Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 39, art. 107 ust. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek Sędziowie WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2016 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - na rzecz radcy prawnego P. D. Kancelaria Radcy Prawnego ul. [...] w K kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia z 5 marca 2014 r. S. B. zwrócił o przyznanie mu zasiłku celowego na miesiąc marzec 2014 r. na zakup leków artykułów spożywczych przy diecie cukrzycowo-wątrobowej.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku decyzją z dnia [...] 2014 r. znak: [...] organ I instancji postanowił odmówić S. B. zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia z powodu odmowy złożenia oświadczenia majątkowego. Przy czym decyzja ta w wyniku postępowania odwoławczego została uchylona, a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia.

W trakcie ponownie prowadzonego postępowania organ ustalił, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 8 kwietnia 2013 r. sygn. akt [...] na rzecz S. B. zasądzono spłatę od brata J. B. w kwocie 20 tys. złotych. Strona z tego tytułu w okresie od 11 czerwca 2013 r. do 30 grudnia 2013 r. uzyskała dochód w łącznej kwocie 14 tys. zł, o czym nie powiadomiła organu chociaż była do tego zobowiązana na podstawie art. 109 ustawy o pomocy społecznej i w okresie tym korzystała z pomocy w formie zasiłku stałego. Poza tym organ podał, że wobec braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 28 maja 2015 r. zostało skierowane do strony pismo informujące o konieczności ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pomimo podjętych czynności oraz ww. wezwania aktualizacja wywiadu nie została przeprowadzona. Organ uznał, że postawa strony skutkująca niemożliwością przeprowadzenia wywiadu, stanowi w istocie przejaw braku zgody na jego przeprowadzenie co zgodnie zaś z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej stanowi podstawę do uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej.

Z decyzją tą nie zgodził się S. B. i z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 129 § 2 K.p.a. wniósł od niej odwołanie ponieważ uważa, że została ona wydana niesłusznie domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do rzetelnego i ponownego rozpatrzenia.

Odwołujący się podnosił, że podczas przeprowadzenia wywiadów przez pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej, udzielono mu informacji, że nie wykazuje się w oświadczeniu majątkowym do spraw o pomocy społecznej kwot uzyskanych w wyniku działu spadu. Informację tą potwierdzili urzędnicy prowadzący rozliczenia PIT.

Ponadto odwołujący się kwestionował ustalenia organu odnośnie okresu w którym uzyskał dochód w łącznej kwocie 14 tys. złotych, podnosząc iż pieniądze przesłane w grudniu 2013 r. odebrał dopiero w styczniu 2014 r. z uwagi na to, że pod koniec grudnia był hospitalizowany.

W ocenie odwołującego nie zaniechał on ujawnienia faktu spłaty w związku z działem spadku i zniesieniem współwłasności ponieważ z rzetelne udzielonych mu informacji o braku obowiązku zamieszczania informacji o zasądzonej kwocie 20 tys. złotych, kwota ta tym samym nie stanowi dochodu skutkującego powstaniem obowiązku wynikającego z art. 109 ustawy o pomocy społecznej o poinformowaniu organu przyznającego świadczenie o każdej zmianie w sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Poza tym odwołujący uważa, że charakter środków finansowych otrzymanych z tytułu spadku nie prowadzi do uzyskania przez niego korzyści majątkowej polegającej na powiększeniu jego majątku. Za bezzasadny uznał również zarzut odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, skoro we wskazanym terminie 28 maja 2015 r. przebywał w mieszkaniu i była możliwość przeprowadzenia z nim wywiadu.

Decyzją z dnia 13 listopada 2015 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2015 r. znak: [...], którą odmówiono S. B. zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą".

W myśl art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie tego rodzaju zasiłku w każdym przypadku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). W myśl tych regulacji, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 ustawy, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, stanowiącej tzw. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Niespełnienie wskazanego wymogu bezwzględnie wyłącza możliwość przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, niezależnie od zaistniałych trudności życiowych i istnienia "niezbędnej potrzeby bytowej". Organ obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, jeżeli stwierdzi, że dochód uzyskiwany przez wnioskodawcę jest wyższy od ustawowego kryterium dochodowego.

Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych (pkt 1); składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach (pkt 2); kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (pkt 3). Na zasadzie art. 8 ust. 4 ustawy do tak ustalonego dochodu nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego (pkt 1); zasiłku celowego (pkt 2); pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty (pkt 3); wartości świadczenia w naturze (pkt 4); świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (pkt 5); dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego (pkt 6).

