Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1647/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4, art. 185 par. 1, art. 203 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 ust. 1 i 6
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Mirosław Trzecki (spr.) Protokolant Anna Fyda - Kawula po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. Spółki z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 2636/12 w sprawie ze skargi I. Spółki z o.o. w W. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie rozstrzygnięcia o charakterze gry 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz I. Spółki z o.o. w W. 280 (słownie: dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 lipca 2013r. oddalił skargę I. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2012r. nr [...] w przedmiocie rozstrzygnięcia o uznaniu przedsięwzięcia za grę losową.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

Pismem z dnia 5 października 2011 r. I. Sp. z o.o.( dalej także jako "skarżąca" ) zwróciła się do Ministra Finansów o wydanie decyzji rozstrzygającej w trybie art. 2 ust. 6 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm., dalej jako "u.g.h."), czy przedstawione we wniosku przedsięwzięcie stanowi grę losową w rozumieniu tej ustawy.

Jak wskazała we wniosku Spółka planowane przedsięwzięcie ma polegać na przeprowadzaniu badań marketingowych na zlecenie odrębnych podmiotów gospodarczych wśród osób, które będą widzami programu telewizyjnego. Uczestnicy badań sondażowych będą mieli prawo wziąć udział w badaniu poprzez wysłanie sms. Uczestnicy będą pozyskiwani poprzez prezentacje pytań na ekranie telewizora podczas trwania programu realisty show. Badanie sondażowe będzie przeprowadzane wśród wszystkich oglądających program TV. Wylosowani uczestnicy badań sondażowych otrzymają nagrody rzeczowe i/lub pieniężne.

Zdaniem skarżącej, opisane badanie sondażowe nie stanowi gry losowej w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, bowiem brak w nim elementu przypadkowości.

Minister Finansów decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] na podstawie art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej jako "O.p" ) oraz art. 2 ust. 6 w zw. z art. 2 ust. 1 u.g.h. rozstrzygnął, że przedstawione we wniosku strony przedsięwzięcie określone jako "badania sondażowe" polegające na nagradzaniu losowo wybranych uczestników, jest grą losową w rozumieniu przepisów u.g.h. Organ wyjaśnił, że jak wynika z informacji zawartych we wniosku oraz w pismach uzupełniających, strona zamierza urządzać i przeprowadzać "badania marketingowe" na zlecenie odrębnych podmiotów gospodarczych. Przedsięwzięcia te mają być adresowane do telewidzów, słuchaczy, internautów bądź nabywców samochodów. Udział w badaniach polegać ma na wypełnieniu i wysłaniu przez uczestników ankiety dostępnej w różnej formie (sms, papierowa, internetowa). Ankieta zawiera dane uczestnika oraz pytania określające jego preferencje konsumenckie. Uczestnicy mogą wielokrotnie przesyłać odpowiedzi. Zebrane w tym trybie dane są przez spółkę wykorzystywane w prowadzonej działalności.

W celu pozyskania jak największej liczby uczestników, a tym samym jak największej bazy danych, spółka zachęca respondentów do wypełniania kwestionariuszy poprzez system nagród. Nagrody te przyznawane są w drodze losowania, a warunkiem ich wydania laureatom jest udzielenie poprawnych odpowiedzi na pytania związane z przedmiotem badania.

Oceniając działalność będącą przedmiotem postępowania organ uwzględnił ogólną definicję pojęcia "badania sondażowe", nawiązującą do właściwego doboru respondentów (reprezentatywna grupa) oraz wymagającą zastosowania odpowiedniej metody interpretacji uzyskanych wyników.

Wskazał, że warunki i zasady przeprowadzania badań sondażowych określone przez stronę są wzajemnie sprzeczne oraz nie są zgodne z ogólnie przyjętymi zasadami prowadzenia sondaży. Z jednej strony spółka zamierza zdobyć jak najwięcej opinii uczestników, aby sondaże były miarodajne, z drugiej zaś dopuszcza do wielokrotnego udziału poszczególnych uczestników, co może doprowadzić do zafałszowania wyniku sondażu. Możliwość wielokrotnego udziału w badaniach, z punktu widzenia respondenta, może sugerować, że celem uczestnictwa jest zdobycie nagrody, nie zaś jest oddanie głosu. Ponadto analiza treści przykładowych pytań "sondażowych" pozwala stwierdzić, iż pytania te nie odpowiadają idei sondaży. W przedstawionej przez wnioskodawcę działalności nagrody otrzymają losowo wyłonieni uczestnicy, którzy następnie udzielą poprawnych odpowiedzi na pytania tematyczne. Zastosowany mechanizm wyłaniania laureatów, polegający na przeprowadzeniu losowania, kwalifikuje się jako zależny od przypadku. Z przedstawionych zasad konkursu jednoznacznie wynika, że na etapie przyznawania wygranych występuje element losowości (losowanie).

