Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 705/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędzia WSA Artur Kot, Protokolant Starszy referent Dominika Jeromin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2016 r. w Radomiu sprawy ze skargi [...] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Powiatowego Biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżącej [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2014 r., nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (zwany dalej: Dyrektor ARiMR, organ odwoławczy) po rozpatrzeniu odwołania [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. (zwana dalej: skarżąca, beneficjent), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (zwany dalej: Kierownik ARiMR, organ I instancji) z [...] lipca 2013 r. Przedmiotem tych decyzji była odmowa przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (zwana dalej: płatność ONW) na 2010 rok.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem [...] spółka z o.o. (zwana dalej: spółka) złożonym [...] maja 2012 r., w którym wniosła ona o przyznanie płatności ONW na rok 2010.

Pierwotnie decyzją Nr [...] z [...] października 2010 r. Kierownik ARiMR przyznał spółce płatność ONW na 2010 r. w wysokości [...] zł. pomniejszoną o kwotę [...] zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości. Na skutek złożonego odwołania Dyrektor ARiMR decyzją Nr [...] , z [...] stycznia 2011 r., utrzymał zaskarżoną decyzją w mocy. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 września 2011 r. sygn. akt VIII SA/Wa 337/11 uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję.

Ponownie rozpoznając sprawę Kierownik ARiMR decyzją nr [...] z [...] lipca 2013 r., działając m.in. na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy

z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U.

z 2007 r. Nr 64, poz. 427, zwana dalej: ustawą ONW), § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków

i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na 2007 - 2013 (Dz. U. z 2009 r., Nr 40, poz. 329 ze zm., zwane dalej: rozporządzeniem ONW), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.), art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. WE L 30

z 31.01.2009 r., str.16., zwane dalej rozporządzeniem nr 73/2009), orzekł o odmowie przyznania płatności ONW na 2010 r.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie przez organ, iż składając wniosek o przyznanie płatności spółka nie była posiadaczem gospodarstwa rolnego deklarowanego do płatności, ponieważ gospodarstwo to pozostawało w posiadaniu P. M.. To P. M. prowadził działalność rolniczą. Działalność ta była działalnością zarobkową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły, prowadzoną na własny rachunek. P. M. był posiadaczem jednego spójnego gospodarstwa rolnego, sztucznie podzielonego i zgłaszanego do oddzielnie przez kilkadziesiąt podmiotów zarejestrowanych w ewidencji producentów jako odrębni producenci rolni.

Odwołanie na powołaną decyzję złożyła spółka wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wydanemu rozstrzygnięciu spółka zarzuciła brak staranności przy zbieraniu dowodów, ustalaniu stanu faktycznego i popełnienie fundamentalnych błędów w ustaleniach faktycznych. Podniosła, że organ I instancji dokonał błędnych ustaleń

w oparciu o źle metodycznie zgromadzone dowody, błędną, arbitralną i dowolną ocenę materiału dowodowego sprawy oraz zaniechanie przeprowadzenia wnioskowanych przez spółkę dowodów.

Wskazaną na wstępie decyzją Nr [...] z [...] lutego 2014 r. Dyrektor ARiMR działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.

W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu stanu faktycznego i prawnego sprawy organ odwoławczy wskazał, że spółka nie była posiadaczem zgłoszonych przez siebie gruntów rolnych w rozumieniu § 2 rozporządzenia ONW, ponieważ grunty te wchodziły w skład gospodarstwa rolnego P. M. i były przez niego zarządzane.

Powołując art. 4 ust 3 rozporządzenia Rady (WE EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. L 312 z 23.12.1995) wywiódł, że działania skierowane na pozyskanie korzyści

w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Natomiast stosownie do regulacji art. 30 rozporządzenia 73/2009, nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Z pkt 25 preambuły do rozporządzenia nr 73/2009 również wynika, iż aby przeciwdziałać każdemu niewłaściwemu przydzielaniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności w ramach wsparcia rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takiego wsparcia. Korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia to, np. ominięcie modulacji płatności lub zastosowania stawek degresywnych, stworzenie pozorów prowadzenia działalności rolniczej dla uzyskania pomocy przez podmiot, który w rzeczywistości nie prowadzi działalności rolniczej.

