Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 781/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatki inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 1, art. 107 par. 2 pkt 1 i 2, art. 116 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 10, art. 11 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 2344
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Artur Kuś (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Radosław Teresiak, sędzia WSA Anna Zaorska, Protokolant referent Cezary Ciwiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z drugim członkiem zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za lipiec 2011 r. uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi wniesionej przez S. P. (dalej: Skarżący, Strona) jest decyzja Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: MRPiPS) z dnia [...] grudnia 2017 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes PFRON) z dnia [...] sierpnia 2016 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z pozostałym członkiem zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej - PFRON) za lipiec 2011 roku.

2. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. Prezes PFRON ustalił, że odpowiedzialność za zaległości "A." Sp. z o. o. (dalej: Spółka) z tytułu wpłat na PFRON za lipiec 2011 r. w kwocie głównej 3 382,00 zł i odsetkami w kwocie 1 790,00 zł ponosi S. P. jako były członek zarządu solidarnie z pozostałym członkiem zarządu T.K. i Spółką.

3. Od decyzji Prezesa PFRON Strona złożyła odwołanie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Decyzji Prezesa PFRON Skarżący zarzucił naruszenie przepisów k.p.a. poprzez błędne przeprowadzenie postępowania dowodowego, w szczególności w zakresie gromadzenia i oceny dowodów. Skarżący zwrócił uwagę na oddalenie złożonych przez niego wniosków dowodowych, w szczególności dowodu z przesłuchania głównej księgowej Spółki – D. B. na okoliczność potwierdzenia dokonania wpłaty lub posiadania informacji o majątku, z którego wierzyciel mógłby się zaspokoić oraz pozyskania informacji z [...] SA Oddział w Z. o przelewach dokonanych przez Spółkę w terminie od kwietnia do sierpnia 2011 r.

4. Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. MRPiPS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezesa PFRON. W uzasadnieniu wskazał, że na postawie art. 107 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 201, ze zm.; dalej: O.p.), w przypadkach i w zakresie przewidzianym w rozdziale 15, za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. W ocenie MRPiPS w niniejszej sprawie znajdzie zastosowanie art. 116 § 1 i 2 O.p., określający odpowiedzialność solidarną członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki. Aby uwolnić się od odpowiedzialności określonej w art. 116 § 1 O.p. muszą być wykazać przesłanki egzoneracyjne określone w art. 116 § 1 pkt 1 i 2 O.p.

MRPiPS stwierdził, że Skarżący został powołany z dniem 1 lutego 2007 r. na członka zarządu Spółki, natomiast został odwołany z tej funkcji 17 lutego 2012 r. Zobowiązanie za lipiec 2011 r. powstało w okresie sprawowania funkcji członka zarządu przez Skarżącego, bowiem zaległość we wpłatach na PFRON powstaje z upływem dwudziestego dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczy obowiązek wpłaty, co wynika z art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 2037 ze zm., dalej: ustawa o rehabilitacji).

MRPiPS wskazał, że bezskuteczność egzekucji przeciwko Spółce została wykazana na podstawie postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z [...] lipca 2015 r., który umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek Prezesa PFRON. Egzekucja skierowana do wierzytelności z rachunków bankowych była bezskuteczna, gdyż w toku prowadzonej egzekucji nie ujawniono żadnego majątku w postaci pieniędzy, wierzytelności, praw majątkowych, nieruchomości co do których można byłoby skierować skuteczną egzekucję.

MRPiPS stwierdził, że na dzień podjęcia przez Prezesa PFRON zaskarżonej decyzji na koncie PFRON nie odnotowano wpłaty za zaległość spółki z tytułu wpłat na PFRON za lipiec 2011 r. Nadto, w opinii MRPiPS, bezzasadne było domaganie się przez Stronę uzyskania przez PFRON informacji z [...] S.A. o dokonanych przelewach, gdyż bank nie jest obowiązany do udzielenia organowi I instancji informacji stanowiących tajemnicą bankową. MRPiPS zwrócił ponadto uwagę, że organ I instancji nie miał obowiązku wzywać świadka, którego opinia mogłaby dowieść istnienia majątku, z którego wierzyciel mógłby się zaspokoić, gdyż postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r., umorzono postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji.

