Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1243/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b-c
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
article: art. 84 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Poznań, dnia 17 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Donata Starosta po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października [...] r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca [...] r., nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej D. M. 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] lipca 2011 r.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik Urzędu albo organ administracji) działając na podstawie art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] października 1999 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] października 1999 r.) odmawiającej przyznania D. M. (dalej strona, odwołująca albo skarżąca) uprawnień z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w Dz.

W uzasadnieniu organ administracji wyjaśnił, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki zastosowania art. 154 § 1 kpa, ponieważ za zmianą decyzji z dnia [...] października 2009 r. nie przemawiają względy interesu społecznego lub słuszny interes strony.

Strona w trakcie postępowania podnosiła, że przebywała w obozie w Dz. Na podstawie zgromadzonego materiału Kierownik Urzędu ustalił, że strona urodzona w 1928 r. wraz z całą rodziną została wysiedlona z miejscowości M. w listopadzie 1940 r. Obóz karny w Dz. klasyfikowany jest jako obóz spełniający przesłankę z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm., dalej ustawa z 1991 r.) Na podstawie opinii przesłanych z Instytutu Pamięci Narodowej, w tym ostatniej opinii z [...] maja 2011 r. zajmującej się kwestią możliwości pobytu w obozie karnym w Dz. rodzin z dziećmi Kierownik Urzędu podkreślił, że tak jak w poprzedniej opiniach tak i w tej wykluczono możliwość przebywania w części obozu podległej służbie bezpieczeństwa III Rzeszy (gestapo) całych rodzin. Wszystkie okoliczności przedstawione przez stronę spełniają znamiona opisane w opinii z dnia [...] maja 2011 r. Kierownik Urzędu pomimo braku potwierdzenia okoliczności pobytu zainteresowanej w obozie w Dz. nie stwierdził, że strona w nim nie przebywała. Jednakże na podstawie zebranego materiału był to pobyt w części dla wysiedlonych, a zatem w obozie zbiorczym.

Jednocześnie Kierownik Urzędu podkreślił, że zgodnie z wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia [...] stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 1023/10, dążył do ustalenia podstaw wystawienia zaświadczenia z dnia [...] lipca 1993 r., nr [...], jednakże próba skontaktowania się zarówno z Towarzystwem Opieki nad byłym Obozem Karnym w Dz., jak i próba skontaktowania się z samym wystawcą zaświadczenia Z. G., skończyły się niepowodzeniem.

W pisemnym odwołaniu z dnia [...] lipca 2011 r. strona podkreśliła, że decyzja z dnia [...] lipca 2011 r. jest dla niej niezrozumiałą i krzywdząca. Zdaniem odwołującej, organ administracji nie wykorzystał wszelkich dostępnych informacji na temat funkcjonowania obozu w Dz., do którego została ona wysiedlona. Natomiast wszelkie wątpliwości Kierownik Urzędu powinien wyjaśnić na korzyść odwołującej.

Decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] października 2011 r.) Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2011 r.

W uzasadnieniu organ administracji podkreślił, że postępowanie w sprawie prowadzone było na podstawie art. 154 kpa. Nie ma ono na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, lecz koncentrację na ocenie wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriów przewidzianych w art. 154 kpa. Nie można uznać za słuszny interesu strony w świetle art. 154 kpa polegającego na jej dążeniu do odmiennej oceny tego samego stanu faktycznego sprawy, który był przedmiotem rozpoznania przez organ administracji w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją.

Dokonując analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego Kierownik Urzędu uznał, że rodzina odwołującej nie została osadzona w jednym z obozów podległych policji bezpieczeństwa. Z ustaleń organu wynika, że odwołująca (wraz z rodziną) została wysiedlona z M. i została osadzona w obozie przesiedleńczym w Dz., skąd została skierowana na teren Generalnego Gubernatorstwa. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że odwołująca nie przebywała w miejscu odosobnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a) — c) ustawy z 1991 r.

