Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 31/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2010-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1983 nr 65 poz 294
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.
article: art. 7 i  art. 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

31 marca 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie WSA: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 marca 2010r. sprawy ze skargi Spółki A S.A. w T. na decyzję [...] Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] listopada 2009r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 31/10

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] stwierdzającą u uczestniczki postępowania sądowoadministracyjnego M. S. j chorobę zawodową określoną jako "choroby skóry – kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia".

Wydanie powyższej decyzji poprzedzone było następującym postępowaniem trwającym od 1997 r.:

Decyzją z dnia [...] lipca 1998 r. (k. 57 akt administracyjnych) Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w T. stwierdził u uczestniczki – byłej pracownicy skarżącej F. C. [...] S.A. w T., zatrudnionej na stanowisku sprzątaczki, chorobę zawodową: chorobę skóry - przewlekły alergiczny wyprysk kontaktowy skóry rąk - pkt 10 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65 poz. 294 ze zm.).

Organ ustalił, że uczestniczka była zatrudniona ww. Fabryce w latach 1975-1997 (do 31 marca 1997 r.), początkowo jako pakowaczka mechaniczna, a od 1 czerwca 1984 r. jako sprzątaczka. W związku z pojawieniem się w 1996 r. zmian na skórze rąk, uczestniczka 6 maja 1996 r. zgłosiła się do poradni dermatologicznej i w czerwcu 1996 r. została odsunięta od pracy na stanowisku sprzątaczki oraz skierowana z podejrzeniem alergicznego kontaktowego wyprysku skóry pochodzenia zawodowego do Poradni Chorób Zawodowych w T.

Po hospitalizacji w celach diagnostyczno – orzeczniczych w Klinice Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi, w okresie od [...] do [...] września 1996 r. stwierdzono u uczestniczki wyprysk kontaktowy skóry rąk, a wyniki testów naskórkowych wskazały na uczulenie na przyśpieszacz wulkanizacji - dwusiarczek czteryetylotiuramu, zawarty w wyrobach gumowych, a także na wycinek rękawicy gumowej.

W dniu [...] października 1997 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w T. w orzeczeniu z dnia [...] października 1997 r. rozpoznał u uczestniczki przewlekły alergiczny wyprysk kontaktowy skóry rąk – chorobę zawodową wymienioną w pkt 10 wykazu chorób zawodowych.

Organ ustalił, że uczestniczka przez cały okres zatrudnienia na stanowisku sprzątaczki tj. w latach 1984 – 1997, stosowała różne rodzaje rękawic gumowych. Wprawdzie F. twierdziła, że pracownica stosowała wyłącznie rękawice gumowe, flokowane, produkowane z naturalnego lateksu przez firmę "Vulkan", jednakże świadkowie wskazali, że w zakładzie pracy stosowano różne rodzaje rękawic gumowych, przy czym nie potrafili wskazać ich producentów. Nie wykluczali, że były to rękawice przedstawione przez uczestniczkę M. S.

Decyzją z dnia [...] września 1998 r. (k. 61 akt administracyjnych) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w T. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 1998 r.

W następstwie skargi F. C. [...] Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 15 listopada 2000 r. (sygn. akt II SA/Gd 2002/98; k-63 akt administracyjnych) uchylił obie ww. decyzje, gdyż organy nie wykazały związku przyczynowego między chorobą a szkodliwymi warunkami pracy.

W toku ponownego postępowania Instytut Medycyny Pracy w Łodzi w dniu [...] stycznia 2002 r. wydał orzeczenie nr [...] (k-85 akt administracyjnych), w którym stwierdził, że u uczestniczki utrzymuje się nadwrażliwość na dwusiarczek czteroetylotiuramu, natomiast test płatkowy wykonany ze skrawkiem rękawiczki gumowej firmy Vulcan przesłanej przez zakład pracy wypadł ujemnie, przy czym z dokumentacji producenta wynikało, że przy produkcji rękawiczek nie były używane związki tiuramu. Wobec braku dowodów na stosowanie na stanowisku pracy innych rękawic Instytut uznał, że nie ma podstaw do uznania zawodowej etiologii choroby skóry.

