Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 3862/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski ( spr ) Sędziowie Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus As.sąd. Lilianna Drewniak-Żaba Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi J.T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich ; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na rzecz skarżącego kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ L.Drewniak-Żaba /-/ J.Stankowski /-/ E.Makosz-Frymus JFS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił J.T. uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. 97.142.950). W uzasadnieniu stwierdzono, że pozbawienie uprawnień kombatanckich jest uzasadnione faktem, że J.T. otrzymał te uprawnienia wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej z racji służby w strukturach Milicji Obywatelskiej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J.T. podniósł, że jego uprawnienia kombatanckie wynikają z udziału w walkach Wojska Polskiego z grupami Wehrwolfu i niedobitkami wojsk hitlerowskich na terenie Gdańska i okolic. Odwołujący się powołał się także na liczne odznaczenia i opinie od władz państwowych i kościelnych, które zostały wydane w jego sprawie. J.T. wskazał, że jego działalność zmierzała do odbudowy niepodległego państwa polskiego a nie do utrwalania władzy ludowej.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał swą decyzję w mocy na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa. Organ podtrzymał swą dotychczasową argumentację wskazując dodatkowo, że na wynik sprawy nie może mieć wpływu fakt udziału Odwołującego się w walkach z Wehrwolfem. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że walki te Odwołujący się toczył w ramach przynależności do MO, a nie - jak wymaga tego ustawa - do zmilitaryzowanych służb państwowych lub do jednostek Wojska Polskiego.

W skardze na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych J.T. zarzucił organowi naruszenie art. 63, 76, 83 i 90 Konstytucji RP, art. 1 § 1 ust. 3 w związku z art. 90 § 2 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Ponadto Skarżący zarzucił naruszenie zasad zawartych w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych. Skarżący wskazał przede wszystkim, że restrykcje przewidziane przez art. 21 i 25 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego są przejawem dyskryminacji i stosowania zasad odpowiedzialności zbiorowej, gdyż konsekwencje pozbawienia uprawnień przewidziane w tych przepisach opierają się wyłącznie na samym fakcie zatrudnienia w wymienionych w ustawie jednostkach, a nie na konkretnych zarzutach szkodliwej działalności. Skarżący podkreślił, że powstałe w odrodzonej Polsce władze zostały uznane przez zwycięskie mocarstwa a wszyscy obywatele polscy korzystali z pełni praw konstytucyjnych, konwencyjnych i ustawowych. Skarżący podkreślił, że pełnienie służby publicznej w strukturach związanych z legalną władzą uznanego na arenie międzynarodowej państwa i wyznawanie własnych poglądów nie może prowadzić do dyskryminacji poszczególnych obywateli jeżeli nie udowodniono im popełnienia konkretnych przestępstw. Zawarte w Konstytucji RP zapewnienie wszechstronnej opieki weteranom walk o wyzwolenie narodowe i społeczne a także powinność rzetelnego wypełniania obowiązków wobec Ojczyzny i przyczynianie się do jej rozwoju nakazuje zdaniem Skarżącego przyjąć, że wszelka działalność mieszkańców powojennej Polski była nie tylko prawem ale i obowiązkiem, o ile była zgodna z Konstytucją i ustawami. Skarżący podniósł wreszcie, że nie może być żadnych podstaw do odbierania uprawnień osobom, które uzyskały status kombatanta na podstawie wcześniejszych ustaw z okresu PRL, uchwalonych przez legalnie wybrany Sejm. J.T. zarzucił też niezgodne z kpa wprowadzenie jednoinstancyjnego postępowania w sprawach z zakresu uprawnień kombatanckich oraz praktyczne wyłączenie udziału zainteresowanej strony z udziału w postępowaniu.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna, choć niektóre argumenty w niej zawarte są zupełnie nietrafne. W przedmiotowej sprawie należało przede wszystkim rozważyć zastosowanie art. 1 ust. 2 pkt 1 i 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. 97.142.950), zgodnie z którymi uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które pełniły służbę w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie a także tym, które brały udział w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Organ nie dokonał w tym zakresie wystarczająco wnikliwych ustaleń, uznając w obydwu decyzjach, że uprawnienia kombatanckie Skarżącego wynikają wyłącznie z uwagi na działalność w strukturach Milicji Obywatelskiej z tytułu "utrwalania władzy ludowej". Tymczasem dokonane wcześniej przez ZBOWiD ustalenia nie są wiążące dla organu orzekającego. Powołując się na art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy organ powinien pozbawić uprawnień kombatanckich tylko te osoby, które otrzymały je wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, a jednocześnie brak jest podstaw do przyjęcia, że działalność, za którą dana osoba otrzymała uprawnienia, może być zakwalifikowana jako podstawa przyznania uprawnień na mocy innych przepisów ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W aktach sprawy zawarte są informacje, które świadczą o tym, że Skarżący od lutego 1945 r. był żołnierzem Wojska Polskiego i członkiem Samodzielnego Batalionu Morskiego. Niektóre dokumenty zebrane w sprawie wskazują, że Skarżący od 8 kwietnia do 9 maja 1945r. brał w ramach tej jednostki udział w likwidacji niedobitków wojsk niemieckich na terenie Gdańska i okolicy a po 9 maja batalion ten został przejęty przez struktury MO. Działalność taka uprawnia do zachowania uprawnień kombatanckich. Z kolei zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej MO w P. z 21 września 1976r. stwierdza, że Skarżący działał w strukturach MO już od 8 kwietnia 1945r. Organ powinien zatem okoliczności te jeszcze raz wnikliwie zbadać, mając na uwadze, że także funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej (mimo że organizacja ta nie jest służbą zmilitaryzowana w rozumieniu ustawy), którzy na mocy rozkazu zostali skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii lub Wehrwolfu i podlegali dowództwu Wojska Polskiego, nie tracą uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy (por. wyrok SN z 29 sierpnia 2001r., OSNP 20025/101). Dodatkowo należy zwrócić uwagę na dyspozycję art. 21 ust. 2 pkt 4, zgodnie z którym uprawnienia kombatanckie nie przysługują m.in. osobom, które pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Brak wnikliwej analizy wskazanych okoliczności przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stanowi naruszenie art. 7,8, 77 i 107 § 3 kpa.