Organ podkreślił, że w grach, w których jeden z etapów zależy od przypadku, również wynik całej gry zależy od przypadku i w konsekwencji gra ma charakter losowy.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej zmianę, wydanie decyzji zgodnie z wnioskiem, ewentualnie o uchylenie decyzji i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty.

Nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącej, Minister Finansów decyzją z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 221 O.p. oraz art. 2 ust. 6 oraz z art. 2 ust. 1 u.g.h. utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

Organ wskazał, że dysponował wystarczającym materiałem dowodowym niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w postaci wniosku strony zawierającego opis gry, a także dwóch uzupełnień zawierających szczegółowy opis planowanego przedsięwzięcia. Tym samym, nie istniały w ocenie organu okoliczności wymagające dodatkowych wyjaśnień, lub podjęcia ze strony organu dodatkowych działań. Organ oparł się na analizie złożonego przez stronę opisu przedsięwzięcia, co wyklucza m.in. zarzut nieuwzględnienia wyjaśnień złożonych przez stronę w dniu 22 marca 2012 r. i w dniu 25 listopada 2011 r. Niesłuszne są więc w ocenie organu twierdzenia strony, że w sposób niewłaściwy zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe. Materiał zebrany w sprawie był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a tym samym nie zachodziła konieczność przeprowadzenia dodatkowych dowodów, w tym przesłuchania w charakterze świadka wnioskodawcy. Nie istniały również okoliczności wymagające złożenia przez stronę dodatkowych wyjaśnień, a także podjęcia dodatkowych działań przez organ.

Organ podkreślił, że w wypadku badań sondażowych (marketingowych) należy uwzględnić ogólną definicję pojęcia "badania sondażowe" oraz metodę doboru respondentów i interpretacji wyników. Sondaże i plebiscyty mają na celu wyłonienie najlepszego - zdaniem respondentów - produktu, aktora, zdarzenia itp. W ocenianym przedsięwzięciu nie ma właściwego doboru respondentów bowiem udział w badaniu może wziąć każdy telewidz, a w celu zmotywowania jak największej liczby uczestników do oddania swego głosu, skarżąca zamierza przyznawać nagrody i w tym celu przeprowadzi losowanie. Tak określone warunki i zasady przeprowadzania badań sondażowych są zdaniem organu wzajemnie sprzeczne oraz nie są zgodne z ogólnie przyjętymi zasadami prowadzenia sondaży. Z jednej strony spółka zamierza zdobyć jak najwięcej opinii uczestników, aby sondaże były miarodajne, z drugiej zaś dopuszcza do wielokrotnego udziału poszczególnych uczestników, co może doprowadzić do zafałszowania wyniku sondażu.

Możliwość wielokrotnego udziału w badaniach, z punktu widzenia respondenta, może sugerować, że celem uczestnictwa jest zdobycie nagrody, nie zaś oddanie głosu. Analiza treści przesłanych na wezwanie organu przykładowych pytań "sondażowych" pozwala stwierdzić, iż pytania te nie odpowiadają idei sondaży przedstawianych w pierwotnym wniosku spółki. Ponadto jak wskazywała strona, celem przedmiotowej działalności ma być pozyskanie przez nią jak najszerszej bazy danych, która w dalszej kolejności podlega wynajmowaniu do jednokrotnego lub wielokrotnego wykorzystania przez kontrahentów. Na tym polega działalność gospodarcza wnioskodawcy. Jest to działalność komercyjna. Wielkość posiadanej przez spółkę bazy wpływa na jej wynik finansowy. Tym samym organ nie podzielił stanowiska prezentowanego przez stronę, iż opisana przez nią działalność stanowi badanie sondażowe.

W ocenie organu, zastosowany mechanizm wyłaniania laureatów, polegający na przeprowadzeniu losowania, kwalifikuje się jako zależny od przypadku. Z przedstawionych zasad jednoznacznie wynika, że na etapie przyznawania wygranych występuje element losowości. Organ podkreślił, że w trybie art. 2 ust. 6 u.g.h. Minister Finansów rozstrzyga co do charakteru organizowanego bądź planowanego (projektowanego) przedsięwzięcia w kontekście, czy posiada ono cechy wymienione w art. 2 ust. 1 - 5 ustawy, a tym samym czy wypełnia znamiona (cechy) uznania za grę losową zakład wzajemny lub grę na automatach. A zatem organ kształtuje sytuację prawną organizatora lub projektodawcy przedsięwzięcia, rozstrzygając czy działalność ta wypełnia przesłanki do uznania jej za grę hazardową, a tym samym czy podlega reglamentacji uregulowanej ustawą o grach hazardowych. Kompetencja Ministra Finansów unormowana w art. 2 ust. 6 ustawy dotyczy tylko i wyłącznie rozstrzygnięcia, czy organizowane bądź projektowane przedsięwzięcie posiada cechy gry hazardowej (gry losowej, zakładu wzajemnego, gry na automatach), o której mowa w art. 2 ust. 1-5 ustawy o grach hazardowych.

