Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 658/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 106 par. 3, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 77 par. 1, art. 80, art. 136 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Janina Guść (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 września 2021 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy decyzją z dnia 2 lutego 2021 r. nr [...] odmówił B. W. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad ojcem M. W.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 17, art. 20, art. 24, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej powoływanej jako "ustawa" lub "u.ś.r.", art. 104, art. 108 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej jako "k.p.a.", oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo wysokości dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r. poz. 1497).

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 2 listopada 2020 r. wpłynął wniosek B. W. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawnym ojcem M. W. (ur. 22.09.1951 r.).

Przed złożeniem wniosku wnioskodawca miał ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 31 października 2020 r. w związku z opieką nad babcią.

Organ ustalił, że ojciec wnioskodawcy legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 7 marca 2018 r. Z orzeczenia wynika, że ojciec zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od listopada 2013 r. Nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Bezpośrednią opiekę nad ojcem sprawuje B. W., który oświadczył, że nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność całodobowej opieki nad ojcem.

Organ uznał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy, która warunkuje przyznanie świadczenia od wieku w jakim powstała niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że ojciec od wielu lat choruje na reumatoidalne zapalenie stawów (RZS). Od 2013 r. legitymuje się stopniem niepełnosprawności. Niezbędna jest mu pomoc w codziennych czynnościach życiowych, tj. przygotowaniu posiłków, ubieraniu, myciu, pomocy w poruszaniu się, gdyż postępująca choroba nie pozwala mu na samodzielną egzystencję.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 maja 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy ustalił w uzasadnieniu, że w orzeczeniu o niepełnosprawności z dnia 7 marca 2018 r podano, iż nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność ojca strony istnieje. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się listopada 2013 r. Orzeczenie wydano na stałe. Strona aktualnie sprawuje opiekę nad ojcem, jej pomoc polega m.in. na ubieraniu, myciu, przygotowaniu i podaniu leków. Podopieczny z uwagi na chorobę ma trudność w samodzielnym poruszaniu się. Syn wozi ojca na rehabilitację. Z wywiadu środowiskowego wynika, że syn wykonuje przy ojcu czynności związane z utrzymaniem higieny, poruszaniem się, robieniem zakupów i pomocą w codziennym funkcjonowaniu.

W ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji błędnie uzasadnił decyzję odmowną, wskazując, że powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki miało miejsce w wieku powyżej 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Konieczne bowiem jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że pomimo nieuchylenia art. 17 ust. 1b ustawy, zasadne jest dokonanie takiej wykładni przepisów ustawy, która nie byłaby sprzeczna ze stanowiskiem Trybunału wyrażonym w powyższym wyroku. Oznacza to, że organy winny pomijać tę cześć przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która określa wiek powstania niepełnosprawności.

Organ odwoławczy, mimo takiej oceny decyzji organu pierwszej instancji, nie znalazł jednak podstaw do przyznania przedmiotowego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem jedynie wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej albo niepodejmować jej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy między rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki.

Zdaniem organu odwoławczego, strona nie była zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z podjęciem opieki nad ojcem. Związku tego nie potwierdza zmiana opiekunów, tj. rezygnacja przez stronę z opieki nad babcią, którą obecnie przejęła matka strony. Do takiego wniosku prowadzi również bierność zawodowa strony od niemal 2004 r. Odróżnienia wymaga brak zatrudnienia i jego nie podejmowanie od konieczności rezygnacji z aktywności zawodowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną.

Organ stwierdził, że z wywiadu środowiskowego, ani też z oświadczenia strony nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym ojcem sprawowana przez stronę wykluczała całkowicie podjęcie zatrudnienia. Bierność zawodowa stanowi w tej sytuacji wyłącznie wybór strony. Sposób sprawowania opieki opisany przez stronę nie może być uznany za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności. W większości chodzi o typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez stronę, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym, pomimo niewątpliwie złego stanu zdrowia ojca. Nawet jeśli pomoc i opieka udzielana jest w stałych godzinach w ciągu dnia, nic nie wskazuje, że pomoc jest całodobowa i wyklucza możliwość podjęcia pracy przy wsparciu matki (mimo opieki nad inną osobą, którą do tej pory sprawowała strona) oraz drugiego syna M. W.