Opierając się na ww. orzeczeniu z dnia [...] stycznia 2002 r. Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. (zwany dalej "Inspektorem Powiatowym") decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r. (k-91 akt administracyjnych) nie stwierdził u M. S. choroby zawodowej. Decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r. (k-94 akt administracyjnych) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. (zwany dalej "Inspektorem Wojewódzkim") utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2002 r.

Wyrokiem z dnia 27 marca 2003 r. (sygn. akt SA/Bd 520/03; k-96 akt administracyjnych) Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Bydgoszczy, po rozpatrzeniu skargi M. S., uchylił decyzję Inspektora Wojewódzkiego z dnia [...] czerwca 2002 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd zwrócił uwagę, że z zaleceń zawartych w wyroku NSA O/Z w Gdańsku z dnia 15 listopada 2000 r. nie wynikało, aby przedmiotem dodatkowych badań z udziałem M. S. miały być nieuczulające jej rękawice firmy "Vulkan"; zarzucił, iż organ nie przeprowadził dowodów potwierdzających bądź przeczących tezie, że pracodawca zaopatrywał się w rękawice u innych producentów. Sąd wskazał, iż organ powinien dokonać ustaleń, czy w okresie zatrudnienia skarżącej używano innych rękawic niż firmy "Vulkan", czy używała lub co najmniej mogła ich używać skarżąca i jaki był ich skład chemiczny. Jeżeli będzie to możliwe - należy przeprowadzić kolejne próby uczuleniowe z rękawicami używanymi w F.C. [...] w okresie zatrudnienia skarżącej. Jeżeli natomiast okaże się to niemożliwe, należy rozstrzygnąć sprawę po zanalizowaniu dotychczas zebranego materiału dowodowego.

W dalszym postępowaniu Inspektor Powiatowy decyzją z dnia [...] września 2004r. (k-146 akt administracyjnych) nie stwierdził choroby zawodowej u M. S.

Powyższa decyzja została uchylona decyzją Inspektora Wojewódzkiego z dnia [...] listopada 2004 r. (k-150 akt administracyjnych) i przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy podkreślił, że nie ulega wątpliwości, iż u M. S. wystąpiło schorzenie skóry, kwestią sporną jest natomiast związek przyczynowy pomiędzy rozpoznanymi zmianami skórnymi a obecnością lub brakiem czynnika szkodliwego w środowisku pracy. Dla rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w znacznej części, konieczne jest bowiem ustalenie rodzaju rękawic używanych przez M. S. a także innych środków chemicznych używanych przez nią na stanowisku pracy. Błędnie także oparto rozstrzygnięcie na podstawie orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy z dnia [...] stycznia 2002 r., które było w istocie tylko konsultacją dla Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy, a tym samym pozbawiono stronę możliwości ponownego zbadania na jej wniosek.

Po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, Inspektor Powiatowy decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. (k-238 akt administracyjnych) nie stwierdził u M. S. choroby zawodowej – choroby skóry wymienionej w pkt 10 wykazu chorób zawodowych.

W wyniku odwołania M. S. decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. Inspektor Wojewódzki uchylił decyzję Inspektora Powiatowego z dnia [...] kwietnia 2007 r. i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że u odwołującej wystąpiło schorzenie: przewlekły alergiczny wyprysk kontaktowy skóry rąk, objęty wykazem chorób zawodowych. Warunkiem uznania za chorobę zawodową jest jednak ustalenie związku przyczynowego z alergenami występującym w środowisku pracy. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w T. orzeczeniem lekarskim z dnia [...] października 1997 r. znak: [...] rozpoznał chorobę zawodową skóry w oparciu o wyniki badań pacjentki hospitalizowanej w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi, gdyż wyniki testów skórnych wypadły dodatnio dla kurzu domowego, roztoczy kurzu domowego i pyłków drzew, a testy naskórkowe z zestawem alergenów zawodowych wypadły dodatnio dla tetraetylotiuramu, chromu, kobaltu i niklu. W dniu [...] maja 2001 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w T. wydał orzeczenie lekarskie znak: [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej skóry. Następnie Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, po przeprowadzeniu testu z rękawicami otrzymanymi od pracodawcy, (badanie konsultacyjne) stwierdził u M. S. brak podstaw do uznania zawodowej etiologii choroby skóry (orzeczenie lekarskie w dniu [...] stycznia 2002 r. znak:[...]). Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji wydając w dniu [...] kwietnia 2007 r. decyzję w oparciu o ostatnie badanie konsultacyjne w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi z dnia [...] stycznia 2002 r. nie wskazał w uzasadnieniu, stosownie do art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; zwanej "k.p.a."), dlaczego oparł swoją decyzję na ostatnim niekorzystnym dla pacjentki badaniu konsultacyjnym, bez uwzględnienia orzeczeń wydawanych uprzednio w sprawie.