Wypełnienie powyższych ustawowych wymagań jest możliwe dopiero po wszechstronnym ustaleniu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy.

Art. 4 ustawy o pomocy społecznej wprost nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten wyraża określona w art. 3 ust. 1 ustawy zasada subsydiarności, stosownie do której pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu problemów życiowych. Dobitnym wyrazem znaczenia, jakie nadaje się wspomnianej zasadzie jest art. 11 ust. 2 ustawy, według którego brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozumieniu powołanego przepisu jest odmowa lub uniemożliwienie pracownikom socjalnym przeprowadzenia środowiskowego wywiadu rodzinnego w miejscu zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej. Jasne jest bowiem, że w takim przypadku organ nie jest w stanie prawidłowo ustalić rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy, od której zależy zarówno rozmiar jak i forma udzielanej pomocy o czym stanowi art. 3 ust. 3 ustawy. Art. 106 ust. 4 ustawy wprost ustanawia wymóg jego przeprowadzenia przed wydaniem decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia. Z treści § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712.) wynika natomiast, że to właśnie na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające stanowiące podstawę planowania pomocy. Znaczenie wywiadu w postępowaniu z zakresu pomocy społecznej potwierdza art. 107 ust. 4a ustawy jednoznacznie stanowiąc, że nie wyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Słuszne jest wyrażane w orzecznictwie zapatrywanie stosownie do którego utrudnianie lub uniemożliwienie pracownikom socjalnym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w pełni uzasadniają odmowę przyznania świadczenia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 60/11; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1753/09; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 561/08; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 634/09; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2008 r. sygn. akt I OSK 1765/07).

W niniejszej sprawie pracownicy socjalni bezskutecznie usiłowali sporządzić wywiad środowiskowy w dniach 21 maja, 22 maja i 25 maja 2015 r. Z uwagi na nieobecność strony we wskazanych dniach w miejscu zamieszkania zostało do strony skierowane i skutecznie doręczone wezwanie z dnia 28 maja 2015 r. mające na celu kontakt z pracownikiem socjalnym i ustalenie terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Wezwanie to S. B. odebrał 2 czerwca 2015 r., ale z uwagi na brak odzewu ze strony S. B. na to wezwanie organ I instancji ponownie w dniu 22 czerwca 2015 r. zawiadomił S. B., iż nie może zakończyć postępowania w sprawie z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego. Organ I instancji wskazał, że pracownik socjalny nie zastał w domu strony pomimo kilku wizyt, a na wezwanie z dnia 28 maja 2015 r. o wyznaczenie terminu przeprowadzenia wywiadu nie było odzewu. Z tego względu podał datę 15 lipca 2015 r. jako dzień zakończenia postępowania. Zawiadomienie to również było skutecznie doręczone w dniu 25 czerwca 2015 r.

Mając na uwadze daty w których S. B. odbierał kolejne pisma jak i wskazany termin do zakończenia postępowania w sprawie stwierdzono, że miał wystarczająco dużo czasu na powiadomienie pracowników o dogodnym dla niego terminie do sporządzenia wywiadu.

Akta sprawy nie zawierają jakichkolwiek informacji pochodzących od odwołującego, które wskazywałyby na obiektywne przeszkody uniemożliwiające kontakt odwołującego z pracownikiem socjalnym w czasie prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Odwołujący wiedział o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, pomimo to nie zareagował na żadne z opisanych pism.

Z kolei w odwołaniu S. B. podniósł, że organ dysponuje do niego numerem telefonu więc nie było przeszkód by się z nim skontaktować. Przy czym w świetle przedstawionego stanu faktycznego trudno jest uznać, że za niemożliwością przeprowadzenia wywiadu przemawiają w pełni obiektywne i niezależne od odwołującego się okoliczności, skoro wezwania nie wymagały osobistego stawienia się w siedzibie ośrodka a jednie kontakt listowny czy telefoniczny. W ocenie organu odwoławczego w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji S. B. nie wskazał w pełni obiektywnych przyczyn, dla których wyżej wskazanych wezwań nie mógł wykonać.

Z kolei podnoszony w toku postępowania zarzut, że organ dysponował numerem telefonu do niego i mógł z nim ustalić termin wywiadu w żaden sposób nie uzasadnia biernej postawy odwołującego się wobec koniecznych czynności podjętych przez organ pomocy społecznej. Nie ulega wątpliwości, że taka postawa świadczy wyłącznie o braku chęci współpracy z organem I instancji. Takie zachowanie nie może być zaakceptowane i jako takie nie może usprawiedliwiać przyczyn braku aktualizacji wywiadu.

