Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 192/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 1b, art. 27 ust. 5 pkt 1-5, art. 24 ust. 2,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 79a, art. 9
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 153, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz W. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania W. S. (dalej także jako: "skarżąca") od decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...] r. znak: [...] odmawiającej przyznania W. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką S. D., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Decyzja została wydana w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

Wnioskiem datowanym na dzień [...] r., W. S., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W oparciu o orzeczenie lekarza rzeczoznawcy KRUS S. D. została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji od dnia [...] r. (wypis z treści orzeczenia k. 10 akt organu I inst.)

Decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

W uzasadnieniu organ przytoczył brzmienie przepisów art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111; dalej jako: u.ś.r.) i na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego stwierdził, że nie został spełniony warunek, określony w art. 17 ust. 1b tej ustawy, tj. powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Ponadto wskazał, że skarżąca ma ustalone prawo do świadczenia przedemerytalnego, co w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. również stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Na powyższą decyzję W. S. wniosła odwołanie, zarzucając rozstrzygnięciu:

1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy

o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

2. błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą świadczenia przedemerytalnego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skarżąca podtrzymała swoje stanowisko wyrażone we wniosku. Powołała się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygnaturze K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie

w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Kolejno skarżąca wskazała, że korzysta ze świadczenia przedemerytalnego. Dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły jej skuteczne ubieganie się

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego. Nie była to kwestia wyboru. Powołała się, iż w treści swojego oświadczenia wyraziła wolę wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego. Jednocześnie była świadoma, czemu dała wyraz we wniosku, konieczności zaprzestania pobierania świadczenia przedemerytalnego, gdy zostanie jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne.

Decyzją z dnia [...] r. organ II instancji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie, SKO wskazało, że wydanie przez organ

I instancji decyzji odmownej z uwagi na niespełnienie wymogu wskazanego w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. było nieprawidłowe. Organ podał, że przepis ustawy w zakresie,

w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13 za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Od momentu wejście w życie powyższego wyroku – zgodnie z cytowanym przez organ orzecznictwem – nie jest dopuszczalne stosowanie powyższego przepisu w dotychczasowym brzmieniu

i wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej w oparciu o przepis, który Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją RP.

Odnosząc się natomiast do drugiej negatywnej przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie ustalonego prawa do świadczenia przedemerytalnego, organ uznał, że okoliczność ta jest prawidłowo ustalona i uczynił ją podstawą utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji.

Organ wyjaśnił, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do świadczenia przedemerytalnego, świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje. Organ uznał, że do świadczenia pielęgnacyjnego uprawniona jest osoba sprawująca opiekę, która nie ma ustalonego prawa do świadczenia z innego systemu zabezpieczenia społecznego.

Nadto powołał się na możliwość wyboru świadczenia pielęgnacyjnego przez stronę przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do świadczenia. Organ uznał, że wyeliminowanie świadczenia przedemerytalnego, usunęłoby negatywną przesłankę pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Końcowo wskazał, że strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, tego nie uczyniła.

W skardze do Sądu skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy

o świadczeniach rodzinnych polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą świadczenia przedemerytalnego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosła

o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję, a ponadto zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że organ poprzestał na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Powołała się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej, wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Wskazała, że proces wykładni nie może ograniczyć się wyłącznie do dyrektyw językowych.

Powołując się na orzeczenie NSA z dnia 30 kwietnia 2020 r. (sygn. I OSK 1546/19), wskazała na zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit 1 u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne by stało w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP) oraz osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.; zwanej "ustawą o covid"), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Mając na uwadze powyższą regulację, a także brak technicznych możliwości przeprowadzenia zdalnie rozprawy z udziałem stron oraz konieczność rozpoznania wniesionej w tej sprawie skargi – Sąd rozpoznał ją na posiedzeniu niejawnym w trybie przywołanego na wstępie art. 15 zzs? ust. 3 ustawy o covid.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a.", wykazała, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością jej uchylenia. Z uwagi na to, że uchybieniami dotknięta jest także decyzja wydana w I instancji, należało uchylić również i tą decyzję, działając w oparciu o art. 135 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że SKO prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa. Należało bowiem stwierdzić, że zgodność z Konstytucją RP tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Należy w tym miejscu wskazać, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16; CBOSA). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. wyrok WSA w Lublinie z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 55/19 wyrok z 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 87/19, dostępne w CBOSA).