Organ odwoławczy wskazał, że stroną niniejszego postępowania jest spółka, której wspólnikami w 2010 r. byli: P. M. i D. M.. P. M. i D. M. otrzymali w ewidencji producentów odrębne numery ewidencyjne jako osoby fizyczne. P. M. został zarejestrowany w ewidencji producentów jako osoba fizyczna prowadząca gospodarstwo rolne oraz dodatkowo jako wspólnik [...] podmiotów (stan bieżący), w tym spółek cywilnych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, które zostały zarejestrowane w ewidencji producentów jako odrębne podmioty. Prowadzi również działalność gospodarczą pod nazwą [...] oraz jest właścicielem [...] S.A.

Ustalono, że R. i P. M. pozostający wówczas w związku małżeńskim będąc w posiadaniu odrębnych numerów w ewidencji producentów nadanych osobom fizycznym (przy czym decyzją [...] z 12 lutego 2011 r., numer producenta [...] nadany R. M. został anulowany) utworzyli dodatkowo 10 spółek ([...] sp. z o.o., [...] s.c., [...]s.c., [...] s.c., [...]s.c., [...]s.c., [...]s.c., [...] s.c, [...] s.c., [...] s.c.), w których są jedynymi współwłaścicielami, a w pozostałych spółkach jedno z małżonków jest wspólnikiem, a drugim wspólnikiem jest zamiennie [...] Sp. z o.o., [...] S.A. lub D. M. - syn P. i R. . O płatność ONW wystąpiono na łączną powierzchnię [...] ha, zaś o płatność rolnośrodowiskową na powierzchnię [...] ha (pakiet 2 lub S02)

i [...] ha (pakiet 3 lub P01).

Organ odwoławczy wskazał, że z przeprowadzonej analizy umów spółek cywilnych i z odpisów KRS spółek z o.o. wynika, że są one powiązane ze sobą osobowo poprzez: P. M., R. M. i ich syna D. M.. Wymienione osoby mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie spółek, będąc ich wspólnikami, prokurentami, prezesami zarządu, bądź pośredni, gdzie jako wspólnik występuje inna spółka, której wspólnikami są ww. osoby. Ponadto w dacie wydania zaskarżonej decyzji P. M. występuje jako: wspólnik, prezes zarządu, prokurent lub pełnomocnik ponad [...] spółek, ubiegających się o płatności w ramach wspólnej polityki rolnej.

Podał dalej, że spółka składała wnioski o przyznanie płatności od 2009 r. Przedmiotem deklaracji spółki były działki nr: [...], z obrębu K., gmina M. powiat [...] województwo [...].

Podmioty ubiegające się o płatności w 2010 r. w większości podawały jako adres siedziby: ul. K. [...] w B., względnie ul. Z. [...]

w B., będący adresem zamieszkania P. M.. Adresy te były także podawane jako korespondencyjne. Spółka jako adres wskazała [...] B., ul. K. [...]. Ponadto na [...] spółek funkcjonujących w 2012 r., w [...] wskazano konto bankowe nr [...] w [...] Banku, w którym jako właściciela konta wskazano P. M. i jego syna D. M.. Ten numer konta figurował także w ewidencji producentów dla spółki.