Uzasadnienia nie znajdują jednak w ocenie Sądu pozostałe wywody zawarte w skardze, które rażą swą jednostronnością oceny historycznej okresu powojennego i niezrozumieniem celu i charakteru świadczeń przyznawanych kombatantom. Skarżący podnosił, że z uwagi na uznanie powojennego Państwa Polskiego na arenie międzynarodowej "wszyscy obywatele polscy mieszkający w granicach odrodzonej Polski korzystali z pełni praw" konstytucyjnych oraz że "pełnienie w takich warunkach służby publicznej i wyznawanie własnych poglądów nie może stanowić podstawy do dyskryminacji któregokolwiek obywatela". Twierdzenie, że wszyscy obywatele powojennej Polski cieszyli się pełnymi prawami jest całkowicie niezgodne z ówczesną rzeczywistością. Komunistyczne władze powojennej Polski z całą konsekwencją wprowadzały na terytorium Rzeczypospolitej krwawy reżim stalinowski, którego jednym z przejawów - choć bynajmniej nie jedynym - były prześladowania stosowane wobec członków organizacji niepodległościowych chwalebnie zasłużonych w walce o uwolnienie kraju spod hitlerowskiej i sowieckiej okupacji. Organy działające na usługach ówczesnych władz - w szczególności Urząd Bezpieczeństwa i Milicja Obywatelska - były często aktywnie zaangażowane w represje stosowane wobec Narodu Polskiego. Ocena ta nie może ulec zmianie tylko dlatego, że niektórzy członkowie Milicji Obywatelskiej, wstępujący do tej organizacji w szczególności w ostatnich miesiącach wojny, czynili to z pobudek patriotycznych, mając na względzie dobro Ojczyzny.

Taka ocena okresu powojennego legła u podstaw uchwalenia w III Rzeczypospolitej ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, co dobitnie wynika z preambuły umieszczonej w tym akcie. Uprawnienia kombatanckie są wyrazem szczególnego uznania i wdzięczności, jakie cały Naród winien jest tym, którzy narażali swe życie i zdrowie w walce o wolną Polskę. Ustawodawca wziął pod uwagę złożoność losów Polaków podczas wojny, która sprawiła, że walczyli oni jako żołnierze na różnych frontach, także tych, na których współpracowali oni z Armią Czerwoną. Kto bowiem chciał walczyć wówczas za Ojczyznę nie miał innego wyjścia jak tylko zaciągnąć się do tych formacji, które działały akurat na danym terytorium. Ta słuszna ocena znalazła wyraz w art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym uprawnienia kombatanckie przysługują z tytułu pełnienia służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie. Wyrazy uznania i pozytywna ocena ustawodawcy nie może być rozciągnięta jednak na członków tych organizacji, które aktywnie przyczyniały się do stosowania represji wobec działaczy niepodległościowych i żołnierzy przeciwstawiających się wprowadzeniu w Polsce reżimu stalinowskiego przez władze komunistyczne. Stąd też art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy wyłącza przyznanie uprawnień kombatanckich tym osobom, które m.in. były zatrudnione w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa lub Służby Bezpieczeństwa. Formacją Służby Bezpieczeństwa Publicznego była także Milicja Obywatelska, zgodnie z brzemieniem art. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej (Dz. U. Nr 7, poz. 33).

Jak wspomniano wyżej, na taką ocenę ustawodawcy nie mógł mieć wpływu fakt, że niektóre osoby wstępowały do Milicji Obywatelskiej w ostatnich miesiącach wojny z poczucia patriotycznego obowiązku i z uwagi na możliwość częściowego chociaż udziału w przywracaniu ładu społecznego. Mimo tych być może niekiedy godnych uznania indywidualnych motywacji nie można tracić z oczy głównych celów jakie zostały wówczas postawione przed tą formacją a mianowicie utrwalanie narzuconego Państwu Polskiemu totalitarnego systemu. Wyjaśnić tu bowiem należy, że uprawnienia kombatanckie są wyróżnieniem za szczególnie pożyteczne i chwalebne działania w organizacjach, które przyczyniały się do walki o niepodległość zgodnie z polską racja stanu. Jest to zatem przywilej a nie obowiązkowe świadczenie, które powinno być przyznawane wszystkim osobom zaangażowanym w jakichkolwiek organizacjach w czasie wojny i w okresie powojennym. Ustalając kryteria przyznawania uprawnień kombatanckich ustawodawca musiał wziąć pod uwagę nie tylko indywidualne motywacje osób zaangażowanych lecz także cele i charakter poszczególnych organizacji. Brak możliwości przyznania uprawnień kombatanckich członkom struktur nie wymienionych w ustawie nie jest przejawem dyskryminacji i pozbawianiem środków do życia lecz jedynie odmową przyznania dodatkowych, ponadprzeciętnych uprawnień związanych z godną szczególnego uznania działalnością w czasie wojny i okresie powojennym.

Wobec powyższego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy.

Zaznaczyć należy, że nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania art.152 kpa.

/-/ L.Drewniak-Żaba /-/ J. Stankowski /-/ E.Makosz-Frymus

JFS