Organ zaakcentował, że nie ma dowolności w uznaniu danej gry za grę losową. Organ jest zobowiązany do zbadania, czy dane przedsięwzięcie posiada cechy wyróżnione ogólną definicją gry losowej, która wskazuje niezbędne ich elementy tj. wygrane pieniężne lub rzeczowe, zależność wyniku w szczególności od przypadku oraz określenie warunków gry w regulaminie. Po sprawdzeniu przez organ, że w danym przedsięwzięciu występują w/w elementy gry losowej organ przechodzi do zakwalifikowania danego przedsięwzięcia jako jednej z nazwanych gier losowych, bądź jako gry nienazwanej - w sytuacji, gdy dane przedsięwzięcie wypełnia niezbędne elementy gry losowej, ale nie posiada cech wymaganych dla konkretnej gry.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o grach hazardowych grami losowymi są gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe, których wynik zależy w szczególności od przypadku, a warunki gry określa regulamin. Tym samym, aby określoną grę uznać za losową niezbędne jest łączne spełnienie trzech przesłanek:

- warunki gry określa regulamin,

- organizator oferuje wygrane rzeczowe lub pieniężne,

- wynik zależy od przypadku.

A zatem, cechy gry losowej, których wystąpienie determinuje uznanie danego przedsięwzięcia za grę losową zostały ściśle i jednoznacznie określone w powołanym przepisie. Tylko i wyłącznie wystąpienie tych cech przesądza o uznaniu określonego przedsięwzięcia za grę losową w rozumieniu ustawy. Tym samym w ocenie organu stanowisko prezentowane przez stronę w odwołaniu jest bezpodstawne i nie znajduje umocowania w powołanym przepisie.

W skardze Spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

- naruszenia zasady pewności prawa i równości wobec prawa, określonych w art. 2 i art. 32 Konstytucji RP poprzez uznanie, że sondaż i plebiscyt planowany przez spółkę będzie grą losową podczas, gdy inne podmioty w skali masowej organizują tego typu sondaże i plebiscyty, które nie są uznawane za gry losowe;

- art. 2 ust. 6 u.g.h. poprzez przyjęcie, iż planowane przez stronę badania plebiscytowe i sondażowe spełniają przesłanki gry losowej w rozumieniu ustawy o grach hazardowych;

- art. 200 O.p. poprzez niewyznaczenie stronie 7 dniowego terminu do wypowiedzenia się co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego;

- naruszenie art. 180 § 1 i art. 187 § 1 w związku z art. 292 ustawy O.p. przez nieuwzględnienie wyjaśnień złożonych przez stronę w dniu 22 marca 2012 r. i w dniu 25 listopada 2011 r.;

- art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. polegające na rozstrzygnięciu wątpliwości na niekorzyść strony, nieprzeprowadzeniu dowodu z przesłuchania w charakterze świadka strony na okoliczność kwalifikacji czynności wykonywanych przez stronę jako gry losowej, przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów, a także nieuwzględnieniu okoliczności istotnych dla rozpatrzenia sprawy;

- art. 120, 121 i 122, art. 187, a także art. 180, 181 i 188 oraz art. 191, art. 210 § 4 O.p. poprzez: nieprzeprowadzenie w ogóle postępowania dowodowego w zakresie kwalifikacji czynności planowanych przez stronę na gruncie ustawy o grach hazardowych; prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania publicznego tj. poprzez wydanie odmiennej decyzji w takim samym stanie faktycznym; prowadzenie postępowania przewlekle z naruszeniem ustawowych terminów do rozpatrzenia sprawy, narażając stronę na negatywne konsekwencje ekonomiczne poprzez blokowanie działalności gospodarczej i wydanie decyzji po upływie 8 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania;

- naruszenie przepisów postępowania tj. art. 122 O.p. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, ograniczając inicjatywę dowodową strony i niewyjaśnienie, czy świadczone usług planowanych przez spółkę zawiera element losowości, odpłatności i innych przesłanek warunkujących zaklasyfikowanie ich jako gry losowej w oparciu o ustawę o grach hazardowych;

- naruszenie art. 187 w zw. z art. 180 § 1 O.p. poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego w sprawie i potraktowanie istniejących wątpliwości na niekorzyść strony, w aktach sprawy są sprzeczne ze sobą oświadczenia w tym względzie, które zostały zinterpretowane na niekorzyść strony;

- naruszenie praworządności i zasady zaufania podatnika do organów podatkowych poprzez wydanie odmiennej decyzji w identycznym stanie faktycznym tj. decyzji o sygn. [...];

- naruszenie art. 2 ust. 6 u.g.h. poprzez lakonicznie stwierdzenie, że badania sondażowe są grą losową i nieokreślenie ich charakteru jako gry losowej, niezaklasyfikowanie sondażu i plebiscytu do katalogu gier losowych, który ma enumeratywny charakter w świetle art. 2 u.g.h.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę, uznał, że decyzja Ministra Finansów z dnia [...] października 2012 r. nie narusza prawa.