Wobec konieczności wydania obiektywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie choroby zawodowej, zważywszy na niektóre okoliczności, których aktualnie nie można jednoznacznie zweryfikować (np. uzyskanie z zakładu pracy, wobec znacznego upływu czasu rękawic z tej samej partii, których używała odwołująca w okresie zatrudnienia) należy poddać ekspertyzie na obecność związków tiuramu rękawice będące w posiadaniu Inspektora Powiatowego. Z badań wykonanych bowiem na pacjentce w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi podczas hospitalizacji w Klinice Chorób Zawodowych w 1997 r. wynika, że poza dodatnimi wynikami testów skórnych z alergenami kurzu domowego, roztoczy kurzu domowego i pyłków drzew uzyskano dodatnie wyniki testów naskórkowych z tetraetyltiuramem, chromem, kobaltem i niklem. Jedyną zatem możliwością określenia z co najmniej przeważającym prawdopodobieństwem związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem skóry u pacjentki a środowiskiem pracy jest wykazanie, że w rękawicach znajdują się przyspieszacze wulkanizacji, na które uczulona jest pacjentka. Organ I instancji powinien również przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w kwestii zawodowej ekspozycji pacjentki na chrom, nikiel, kobalt. Zeznania świadków przesłuchanych na różnych etapach postępowania (tj. w dniu [...] czerwca 1998 r. i [...] lutego 2005 r.) wprawdzie nie pozwoliły jednoznacznie wskazać rękawic używanych przez skarżącą, ale niektórzy świadkowie przesłuchani w dniu [...] sierpnia 1998 r. stwierdzili, że dostarczone przez zainteresowaną rękawice były używane w zakładzie. W tej sytuacji konieczne jest ustalenie obecności związków tiuramu zarówno w rękawicach dostarczonych przez zainteresowaną, jak również przez F.C. [...].

Wniesiona przez F.C. [...] S.A. skarga na decyzję z dnia [...] czerwca 2007 r. została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 października 2007 r. (sygn. akt II SA/Bd 614/07).

Zdaniem Sądu pomimo dokonania określonych ustaleń w poprzednich decyzjach organ I instancji obecnie zaniechał przedstawienia pełnego stanu faktycznego. Wyeliminowanie poprzednich decyzji z obrotu prawnego nie oznacza tymczasem dyskredytacji dotychczasowych środków dowodowych, jeśli organ stoi na stanowisku, że w sposób przekonujący prowadzą do dokonania określonych ustaleń faktycznych. Zadaniem organu jest przedstawienie całego stanu faktycznego, jego analiza i wyciągnięcie określonych wniosków na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, a nie rozliczenie się tylko z realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu uchylającym ostatnią decyzję. Pominięcie w decyzji istotnych elementów stanu faktycznego stanowi rażące naruszenie zasad postępowania ( art.7, 8, 77 kpa).

Zauważając, że oceny wymaga wynik dochodzenia co do rodzaju stosowanych środków ochrony indywidualnej M. S. i rękawic wykorzystywanych w zakładzie Sąd wskazał także, że jeżeli organ nie byłby w stanie w sposób przekonujący wykazać, że przedstawione w toku postępowania rękawice nie są tymi, których używała zainteresowana, powinien rozważyć, czy nie byłoby bardziej celowe przeprowadzenie badań na okoliczność reakcji zainteresowanej na dietyloditiokarbiminian cynku, skoro producent (firma Vulcan) wskazywał ten produkt jako przyspieszacz wulkanizacji, a organy nie kwestionowały takiego ustalenia

W ocenie Sądu organ II instancji słusznie wskazał na konieczność wyrażenia stanowiska w sprawie okoliczności, które przemawiają za zasadnością przyjęcia konkretnego stanowiska ośrodka medycyny pracy jako uzasadniającego podstawę rozstrzygnięcia jak i odniesienia się do narażenia skarżącej w środowisku pracy na inne alergeny oraz dokonanie ustaleń faktycznych i całościowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Zdaniem Sądu organ I instancji naruszył art. 107 § 3 k.p.a. opierając swoje rozstrzygnięcie jedynie na badaniach lekarskich niekorzystnych dla byłego pracownika, bez wyjaśnienia, dlaczego pominięto wcześniejsze orzeczenia o stwierdzeniu choroby zawodowej.

