Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 503/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 3 par. 1, par. 2 pkt 1, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: Art. 17 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: Art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Molczyk WSA Halina Jakubiec Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 listopada 2013 r. nr [ ] w przedmiocie stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala


UZASADNIENIE

wyroku WSA w Krakowie z dnia 10 czerwca 2014 r.

Decyzją z dnia [...] 2008 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy przyznał K. D. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad dzieckiem E. D. w wysokości 420 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r. Następnie decyzją z dnia [...] 2009 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy zmienił swoją decyzję z dnia [...] 2008 r. w ten sposób, że przyznał K. D. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad dzieckiem E. D. w wysokości 420 zł miesięcznie na okres od 1 września 2009 r. do 31 października 2009 r.

W dniu [...] 2009 r. Burmistrz Miasta i Gminy wydał decyzję nr [...], którą przyznał K. D. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad dzieckiem E. D. w wysokości 520 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. Z kolei decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy zmienił swoją decyzję z dnia [...] 2009 r. i przyznał K. D. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad dzieckiem E. D. w wysokości 520 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009 r. do 30 listopada 2013 r.

Natomiast decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy stwierdził, że K. D. nienależnie pobrała świadczenie pielęgnacyjne w łącznej kwocie 10.735,78 zł (w tym należność główna: 7.970,50 zł + odsetki liczone na dzień spłaty, tj. 15.03.2013 r. 2.765,28 zł) za następujące okresy:

od 01.02.2009 r. do 28.02.2009 r. w kwocie 420 zł + odsetki 220,79 zł,

od 15.06.2009 r. do 30.06.2009 r. w kwocie 224 zł + odsetki 108,02 zł,

od 01.07.2009 r. do 31.07.2009 r. w kwocie 420 zł + odsetki 197,91 zł,

od 01.08.2009 r. do 31.08.2009 r. w kwocie 420 zł + odsetki 193,27 zł,

od 01.09.2009 r. do 30.09.2009 r. w kwocie 420 zł + odsetki 188,78 zł,

od 26.04.2010 r. do 30.04.2010 r. w kwocie 86,60 zł + odsetki 32,39 zł,

7) od 01.05.2010 r. do 08.05.2010 r. i od 10.05.2010 r. do 31.05.2010 r. w kwocie 502,70 zł + odsetki 182,45 zł,

od 01.06.2010 r. do 30.06.2010 r. w kwocie 520 zł + odsetki 183,17 zł,

od 01.07.2010 r. do 31.07.2010 r. w kwocie 520 zł + odsetki 177,43 zł,

od 01.08.2010 r. do 16.08.2010 r. w kwocie 277,20 zł + odsetki 171,69 zł,

od 01.10.2010 r. do 31.10.2010 r. w kwocie 520 zł + odsetki 160,39 zł,

od 01.11.2010 r. do 30.11.2010 r. w kwocie 520 zł + odsetki 154,83 zł,

od 01.12.2010 r. do 31.12.2010 r. w kwocie 520 zł + odsetki 149,09 zł,

od 01.01.2011 r. do 31.01.2011 r. w kwocie 520 zł + odsetki 143,35 zł,

od 01.02.2011 r. do 28.02.2011 r. w kwocie 520 zł + odsetki 138,16 zł,

od 01.04.2011 r. do 30.04.2011 r. w kwocie 520 zł + odsetki 126,87 zł,

od 01.05.2011 r. do 31.05.2011 r. w kwocie 520 zł + odsetki 121,12 zł,

od 01.06.2011 r. do 30.06.2011 r. w kwocie 520 zł + odsetki 115,57 zł.

Burmistrz Miasta i Gminy nadał swojej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności oraz postanowił, że zobowiązanie należy wpłacić w terminie do 15 marca 2013 r. na konto Ośrodka Pomocy Społecznej.

Uzasadniając swoją decyzję organ I instancji wskazał, iż z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 lutego 2013 r. wynika, że w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego K. D. była zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania umowy o pracę w okresach: od 01.02.2009 r. – 28.02.2009 r., 15.06.2009 r. – 30.09.2009 r., 26.04.2010 r. – 08.05.2010 r., 10.05.2010 r. – 16.08.2010 r. i od 01.10.2010 r. – 28.02.2011 r. Organ I instancji wyjaśnił, że z uwagi na treść art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych K. D. nie mogła w trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego pozostawać w zatrudnieniu, a zatem pobrane przez nią świadczenie było nienależne.

