Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 347/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c,  art. 135
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2016 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia kwoty zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy K. z dnia [...] roku nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej także Kpa) w związku z art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1659 ze zm.) oraz w związku z art. 30 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 27 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 7 września 2007 r., o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 859 z późn. zm., dalej także "ustawa"), po rozpatrzeniu odwołania T. K. od decyzji Kierownika Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., z dnia [...] Nr [...] wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy K. w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na M. K. otrzymanych w okresie 01 października 2012 r. do 30 sierpnia 2013 w łącznej wysokości 5.500,00 zł., wraz z odsetkami za opóźnienie – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.

Orzeczenia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 07 kwietnia 2014 r. T. K. zwrócił się do organu pierwszej instancji z prośbą o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnionej M. K. Po rozpatrzeniu wniosku strony organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówił stronie umorzenia spornych należności. Od tej decyzji strona wniosła odwołanie, po rozpatrzeniu którego organ drugoinstancyjny decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji .

Wskutek zaskarżenia przez stronę tegoż rozstrzygnięcia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wyrokiem tegoż Sądu z dnia 12 sierpnia 2015 r. Sygn. akt IV SA/GI 1217/14 uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...] Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja są wadliwe wskazując, że organ pierwszej instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych powinien szczegółowo ustalić stan faktyczny i okoliczności sprawy (w tym zakresie starań skarżącego o podjecie stosownego zatrudnienia), a następnie dokonać oceny zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, przy dochowaniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego.

W tych okolicznościach, ponownie rozpoznając sprawę, organ pierwszej instancji przytoczoną na wstępie decyzją z dnia[...] zaakceptowaną w pełni przez organ odwoławczy, odmówił stronie umorzenia kwoty zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną M. K., otrzymanych w okresie od 01 października 2012 r. do 30 sierpnia 2013 r. w łącznej wysokości 5.500,00 zł. Uzasadniając wskazał, że T. K. choruje na miażdżycę kończyny dolnej prawej, jest po amputacji lewego uda (wyposażony w protezę, używa również wózka inwalidzkiego oraz balkonika do poruszania się) oraz na nadciśnienie tętnicze, posiada znaczny stopień niepełnosprawności przyznany przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności do dnia 30 września 2016 r. oraz w Zus–ie orzeczono wobec niego całkowitą niezdolność do pracy do czerwca 2016 r. Na dochód strony, co jak zaakcentował, składa się renta inwalidzka w wysokości 1555,38 zł. Sytuacja zdrowotna strony jest trudna jednak – jak uznał – umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dzieci dłużnika przez wszystkich podatników, a sprzeciwia się zatem temu interes społeczny. Stwierdził także, że zadłużenie strony i obowiązek jego uregulowania są następstwem nie wywiązywania się przez nią z obowiązku alimentacyjnego wobec córki M. K. ustanowionego wyrokiem Sądu Okręgowego w C. Zaakcentował, że "bezspornym jest obowiązek realizowania przez rodziców obowiązku alimentacyjnego".

Jednocześnie wyjaśnił, że w "momencie nie wywiązywania się któregoś z rodziców z tego obowiązku ciężar opieki przejmuje Państwo działając w myśl ustawy o Pomocy osobom uprawnionym do alimentów z dnia 07 września 2007 r. Jednocześnie zadłużenie powstałe z tytułu wypłaconych świadczeń dla osoby uprawnionej do alimentów, obciąża osobę zobowiązaną do alimentacji". Nadmienił, iż kwota jest następstwem nie wywiązywania się dłużnika z obowiązku alimentacyjnego przez dłuższy okres czasu. Egzekucja prowadzona przez Komornika Sądowego była w okresie zasiłkowym 2012/2013 bezskuteczna. Podsumowując stwierdził, że możliwość umorzenia lub rozłożenia na raty należności z funduszu alimentacyjnego dają "tylko szczególnie uzasadnione sytuacje, to znaczy wyjątkowe, losowe, które ze względów zdrowotnych lub rodzinnych obciążają budżet zobowiązanego i nie pozwalają na uregulowanie zadłużenia". W jego ocenie analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie pozwala stwierdzić, że taka szczególna sytuacja w tej sprawie nie występuje.

Ze stanowiskiem tym nie zgodziła się strona skarżąca wnosząc od niej odwołanie, w którym podniosła, co do istoty, że organ pierwszej niewłaściwie ocenił jej sytuację życiową i zdrowotną.