MRPiPS zwrócił uwagę, że Skarżący pismem z 26 grudnia 2016 r. przedstawił wydruk z rachunku podstawowego Spółki za sierpień i wrzesień 2011 r. oraz opinię biegłego sądowego z zakresu rachunkowości wskazującą, że w całym okresie sprawowania funkcji w zarządzie Spółki sytuacja finansowa była stabilna i nie zaistniała niewypłacalność Spółki uzasadniająca zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Jednocześnie zwrócił się o pozyskanie z [...] S.A. Oddział w Z. wyciągu z rachunku operacyjnego Spółki za okres 1 maja 2011 r. do 17 lutego 2012 r. i ewentualnie od 17 lutego 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. Skarżący wniósł ponadto o zwrócenie się do Sądu Rejonowego L. w L. [...] Wydział Karny o udostępnienie lub sporządzenie odpisu akt w sprawie [...] dokumentujących okoliczność, że w czasie sprawowania przez niego funkcji Spółka posiadała zbywalny majątek oraz okoliczność, że nagłe odwołanie Skarżącego z zarządu w dniu 17 lutego 2012 r. przez nowego właściciela udziałów oraz faktyczna likwidacja Spółki przez nowego prezesa do końca lutego 2012 r. spowodowała niezaspokojenie bieżących zobowiązań finansowych Spółki.

W odniesieniu do powyższego MRPiPS wyjaśnił, że wskazana przez Skarżącego okoliczność jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, gdyż zobowiązanie z tytułu wpłat na PFRON powstało już w 2011 r., a zatem w okresie, w którym Skarżący bez żadnych przeszkód pełnił funkcję członka zarządu spółki. W opinii MRPiPS zarówno wnioski dowodowe wskazane przez Skarżącego, jak i nadesłane w postępowaniu odwoławczym dokumenty nie dowodzą, że Skarżący nie ponosi odpowiedzialności za wskazane w decyzji PFRON zobowiązanie z tytułu wpłat na PFRON. Wykazana na podstawie opinii biegłego sądowego dobra kondycja finansowa Spółki, której wartość aktywów netto wynosiła na dzień 31 grudnia 2011 r. [...] zł, w okresie sprawowania przez Skarżącego funkcji w zarządzie Spółki, stanowi raczej dodatkowy argument przesądzający o odpowiedzialności Skarżącego za zaległość z tytułu wpłat na PFRON za lipiec 2011 r.

4. Skarżący na decyzję MRPiPS złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 116 § 1, 2 i 4 O.p. poprzez przyjęcie, że Skarżącego obciąża obowiązek spłacenia zadłużenia Spółki, przy czym w momencie zaprzestania pełnienia funkcji członka zarządu nie było podstaw do stwierdzenia, że Spółka jest niewypłacalna i tym samym składania wniosku o ogłoszenie upadłości;

b) art. 122 i art. 187 § 1 O.p. poprzez niepodjęcie wszelkich działań mających na celu wyjaśnienie stanu faktycznego. Skarżący podkreślił, że Prezes PFRON nie zbadał wyczerpująco i rzetelnie momentu, w którym pojawiły się przesłanki do ogłoszenia upadłości Spółki. Podał, że w świetle orzecznictwa, jeśli nie zachodziły one w czasie działania danej osoby jako zarządzającej w spółce z o.o., to późniejsze pogorszenie się sytuacji finansowej podmiotu tj. w okresie gdy nie uczestniczyła ona już w zarządzie - powoduje uwolnienie byłego członka tego organu od odpowiedzialności z art. 116 § 1 O.p.;

