Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1625/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 132 ust. 6
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] i [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Po 110/20 w sprawie ze skarg [...] sp. z o.o. w [...],[...] S.A. w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od [...] sp. z o.o. w [...] i [...] S.A. w [...] jako dłużników solidarnych na rzecz [...] i [...] jako wierzycieli solidarnych kwotę 3700 (trzy tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 28 maja 2021 r. po rozpoznaniu sprawy ze skarg E.sp. z o.o. w P. i E. S.A. w P. na decyzję Wojewody [...] (Wojewoda) z [...] listopada 2019 r. w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od Wojewody na rzecz E. S.A. w P. kwotę 7.400 (siedem tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania odstępując od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz E.sp. z o.o. w P. w całości.

Wyrok wydany został w następujący stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego [...]decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r.,, działając na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 4 pkt 9bx, art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. 1 a, 2 i 6, art. 134 ust. 1 oraz art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.; dalej: "u.g.n."), ustalił na rzecz J. D. i Z. D. odszkodowanie w wysokości 168.118,00 zł, za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. Ź. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej działki nr [...]i [...]o łącznej powierzchni 283 m2, z arkusza mapy [...] obrębu G. (nieruchomość), ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S. Do zapłaty odszkodowania w wysokości 168.118,00 zł zobowiązał spółkę E. Sp. z o.o. z siedzibą w P., jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, w sposób wskazany przez uprawnionych.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że na wniosek J.D. i Z. D. złożony [...] marca 2019 r. wszczął postępowanie o ustalenie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S., wybudowanej w 1978 r. na podstawie decyzji Naczelnika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego P. z [...] marca 1975 r., nr [...], utrzymanej w mocy ostateczną decyzją Naczelnika Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w P. z [...] października 1975 r" nr [...]. Decyzja z dnia [...] marca 1975 r. wydana została na podstawie przepisów art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64; dalej: "u.z.t.w.n.").

Na podstawie danych ewidencji gruntów i badania księgi wieczystej nr [...] (dawniej: Kw nr [...]), prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej dawniej działkę nr 93/1 o powierzchni 283 m2, a obecnie działki nr [...]i [...], obie z arkusza mapy [...] obrębu G., ustalono, że w dniu wydania przez organ II instancji ostatecznej decyzji ograniczającej prawo własności nieruchomości, tj. [...] października 1975 r., jako jej właściciele figurowali J. D. i Z.D. na prawach małżeńskiej wspólności majątkowej.

Wysokość odszkodowania ustalono na podstawie opinii rzeczoznawcy majątkowego T. S. sporządzonego [...] kwietnia 2019 r.

Organ I instancji wyjaśnił, że podmiot zobowiązany do zapłaty niniejszego odszkodowania został ustalony na podstawie dokumentacji pozyskanej od spółki E.Sp. z o.o. z której wynika, że Zakład E. P. został przekształcony w spółkę E. S.A. na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lipca 1993 r., nr [...], a następnie aktu przekształcenia z [...] lipca 1993 r., repertorium Nr A [...]. W związku z połączeniem E. S.A. z E. S. S.A., Zakładem E. G. S.A., Z. [...]S.A. oraz Zakładem E. B. S.A, które miało miejsce [...] stycznia 2003 r., E.S.A. zmieniła nazwę na Grupa E. E. S.A., a następnie na E. S.A. Na mocy umowy zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa zawartej w formie aktu notarialnego [...] czerwca 2007 r., repertorium A nr [...], w celu wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego spółka E. S.A. zawiązała spółkę E.Sp. z o.o. i wyposażyła ją w majątek dystrybucyjny w formie aportu oddziału E.S.A., który stanowił zespół składników materialnych i niematerialnych, wyodrębniony organizacyjnie i finansowo w sposób wystarczający do samodzielnego prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na dystrybucji energii elektrycznej oraz podwyższyła kapitał zakładowy tej spółki. Obecnie zadania polegające na dystrybucji energii elektrycznej na obszarze, na którym znajdują się przedmiotowe działki wykonuje spółka E.Sp. z o.o. z siedzibą w P., która jest również właścicielem posadowionej na nich infrastruktury energetycznej.

