Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 899/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Skarżony organ: Kurator Oświaty
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi I. R., J. R. na decyzję Kurator Oświaty z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie potrzeby kształcenia specjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzające je orzeczenie Zespołu Orzekającego przy Powiatowej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Kurator Oświaty na rzecz skarżących I. R. i J. R. solidarnie kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr . [...] z 31 lipca 2019 r. Kurator Oświaty (dalej też jako "WKO" lub "organ II instancji") – po rozpoznaniu odwołania I.R. od wydanego przez Zespół Orzekający przy Powiatowej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Ś. (zwany też dalej "Zespołem Orzekającym" lub "organem I instancji") orzeczenia Nr . [...] z 06 czerwca 2019 r. o potrzebie kształcenia specjalnego K.S. – utrzymał w mocy to orzeczenie.

Zaskarżona decyzja, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

J i I.R. (dalej też jako "Wnioskodawcy", lub "Skarżący") złożyli w dniu 30 maja 2019 r. w Powiatowej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Ś. (zwanej też dalej "Poradnią") wniosek o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego syna, K.R.. Jako przyczynę podali jego niepełnosprawność intelektualną i zagrożenie niedostosowaniem społecznym, a cel, jaki wskazali, dotyczył objęcia syna kształceniem specjalnym na etapie szkoły ponadpodstawowej.

Przywołanym wyżej orzeczeniem z 06 czerwca 2019 r. Zespół Orzekający orzekł jednogłośnie o potrzebie kształcenia specjalnego K.R. ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim i zagrożenie niedostosowaniem społecznym. Orzeczenie zostało wydane na okres nauki w szkole ponadpodstawowej.

Odwołanie od tego orzeczenia wniósł I.R., kwestionując je w części dotyczącej stwierdzonego stopnia niepełnosprawności intelektualnej syna (pkt 1 lit. f orzeczenia) i wskazując, że nie jest ono oparte na rzetelnych badaniach dostosowanych do wieku syna. Odwołujący podniósł, że orzeczenie w tym brzmieniu zamyka drogę dziecka na kontynuację nauki i rozwoju. Ponadto zauważył, że z opinii wystawionej przez szkołę podstawową wynika, iż stan zdrowia syna nie uległ poprawie, a wręcz przeciwnie, zachowanie wraz z wiekiem staje się bardziej zaburzone. K. stał się agresywny w stosunku do rówieśników, pojawiły się wulgaryzmy. Ojciec stwierdził, że nie może wyrazić zgody na umieszczenie syna w zalecanych w orzeczeniu formach kształcenia: specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, szkole specjalnej lub ogólnodostępnej z oddziałami specjalnymi. Wskazał, że w odległości około 7 km od miejsca zamieszkania znajduje się ośrodek rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczy, który spełnia oczekiwania zawarte w orzeczeniu wydanym dla syna.

Utrzymując w mocy orzeczenie Zespołu Orzekającego z 06 czerwca 2019 r., przywołaną na wstępie decyzją z 31 lipca 2019 r., WKO – odnosząc się do uzasadnienia merytorycznego, tj. potrzeby kształcenia specjalnego K. ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim – zauważył, że Zespół Orzekający wziął pod uwagę przeprowadzoną w Poradni diagnozę psychologiczną i pedagogiczną oraz załączone opinie specjalistów i nauczycieli. Podkreślił, że do wniosku o wydanie orzeczenia załączono zaświadczenie lekarskie z rozpoznaniem u K. zagrożenia niedostosowaniem społecznym i upośledzenia umysłowego w stopniu lekkim. Przedłożona przez I.R. opinia z 30 maja 2019 r. ze szkoły podstawowej, do której uczęszczał [syn], nie wskazuje na regres w jego rozwoju intelektualnym. Z akt sprawy wynika, iż chłopiec pozostaje pod opieką Poradni od roku szkolnego 2008/2009. Od roku szkolnego 2014/2015 objęty był kształceniem specjalnym na podstawie orzeczenia Nr . [...] o potrzebie kształcenia specjalnego z 5 czerwca 2014 r. wydanego przez Zespól Orzekający na czas II etapu edukacyjnego, z uwagi na stwierdzone upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim. W roku szkolnym 2018/2019 objęty był nauczaniem indywidualnym (na podstawie orzeczenia Nr . [...] z 11 lipca 2018 r.), z uwagi na stan zdrowia znacznie utrudniający uczęszczanie do szkoły. Z przedłożonej opinii logopedycznej z 22 maja 2019 r. wynika, że w procesie terapeutycznym obserwuje się postępy. Jak wynika z akt sprawy, członkowie Zespołu Orzekającego rozstrzygnęli o stopniu niepełnosprawności K. (aktualna ogólna sprawność intelektualna – na poziomie górnej granicy niepełnosprawności intelektualnej w stopniu lekkim) na podstawie wyników badań przeprowadzonych 20 maja 2019 r. przy pomocy Skali Inteligencji S. przeznaczonej do indywidualnych badań sprawności intelektualnej, który to test posiada aktualną normalizację, spełnia kryteria wymagane dla testów psychologicznych i jest rekomendowany przez konsultanta krajowego do diagnozy inteligencji. W związku z powyższym nie można, zdaniem WKO, zgodzić się ze stwierdzeniem, iż orzeczenie nie było oparte na rzetelnych badaniach K. dostosowanych do jego wieku.

