Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 525/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2011-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 152, art. 205 par. 1, art. 145 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 209 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 października 2011 roku sprawy ze skargi M.P. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie wyrażenia zgody na wznowienie studiów I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz M.P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Rektor Uniwersytetu (dalej U.) uchylił w całości zaskarżoną przez M. P. decyzję z dnia [...] wydaną przez Prodziekana Wydziału Humanistycznego U. w przedmiocie wyrażenia zgody na wznowienie przez M. P. studiów stacjonarnych jednolitych magisterskich X semestru V roku, kierunek historia, specjalność nauczycielska, na Wydziale Humanistycznym U., w roku akademickim 2010/2011 oraz określającą odpłatność za wznowienie studiów w łącznej wysokości 560 zł obejmującą 300 zł opłaty za wznowienie studiów i 260 zł za różnice programowe oraz nie wyraził zgody na wznowienie przez M. P. studiów w U. od X semestru w roku akademickim 2010/2011.

W uzasadnieniu tej decyzji organ ustalił, że M. P. wnioskiem z dnia 19 maja 2011 r. zwrócił się do Dziekana Wydziału Humanistycznego U. o wznowienie studiów na kierunku historia, specjalność nauczycielska, na Wydziale Humanistycznym U. w roku akademickim 2010/2011. W dniu [...] Prodziekan Wydziału Humanistycznego U. wydał decyzję w całości uwzględniającą żądanie strony, przy czym organ powołał się na art. 207 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wyższym, § 32 ust. 1 Regulaminu studiów U. oraz § 16 ust. 1 pkt 5 Uchwały Senatu Akademii nr [...] w sprawie regulaminu odpłatności za zajęcia dydaktyczne, opłat związanych z tokiem studiów oraz odpłatności za inne formy kształcenia w Akademii. W odwołaniu od tej decyzji M. P. wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji w części odnoszącej się do nałożenia opłaty za wznowienie studiów w wysokości 300 zł,

2. uchylenie zaskarżonej decyzji w części odnoszącej się do nałożenia opłaty za wystąpienie różnic programowych w wysokości 260 zł,

3. pozostawienie w mocy pozostałego rozstrzygnięcia odnoszącego się do meritum sprawy. Odwołujący się zarzucił przede wszystkim, że nie istniała podstawa prawna w oparciu o którą dziekan mógłby nałożyć opłaty z tytułu wznowienia studiów i uzupełnienia różnic programowych.

Na wstępie swych rozważań organ II instancji stwierdził, że zaskarżenie decyzji Prodziekana tylko w części dotyczącej opłat z tytułu wznowienia studiów i różnic programowych nie powoduje, iż organ wyższego stopnia jest ograniczony zakresem odwołania. W związku bowiem z wynikającą z art. 15 kpa zasadą dwuinstancyjności, organ odwoławczy jest zobowiązany ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć cała sprawę.

Rektor U. stwierdził dalej, że w sprawie miał zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 i 139 kpa, zgodnie z którymi organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy, ale nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Takiego właśnie rażącego naruszenia prawa organ dopatrzył się w zaskarżonej decyzji. Doszło w niej bowiem do oczywistego złamania przepisów regulaminu studiów U. polegającego na wznowieniu studiów od semestru letniego w roku akademickim 2010/2011 na podstawie wniosku złożonego z uchybieniem terminu, co stanowi rażące naruszenie prawa. Zgodnie bowiem z § 33 ust. 1 pkt 1 Regulaminu Studiów, osoba ubiegająca się o przyjęcie na odpowiedni semestr lub rok studiów przedkłada wniosek o wznowienie studiów w terminie do dnia 31 stycznia danego roku, jeżeli ubiega się o wznowienie studiów od początku semestru letniego. Niesporne natomiast jest, że odwołujący się złożył wniosek o wznowienie studiów w U. w dniu 19 maja 2011 r. a więc po terminie przewidzianym w Regulaminie. Ponadto Rektor U. zauważył, że Prodziekan Wydziału Humanistycznego U. winien opatrzyć przedmiotową decyzję pieczęcią z podpisem "z upoważnienia Dziekana", co wynika z treści art. 107 § 1 kpa. Brak takiego powołania w sytuacji, gdy bezsporne jest, że Prodziekan Wydziału Humanistycznego U. może wydawać decyzje w indywidualnych sprawach dotyczących studentów tylko i wyłącznie na podstawie pisemnego pełnomocnictwa udzielonego przez Dziekana tego wydziału – stanowi rażące naruszenie prawa.