Organ pierwszej instancji wskazał, że wbrew twierdzeniom zawartym w pismach pełnomocnika, spółka E. S.A. jest następcą prawnym podmiotu, który uzyskał zezwolenie na czasowe zajęcie działek tj. Zakładu E. P., który wówczas był właścicielem (gestorem) sieci, natomiast obecnie spółka E.Sp. z o.o. jest właścicielem (gestorem) sieci, a więc podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowań ustalanych w tego typu postępowaniach.

Odwołanie od tej decyzji wniosła E.sp. z o.o. w P. zarzucając naruszenie art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 u.g.n., 129 ust. 5 pkt 1 i 3, art. 130 u.g.n., art. 118 kc oraz art. 130 i art. 134 ust. 1 u.g.n.

Wojewoda decyzją z [...] listopada 2019 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił punkt II zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzekł, że do zapłaty odszkodowania w wysokości 168.118,00 zł zobowiązane są solidarnie E.Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. oraz E.Spółka Akcyjna z siedzibą w P. Odszkodowanie podlega wypłacie jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia wydania decyzji, w sposób wskazany przez uprawnionych. Pozostałą część decyzji Wojewoda utrzymał w mocy.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że w dniu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości jej właścicielami byli J. D. i Z. D., którzy w oparciu o obowiązującą obecnie ustawę o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) są uprawnieni do dochodzenia należnego odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był Zakład E. P., jako beneficjent decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Nie można przy tym zgodzić się z poglądem, iż zobowiązanym do wypłaty odszkodowania był Skarb Państwa. Zgodnie z art. 12 dekretu z 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r. nr 18 poz. 111), przedsiębiorstwo państwowe odpowiada tylko za swoje zobowiązania: odpowiedzialność jego nie rozciąga się na zobowiązania Skarbu Państwa ani innego przedsiębiorstwa państwowego. Za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych Skarb Państwa nie odpowiada.

W wyniku przekształcenia Zakładu E. P. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, powstała E.S.A. W ten sposób doszło do przeniesienia własności urządzeń linii napowietrznej 110 kV S.na następcę prawnego Zakładu E. P. Biorąc pod uwagę, że E. P.S.A. była jedynym następcą podmiotu Zakład E. P. oraz przejęła cały majątek, należący uprzednio do tego podmiotu (wraz z urządzeniami linii napowietrznej 110 kV S.) należy przyjąć, że w całości przeszły na nią obowiązki związane z decyzją Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego P. z [...] marca 1975 r., znak [...], zezwalającą Zakładowi E. P. na tymczasowe zajęcie terenu dla pobudowania linii elektroenergetycznej 110 kV S. oraz utrzymującą ją w mocy decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z [...] października 1975 r., a zatem była zobowiązana do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Z kolei [...]czerwca 2007 r. została zawarta umowa, na mocy której E.S.A. zbyła na rzecz E.sp. z o.o. aport w postaci oddziału E. S.A. W umowie wskazano, powtarzając treść art. 55 4 Kodeksu cywilnego, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Z powyższego wynika zatem, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i odnoszący się do nieruchomości, należącej w dniu ograniczenia do J. D. i Z.D.(obejmującej obecnie działki nr [...]i [...]), leży zarówno po stronie E. S.A., jak i E.S.A.