W kwestii stwierdzenia, że orzeczenie w tym brzmieniu zamyka drogę dziecka na dalszą kontynuację nauki i rozwoju, organ II instancji zauważył, że kształcenie dla uczniów niepełnosprawnych organizuje się w różnych rodzajach szkół (m.in. szkołach: ogólnodostępnych, ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi, integracyjnych, ogólnodostępnych z oddziałami specjalnymi, specjalnych), jak i w ośrodkach (m.in. specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodkach wychowawczych). Wskazane w orzeczeniu formy kształcenia specjalnego to formy najkorzystniejsze według Zespołu Orzekającego. To rodzice decydują, gdzie dziecko będzie realizowało obowiązek nauki. Istotne jest, że K. przysługuje w szkole pomoc psychologiczno-pedagogiczna oraz dostosowanie wymagań edukacyjnych do jego możliwości i potrzeb.

Odnosząc się zaś do zamiaru rodziców umieszczenia dziecka w ośrodku rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczym, WKO wskazało, że jeżeli jest on ośrodkiem rewalidacyjno-wychowawczym w rozumieniu ustawy Prawo oświatowe, to jego wychowankami mogą być wyłącznie dzieci i młodzież z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim, posiadające orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych lub dzieci i młodzież z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Wyniki badań K.R. nie wskazują na niepełnosprawność intelektualną w stopniu głębokim ani na niepełnosprawności sprzężone (występowanie u dziecka niesłyszącego lub słabosłyszącego, niewidomego lub słabowidzącego, z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną albo z autyzmem, w tym z zespołem . [...], co najmniej jeszcze jednej z wymienionych niepełnosprawności). Orzeczenie wydano z uwagi na niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim i zagrożenie niedostosowaniem społecznym.

Poza tym WKO stwierdził, że przy wydawaniu orzeczenia przez organ I instancji dochowane zostały odnośne przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz. U. poz. 1743).

Skargę na opisaną decyzję WKO wnieśli I.R. i J.R., którzy zarzucili, że organ II instancji nie wykorzystał swoich uprawnień, tj. możliwości zasięgnięcia opinii psychologa, pedagoga lub specjalisty, choć była podważana rzetelność badań syna i opinii wykonanych w Poradni. Ponadto organ ten, poprzez swoje zaniechania, nie postarał się nawet sprawdzić, jakie są dalsze możliwości kształcenia dziecka, tj. odległości do szkoły czy możliwości dowozu do szkoły.

W odpowiedzi na skargę, Kurator Oświaty wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. W szczególności podkreślił, że w toku prowadzonego postępowania odwoławczego przeanalizował cały zebrany przez organ I instancji materiał dowodowy i nie stwierdził potrzeby zasięgania opinii psychologa, pedagoga, lekarza lub innego specjalisty, tym bardziej, że K.R., z uwagi na obserwowane problemy w rozwoju, był wielokrotnie diagnozowany, a wynikające stąd ustalenia co do (lekkiego) stopnia upośledzenia umysłowego chłopca są zbieżne. Zdaniem WKO, nie można też zgodzić się z twierdzeniem, że nie wzięto pod uwagę niedostosowania społecznego chłopca, jednakże zagrożenie niedostosowaniem społecznym nie jest rodzajem niepełnosprawności.

Odnosząc się zaś do możliwości dalszej nauki K., organ II instancji wskazał, że w świetle art. 127 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1148, z późn. zm.; dalej w skrócie "pr.oświat."), określającego przesłanki objęcia dzieci i młodzieży kształceniem specjalnym, przedmiotem oceny w takim postepowaniu nie jest odległość zamieszkania ucznia od najbliższej szkoły czy możliwość dowozu przez gminę. Poza tym, zgodnie z art. 39 ust. 4a pr.oświat. gmina może zorganizować dzieciom i młodzieży niepełnosprawnej, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do szkoły ponadpodstawowej oraz ośrodka, o którym mowa w art. 2 pkt 7, również w przypadkach, w których nie ma takiego obowiązku. Tym samym decyzja WKO nie blokuje możliwości kontynuacji nauki K.R..

