Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 2580/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Sygn. akt 4 II SA/Wr 2580/2001 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 października 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie: WSA Lidia Serwiniowska NSA Andrzej Wawrzyniak (sprawozdawca) Protokolant: apl. prok. Krzysztof Jasiński po rozpoznaniu w dniu 15 października 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.jedn. Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), pozbawił skarżącego E. J. przyznanych przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w L. decyzją z dnia [...]r. uprawnień kombatanckich z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej od [...] r. do [...]r. (z przerwami).

W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, iż E. J. w okresie zaliczonym przez b. ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w Wojsku Polskim i podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. W związku z tym uznano, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej. W myśl zaś art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach takie osoby pozbawia się uprawnień kombatanckich. Organ stwierdził, że zgodnie z treścią powołanego przepisu Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśniania, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach. Powołał się przy tym na orzecznictwo Sądu Najwyższego.

Po rozpatrzeniu złożonego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W motywach tego rozstrzygnięcia podniesiono, iż skarżący nabył uprawnienia kombatanckie w b.ZBoWiD wyłącznie z tytułu "utrwalania władzy ludowej". Wskazano, że w okresie zaliczonym jako działalność kombatancka pełnił służbę w Wojsku Polskim po [...] r. i nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. W związku z tym Kierownik Urzędu stwierdził, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy, a na mocy powołanego przepisu takie osoby pozbawia się uprawnień kombatanckich. Organ wskazał, iż w trakcie postępowania administracyjnego skarżący podniósł sprawę swojego przymusowego zatrudnienia przez niemieckie władze okupacyjne i podkreślił, że kwestię tę reguluje odrębna ustawa z dnia 31 maja 1996 r. (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), przy czym termin składania wniosków minął 31 grudnia 1999 r.

Na powyższą decyzję E. J. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając powzięcie jej z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 10, art. 67 i art. 68 kpa. Przedstawił następnie przebieg swojej służby wojskowej i oświadczył, że jeżeli nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6, to dlaczego jego żołnierze z poboru 1949, 1950 i 1951 r. uprawnienia kombatanckie. W jego ocenie "przy przeprowadzaniu weryfikacji nie uwzględnia się przepisu konstytucji i innych ustaw stanowiących równość wszystkich Obywateli wobec prawa". Podniósł następnie, że będąc wezwany przez Urząd do złożenia stosownych wyjaśnień i przekazania dokumentów oraz dowodów, wyjaśnienia takie przesłał pismem z dnia [...] r., powołując się m.in. na zeznania świadków R. W. i W. Ł. oraz dokumenty potwierdzające ich pobyt w K. Nie zostały one jednak uwzględnione. Oświadczył, że wraz z tymi świadkami przebywał w obozie pracy, ogrodzonym drutem kolczastym i pilnowanym przez esesmanów. Podał, iż obóz ten od lata 1944 r. do końca wojny był włączony do podobozów obozu koncentracyjnego Stutthof i znajdował się cały czas pod kontrolą służby bezpieczeństwa III Rzeszy. Powołując się na wykaz hitlerowskich obozów koncentracyjnych z listą podobozów wydany przez Główną Komisję Badań Zbrodni Hitlerowskich w Polsce Instytut Pamięci Narodowej wywodził, że powinien nabyć lub zachować uprawnienia kombatanckie z uwagi na pobyt w tym obozie. Polemizując ze stanowiskiem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podkreślił, iż nie chodziło mu o ustawę z dnia 31 maja 1996 r., lecz o ustawę z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a w szczególności o jej art. 3 pkt 2. Zarzucił ponadto, że nie uzyskał odpowiedzi na przedstawiane przez siebie pytania dotyczące działalności kombatanckiej jego ojca i całej rodziny, w tym brata J. oraz dotyczące art. 25 ustawy o kombatantach i możliwości weryfikacji uprawnień kombatanckich nabytych przed 31 grudnia 1988 r.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Tak więc obecnie właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 cytowanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.jedn. Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), a procedurę ich wydania regulują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 cytowanej ustawy. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

W myśl art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu.

Stosownie do art. 3 pkt 2 cytowanej ustawy do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2.

W rozpatrywanej sprawie skarżący E. J. podnosił w szczególności, że w czasie w czasie wojny przebywał w filii obozu koncentracyjnego w S.

Jak już wyżej podkreślono, procedurę wydania decyzji administracyjnych regulują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przepis art. 107 § 3 kpa stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Obowiązkiem każdego organu administracji jest zatem jak najstaranniejsze wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, co wynika również z zasad ogólnych wyrażonych w art. 9 kpa (zasada udzielania informacji) oraz art. 11 kpa (zasada przekonywania, czyli wyjaśniania stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia).

Warunkiem wydania prawidłowej decyzji jest podejmowanie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 kpa).

Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa).

