Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1191/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-02-08 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy co do całości wniosku
Powołane przepisy: article: art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty paliwowej za grudzień 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Skarżący, zastępowany przez radcę prawnego, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że nie ma majątku ani oszczędności, posiada jedynie zobowiązania wobec urzędów skarbowych i celnych oraz zobowiązania kredytowe.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką dzieci (ur. w [...] i [...] r.). Nie posiada nieruchomości ani zasobów pieniężnych poza wierzytelnością w kwocie 50.000 zł, co do której postępowanie jest w toku. Żona prowadzi firmę i spłaca kredyt w wysokości 1.000.000 zł. Rachunki bankowe skarżącego zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Rubryka dotycząca dochodów została zakreślona. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: kredyt bankowy, pożyczki od rodziny oraz zobowiązania egzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym.

Z akt sprawy wynika nadto, że wnioskodawca ma z żoną ustanowioną rozdzielność majątkową oraz że zaciągnął u rodziny pożyczkę na 5.000 zł na opłaty sądowe.

Z dokumentów przedłożonych na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że wnioskodawca za 2016 r. odnotował przychody z działalności gospodarczej i innych źródeł w wysokości 20.333.017,22 zł i dochód w kwocie 373.910,25 zł, a w 2015 r. przychody wyniosły 22.708.086,94 zł i dochód 203.374,81 zł. Zysk z działalności w 2016 r. wyniósł 243.341,59 zł. We wrześniu, październiku i listopadzie 2017 r. wnioskodawca dokonał dostaw towarów i usług na kwoty odpowiednio 15.530 zł, 9.635 zł i 10.304 zł oraz poczynił zakupy związane z działalnością opodatkowaną o wartości 14.312 zł, 9.128 zł i 13.851 zł. Jego żona, również prowadząca działalność gospodarczą, w tych samych miesiącach zadeklarowała zerowe dostawy towarów i usług oraz zakupy na kwoty 0 zł, 360 zł i 0 zł.

Przedłożono również, zeznanie podatkowe wnioskodawcy za 2014 r. z przychodem na kwotę ponad 20.000.000 zł, bilanse oraz rachunki zysków i strat jego firmy za lata 2014-2016, a także wydruki historii trzech rachunków bankowych należących do wnioskodawcy i jego żony: jednego od 1 września 2017 r. do 22 stycznia 2018 r., i pozostałych dwóch rachunków od 24 października 2017 r. do 22 stycznia 2018r.

Pominięto historię dwóch rachunków za wrzesień 2017 r. i nie przedłożono zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez skarżącego i jego rodzinę, wydruków z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/ stratą z ostatnich miesięcy z działalności prowadzonej przez jego żonę oraz oświadczenia o źródłach finansowania pełnomocnika zastępującego skarżącego przed tutejszym Sądem.

Pełnomocnik skarżącego zwrócił uwagę, iż pomiędzy małżonkami ustanowiona jest rozdzielność majątkowa i każde z małżonków prowadzi swoje finanse niezależnie. Skarżący nie ma wglądu do sytuacji finansowej i dokumentów swojej żony. Jedynie na potrzeby niniejszego postępowania skarżący przedstawił deklaracje VAT-7 firmy żony.

Wskazano także (w kolejnym piśmie), że rachunki bankowe wnioskodawcy, których historie zostały przedłożone, zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, natomiast odnotowane wpłaty dokonywane były na poczet spłaty kredytu w wysokości 1.000.000 zł. Z kolei historia rachunku należącego do żony skarżącego również nie obrazuje faktycznej sytuacji finansowej, która pozwoliłaby na pomoc mężowi w opłaceniu kosztów sądowych w sprawach w tutejszym Sądzie. Żona bowiem pomaga już w spłacie należności na rzecz Sądu Rejonowego w W. (sekcja do spraw wykonywania orzeczeń), jednak obroty na rachunku nie są na tyle wysokie, aby bez uszczerbku dla siebie i rodziny oraz dokonywania opłat mieszkalnych pozwoliły na opłacenie przedmiotowych kosztów.

Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że wnioskodawca jest obecnie stroną w tutejszym Sądzie w dwudziestu pięciu sprawach, w których wpisy od skarg zostały wyznaczone na łączną kwotę 19.263 zł.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawą prawną rozpoznania wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Podkreślenia wymaga, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić.

Przenosząc przytoczoną wyżej regulację prawną oraz poczynione uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, zdaniem referendarza sądowego, wnioskodawca nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

Po pierwsze zauważyć należy, że przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przewiduje uwzględnienie żądania wniosku w powyższym zakresie, jeżeli strona nie jest w stanie ponieść kosztów swego udziału w sprawie bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Przez niezbędne utrzymanie należy rozumieć wydatki na podstawowe potrzeby socjalne, które co miesiąc muszą zostać pokryte w przeciętnym gospodarstwie domowym. Nie bez przyczyny zatem wnioskodawca został zobligowany do przedłożenia szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków przez jego rodzinę na utrzymanie mieszkania/ domu, wyżywienie, środki higieny, spłatę kredytów, itp. – zestawienie takie pozwala bowiem ocenić możliwości poczynienia rezerw na pokrycie kosztów udziału w sprawie, jeżeli nie w całości, to przynajmniej w części.

Po drugie, istotna jest przede wszystkim aktualna kondycja finansowa i majątkowa wnioskodawcy, za którą należy uważać nie tylko okres ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, ale już czas poprzedzający złożenie skargi (datowanej w niniejszej sprawie na 2 listopada 2017 r.), gdyż już wtedy należy spodziewać ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie. Jakkolwiek wnioskodawca nie został wyraźnie zobligowany do przedłożenia dokumentacji finansowej dotyczącej prowadzonej przez niego działalności gospodarczej za ostatnie miesiące, jednak nałożony został na niego obowiązek przedłożenia dokumentu wykazującego źródło i wysokość jego dochodów. Poza tym zwrócić należy uwagę, że wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych formułowane jest w oparciu o dane wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy, które udostępnia sam wnioskodawca. Im bardziej są one wybiórcze, tym większe wątpliwości pojawiają się co do rzeczywistych możliwości płatniczych. Rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy natomiast nie ma obowiązku wielokrotnego kierowania wezwania na podstawie art. 255 p.p.s.a., gdyż to wnioskodawca ubiega się o wsparcie ze strony Skarbu Państwa, a nie odwrotnie.

Tym samym zatem wnioskodawca, który – co należy tutaj zaakcentować – jest zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, winien z własnej inicjatywy przedłożyć aktualną dokumentację z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej jako potwierdzenie źródeł i wysokości swojego dochodu.

Jeśli chodzi o uchylenie się od obowiązku przedłożenia dokumentacji z działalności prowadzonej przez żonę wnioskodawcy, to zdaniem referendarza nie jest zrozumiałe wyjaśnienie, że wnioskodawca nie ma tych dokumentów wglądu z uwagi na rozdzielność majątkową między małżonkami. Zauważyć wypada, że mimo braku wglądu w dokumentację wnioskodawca przedłożył kopie deklaracji VAT-7 złożonych przez małżonkę (z zerowymi wartościami) i następnie wydruk historii należącego do niej rachunku prywatnego (z którego wynika, że żona posiada również rachunek firmowy). Poza tym w kwestii wpływu okoliczności rozdzielności majątkowej na ogólną ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy niejednokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne podkreślając, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie obowiązani są – każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych – przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, między innymi uregulowania zawartego w art. 27 k.r.o. (por. postanowienie NSA z 24 września 2013 r., sygn. akt II FZ 752/13). W związku z tym, poszerzenie ustaleń faktycznych o dokumenty dotyczące bezpośrednio żonę skarżącego, w celu ustalenia sytuacji majątkowej samego skarżącego, jest konieczne (zob. postanowienie NSA z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt I GZ 417/13 oraz z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 179/16).

Żona wnioskodawcy tymczasem – jak oświadczono we wniosku – prowadzi działalność gospodarczą w branży paliwowej i jest w stanie spłacać kredyt w wysokości 1.000.000 zł.