Po rozpatrzeniu odwołania K. D., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] uchyliło decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2013 r. nr [...] i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W ocenie Kolegium decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem art. 7, art. 10, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie organ I instancji orzekł, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane oraz o jego zwrocie, a zgodnie z dominującym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem nie można w tej samej decyzji uznać świadczenia za nienależnie pobrane oraz nakazać jego zwrotu. Dopiero bowiem gdy uprawomocni się decyzja uznająca świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane, można nakazywać jego zwrot przez osobę, która je pobrała. Kolegium podniosło również, że organ I instancji nie wykazał, że K. D. została prawidłowo pouczona w jakich okolicznościach pobierane przez nią świadczenie zostanie uznane za nienależnie pobrane i jakie wiążą się z tym skutki. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji nie wyjaśnił jakie wskazania przemawiały za zastosowaniem rygoru natychmiastowej wykonalności co do żądania zwrotu przedmiotowego świadczenia.

Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy stwierdził, że K. D. nienależnie pobrała świadczenie pielęgnacyjne w łącznej kwocie 7.970,50 zł za następujące okresy:

od 01.02.2009 r. do 28.02.2009 r. w kwocie 420 zł,

od 15.06.2009 r. do 30.06.2009 r. w kwocie 224 zł,

od 01.07.2009 r. do 31.07.2009 r. w kwocie 420 zł,

od 01.08.2009 r. do 31.08.2009 r. w kwocie 420 zł,

od 01.09.2009 r. do 30.09.2009 r. w kwocie 420 zł,

od 26.04.2010 r. do 30.04.2010 r. w kwocie 86,60 zł,

7) od 01.05.2010 r. do 08.05.2010 r. i od 10.05.2010 r. do 31.05.2010 r. w kwocie 502,70 zł,

od 01.06.2010 r. do 30.06.2010 r. w kwocie 520 zł,

od 01.07.2010 r. do 31.07.2010 r. w kwocie 520 zł,

od 01.08.2010 r. do 16.08.2010 r. w kwocie 277,20 zł,

od 01.10.2010 r. do 31.10.2010 r. w kwocie 520 zł,

od 01.11.2010 r. do 30.11.2010 r. w kwocie 520 zł,

od 01.12.2010 r. do 31.12.2010 r. w kwocie 520 zł,

od 01.01.2011 r. do 31.01.2011 r. w kwocie 520 zł,

od 01.02.2011 r. do 28.02.2011 r. w kwocie 520 zł,

od 01.04.2011 r. do 30.04.2011 r. w kwocie 520 zł,

od 01.05.2011 r. do 31.05.2011 r. w kwocie 520 zł,

od 01.06.2011 r. do 30.06.2011 r. w kwocie 520 zł.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wskazał, iż z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 lutego 2013 r. wynika, że K. D. była zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania umowy o pracę w okresach: od 01.02.2009 r. – 28.02.2009 r., 15.06.2009 r. – 30.09.2009 r., 26.04.2010 r. – 08.05.2010 r., 10.05.2010 r. – 16.08.2010 r. i od 01.04.2011 r. – 30.06.2011 r. oraz z tytułu wykonywania umowy zlecenia w okresie od 01.10.2010 r. – 28.02.2011 r.

Odnośnie kwestii pouczenia K. D. o warunkach przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji stwierdził, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zawarte zostało oświadczenie K. D., że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia pielęgnacyjnego oraz że nie jest zatrudniona ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej. We wniosku tym zawarte jest również pouczenie wyjaśniające w jakich okolicznościach przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Organ I instancji wskazał, że także w decyzji z dnia [...] 2008 r. zostało zawarte pouczenie dla strony, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Tego rodzaju pouczenie znajdowało się również w decyzji z dnia [...] 2010 r. Organ I instancji stwierdził, że także przy każdym składaniu wniosku K. D. była ustnie pouczana o niemożności podejmowania zatrudnienia. Organ I instancji podniósł również, że podczas rozmowy jaką przeprowadzono z K. D. w związku z informacjami podanymi przez ZUS nie kwestionowała ona, że nie wiedziała, iż nie może podejmować zatrudnienia. Potwierdziła czasookresy zatrudnienia tłumacząc się jedynie tym, że zatrudnienie to nie było na cały etat. W związku z tym organ I instancji uznał, że K. D. przez cały czasookres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego była świadoma, że nie może podejmować zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Organ I instancji dodał, iż podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w związku ze złożonym wnioskiem o rozłożenie na raty K. D. przyznała, że osobiście pytała pracownika Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej, czy w trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego mogłaby podjąć zatrudnienie, przyznała również, że otrzymała wówczas jasną odpowiedź, iż nie ma takiej możliwości. Zdaniem organu I instancji, okoliczność ta przesądza, że K. D. wiedziała o zakazie wykonywania pracy, tym bardziej, że została utwierdzona co do powyższego warunku kilka lat temu. W związku z powyższym organ I instancji uznał, że K. D. jest osobą, której można przypisać cechy dotyczące stanu świadomości jak również działanie zaniechania poinformowania organu o podjęciu zatrudnienia.