Również organizacyjnie wymienione podmioty nie wykazywały odrębności

i samodzielności. Poszczególne działki ewidencyjne stanowiące składnik gospodarstwa rolnego były w kolejnych latach deklarowane przez kolejne spółki, które swobodnie przenosiły między sobą posiadanie działek, legitymując to umowami przeniesienia posiadania podpisywanymi na ogół przez P. M.. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, utworzone powiązania pomiędzy różnymi podmiotami oraz strukturę tych powiązań, Dyrektor ARiMR stwierdził, że działki rolne zadeklarowane do płatności w 2010 r. przez stronę postępowania były swobodnie przekazywane pomiędzy spółkami, w których wspólnikiem jest Pan P. M. już począwszy od momentu podpisania w 2008 r. umów dzierżawy z Agencją Nieruchomości Rolnych Oddział w O., a skończywszy na 2012 r. W latach 2008-2012 o płatności do ww. gruntów ubiegało się sześć odrębnie zarejestrowanych podmiotów, które łączy wspólnik P. M.. Ponadto P.M. jest również właścicielem firmy [...] O.K. prowadzonej w formie działalności gospodarczej. Ww. firma P. M. wykonywała usługi (prace rolne) na rzecz podmiotów, w których P. M. jest wspólnikiem.

Wskazał, iż w toku postępowania spółka przedstawiła protokoły zlecenia wykonania usług, faktury VAT, protokoły z dokonanego obmiaru produkcji roślinnej, protokoły z inwentaryzacji, protokoły z inspekcji gospodarstwa rolnego na zgodność

z zasadami produkcji rolniczej metodami ekologicznymi, książkę ewidencji sprzedaży, umowę o świadczeniu usług oraz dostawie środków trwałych pomiędzy [...] S.A. (właściciel: P. M.) a spółką (reprezentant: P. M. oraz M. P.). Z uwagi na opisaną wyżej strukturę własnościową i organizacyjną spółki, Dyrektor ARiMR uznał, że przedstawione przez stronę dowody są niewiarygodne i nie świadczą o tym, że na działkach deklarowanych przez spółkę do płatności była prowadzona produkcja roślin. Nie świadczy o tym także załączony protokół z inspekcji gospodarstwa rolnego na zgodność z zasadami produkcji rolniczej metodami ekologicznymi.

Ocenił, że spółka nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest organizacyjnie, technicznie i osobowo powiązana z innymi podmiotami założonymi i prowadzonymi przez P. M.; stanowi to zorganizowane, celowe działanie zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności.

Organ odwoławczy wywiódł, że zgłoszone przez spółkę do płatności grunty są zarządzane przez P. M. i stanowią część posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego. W celu obejścia przepisów dotyczących moduIacji płatności rolnośrodowiskowych i ONW dokonał on sztucznego podziału gospodarstwa rolnego, tworząc podmioty faktycznie zarządzane przez niego, a formalnie występujące

o płatności jako odrębni rolnicy. Takim podmiotem jest także spółka, co do której nie można uznać, że posiadała grunty rolne w rozumieniu § 2 rozporządzenia ONW, bowiem jak wynika z regulacji art. 2 litera "a" i "c" rozporządzenia 73/2009 jedynym rolnikiem jest P. M..

Wyjaśnił dalej, że posiadanie w świetle art. 18 ust. 2 ustawy ONW należy rozumieć szerzej niż tylko przez pryzmat art. 336 Kodeksu cywilnego. Posiadaczem określić można osobę, która jest faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych, tzn. rolnikiem, który rolniczo użytkuje posiadane działki rolne (niezależnie od ustalenia tytułu prawnego wnioskodawcy), a nadto stosuje zwykłą dobrą praktykę rolniczą. Faktyczne władztwo nad rzeczą w przypadku gruntu rolnego obejmuje swobodę w podejmowaniu istotnych decyzji, np. co, gdzie i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe, czy też w miarę możliwości wykonać je samodzielnie, kiedy zbierać plony oraz komu, gdzie je sprzedawać lub wykorzystać w inny sposób, jak również swobodę decyzji co do występowania o konkretne dotacje ze środków unijnych.

W konsekwencji powyższych ustaleń Dyrektor ARiMR uznał, że organ I instancji prawidłowo odmówił spółce przyznania płatności ONW w oparciu o § 2 rozporządzenia ONW w związku z art. 30 rozporządzenia 73/2009.

Odnosząc się do przeprowadzenia wnioskowanego przez stronę dowodu

z przesłuchania świadków na okoliczność posiadania przez spółkę oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego na jej odrębny rachunek, rzecz i ryzyko organ odwoławczy wyjaśnił, że ewentualne zeznania świadków nie miałyby znaczenia dla sprawy,

a prowadziłyby jedynie do przedłużenia postępowania.