c) art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 197 § 1 O.p. poprzez niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu księgowości i finansów, podczas gdy po odwołaniu Skarżącego z funkcji członka zarządu w Spółce doszło do znaczących zmian, w tym z udziałem C. Sp. z o.o.;

d) art. 11 w zw. z art. 21 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze poprzez wadliwie uznanie, że art. 11 tej ustawy wyznacza jako wytyczną dla ogłoszenia upadłości jakiekolwiek opóźnienie w spłacie długów, gdy w judykaturze przedstawiany jest pogląd, że brak realizacji zobowiązań powinien mieć trwały charakter i dotyczyć przeważającej ich części. Skarżący zarzucił, że Prezes PFRON nie udowodnił, iż w czasie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu Spółka w sposób trwały nie realizowała przeważającej części zobowiązań jej dotyczących;

e) art. 210 § 4 O.p. z uwagi na istotne uchybienia uzasadnienia zaskarżonej decyzji tj. nie wskazanie chwili powstania niewypłacalności Spółki, nie wskazanie argumentów, które świadczyłyby o obowiązku zapłaty przez Skarżącego zaległości Spółki.

Skarżący zwrócił również uwagę, że Spółka posiadała majątek pozwalający na zaspokajanie roszczeń wierzycieli. Wskazał, że ustnie informował organ administracyjny o nieruchomości, jaką posiadała Spółka przy ul. [...] w Z., a która to nieruchomość została obciążona hipoteką przymusową powstającą z mocy prawa i z której to nieruchomości organ administracyjny może do dnia dzisiejszego uzyskać zaspokojenie wierzytelności z tytułu składek na PEFRON.

5. MRPiPS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

1. Istotą sprawy jest odpowiedź na pytanie, czy zasadne było orzeczenie w zaskarżonej decyzji MRPiPS o solidarnej ze Spółką i pozostałym członkiem zarządu odpowiedzialności z tytułu wpłat składek na PFRON za lipiec 2011 r. Pana S. P. jako byłego członka zarządu Spółki A..

Zdaniem Skarżącego, błędne były ustalenia faktyczne organów podatkowych. Spółka nie znajdowała się bowiem w kondycji wywołującej konieczność ogłoszenia jej upadłości i posiadała minie pozwalające na zaspokojenie roszczeń wierzycieli.

Zdaniem zaś organów podatkowych, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał uznać, że w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały pozytywne przesłanki odpowiedzialności, tj. bezskuteczność egzekucji w stosunku do Spółki oraz pełnienie przez Pana S. P. członka zarządu tej spółki w czasie upływu terminu płatności zobowiązań z tytułu składek na PFRON.

Zdaniem Sądu, rację w tym sporze należało przyznać Skarżącemu a nie MRPiPS, gdyż w sprawie zostały naruszone przepisy postępowania i naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. pozwala Sądowi I instancji na uchylenie decyzji, o ile zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: wystąpi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (inne, aniżeli dające podstawę do wznowienia postępowania), a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a wpływ ten musiał być istotny. Nie każde zatem naruszenie przepisów postępowania może skutkować uchyleniem decyzji, ale naruszenie charakteryzujące się istotnością wpływu na wynik sprawy. O naruszeniu takim można mówić wówczas, że gdyby ono nie zaistniało mogłoby zapaść inne rozstrzygnięcie w sprawie. Ocena prawna prowadząca sąd do stwierdzenia istnienia podstawy do uchylenia zaskarżonego aktu administracyjnego z powodów podanych w omówionym przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. powinna stanowić element uzasadnienia wyroku (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2018 r., sygn. akt II GSK 3901/16).