W odwołaniu od powyższej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy K. D. wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Decyzji organu I instancji zarzuciła naruszenie art. 10 § 1 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, w szczególności wypowiedzenia się co do dowodów, o których mowa dopiero w uzasadnieniu decyzji. Zdaniem odwołującej się, doszło również do naruszenia art. 79 w zw. z art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niezawiadomienie strony o przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania świadków – pracowników organu na okoliczności, o których mowa w uzasadnieniu decyzji. Kolejny podniesiony przez odwołującą się zarzut dotyczył naruszenia art. 78 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nieustosunkowanie się do jej wniosku o przesłuchanie strony w toku postępowania, czyli w rezultacie jego oddalenie. Odwołująca się zarzuciła również organowi I instancji naruszenie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez wyjście poza zakres rozpoznania objęty decyzją o stwierdzeniu powstania świadczenia nienależnego i rozstrzygnięcie już o tym, że świadczenie jest przez stronę nienależnie pobrane, co stanowić powinno przedmiot rozstrzygnięcia w kolejnym postępowaniu administracyjnym.

Decyzją z dnia 18 listopada 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2013 r. nr [...]. Kolegium wyjaśniło, że świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Zwrot obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Kolegium wskazało, że z akt sprawy, a w szczególności z pisma ZUS z dnia 7 lutego 2013 r. wynika, że w okresach niżej podanych stwierdzono zbieg z tytułów ubezpieczeń, tj.: od 01.02.2009 r. – 28.02.2009 r., 15.06.2009 r. – 30.09.2009 r., 26.04.2010 r. – 08.05.2010 r., 10.05.2010 r. – 16.08.2010 r. i od 01.04.2011 r. – 30.06.2011 r. opłacane z tytułu wykonywania umowy o pracę i w okresie od 01.10.2010 r. -- 28.02.2011 r. opłacane z tytułu wykonywania umowy zlecenia wraz z składkami opłacanymi w tych samych okresach w związku z pobieranym świadczeniem pielęgnacyjnym. Kolegium zaznaczyło przy tym jednak, że samo pobranie przez określoną osobę świadczenia, które się nie należało, nie jest wystarczającą przesłanką do uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Konieczne jest również stwierdzenie, że strona została pouczona o braku prawa do ich pobierania. Prawidłowe pouczenie stanowi bowiem warunek sine qua non żądania zwrotu zrealizowanych kwot świadczenia. Zdaniem Kolegium, w przypadku braku należytego pouczenia nie można uznać, iż świadczenia zostały pobrane nienależnie.

Organ II instancji stwierdził, że zarówno złożony w dniu 14 lipca 2008 r. wniosek, jak i złożony w dniu 7 października 2009 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zawierały pouczenie wyjaśniające w jakich okolicznościach przysługuje świadczenie pielęgnacyjne oraz oświadczenie K. D., że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji zwrócił również uwagę, że decyzja z dnia [...] 2008 r. zawierała pouczenie, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Tego rodzaju pouczenie zostało również zawarte w decyzji z dnia 1 września 2010 r. Organ dodał, że K. D. jest długotrwale związana z Ośrodkiem Pomocy Społecznej i zna przeznaczenie poszczególnych instrumentów pomocowych. Kolegium dodało, że także w złożonym w trakcie toczącego się postępowania wniosku o rozłożenie na raty nienależnie pobranych świadczeń K. D. nie wykazała, że nie była świadoma, że nie może pozostawać w zatrudnieniu w trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu II instancji, składając prośbę o rozłożenie na raty nienależnie pobranych świadczeń jeszcze przed wydaniem decyzji w tej sprawie K. D. liczyła się z obowiązkiem ich zwrotu. Natomiast po otrzymaniu decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń K. D. jedynie wskazała, że praca była wykonywana na cały etat, ale nie przedstawiła żadnych wyjaśnień w kwestii jej zatrudnienia. Kolegium zgodziło się również ze stanowiskiem organu I instancji, że wnioskodawczyni zwracając się o przyznanie tego świadczenia z ustawy o świadczeniach rodzinnych, miała wiedzę co do warunków, przesłanek i szans na przyznanie tego świadczenia. W związku z powyższym Kolegium uznało, że K. D. była pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń w przypadku zaistnienia okoliczności, o których była wielokrotnie informowana i pouczana. Dlatego też Kolegium uznało, że pobrane przez K. D. świadczenie pielęgnacyjne było świadczeniem nienależnie pobranym.

Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodziła się K. D. i pismem z dnia 31 grudnia 2013 r. wniosła na nią skargę, domagając się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 30 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992), poprzez jego błędną interpretację w szczególności przez uznanie, że skarżąca jest "osobą która pobrała nienależnie świadczenia" pomimo braku odpowiednich pouczeń w treści wydanych decyzji przyznających takie świadczenia oraz w treści decyzji zmieniających, pomimo że decyzja organu pierwszej instancji dotyczyła tylko powstania "świadczenia nienależnie pobranego", która musi się uprawomocnić przed wydaniem decyzji w sprawie orzeczenia jego zwrotu. Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 7 i 9 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 30 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na przyjęciu, że obowiązek odpowiedniego pouczenia beneficjenta świadczeń jest spełniony, gdy podpisany przez niego został wniosek o przyznanie świadczenia odsyłający do samych przepisów ustawowych (bez pouczenia o ich treści) oraz przez sam fakt pobierania świadczeń. Kolejny podniesiony przez skarżącą zarzut dotyczył naruszenia art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niezgodne z zasadami prawidłowej logiki uznanie, że pisemna prośba skarżącej o rozłożenie powstałego nienależnego świadczenia na raty, napisana na żądanie pracownika organu od decyzji nieostatecznej jest dowodem na świadomość dotyczącą celowego pobierania nienależnych świadczeń we wcześniejszych okresach czasu, podczas gdy w treści samej zaskarżonej decyzji organ II instancji wspomina o tym, iż beneficjent jeszcze wtedy nie był pewien, czy może pracować w niepełnym wymiarze czasu pracy podczas pobierania zasiłku. Skarżąca podniosła także zarzut naruszenia art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nieustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, przez co uchybienia te zostały powielone przez organ II instancji, tj. dotyczące niezapewnienia udziału strony w toku postępowania (art. 10 § 1 k.p.a.), niezawiadomienia o terminie przesłuchania świadków, na których zeznaniach jest oparta decyzja organu I instancji oraz braku protokołów przesłuchania (art. 79 w zw. z art. 77 k.p.a.), nierozpoznanie zarzutu, że decyzja organu I instancji łączy niedopuszczalne kwestie – powstania "świadczenia nienależnego" oraz czy "świadczenie jest przez stronę nienależnie pobrane", co powinno być przedmiotem odrębnych decyzji, na skutek czego zarzuty te wyłączono od kontroli instancyjnej w postępowaniu administracyjnym, co miało zasadniczy wpływ na wynik rozpoznawanego odwołania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Za niezasadny Kolegium uznało zarzut naruszenia art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego przez niezgodne z zasadami prawidłowej logiki uznanie, że pisemna prośba skarżącej o rozłożenie powstałego nienależnego świadczenia na raty, napisana na żądanie pracownika organu od decyzji nieostatecznej jest dowodem na świadomość dotyczącą celowego pobierania nienależnych świadczeń we wcześniejszych okresach czasu. Zdaniem Kolegium, prośba ta jest jedną z okoliczności świadczących o tym, że skarżąca jeszcze przed wydaniem decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń liczyła się z obowiązkiem ich zwrotu. Kolegium stwierdziło, że zarzut skargi dotyczący napisania tej prośby na żądanie pracownika organu nie znajduje uzasadnienia ani potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy.

Kolegium nie zgodziło się również z zarzutem naruszenia art. 30 ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium podkreśliło, że podstawą instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad osobą, której stan zdrowia wymaga stałej pomocy. To właśnie konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością jej samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji była podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją skarżącej z zatrudnienia i nie podejmowaniem tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Za bezzasadne Kolegium uznało również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, albowiem postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy i w postępowaniu odwoławczym organ II instancji nie stwierdził naruszeń przepisów procedury.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. W niniejszym postępowaniu zbadania wymagało zatem, czy zaskarżona decyzja podjęta została z zachowaniem reguł prowadzenia postępowania administracyjnego przewidzianych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), w tym w szczególności czy zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia tej treści oraz czy nie naruszała ona prawa materialnego, tj. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.).