Ponadto organ II instancji wyjaśnił, że wskazywany przez Skarżących, jako najkorzystniejsze miejsce realizacji obowiązku nauki ich syna, Ośrodek Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczy w S. jest niepublicznym ośrodkiem rewalidacyjno-wychowawczym, o którym mowa w art. 2 pkt 7 pr.oświat, a więc jego wychowankami mogą być wyłącznie dzieci i młodzież z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim posiadające orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych lub dzieci i młodzież z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Tymczasem wyniki badań K.R. nie wskazują na niepełnosprawność intelektualną w stopniu głębokim ani na niepełnosprawności sprzężone. Zaskarżone orzeczenie wydano z uwagi na niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim i zagrożenie niedostosowaniem społecznym. Zatem syn Skarżących, nawet gdyby posiadał orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym, nie mógłby zostać wychowankiem tego Ośrodka.

Na rozprawie w dniu 14 lutego 2020 r. skarżący I.R. przedłożył opinię sądowo-psychologiczną biegłego psychologa sądowego mgr A.O. z 15 stycznia 2020 r. – w której stwierdzono, że K.R. jest osobą niepełnosprawną (w tym intelektualnie) w stopniu umiarkowanym – oraz oświadczył, że sprawa o sygn. akt . [...], w której wydano ww. opinię, prowadzona przez Sąd Rejonowy w K., nadal jest w toku i dotyczy stopnia niepełnosprawności K.R.. Pełnomocnik organu wniósł o odroczenie rozprawy celem zapoznania się z doręczona opinią i ustosunkowania się do niej.

Odnosząc się do powyższej opinii w piśmie procesowym z 21 lutego 2020 r., WKO wskazał, że w polskim systemie prawnym funkcjonuje kilka systemów orzekania o niepełnosprawności, co wiąże się z tym, iż w obiegu istnieją orzeczenia różnych instytucji, a samo pojęcie niepełnosprawności definiowane jest wielorako. W szczególności ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1172, z późn. zm.) wyróżnia trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany i lekki, a zaliczenie do jednego z nich zależy od stopnia naruszenia sprawności organizmu, zdolności do samodzielnej egzystencji i konieczności pomocy lub opieki ze strony innych osób. Obok powiatowych i wojewódzkich zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności, orzeczenia może wydawać również Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Lekarz orzecznik określa w nich możliwości zatrudnienia osoby niepełnosprawnej. Odrębną kategorię orzeczeń dotyczących niepełnosprawności stanowią orzeczenia wydawane w systemie oświaty. Są to m.in. orzeczenia: o potrzebie kształcenia specjalnego, o potrzebie indywidualnego nauczania, o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych – które wszystkie dotyczą specjalnej organizacji procesu nauczania, którym może być objęty uczeń niepełnosprawny, niedostosowany społecznie, zagrożony niedostosowaniem społecznym, a także uczeń chory.

Zdaniem WKO z przedłożonej opinii wynika, że została wydana na zlecenie Sądu Rejonowego w K. na okoliczność tego, czy odwołujący się K.R. jest osobą niepełnosprawną w stopniu wyższym niż lekki, jeżeli tak, to w jakim stopniu, od kiedy i na jaki okres, jaki jest symbol niepełnosprawności, czy wymaga korzystania z systemu wsparcia w samodzielnej egzystencji, czy wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Zatem opinia ta była wydana na użytek innego, niż oświatowy, systemu orzekania. Pojęcie niepełnosprawności, którym posługuje się wydający opinię, nie dotyczy bezpośrednio edukacji K. (potrzeby kształcenia specjalnego), lecz jego zdolności do samodzielnej egzystencji i konieczności pomocy lub opieki ze strony innych osób. Porównując opis funkcjonowania K. zawarty w przedmiotowej opinii z orzeczeniem wydanym przez Zespół Orzekający, organ II instancji wskazał, że w niektórych aspektach opis ten jest podobny (np. deficyty w zakresie koordynacji wzrokowo-ruchowej, nieprawidłowości w rozwoju mowy). Zrozumiałym jest jednak, że ocena funkcjonowania chłopca dokonana w ww. dokumentach przez pryzmat różnych przepisów prawa jest odmienna. Organ wyjaśnił, że orzeczenie Zespołu Orzekającego, po pierwsze odnosi się z mocy prawa wyłącznie do funkcjonowania K. w środowisku szkolnym, po drugie, dotyczy poziomu funkcjonowania chłopca na dzień wydania orzeczenia. Nie bez znaczenia na uzyskane wyniki, o których mowa w przedłożonej opinii, ma – zdaniem WKO – fakt, że K. od czerwca 2019 r. nie chodzi do żadnej szkoły. Ukończył on szkołę podstawową jako uczeń z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego wydanym z uwagi na niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim (wcześniej określaną upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim), co oznacza, że realizował podstawę programową kształcenia ogólnego tą samą, co uczniowie bez orzeczenia (uczniowie w normie intelektualnej) i przystąpił do egzaminu ósmoklasisty. Ponadto nie skorzystano z możliwości przedłużenia okresu nauki (nawet o dwa lata na II etapie edukacji, czyli w kl. IV-VIII), w sytuacji gdyby chłopiec przejawiał znaczne trudności w opanowaniu wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego.