Organ odwoławczy dokonując ponownego rozpoznania sprawy w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach – na wstępie – potwierdził ustalenia poczynione przez organ pierwszoinstancyjny a przytoczone powyżej, a następnie odwołując się do regulacji prawnych przedmiotu rozpoznania podał, że w świetle uregulowań prawnych zawartych w art. 27 ust. 1 i 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty.

Organ właściwy wierzyciela po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2).

Następnie organ właściwy wierzyciela przekazuje komornikowi sądowemu prowadzącemu postępowanie egzekucyjne decyzję przyznającą osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 8).

W kolejnych motywach wyjaśnił, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Przekazanie, o którym wyżej mowa następuje na podstawie decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 9 i ust. 10).

Stosownie do uregulowań prawnych zawartych w art. 30 ust. 1 i ust. 2 cyt. ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt. 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasadzonych alimentów;

2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (art. 30 ust. 2 cyt. ustawy).

Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu Kolegium zważyło, że w doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, iż uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia uznaniowych okoliczności dotyczących rodziny. Dlatego wybór ten poprzedzać ma zgromadzenie i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, w szczególności gdy jest ona niekorzystna dla strony.

W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji w sposób należyty przeprowadził postępowanie dowodowe w sprawie nie naruszając zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 30 ust. 2 ustawy oraz w art. 77 § 1 Kpa. Uzasadniając odmowę przyznania stronie żądanej ulgi organ działał zgodnie z dyrektywami Sądu. Zaznaczyło, że zaległości będące przedmiotem rozstrzygnięcia sprawy są efektem wieloletniego niewywiązywania się strony ze zobowiązań alimentacyjnych wobec dzieci. W związku z tym należności te pokrywane są z budżetu Państwa, a tym samym ciążą na ogóle społeczeństwa. Podkreśliło, że dobro dzieci jest celem nadrzędnym, a łożenie na dzieci jest obowiązkiem każdego rodzica. W ocenie Kolegium skoro obecnie w związku z otrzymywaniem przez dłużnika alimentacyjnego dochodu z tytułu renty inwalidzkiej istnieje możliwość spłacenia przez nią spornych należności, to zdaniem Kolegium organ zasadnie odmówił jej ich umorzenia.

Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oprócz możliwości umorzenia daje również organowi możliwość zastosowania stosownie do sytuacji w jakiej znajduje się wnioskodawca innej formy ulgi. Zwróciło także uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. akt IV SA/GI 649/14 zważył, że analiza treści tego przepisu w zakresie zawartego w nim zwrotu "może (...) umorzyć przesądza, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy". Oznacza to, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. Z przepisu tego można wywnioskować, że ustawodawca przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji. Dłużnik może więc wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożenia na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności.

Tym samym organ odwoławczy uznał, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie prawem i z tego też względu orzekł o utrzymaniu jej w mocy.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca ponownie wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia – analogicznie jak w odwołaniu i poprzednio wywiedzionej skardze – zaskarżonej decyzji zarzuciła, co do zasady, brak właściwego ustalenia stanu faktycznego i nie uwzględnienia przez orzekające w sprawie organy oceny dokonanej przez WSA w wyroku z dnia 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 1217/14, będącym podstawą ponownego rozpoznania jej sprawy.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powtórzyło argumentację w niej zawartą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Mocą art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm. dalej także: Ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Stosownie do art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Powyższe oznacza, że Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

Ponadto wskazania wymaga, że w sytuacji gdy sprawa była już rozstrzygana przez wojewódzki sąd administracyjny, jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie, Sąd działa w warunkach związania prawomocnym wyrokiem, w niniejszej sprawie wyrokiem tut. Sądu z dnia 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 1217/14. Związanie samego sądu oznacza to, że sąd zobowiązany jest do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez sąd poglądowi oraz konsekwentnemu reagowaniu w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przez organ administracji publicznej – tak też WSA w Warszawie wyroku z dnia 16 marca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 129/07. Z kolei organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Nawet w wypadku sporu co do stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 czerwca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 625/07).