Trzecim naruszeniem prawa wskazanym przez organ II instancji było błędne powołanie jako podstawy prawnej decyzji pierwszoinstancyjnej art. 207 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, który w ogóle nie miał w sprawie zastosowania, gdyż stanowi, że decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne i stosuje się wtedy odpowiednio art. 127 § 3 kpa (art. 207 § 3 Prawa o szkolnictwie wyższym). Organ powinien natomiast powołać jako podstawę decyzji art. 207 ust. 1 kpa.

Odnosząc się do kwestii opłat z tytułu wznowienia studiów i różnic programowych, Rektor U. uznał, że Prodziekan Wydziału Humanistycznego miał prawo je nałożyć. Na podstawie bowiem delegacji ustawowej z art. 99 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym, Senat Akademii wydał uchwałę nr [...] w sprawie regulaminu odpłatności za zajęcia dydaktyczne, opłat związanych z tokiem studiów oraz odpłatności za inne formy kształcenia w Akademii. Zgodnie natomiast z § 16 ust. 1 pkt 5 tej uchwały, pobiera się jednorazową opłatę w wysokości 300 zł w przypadku wznowienia studiów, a w myśl § 2 ust. 4 tej uchwały, uczelnia pobiera opłaty na studiach stacjonarnych za różnice programowe, jeżeli różnice te są spowodowane niezadowalającymi wynikami w nauce. Nie złożenie pracy dyplomowej w określonym terminie należy natomiast traktować jako nie- wywiązanie się z obowiązków spoczywających na studencie i jednocześnie jako uzyskanie niezadowalających wyników w nauce.

Konkludując Rektor U. stwierdził, że w niebudzącym jakichkolwiek wątpliwości stanie faktycznym i prawnym Prodziekan Wydziału Humanistycznego U. wydał decyzję z rażącym naruszeniem prawa - złamaniem przepisów Regulaminu studiów U., a także przepisów powszechnie obowiązujących. Dlatego koniecznym było odstąpienie od zakazu orzekania na niekorzyść strony odwołującej się przewidzianego w art. 139 kpa, a w konsekwencji wyeliminowanie z obrotu prawnego wadliwej decyzji i rozstrzygnięcie badanej sprawy co do jej istoty na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa.

W skardze na w/w decyzję z dnia 25 lipca 2011 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, M. P. wniósł o uchylenie decyzji Rektora w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Dziekana Wydziału Humanistycznego U. w części odnoszącej się do nałożenia opłat w łącznej wysokości 560 złotych.

Skarżący zarzucił:

1. naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, to jest art. 139 k.p.a. i 8 k.p.a. poprzez uznanie, iż decyzja organu I instancji dotknięta jest rażącym naruszeniem prawa w postaci uwzględnienia wniosku o wznowienie studiów po terminie przewidzianym w § 33 ust.1 pkt 1 regulaminu studiów (załącznik do Uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu z ·dnia [...]) podczas gdy termin ten ma charakter terminu procesowego i jego uchybienie nie skutkuje rażącym naruszeniem prawa,

2. naruszenie prawa procesowego, to jest art. 7 k.p.a. poprzez pominięcie części stanu faktycznego mającego istotny wpływ na rozstrzygnięcie w postaci nie uwzględnienia podstawy do wznowienia terminu przewidzianego w § 33 ust. 1 pkt. 1 regulaminu studiów,

3. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, to jest art. 99 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z dnia 30 sierpnia 2005r., nr 164, pozo 1365) w zw. z art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.), poprzez nie mające podstawy prawnej rozszerzenie katalogu opłat i wydanie decyzji bez podstawy prawnej. Dziekan Wydziału Humanistycznego nałożył opłatę za wznowienie studiów na podstawie § 16 ust. 1 pkt. 5 Uchwały Senatu Akademii nr [...] w sprawie regulaminu odpłatności za zajęcia dydaktyczne, opłat związanych z tokiem studiów oraz odpłatności za inne formy kształcenia w Akademii, stanowiącej jedyną podstawę do nałożenia niniejszej opłaty, co skutkuje wydaniem decyzji bez podstawy prawnej w postaci prawa powszechnie obowiązującego,

4. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, to jest art. 99 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z § 2 ust. 4 Uchwały Senatu Akademii nr [...] w sprawie regulaminu odpłatności za zajęcia dydaktyczne, opłat związanych z tokiem studiów oraz odpłatności za inne formy kształcenia w Akademii, poprzez przyjęcie błędnej oceny stanu faktycznego i wynikającego z niego zastosowania powyższego przepisu regulaminu uznając, iż niezłożenie pracy w terminie jest "niezadowalającym wynikiem w nauce" i że wyczerpuje dyspozycję tego przepisu.