Dyrektor ARiMR stwierdził, że nie kwestionuje, iż spółka prowadzi działalność gospodarczą na własną rzecz i ryzyko, jednak działalność ta nie obejmuje samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Powyższe nie wyklucza prowadzenia innej działalności, jako że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może być zawiązana w jakimkolwiek celu dopuszczonym prawem.

W podsumowaniu uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że orzekając na podstawie zebranego materiału dowodowego, organy uczyniły zadość wymogom określonym w art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy OB (winno być art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy ONW), stojąc na straży praworządności, rozpatrując wyczerpująco cały materiał dowodowy i zapewniając stronie czynny udział w każdym stadium postępowania oraz udzielając niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych

i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.

Skargę na powołaną wyżej decyzję do sądu administracyjnego złożyła Primus Agro spółka z o.o. następca prawny spółki, wnioskując o uchylenie zaskarżonej

i poprzedzającej ją decyzji w całości oraz zwrot kosztów postępowania. Spółka zarzuciła organom błędy w ustaleniach faktycznych, błędy postępowania dowodowego, błędną ocenę materiału dowodowego mające istotny wpływ na wynik sprawy oraz błędna wykładnię i stosowanie art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011

z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25/8 z 28.01.2011, zwane dalej: rozporządzeniem 65/2011) oraz art. 30 rozporządzenia 73/2009.

Uzasadniając zarzuty skargi beneficjent wskazał, że wnioski dowodowe

o przeprowadzenie dowodów osobowych złożone przez stronę w postępowaniu stanowią realizację prawa strony. Ciężar dowodu, który spoczywa na stronie nie oznacza, iż organ z zasady nie ma obowiązku przeprowadzania na żądanie strony dowodów osobowych. Przesłuchania świadków stanowią usankcjonowany przez prawo środek dowodowy w postępowaniu administracyjnym. Jest oczywiste, że strona ze względu na sam charakter dowodu nie może tego dowodu przeprowadzić bez udziału organu. Wprowadzone w postępowaniach o płatności rolnicze odejście od pełnej realizacji zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. zwalnia organ jedynie od poszukiwania dowodów z własnej inicjatywy, w tym przeprowadzania dowodów osobowych z inicjatywy organu. Nie zwalnia natomiast z przeprowadzenia dowodów osobowych zawnioskowanych przez stronę. Uznała, że organy nie mogą, tak jak uczyniły to w niniejszej sprawie, z jednej strony przerzucać ciężaru dowodu na spółkę jako stronę postępowania, a z drugiej strony kwestionować potrzebę przeprowadzenia wnioskowanych przez nią dowodów, stwierdzając wręcz, że nie mają one znaczenia dla sprawy i służą jedynie przewlekłości postępowania. Podała, że organy w ogóle nie odnoszą się do dowodów z protokołów z inspekcji i kontroli gospodarstwa spółki przez upoważnione organy.

Wskazała, iż organ popełnia błąd stosowania niewłaściwej kluczowej definicji.

W sprawie dotyczącej dopłat rolniczych, gdzie bezwzględnie obowiązuje legalna definicja definicji gospodarstwa rolnego z art. 2 lit. b rozporządzenia 73/2009, organ błędnie przytacza definicję z art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego

i Rady WE nr 1166/2008 - która to definicja stosowana jest w dziedzinie przepisów regulujących sferę statystyki, w sferze prawa materialnego regulującego dopłaty definicja ta po prostu jest nie obowiązująca.