Odnosząc się do treści operatu organ odwoławczy wskazał, że jest on kompleksowy, rzetelny i może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania. Biegły prawidłowo określił powierzchnię wycenianych działek, a także ich funkcję w planie zagospodarowania przestrzennego. Rzeczoznawca majątkowy prawidłowo opisał też nieruchomość, wyszczególniając wszystkie elementy znajdujące się na działce oraz powołując się na zgromadzone w sprawie dokumenty techniczne. Wskazane przez rzeczoznawcę majątkowego nieruchomości podobne spełniają kryterium podobieństwa pod względem przeznaczenia planistycznego, lokalizacji, sąsiedztwa i otoczenia, możliwości zainwestowania, kształtu, dostępności komunikacyjnej oraz powierzchni. Operat nie zawiera jakichkolwiek omyłek, niejasności lub błędów mogących rzutować na nieprawidłowość sporządzonej wyceny. Rzeczoznawca majątkowy sporządzając operat szacunkowy prawidłowo zastosował m.in. art. 130, art. 134 oraz art. 154 u.g.n. Organ odwoławczy daje zatem wiarę ustaleniom zawartym w opinii biegłego T. S., nie widząc podstaw aby kwestionować sferę faktyczną ustaleń operatu z urzędu. Charakter pozyskanej opinii biegłego T. S. pozwala na przyznanie mu waloru przydatności dla celów dowodowych. Uwagi do operatu szacunkowego zawarte w odwołaniu, spotkały się z odpowiedzią rzeczoznawcy majątkowego, wyjaśniającą szczegółowo podniesione w odwołaniu kwestie.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła spółka E.sp. z o.o. w P. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 128 ust. 4, art. 124, art. 124 ust. 5 pkt 3, art. 132 ust. 5 i 6 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., art. 130 i art. 134 u.g.n., art. 7, art. 77, art. 80 i art. 84 K.p.a. oraz art. 118 kc.

W uzasadnieniu powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu. Podkreśliła, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu w zakresie, w jakim uznaje odpowiedzialność E.sp. z o.o., w jakim potwierdza wysokość odszkodowania na rzecz wnioskodawców w oparciu o wadliwie sporządzony operat i w jakim nie uwzględnia zarzutu przedawnienia wynikającego z przepisów kodeksu cywilnego.

Decyzja Wojewody została zaskarżona również przez E. SA z siedzibą w P., która wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji z powodu przyczyn określonych w art. 156 K.p.a., albo jej uchylenie w całości i zasądzenie na jej rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 156 § 1 K.p.a., art. 28 K.p.a., art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 K.p.a., art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i 36 u.z.t.w.n. w zw. z art. 107 K.p.a., art 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, a także art. 118 kc.

W uzasadnieniu podniosła, że z uwagi na fakt, że nie była stroną postępowania, zachodzi jego nieważność. Podniosła również, że nie jest podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowania, albowiem nie jest następcą prawnym

Skarbu Państwa w znaczeniu podmiotowym, a także wskazała że dochodzone odszkodowanie przedawniło się.

W odpowiedziach na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 41/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zarządził połączenie spraw o sygnaturze IV SA/Po 1103/19 i IV SA/Po 41/20 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić je dalej pod sygnaturą akt IV SA/Po 1103/19.

Uchylając decyzję organu drugiej instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że podstawową kwestią sporną było ustalenie podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania. Organ I instancji uznał, że podmiotem tym jest wyłącznie E.Sp. z o.o. z siedzibą w P., natomiast Wojewoda wyraził stanowisko, że zobowiązane są solidarnie spółki E.sp. z o.o. oraz E. S.A. Obydwie spółki w ogóle negują fakt ich odpowiedzialności za wypłatę odszkodowania. W tak zakreślonym sporze Sąd podzielił stanowisko organu I instancji.