Resumując, zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. W tym miejscu wyjaśnić należy, że w pojęciu "ocena prawna" mieści się, przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, a także sposób ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Może ona zatem dotyczyć ujawnionych w postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego, w szczególności kwestii zastosowania do nich określonych regulacji prawnych. Wskazania co do dalszego postępowania zasadniczo stanowią konsekwencję oceny prawnej, określając sposób i kierunek działania przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Związanie oceną prawną, jak i zawartymi w orzeczeniu wskazaniami, co do dalszego postępowania, powoduje, że determinują one działania każdego organu w postępowaniu administracyjnym, podejmowane w sprawie, której dotyczyło postępowanie sądowoadministracyjne, aż do czasu jej rozstrzygnięcia. W przypadku rozpoznawania sprawy przez Sąd oznacza ono z kolei, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Odnotować też trzeba, że nawet w wypadku sporu, w zakresie stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny Sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z wyroku Sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego – ja wskazano powyżej – stanowi natomiast prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem Sądu. Stanowisko tożsame z prezentowanym wyraził NSA w wyrokach z dnia 7 grudnia 1999 r., sygn. akt I SA 1089/99 i z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt I FSK 1129/12 oraz z tego samego dnia o sygn. akt I FSK 1101/12. Związanie oceną prawną, co wymaga powtórzenia, powoduje, że ani organ administracji, ani Sąd, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkować się mu w pełnym zakresie. Obowiązek ten może być wyłączony jedynie w wypadku zmiany stanu prawnego, istotnej zmiany okoliczności faktycznych, bądź wzruszenia wyroku zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (por. wyroki NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1296/10 i sygn. akt II FSK 1328/10 przytoczone w wyroku WSA w Opolu z dnia 20 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Op 87/13).

Jednocześnie podkreślenia wymaga, że Sąd nie stwierdził, ażeby zaistniały okoliczności umożliwiające odstąpienie od oceny i wskazań co do dalszego postępowania sformułowanych w przywołanym orzeczeniu sądowym WSA w Gliwicach z dnia 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 1217/14. Tym samym wychodząc z przywołanych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uwzględnił skargę, gdyż stwierdził, iż organ administracji wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się naruszenia przepisów prawa w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, które to ustalenie obligowało Sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

W tym miejscu wskazać, że Sąd ustalając istotny dla niej stan faktyczny – co do meritum – nakreślił go powyżej przy omawianiu stanowiska organu jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest ocena prawidłowości prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Materialnoprawną podstawą orzekania w sprawie – jak słusznie zauważyły organy pierwszej i drugiej instancji – był art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do jego treści organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przywołana norma prawna nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 wymienionej wyżej ustawy zapada w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest, iż działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 Kpa, uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 Kpa, jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Innymi słowy przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji. Wspomniane tzw. uznanie administracyjne oznacza, że organ ją podejmujący ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym oczywistym przy tym jest, że rozstrzygnięcie to winno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności, a decyzja winna być wyczerpująco uzasadniona.

Decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu, na co zwrócił szczególną uwagę tut. Sąd w wyroku będącym podstawa ponownego rozpoznania tejże sprawy, tj. wyroku z dnia 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 1217/14, wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje podejmowane w ramach ustawowego skrępowania, gdyż powinny wskazywać dlaczego to, a nie inne rozwiązanie zostało wybrane, czemu nie sprostały orzekające w niej organy.

W tej mierze wskazać należy, że analiza akt administracyjnych sprawy prowadzi do uprawnionego wniosku, że uzasadnienia decyzji obu instancji nie spełniają wymogów zawartych w art. 107 § 3 Kpa, gdyż organy te nie dokonały pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego, wręcz przeciwnie ograniczyły się do przytaczania regulacji prawnych i lakonicznych stwierdzeń o obowiązku alimentacyjnym strony jako rodzica. Nie odniosły się do konkretnej prośby strony i wskazanych przez nią na jej poparcie argumentów. Skoro ustawodawca stworzył dla zobowiązanego trzy rozwiązania, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji w ramach, których może on wystąpić o rozłożenie na raty, odroczenie terminu spłaty zadłużenia a w ostateczności także o umorzenie występującego zadłużenia, to realizując zagwarantowane przez ustawodawcę prawo do ubiegania się o jedno z tych rozwiązań organy każdorazowo zobligowano są zindywidualizować i odnieść te możliwości prawne do sytuacji życiowej podmiotu korzystającego z niego, czego – w ocenie Sądu – w sprawie poddanej kontroli osądu nie uczyniły starannie.