Odnośnie charakteru obozu w Dz. Kierownik Urzędu oparł się na informacjach uzyskanych z Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i naukowych źródłach historycznych. Chociaż opinie te nie mają wiążącego charakteru, to jednak mając na uwadze cele i zadania Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wynikające z ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej -Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t.j. Dz. U. 2007 r., nr 63 poz. 424 ze zm.) uznać należy, że uzyskane informacje miały charakter rzetelny i wiarygodny. W ocenie organu zaświadczenie nr [...] z dnia [...] lipca 1993 r. (dalej zaświadczenie nr [...]) wydane przez Towarzystwo Opieki n.b. Obozem Karnym w Dz. (dalej Towarzystwo) nie jest dokumentem potwierdzającym pobyt odwołującej w obozie podległym policji bezpieczeństwa. Zaświadczenie potwierdza jedynie, że odwołująca została wysiedlona do obozu karnego w Dz., a w świetle badań naukowych obóz o takim charakterze w tym czasie w Dz. nie istniał.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia [...] listopada 2011 r. strona uznała decyzję z dnia [...] października 2011 r. za krzywdzącą dla niej. Skarżąca podkreśliła, że z posiadanych przez nią informacji wynika, że były przyznawane uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu w obozie karnym w Dz. na podstawie zaświadczenia nr [...] wystawionego przez Towarzystwo za ten sam okres czasu, kiedy skarżąca wraz z rodziną została wywieziona do powyższego obozu tj. od [...] października 1940 r. do [...] grudnia 1940 r. W Urzędzie powinna istnieć baza przyznanych uprawnień kombatanckich. Skarżąca zwróciła przy tym uwagę na niedorzeczność jednoczesnego przyznania oraz odmowy przyznania świadczeń kombatanckich na podstawie tych samych dokumentów (tj. zaświadczeń wydawanych przez Towarzystwo) różnym osobom. Takie działanie organów władzy publicznej stanowi naruszenie art. 8 kpa, z uwagi na nierówne traktowanie poszczególnych obywateli (k. 4 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zawarte w decyzji z dnia [...] października 2011 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Złożona skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).

Ponadto należy w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z art. 119 pkt 2 ppsa, sprawa może zostać rozpatrzona w trybie uproszczonym, jeżeli wniosek w tym przedmiocie złoży jedna ze stron postępowania, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W przedmiotowej sprawie wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym został złożony w odpowiedzi na skargę z dnia [...] grudnia 2011 r. przez Kierownika Urzędu (k. 6 akt sądowych). O złożeniu powyższego wniosku skarżąca została poinformowana wraz z doręczeniem odpisu odpowiedzi na skargę (k. 12 akt sądowych), nie formułując żądania o przeprowadzenie rozprawy w 14-dniowym terminie.

Przedmiotem kontroli zgodności z prawem w niniejszej sprawie pozostawała decyzja Kierownika Urzędu z dnia [...] października 2011 r. oraz poprzedzające jej wydanie postępowanie w przedmiocie uchylenia decyzji z dnia [...] października 2009 r. odmawiającej przyznania skarżącej uprawnień z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w Dz. Sąd miał na względzie, że prawomocnym wyrokiem z dnia [...] stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 1023/10, WSA uchylił decyzję z dnia [...] września 2010 r., nr [...] oraz utrzymaną w mocy na jej podstawie decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] odmawiającą uchylenia decyzji z dnia [...] października 1999 r. Stosownie do art. 153 ppsa Sąd w niniejszej sprawie pozostawał związany oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w powyższym wyroku. Związanie sądu na podstawie art. 153 ppsa oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., str. 359).

WSA w przywołanym powyżej wyroku zauważył, że Kierownik Urzędu działając z naruszeniem art. 7, 77 kpa nie ustalił dokładnie, jaki charakter miał pobyt skarżącej w obozie w Dz. WSA zwrócił uwagę, że co prawda zaświadczenie wystawione przez Towarzystwo Opieki nad Byłym Obozem Karnym w Dz. nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 75 kpa, to jednakże nie oznacza automatycznie, że nie może być dowodem w sprawie. Zgodnie z art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 75 § 1 kpa nakłada na organ administracji publicznej obowiązek dopuszczenia jako dowodu nie tylko środków dowodowych wymienionych w zdaniu drugim, lecz "wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem". Z brzmienia tego przepisu wynika, że przez pojęcie dowodu należy rozumieć także inne dowody niewymienione wyraźnie w tym przepisie. W tym sensie trafnie stwierdza się w piśmiennictwie, że art. 75 § 1 kpa nie zawiera zamkniętego katalogu środków dowodowych dopuszczalnych w postępowaniu dowodowym, lecz że jest to jedynie wyliczenie przykładowe, na co wskazuje użycie zwrotu "w szczególności" w zdaniu drugim tego przepisu. WSA wskazał, że w zaświadczeniu nr [...] Towarzystwo powołuje się na akta [...]. W niniejszej sprawie organ nie podjął żadnych działań celem ustalenia czy Towarzystwo dysponuje jakąkolwiek dokumentacją pozwalającą jej na stwierdzenie, że skarżąca wraz z rodzina przebywała w obozie Karnym w Dz. Ponadto organ w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć w żadnym stopniu nie ustosunkował się do twierdzeń skarżącej co do przyczyn umieszczenia w obozie ani faktu, że skarżąca przebywała w obozie w którym znajdowały się osoby poddane później eksterminacji.