O ile Sąd podziela ocenę organu odwoławczego w odniesieniu do wyeliminowania powyższej negatywnej przesłanki odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o tyle nie aprobuje - w świetle aktualnej linii orzeczniczej - uznawania za bezwzględną przeszkodę prawną dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego okoliczności ustalonego prawa do świadczenia przedemerytalnego pobieranego przez skarżącą.

Istota sporu zawisłego między stronami w niniejszej sprawie sprowadza się więc do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

W ostatnich latach dominująca stała się linia orzecznicza sądów administracyjnych, w której wypiera się wyłącznie wykładnię literalną negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opisanej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Sąd podziela stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 20 lutego 2019 r.

w sprawie o sygn. akt II SA/Go 83/18. W orzeczeniu tym zwrócono uwagę na potrzebę uzupełniania wykładni językowej przepisu wynikami wykładni systemowej

i funkcjonalnej z uwagi na to, że zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może doprowadzić do odrzucenia rezultatów jednoznacznej wykładni językowej. Jak zauważył NSA w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. winna także uwzględniać kontekst historyczny pojawienia się przepisu w systemie prawa i ten kontekst historyczny przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. W dacie uchwalania ustawy

o świadczeniach rodzinnych wysokość świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie osobie strat jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 złotych i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane. W 2021 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 1 971 złotych miesięcznie, natomiast w 2020 r. – w roku złożenia wniosku – wynosiło 1 830 złotych miesięcznie. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżącej przysługuje świadczenie przedemerytalne w wysokości 1 210,99 złotych.

Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było zatem, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Sąd nie znalazł przesłanek, które uzasadniałyby zróżnicowanie sytuacji opiekuna osoby niepełnosprawnej polegającej na wyłączeniu tego opiekuna w całości do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy ma on ustalone prawo m.in. do świadczenia przedemerytalnego, które to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.

Zmianę linii orzecznictwa i odejście od poprzestania wyłącznie na literalnej wykładni wraz z potrzebą jej uzupełnienia wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej w sprawach odnoszących się do przesłanki negatywnej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opisanej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., dostrzec można również w wyrokach: WSA w Krakowie z 11 kwietnia 2019 r. sygn. III SA/Kr 137/19, WSA w Gdańsku z 12 września 2019 r. sygn. III SA/Gd 472/19, WSA

w Rzeszowie z 25 lipca 2019 r., sygn. II SA/Rz 676/19, wyrok NSA z 28 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 757/19, wyrok NSA z 8 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2392/19 oraz wyrok NSA z 27 maja 2020 r. sygn. I OSK 2375/19 (wszystkie dostępne w CBOSA).

W w/w wyrokach jako uzasadnienie potrzeby sięgnięcia do wykładni funkcjonalnej

i systemowej przepisu przytaczane jest stanowisko doktryny, wskazujące na to, że jasność przepisów prawa może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie,

a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów, czy istotnej zmiany sytuacji społecznej czy ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie (L. Morawski: Wykładnia prawa w orzecznictwie sądów. Komentarz. Toruń 2002, s. 65).

W taki też sposób powyższą kwestię ocenił także już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyrokach m.in.: z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 578/19; wyrok z dnia 28 października 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 207/20; wyrok z 20 maja 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 282/20; wyrok z 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 11/20 (wszystkie powołane orzeczenia dostępne w CBOSA).

Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej, określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które mają prawo do świadczeń wymienionych

w przepisie. Pogląd, który ukształtował się w powołanym orzecznictwie sądów administracyjnych, zwraca uwagę, że taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Należy zauważyć, jak ukształtowała się sytuacja osób, które mają uprawnienie do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub innych świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 pkt 1-5 u.ś.r. – mogą one bowiem dokonać wyboru jednego z tych świadczeń. Natomiast interpretując literalnie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit 1 u.ś.r. podmioty spełniające przesłanki wymienione w przepisie pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z tym zróżnicowaniem należy podkreślić, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach (por. wyroki TK z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 41/09; z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt K 37/12; z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt K 40/12 oraz z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt P 6/12). W uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r., K 38/13 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca, która opiekuje się niepełnosprawną matką ma prawo do świadczenia przedemerytalnego (decyzja o wysokości świadczenia przedemerytalnego, znak: [...] z dnia [...] r. – k. 8 akt adm. I inst.); wysokość świadczenia na czas składania wniosku wynosiła [...] złotych.