W uzasadnieniu skargi odnosząc się do pierwszego z wymienionych zarzutów, M. P. wyraził pogląd, że naruszenie prawa wewnętrznego nie może być podstawą do orzeczenia rażącego naruszenia prawa, albowiem taki charakter może mieć jedynie wadliwe rozstrzygnięcie na podstawie przepisu prawa powszechnie obowiązującego. Analizując charakter terminu, o jakim mowa w § 33 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów U., skarżący zauważył, że bez względu na jego ocenę nie było podstaw do uznania istnienia w sprawie rażącego naruszenia prawa. Przy przyjęciu bowiem materialnoprawnego zawitego charakteru tego terminu, nie byłoby to rażące naruszenie prawa, skoro dotyczyło tylko naruszenia § 33 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów U., a wiec przepisu prawa wewnętrznego. Przy założeniu terminu instrukcyjnego uchybienie terminu nie oznacza bezskuteczności czynności. Dlatego złożenie wniosku o wznowienie studiów nie może świadczyć o sprzeczności z prawem decyzji organu I instancji. W razie natomiast uznania przedmiotowego terminu za procesowy, za czym może przemawiać orzeczenie NSA z dnia 5 grudnia 2006 r. (I OSK 646/06), należy przyjąć, że dziekan wydając decyzję dokonał jego przywrócenia, do czego podstawa wynikała z faktu spóźnionego wydania przez ten organ decyzji o skreśleniu M. P. z listy studentów, co zgodnie z § 48 ust. 1 pkt 3 regulaminu studiów U. następuje z urzędu. Dziekan wydał bowiem decyzję dopiero w dniu 31 marca 2011 r., choć powinien ją wydać przy zastosowaniu - w braku przepisów szczególnych - art. 35 kpa, niezwłocznie po upływie w dniu 31 grudnia 2010 r. przedłużonego terminu do złożenia przez M. P. pracy magisterskiej. Nie czyniąc tego doprowadził do niemożności działania przez skarżącego i w ostateczności do uchybienia terminu do złożenia wniosku o wznowienie studiów. Podsumowując tę część rozważań skarżący uznał, że termin z § 33 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów U. ma charakter prawnoprocesowy. Naruszenie więc takiej normy nie oznacza spełnienia warunku kwalifikowanego naruszenia art. 139 kpa.

Odnośnie kwestii braku zaopatrzenia przedmiotowej decyzji pieczęcią z podpisem "z upoważnienia Dziekana", skarżący zauważył, że Rektor U. nie zaprzecza istnieniu pisemnego pełnomocnictwa do wydawania decyzji udzielonego przez Dziekana Wydziału Humanistycznego, a tylko wskazuje na naruszenie prawa procesowego poprzez niepowołanie takiego upoważnienia. To natomiast w ocenie autora skargi, nie może powodować wadliwości decyzji, a z pewnością nie może być traktowane jako rażące naruszenie prawa.

Odnośnie błędnego powołania podstawy prawnej decyzji pierwszoinstancyjnej skarżący stwierdził, że skoro organ odwoławczy miał wątpliwości co do tej podstawy, to powinien się zwrócić do organu I instancji, aby ten sprostował tego typu omyłkę z urzędu.

Odnosząc się do stanowiska Rektora U. dotyczącego istnienia podstawy prawnej do obciążenia opłatą za wznowienie studiów, skarżący wyraził pogląd, że katalog opłat za usługi edukacyjne podany w art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym ma charakter zamknięty i nie znajdują się w nim przepisy umożliwiające nałożenie takiej opłaty. Wznowienie studiów nie polega bowiem na powtarzaniu określonych zajęć (za co dopuszczalne jest nałożenie opłaty), ale jest jedynie kontynuacją przerwanych zajęć. Ponieważ zgodnie z art. 70 ust. 2 Konstytucji RP tylko ustawa może dopuścić odpłatność za usługi edukacyjne uczelni, natomiast jej przepisy wewnętrzne wprowadzają jedynie szczegółowe zasady ich pobierania (art. 99 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym), nałożenie na studenta opłaty za wznowienie studiów jest niezgodne z obowiązującym porządkiem prawnym.