W wyniku przeprowadzenia dalszego postępowania Inspektor Powiatowy decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] ("k-311’ inaczej k. "302" akt administracyjnych), nie stwierdził u M. S. choroby skóry – alergicznego kontaktowego zapalenia skóry.

W uzasadnieniu organ wskazał, że jak wynika z badań laboratoryjnych w Labolatorium Badawczym LABGUM Instytutu Inżynierii Materiałów Polimerowych i Barwników – ani w próbkach rękawic przekazanych przez M. S., ani w próbkach rękawic przekazanych przez F.C [...] nie stwierdzono obecności tiuramów.

Organ wskazał także, że przeprowadził postępowanie dotyczące narażenia zawodowego na chrom, nikiel i kobalt, pomimo że w karcie informacyjnej leczenia klinicznego w M. S. IMP w Łodzi z dnia [...] września 1997 r. stwierdzono, iż wyniki testów naskórkowych wskazują na pozazawodowe uczulenie na metale. Organ stwierdził, że obecnie używane w F.C. [...] maszyny są inne niż maszyny używane w czasie, gdy pracowała przy nich M. S. Nie udało się odnaleźć ani informacji o tych maszynach, ani ich producenta.

Po poinformowaniu o dotychczasowych ustaleniach Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (Poradni Chorób Zawodowych) – Ośrodek orzeczeniem lekarskim nr [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. ("k-302", inaczej k. "291" akt administracyjnych) uznał, że brak jest podstaw do rozpoznania u M. S. choroby zawodowej "pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry".

Jednocześnie w dniu [...] czerwca 2009 r. Inspektor Powiatowy decyzją nr [...] ("k-312" inaczej k. "303" akt administracyjnych), stwierdził u M. S. chorobę skóry – kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia.

W uzasadnieniu organ wskazał na te same ustalenia, co w decyzji nr [...] ("k-311") odmawiającej stwierdzenia choroby zawodowej. Wskazał jednakże, że Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w T. (Poradnia Chorób Zawodowych) w dniu [...] kwietnia 2009 r. wydał także drugie orzeczenie lekarskie – nr [...] ("k-303", inaczej k. "292" akt administracyjnych), w którym rozpoznano chorobę zawodową – kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia.

W orzeczeniu lekarskim wskazano, że z dokumentacji lekarskiej wynika, iż pierwsze zmiany skórne u M. S. pojawiły się w maju 1996 r. Odsunięcie skarżącej od pracy w charakterze sprzątaczki spowodowało ustąpienie zmian, powrót na stanowisko sprzątaczki spowodował zaś ponowne wystąpienie zmian chorobowych na skórze rąk. Zjawisko to występowało w okresie od maja 1996 r. (pojawienie się zmian skórnych) do początku 1997 r. (zwolnienie z pracy) trzykrotnie. Wobec tego dodatnie próby ekspozycji i eliminacji nakazują wiązać przyczynę powstawania zmian skórnych z narażeniem zawodowym. Zdaniem Ośrodka w ocenie narażenia zawodowego M. S. należy uwzględnić nie tylko alergeny środowiska pracy, ale również "kontakt ze środkami pierwotnie drażniącymi skórę (woda, detergenty, środki czystości), który miał miejsce wiele godzin dziennie w przeciągu 13 lat pracy w charakterze sprzątaczki".

W odwołaniu Spółka F.C [...] podniosła, że czynniki szkodliwe tj. woda, detergenty i środki czystości, występowały w większym zakresie w pracach domowych. Ponadto w pracy zawodowej M. S. używała rękawic ochronnych, co wyklucza związek choroby z warunkami pracy.