Sąd I instancji stwierdził, że uprawnienie Ministra Finansów obejmuje ocenę, czy gra losowa posiada cechy wymienione w ust. 1 art. 2 u.g.h., a nie czy należy do katalogu w nim zawartego. Przyjął, że każda gra o wygrane pieniężne lub rzeczowe i określona regulaminem, a wymieniona wprost w omawianym przepisie jest grą losową. Nie jest to jednak katalog zamknięty, bowiem uprawniony organ może decyzją rozstrzygnąć, że także gra spoza zawartego w art. 2 ust. 1 u.g.h. katalogu jest taką grą, jeżeli spełnia wskazane warunki. Do warunków tych należy spełnienie łącznie trzech przesłanek: organizator oferuje nagrody rzeczowe lub pieniężne, wynik w szczególności zależy od przypadku, warunki gry określa regulamin. Zatem zasadniczym elementem gry losowej jest zależność jej wyniku od przypadku. Sąd dodał, że przez "regulamin" należy rozumieć zasady (reguły) rządzące przedsięwzięciem sformułowanym we wniosku.

Sąd stwierdził, że organ prawidłowo ustalił i w efekcie uznał, że proponowane przez skarżącą przedsięwzięcie należy zakwalifikować jako grę losową w rozumieniu art. 2 ust. 1 ug.h.

Przedstawione przedsięwzięcie zawiera niewątpliwie element losowy, bo otrzymanie nagród przez uczestników zależeć będzie od przypadku gdyż wyłonienie uczestników będąc pierwszym (nieodzownym) etapem spornego przedsięwzięcia zawiera element losowy. Z wyjaśnień zawartych w piśmie Spółki z 30 marca 2010 r. wyłanianie finalistów gry następuje przez system komputerowy spośród wszystkich osób, które wysłały sms. Nie zmienia tej oceny wprowadzenie na późniejszym etapie dodatkowego elementu w postaci konieczności odpowiedzi na pytanie.

Sąd uznał że jeżeli jeden z etapów zależy od przypadku, również wynik całej gry zależy od przypadku a w konsekwencji taka gra ma charakter losowy. Sąd powołał się przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt II GSK 1010/11, w którym wyrażono pogląd, że przepis art. 2 ust. 1 u.g.h. należy tak wykładać, że w sytuacji, gdy wyniki jakiegokolwiek etapu określonej mianem konkursu gry jest przypadkowy, a więc niezależny od woli (wiedzy, zręczności) uczestnika gry, to należy przyjąć, że etap ten ma wpływ na ostateczny wynik gry, co przesądza o jej losowym charakterze. Powyższy pogląd Sąd rozpoznający sprawę podzielił w całości.

W konsekwencji Sąd uznał, że stanowisko organu co do ustalenia przedsięwzięcia Spółki za grę losową znajduje oparcie w stanie faktycznym sprawy, ustalonym na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, ocenionego w granicach prawem przyznanej organowi administracji swobody, która nie została naruszona dowolnością oceny zebranego materiału dowodowego w sprawie.

Powyższy wyrok w całości zaskarżyła Spółka zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz, U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. powoływanej dalej jako p.p.s.a.), naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na jego treść:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a poprzez oddalenie skargi pomimo, że została ona wydana z naruszeniem prawa poprzez odmowę uchylenia przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonej decyzji mimo, że w toku postępowania organ dopuścił się naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 120, 121, 122, 180, 188, 187, 191, 210. 292, 200 § 1 O.p. poprzez oddalenie skargi pomimo, że została ona wydana z naruszeniem prawa i brak jakiegokolwiek odniesienia się do zarzutów naruszenia prawa procesowego sprecyzowanych w skardze oraz do zarzutu merytorycznego dotyczącego kwalifikacji przedsięwzięcia w ogóle jako gry w myśl art. 2 ust. 1 - 5 u.g.h.