W szczególności organy nie rozważyły, czy odmowa umorzenia przedmiotowych należności nie doprowadzi de facto do nieodwracalnych strat dla strony i biorąc pod uwagę konkretną bardzo trudną jej sytuację nie spowoduje zagrożenia dla możliwości jej dalszej egzystencji, albo uniemożliwi jej zaspokajanie podstawowych potrzeb bytowych, w tym także wynikających z potrzeby zapewnienia pożywienia, odzieży i obuwia.

Działanie w ramach uznania administracyjnego, co wymaga podkreślenia, nie oznacza – jak wskazano powyżej – jednak dowolności. Ażeby rozstrzygnięcie sprawy nie było dowolne, organ administracji musi poprzedzić je wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Tymczasem organ pierwszej instancji poprzestał na ustaleniu, że strona posiada długoterminowe zaległości, jest chora, ma trudną sytuację zdrowotną. Organ odwoławczy ustalenia te uznał za kompletne i wystarczające do wydania decyzji o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.

W ocenie Sądu organ powinien był wnikliwie przeanalizować aktualną sytuację życiową, zdrowotną, dochodową i rodzinną skarżącego. Argumentem przemawiającym za odmową umorzenia zaległości nie może być ustalenie, że skarżący nie łożył – co do zasady – przez lata na utrzymanie dziecka. Gdyby bowiem podzielić taką argumentację, wówczas należałoby uznać, że w przypadku osób przez dłuższy okres nie łożących na utrzymanie dziecka przesłanki wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów faktycznie nie mają zastosowania. Cytowany przepis takiego wyłączenia jednak nie zawiera, zatem także w odniesieniu do tej grupy osób, sytuacja rodzinna i dochodowa może uzasadniać także umorzenie, jak i odroczenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czy też rozłożenie ich na raty.

W tej mierze należy podzielić pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 371/11 (wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl.), zgodnie z którym ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Naczelny Sąd Administracyjny w przytoczonym rozstrzygnięciu uznał, że skoro ustawodawca nie wskazał w powołanym przepisie jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, to badaniu powinna podlegać aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna, czego w sprawie organy nie uczyniły i nie odniosły do obiektywnych okoliczności dotyczących woli strony.

Oznacza to, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie odmowy odroczenia spłaty należności. Na gruncie powołanego przepisu nie jest zatem dopuszczalne dokonywanie oceny we wskazanym wyżej zakresie w oparciu o sytuację dłużnika, czy jego zachowania, jakie miały miejsce przed wydaniem decyzji, jak uczynił to organ pierwszej instancji a zaakceptował organ odwoławczy w omawianej sprawie. Okoliczność, że skarżący przed wnioskiem o umorzenie nie łożył na utrzymanie dziecka nie stanowi podstawy dokonania oceny wypełnienia przesłanki z art. 30 ust 2 ustawy, jak uczyniły to organy. Nie wiadomo wszak – jak wskazano powyżej – dlaczego nie łożył i czy mógł łożyć.

Sąd podkreśla, że okoliczność, iż skarżący nie łożył przed osadzeniem w zakładzie karnym na utrzymanie dziecka nie jest dostateczną i samodzielną podstawą uznania, że w jego przypadku brak jest podstaw do odroczenia spłaty tychże należności. Stan w jakim znalazła się strona i stanowisko organu dają natomiast podstawę do uznania, że jego – co do istoty – stan konta alimentacyjnego (w tym odsetki) będę generowały w przyszłości jeszcze większe zadłużenie. Tak samo Sąd uznaje, że organ wskazując bez odniesienia się do przesłanek warunkujących umorzenie zaległości, na okoliczności takie jak: wiek strony, jej stan zdrowotny i życiowy, uczynił iż w realiach przedmiotowej sprawy w ogóle nie można poddać ich ocenie, albowiem nie zawierają mierników stanowiących o takim a nie innym rozstrzygnięciu. Raz jeszcze należy podkreślić, że aby dokonanie takiej oceny było możliwe niezbędna jest wnikliwa analiza sytuacji życiowej, zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Załączone oświadczenie majątkowe dłużnika alimentacyjnego, wskazuje jedynie na to, że nie posiada on żadnego majątku, zaś dokumentacja medyczna dowodzi stale pogarszającej się jego sytuacji zdrowotnej, co także pominęły orzekające w sprawie organy. Brak jest jakiejkolwiek dokumentacji czy zważań, z których wynikałoby chociażby jakie są możliwości zarobkowe skarżącego zważywszy na: jego wiek, stan zdrowia, wykształcenie, predyspozycje zawodowe, przebieg drogi zawodowej, czy korzystał wcześniej z możliwości stypizowanych w art. 30 ust. 2 i z jakim rezultatem, czy jest to jego pierwsza, czy kolejna prośba. Należy przy tym podzielić w pełni pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07 wprost wskazujący, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności, jak: stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o jedną z alternatyw określonych w art. 30 ust. 2 ustawy, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Tych okoliczności organy nie ustaliły.

