Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1643/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-03-17 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.S. o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 sierpnia 2015 r. nr: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 32.007 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 sierpnia 2015 roku nr: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 rok skarżący J.S., reprezentowany przez pełnomocnika doradcę podatkowego B. K. D., złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.

We wniosku skarżący oświadczył, że od marca 2014 roku mieszka na terytorium Ukrainy, gdzie - zgodnie z przepisami tego państwa – musi uzyskiwać pozwolenie na pobyt czasowy. Wnioskodawca jest zatrudniony w prywatnym przedsiębiorstwie "E" na stanowisku dyrektora, a jego miesięczna pensja wynosi 2.000 hrywien (UAH), co stanowi odpowiednik około 450 zł. Z powodu zaległości w zapłacie alimentów na rzecz syna S.S., syn skierował pozew o zapłatę zaległych alimentów. Zaległość ta powstała na skutek braku odpowiednich środków finansowych.

W skład majątku J. S. wchodzi dom o powierzchni ok. 80 m² w stanie do rozbiórki, którego wartość wraz z działką wynosi ok. 80 tys. zł i mieszkanie wielkości ok. 96 m² o szacunkowej wartości ok. 350.000 zł.

Utrzymanie skarżącego na Ukrainie wynosi ok. 1.000 hrywien. Zobowiązania wnioskodawcy przedstawiają się następująco: alimenty przekraczające wartość lokalu mieszkalnego położonego w O. przy ul. P., hipoteka umowna kaucyjna w kwocie 539.195,36 zł wobec Santander Consumer Bank ustanowiona na nieruchomości położonej w E. przy ul. M., która ma być przedmiotem licytacji na rzecz banku, hipotek umowna kaucyjna w kwocie 2.108.663,62 zł wobec Getin Noble Bank S.A. ustanowiona na lokalu mieszkalnym położonym w O. przy ul. P. oraz zobowiązanie wobec Urzędu Skarbowego w Z. z tytułu decyzji Dyrektora UKS w O. określającej zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok.

Do wniosku załączone zostały kserokopie następujących dokumentów: zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Ukrainy, zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości miesięcznego wynagrodzenia, statutu Prywatnego Przedsiębiorstwa "E", ukraińskiego paszportu, oraz wydruków z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości skarżącego.

W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący został wezwany do ich uzupełnienia poprzez przesłanie w terminie 7 dni:

- oświadczenia, czy prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi osobami (np. członkowie rodziny). W drugim przypadku należało wykazać osoby pozostające wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym podając ich imię, nazwisko, datę urodzenia, stopień pokrewieństwa, stan majątkowy tych osób oraz źródło i wysokość ich miesięcznych dochodów;

- oświadczenia, czy poza wynagrodzeniem za pracę w przedsiębiorstwie "E" skarżący posiada inne źródło dochodów – jeśli tak, należało je wykazać oraz podać wysokość dochodów ze wszystkich źródeł;

- oświadczenia w jaki sposób wykorzystywane są nieruchomości będące własnością skarżącego – czy przynoszą stronie jakiekolwiek dochody (np. z najmu) – jeśli tak, należało podać wysokość tych dochodów;

- odpisu zeznania podatkowego skarżącego za 2014 rok;

- odpisu zeznania podatkowego skarżącego za 2015 rok, bądź zaświadczenia właściwego naczelnika właściwego urzędu skarbowego o wysokości przychodów i dochodów strony za 2015 rok;

- wykazu wszystkich posiadanych przez J.S. rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem;

- udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącego (opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, podatki, telefon, leczenie, ewentualna spłata rat kredytowych;

- oświadczenia, czy skarżący jest właścicielem pojazdów mechanicznych – jeśli tak, należało podać ich markę i rok produkcji.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 17 lutego 2016 roku oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Poza wynagrodzeniem za pracę otrzymywanym z Przedsiębiorstwa "E" nie posiada innych źródeł dochodów. Nieruchomość położona w E. została w dniu 16 grudnia 2015 roku zlicytowana przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w E.. Mieszkanie położone w O. skarżący wynajął z dniem 1 stycznia 2015 roku firmie S. z Z. na okres 2 lat z terminem zapłaty na dzień wygaśnięcia umowy. J.S. oświadczył, że w latach 2014 i 2015 nie uzyskał dochodów na terytorium Polski, dlatego - będąc rezydentem podatkowym Ukrainy – nie miał obowiązku składać w Polsce zeznania podatkowego. Na terytorium Polski wnioskodawca nie posiada czynnych rachunków bankowych. Nie jest on też właścicielem pojazdów mechanicznych i nie posiada zadłużenia w banku z tytułu kredytów. Podał też, że nie ponosi kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego położonego na terytorium Ukrainy, który został mu użyczony nieodpłatnie. Koszty utrzymania strony na Ukrainie wynoszą około 1.000 hrywien.

Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.

Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.).

Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo).

W niniejszej sprawie oświadczenie J.S. zawarte w urzędowym formularzu "PPF" było niewystarczające do oceny czy wnioskodawca faktycznie nie jest w stanie ponieść we własnym zakresie pełnych kosztów postępowania. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych i złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na pełny obraz jego sytuacji majątkowej. Przesłane przez stronę wyjaśnienia nie tylko nie usunęły wątpliwości co do sytuacji majątkowej skarżącego, ale wręcz spotęgowały przypuszczenia, że uchyla się on od ujawnienia rzeczywistej sytuacji materialnej celem zwiększenia szans na przyznanie prawa pomocy.

Ze złożonego we wniosku oświadczenia wynika, że jedynym źródłem utrzymania wnioskodawcy jest wynagrodzenie za pracę na stanowisku zastępcy dyrektora w Prywatnym Przedsiębiorstwie "E" w W na Ukrainie. Wysokość miesięcznego wynagrodzenia z tego tytułu wynosi 2.000 hrywien, co na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowiło równowartość 340,60 zł (na podstawie kursów średnich Narodowego Banku Polskiego tabela nr 221/A/NBP/2015 z dnia 2015-11-13, gdzie 1 UAH = 0,1703 zł). Orzekający powziął wątpliwości co do deklarowanej wysokości dochodów, dlatego skarżący został wezwany do przedłożenia zeznań podatkowych za lata 2014 i 2015 na potwierdzenie, że podane we wniosku dane są pełne i kompletne.

J.S. nie wykonał w sposób prawidłowy skierowanego do niego wezwania i nie przedłożył żądanych dokumentów źródłowych. Zasłaniając się brakiem dochodów uzyskiwanych na terytorium Polski w latach 2014 i 2015 i brakiem obowiązku składania w kraju zeznań podatkowych uchylił się od wykazania wysokości dochodów uzyskiwanych na terytorium Ukrainy. Tymczasem zgodnie z przepisami podatkowymi obowiązującymi w Polsce oraz na Ukrainie oraz dodatkowo przepisami Konwencji między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku z dnia 12 stycznia 1993 roku (Dz. U. z 1994 r. Nr 63, poz. 269) uzyskiwane dochody podlegają opodatkowaniu. Nie ulega zatem wątpliwości, że skoro J.S. uzyskuje wynagrodzenie za pracę w Prywatnym Przedsiębiorstwie "E" podlega on obowiązkowi podatkowemu, co jest związane z ujawnieniem wysokości tych dochodów w rocznej deklaracji podatkowej. O przedłożenie takiego właśnie dokumentu skarżący został wezwany, czego jednak nie uczynił.

Podobnie rzecz się ma z wykonaniem wezwania do przedłożenia wykazu wszystkich posiadanych przez J.S. rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem. Oświadczenie strony, że nie posiada na terytorium Polski czynnych rachunków bankowych w żaden sposób nie uzasadnia faktu, że takich kont nie posiada w ogóle. W takim bowiem przypadku właściwe i wyczerpujące oświadczenie strony winno przyjąć formę, że nie posiada rachunków w ogóle lub wcale. W przedmiotowej sprawie odpowiedź skarżącego nie wyczerpuje swoim zakresem wystosowanego do niego wezwania. Nie wyklucza bowiem faktu posiadania przez stronę rachunków i kont bankowych poza granicami Polski.

W ocenie orzekającego to właśnie zeznania podatkowe oraz wyciągi z rachunków bankowych mogłyby w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o rzeczywistej sytuacji finansowej strony.

Pomimo wyraźnego wezwania, J.S. nie przedłożył żadnych rachunków potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków związanych z jego koniecznym utrzymaniem. Podanie szacunkowej kwoty wydatków (ok. 1.000 hrywien, co stanowi równowartość ok. 170 zł) bez wyszczególnienia jakich płatności dotyczy i niepoparcie tych twierdzeń stosownymi dokumentami nie stanowi prawidłowego wykonania skierowanego do strony wezwania. Orzekający w dalszym ciągu nie dysponuje zatem pełnymi danymi dotyczącymi faktycznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami strony.

Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy nie można uznać, aby J.S.udokumentował czy uprawdopodobnił w sposób wyczerpujący i jednoznaczny swoją sytuację materialną. Wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Skoro w dalszym ciągu nie wiadomo jakie są w istocie możliwości finansowe skarżącego, tym samym niemożliwe jest stwierdzenie, czy rzeczywiście koszty niniejszego postępowania pozostają poza zakresem tych możliwości.

Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty źródłowe, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania.

Skoro w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przez skarżącego przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.