2. W niniejszej sprawie znajdują zastosowanie przepisy rozdziału 15 Działu III O.p., zgodnie z którymi za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie (art. 107 § 1 O.p.). Regulacje te odnosi się również do składek na PFRON. Osoby trzecie odpowiadają również za podatki niepobrane oraz pobrane, a niewpłacone przez płatników lub inkasentów oraz za odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych (art. 107 § 2 pkt 1 i 2 O.p.). Cechą charakteryzującą odpowiedzialność osoby trzeciej jest to, że odpowiadają one za cudzy dług. Jest to odpowiedzialność gwarancyjna i zabezpieczająca należności publicznoprawne przed unikaniem odpowiedzialności przez podatników, płatników i inkasentów. Istotą postępowania w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu spółek kapitałowych jest badanie przesłanek pozytywnych i negatywnych mających znaczenie dla określenia istnienia odpowiedzialności konkretnego członka zarządu. Przesłanki odpowiedzialności osób trzecich - członków zarządu spółek z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe tych spółek określa art. 116 § 1 O.p. Według postanowień tego przepisu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) lub też otwarte zostało postępowanie restrukturyzacyjne albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu (art. 116 § 2 O.p.).

Wykazanie przesłanek negatywnych, których zaistnienie wyklucza odpowiedzialność osoby trzeciej obciąża członka zarządu, który z faktu tego wywodzi określone okoliczności. Podkreślić jednak trzeba, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu (por. uchwała NSA z dnia 10 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FPS 3/09). Odpowiedzialność członka zarządu może zatem wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłości. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, że ponosi winę za jego niewypełnienie. W każdym przypadku należy więc ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony. Z kolei pojęcie "zgłoszenie wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego we właściwym czasie" należy analizować zgodnie z przepisami ustawy p.u. Zgodnie z art. 10 p.u. upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań (art. 11 ust.1 i 2 p.u.). Dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

Zatem ustawa p.u. wprowadza dwie niezależne od siebie przesłanki ogłoszenia upadłości: niewykonywanie wymagalnych zobowiązań oraz nadmierne zadłużenie. Przesłanki te mają charakter alternatywny i równorzędny, co oznacza, że zaistnienie chociażby jednej z nich daje podstawę do ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy. W orzecznictwie przyjmuje się, że pierwsza z przesłanek ogłoszenia upadłości, tj. niewykonywanie zobowiązań zachodzi wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje swych zobowiązań. Niewypłacalność istnienie nie tylko wtedy gdy dłużnik nie wykonuje wszystkich zobowiązań, ale także wtedy, gdy nie wykonuje niektórych z nich (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., sygn. akt I FSK 2030/2008). Obowiązkiem każdego przedsiębiorcy jest takie gospodarowanie (i zaciąganie zobowiązań), by był w stanie w terminie spełnić w całości ciążące na nim obowiązki wobec wierzycieli. Niespełnienie tego obowiązku, choćby w minimalnym stopniu, stanowi niewątpliwie dowód nieprawidłowości w prowadzeniu działalności gospodarczej. Niewykonywanie wymagalnych zobowiązań nie musi się zatem odnosić do wszystkich zobowiązań dłużnika, nie ma też znaczenia ich charakter, tzn. czy są to zobowiązania cywilnoprawne czy publicznoprawne. Nieistotny jest również rozmiar nie wykonywanych przez dłużnika zobowiązań, bowiem nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza jego niewypłacalność. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia jest też przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje więc nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn.

Moment ziszczenia się choćby jednej z wyżej wymienionych przesłanek jest tym czasem, kiedy to członek zarządu, chcący uwolnić się od odpowiedzialności z art. 116 O.p., powinien złożyć wniosek o upadłość bądź wszczęcie postępowania układowego. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy p.u. dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie 2 tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawia do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. W myśl ust. 2 jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub z innymi osobami. Dwutygodniowy termin liczy się od dnia. w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, a więc dłużnik stal się niewypłacalny. Dniem tym jest dzień, w którym nastąpiło zaprzestanie wykonywania wymagalnych zobowiązań (art. 11 ust. 1 p.u.), albo w którym zobowiązania przekroczyły wartość majątku dłużnika (będącego osobą prawną albo inną jednostką organizacyjną nie posiadająca osobowości prawnej).

Członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki tylko w przypadku łącznego spełnienia przesłanek określonych w art. 116 o.p. Konstrukcja przywołanego przepisu wskazuje, że przesłanki odpowiedzialności członków zarządu podzielić można na pozytywne i negatywne, zwane także egzoneracyjnymi. Pozytywne przesłanki, to takie, których spełnienie rodzi odpowiedzialność członka zarządu. Natomiast przesłankami negatywnymi (egzoneracyjnymi) są okoliczności, których brak zaistnienia, w powiązaniu ze spełnieniem przesłanek pozytywnych stanowi podstawę wydania decyzji orzekającej o odpowiedzialności członka zarządu. Zadaniem organu podatkowego, zamierzającego obciążyć członków zarządu spółki kapitałowej jej zaległościami podatkowymi, będzie zatem nie tylko wykazanie, czy spełnione zostały w konkretnym przypadku przesłanki pozytywne, ale również ustalenie czy nie wystąpiły przesłanki negatywne, przy czym w odniesieniu do tych ostatnich (egzoneracyjnych), poprzez użyty zwrot legislacyjny "a członek zarządu nie wykazał", przepis wyraźnie przesuwa ciężar ich wykazania na podatnika (por. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt II FSK 1580/14).

3. W analizowanej sprawie MRPiS wskazał w zaskarżonej decyzji następujące okoliczności uzasadniające odpowiedzialność subsydiarną Strony za niezapłacone składki na PFRN:

- Pan S. P. uchwałą nr 41 Rady Nadzorczej A. z dnia 29 stycznia 2007 r. został powołany z dniem 1 lutego 2007 r. na członka zarządu Spółki; uchwałą numer [...] Rady Nadzorczej spółki został w dniu 17 lutego 2012 r. odwołany z funkcji członka zarządu Spółki; zobowiązanie za okres lipiec 2011 r. powstało zatem w okresie sprawowania funkcji członka zarządu przez Pana S. P.; zatem okres sprawowania funkcji członka zarządu przez Pana S. P. został określony w decyzji prawidłowo;

- bezskuteczność egzekucji została wykazana na podstawie postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] lipca 2015 r.; postanowieniem tym organ umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek Prezesa Zarządu PFRON jako wierzyciela uzasadniając to faktem, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne;

- MRPiPS wskazał również, że stronie można przypisać winę w jej postaci nieumyślnej (niedbalstwa), gdyż Pan S. P. nie dołożył należytej staranności w realizacji swoich funkcji jako członek zarządu A. dopuszczając do powstania zaległości z tytułu wpłat na PFRON;

- zdaniem MRPiPS, Strona nie wskazała dowodów na istnienie przesłanek egzoneracyjnych zwalniających stronę od odpowiedzialności za zobowiązania A. z tytułu wpłat na PFRON.

4. Zdaniem Sądu, decyzja oparta o wykazane wyżej argumenty nie jest zasadna i narusza przepisy postępowania w stopniu istotnym.

Jedną z przesłanek egzoneracyjnych, uwalniających członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości Spółki jest to, aby wykazał "mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części" (por. art. 116 §1 pkt 1 lit b O.p.). Wykazanie zaistnienia którejkolwiek z przesłanek egzoneracyjnych spoczywa na członku zarządu. W tej kwestii poglądy orzecznictwa i doktryny są zbieżne i utrwalone (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2003 r. sygn. akt SA/Bd 85/03; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt I SA/Ol 345/04; A. Mariański i A. Karolak, Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z o.o., Warszawa 2004, s. 234-236; S. Babiarz i in. Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 402; B. Adamiak i in. Ordynacja podatkowa. Komentarz 2004, Wrocław 2004, s. 433).