W świetle powyższego, mając na uwadze, że doszło do zróżnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. - w niniejszej sprawie świadczenia przedemerytalnego - w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Takie podejście do skarżącej będzie równoznaczne z realizacją przez Państwo

a spoczywającego na administracji, obowiązku udzielenia szczególnej pomocy

w związku z jej trudną sytuacją materialną i społeczną wynikłą ze sprawowaniem opieki nad członkiem rodziny niezdolnym do samodzielnej egzystencji.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy zastosują się do oceny prawnej Sądu, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Wezmą pod uwagę, że prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. znajduje zastosowanie do sytuacji skarżącej w ten sposób, że przyjmą, iż posiadanie przez skarżącą uprawnienia do emerytury nie stanowi bezwzględnej przeszkody do ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Podejmując takie rozstrzygnięcie, Sąd ma oczywiście na uwadze, że przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wymaga podjęcia dodatkowych czynności w celu rozwiązania problemu zbiegu praw do świadczeń. Świadczenie przedemerytalne ustaje na wniosek osoby pobierającej świadczenie przedemerytalne (art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych, Dz. U. 2020 r., poz. 1725 ze zm.). Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w realiach niniejszej sprawy od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję w przedmiocie ustania prawa do świadczenia przedemerytalnego.

O uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia przedemerytalnego organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 zdanie 1 k.p.a., zgodnie

z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego

i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Ponadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu m. in. sposobu oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, renty, świadczenia przedemerytalnego lub innego świadczenia o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wówczas, o ile strona zaprzestanie pobierania świadczenia przedemerytalnego, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń przedemerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z innymi organami, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas (por. wyrok NSA z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20 oraz wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt. I OSK 1983/20; dostępne w CBOSA).

Wobec powyższych rozważań, wbrew twierdzeniom organu II instancji, nie ma znaczenia to, że skarżącą w toku postępowania administracyjnego reprezentował adwokat. Pełnomocnik ten nie mógł wiedzieć, że jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia, w ocenie organu, jest pobieranie świadczenia przedemerytalnego przez skarżącą. Dopiero taka informacja mogłaby skutkować podjęciem przez profesjonalnego pełnomocnika dalszych kroków. Ubocznie należy wskazać, że nie ulega wątpliwości, że do obowiązków administracji nie należy wyjaśnianie pełnomocnikowi, będącemu adwokatem, samej treści przepisów. W stosunku do tego rodzaju pełnomocników zasada informowania stron, o której mowa w art. 9 k.p.a. ulega pewnemu ograniczeniu.

Końcowo należy wskazać, że organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opierając się nie tylko na okoliczności przysługującego skarżącej prawa do świadczenia przedemerytalnego, lecz również z powodu nieudowodnienia,

iż niepełnosprawność matki skarżącej powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Natomiast organ odwoławczy oparł swoją decyzję, wyłącznie na podstawie przysługującego skarżącej prawa do świadczenia przedemerytalnego, jako przesłance negatywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem należy stwierdzić, iż to na organie odwoławczym spoczywał obowiązek wezwania skarżącej do przedstawienia decyzji dotyczącej zawieszenia prawa do świadczenia przedemerytalnego oraz pouczeniu o możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego

i warunków, w jakich może to nastąpić.

Organ ten powinien mieć na uwadze, że skarżąca już we wniosku z dnia [...] r. wskazała, które ze świadczeń – świadczenie przedemerytalne czy świadczenie pielęgnacyjne – chce otrzymywać. Z treści pisma wynika, że miała wiedzę, iż nie może pobierać dwóch świadczeń i konieczna będzie rezygnacja ze świadczenia przedemerytalnego. W ocenie sądu wyraziła wolę rezygnacji z tego świadczenia

w sytuacji, gdy możliwe będzie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sposób wyraźny.

Mając powyższe na uwadze, a także uznając, iż organy dokonały niewłaściwej wykładni wskazanego przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. 2015, poz. 1800) w sprawie opłat za czynności adwokackie. W postępowaniu sądowym skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, będącego adwokatem. Skarga została uwzględniona. Na mocy powołanych przepisów w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zwrot kosztów w niniejszej sprawie składają się: stawka minimalna wynagrodzenia dla adwokata w postępowaniu przed sądem administracyjnym, która wynosi 480 złotych.