Skarżąca podniosła, że decyzje oparto na błędnej wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011. W świetle dokonanej przez Trybunał Europejski ETS w wyroku z dnia 12 września 2013 roku pod sygnaturą C - 434/12 wykładni artykułu 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji WE 65/2011 stanowisko organów nie może zasłużyć na aprobatę a sposób prowadzenia postępowania jest elementarnie wadliwy w stopniu wymagającym uchylenie skarżonych decyzji. Dla zastosowania normy art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 konieczne jest kumulatywne zaistnienie dwu okoliczności, które organ winien wykazać. Po pierwsze, zaistnienia ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych

w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienia subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (punkty 29-31 wyroku). Co do elementu obiektywnego przez cele realizowane przez te uregulowania należy rozumieć odpowiednie zapisy określone w rozporządzeniu nr 1698/2005. Samo twierdzenie organu, iż beneficjent miał zamiar obejść ograniczenia określone w ustawodawstwie krajowym nie pozwala sama w sobie wykluczyć, że działalność wnioskodawcy przyczyni się do osiągnięcia celów zamierzonych przez rozporządzenie nr 1698/2005 (punkty 32-38 wyroku). Organ musi udowodnić wyłączny zamiar strony, ustalić tym samym jej wolę (punkty 41-43 wyroku).

Zdaniem skarżącej, w niniejszej sprawie działalność wnioskodawcy, co w ogóle pominęły organy przyczynia się do osiągnięcia celów zamierzonych przez rozporządzenie 1698/2005 i nie jest sprzeczna z żadnym z celów wsparcia zakreślonym przez prawodawcę. Powyższe stwierdzenie jest kluczowe o tyle, że wyklucza zastosowanie omawianego art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 i skutkuje koniecznością uchylenia skarżonych decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

W dniu 19 kwietnia 2016 r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe skarżącej,

w którym podniosła ona, że organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję dla podmiotu nie funkcjonującego w obrocie prawnym. Decyzje zostały skierowane do spółki nie istniejącej już w dniu wydania decyzji odwoławczej, wskutek inkorporacji spółki. Podniosła, iż ponownie doręczając decyzję w lipcu 2015 r. organ odwoławczy w ogóle nie zwrócił uwagi na tą okoliczność. Nie badał także, czy następca prawny spółki – skarżąca złożyła wniosek o wstąpienie do postępowań na miejsce spółki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu jest kwestia zgodności z prawem decyzji organów ARiMR w sprawie odmowy przyznania skarżącej płatności ONW na rok 2010. Odmowa przyznania wnioskowanej płatności nastąpiła wskutek dokonanych przez organy ustaleń, że spółka, w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia - sztucznie stworzyła warunki wymagane do otrzymania przedmiotowej płatności oraz nie była posiadaczem gruntów, do których płatność miała być dokonana. Powyższe zdaniem organów stanowi w oparciu o § 2 rozporządzenia ONW w związku

z art. 30 rozporządzenia 73/2009 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 368, z 23.12.2006, str. 74, zwane dalej: rozporządzeniem 1975/2006) podstawę do odmowy przyznania wnioskowanej płatności.

Zgodnie z ww. przepisem, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Rozporządzenie nie definiuje pojęcia "sztucznych" warunków, ale kwestia wykładni tego pojęcia była przedmiotem rozważań TSUE we wskazanym przez skarżącą wyroku z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12. Wyrok ten dotyczy wprawdzie wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011, które zastąpiło rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006, jednak treści obu przepisów są tożsame. Rozporządzenia te obejmują przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW, Dz.U. L 277, s.1).

Wyrok w sprawie C-434/12 określa prawidłowy sposób postępowania przez organy ARiMR przy ocenie wystąpienia przesłanek z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 (odpowiednio art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011). Do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych

w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) Nr 1975/2006, konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, tj. utworzonej spółki, ale i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści. W przeciwnym razie niemożliwe byłoby uwzględnienie całości okoliczności sprawy dla oceny obiektywnego i subiektywnego aspektu uznania stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności.

W przedmiotowej sprawie organy ustaliły, że celem przyznania przedmiotowej płatności ONW jest finansowe wspieranie rolników, czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne, tzn. decydują, jakie rośliny uprawiać, dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony, utrzymują grunty w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Chodzi tu więc o wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa.