Sąd wskazał, że punktem wyjścia do wyinterpretowania normy określającej podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania powinna być regulacja, która mogła być podstawą do określenia takiego podmiotu w roku 1975, czyli w dacie wydania decyzji zezwalającej na budowę linii energetycznej i zajęcia gruntu pod tak określony cel. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że regulacja uchylonej u.z.t.w.n. jest jedynie swoiście rozumianym wzorcem do określenia przedmiotu sprawy odszkodowawczej, a także podmiotów uprawnionego i zobowiązanego. W tych zakresach, w których przepisy uchylonej u.z.t.w.n. nie "przystają" do aktualnej sytuacji społeczno-gospodarczej i regulacji, rekonstrukcja normy prawnej statuującej odpowiedzialność odszkodowawczą za usytuowanie urządzeń przesyłowych powinna być dokonywana w oparciu o obecnie obowiązujące przepisy u.g.n.

Zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. (w brzmieniu obowiązującym po dacie wydania zezwolenia z 1975 r. i budowy linii energetycznej), odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia, a w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta. Z kolei powołany art. 35 ust. 1 upoważniał organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe do zakładania i przeprowadzania na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągów drenażowych, przewodów służących do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności. Należy zwrócić uwagę, że w powołanym przepisie wymieniono przedsiębiorstwa państwowe jako podmioty upoważnione do zakładania sieci, a tym samym również jako podmioty upoważnione do zawarcia porozumienia w przedmiocie odszkodowania, zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.

Z kolei według art. 132 ust. 6 u.g.n., obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody, powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń.

W niniejszej sprawie nie byłoby możliwe określenie podmiotu zobowiązanego na podstawie art. 36 ust. 1 w zw. z art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., bowiem podmiot ten już nie istnieje (Zakład E. P.). Natomiast stosując normę z art. 132 ust. 6 u.g.n. za podmiot odpowiedzialny do wypłaty odszkodowania należało uznać w ocenie Sądu pierwszej instancji E.Sp. z o.o. w P., jako beneficjenta zezwolenia wydanego w 1975 r. Na podstawie art. 136 ust. 6 w zw. z art. 123 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. zobowiązanym jest podmiot, który jest właścicielem sieci i beneficjentem zezwolenia. Nie ma żadnych podstaw prawnych, by uznać, że w tej sytuacji zobowiązanym powinien być Skarb Państwa. Niewątpliwie wydana w 1975 r. decyzja traktowana jest przez E.sp. z o.o. na równi z zezwoleniem, takim jak to, które współcześnie znajduje umocowanie w treści art. 124 u.g.n. Zezwolenie z 1975 r. nie miało charakteru jednorazowego, czy czasowego ograniczenia własności (mimo sformułowania, choć bez daty końcowej), co uzasadniać miałoby tezę o zobowiązaniu tylko podmiotu wskazanego w decyzji, a w przypadku jego braku, Skarbu Państwa. Ograniczenie wynikające z zezwolenia ma charakter trwały, a jego beneficjentem nie był tylko Zakład E. P., ale po kolei wszystkie wskazane w decyzji podmioty - obecnie od 2007 r., czyli też w dacie orzekania przez organy, E.sp. z o.o. Innymi słowy, skutek decyzji w postaci ograniczenia trwa, a jego beneficjentem jest nikt inny jak właśnie E.sp. z o.o. W ocenie Sądu art. 132 ust. 6 u.g.n stosowany do stanów dawnych powinien być interpretowany w ten sposób, że odpowiedzialność za odszkodowanie ponosi gestor sieci, a zarazem obecnie

korzystający z ograniczenia orzeczonego w trybie art. 35 u.z.t.w.n., czyli jego beneficjent.

Skoro w świetle obowiązującej regulacji zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest podmiot, który uzyskał zezwolenie, to okolicznością prawnie istotną z punktu widzenia określenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania jest ustalenie następcy prawnego tego zezwolenia. W sprawie niesporne jest, że następcą tym jest E.Sp. z o.o. w P. Powołany przepis art. 132 ust. 6 u.g.n. nie odwołuje się do przesłanki posiadania linii energetycznej przez podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania, ani do regulacji dotyczących wydzielenia czy utworzenia nowej spółki prawa handlowego w rozumieniu przepisów k.s.h. i o przekształceniach własnościowych, czy też rozliczeń finansowych pomiędzy podmiotami gospodarczymi (tak też NSA w wyroku z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 1756/20, oddalającym skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Po 1040/19).