Nałożenie kwestionowanej przez skarżącego opłaty za różnice programowe jest niedopuszczalne również dlatego, że § 2 ust. 4 uchwały Senatu nr [...] przewiduje, iż uczelnia pobiera opłaty na studiach stacjonarnych za różnice programowe jeżeli różnice te są spowodowane niezadowalającymi wynikami w nauce. Natomiast rezygnacja ze studiów, również poprzez niezłożenie w terminie pracy dyplomowej, nie jest "niezadowalającym wynikiem w nauce".

W odpowiedzi na skargę Rektor U. wniósł o jej odrzucenie lub oddalenie, nie wyjaśniając jednak różnicy pomiędzy tymi wnioskami.

Odnosząc się do poszczególnych zarzutów skargi organ stwierdził na wstępie, że zasadniczą kwestią dla określenia, czy Prodziekan Wydziału Humanistycznego U. wydał decyzję z rażącym naruszeniem prawa jest ustalenie, czy termin przewidziany w § 33 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów ma charakter materialno prawny. W związku z faktem, że termin do złożenia wniosku o wznowienie studiów od semestru letniego został w sposób jednoznaczny i kategoryczny określony w § 33 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów U. oraz że wiąże się on z nabyciem określonego uprawnienia, zasadnym jest przyjęcie, że ma on charakter materialnoprawny. Za takim wnioskiem przemawia ponadto okoliczność, że specyfika studiów na wyższej uczelni, konieczność uczęszczania na określone zajęcia zgodnie z planem studiów wymaga, aby decyzja o ponownym przyjęciu wnioskującego w poczet studentów była wydana w terminie, który pozwoli na właściwą organizację toku studiów. Zdaniem organu złamanie przepisów prawa materialnego zawartych w najistotniejszym akcie prawnym dotyczącym studenta oraz w niebudzącym jakichkolwiek wątpliwości stanie faktycznym i prawnym bez wątpienia należy uznać za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 139 kpa.

Odnosząc się do drugiego zarzutu skargi Rektor U. za błędną uznał argumentację, że sam fakt wydania decyzji przez organ pierwszej instancji na podstawie złożonego z uchybieniem terminu wniosku, w sposób dorozumiany należy traktować jako przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku, wobec czego brak ustosunkowania się do tego faktu stanowi naruszenie art. 7 kpa. Organ wyższego stopnia przyjął bowiem, że termin do złożenia wniosku o wznowienie studiów jest terminem materialnoprawnym i jako taki nie podlega przywróceniu.

Rektor U. podtrzymał swoje stanowisko odnośnie opłat za wznowienie studiów oraz za różnice programowe, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Organ drugiej instancji zgodził się natomiast z twierdzeniem skarżącego, iż powołanie błędnego przepisu Prawa o szkolnictwie wyższym należy uznać za oczywistą omyłkę pisarską.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, częściowo z przyczyn w niej wskazanych.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Stan faktyczny ustalony przez organy obu instancji znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Dlatego można było na nim oprzeć poczynione w sprawie ustalenia.

W rozpatrywanej sprawie, ze względu na zapadnięcie w niej decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnej sprawie studenta, z mocy art. 209 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, dalej Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164/05 poz. 1365 ze zm.) zastosowanie miały przepisy kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Spośród tych przepisów zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia okazał się mieć art. 139 kpa, którego naruszenie było też podstawowym zarzutem skargi. Zgodnie z jego treścią organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. W niniejszej sprawie decyzja organu I instancji uwzględniająca wniosek strony o wznowienie studiów w trybie § 32 ust. 1 Regulaminu studiów stanowiącego załącznik do Uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia [...], dalej regulamin studiów U., została uchylona w całości przez organ II instancji, który na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i 139 kpa orzekła co do istoty sprawy, nie wyrażając zgody na wznowienie przez M. P. studiów w U. od X semestru w roku akademickim 2010/2011. W tej sytuacji nie mogło być wątpliwości, że organ odwoławczy wydał decyzję na niekorzyść strony odwołującej się w rozumieniu art. 139 kpa. Takie rozstrzyganie jest natomiast co do zasady niedopuszczalne, a możliwość przełamania wynikającej z art. 139 kpa zasady zakazu rozstrzygania na niekorzyść (zakaz reformatio in peius), może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, jeżeli zaskarżona decyzja rażąco narusza prawa lub rażąco narusza interes społeczny.