Organ stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust.1 ustawy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Strona nie pracuje od wielu lat i nie sposób na tej podstawie wywodzić, że zachodzi w sprawie związek przyczynowy między rezygnacją z podjęcia zatrudnienia a objęciem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Organ wskazał, że w orzeczeniu dotyczącym niepełnosprawności w stopniu znacznym znajdują się - w punkcie 7 - wskazania dotyczące "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". Wydanie takiego orzeczenia nie przesądza jednak, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, bowiem uczyniono założenie, że osoba taka nie zawsze wymaga opieki, lecz czasami wymaga jedynie pomocy.

Organ stwierdził, że M. W. ma niewątpliwie znacznie ograniczone możliwości w codziennym funkcjonowaniu, niemniej jednak czynności podejmowane przez stronę przy ojcu dotyczą pomocy świadczonej często przez dorosłe osoby wobec rodziców , dziadków, bądź innych niepełnosprawnych członków rodziny. Zakres deklarowanych czynności, obiektywny czas i sposób ich wykonywania, przemawia za przyjęciem, że strona w istocie świadczy pomoc dla ojca, która nie uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

B. W. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie. Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz przeprowadzenie dowodów z dokumentów P60 i P40 skarżącego za okres: 2006 r. - 2016 r., pisma [...] z dnia 22 sierpnia 2015 r., dokumentu pobytowego w Wielkiej Brytanii, potwierdzeń wpływu wynagrodzeń na rachunek bankowy skarżącego za okres: styczeń, luty, marzec, czerwiec i sierpień 2015 r. - na okoliczność zatrudnienia skarżącego w Wielkiej Brytanii.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, że skarżący w okresie od 2005 r. do 2015 r. świadczył pracę u pracodawcy w Wielkiej Brytanii, co doprowadziło do uznania, że skarżący nie spełnił przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy i skutkowało ustaleniem, że skarżący nie był zmuszony do rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z objęciem opieki nad ojcem, gdyż pozostaje bierny zawodowo od wielu lat (od 2004 r.), a w konsekwencji doszło do uznania, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją przez skarżącego z podjęcia zatrudnienia a objęciem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym;

- art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie całkowicie dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, skutkujące uznaniem, że opieka nad niepełnosprawnym ojcem sprawowana przez skarżącego nie wyklucza całkowicie podjęcia zatrudnienia, podczas gdy w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności znajdują się wskazania dotyczące: "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

Uzasadniając zarzuty skarżący wskazał, że wbrew ustaleniom organu drugiej instancji, od 2004 r. nie pozostawał bierny zawodowo. Faktycznie w latach 2005 r. do 2015 r. wykonywał on pracę za granicą. Skarżący zrezygnował z pracy za granicą i wrócił do Polski w 2015 r. na prośbę schorowanego ojca oraz podjął się jego opieki. Podkreślił przy tym, że choroba ojca nie pozwala na samodzielną egzystencję, wymaga bowiem całodobowej opieki - choroba ta, doprowadziła do zniszczenia stawów oraz ciężkiej niesprawności ojca. Ojcu skarżącego codziennie towarzyszy silny ból, wymagający okresowego podawania środków przeciwbólowych. Od momentu powrotu do Polski skarżący sprawuje opiekę nad schorowanym ojcem - przez co niemożliwe stało się dla skarżącego podjęcie stałego zatrudnienia - z uwagi na wykonywaną opiekę (przygotowywanie posiłków, podawanie lekarstw, ubieranie, mycie, pomoc w poruszaniu się, podawanie środków przeciwbólowych, prowadzenie domu, wożenie na rehabilitację, wożenie i uczestnictwo w wizytach lekarskich, wykupowanie lekarstw, itp.). W okresie od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 31 października 2020 r. skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią. Aktualnie, matka skarżącego opiekuje się swoją matką, z kolei skarżący opiekuje się ojcem.

Skarżący utrzymywał, że w sprawie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją z podjęcia zatrudnienia a objęciem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, natomiast przeprowadzenie zgłoszonych dowodów jest niezbędne do wyjaśnienia wadliwych ustaleń organu w przedmiocie wieloletniego nieświadczenia pracy.

Skarżący zarzucił, że w przypadku osoby wymagającej opieki lub pomocy innej osoby, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ nie może negować wymagań dotyczących sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą oraz konieczności udzielania jej pomocy, określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. W związku z tym nie zasługuje na akceptację pogląd organu odwoławczego, według którego zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad ojcem i rodzaj udzielanej jemu pomocy, nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze pracy. To stwierdzenie pozostaje w oczywistej sprzeczności z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika jednoznacznie konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organy administracyjne nie są uprawnione do kwestionowania orzeczenia lekarskiego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Organ wniósł o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przepis art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone z zachowaniem przepisów prawa procesowego a organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że orzecznictwo sądów administracyjnych rozstrzygnęło już spór prawny co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów, opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką nie powstała we wskazanych w nim okresach.