Sąd podkreślił, że stosowanie art. 132 ust. 6 u.g.n. do zdarzeń "dawnych" nie polega na odtwarzaniu skomplikowanego następstwa prawnego podmiotów ze sfery prawa handlowego i cywilnego. Należy natomiast zweryfikować, jaki podmiot, dzięki dawnym zezwoleniom wydanym na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., obiektywnie i współcześnie dysponuje prawem wstępu na obciążone nieruchomości. Ten bowiem właśnie podmiot powinien być obciążany obowiązkiem odszkodowawczym, będącym korelatem uzyskanego niegdyś na podstawie u.z.t.w.n. i trwającego nadal prawa. Zdaniem Sądu takie podejście odpowiada ratio legis art. 132 ust. 6 u.g.n. - ustawodawca dążył do tego, aby odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości opłacał podmiot będący administracyjnym adresatem zezwolenia z art. 124 u.g.n.

Zdaniem Sądu dla potrzeb stosowania art. 132 ust. 6 u.g.n. nie ma znaczenia, kto w przeszłości, w dacie wywłaszczenia, mógł wypłacić odszkodowanie (czy był to Skarb Państwa czy inny podmiot). Istotne jest bowiem to, kto w chwili złożenia współczesnego wniosku, w istniejących okolicznościach faktycznych i prawnych, nadal jest beneficjentem decyzji ograniczającej korzystanie z nieruchomości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Po 1040/19).

W konsekwencji, w ocenie Sądu pierwszej instancji nieprawidłowe było zobowiązanie w zaskarżonej decyzji do zapłaty odszkodowania E. SA (solidarnie obok E.sp. z o.o.). Z tych samych względów nietrafne były także zarzuty skarżących spółek sprowadzające się do próby wykazania, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania powinien być Skarb Państwa.

Sąd uwzględnił natomiast zarzut skargi E. S.A., w zakresie w jakim ta wskazała na naruszenie art. 132 ust. 6 u.g.n. i wywodziła, że nie jest jednostką dysponującą zezwoleniem na założenie lub przeprowadzenie ciągów, przewodów lub urządzeń, których ten przepis dotyczy.

Podsumowując, jako nieprawidłowe Sąd uznał zobowiązanie do zapłaty odszkodowania E. S.A. (solidarnie obok E. sp. z o.o.). E. S.A. w ogóle nie powinna występować w charakterze podmiotu zobowiązanego. Z tego też powodu Sąd uznał za zbędne rozważania dotyczące podniesionych ze przez E.S.A. zarzutów odnośnie skierowania decyzji do podmiotu nie będącego stroną oraz aspektów następstwa prawnego tej spółki względem zobowiązań Skarbu Państwa.

Sąd wyjaśnił również, że zgłoszone przez spółkę E. S.A. zarzuty naruszenia art. 28 i art. 156 § 1 k.p.a. nie mogły zostać uwzględnione, albowiem spółka była stroną toczącego się postępowania administracyjnego. Spółce doręczono bowiem zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie (k. 12 akt adm. organu I instancji), postanowienie o powołaniu biegłego (k. 103 akt adm. organu I instancji), zawiadomienie o możliwości zapoznania się z operatem i wniesienia uwag (k. 140 akt adm. organu I instancji), informację o odniesieniu się przez biegłego do uwag wniesionych do operatu szacunkowego (k. 162 akt adm. organu I instancji), zawiadomienie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów (k. 187 akt adm. organu I instancji), a także decyzję organu I instancji. Również w toku postępowania odwoławczego spółce doręczono wszystkie dokumenty, które przesyłano do pozostałych stron postępowania, w tym zawiadomienie w trybie art. 10 k.p.a.