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przyjęcie stanu faktycznego niezgodnego z rzeczywistością, co doprowadziło do błędnego ustalenia przez Sąd, że w sprawie zostały spełnione przesłanki określone w przepisie art. 2 ust. 1 u.g.h. oraz w art. 4 ust. 2 u.g.h., a w konsekwencji do oddalenia skargi, wyrażające się w:

a) dowolnym ustaleniu przez Sąd, iż proponowane przez Spółkę przedsięwzięcie należy uznać za grę losową;

b) dowolnym ustaleniu przez Sąd, iż przedstawione przedsięwzięcie zawiera element losowy bez jakiegokolwiek zbadania zasad jego przeprowadzenia i wyłaniania uczestników;

c) dowolnym ustaleniu przez Sąd, iż wynikiem przedsięwzięcia jest otrzymanie nagród, które zależy od przypadku, tylko na tej podstawie, że wyłonienie uczestników będące pierwszym etapem spornego przedsięwzięcia zawiera element losowy;

d) dowolnym ustaleniu przez Sąd, iż w sprawie spełniona jest przesłanka uznania przedsięwzięcia jako grę losową tylko z tego względu, źe etap wyłaniania uczestników odbywa się przez system komputerowy;

e) dowolnym ustaleniu, że wyłanianie uczestników przedsięwzięcia przez system komputerowy kreuje element losowości, a w konsekwencji wynik badania zależy od przypadku;

- art. 151 p.p.s.a. w związku z 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 187 § 1, 191, 188 w zw. z art. 122 O.p. poprzez oddalenie skargi na pomimo, tego, że organ nie dopełnił obowiązku pełnego zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, co uzasadnia twierdzenie, że organ z góry założył, że nie będzie przeprowadzać niezbędnego postępowania dowodowego, zwłaszcza w zakresie zasad przyznawania nagród uczestnikom badania marketingowego; oraz poprzez niedostrzeżenie przez Sąd, że Minister Finansów w zaskarżonej decyzji naruszył wskazane przepisy postępowania, a w konsekwencji błędnie zastosował art. 2 ust. 1 oraz art. 2 ust. 6 u.g.h.

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 188 O.p. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organy art. 188 O.p, poprzez bezzasadną odmowę przeprowadzenia wnioskowanych przez Stronę dowodów, a zwłaszcza dowodu z przesłuchania strony bezzasadnie uznając, że przedsięwzięcie jest grą losową pomimo, że nic posiada cech gry;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 233 § 2 O.p. polegające na nieuwzględnieniu naruszenia prawa przez organ II instancji, który odmówił uchylenia decyzji i instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, mimo że w sprawie zachodziła konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części;

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uzasadnienie zaskarżonego wyroku w sposób ogólnikowy oraz nie przedstawienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w sposób pełny i rzetelny przesłanek, które uzasadniały stwierdzenie przez Sąd braku podstaw do uchylenia decyzji i w konsekwencji oddalenie skargi;

- art. 141 § 1 p.p.s.a. poprzez niezamieszczenie w uzasadnieniu wyroku stosownej analizy zarzutów prawa procesowego podniesionych w skardze, którego dopuścił się organ tj., 20, 211, 180, 187, 188, 191, 200a, 208, 292 O.p.

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez WSA skargi, pomimo że w toku postępowań Minister Finansów ustalił, a następnie ocenił stan faktyczny sprawy wadliwie z naruszeniem art. 187 § 1 i art. 191 O.p., co w konsekwencji istotnie wpłynęło na niekorzystne dla skarżącego rozstrzygniecie sprawy:

- nieprzeprowadzenie w ogóle postępowania dowodowego w zakresie kwalifikacji czynności planowanych przez stronę na gruncie ustawy o grach hazardowych;

- prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania publicznego tj. poprzez wydanie odmiennej decyzji w takim samym stanie faktycznym;

- prowadzenie postępowania przewlekle z naruszeniem ustawowych terminów do rozpatrzenia sprawy – tj. od dnia 19 września 2011 r. narażając stronę na negatywne konsekwencje ekonomiczne poprzez blokowanie działalności gospodarczej, zatem wydanie decyzji po upływie 8 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania;

- art. 122 O.p. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych działań, w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, ograniczając inicjatywę dowodową strony i niewyjaśnienie, czy świadczone usług planowanych przez Spółkę zawiera element losowości. odpłatności i innych przesłanek warunkujących zaklasyfikowanie ich jako gry losowej w oparciu o u.g.h.;

- art. 187 w zw. z art. 180 § 1 O.p. poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego w sprawie i potraktowanie istniejących wątpliwości na niekorzyść strony, w aktach sprawy są sprzeczne ze sobą oświadczenia w tym względzie, które zostały zinterpretowane na niekorzyść strony;

- naruszenie praworządności i zasady zaufania podatnika do organów podatkowych: poprzez wydanie odmiennej decyzji w identycznym stanie faktycznym tj. decyzji o sygn. [...];

- naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik postępowania poprzez naruszenie art. 200 O.p. poprzez nie wyznaczenie stronie 7 dniowego terminu do wypowiedzenia się co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego;

- art. 180 § 1 i art. 187 § 1 w związku z art. 292 O.p. przez nie uwzględnienie wyjaśnień złożonych przez stronę w dniu 22 marca 2012 r. i w dniu 25 listopada 2011r.;