Przy piśmie wniesionym 25 lutego 2020 r. Skarżący przekazali opinię psychiatryczną sporządzoną 29 stycznia 2019 r. przez biegłego sądowego psychiatrę dra n.med. J.O., w której stwierdzono, że z przyczyn psychiatrycznych należy zaliczyć K.R. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Odnosząc się do tej opinii w piśmie procesowym z 11 marca 2020 r., organ II instancji zauważył, że jest ona kolejną sporządzoną na potrzeby ww. postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym w K. w sprawie z odwołania przedstawicieli ustawowych K.R. od decyzji Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 04 września 2019 r., mocą której podtrzymano decyzję Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 11 czerwca 2019 r. zaliczającą K.R. do lekkiego stopnia niepełnosprawności. W związku z tym WKO ponownie podkreślił, że postępowanie odwoławcze, które prowadzi Sąd Rejonowy w K., i postępowanie odwoławcze, które prowadzi Kurator Oświaty, dotyczą dwóch odmiennych systemów orzekania, a ocena funkcjonowania K.R. przez pryzmat różnych przepisów prawa dokonywana jest w innym celu. Poza tym organ wytknął, że w rozpoznaniu zawartym w przedłożonej opinii psychiatry również stwierdzono upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim (zarazem wyjaśnił, że w przepisach oświatowych sformułowanie "upośledzenie umysłowe" zastąpiono określeniem "niepełnosprawność intelektualna"). W konkluzji organ II instancji podtrzymał stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji, oraz poprzedzającego ją orzeczenia organu I instancji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawę prawną zapadłych w kontrolowanej sprawie rozstrzygnięć o potrzebie kształcenia specjalnego stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1148; w skrócie "pr.oświat.") oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno- pedagogicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1743; dalej w skrócie "rozporządzenie MEN").

Stosownie do art. 1 pkt 1 i pkt 5-7 pr.oświat. system oświaty zapewnia w szczególności: realizację prawa każdego obywatela Rzeczypospolitej Polskiej do kształcenia się oraz prawa dzieci i młodzieży do wychowania i opieki, odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju (pkt 1); dostosowanie treści, metod i organizacji nauczania do możliwości psychofizycznych uczniów, a także możliwość korzystania z pomocy psychologiczno-pedagogicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej (pkt 5); możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną, niedostosowaną społecznie i zagrożoną niedostosowaniem społecznym, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami (pkt 6); opiekę nad uczniami niepełnosprawnymi przez umożliwianie realizowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, form i programów nauczania oraz zajęć rewalidacyjnych (pkt 7). Zgodnie z art. 127 ust. 1 pr.oświat. kształceniem specjalnym obejmuje się dzieci i młodzież niepełnosprawne, niedostosowane społecznie i zagrożone niedostosowaniem społecznym, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Kształcenie to może być prowadzone w formie nauki odpowiednio w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych, przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i szkołach lub oddziałach integracyjnych, przedszkolach i szkołach lub oddziałach specjalnych i ośrodkach, innych formach wychowania przedszkolnego i ośrodkach, o których mowa w art. 2 pkt 7. Uczniowi objętemu kształceniem specjalnym dostosowuje się odpowiednio program wychowania przedszkolnego i program nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. Dostosowanie następuje na podstawie opracowanego dla ucznia indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego uwzględniającego zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, o którym mowa w ust. 10 (art. 127 ust. 3 pr.oświat.). W zależności od rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej, dzieciom i młodzieży, o których mowa w ust. 1, organizuje się kształcenie i wychowanie, które stosownie do potrzeb umożliwia naukę w dostępnym dla nich zakresie, usprawnianie zaburzonych funkcji, rewalidację i resocjalizację oraz zapewnia specjalistyczną pomoc i opiekę. (art. 127 ust. 4 pr.oświat.). Orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydają zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w poradniach specjalistycznych. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego określa zalecane formy kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej (art. 127 ust. 10 pr.oświat.). Od orzeczeń tych rodzice dziecka mogą złożyć w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia odwołanie do kuratora oświaty (art. 127 ust. 12 pr.oświat.). W art. 127 ust. 18 pr.oświat. ustawodawca zawarł upoważnienie dla ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, aby określił on, w drodze rozporządzenia, skład zespołów orzekających, tryb ich powołania, szczegółowe zasady działania tych zespołów, tryb postępowania odwoławczego, wzory orzeczeń i opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Rozporządzenie powinno uwzględniać jak najpełniejszą realizację potrzeb dziecka lub ucznia, a także zapewnić możliwość dostosowania form przygotowania przedszkolnego form kształcenia oraz działań w ramach wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, do aktualnych możliwości psychofizycznych dziecka lub ucznia.