WSA powołał się nadto na publikację Janusza Gumkowskiego zatytułowaną "Obóz hitlerowski w Dz." opublikowaną w Biuletynie Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, t. X, Warszawa 1958 r., z której należy wyprowadzić wniosek, że obóz ten podlegał tak jak wszystkie obozy zorganizowane i prowadzone przez SS władzom SS – Urzędowi Policji w Królewcu. Z publikacji tej wynika w sposób jednoznaczny, że cały obóz w Dz., również część przeznaczona dla wysiedleńców podlegała władzy SS, a osoby sprawujące tę władzę zostały wymienione z imienia i nazwiska. Tymczasem Kierownik Urzędu przy wydawaniu rozstrzygnięcia oparł się wyłącznie na uznaniu, że skarżąca przebywała w obozie przesiedleńczym oraz na pismach Instytutu Pamięci Narodowej z których wynika, że obóz przesiedleńczy w Dz. nie podlegał policji bezpieczeństwa.

Mając na uwadze powyższe rozważania WSA przy ponownym rozpoznaniu sprawy nakazał Kierownikowi Urzędu celem dokładnego ustalenia pobytu skarżącej w obozie zwrócenie się do Instytutu Pamięci Narodowej czy posiada jakiekolwiek dokumenty na temat pobytu skarżącej w obozie w Dz. oraz do Towarzystwa Opieki nad Byłym Obozem Karnym w Dz. o udostępnienie dokumentów na jakiej podstawie wydano skarżącej zaświadczenie.

Ponownie rozpoznając sprawę Kierownik Urzędu zwrócił się z pisemnymi zapytaniami zarówno Towarzystwa Opieki n.b. Obozem Karnym w Dz. (pismami z dnia [...] kwietnia 2011 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2011 r. – k. 78-79 akt administracyjnych), jak i do Z. G., który będąc Kierownikiem Ośrodka Badań Historycznych Towarzystwa popisał zaświadczenie nr [...] z [...] lipca 1993 r. (pismem z dnia 29 kwietnia 2011 r., k. 86 akt sądowych) oraz do Instytutu Pamięci Narodowej (pismem z dnia [...] maja 2011 r.). Skierowane zapytania nie wyjaśniły jednak charakteru oraz warunków pobytu skarżącej w obozie w Dz. Kierownik Urzędu zwracając się we wskazanych pismach do wyżej wymienionych podmiotów nie podjął próby dokonania analizy tych okoliczności skupiając się jedynie na tym, czy skarżąca w ogóle przebywała w obozie, co zostało już przesądzone w wyroku WSA oraz na uzyskaniu dokumentów stanowiących podstawę wystawienia zaświadczenia nr [...]. Poza tym otrzymane odpowiedzi lub też ich brak z uwagi na nieaktualną informację o aktualnej siedzibie Towarzystwa czy też miejscu zamieszkania Z. G. nie przyczyniły się do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Oparcie się w tym zakresie jedynie na opiniach Instytutu Pamięci Narodowej, w tym piśmie z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] stanowiącym odpowiedź na pismo Kierownika Urzędu z dnia [...] maja 2011 r. (k. 91 akt sądowych) oraz opinii z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] na temat charakteru obozu w Dz. (k. 92-94 akt sądowych) było niewystarczające. Nie wniosło ono nic nowego do sprawy, ponieważ stanowisko Instytutu Pamięci Narodowej było znane Kierownikowi Urzędu już przed wydaniem decyzji z dnia [...] października 1999 r., co wnika z jej uzasadnienia. Kierownik Urzędu nie poczynił zatem dalszych ustaleń faktycznych w sprawie, nie ustalając charakteru pobytu skarżącej w obozie przeznaczonym dla wysiedleńców.