Dodatkowo w piśmie z dnia [...] lipca 2009 r. (k-317 akt administracyjnych) skarżąca Spółka podniosła, że nieprawdziwe jest stwierdzenie, znajdujące się w orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r., że powrót M. S. na poprzednie stanowisko wywołał u niej ponowne wystąpienie zmian chorobowych na skórze rąk oraz że trzykrotne odsunięcie od narażenia zawodowego spowodowało ustąpienie bądź złagodzenie zmian skórnych. Po odsunięciu bowiem M. S. w dniu [...] czerwca 1996 r. (zgodnie z zaleceniami lekarskimi) od wykonywania pracy sprzątaczki, nigdy nie powierzono jej dotychczasowej pracy. Powierzono jej wykonywanie czynności bez konieczności stosowania gumowych rękawiczek i kontaktu z wodą, co potwierdzają dokumenty znajdujące się w aktach osobowych M. S. Ponadto po przeniesieniu do pracy zastępczej, aż do ustania zatrudnienia [...] marca 1997 r. M. S. była nieobecna w pracy – wykorzystała 23 dni urlopu i 186 dni przebywała na zwolnieniach lekarskich z powodu różnych chorób. Nie zostało też zweryfikowane przez ile godzin dziennie M. S. miała kontakt ze środkami pierwotnie drażniącymi skórę.

Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Inspektor Wojewódzki utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy podniósł, że w związku z odwołaniem zwrócił się do stron postępowania o wskazanie współpracowników M. S. W odpowiedzi otrzymał oświadczenia: H. S. z dnia [...] września 2009 r., M. M. i K. G. (K. B. nie złożyła oświadczenia, natomiast W. B. nie podjęła korespondencji).

Po przeanalizowaniu całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie (w tym zeznań świadków, formularzy oceny narażenia zawodowego, wyjaśnień stron postępowania administracyjnego) organ uznał, iż M. S. podczas pracy w F.C. [...] na stanowisku sprzątaczki była eksponowana na różne środki czyszczące drażniące skórę (m.in. Lizol, Domestos), wodę i detergenty. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w T. w orzeczeniu lekarskim Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r.) rozpoznał kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia, czyli chorobę skóry wymienioną w poz. 10 wykazu chorób zawodowych. Nie można zatem odmówić M. S. stwierdzenia choroby zawodowej, gdyż w sytuacji wieloletniej pracy z przeważającym prawdopodobieństwem zmiany chorobowe, które u niej wystąpiły w trakcie zatrudnienia były spowodowane ekspozycją na czynniki drażniące w środowisku pracy. Podnoszona przez odwołującego kwestia pracy wyłącznie w rękawicach ochronnych w ocenie organu odwoławczego nie mogła mieć miejsca. Z zeznań świadków (H. S., M. M.) wynika, że nie wszystkie czynności M. S. wykonywała w rękawicach. W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych nie wskazano po jakim okresie zatrudnienia można rozpoznać chorobę zawodową skóry. W przypadku orzekania o chorobach zawodowych skóry – kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia nie jest również wymagane wykazanie przekroczeń normatywów higienicznych, a jedynie wykazanie kontaktu ze środkami drażniącymi skórę. Wystąpienie zmian chorobowych może wystąpić po różnym okresie narażenia w zależności od wrażliwości osobniczej i tylko lekarz może oszacować prawdopodobieństwo wystąpienia zmian po ekspozycji zawodowej.