Mienie spółki wskazywane przez członka zarządu spełnia wymogi z art. 116 § 1 pkt. 2 O.p. uwalniając tego członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki - tylko wtedy, gdy jest to mienie konkretne i rzeczywiście istniejące, a nadto umożliwiające przeprowadzenie egzekucji zaległości podatkowych spółki "w znacznej części". Oznacza to, że musi mieć egzekwowalna wartość spełniającą przesłankę "znaczności" w porównaniu z wysokością zaległości podatkowych spółki (por. wyrok NSA z dnia 14 września 2018 r., sygn. akt II FSK 2190/18). W aspekcie art. 116 § 1 pkt. 2 O.p. (wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części) może być grupowany tylko ten majątek, który nie był wcześniej objęty postępowaniem egzekucyjnym. Wskazanie mienia, o którym mowa w art. 116 § 1 pkt. 2 O.p. dotyczy czasu po stwierdzeniu bezskuteczności egzekucji (por. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2199/16). Wskazanie mienia spółki musi być precyzyjne. Nie wystarczy bowiem wspomnieć ogólnikowo o jakichś udziałach w jakichś nieokreślonych z nazwy podmiotach (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 12/16).

Ciężar wykazania istnienia przesłanek negatywnych odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. spoczywa na osobie, która zmierza do uwolnienia się od odpowiedzialności. Oczywiście nie zwalnia to organów od obowiązku przestrzegania zasad postępowania podatkowego określonych w O.p. (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt I GSK 1557/15).

Z akt sprawy i przeprowadzonego postępowania wynika, że Pan S. P.:

- informował organ administracyjny o nieruchomości, jaką posiadała Spółka A. przy ul. [...] w Z. o nr księgi wieczystej nr [...], a która to nieruchomość została obciążona hipoteką przymusową powstającą z mocy prawa i z której to nieruchomości organ administracyjny mógł uzyskać zaspokojenie wierzytelności z tytułu składek na PEFRON;

- wnosił o wniosek o przeprowadzenie dowodu na okoliczność dokonania wpłaty z tytułu składek na PFRON poprzez przesłuchanie głównej księgowej spółki Pani D.P. (organ odmówił przeprowadzenia dowodu);

- wnosił o pozyskanie informacji z [...] S.A. Oddział w Z. o przelewach dokonanych przez Spółkę w terminie od kwietnia do sierpnia 2011 r. (organ odmówił przeprowadzenia dowodu wskazując na tajemnicę bankową);

- przedstawił opinię biegłego sądowego z zakresu rachunkowości - Pani U. P. wskazującą, że w całym okresie sprawowania funkcji w zarządzie Spółki A. sytuacja finansowa była stabilna i nie zaistniała niewypłacalność spółki uzasadniająca zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości; wartość aktywów netto wynosiła na dzień 31 grudnia [...] zł;

- przedstawił wydruk z rachunku podstawowego Spółki za sierpień i wrzesień 2011 r.;

- strona wniosła o zwrócenie się do Sądu Rejonowego L. w L. [...] Wydział Karny o udostępnienie lub sporządzenie odpisu akt sprawy o sygnaturze [...] dokumentujących okoliczność, że w czasie sprawowania przez Pana S. P. Spółka A. posiadała zbywalny majątek oraz okoliczność, że odwołanie S. P. z zarządu spółki w dniu 17 lutego 2012 r. przez nowego właściciela oraz faktyczna likwidacja spółki przez nowego prezesa do końca lutego 2012 r. spowodowała niezaspokojenie bieżących zobowiązań finansowych Spółki (organ uznał, że ta okoliczność ta była bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy).