- art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 i art. 191O.p. polegające na rozstrzygnięciu wątpliwości na niekorzyść strony, nieprzeprowadzeniu dowodu z przesłuchania w charakterze świadka strony na okoliczność kwalifikacji czynności wykonywanych przez stronę jako gry losowej, przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów, a także nie uwzględnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy;

- art. 120, 121 i 122, art. 187, a także art. 180, 181 i 188 oraz art. 191, art. 210 § 4 O.p. poprzez: nieprzeprowadzenie w ogóle postępowania dowodowego w zakresie kwalifikacji czynności planowanych przez stronę na gruncie ustawy o grach hazardowych; prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania publicznego tj. poprzez wydanie odmiennej decyzji w takim samym stanie faktycznym; prowadzenie postępowania przewlekle z naruszeniem ustawowych terminów do rozpatrzenia sprawy - tj. od dnia 19 września 2011 r. narażając stronę na negatywne konsekwencje ekonomiczne poprzez blokowanie działalności gospodarczej, zatem wydanie decyzji po upływie 8 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania;

- art. 122 O.p. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu. dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, ograniczając inicjatywę dowodową strony i niewyjaśnienie, czy świadczone usług planowanych przez Spółkę zawiera element losowości, odpłatności i innych przesłanek warunkujących zaklasyfikowanie ich jako gry losowej w oparciu o u.g..h ;

- naruszenie praworządności i zasady zaufania podatnika do organów podatkowych poprzez wydanie odmiennej decyzji w identycznym stanie faktycznym tj. decyzji o sygn. [...];

Na postawie zaś art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Skarżąca spółka zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 2 ust. 1 u.g.h. poprzez jego błędne zastosowanie, zgodnie z którym Minister Finansów mógł przedsięwzięcie uznać za grę losowy,

- zasady pewności prawa i równości wobec prawa, określonych w art. 2 i art. 32 Konstytucji R..P poprzez uznanie, że sondaż i plebiscyt planowany przez Spółkę będzie grą losowy podczas, gdy inne podmioty w skali masowej organizują tego typu sondaże i plebiscyty, które, nie są uznawane za gry losowe m.in. Słupski Szlak Architektonicznego w Kiczu

- art. 2 ust. 6 u.g.h. poprzez przyjęcie, że planowane przez Spółkę badania plebiscytowe i sondażowe spełniają przesłanki gry losowej w rozumieniu u.g.h.;

- art. 2 art. ust. 6 u.g.h. poprzez lakonicznie stwierdzenie, że badania sondażowe są grą losową i nieokreślenie ich charakteru jako gry losowej, niezaklasyfikowanie sondażu i plebiscytu do katalogu gier losowych, który ma enumeratywny charakter w świetle art. 2 u.g.h.

Mając na względzie wskazane powyżej uchybienia stosownie do art. 176 p.p.s.a. i art. 185 §1 p.p.s.a. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest oparta na usprawiedliwionej podstawie i z tego względu zasługuje na uwzględnienie.

Najdalej idącym zarzutem skargi kasacyjnej, odnoszącym się do naruszeń przepisów postępowania, jest ten wskazujący na naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., który okazał się uzasadniony. Trafne jest również stanowisko skarżącej kasacyjnie, że powyższe uchybienie mogło mieć wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy.

Stosownie do treści art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie wyroku sporządza się już po rozstrzygnięciu sprawy i ma ono charakter sprawozdawczy. Z tych względów sama ta czynność nie może wprawdzie wpłynąć na rozstrzygnięcie jako na wynik sprawy, to jednak nie budzi wątpliwości fakt, że tylko uzasadnienie spełniające określone ustawą warunki pozwala na ocenę, czy będąca powinnością sądu administracyjnego kontrola legalności administracji publicznej rzeczywiście miała miejsce i czy prowadzone postępowanie sądowe odpowiadało przepisom prawa.

W uzasadnieniu wyroku sądu szczególne miejsce zajmuje wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Ta część uzasadnienia powinna mieć charakter zwięzły, ale pozwalający na prześledzenie operacji logicznej, którą przeprowadził sąd pierwszej instancji, stosując w rozstrzyganej sprawie określone normy prawne. Ma ona także umożliwić stronom zapoznanie się ze stanem wiedzy sądu, które doprowadziło go do sformułowania przyjętych wniosków oraz wydania orzeczenia określonej treści. Strona, chcąc merytorycznie polemizować ze stanowiskiem sądu, musi mieć możliwość dokładnego poznania argumentów przemawiających za rozstrzygnięciem zawartym w zaskarżonym wyroku.