To, że w dokumentach zgromadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej nie ma informacji dotyczących pobytu osadzonych osób w obozie w Dz. nie oznacza, że w obozie tym nie przebywała skarżąca, skoro wynika to zarówno z oświadczenia samej skarżącej, popartego zaświadczeniem nr [...], wystawionym przez Towarzystwo. Natomiast pogląd wyrażony w opinii z dnia [...] maja 2011 r. na temat charakteru obozu w Dz. nie może być przesądzający dla niniejszej sprawy. Będąc niewątpliwie jednym z dowodów w sprawie nie stanowi on opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 kpa, ponieważ Kierownik Urzędu nie powołał w niniejszej sprawy biegłego ani też nie oznaczył zakresu w jakim opinia miałaby zostać sporządzona. Dowód ten powinien być rozpatrywany łącznie z pozostałym materiałem zgromadzonym już przez organ administracji oraz tym, który organ administracji powinien zgromadzić. Kierownik Urzędu pominął również w swoich rozważaniach pogląd sformułowany przez WSA w oparciu o publikację Janusza Gumkowskiego "Obóz hitlerowski w Dz.", że również część obozu przeznaczona dla wysiedleńców podlegała władzy SS.

Mając na uwadze powyższe okoliczności należy zwrócić uwagę, że skarżąca w wieku 12 lat została wraz rodziną wysiedlona z M. trafiając do obozu w Dz., w którym przebywała w okresie od 5 listopada 1940 r. do 17 grudnia 1940 r., co wynika zarówno z życiorysu skarżącej (k. 2 akt sądowych), jak i zaświadczenia Towarzystwa Opieki n.b. Obozem Karnym w Dz. z dnia 26 lipca 1993 r., nr [...] (k. 3 akt sądowych). Z dostępnych powszechnie źródeł historycznych wynika, że już w samych wysiedleniach brali udział funkcjonariusze SA, SS oraz policji ochronnej (Schutzpolizei), żandarmerii (Gendarmerie), także członkowie Selbstschutzu, NSKK (Narodowosocjalistyczny Korpus Kierowców) oraz tłumacze (por. M. Rutowska, Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-1941, Poznań 2003 r., str. 73). Natomiast sam obóz w Dz., w ramach którego wyznaczono również obóz przejściowy dla przesiedleńców pozostawał w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (J. Gumkowski, "Obóz hitlerowski w Dz." opublikowaną w Biuletynie Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, t. X, Warszawa 1958 r., str. 73). Z obozu w Dz. skarżąca została przetransportowana do pracy przymusowej w gospodarstwie niemieckim.

Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę Kierownik Urzędu powinien w pierwszej kolejności wykonać w prawidłowy sposób wytyczne zawarte w wyroku WSA z dnia [...] stycznia 2011 r. przez ustalenie w sposób dokładny stanu faktycznego sprawy nie tylko w oparciu o załączone w aktach ekspertyzy Instytutu Pamięci Narodowej, lecz także powołane wyżej źródła historyczne oraz podjęcie dalszych poszukiwań dokumentacji, którą w 1993 r. dysponowało Towarzystwo Opieki n.b. Obozem Karnym w Dz. W tym celu Kierownik Urzędu powinien ustalić aktualny adres Towarzystwa, a w przypadku jego ewentualnego nieistnienia, następcę prawnego Towarzystwa albo miejsce zdeponowania zgromadzonej dokumentacji, w tym akt o sygn. 94/40 dotyczących osoby skarżącej. W drugiej kolejności z uwagi na wiek skarżącej w czasie wysiedlenia (12 lat) Kierownik Urzędu oprócz przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 1991 r. powinien rozważyć, czy w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 1991 r. Przeprowadzone dowody powinny następnie posłużyć do prawidłowego ustalenia przez Kierownika Urzędu stanu faktycznego sprawy z wyjaśnieniem ich znaczenia dla podjętego w sprawie rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze Sąd w pkt 1 wyroku działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji.

W pkt 2 wyroku Sąd działając na podstawie art. 200 ppsa zasądził od Kierownika Urzędu na rzecz skarżącej kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Złożył się na nią jedynie uiszczony przez skarżącą wpis od skargi w kwocie 100 zł, stosownie do §2 ust. 3 pkt 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193).

ja