W odniesieniu do zarzutu F. C [...] dotyczącego uzasadnienia orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w T. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] organ stwierdził, że bezspornym jest wystąpienie zmian skórnych u M. S. podczas zatrudnienia w F.C. [...] w 1996 r. Z odpisu rocznej karty ewidencji obecności w pracy wynika, że M. S. w maju 1996 r. otrzymała zasiłek chorobowy z tytułu czasowej niezdolności do pracy z powodu schorzenia wymienionego w poz. 692 Międzynarodowej Skróconej Klasyfikacji Chorób (kontaktowe zapalenie skóry i inne postacie wyprysku), tj. jednostki chorobowej rozpoznanej przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy T. Z Karty tej wynika również, że poza zwolnieniami z innych przyczyn w grudniu ponownie przebywała na zwolnieniu lekarskim z powodu kontaktowego zapalenia skóry. Z dokumentacji zebranej wcześniej przy rozpatrywaniu podejrzenia alergicznego tła choroby, którą wykluczono (orzeczenie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w T. o braku podstaw do rozpoznania alergicznego kontaktowego zapalenia skóry z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...]) wbrew twierdzeniu F.C. [...] wynika, że po odsunięciu od pracy w charakterze sprzątaczki, tj. od [...] czerwca 1996 r. jeszcze pracowała przy pracach porządkowych. Z formularza postępowania wyjaśniającego w związku ze zgłoszonym przypadkiem choroby zawodowej z dnia [...] października 1997r. wynika bowiem, że po uzyskaniu zdolności do pracy na stanowisku sprzątaczki od [...] września 1996 r. M. S. nie sprzątała toalet tylko pomieszczenia biurowe, aby miała jak najmniejszy kontakt z wodą i rękawicami gumowymi (dane te uzyskano od T. K. - Kierownika Działu Administracyjno - Gospodarczego). Z Formularza więc wynika, że pracowała na stanowisku sprzątaczki z ograniczeniami ułatwiającymi wręcz kontakt skóry z czynnikami drażniącymi w tym czasie. Bezzasadny jest zatem zarzut odwołującego, że M. S. dłuższy i bardziej intensywny kontakt z wodą i detergentami miała w domu niż w pracy, bowiem ze względu na charakter wykonywanej pracy i zatrudnienie kontakt z wodą i detergentami był zdecydowanie częstszy i dłuższy niż w domu.

W skardze do sądu administracyjnego F.C. [...] wniosła o uchylenie decyzji Inspektora Wojewódzkiego z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Inspektora Powiatowego z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...], zarzucając im naruszenie § 1 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Skarżąca podniosła, że nie można stwierdzić, by istniał związek przyczynowy pomiędzy chorobą zawodową a czynnikami szkodliwymi występującymi w środowisku pracy. Czynniki szkodliwe dla zdrowia nie występowały bowiem w środowisku pracy M. S. w większym rozmiarze niż w środowisku domowym. Ponadto skoro według jej własnych wyjaśnień wykonywała ona cały czas prace w rękawiczkach, a używane rękawiczki nie powodowały u niej uczulenia, to wpływ pozostałych czynników był znikomy i na pewno mniejszy niż przy wykonywaniu prac domowych.

Skarżąca zarzuciła ponadto, że organ nie przeprowadził dochodzenia na okoliczność istnienia szkodliwych warunków na stanowisku pracy. Nie przeprowadzono żadnych badań czy chociażby oględzin miejsca pracy. Gołosłowne jest twierdzenie organu, że zainteresowana ze względu na charakter wykonywanej pracy miała kontakt z wodą i detergentami częstszy i dłuższy niż w domu. Organ nie badał bowiem jaki kontakt z wodą i detergentami miała osoba pracująca w pomieszczeniach biurowych, gdzie głównie używa się odkurzacza, a nie detergentów. Organ nie wziął pod uwagę, że M. S. pracowała w rękawiczkach. Organ oparł zatem decyzję na przypuszczeniach a nie na rzeczywistych ustaleniach stanu faktycznego, naruszając tym samym art. 107 § 3 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Za chybiony organ uznał zarzut, że dochodzenie epidemiologiczne w sprawie zostało przeprowadzone niewłaściwie. Każde bowiem schorzenie ma inny przebieg, dynamikę, przyczyny powstania, której ocena należy do jednostek orzeczniczych uprawnionych do orzekania w przedmiocie choroby zawodowej. Dlatego w postępowaniu odwoławczym nie było konieczności przeprowadzenia oględzin miejsca pracy, czy badań środków czystości, bowiem na podstawie zgromadzonego materiału, w szczególności orzeczenia lekarskiego można było właściwie przeprowadzić postępowanie w sprawie. Organ II instancji dysponował bowiem zgromadzonym wcześniej przez Inspektora Sanitarnego materiałem dowodowym (w tym Formularzem oceny narażenia zawodowego k-4), który mógł wykorzystać gdyż dotyczył stanowiska zajmowanego przez M. S. zwłaszcza że ustalenia te zostały dokonane w 1997 r., tj. bezpośrednio po zakończeniu zatrudnienia pracownika. Ponadto materiał dowodowy został uzupełniony o oświadczenia współpracowników M. S. Organ przeanalizował także kartę charakterystyki preparatu Domestos (k-337), z której wynika, iż działa on drażniąco na skórę. W przypadku preparatów chemicznych są one przebadane co znajduje odzwierciedlenie w kartach charakterystyki i nie ma konieczności przeprowadzenia dodatkowych badań ich składu chemicznego i właściwości. W ocenie organu II instancji nie było zatem konieczności w przypadku rozpatrywanego schorzenia tj. kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia wykonywać dodatkowych czynności, które nie wnosiłyby nic nowego do sprawy.