W ocenie Sądu, organy ARiMR dopuściły się w niniejszej sprawie naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia ich decyzji. Aby bowiem prawidłowo zastosować wobec spółki art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006, organy winny wykazać w sposób staranny, wszechstronny i przekonywujący, nie pozostawiający żadnych wątpliwości, że w jej przypadku miało miejsce sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności, mając na uwadze wskazówki interpretacyjne, zawarte w wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C 434/12.

Organy powołują się w swoich decyzjach na informacje zawarte

w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli, które to dane są organom znane niejako z urzędu i dopuszczalne do ich wykorzystania podczas weryfikacji warunków, na jakich przyznawana jest płatność (art. 10 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006). Jednak posiadane dane z tego rejestru nie mogą zdeterminować postępowania wyjaśniającego w ten sposób, aby wszelką inicjatywę dowodową strony uznawać za "przewlekanie postępowania", tym bardziej że, zgodnie z ww. wyrokiem TSUE, w celu udowodnienia producentowi rolnemu stworzenia "sztucznych warunków" organy ARiMR muszą m.in. wykazać wyłączny zamiar strony w uzyskaniu korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia. W ocenie Sądu, nie można obiektywnie tego ustalić bez przeprowadzenia wskazanych przez stronę dowodów osobowych, które zostały zgłoszone na istotne dla sprawy okoliczności, w szczególności ustalenia prowadzenia działalności rolniczej przez spółkę na własną rzecz i we własnym imieniu.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy ONW, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy k.p.a., chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Z ust. 2 tego artykułu wynika, że w postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw

i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się.

Z kolei ust. 3 art. 21 ustawy ONW stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Niewątpliwie, w oparciu o ww. przepis, na wnioskodawcę został nałożony obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie jego uprawnienia do otrzymania płatności. Jednak należy zgodzić się ze skarżącą, że ciężar dowodu, który spoczywa na stronie, nie oznacza, iż organ z zasady nie ma obowiązku przeprowadzania na jej żądanie dowodów osobowych (z zeznań wskazanych przez nią w pismach świadków). Strona nie może przeprowadzić tego dowodu bez udziału organu. Zdaniem Sądu, zgłoszenie wniosku o przeprowadzenie dowodu ze źródeł osobowych na okoliczności, które podważa organ, jest realizacją spoczywającego na stronie ciężaru dowodu jako na stronie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Spółka zgłaszała wnioski o przesłuchanie świadków na okoliczność posiadania przez spółkę oraz prowadzenia samodzielnego gospodarstwa rolnego na jej odrębny rachunek, rzecz i ryzyko, jednak nie znalazły one akceptacji organów. W piśmie

oznaczonym datą 25 marca 2013 r. (k. 430 akt administracyjnych) spółka wnosiła

o przesłuchanie w charakterze świadków: P. M., M. D., M. P., D. M. i Ł. M. na okoliczność ustalenia posiadania zgłoszonych do płatności gruntów oraz wykonywania na nich prac na jego zlecenie, natomiast w piśmie z [...] lipca 2013 r. (k. [...] akt administracyjnych) wniosek ten powieliła.

Organ I instancji nie uwzględnił powyższych wniosków dowodowych, nie wydał przy tym stosownego odmownego postanowienia dowodowego, ale w uzasadnieniu swojej decyzji uznał, że dowody te nie mają znaczenia dla ustalenia stanu faktycznego władztwa nad gruntem. Spółka nie udowodniła, zdaniem tego organu, że prowadzi samodzielne gospodarstwo rolne, tylko inną działalność na własną rzecz i ryzyko, dlatego zgłaszane wnioski dowodowe mają na celu jedynie przewleczenie sprawy. Organ odwoławczy również nie przeprowadził żądanych przez spółkę dowodów na okoliczność wykazania jej posiadania zadeklarowanych do płatności działek, o co wnosiła w odwołaniu, uznając, że nie ma to znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