Organ II instancji dostrzegł przytoczone przepisy i dokonał oceny sprawy z punktu widzenia regulacji z art. 139 kpa. Wniosek do jakiego doszedł jednak, tj. że decyzja organu I instancji rażąco narusza prawo, co pozwala orzec na niekorzyść odwołującego się - nie może zyskać akceptacji.

W zaskarżonej decyzji Rektor U. uznał, że zaskarżona decyzja organu I instancji rażąco narusza prawo z trzech powodów; 1. z racji przekroczenia przez skarżącego terminu określonego w § 33 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów U. do złożenia wniosku o wznowienie studiów, który to termin został uznany przez organ za materialnoprawny, 2. z powodu przeoczenia przez Prodziekana Wydziału Humanistycznego U. konieczności zaopatrzenia wydanej przez niego decyzji pieczęcią z podpisem "z upoważnienia Dziekana", co oznacza brak obligatoryjnego powołania się przez osobę wydającą decyzję administracyjną na upoważnienie do wydawania takich decyzji udzielone przez właściwy organ, 3. z uwagi na powołanie w decyzji organu I instancji wadliwej podstawy prawnej, tj. art. 207 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym, zamiast art. 207 ust. 1 tej ustawy.

Odnośnie dwóch ostatnich wskazanych wyżej powodów, nie może być, zdaniem Sądu żadnych wątpliwości co do tego, że wskazane naruszenia nie miały rażącego charakteru.

Co do ostatniej z podanych wadliwości sam organ II instancji bowiem przyznał w odpowiedzi na skargę, że powołanie w decyzji organu I instancji błędnego przepisu Prawa o szkolnictwie wyższym należy uznać za oczywistą omyłkę pisarską, a więc na pewno nie za rażące naruszenie prawa.

Natomiast brak powołania się przez osobę wydającą decyzję administracyjną na upoważnienie do wydawania takich decyzji udzielone przez właściwy organ, w sytuacji gdy – tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie – nie ma wątpliwości co do istnienia takiego upoważnienia w dacie wydawania tej decyzji, ani też co do jego zakresu, nie może być w żadnym razie uznane za rażące naruszenie prawa, o jakim mowa w art. 139 kpa. Sąd w niniejszym składzie nie podziela odmiennego poglądu wyrażonego w przytoczonych przez organ wyrokach NSA Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 24 listopada 1995 r., SA/Lu 2319/94, z dnia 12 kwietnia 1996 r., SA/Lu 692/95, LEX nr 26731 oraz z dnia 17 stycznia 1996 r., SA/Lu 29/95, LEX nr 26552. Wbrew wywodom zawartym w uzasadnieniach tych wyroków, art. 107 kpa ustanawia obowiązek zamieszczenia w decyzji administracyjnej podpisu wraz ze stanowiskiem osoby upoważnionej, a nie wymaga powołania się na takie upoważnienie.

Bliższej analizy wymaga pierwszy z podanych powodów uznania decyzji organu I instancji za naruszającą prawo w rażącym stopniu.

Ma rację organ II instancji o ile twierdzi, że dla oceny, czy wydanie decyzji z dnia [...] wyrażającej zgodę na wznowienie studiów przez M. P., rażąco naruszało prawo, istotne było ustalenie charakteru prawnego terminu o jakim mowa w § 33 ust. 1 pkt 2 regulaminu studiów U.. Zgodnie z tym przepisem osoba ubiegająca się o przyjęcie na odpowiedni semestr lub rok studiów, przedkłada wniosek o wznowienie studiów w terminie do 31 stycznia w przypadku osoby ubiegającej się o wznowienie studiów od początku semestru letniego. W zależności od oceny charakteru tego terminu, jego naruszenie wywoływałoby różne skutki, co powinno być uwzględniane przy ocenie takiego naruszenia.