Na podstawie przywołanej delegacji ustawowej zostało wydane wspomniane wyżej rozporządzenie MEN, które określa skład i tryb powoływania zespołów orzekających, szczegółowe zasady ich działania, tryb postępowania odwoławczego, oraz wzory orzeczeń i opinii. Próżno w nim natomiast szukać kryteriów, na podstawie których organy winny ocenić, czy dana osoba powinna zostać skierowana do kształcenia specjalnego, czy też nie – tak, aby zgodnie z upoważnieniem ustawowym, została uwzględniona jak najpełniej realizacja potrzeb dziecka (ucznia). W tej sytuacji, poszukując kryteriów, którymi winny kierować się zespoły orzekające w przedmiocie potrzeby kształcenia specjalnego oraz rozstrzygające w tych sprawach organy odwoławcze (kuratorzy oświaty), należy odwołać się do samej ustawy - Prawo oświatowe.

Zdaniem Sądu ww. kryteria można odkodować z treści przywołanego na wstępie art. 127 ust. 1 pr.oświat. Zgodnie ze zdaniem pierwszym tego przepisu kształceniem specjalnym obejmuje się dzieci i młodzież niepełnosprawne, niedostosowane społecznie i zagrożone niedostosowaniem społecznym, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Wynika z tego, że kształceniem specjalnym należy objąć dzieci i młodzież niepełnosprawną, niedostosowaną społecznie lub zagrożoną niedostosowaniem społecznym: 1) wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki oraz 2) wymagające stosowania specjalnych metod pracy. Orzekając na podstawie tego przepisu o potrzebie kształcenia specjalnego, organ nie ma zatem oceniać, czy ktoś wymaga kształcenia specjalnego, bo jest chory (np. na autyzm). Organ ma ocenić, czy dana osoba dotknięta schorzeniem (szerzej: dysfunkcją) powodującym jej niepełnosprawność tudzież "niedostosowanie społeczne", jest w takim stanie, że edukacja tej osoby może mimo to przebiegać w ramach zwykłej organizacji nauki i przy użyciu zwykłych metod pracy, czy jednak edukacja tej osoby wymaga stosowania specjalnej organizacji nauki i specjalnych metod pracy. Uznanie, że stosownie zwykłych metod nauki i pracy nie zapewni "najpełniejszej realizacji potrzeb dziecka" w zakresie edukacji, powinno skutkować orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego (por. wyrok WSA z 21.05.2013 r., II SA/Bd 91/13 – wydany wprawdzie jeszcze pod rządem ustawy z 07.09.1991 r. o systemie oświaty, ale w analizowanym zakresie zachowujący swoją aktualność także na gruncie Prawa oświatowego z 14.12.2016 r. wobec tożsamości odnośnych regulacji – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA"). Obowiązkiem organu jest zatem dbałość o zapewnienie możliwości jak najefektywniejszego rozwiązania prowadzącego do ustalenia takiej formy wychowania i nauczania, która uwzględnia zasób wiadomości i umiejętności posiadanych przez dziecko i zapewnia ich dalsze doskonalenie w wyniku właściwego, dostosowanego do indywidualnych potrzeb wsparcia (por. wyrok NSA z 19.12.2017 r., I OSK 1190/17, CBOSA).