Organy administracji orzekające w sprawie arbitralnie uznały, że spółka w dacie składania przedmiotowego wniosku nie była posiadaczem gospodarstwa deklarowanego do płatności, ponieważ gospodarstwo to posiadał P. M., on je prowadził, ponosił nakłady i czerpał z tego tytułu zyski. Natomiast spółka została sztucznie utworzona w celu uzyskania wyższych płatności. Powyższych ustaleń organy dokonały na podstawie danych z systemu ZSZiK, odmawiając realizacji inicjatywy dowodowej skarżącej, która chciała wykazać istotne okoliczności przeciwne, a więc zmierzające do przyznania płatności. Niezrozumiałe jest w tym zakresie stanowisko organów, które z jednej strony stoją na stanowisku, że strona powinna swoim działaniem udowodnić twierdzenia, przedstawić materiał dowodowy świadczący przeciwko twierdzeniom organu, a z drugiej strony odmawiają jej prawa do przeprowadzenia wskazanych przez nią dowodów z góry przesądzając, iż w zderzeniu z ich danymi z systemu informatycznego ewentualne zeznania świadków nie wpłynęłyby na pozytywne rozstrzygnięcie w sprawie. Nie można w takim układzie,

w ocenie Sądu, zgodzić się z organami, że stojąc na straży praworządności rozpatrzyły wyczerpująco cały materiał dowodowy.

Zdaniem Sądu, to organy ARiMR winny udowodnić, że zamiarem danego podmiotu jest stworzenie "sztucznych warunków", bo z tych okoliczności chcą wywieść odpowiednie skutki prawne, wynikające z obowiązku badania, czy środki finansowane

z budżetu Unii Europejskiej są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Ustalenia takie winny zaś w sposób niebudzący wątpliwości wynikać ze zgromadzonego, a następnie wszechstronnie rozpatrzonego przez organy materiału dowodowego jaki stanowi podstawę rozstrzygnięcia. W przeciwnym wypadku ustalenia organów należy uznać za niekompletne i niewystarczające do wykazania stworzenia przez dany podmiot tzw. "sztucznych warunków" w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia.

Zauważyć również należy, że niniejsza sprawa dotyczy płatności ONW na 2010 r., o które ubiega się osoba prawna, podmiot prawa handlowego - spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. W polskim systemie prawnym obowiązuje zasada odrębności podmiotów posiadających osobowość prawną, a tym samym przy badaniu stworzenia przez skarżącą "sztucznych warunków", o których mowa w art. 30 rozporządzenia 73/2009, organy winny szczegółowo zbadać kwestie kapitałowe i osobowe wnioskującego podmiotu, na podstawie obiektywnych informacji znajdujących się

w KRS.

Organy winny również wyjaśnić, czy skarżąca prowadziła w 2010 r. samodzielnie działalność rolniczą i mogła być uznana za rolnika w rozumieniu § 2 rozporządzenia ONW. W tym zakresie nie poczyniono przekonujących i jednoznacznych ustaleń, skupiając się jedynie na zestawieniu podmiotów, które deklarowały działki do płatności wymagających modulacji, a jednocześnie miały w swoim składzie osobowym P. M. (w różnych rolach: wspólnika lub prezesa zarządu). Zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie są nieobiektywne, gdy zaprzeczają, że spółka była posiadaczem deklarowanych do przedmiotowych płatności działek rolnych, nie umożliwiając skarżącej spółce na wypowiedzenie się w tym zakresie. Uznanie na podstawie danych

z ZSZiK, że posiadaczem tego gospodarstwa rolnego był wyłącznie P. M. (wspólnik spółki) jest, w ocenie Sądu, dowolne, a co najmniej przedwczesne.

Organy ustaliły, że na [...] spółek, funkcjonujących w 2010 r., w [...] wskazano jedno konto bankowe w [...] Banku, w których jako właściciela konta wskazano P. M.i jego syna D. M.. Tożsamy numer konta posiadała spółka. Zatem, w ocenie organów, środki pieniężne z tytułu płatności dla poszczególnych spółek w większości przekazywane są na jedno konto bankowe. Takie ogólne ustalenia nie mają w przedmiotowej sprawie znaczenia; nie wykazują ani braku posiadania przez skarżącą deklarowanych do płatności bezpośrednich gruntów, ani stworzenia przez spółkę "sztucznych warunków" wymaganych do otrzymania tej płatności.