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji doprowadziła do wniosku, że jest ona zgodna z prawem, a wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Natomiast zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z treści tego przepisu wynika, że na pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia" składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, oraz element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie rodzinne. Ten ostatni składnik polega na intencjonalnym działaniu zmierzającym do naruszenia przepisów prawa wbrew udzielonemu danej osobie pouczeniu. Innymi słowy, dotyczy to wyłącznie tego, kto przyjął świadczenie rodzinne w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy. A zatem przepis art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wiąże zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego ze świadomością osoby, która świadczenie pobrała, iż świadczenie jej nie przysługuje. Tylko w takiej sytuacji świadczenie może być uznane za nienależnie pobrane. W przypadku, gdyby brak było takiej świadomości, uznanie przyznanego świadczenia za nienależnie pobrane należałoby ocenić jako naruszające art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na organach administracji publicznej spoczywa zatem obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że świadczenie z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego wypłacone skarżącej należy uznać za nienależnie pobrane, albowiem została ona prawidłowo pouczona w decyzjach z dnia [...] 2008 r. nr [...], z dnia [...] 2009 r. nr [...], z dnia [...] 2009 r. nr [...] i z dnia [...] 2010 r. nr [...], że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W pouczeniu zawarto też informację, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie, zobowiązana jest do jego zwrotu.

W orzecznictwie podnosi się, że pouczenie powinno być zawarte bezpośrednio w decyzji ustalającej prawo do świadczeń albo w odrębnej ulotce wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru, czyli w takiej formie, która umożliwia świadczeniobiorcy bezpośredni, wielokrotny dostęp do treści pouczenia (por. wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2011r., I OSK 2078/10). Te wymogi spełnia powyżej opisane pouczenie, zawarte w w/w decyzjach organu I instancji. Zostało ono zawarte w samej treści tych decyzji. Jest jasne i wyczerpujące, w sposób klarowny organ wymienił przypadki, w których świadczenie nie przysługuje oraz wskazał skutki, jakie wywołuje naruszenie tej zasady. Pouczenie jest wyraźne, czytelne, sformułowane w sposób zrozumiały. Od daty doręczenia tych decyzji skarżącej istniała zatem uzasadniona podstawa do przyjęcia, że skarżąca została należycie pouczona przez organ o zasadach przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

W niniejszej sprawie skarżąca nie kwestionuje, że miała świadomość tego, że w trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nie może pracować. Podczas przeprowadzonego w dniu 1 marca 2013 r. wywiadu środowiskowego skarżąca przyznała, że w takcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego osobiście pytała pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej czy mogłaby podjąć zatrudnienie nie rezygnując z pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Pracownik poinformował jednak skarżącą, że nie ma takiej możliwości i podejmując pracę musi zrezygnować z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Z treści notatki służbowej sporządzonej w dniu 11 lutego 2013 r. wynika, że skarżąca potwierdziła czasookresy swojego zatrudnienia, tłumacząc, że zatrudnienie to było nie na cały etat. Ta okoliczność jednak, wobec prawidłowego zrealizowania przez organ obowiązku pouczenia strony, nie może odnieść zamierzonego przez skarżącą skutku w postaci uznania, że pobrany przez nią zasiłek pielęgnacyjny był świadczeniem należnie pobranym. O świadomości skarżącej, że pobierane przez nią świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym świadczy również fakt, że już w toku postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia złożyła wniosek o rozłożenie nienależnie pobranego świadczenia na raty. Oznacza to, że skarżąca liczyła się z koniecznością zwrotu pobranych świadczeń.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że trafnie przyjął organ w zaskarżonej decyzji, że skarżąca została prawidłowo pouczona w decyzjach organu I instancji o warunkach przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i o przypadkach, w których to świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym. Skoro, w ocenie Sądu, udzielone stronie pouczenie było prawidłowe, to należy przyjąć, że pobierając świadczenie pielęgnacyjne w trakcie zatrudnienia, skarżąca działała w złej wierze, albowiem została pouczona o tym, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego następuje w związku z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W niniejszej sprawie nie doszło zatem do zarzucanego w skardze naruszenia prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy administracyjne przeprowadziły prawidłowo postępowanie administracyjne, dopełniając wymogów wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, które nakazują dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Prawidłowo uzasadniono także podjęte rozstrzygnięcie, nie doszło zatem do naruszenia art. 107 §3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Nie jest trafny zarzut skarżącej, że organ I instancji w jednej decyzji orzekł o nienależnie pobranym świadczeniu i równocześnie nakazał jego zwrot. Z analizy treści decyzji organu I instancji z dnia [...] 2013 r. wyraźnie wynika, że jej przedmiotem jest tylko i wyłącznie stwierdzenie, że skarżąca nienależnie pobrała świadczenie pielęgnacyjne w wymienionych w tej decyzji okresach, w decyzji tej organ I instancji nie nakazał natomiast zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W niniejszym postępowaniu usunięto zatem błędy popełnione przez organ we wcześniejszym postępowaniu, na które zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...] 2013 r. nr [...], uchylając wcześniejszą decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2013 r. nr [...] i przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę, działając podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.