Wyjaśnienie w sposób jasny i wyczerpujący podstawy prawnej rozstrzygnięcia służy również umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości dowodząc, że sąd rozpatrzył daną sprawę z należytą starannością, po przeanalizowaniu wszystkich istotnych kwestii, konfrontując zarzuty zamieszczone w skardze z ustaleniami i stanowiskiem organu oraz z materiałem dowodowym sprawy. Wszelkie wątpliwości ujawnione na etapie postępowania muszą być właściwie zinterpretowane w uzasadnieniu wyroku, z powołaniem się na konkretne przepisy prawa i dokonanie ich analizy.

Z drugiej strony, uzasadnienie wyroku umożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę zasadności przesłanek, na których oparto zaskarżone orzeczenie. Jest to niezbędne dla przeprowadzenia prawidłowej kontroli instancyjnej.

Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że - w razie wniesienia skargi kasacyjnej - nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (vide np. wyroki NSA z 20 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1873/12, z 25 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1751/11, publik. na stronie www.orzeczenia. nsa.gov.pl).

W orzecznictwie przyjmuje się, że ogólnikowe uzasadnienie wyroku stanowi uchybienie, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w praktyce uniemożliwia stronie ocenę i kontrolę toku rozumowania sądu, a co za tym idzie – pozbawia ją możliwości polemizowania z oceną stanu faktycznego i prawnego sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I FSK 550/05 publik. na stronie www.orzeczenia. nsa.gov.pl).

Zaznaczyć również trzeba, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010 r., nr 3, poz. 39).

W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia przesłanki określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd nie tylko – co zasadnie w skardze kasacyjnej podniósł jej autor – nie odniósł się do wszystkich argumentów podnoszonych w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego, ale nade wszystko nie odniósł się do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera żadnej wyraźnej wzmianki o podstawie faktycznej. Rozważania WSA zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku składają się w zasadzie z dwóch części. W pierwszej, Sąd I instancji wyjaśnił przyczyny merytorycznego rozpoznania sprawy, pomimo złożenia przez pełnomocnika skarżącej kolejnego wniosku o odroczenie rozprawy. Natomiast w drugiej części, która pod względem obszerności odpowiadała tej pierwszej, Sąd I instancji przystąpił do merytorycznej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, nie odnosząc się przy tym do zarzutów skarżącej sformułowanych w skardze.

Przede wszystkim oceniając wydany przez Sąd I instancji wyrok i jego uzasadnienie nie sposób od razu nie zauważyć oczywistej dysproporcji długości i jakości tzw. części historycznej uzasadnienia, w porównaniu z częścią zawierającą motywy, którymi kierował się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę Spółki. Oczywiście okoliczność ta sama w sobie nie przesądza jeszcze o wadliwości wydanego orzeczenia, jednakże na tle niniejszej sprawy, ta oraz inne nieprawidłowości natury formalnej, miały istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku sprowadza się de facto do rozważań natury teoretycznej. Argumentując swoje stanowisko w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji w zasadzie w żaden sposób nie odniósł się do okoliczności faktycznych przywołanych przez stronę we wniosku, przemawiających – zdaniem tejże strony – za niezasadnością kwestionowanej decyzji.

Sąd I instancji po przytoczeniu treści przepisów art. 2 ust. 1 i 6 u.g.h., arbitralnie, bez jakichkolwiek szczegółowych rozważań, przesądził, że "organ prawidłowo ustalił i w efekcie uznał, że proponowane przez skarżącą przedsięwzięcie należy zakwalifikować jako grę losową w rozumieniu art. 2 ust. 1 ww. ustawy". Na poparcie swojego stanowiska Sąd I instancji przytoczył poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Sąd I instancji słusznie wywiódł, że jednym z trzech warunków ( które muszą być spełnione łącznie ) uznania przedsięwzięcia za grę losową jest to, aby zawierało ono regulamin, określający warunki gry. Skarżąca spółka konsekwentnie zaprzeczała, aby istniał taki regulamin i stanowiło to jeden z zasadniczych argumentów przemawiających - jej zdaniem - za tym, że brak jest podstaw do uznania zaskarżonej decyzji za niezgodnej z prawem. Tymczasem Sąd I instancji, nie tylko, że nie przedstawił stanu faktycznego sprawy, o czym było już mowa, to argumentując swoje stanowisko w niniejszej sprawie w zasadzie w żaden sposób nie odniósł się do okoliczności faktycznych przywołanych przez stronę we wniosku i bez szerszej refleksji wyraził pogląd, że "przez regulamin należy rozumieć zasady ( reguły ) rządzące przedsięwzięciem sformułowanym we wniosku". Nie powiązał tego ze stanem faktycznym rozpoznawanej sprawy.

W niniejszej sprawie naruszenie przepisów postępowania przez Sąd I instancji przejawia się również w braku odniesienia się w uzasadnieniu do formułowanych przez niego zarzutów pod adresem decyzji organu II instancji.