Na gruncie kontrolowanej sprawy należy również pamiętać o tym, że postępowanie w przedmiocie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych jest postępowaniem administracyjnym toczącym się na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.; w skrócie "k.p.a."), z zastrzeżeniem odrębności proceduralnych wynikających z Prawa oświatowego lub rozporządzenia MEN. Niewątpliwie jednak żaden z tych ostatnio wymienionych aktów nie wyłączył stosowania w kontrolowanym postępowaniu zasady ogólnej z art. 7 k.p.a., w myśl której w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z zasady tej wynikają dalsze, bardziej szczegółowe obowiązki organu administracji, w tym: wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy poszczególne okoliczności istotne dla sprawy zostały udowodnione (art. 80 k.p.a.). Obowiązki te ciążą zarówno na organie rozpatrującym sprawę w pierwszej, jak i w drugiej instancji.

Dokonując w tym kontekście normatywnym oceny działań organów obu instancji w kontrolowanej sprawie, należy w pierwszej kolejności zauważyć, że analiza akt nadesłanych przez WKO przy odpowiedzi na skargę pokazuje, iż syn Skarżących w toku dotychczasowej edukacji wymagał indywidualnego nauczania. Orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania w diagnozie wskazywały m.in. na stwierdzone upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim. Również obecnie wydane i zaskarżone do Sądu orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego zostało podjęte w szczególności z uwagi na stwierdzoną u syna Skarżących niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim.

Właśnie ów stwierdzony stopień – lekki – niepełnosprawności intelektualnej (według dawniejszej terminologii: upośledzenia umysłowego) stał się przedmiotem sporu w niniejszej sprawie. W ocenie Skarżących stan zdrowia ich syna wskazuje bowiem, że powinno dojść do stwierdzenia upośledzenia umysłowego w stopniu umiarkowanym. Z ocena tą nie zgadza się organ II instancji, który podziela stanowisko Zespołu Orzekającego o lekkim stopniu zdiagnozowanej niepełnosprawności.

W tym miejscu należy zastrzec, że Sąd nie posiada wiedzy specjalistycznej pozwalającej na dokonanie merytorycznej oceny, jakim stopniem niepełnosprawności intelektualnej dotknięty jest syn Skarżących. Ponadto Sąd – z uwagi na specyfikę kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne (kontrola aktów administracyjnych tylko pod względem zgodności z prawem) oraz związane z tym uwarunkowania proceduralne – nie ma prawnej możliwości zasięgnięcia opinii biegłego specjalisty w danej dziedzinie (wniosek a contrario z art. 106 § 3 p.p.s.a.).

Z tych też względów Sąd w niniejszym postępowaniu opiera swoją ocenę wyłącznie na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), obejmujących dokumentację zgromadzoną przez organ administracyjny, jak i przedłożoną przez Skarżących. Przy czym dodatkowo zauważyć należy, że z uwagi na brak wiedzy fachowej z zakresu nauk pedagogicznych, psychologicznych i medycznych niezbędnej do wydania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, Sąd władny jest jedynie dokonać oceny, czy kontrolowane orzeczenie jest spójne, logiczne i wyczerpujące, i czy nie pozostaje w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

W związku z tym należy stwierdzić, że niniejszej sprawie powstała uzasadniona wątpliwość co do prawidłowości wydanego przez Zespół Orzekający orzeczenia, w zakresie stwierdzonej w nim niepełnosprawności intelektualnej K.R. w stopniu lekkim (pkt 1 lit. f orzeczenia). Sąd powziął tę wątpliwość przede wszystkim na podstawie przedłożonych przez Skarżących w toku niniejszego postępowania dokumentów – tj. opinii sądowo-psychologicznej z 15 stycznia 2020 r., a także, po części, opinii psychiatrycznej z 29 stycznia 2020 r. – wydanych w związku z toczącym się równolegle przed Sądem Rejonowym w K., postępowaniem w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności syna Skarżących.

Zgodzić należy się z organem II instancji, że w polskim systemie prawnym funkcjonuje kilka systemów orzekania o niepełnosprawności, co skutkuje tym, że w obiegu prawnym może funkcjonować równolegle kilka opinii lub orzeczeń w takim przedmiocie, pochodzących od różnych instytucji (organów).