Zgodnie ze stanowiącym podstawę orzekania przez organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny uznana za niekonstytucyjną.

Stanowisko wyrażone w decyzji organu pierwszej instancji było w analizowanym zakresie nietrafne i słusznie zostało w decyzji organu odwoławczego ocenione jako niezasadne.

Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącego a niepodejmowaniem przez niego aktywności zawodowej. Dokonana przez organ w tym zakresie ocena jest prawidłowa.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z unormowania tego wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/1). Omawiane świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Musi on wykazać, że rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną oraz, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19).

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było ustalenie, czy skarżący w celu sprawowania opieki zrezygnował z zatrudnienia bądź go nie podejmuje, a jeżeli tak, ustalenie - czy co do zasady - wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącego opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

Organ prawidłowo ocenił, że w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja, w której osoba sprawująca opiekę zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki.

Z ustalonego w toku postepowania administracyjnego stanu faktycznego wynika, że zatrudnienie skarżącego ustało w 2004 r., natomiast nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność ojca skarżącego, a znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od 2013 r. Z uwagi na znaczny odstęp czasowy między ustaniem zatrudnienia a powstaniem okoliczności uzasadniających konieczność sprawowania opieki nad ojcem, niewątpliwym jest, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem.

Organ prawidłowo rozważył, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nie tylko w sytuacji rezygnacji z zatrudnienia z powodu rozpoczęcia sprawowania opieki, lecz także w sytuacji niepodejmowania zatrudnienia z tego powodu.

Zgodnie z ustalonym przez organy stanem faktycznym sprawy skarżący od 16 lat nie podejmował zatrudnienia. Należy podkreślić, że te ustalenia wynikały z przedłożonych przez skarżącego dokumentów. W ramach uprawnień wynikających z art. 136 § 1 k.p.a. organ odwoławczy zwrócił się do skarżącego o potwierdzenie momentu ostatniego zatrudnienia z potwierdzeniem tego np. świadectwem pracy. Na zapytanie organu z dnia 24 marca 2021 r. skarżący nadesłał świadectwo pracy potwierdzające zatrudnienie w okresie od dnia 1 września 1995 r. do dnia 31 sierpnia 1998 r. oraz świadectwo służby w Policji od dnia 16 stycznia 2003 r. do dnia 15 stycznie 2004 r. Na tej podstawie organ odwoławczy zasadnie uznał, że ostatnie zatrudnienie skarżącego ustało w 2004 r.

W ocenie Sądu, długotrwały (kilkunastoletni) brak zatrudnienia przemawiają za uznaniem, że skarżący nie wykazał, że gdyby nie konieczność opieki nad ojcem obecnie podjąłby zatrudnienie.

Twierdzenia skarżącego, że zrezygnował z pracy za granicą, wrócił do Polski i sprawował opiekę nad ojcem nie znajdują potwierdzenia w ustalonym stanie faktycznym. Niewątpliwym jest bowiem, że skarżący w okresie od dnia listopada 2019 r. do października 2020 r. nie opiekował się ojcem lecz babcią.

Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że mimo posiadania orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, w okolicznościach danej sprawy, zakres sprawowanej opieki może, co do zasady, umożliwiać opiekunowi podjęcie zatrudnienia.

Wskazać należy, że okoliczność, iż w treści orzeczenia o niepełnosprawności znajduje się zapis, że osoba niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej opieki zostanie przez organ uznany za wykluczający możliwość zatrudnienia. Nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać tej opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy osoba która ubiega się o przyznanie świadczenia sprawuje opiekę w takim wymiarze, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15). Świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze zajmuje jedynie część dnia i umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy w uwagi na konieczność sprawowania opieki.

Ocena organu, że zakres realizowanych przez skarżącego czynności opiekuńczych, nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia została, zdaniem Sądu, dokonana przedwcześnie. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że M. W. z uwagi na sztywność kończyn górnych i dolnych ojciec skarżącego nie jest zdolny do samoobsługi. Pomoc jest mu niezbędna przy ubieraniu się, myciu, podawaniu posiłków i leków. Skarżący pomaga ojcu poruszać się po schodach i zawozi na rehabilitację. Z okoliczności tych nie wynika w sposób niewątpliwy, zdaniem Sądu, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawnym ojcem, co do zasady, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia. W tym zakresie konieczne byłoby dokonanie szczegółowych ustaleń. Ocena ta nie uzasadnia uchylenia zaskarżonej decyzji, bowiem nie ma ona wpływu na treść wydanej decyzji oddalającej wniosek z uwag na brak przesłanki związku niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki.