Skoro organ I instancji były uprawniony do domagania się od odwołującego się współpracy stwierdzony brak tej współpracy zasadnie potraktowany został jako podstawa do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na wyżej opisaną decyzję, za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, złożył w ustawowym terminie S. B. wnosząc o jej uchylenie na jego korzyść, bowiem jak wynika z dołączonych przez niego dokumentów od biegłego psychiatry jest on niezdolny do składania wyjaśnień. Ponadto skarżący podniósł, iż powodu choroby bardzo cierpi, został skierowany w trybie pilnym - na dzień 26 listopada 2015 r. do Kliniki i czeka na operacje, której termin został ustalony na luty 2016 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Sąd administracyjny ocenia jedynie legalność działania administracji, co oznacza, że zobowiązany jest zbadać, czy w czasie podejmowania danego aktu administracyjnego, organ administracji nie naruszył prawo.

Nie każde naruszenie prawa uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla taki akt w przypadku, gdy stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) lub stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

W tej sprawie Sąd uznał, że skarga skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja ani też decyzja organu I instancji nie naruszają prawa.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 listopada 2015 r. znak: [...], wydana na podstawie art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 z późn. zm.) utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] 2015 r. Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta znak: [...] odmawiającą skarżącemu przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia.

Sąd kontrolując w tej sprawie zaskarżoną decyzję stwierdza, że nie narusza ona prawa a dokonana w zaskarżonej decyzji wykładania przepisów ustawy o pomocy społecznej jest prawidłowa.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie tego rodzaju zasiłku w każdym przypadku uzależnione jest jednak od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 ustawy o pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, stanowiącej tzw. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Niespełnienie wskazanego wymogu bezwzględnie wyłącza możliwość przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, niezależnie od zaistniałych trudności życiowych i istnienia "niezbędnej potrzeby bytowej". Organ obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, jeżeli stwierdzi, że dochód uzyskiwany przez wnioskodawcę jest wyższy od ustawowego kryterium dochodowego.

Trafnie wywodzi organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, że z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, jak należy ustalać dochód na potrzeby tej ustawy. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: a) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; b) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; c) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie z art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej do tak ustalonego dochodu nie wlicza się: a) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; b) zasiłku celowego; c) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; d) wartości świadczenia w naturze; e) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; f) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego.

Czym innym jest wykazywanie dochodów w formularzu PIT. Formularz PIT służy tylko do ujawniania dochodów w podatku dochodowym, natomiast dochody uzyskiwane w tytułu dziedziczenia opodatkowane są w odrębny sposób, poza formularzem PIT. Tym samym podnoszona przez skarżącego argumentacja o braku konieczności wykazywania spłat w formularzu PIT jest prawidłowa, ale nie ma to znaczenia w postępowaniu w sprawie przyznania zasiłku z pomocy społecznej. Skarżący miał obowiązek ujawnić także i dochód uzyskiwany tytułem spłat.

W art. 2, art. 3 i art. 4 ustawy o pomocy społecznej ustawodawca wskazał, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Fundamentalna zasada pomocy społecznej została zawarta w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którą jest to zasada pomocniczości (subsydiarności). Treść tej zasady kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli w realizacji zadań publicznych. Państwo powinno wspomagać osoby potrzebujące pomocy, ale nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać. Ingerencja państwa powinna następować tylko w przypadku, gdyby zadania te przekraczały ich możliwości. Zgodnie z zasadą subsydiarności państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa.

Zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli jednostka nie uczyni zadość owej powinności, to brak po jej stronie podstawowej przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Pomoc społeczną jednostka może otrzymać dopiero wówczas, gdy wykorzysta, po pierwsze swoje uprawnienia, po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale również aktywność jednostki w rozwiązywaniu trudnej sytuacji materialnej oraz jej gotowość współdziałania w tym celu.

Niezwykle istotnym jest także zasada współdziałania świadczeniobiorców z organami pomocy społecznej. W przeciwnym bowiem wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych.

Z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Taki wywiad ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Wywiad obejmuje czynności pracownika socjalnego zmierzające do ustalenia sytuacji bytowej wnioskodawcy, w szczególności przeprowadzenie rozmowy w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby, zebranie niezbędnej dokumentacji, a także ocenę warunków zamieszkania.