W przypadku narażenia na czynniki drażniące, które w ocenie Inspektora Wojewódzkiego występowały w miejscu pracy M. S. na stanowisku sprzątaczki, nie jest wymagany przepisami rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych określony czas narażenia czy intensywność narażenia, aby schorzenie uznać za chorobę zawodową. Schorzenie bowiem może wystąpić nawet po krótkim okresie ekspozycji. W tej sytuacji, skoro zmiany chorobowe u M. S. ujawniły się w okresie zatrudnienia w F.C. [...], nie można było odmówić stwierdzenia choroby zawodowej. Bezsporne jest, że w środowisku domowym są używane w środki czystości. Jednakże M. S. musiała używać środków czystości, również przed podjęciem pracy w F. C. [...], a jednak zmiany chorobowe wystąpiły podczas zatrudnienia, pod koniec zatrudnienia co dodatkowo przemawia za związkiem tych zmian z ekspozycją na stanowisku pracy, a tym samym – za słusznością rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Zatem jak wynika z treści cytowanego przepisu, aby daną chorobę można było uznać za zawodową musi być to choroba objęta wykazem oraz pomiędzy warunkami występującymi w środowisku pracy a chorobą musi istnieć związek przyczynowy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 155/09; opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – w skrócie "CBOSA", dostępnej poprzez stronę internetową http://orzeczenia.nsa.gov. pl/). W przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznana choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Domniemanie to można jednak obalić (por. wyrok NSA z dnia 13 listopada 2009 r., sygn. akt II OSK 1020/09, opubl. CBOSA). Związek przyczynowy pomiędzy stwierdzoną chorobą a warunkami panującymi w środowisku pracy powinien być związkiem przyczynowym zwykłym, a nie nadzwyczajnym. W przeciwnym bowiem razie mielibyśmy nie tyle do czynienia z chorobą, która – jak wskazuje § 1 rozporządzenia - "została spowodowana" działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, ale z chorobą, która "została także spowodowana" działaniem czynników występujących w środowisku pracy.

Ustalenie takiego związku przyczynowego wymaga wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego koniecznego dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.), co wymaga wzięcia pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy, a nie tylko części z nich.

Z orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] wynika, że chorobę spowodował kontakt uczestniczki M. S. ze środkami pierwotnie drażniącymi skórę: wodą, detergentami, środkami czystości. Podstawą zaś stwierdzenia, że to właśnie warunki panujące w zakładzie pracy były przyczyną powstania choroby była obserwacja, że odsuwanie i dopuszczanie uczestniczki do pracy w charakterze sprzątaczki powodował odpowiednio ustanie lub ponowienie objawów chorobowych. Istotnymi zatem okolicznościami przemawiającymi za uznaniem choroby zawodowej są: kontakt uczestniczki z określonymi środkami oraz okoliczność stykania się z tymi środkami w zakładzie pracy.

Wobec tego nie bez znaczenia są podnoszone przez skarżącą Spółkę F.C. [...] okoliczności, że uczestniczka używała przecież rękawic ochronnych. Ponadto należy dostrzec, że w trakcie przesłuchania w dniu [...] lutego 2005 r. (k-161 akt administracyjnych) M. S. oświadczyła, że nie używa rękawic w domu (pkt 33 protokołu), a rękawice z zakładu pracy wzięła, gdyż czasami w domu używa ich córka (pkt 34 protokołu). Dodatkowo - aczkolwiek w postępowaniu administracyjnym nie została ostatecznie stwierdzona u uczestniczki choroba zawodowa, której źródłem miałby być zawarty w rękawiczkach przyśpieszacz wulkanizacji - dwusiarczek czteryetylotiuramu, to jednak żadne badanie nie zakwestionowało, że skarżąca w ogóle jest uczulona na tą substancję. Nie zostało także zakwestionowane, że występuje reakcja alergiczna uczestniczki przy założeniu niektórych rękawic ochronnych – co wynika z kolejnych badań w IMP w Łodzi.