Wbrew nakazom wynikającym z powyższych przepisów Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie ustosunkował się do twierdzeń skarżącego, iż w czasie wojny przebywał on w filii obozu koncentracyjnego w S. Nie wyjaśnił zatem, czy w sprawie tej zostały spełnione warunki, o jakich mowa w art. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach, a których spełnienie pozwalałoby skarżącemu na zachowanie uprawnień kombatanckich. Nie jest bowiem wystarczającym rozważeniem podnoszonych przez skarżącego argumentów zawarte w decyzji z dnia [...]r. stwierdzenie, że kwestię uprawnień z tytułu przymusowego zatrudnienia przez niemieckie władze okupacyjne reguluje odrębna ustawa, skoro skarżący powoływał się na okoliczności przewidziane w art. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach, a nie w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.). Podkreślić przy tym należy, iż nie jest prawidłowe stanowisko organu zawarte w decyzji z dnia [...] r., że Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśniania, czy istnieją inne przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich. Jak bowiem wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 4 marca 2002 r. sygn. akt OPS 13/01 (Pr.Pracy 2002/6/42), wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich. Tak więc przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy organ administracyjny nie wyjaśnił należycie jej stanu faktycznego i nie poczynił ustaleń niezbędnych do jej prawidłowego rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do pozostałych argumentów podnoszonych przez skarżącego zauważyć wypada, iż w kwestii udziału jednostki wojskowej, w której służbę pełnił skarżący, w walce z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do Centralnego Archiwum Wojskowego o informację, z kim jednostka ta walczyła i wśród ugrupowań wymienionych w udzielonej przez CAW w dniu [...]r. informacji nie ma oddziałów UPA lub Wehrwolfu. Prawidłowo zatem Kierownik Urzędu przyjął, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do ustalenia, że skarżący w czasie pełnienia służby wojskowej brał udział w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. Przy rozpatrywaniu tej sprawy nie jest natomiast możliwe ocenianie, czy innym osobom w innych sprawach prawidłowo przyznano uprawnienia kombatanckie. Zauważyć jedynie wypada, że nie można wykluczyć, iż osoby pełniące służbę wojskową wraz ze skarżącym mogły uprawnienia takie otrzymać nie z powodu pełnienia tej służby, ale z innego tytułu. Zakładając zaś nawet teoretycznie, że ktoś inny niesłusznie otrzymał lub zachował uprawnienia kombatanckie, to z tego powodu dla innych osób i tak nie zachodziłyby przesłanki do przyznania im takich uprawnień. Należałoby jedynie odebrać uprawnienia kombatanckie tym, którym niesłusznie je przyznano.

Podkreślić należy, iż przedmiotem niniejszej sprawy jest to, czy spełnione zostały przesłanki ustawowe nakazujące pozbawienie skarżącego uprawnień kombatanckich, czy też zachodzą okoliczności pozwalające mu na ich zachowanie. Dlatego też dla rozstrzygnięcia tej sprawy nie mają żadnego znaczenia argumenty skarżącego dotyczące działalności kombatanckiej członków jego rodziny. Uprawnienia kombatanckie przysługują bowiem konkretnej osobie za jej osobistą działalność, a nie za działalność członków jej rodziny.

Ustosunkowując się

do wątpliwości skarżącego, czy art. 25 ustawy o kombatantach pozwala na weryfikację uprawnień kombatanckich nabytych przed 31 grudnia 1988 r. zaznaczyć trzeba, iż przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy stanowi samodzielną podstawę prawną do orzekania przez organ administracji publicznej w sprawach o pozbawienie uprawnień kombatanckich nabytych na podstawie przepisów dotychczasowych, a zatem na jego podstawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest zobowiązany do dokonania oceny, czy osoba posiadająca uprawnienia kombatanckie nadane jej także przed 31 grudnia 1988 r. spełnia wymogi określone przez przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (por. np. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2002 r. sygn. akt V SA 2541/01 - ONSA 2003/3/100).

W tym stanie rzeczy, z uwagi na wskazane wyżej naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługiwała na uwzględnienie i w konsekwencji powyższego zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą należało wyeliminować z obrotu prawnego.

Odnosząc się do wynikającej z art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji w razie uwzględnienia skargi zauważyć należy, iż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego osoby, o których mowa w art. 25 tej ustawy, pozbawione prawomocną decyzją uprawnień kombatanckich tracą te uprawnienia. Zawarte w powołanym przepisie sformułowanie jest rozwiązaniem szczególnym w stosunku do przyjętych w Kodeksie postępowania administracyjnego w zakresie wykonywania decyzji i wywoływanych przez nią skutków prawnych. Przyjmuje bowiem, że tylko decyzja prawomocna jest podstawą utraty uprawnień kombatanckich. Wskazać trzeba, iż decyzja staje się prawomocna po upływie terminu do jej zaskarżenia do sądu administracyjnego oraz gdy sąd ten prawomocnie skargę odrzucił lub po jej rozpoznaniu oddalił (por. J.Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2000, s. 902). Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie w wyroku jest więc zbędne, ponieważ powyższa kwestia została uregulowana ustawowo.

Mając na względzie powyższe - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w sentencji.