Terminem materialnym jest okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Terminem procesowym jest natomiast okres do dokonania czynności procesowej przez podmioty postępowania lub uczestników postępowania. Różnica pomiędzy terminem materialnym, a terminem procesowym sprowadza się do różnych płaszczyzn skutków prawnych ich uchybienia. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Uchybienie terminu procesowego natomiast wywołuje skutek prawny w płaszczyźnie procesowej, przez uzależnienie skuteczności czynności procesowej od zachowania terminu. Należy zwrócić uwagę, iż bezskuteczność czynności procesowej prowadzić może do zamknięcia drogi postępowania administracyjnego, co w następstwie prowadzić może do uniemożliwienia ukształtowania stosunku materialnoprawnego. Strona może jednak bronić się przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu czynności procesowej, wnosząc prośbę o przywrócenie terminu (B. Adamiak(w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydawnictwo C. H. Beck 2005. Wyd. 7 str. 327). O charakterze przepisu i terminu nie przesądza tylko okoliczność, w jakiej ustawie przepis statuujący dany termin się znajduje. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy ustawa taka – oprócz przepisów prawa materialnego -zawiera również przepisy proceduralne (wyrok NSA z dnia 24 listopada 1994 r., Sa/Ka 1230/94). W kwestiach wątpliwych winien być oceniany skutek prawny uchybienia terminu. W takich przypadkach przesądzać winno to, czy uchybienie terminu wyłącza powstanie stosunku materialnoprawnego, czy ogranicza się jedynie do bezskuteczności procesowej czynności, co tylko w następstwie może wpłynąć na sytuację materialnoprawną jednostki (B. Adamiak(w:)... str. 327).

Przedmiotowy termin określony w § 33 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów U. nie ma w ocenie Sądu charakteru terminu materialnego. Choć bowiem dotyczy czynności prawnej, której dopełnienie warunkuje możliwość uzyskania przez stronę konkretnego, materialno-prawnego uprawnienia (wznowienia studiów), to jednak jego uchybienie nie powoduje wygaśnięcia uprawnienia strony do ukształtowania jej uprawnienia, gdyż organ rozpoznający wniosek ma możliwość w ramach uznania administracyjnego ocenić, czy mimo uchybienia terminu możliwe jest uwzględnienie wniosku o wznowienie studiów, przy czym taka ocena organu nie wymaga formalnego przywracania terminu. Należy bowiem zauważyć, że regulamin studiów U. nie określa skutków uchybienia terminu z § 33 ust. 1 pkt 1. W szczególności nie zawiera stwierdzenia, że jego uchybienie uniemożliwia wydanie decyzji zezwalającej na wznowienie studiów. Z § 32 ust. 1 tego regulaminu wynika natomiast, że na wniosek osoby, która została skreślona z listy studentów (...) dziekan może wydać decyzję o przyjęciu na odpowiedni semestr (wznowienie studiów). Decyzję taką wydaje jednak po zasięgnięciu opinii kierownika jednostki organizacyjnej prowadzącej dany kierunek studiów, o ile różnice w zakresie planów studiów i programów nauczania mogą być uzupełnione przez studenta w okresie roku akademickiego. Regulacja taka wskazuje, że organ rozpatrujący wniosek o wznowienie studiów ma obowiązek oceny, czy w konkretnej sytuacji wnioskującego o wznowienie studiów, będzie on mógł, ze względu na obowiązujący w uczelni w danym semestrze plan studiów i program nauczania, zaliczyć dany semestr. W ramach tej oceny mieści się też uznanie organu, czy termin w jakim złożony został wniosek o wznowienie studiów, umożliwia, czy też uniemożliwia danemu studentowi zaliczenie semestru, o przyjęcie na który wnioskuje. Skoro organ ten w ramach rozpatrywania wniosku o wznowienie studiów ma prawo ocenić wskazane okoliczności, to nie ma potrzeby, ani też możliwości, aby organ ten rozważał, czy strona spełniła określone w art. 58 kpa przesłanki przywrócenia terminu zwłaszcza, że mimo ich zaistnienia, organ i tak mógłby odmówić wznowienia studiów, gdyby na przeszkodzie temu stanęła niemożliwość uzupełnienia różnic w zakresie planów studiów i programów nauczania. Okoliczność ta świadczy o tym, że przedmiotowy termin nie ma również charakteru procesowego.

Należy go natomiast uznać za termin o charakterze porządkowo-instrukcyjnym. Z jednej strony bowiem określa ramy czasowe w jakich ubiegający się o wznowienie studiów powinni się zmieścić, aby móc liczyć na uwzględnienie ich wniosku, a z drugiej strony umożliwia uczelni racjonalne zaplanowanie zajęć w następnym semestrze.