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja zawiera również wewnętrzną sprzeczność. Z jednej bowiem strony organ wskazuje na bezskuteczność egzekucji, twierdząc że "(...) nie miał zatem podstaw, aby podważyć wiarygodność dokumentu wystawionego przez upoważniony do tego organ - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego" (s. 5 decyzji II instancji). Z drugiej zaś strony, odnosząc się do kondycji finansowej spółki opisanej w opinii Pani U. P. twierdzi, że stanowi to "(...) raczej dodatkowy argument przesądzający o odpowiedzialności Pana S. P. za zaległość z tytułu wpłat na PFRON za lipiec 2011 r." (s. 6 decyzji II instancji), wskazując na wyrok NSA z dnia 13 lutego 2008 r. (sygn. akt II FSK 1606/06), w którym przyjęto, że "skoro, mimo wypłacalności, spółka z o.o. nie zapłaciła podatku i z tego tytułu powstała zaległość, to odpowiedzialność za nią członka zarządu, wynikająca z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, pełniącego funkcję w czasie, o którym mowa w § 2 tego przepisu (powstanie zobowiązania) jest oczywista. Przesłanki egzoneracyjne, o których mowa w § 1 tego przepisu do takiej sytuacji nie mają zastosowania". Takie twierdzenie byłoby zasadne, gdyby organ w tej sprawie przeprowadził wnikliwe i pełne postępowanie dowodowe. Nie można bowiem twierdzić, że z jednaj strony egzekucja wobec Spółki była bezskuteczna a z drugiej strony przyjmować założenie, że skoro Spółka posiadała majątek w znacznej wysokości to tym bardziej powinna uregulować zaległe składki na PFRON.

Strona w całym postępowaniu starała się bowiem wykazać, że Spółka w analizowanym okresie posiadała majątek, wierzytelności, prawa majątkowe, ruchomości i nieruchomości. A zatem można było przeprowadzić w tym zakresie skuteczną egzekucję. Tego organy wydające decyzję nie zbadały, konsekwentnie odmawiając przeprowadzenia na te okoliczności dowodów.

Zdaniem Sądu, MRPiS ponownie rozpatrując sprawę powinien dokonać analizy dowodów zgłaszanych przez Stronę, która próbowała wskazać konkretny majątek Spółki z którego możliwe byłoby zaspokojenie zaległości z tytułu składek na PFRON. Organ powinien zatem dokonać analizy wskazanego w decyzji postanowienia organu podatkowego z dnia [...] lipca 2015 r. umarzającego postepowanie egzekucyjne wobec Spółki w kontekście zgłaszanych przez Stronę dowodów w zakresie:

a) transakcji Spółki A. z C. sp. z o.o. i posiadanych ewentualnie z tego tytułu środków finansowych;

b) stanu prawnego nieruchomości, jaką posiadała Spółka A. przy ul. [...] w Z. o nr księgi wieczystej nr [...] w analizowanym okresie;

c) pozyskania informacji z [...] S.A. Oddział w Z. o przelewach dokonanych przez Spółkę w terminie od kwietnia do sierpnia 2011 r.;

d) analizy wydruku z rachunku podstawowego Spółki za sierpień i wrzesień 2011 r.;

e) opinii biegłego sądowego zakresu rachunkowości Pani U. P. wskazującą, że w całym okresie sprawowania funkcji w zarządzie spółki A. sp. z o. o, sytuacja finansowa była stabilna i nie zaistniała niewypłacalność Spółki uzasadniająca zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości; z opinii wynika, że wartość aktywów netto wynosiła [...] zł;

f) wpływu sprawy o sygn. akt [...]prowadzonej przez Sąd Rejonowy L. w L. [...] Wydział Karny i ustaleń tam zawartych na odpowiedzialność Pana S. P. za niezapłacone składki na PFRON (np. w zakresie "winy" o której mowa w art. 116 O.p.).