Aby ustalić brak przesłanki posiadania przez spółkę deklarowanych do płatności gruntów, nie wystarczy powołanie się na dane ZSZiK oraz analiza osobowa wymienionych w tabelach podmiotów. Dowolne przy takim uzasadnieniu są również ustalenia organów, że przenoszenie posiadania poszczególnych działek pomiędzy podmiotami było fikcyjne. Organy winny w sposób nie budzący żadnych wątpliwości wyjaśnić, czy spółka efektywnie i rzeczywiście korzystała z gruntów zadeklarowanych do płatności na 2010 r., a więc: czy spółka użytkowała rolniczo wskazane przez siebie działki na własne ryzyko i rachunek, decydując poprzez swoje organy lub uprawnione osoby komu np. zlecić prace polowe, kiedy zasiać, zebrać plony, gdzie je sprzedać lub jak je wykorzystać, nadto czy miała pełną swobodę w podejmowaniu decyzji o jakie dotacje występować ze środków unijnych. W celu ustalenia prowadzenia samodzielnie działalności rolniczej, organy winny zbadać sprawozdanie finansowe spółki (bilans) za 2010 r., jak również inne dowody osobowe i z dokumentów wnioskowane przez spółkę.

W związku z powyższym, w ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, za dowolne, a co najmniej przedwczesne, należy uznać stwierdzenie organów, że skarżąca nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest organizacyjnie, technicznie i osobowo powiązana z innymi podmiotami założonymi i prowadzonymi przez P. M., co stanowi zorganizowane, celowe działanie zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności. W sprawie, w której organy chcą wykazać stworzenie "sztucznych warunków", o których mowa w art. 30 rozporządzenia 73/2009, winny zgodnie z art. 75 k.p.a. dopuścić wszelkie możliwe dowody, które mogą przyczynić się do jej wyjaśnienia. Tym samym organ winien uwzględnić wnioski dowodowe składane przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego, a

w szczególności w odwołaniu, celem ustalenia posiadania przez spółkę zadeklarowanego w przedmiotowym wniosku gospodarstwa rolnego oraz jego samodzielnego prowadzenia, jak również ocenić zebrany materiał dowodowy w sposób wszechstronny, z zapewnieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów.

Za przedwczesne, w sytuacji stwierdzenia uchybień procesowych organów, Sąd uznał odnoszenie się do naruszeń dotyczących przepisów prawa materialnego. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji, mając na względzie art. 21 ust. 2 pkt 1

i 1 ustawy ONW, stojąc na straży praworządności, winien dokonać ustaleń

z uwzględnieniem wytycznych Sądu, a następnie wyjaśnić istotne, sporne kwestie

w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu, zgodnie z art. 11, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Ustalenia organu winny zaś znaleźć odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy w taki sposób, aby Sąd miał możliwość dokonania ich weryfikacji.

Jednocześnie w odniesieniu do argumentów zawartych w piśmie procesowym

z [...] kwietnia 2016 r. w przekonaniu Sądu w dacie wydania zaskarżonej decyzji Spółka [...] spółka z o.o. nie była wykreślona z rejestru, postanowienie (kopia na które powołuje się skarżąca) nie było prawomocne, zatem nawet przyjmując stanowisko strony skarżącej, że wykreślenie następuje z urzędu, strona nie wykazała, iż w dacie wydania decyzji - postanowienie Sądu Rejonowego z [...] lutego 2014 r. o wpisie połączenia było prawomocne. Również uchwała o połączeniu z [...] stycznia 2014 r. nie była znana organowi (nie została przedstawiona przez następcę), zatem Sąd nie podziela wywodów wynikających z pisma procesowego co do ich wpływu na wynik rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji (punkt pierwszy wyroku). O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. (punkt drugi wyroku).