Sąd uznał za niezasadne pozostałe zarzuty podniesione w skardze.

Zarzuty te dotyczą w szczególności nieprawidłowości w ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Skarżący bowiem twierdził, że w latach 2005 – 2015 świadczył pracę w Wielkiej Brytanii. Na poparcie tych twierdzeń przedłożył razem ze skargą kopie dokumentów dotyczących zatrudnienia za granicą.

W szczególności organ nie naruszył norm art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.

Stosownie do treści tego pierwszego przepisu organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy. Zdaniem Sądu, w tym przypadku, nie można zarzucić organowi odwoławczemu, że zaniechał jakichkolwiek czynności procesowych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego. Z kolei art. 80 k.p.a. przewiduje, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W związku z tym o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów można w przekonujący sposób twierdzić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca.

Organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające i dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Organ ustalił istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne. Okoliczności te zostały ustalone na podstawie zebranego materiału dowodowego, którego ocena nie nosi cech dowolności. Podkreślić należy, że skarżący był wzywany przez organ odwoławczy do wskazania kiedy ustało ostatnie zatrudnienie skarżącego. On sam wykazał stosownymi świadectwami, że ostatnie zatrudnienie ustało w 2004 r., pomijając fakt zatrudnienia za granicą. Okoliczność zatrudnienia za granicą została podniesiona dopiero w skardze do sądu administracyjnego.

Wskazać należy, że Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę organów administracji publicznej, a nie poprzez rozpoznawanie i rozstrzyganie spraw administracyjnych. Zadaniem sądu nie jest zatem czynienie w sprawie ustaleń faktycznych za organ rozpatrujący sprawę, nawet jeżeli w aktach sprawy znajdują się dokumenty mające dla sprawy istotne znaczenie. Rolą sądu jest poddanie kontroli legalności tych ustaleń, wyprowadzonych z nich wniosków i zastosowanych przepisów prawa. Innymi słowy, sąd administracyjny bada jedynie, czy organy administracji publicznej, których akty zostały zaskarżone dokonały ustaleń faktycznych w sposób odpowiadający prawu.

Sąd administracyjny rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego - istniejącego w dniu wydania - zaskarżonego aktu lub czynności, a zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu lub czynności, zasadniczo nie podlega uwzględnieniu. Sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2021 r. sygn. akt II GSK 1291/90). Podstawą dokonywanej przez Sąd oceny jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku postępowania administracyjnego.

Dyspozycja art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje podstaw do przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przez organem administracyjnego, mimo że mogła i powinna dowody takie przedstawić.

W szczególności, w sprawie nie zachodziła podstawa wznowieniowa, o jakiej jest mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Brak jest bowiem podstaw do uznania, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której po wydaniu decyzji wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody. Ujawnienie się nowych dowodów nie nastąpiło - ani na płaszczyźnie wiedzy skarżącego o istnieniu tych okoliczności bądź dowodów,

- ani na płaszczyźnie wiedzy skarżącego o znaczeniu tych okoliczności dla oceny prawnej jego wniosku.

Niewątpliwe okoliczność wykonywania pracy była skarżącemu znana, podobnie jak możliwość przedstawienia dowodów na tę okoliczność. Skarżący, w związku z dokonanym przez organ wezwaniem do wskazania kiedy ustało ostatnie zatrudnienie skarżącego, miał również świadomość, że okoliczność jego zatrudnienia ma istotne znacznie dla rozpoznania wniosku.

Zatem powołanie się na etapie postępowania sądowoadministracyjnego na zatrudnienie strony w Wielkiej Brytanii w latach 2005 -2015, nie mogło przynieść zamierzonego rezultatu i prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wskazać także należy, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim. Stanowi on bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ojciec skarżącego pozostaje w związku małżeńskim z G. W., która nie jest osobą o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności. Kwestia braku możliwości opieki nad mężem przez w związku z opieką nad matką nie została przez organ szczegółowo wyjaśniona. Wskazać należy, że wobec oddalenia wniosku z innego powodu nie było to w sprawie konieczne.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).