Wskazane cechy terminu, o jakim mowa w § 33 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów U. powodują, że nawet w razie jego uchybienia, właściwy organ ma możliwość uwzględnienia wniosku o wznowienie studiów. Skoro tak, to decyzji Dziekana Wydziału Humanistycznego U. uwzględniającej wniosek skarżącego o wznowienie studiów, w żadnym razie nie można postawić zarzutu rażącego naruszenia prawa. W konsekwencji omawiana przyczyna odstąpienia przez Rektora U. od zasady określonej w art. 139 kpa, nie mogła usprawiedliwiać pogorszenia sytuacji strony odwołującej się.

Na rozprawie w dniu 6 października 2011 r. pełnomocnik organu wskazał kolejną wadliwość decyzji organu I instancji mającą świadczyć o tym, że rażąco narusza ona prawo. Stwierdził mianowicie, że narusza ona rażąco przepis § 32 ust. 3 regulaminu studiów U., zgodnie z którym wznowienie studiów nie może nastąpić w tym samym okresie zaliczeniowym, w którym nastąpiło skreślenie z listy studentów. Ten zarzut nie mógł jednak zmienić oceny sprawy z dwóch powodów.

Po pierwsze dlatego, że organ odwoławczy odstępując od zakazu reformatio in peius na podstawie art. 139 kpa ma obowiązek wskazania w uzasadnieniu swej decyzji tej okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 1989 r., IV SA 1101/88, ONSA 1989, nr 2, poz. 71, wyrok NSA z dnia 28 czerwca 1994 r., V SA 194/94, Fiskus 1995, nr 1, s. 20). Uchybienie temu obowiązkowi uniemożliwia późniejsze podniesienie przez organ nowych zarzutów.

Po drugie natomiast podane na rozprawie naruszenie prawa nie może być uznane za rażące w rozumieniu art. 139 kpa. Wykładnia § 32 ust. 3 regulaminu studiów U. nie pozwala bowiem na jednoznaczną i niewątpliwą ocenę, czy w decyzji organu I instancji w ogóle doszło do naruszenia tego przepisu. Użyte w tym przepisie sformułowanie "wznowienie studiów nie może nastąpić w tym samym okresie zaliczeniowym, w którym nastąpiło skreślenie z listy studentów", może bowiem budzić wątpliwości co do tego, czy w sytuacji, gdy student uzyskał przedłużenie zaliczenia danego semestru na okres 3 miesięcy wykraczający poza dzień zakończenia tego semestru i z upływem tych 3 miesięcy został skreślony z listy studentów, chodzi o okres zaliczeniowy, czyli semestr (§ 21 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów U.), którego przedłużenie student uzyskał, czy też o semestr następny. Nie rozstrzygając tej wątpliwości należy stwierdzić, że nie pozwala ona w żadnym razie na uznanie, iż niezastosowanie § 32 ust. 3 regulaminu studiów U. przez organ I instancji miało cechy rażącego naruszenia prawa. Tylko bowiem naruszenie przepisów, które są tak jasne i zrozumiałe, że ich wykładnia nie budzi wątpliwości, ma znamiona rażącego naruszenia prawa.

Naruszenie przez organ II instancji przepisów postępowania polegające na wydaniu decyzji na niekorzyść strony odwołującej się mimo braku przesłanek z art. 139 in fine kpa, pozwalających na odstąpienie od zakazu reformatio in peius, miało wpływ na wynik sprawy. Dlatego zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu. Rozstrzygnięcie takie powoduje, że ocena zarzutów skargi dotyczących opłat określonych w decyzji organu I instancji była przedwczesna. Skoro bowiem organ II instancji z racji odmowy wyrażenia zgody na wznowienie studiów przez skarżącego, nie zawarł w swej decyzji żadnego rozstrzygnięcia w kwestii opłat za to wznowienie, to nie mógł również dokonać oceny sprawy pod tym kątem.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Rektor U. ponownie rozpatrzy odwołanie M. P. od decyzji Dziekana Wydziału Humanistycznego U. z dnia [...] uwzględniając aktualny stan faktyczny sprawy i wszystkie przedstawione wyżej uwagi oraz eliminując dotychczasowe naruszenia prawa.

Orzeczenie zawarte w punkcie II wyroku zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a.

Na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 u.p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącego 457 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.