Kwestionując dokonane w postępowaniu administracyjnym ustalenia faktyczne Spółka podniosła w skardze aż 9 zarzutów, szczegółowo je uzasadniając, tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji jednym zdaniem stwierdził, że "Wbrew wywodom skargi uznanie przedmiotowego przedsięwzięcia za grę losową znajduje oparcie w stanie faktycznym sprawy, ustalonym na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, ocenianego w granicach prawem przyznanej organowi swobody, która nie została naruszona dowolnością oceny zebranego materiału dowodowego w sprawie"

Takie postępowanie Sądu I instancji stanowi naruszenie postępowania sądowoadministracyjnego (art. 141 § 4 p.p.s.a.), co w połączeniu z brakiem stanowiska co do stanu faktycznego i lakonicznością merytorycznego wywodu, stanowi w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego istotne naruszenie prawa, mające wpływ na rozstrzygnięcie.

Podkreślić trzeba, że sąd administracyjny ma obowiązek - w każdym przypadku - szczegółowo uzasadnić swoje stanowisko, a zwłaszcza w sytuacji, gdy podzielając ocenę sprawy dokonaną przez organ w postępowaniu administracyjnym, nie podziela argumentów strony skarżącej. Nie wystarczy przy tym proste stwierdzenie, że nie doszło do naruszenia prawa. Za takim stwierdzeniem musi iść jak najbardziej szczegółowa analiza całej sprawy, łącznie z wyjaśnieniem podstawy prawnej i argumentami przemawiającymi za jej zastosowaniem. Uzasadnianie opierające się natomiast na ogólnikach, odesłaniach i założeniach problemowych, nie spełnia cech stawianych przez powołany art. 141 § 4 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że szczególna rola sprawowanej przez sąd administracyjny kontroli działania organów administracji publicznej polega m.in. na badaniu, czy w trakcie postępowania administracyjnego, w którym organy te występują w roli nadrzędnej wobec danej jednostki (wszak sprawują funkcje z zakresu imperium państwa), nie dopuściły się naruszeń prawa. Inaczej mówiąc, sąd administracyjny nie może poprzestać na wskazaniu, że organ wyczerpująco i prawidłowo wyjaśnił motywy swojego działania, szczególnie gdy strona przeciwko stanowisku organu podnosi konkretne zarzuty prawne. Niezbędne jest jak wspomniano wskazanie dlaczego takie, a nie inne postępowanie organu uznać należało w danych okolicznościach za prawidłowe.

Z przedstawionych wyżej rozważań prawnych wynika , że przyjęcie określonej podstawy faktycznej jest warunkiem sine qua non kontroli legalności decyzji administracyjnej. Obowiązek przedstawienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia mieści się w obowiązku przedstawienia stanu sprawy. W przeciwnym razie w procesie subsumcji brakuje podstawowego elementu dającego się porównać ze wzorcem ustawowym.

Z kolei przyjęcie przez wojewódzki sąd administracyjny stanu faktycznego, który organ ustalił bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny stanowi naruszenie przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. W przepisie tym, nie chodzi bowiem o przedstawienie jakiegokolwiek stanu faktycznego, lecz stanu rzeczywistego, ustalonego i przyjętego zgodnie z obowiązującym prawem. Obowiązek przedstawienia stanu sprawy oznacza nie tylko powinność przedstawienia przebiegu postępowania, ale przede wszystkim konieczność przytoczenia stanu faktycznego przyjętego przez sąd. "Zwięzłe przedstawienie stanu sprawy " nakazuje przyjąć zarówno zwięzły opis tego co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji, jak i przedstawienie stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd administracyjny w danej sprawie.

Powyższe rozważania uprawniają do stwierdzenia, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie spełnia wszystkich wymogów przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a., nie realizuje celu i przypisanej mu funkcji jako integralnego elementu rozstrzygnięcia sądowego. Okoliczność, że żadne prawne argumenty strony skarżącej nie zostały w ogóle omówione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dyskwalifikuje je. Ten stwierdzony deficyt uzasadnienia zaskarżonego wyroku sprawił, że nie jest możliwe merytoryczne odniesienie się do zagadnień objętych pozostałymi zarzutami skargi kasacyjnej. Aby nie została naruszona zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego, w pierwszej kolejności do kwestii tych winien odnieść się Sąd pierwszej instancji.

Sąd pierwszej instancji zobowiązany będzie - ponownie rozpoznając sprawę - dokonać kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a jej ocenę przedstawić w uzasadnieniu spełniającym wymogi i standardy określone w art. 141 § 4 p.p.s.a.

Rozpoznając ponownie sprawę, Sąd pierwszej instancji powinien dokonać wykładni przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie, wskazać jakie ustalenia faktyczne należało poczynić, a następnie ocenić, czy organ administracji zgodnie z prawem przeprowadził postępowanie dowodowe i czy przy tak poczynionych ustaleniach prawidłowo zastosowały właściwe w sprawie prawo materialne.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.