Odnosząc się z kolei do dokumentów, które został udostępnione, to te wskazują wyłącznie, że wnioskodawca był w stanie poczynić oszczędności czy też zgromadzić w inny sposób środki pieniężne na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, przy uwzględnieniu takiego obowiązku w dwudziestu pięciu sprawach toczących się równocześnie.

Co roku w latach 2014-2016 wnioskodawca osiągał przychody w wysokościach ponad 20.000.000 zł, odnotowując przy tym wynik dodatni na poziomie nawet ponad 200.000 zł. Jednakże nawet, jeśli odnotwany jest niski dochód lub strata, to jest to tylko wynik ponoszenia znacznych kosztów uzyskania przechodów, na wartość których znaczny wpływ ma sam przedsiębiorca. Poza tym wymienione wielkości – to jest dochód, strata i koszty podatkowe – są wykazywane przede wszystkim na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i zwykle nie mają odzwierciedlenia w rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy. W związku z tym dla oceny tej sytuacji najbardziej wymierna jest wartość przychodów. Zaś przy tak znacznych przychodach, jakie wykazał wnioskodawca, nie można dać wiary, aby nie zabezpieczył on stosownych oszczędności.

O dysponowaniu możliwościami zabezpieczenia środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych świadczą także dane historii rachunków bankowych, na których widnieją przepływy znacznych kwot (kilkanaście, kilkadziesiąt tysięcy) pomiędzy prywatnym rachunkiem wnioskodawcy, jego rachunkiem firmowym oraz rachunkiem należącym do A Sp. z .o.o. Zgodnie z ogólnodostępnymi danym Krajowego Rejestru Sądowego, jest to spółka, której wiodącą działalnością jest sprzedaż paliw i produktów pochodnych, jej jedynym wspólnikiem jest żona wnioskodawcy, a prezesem zarządu jest sam wnioskodawca (dane osobowe zgodne z dokumentacją złożoną do akt sprawy). Z powyższego wynika zatem, iż wnioskodawca z żoną prowadzą firmy nie tylko w formie jednoosobowej działalności gospodarczej (w branży paliwowej), ale dodatkowo w formie spółki z o.o. Z prawnego punktu widzenia jest to odrębny podmiot, co ma istotne znaczenie w przypadku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną. Nie ulega jednak wątpliwości, iż nawet jeśli działalność jest prowadzona w formie spółki z o.o., to w rzeczywistości sytuacja finansowa tej spółki wpływa na możliwości płatnicze osób fizycznych, do których ona należy.

Co do zajęcia egzekucyjnego, na które powołuje się wnioskodawca, to w istocie z przedłożonych wydruków wynika, że należące do niego rachunki zostały objęte zajęciem egzekucyjnym do kwoty 2.056.953,78 zł. Jednakże w historii rachunków brak operacji bankowych wskazujących na przejęcia jakichkolwiek kwot przez organ egzekucyjny. Wręcz przeciwnie – wynika z nich tylko, że do 10 stycznia 2018 r. (tylko do tej daty prowadzone były operacje bankowe) konto firmowe było aktywne, prowadzone były na nim liczne operacje, a po dokonaniu wpłat celem pokrycia kredytu w rachunku wynoszącego 1.000.000 zł, zostało sprowadzone do salda zerowego. Na koncie prywatnym, również do wskazanej wyżej daty były dokonywane przelewy, wpłaty gotówkowe (!) kwot nawet powyżej 100.000 zł, następnie saldo rachunku sprowadziło się do kwoty niewiele ponad 1.000 zł. Tym samym okoliczność zajęcia rachunków bankowych w postępowaniu egzekucyjnym, dodatkowo w świetle dotychczasowych ustaleń, nie ma wpływu na ocenę możliwości wnioskodawcy w pokryciu kosztów swego udziału w niniejszej sprawie.

Końcowo zauważyć wypada, iż nie zostały ujawnione źródła finansowania pełnomocnika, który zastępuje skarżącego w tutejszym sądzie w ponad dwudziestu sprawach mimo, że wnioskodawca został zobligowany do złożenia oświadczenia w tym przedmiocie.

Przedstawione wyżej uwagi, w ocenie referendarza, nie dają podstaw do uznania przedmiotowego wniosku za zasadny.

W tym stanie rzeczy, na podstawie powołanych przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.