Nie ulega wątpliwości, że opinia sądowo-psychologiczna z 15 stycznia 2020 r. – podobnie zresztą, jak i opinia psychiatryczna z 29 stycznia 2020 r. – wydane zostały dla celów określonych w ustawie z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1148, z późn. zm.). Ustawa ta wyróżnia trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany i lekki. Jak słusznie wskazał WKO, zaliczenie do jednego z nich zależy od stopnia naruszenia sprawności organizmu, zdolności do samodzielnej egzystencji i konieczności pomocy lub opieki ze strony innych osób. Ponadto, obok powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności, orzeczenia może wydawać również Zakład Ubezpieczeń Społecznych (jego lekarz orzecznik / komisja lekarska) na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53, z późn. zm.). Zgodnie z art. 13 ust. 1 tej ustawy, przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, a także możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.

Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że orzeczenia zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności oraz orzeczenie lekarza orzecznika (komisji lekarskiej) ZUS wydawane są dla innych celów niż tu analizowane orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Jednakże należy pamiętać, że stosownie do art. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o:

1) całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2, i niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

1a) niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności;

3) częściowej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 3, oraz celowości przekwalifikowania, o którym mowa w art. 119 ust. 2 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.

Tym samym nie jest tak, iż wyszczególnione orzeczenia są całkowicie od siebie niezależne ("nieprzystawalne"). W konsekwencji nie można a priori przyjąć, że opinia psychologiczna wydawana na potrzeby jednego postępowania, w którym ustala lub ocenia się niepełnosprawność, nie ma żadnego znaczenia w innych postępowaniach tego rodzaju, w tym w postępowaniu toczącym się na gruncie Prawa oświatowego. Należy pamiętać, że postępowanie w przedmiocie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych jest postępowaniem administracyjnym w rozumieniu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.). A w myśl art. 75 k.p.a. w taki postępowaniu jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

W okolicznościach kontrolowanej sprawy należy również mieć na uwadze, że z § 6 ust. 8 w zw. z ust. 3-5 rozporządzenia MEN wynika, iż działające w poradniach zespoły orzekające co do zasady orzekają na podstawie dołączonej do wniosku o wydanie orzeczenia dokumentacji uzasadniającej ów wniosek, w szczególności wydanych przez specjalistów opinii, zaświadczeń oraz wyników obserwacji i badań psychologicznych, pedagogicznych i lekarskich, dokumentacji medycznej dotyczącej leczenia specjalistycznego oraz poprzednio wydanych orzeczeń lub opinii, jeżeli takie zostały wydane. Dopiero w sytuacji, gdy wnioskodawca nie posiada takiej dokumentacji albo dołączona przezeń do wniosku dokumentacja jest niewystarczająca do wydania orzeczenia lub opinii, badania niezbędne do wydania orzeczenia lub opinii przeprowadzają specjaliści poradni wskazani przez przewodniczącego zespołu, odpowiednio do posiadanej specjalności.

Tym samym Skarżący mają prawo przedłożyć organowi opinię psychologiczną (tu: opinię sądowo-psychologiczną z 15.01.2020 r.) sporządzoną nawet na potrzeby innego postępowania związanego z wydaniem orzeczenia, w którym rozważana jest kwestia niepełnosprawności danej osoby (ucznia), ponieważ niewątpliwie stanowi ona opinię wydaną przez specjalistę, o jakiej mowa w § 6 ust. 3 rozporządzenia MEN. Tym bardziej w sytuacji, gdy częścią tej opinii jest diagnoza psychologiczna, w której jednoznacznie stwierdzono, że: "K.R. jest osobą o niepełnosprawności intelektualnej w stopniu wyższym niż lekkim. Ogólna sprawność poznawcza kształtuje się na poziomie upośledzenia umysłowego w stopniu umiarkowanym". Jak wynika z wniosków cytowanej opinii, to właśnie przede wszystkim niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym K., a także dalsze czynniki wskazane w tej opinii, doprowadziły biegłego psychologa sądowego do wniosku, że K.R. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Taki sam wniosek – z tym że z przyczyn psychiatrycznych – został sformułowany w opinii psychiatrycznej z 29 stycznia 2020 r. [acz, jak słusznie zauważył WKO, w samym rozpoznaniu stwierdzono: "Upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim (znaczące zmiany w zachowaniu wymagające opieki lub leczenia). Zaburzenia zachowania i emocji"].