Z akt administracyjnych wynika, że w dniach 21 maja 2015 r., 22 maja 2015 r., 25 maja 2015 r. pracownik socjalny był w miejscu zamieszkania skarżącego celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, ale z uwagi na nieobecność strony do przeprowadzenia takiego wywiadu nie doszło.

Skutecznie doręczono skarżącemu wyzwanie z dnia 28 maja 2015 r. celem skontaktowania się z pracownikiem socjalnym ośrodka pomocy społecznej i na to wezwanie także skarżący nie zareagował. Organ I instancji ponownie w dniu 22 czerwca 2015 r. zawiadomił skarżącego o braku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zwrócił się do skarżącego z pismem z dnia 22 czerwca 2015 r. z prośbą o kontakt celem ustalenia terminu wywiadu i przedstawienia niezbędnych dokumentów. Także i wezwanie, mimo jego odebrania osobiście przez skarżącego w dniu 25 czerwca 2015 r., pozostało bez odpowiedzi skarżącego.

Z powyższego wynika, że pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej podejmowali starania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w tej sprawie, zgodnie z obligatoryjnymi wymogami ustawy o pomocy społecznej.

Środki publiczne przekazywane w ramach pomocy społecznej, muszą być skierowane wyłącznie do tych osób czy rodzin, które rzeczywiście nie są w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej. Z tych też względów ustawodawca uzależnił możliwość wydania decyzji administracyjnej o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia od ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, a pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym (por. art. 106 ust. 4 i art. 107ustawy o pomocy społecznej w związku z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712).

Pracownik socjalny musi osobiście zapoznać się z warunkami życia osoby wnioskodawcy i pozyskać wszystkie niezbędne informacje, aby w sposób wszechstronny zobrazować sytuację osoby starającej się o przyznanie świadczenia. Dopiero na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy (§ 2 ust. 5 rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego). Wywiad ten ma na celu pełne i wszechstronne zapoznanie się z sytuacją osoby i rodziny celem ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego danej osoby. Stanowi postępowanie dowodowe, prowadzone z udziałem strony, w którym osoba może zgłosić pracownikowi potrzeby i oczekiwania, a nadto, zgodnie z zasadą czynnego udziału ma ona prawo zaznajomić się z całym materiałem dowodowym, zebranym na podstawie wywiadu środowiskowego. Organ, rozpoznając sprawę, zobowiązany jest umożliwić stronie wypowiedzenie się na temat całości dowodów zgromadzonych podczas wywiadu. Co więcej, wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym, mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, na który składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 551/09; M. Gąsiorek, Rodzinny wywiad środowiskowy w postępowaniu w sprawach pomocy społecznej, Wydawnictwo Gaskor, Wrocław 2011, s. 131). W doktrynie podkreśla się, że rodzinny wywiad środowiskowy jest konglomeratem dowodowym, polegającym na równoczesnym skonfrontowaniu oświadczeń strony, zeznań świadków, wyników oględzin w miejscu pobytu strony, treści dokumentów urzędowych i prywatnych (W. Maciejko w: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, LexisNexis 2010, s. 411 i 415). Podkreślić przy tym trzeba, że wywiad środowiskowy przeprowadzany jest na skutek złożenia konkretnego wniosku i ma na celu zbadanie konkretnej i aktualnej sytuacji osobistej, majątkowej i dochodowej wnioskodawcy.

W tej sytuacji, uwzględniając postawę skarżącego, nie ma podstaw do przyjęcia, że odmawiając udzielenia pomocy w postaci zasiłku celowego, organy postąpiły w sposób dowolny.

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, jak również prawidłowej ich oceny. Ponadto Sąd nie stwierdził naruszenia przez organ odwoławczy przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie przy podejmowaniu decyzji, ani norm proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić trzeba, że organy zgromadziły istotne dla sprawy dowody i prawidłowo je oceniły mając na uwadze całokształt zebranego w sprawie materiału, dlatego pomimo subiektywnych odczuć skarżącego, należy uznać, iż podjęte w sprawie rozstrzygnięcia są prawidłowe i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.

W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.

W punkcie II wyroku Sąd – stosownie do art. 250 § 1 i § 2 P.p.s.a. – orzekł ponadto o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego działającemu na zasadzie prawa pomocy kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zasądzona kwota wynika z § 14 ust. 2 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490) powiększona o należną stawkę podatku od towarów i usług.