Pozostałe zarzuty podniesione w skargach, w tym dotyczące operatu szacunkowego sądu uznał za niezasadne.

Powyższy wyrok zaskarżony został w całości skargą kasacyjną przez J. D. i Z. D.Skarżący kasacyjnie wnieśli o :

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu;

2. zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi Skarżący kasacyjnie zarzucili naruszenie prawa materialnego to jest art. 132 ust. 6 u.g.n. poprzez błędne jego zastosowanie, polegające na:

a) uznaniu spółki E.Sp. z o.o. za jedyny podmiot zobowiązany do zapłaty na rzecz uczestników postępowania odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P.przy ul. Ź. [...];

b) uznaniu, iż E. S. A. nie jest podmiotem zobowiązanym solidarnie ze spółką E.Sp. z o.o. do wypłaty uczestnikom postępowania odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. Ź. [...].

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następujące :

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Problematyka wykładni art. 132 ust. 6 u.g.n. w analogicznych stanach faktycznych, to jest w sprawach dotyczących ustalenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S. była już, jak słusznie zwrócili uwagę skarżący kasacyjnie, przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki NSA z 25 czerwca 2021 r. I OSK 1149/20,19 sierpnia 2021 r. I OSK 645/20, 12 kwietnia 2022 r. I OSK 1230/21).

Sąd kasacyjny wskazuje, że rozważania zawarte w powyższych wyrokach zgodne są w znacznej części z rozważaniami zawartymi w zaskarżonym wyroku.

Sąd kasacyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że zgodnie z którym punktem wyjścia do wskazania normy prawnej określającej podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania powinna być regulacja, która mogła być podstawą do określenia takiego podmiotu w roku 1975, czyli w dacie wydania decyzji zezwalającej na budowę linii energetycznej i zajęcia gruntu pod tak określony cel.

Według art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. (w brzmieniu obowiązującym po dacie wydania zezwolenia z 1975 r. i budowy linii energetycznej), odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia, a w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta. Z kolei art. 35 ust. 1 powołanej ustawy upoważniał organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe do zakładania i przeprowadzania na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągów drenażowych, przewodów służących do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności. Należy zwrócić uwagę, że w powołanym przepisie wymieniono przedsiębiorstwa państwowe jako podmioty upoważnione do zakładania sieci, a tym samym również jako podmioty upoważnione do zawarcia porozumienia w przedmiocie odszkodowania, zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 u.z.t.w.n. należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia i do zagadnień odszkodowawczych powstałych na tle tego szczególnego sposobu wywłaszczenia stosować przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Przypomnieć w tym miejscu należy niekwestionowane ustalenia faktyczne z których wynika, że pismem z [...] lutego 1975 r. Zakład E. P. wniósł o wydanie zezwolenia na tymczasowe zajęcie przedmiotowej nieruchomości, położonych w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej kV 110. Plan realizacyjny tej inwestycji został zatwierdzony decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Prezydium Rady Narodowej Miasta P. z [...]listopada 1973 r. Decyzją z [...]marca 1975 r. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego P. zezwolił w/w Zakładowi Energetycznemu na tymczasowe zajęcie w/w terenów. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia [...] października 1975r.

Jak ustalił Wojewoda, a ustalenia te nie były kwestionowane ani przez strony postępowania ani przez Sąd pierwszej instancji, w wyniku przekształcenia Zakładu E. P. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa powstała E. P. S.A. (w oparciu o przepisy ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. z 1993 r. Nr 16, poz. 69) oraz zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lipca 1993 r.). Wymieniona ustawa z 5 lutego 1993 r. w art.5 ust.3 przewidywała, że spółka powstała w wyniku przekształcenia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1, wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconych przedsiębiorstw państwowych. Ponadto w myśl art. 12 ust.2 dekretu 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych ( Dz. U. z 1960, Nr 18, poz. 111) za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych Skarb Państwa nie odpowiada.