Zdaniem Sądu bez rozważenia tych okoliczności nie można przyjąć, że istnieje zwykły związek przyczynowy pomiędzy chorobą skóry uczestniczki, a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Jeżeli bowiem uczestniczka nie używała rękawic w domu, a jedynie w pracy, tym samym bardziej się izolując od środków pierwotnie drażniących skórę w pracy niż w domu – to dlaczego objawy choroby wystąpiły w momencie powrotu do pracy, a nie w domu? W takiej sytuacji jeżeli – jak ostatecznie w postępowaniu ustalono – uczestniczka nie jest uczulona na substancje zawarte w rękawicach używanych w pracy, przy jednoczesnym istniejącym uczuleniu na przyśpieszacze wulkanizacji zawarte w niektórych rękawicach – to powstaje pytanie czy istniały inne możliwości stykania się uczestniczki z tymi substancjami.

Mając na względzie treść orzeczenia lekarskiego stwierdzającego chorobę zawodową, w którym jako czynniki drażniące skórę wskazano wodę, detergenty, środki czystości – trudno dopatrzeć się logiki w argumentacji Inspektora Wojewódzkiego, który stwierdził, że po powrocie do pracy w roku 1996 (po wcześniejszym odsunięciu od stanowiska pracy w czerwcu 1996 r.) uczestniczka "pracowała na stanowisku sprzątaczki z ograniczeniami ułatwiającymi wręcz kontakt skóry z czynnikami drażniącymi", przy czym owe ograniczenia polegały na odsunięciu od sprzątania toalet i zleceniu uczestniczce sprzątania pomieszczeń biurowych "aby miała jak najmniejszy kontakt z wodą i rękawicami gumowymi". Ten fragment uzasadnienia byłby logiczny w przypadku konieczności dowodzenia choroby zawodowej spowodowanej substancjami zawartymi w rękawicach ochronnych – która to choroba została wykluczona ostateczną decyzją Inspektora Wojewódzkiego nr [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. Ponadto skoro – jak wskazał Inspektor Wojewódzki – doszło do ograniczenia kontaktu uczestniczki z wodą, a środkami pierwotnie drażniącymi skórę są według organ także takie środki jak Lizol czy Domestos, to powstaje pytanie czy była potrzeba używania tego rodzaju środków w pomieszczeniach biurowych, które zazwyczaj wyposażone są w meble typu biurko, krzesło, szafa – z reguły nie wymagające oczyszczenia przy pomocy środków używanych do sprzątania urządzeń sanitarnych?

Pominięcie rozpatrzenia powyższych istotnych okoliczności jest wobec tego naruszeniem wymogu art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy poprzez stwierdzenie, że nie istnieje zwykły związek przyczynowy pomiędzy stwierdzoną chorobą zawodową a warunkami panującymi w środowisku pracy.

Należy ponadto zwrócić uwagę, że "świadkowie" H. S. i M. M., który miały świadczyć o tym, że po powrocie do pracy uczestniczka M. S. miała styczność ze środkami drażniącymi skórę – nie zostały przesłuchane z zachowaniem wymogów przewidzianych w art. 79 oraz art. 82 – 84 k.p.a., a jedynie złożyły pisemne oświadczenia. Skarżąca Spółka nie miała zatem możliwości zadawania świadkom pytań odnośnie okoliczności sprawy, który mogły mieć wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie, że po powrocie do pracy skarżąca nie pracowała w warunkach narażających ją na kontakt z wodą, detergentami czy innymi środkami czystości.

W ponownym postępowaniu organ winien wydać rozstrzygnięcie po rozważeniu wszystkich – a nie tylko niektórych – okoliczności sprawy, w szczególności rozważając wypływ na wynik sprawy okoliczności wskazanych przez Sąd.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.) Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Inspektora Wojewódzkiego.

Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 powyższej ustawy.