W ocenie Sądu, pomimo wydania opinii psychologicznej w ramach innego postępowania, nie można całkowicie zignorować stwierdzonej w niej przez specjalistę (biegłego sądowego) niepełnosprawności intelektualnej chłopca w stopniu umiarkowanym, tylko z tego względu, iż ta opinia została wydana na inne potrzeby orzecznicze. Należy zauważyć, że w orzeczeniu wydanym na gruncie Prawa oświatowego również posłużono się pojęciem "niepełnosprawności intelektualnej", a zatem dotyczącym tej samej kwestii, która w istocie była również przedmiotem badania w przedłożonej przez Skarżących opinii sądowo-psychologicznej. Nie sposób przyjąć, że takie samo pojęcie ("niepełnosprawność intelektualna") może być w ww. przypadkach rozumiane odmiennie. Przy tym Sąd zaznacza, że powyższe stanowisko nie oznacza, iż organ w niniejszej sprawie jest bezwzględnie związany opinią wydawaną na potrzeby innego postępowania. W świetle zasad postępowania administracyjnego powinien się jednak do niej odnieść – w ramach wszechstronnego wyjaśniania stanu faktycznego sprawy i analizy całokształtu materiału dowodowego.

Oczywiście Sąd zdaje sobie sprawę, że przedłożona przez Skarżących opinia sądowo-psychologiczna została sporządzona już po wydaniu zaskarżonej decyzji przez organ II instancji. Jednakże, w ocenie Sądu, z uwagi na jej treść – jednoznacznie stwierdzającą niepełnosprawność intelektualną K. w stopniu umiarkowanym – nie można było faktu wydania takiej opinii zignorować ("przejść nad nią do porządku") bez poddania jej analizie przez kompetentnych członków zespołu orzekającego.

Nie można przy tym wykluczyć, że – jak zdaje się to sugerować organ II instancji – taka treść ww. opinii może być wynikiem pogorszenia się "w międzyczasie" stanu (poziomu) funkcjonowania chłopca (pomiędzy wydaniem zaskarżonej decyzji WKO a sporządzeniem analizowanej opinii upłynęło blisko 6 miesięcy, w czasie których chłopiec nie uczęszczał do żadnej szkoły). Jednakże powyższe stanowi wyłącznie przypuszczenie, które wymagałoby dogłębnej analizy i weryfikacji, której powinien dokonać organ I instancji, posiadający w tym zakresie niezbędną wiedzę fachową.

Godzi się przy tym zauważyć, że takie ewentualne pogorszenie się stanu funkcjonowania ucznia stanowiłoby w istocie "zmianę okoliczności stanowiących podstawę wydania poprzedniego orzeczenia" w rozumieniu § 18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MEN, uprawniającą do złożenia wniosku o wydanie nowego orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, inicjującego nowe postępowanie przed organem I instancji, w którym odpowiednie zastosowanie znajdowałby § 6 rozporządzenia MEN (zob. § 18 ust. 4 rozporządzenia MEN). W tym kontekście normatywnym, w aktualnym stanie sprawy, jako tym bardziej uzasadnione (także z perspektywy ekonomiki postępowania) jawi się uchylenie przez Sąd orzeczeń organów obu instancji, skutkujące "powrotem" sprawy na etap postępowania pierwszoinstancyjnego.

W tym stanie rzeczy Sąd – mając na uwadze wskazane wyżej wątpliwości co do prawidłowości ustaleń faktycznych sprawy w zakresie stopnia niepełnosprawności intelektualnej syna Skarżących, których to wątpliwości zaistnienie świadczy o tym, że w kontrolowanej sprawie mogło dojść do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. o istotnym wpływie na wynik sprawy –– na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowego (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 202 § 2 i art. 205 § 1 p.p.s.a., uwzględniając poniesiony przez Skarżących koszt wpisu sądowego od skargi, w wysokości 200 zł..

Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji przeprowadzi dowód z ww. opinii sądowo-psychologicznej z 15 stycznia 2020 r oraz opinii psychiatrycznej z 29 stycznia 2020 r. Wszakże dokonując oceny tych opinii, organ nie może ograniczyć się wyłącznie do stwierdzenia, że zostały one wydane na inne potrzeby (jak to uczynił organ II instancji w toku niniejszego postępowania). Ponadto organ zwróci się do Skarżących o przedłożenie ewentualnych dalszych posiadanych opinii, zaświadczeń lub dokumentów, o jakich mowa w § 6 ust. 3-5 rozporządzenia MEN, w tym zwłaszcza wytworzonych na potrzeby ww. postępowania sądowego w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności K., a także o informację o aktualnym stanie tej sprawy oraz ewentualnym orzeczeniu sądowym ją kończącym. Na podstawie tak uzupełnionego materiału dowodowego sprawy – a także, w miarę potrzeby, w oparciu o ewentualne nowe badania niezbędne do wydania orzeczenia (por. § 6 ust. 8 rozporządzenia MEN) – organ podejmie właściwe rozstrzygnięcie, należycie je uzasadniając, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a.