W dniu 2 stycznia 2003 r. nastąpiło połączenie E. P. S.A. z E. S. S.A., Zakładem E. G. SA, Z. Zakładem E. S.A. oraz Zakładem E. B. S.A. W związku z połączeniem E.P. S.A. zmieniła firmę na Grupa E. E.S.A. Taka nazwa obowiązywała do 12 października 2004 r., kiedy to nastąpiła kolejna zmiana firmy - na E. S.A.

Następnie w celu prawnego wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego E. S.A. zawiązała spółkę E.sp. z o.o., która pełni funkcję operatora systemu dystrybucyjnego. W dniu [...]czerwca 2007 r. zawarto umowę, na mocy której E. S.A. zbyła na rzecz E.Sp. z o.o. aport w postaci oddziału E.S.A. W umowie wskazano, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa.

Podzielić należy również stanowisko, zgodnie z którym obowiązek wypłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 u.g.n oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n, albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami, usuwaniem awarii oraz usuwanie z gruntu, o którym mowa w art. 124b ust. 1 u.g.n., albo zezwolenie na czasowe zajęcie nieruchomości w przypadku siły wyższej lub innej nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody albo przedsiębiorcę, który na podstawie koncesji wykonuje działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą,

Sąd kasacyjny nie podziela jednak stanowiska Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym za jedynego beneficjenta decyzji uznać należy obecnie Spółkę E.Sp. z o.o. Uzasadniając powyższe stanowisko Sądu pierwszej instancji wskazała, że przepis art. 132 ust. 6 u.g.n. nie odwołuje się do regulacji dotyczących przekształceń własnościowych, wydzielenia czy też utworzenia nowej spółki prawa handlowego jak również do rozliczeń finansowych pomiędzy podmiotami gospodarczymi. Powyższego stanowiska w stanie faktycznym niniejszej sprawy podzielić nie można.

W rozpoznawanej sprawie, beneficjentem wydanego zezwolenia był poprzednik prawny Spółki E. SA, czyli Zakład E. P.i to ten podmiot zobowiązany byłby do wypłaty odszkodowania. Kolejne podmioty, na podstawie opisanych wyżej aktów przekształcenia wstępowały w prawa i obowiązki Zakładu E.P. Ostatnim z tych następców jest właśnie E. SA. Natomiast E. Sp. z o.o. zawiązana przez E. SA a następnie na podstawie umowy zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa wyposażona w majątek przedsiębiorstwa korzysta obecnie z uprawnień wynikających z zezwolenia.

Rację miał zatem organ drugiej instancji wskazując, że w wyniku zastosowania normy z art. 132 ust. 6 u.g.n uznać należało, iż obowiązek odszkodowawczy leży solidarnie po stronie zarówno E.SA jak i E. O.Sp. z o.o. (tak wyrok NSA z 25 czerwca 2021 r., I OSK 1149/20). Obowiązek ten obciąża E.S.A. jako następcę prawnego podmiotu wskazanego w decyzji z 1975 r., zaś E.O. sp. z o.o. jako podmiot uprawniony do korzystania z zezwolenia w wyniku nabycia przedsiębiorstwa. Solidarny charakter odpowiedzialności za zobowiązania związane z działalnością tego przedsiębiorstwa, czyli również zobowiązania wynikające z decyzji dotyczących działalności tego przedsiębiorstwa, wynika z czynności prawnej (art. 369 k.c.).

Uznając zatem, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, który rozpoznając ponownie skargi uwzględni stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu.

W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. - zrzekli się rozprawy, a strony przeciwne w ustawowym terminie nie zawnioskowały o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. zasądzając solidarnie od skarżących Spółek na rzecz skarżących kasacyjnie jako wierzycieli solidarnych zwrot kosztów postępowania kasacyjnego na które składał się uiszczony od skargi kasacyjnej wpis w kwocie 1000 złotych oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 2700 złotych.

-----------------------

I OSK 1625/21

16