Na marginesie Sąd zauważa, że akta sprawy nie są opisane w zakresie ich zawartości i zawierają kserokopie nieuwierzytelnione i nie potwierdzone co do autentyczności.

W ocenie Sądu, zaniechania w tym zakresie uzasadniają stwierdzenie, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 77 § 1 Kpa, a także art. 153 Ppsa, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 Kpa). Organ administracji publicznej – co podnoszono także powyżej – zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego). Mając na uwadze, że organ przeprowadził postępowanie dowodowe z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów, w konsekwencji dopuścił się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie może budzić wątpliwości, że w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 1999 r. sygn. akt III SA 7900/98). Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy daje podstawy do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. W ocenie Sądu wniosek skarżącego nie został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. Organ administracji nie poczynił ustaleń i logicznego wnioskowania w oparciu o materiał zebrany w jego toku, a ten zgromadzony nie został należycie oceniony, a bynajmniej uzasadniony. Uzasadnienia decyzji tak pierwszej jak i drugiej instancji są ogólne i w zasadzie nie zawierają żadnych informacji na temat aktualnej sytuacji rodzinnej strony. Organy ustaliły jedynie, że sytuacja skarżącego jest trudna.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić poczynione wyżej uwagi oraz ściśle odnieść ustalony stan faktyczny do przesłanek nie tylko umorzenia ale także odroczenia spłaty zadłużenia, wynikających z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wydać rozstrzygnięcie w oparciu o wynikające stąd wnioski. Oznacza to, iż wyłącznym argumentem przemawiającym za odmową pozytywnego rozpoznania wniosku strony, nie może być ustalenie, że będąc zobowiązany do alimentacji nie płacił.

Organy – co istotne – nie ustosunkowały się do bieżącej, aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej strony, a przecież to właśnie winny były poczynić, mając do dyspozycji zgromadzony materiał dowodowy. Ustawodawca formułując przesłanki art. 30 ust. 2 powoływanej ustawy nie wskazał jakiego czasookresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej rodziny, co oznacza, że kierując się ogólnymi zasadami postępowania organ obowiązany był przeanalizować i uwzględnić stan aktualny, bieżący. W tym miejscu należy ponownie odwołać się do stanowiska prezentowanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 371/11, w którym wskazano wprost, że "ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności".

Z tych względów Sąd wyeliminował z obrotu prawnego decyzje organów pierwszej i drugiej instancji. Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku strony organ pierwszej instancji powinien szczegółowo ustalić stan faktyczny i okoliczności sprawy, a następnie dokonać ich oceny zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Organy dążąc do właściwego, zgodnego z prawem załatwienia sprawy, przy dochowaniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego, powinny zatem podjąć wszelkie konieczne czynności, a w tym przeprowadzić między innymi dowody o których stanowi art. 75 § 1 Kpa, które pozwoliłyby na jednoznaczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.

Tym samym podkreślenia wymaga, że wynik postępowania w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń zależy od tego, czy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zostaną uznane przez organ administracji jako "szczególnie uzasadnione". Wskazać należy, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie zawiera definicji pojęcia "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny", zatem jej wystąpienie lub też nie, w każdym przypadku wymaga od organu odniesienia się do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta powinna być więc badana po kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia zaległości. W ramach tych sfer powinien zweryfikować wystąpienie "szczególnie uzasadnionych okoliczności", w konkretnej sytuacji życiowej strony. Mając na uwadze powyższe reguły Sąd doszedł do przekonania, że stan faktyczny budzi wątpliwości i nie został ustalony z poszanowaniem obowiązujących reguł, w sposób uniemożliwiający wydanie prawidłowej decyzji.

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.