Zdaniem Sądu, dopiero całościowa analiza sytuacji finansowej Spółki może pozwolić na wydanie prawidłowej i opartej na wszechstronnym materiale dowodowym decyzji w sprawie. Nie może być bowiem tak, że organy przyjmują bezkrytycznie wyłącznie postanowienie organu podatkowego stwierdzające bezskuteczność egzekucji i oddalają w postępowaniu administracyjnym wszelkie wnioski dowodowe zgłaszane przez Stronę, które prowadzą do wykazania mienia Spółki (art. 116 §1 pkt 2 O.p.). W ocenie Sądu, nie można podzielić poglądu, że kwestia skuteczności organu egzekucyjnego nie może być podnoszona w sprawie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu tej spółki (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 31 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Ol 78/17). Taka "skuteczność" została podważona bowiem przez Skarżącego w niniejszej sprawie. Oczywiście może być również tak, że w wyniku analizy dowodów organy wydadzą identyczną decyzję określającą odpowiedzialność Strony za zobowiązania Spółki z tytułu niezapłaconych składek na PFRON. Jednak, co trzeba podkreślić, w analizowanej sprawie takiego postępowania w ogóle nie przeprowadzono oddalając wszelkie wnioski dowodowe Strony. Nie można również czynić zarzutu z tego, że były członek zarządu nie zaskarżył postanowienia o bezskuteczności egzekucji (chociaż ta kwestia nie była podnoszona w rozpatrywanej sprawie). W większości bowiem przypadków nie będzie taki były członek zarządu miał bowiem tytułu prawnego w odniesieniu do rozstrzygnięć organów podatkowych skierowanych do byłej Spółki. Zatem, często jedyną możliwością podnoszenia zarzutów w tym zakresie może być wskazywanie konkretnego mienia Spółki, z której egzekucja mogłaby być stosowana.

Taka też sytuacja miała miejsce w analizowanej sprawie. Mienie spółki wskazywane przez członka zarządu musi mieć egzekwowalną wartość spełniającą przesłankę znaczności w porównaniu z wysokością zaległości podatkowych spółki (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 4 października 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 520/18). Skarżący wskazał bowiem potencjalne mienie Spółki znacznej wartości (powyżej 1 mln zł) a także potencjalne ruchomości i nieruchomości Spółki, zaś egzekwowana zaległość z tytułu niezapłaconych składek na PFRON to około 5 000 zł. To, czy było to mienie konkretne i rzeczywiście istniejące, powinien ocenić organ wydający decyzję w sprawie. Tylko wskazanie konkretnego, bezspornego, nieobciążonego i niebędącego przedmiotem roszczeń innych wierzycieli majątku spółki może spowodować uwolnienie się członka zarządu od odpowiedzialności podatkowej (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2018 r., sygn. akt I FSK 665/16). Takiej oceny w sprawie jednak zabrakło a zatem decyzja była podjęta bez należytej oceny i gromadzenia materiału dowodowego w sprawie.

5. W związku z tym słuszne były zarzuty wskazane w skardze, że zaskarżona decyzja narusza art. 116 O.p. oraz przepisy postępowania podatkowego w stopniu istotnym (art. 122 O.p., art. 187 O.p.). Pozostałe wskazane w skardze zarzuty nie miały kluczowego znaczenia dla oceny zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 122 O.p. w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Z zasady prawdy obiektywnej określonej w art. 122 O.p. wynika obowiązek organów uzyskania w toku postępowania takiego materiału dowodowego i takiego stanu faktycznego, który jest zgodny z rzeczywistością. Realizacja prawdy obiektywnej wymaga przy tym, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem. Zgodnie z regulacjami zawartymi w art. 187 §1 O.p., obowiązek przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, spoczywa na organach orzekających (por. wyrok NSA z dnia 14 września 2018 r., sygn. akt I GSK 195/15). Zgodnie z art. 187 § 1 O.p., organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W ramach wyrażonego w ten sposób obowiązku organ zobowiązany jest do zebrania materiału dowodowego niezbędnego do podjęcia rozstrzygnięcia (w tym dowodów przedstawionych przez stronę), a także uwzględnienia (rozpatrzenia) wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak również okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu dowodów, które rzutować mogą na ocenę mocy dowodowej (wiarygodności) poszczególnych środków dowodowych (por. wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2018 r., sygn. akt I FSK 1733/16).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni ocenę prawną Sądu oraz poczyni stosowne ustalenia wskazane w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku.

6. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd nie orzekł w wyroku o kosztach, gdyż Skarżący występował w sprawie osobiście i nie złożył w skardze stosownego wniosku a na rozprawie przed tutejszym Sądem w dniu 8 stycznia 2019 r. był nieobecny.