Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 735/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par 3ust 1 pkt 3, art 28 ust 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędzia WSA Elżbieta Woźniak Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Furtak-Biernat po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 lutego 2020 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (ZUS) odmówił S. Z. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenia społeczne za okres [...] - [...] w łącznej kwocie [...]zł.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym sprawy.

Pismem z [...] kwietnia 2019 r. (wpływ do ZUS) S. Z. (dalej: "strona" lub "wnioskodawca" lub "zobowiązany" lub "skarżący") zwrócił się z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek za lata 2005-2008.

We wniosku wskazał, że w 2009 r. został złożony wniosek o ogłoszenie jego upadłości, po czym w dniu [...] kwietnia 2009 r. sąd ogłosił upadłość. Po przejęciu majątku przez syndyka, upadłość była prowadzona do [...] maja 2014 r. Wnioskodawca wskazał, że po sprzedaży całego majątku ruchomego i nieruchomego nie starczyło na pokrycie wszystkich zobowiązań wobec wierzycieli, wnioskodawca został bez dachu nad głową, środków do życia, sprzętu do normalnego funkcjonowania, jak również bez żadnego pojazdu. Wnioskodawca nadmienił, że w tak trudnej sytuacji i nękania przez komorników jego żona wystąpiła do sądu o upadłość konsumencką.

Poinformował także, że jego wiek i choroby nie pozwoliły na podjęcie pracy (brak zainteresowania ze strony pracodawców) i był zmuszony prosić rodzinę oraz znajomych o pomoc (pożyczki, które zaciągnął spłaca do dziś). Zaznaczył, że obecna sytuacja nie jest dobra, boryka się z wieloma kłopotami finansowymi, ale stara się odbudować życie i zdrowie, co pochłania w większości pieniądze.

Nadmienił, że pobierane emerytury: z ZUS i KRUS o łącznej kwocie [...]zł, przeznaczane są w większości na przejazdy, opłaty za mieszkanie, które wraz z żoną wynajmują, tj. gaz, wodę, wywóz śmieci - w sumie ok. [...] zł. Podkreślił także, że razem z żoną są osobami schorowanymi i na leczenie, dojazdy, badania u specjalistów, wizyty prywatne (ze względu na czas oczekiwania) wydają ok. [...] zł, a po odliczeniu wszystkich wydatków nie pozostaje wiele na życie. Zaznaczył, że zakup żywności oraz innych środków do życia ciągle wzrasta i nawet oszczędzając (uwzględniając stare zaległości) nie są w stanie żyć godnie, przy tak dużych brakach jakie powstały po sprzedaży majątku, a spłata tak dużego zadłużenia wobec ZUS pogorszyłaby życie do końca.

Wskazał, że mieszkanie, które wynajmują wymaga remontu, którego nie są w stanie sami zrobić a wynajęcie fachowca to dodatkowy koszt (nie mówiąc już o zakupie mebli czy sprzętu), a jeśli rodzina wymówi mieszkanie to znowu pozostaną bez dachu nad głową. Wnioskodawca podniósł , że nie stać jego rodziny również na zakup samochodu, który ułatwiłby życie i dojazd do lekarza.

Wnioskodawca podkreślił, że w celu poprawy sytuacji życiowej musiał założyć działalność gospodarczą pn. [...], ponieważ tylko w taki sposób rodzina może uzyskać dodatkowe dochody, a żadna firma nie chce go zatrudnić ze względu na stan zdrowia i wiek. Strona przedłożyła następujące dokumenty:

postanowienie Sądu Rejonowego w K. [...] Wydział Gospodarczy z [...].05.2014r. i [...].10.2015 r.,

oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej z [...].05.2019 r.,

formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis,

oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z [...].05.2019r.,

podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres do [...] r.,

faktura za gaz z 04.03.2019 r.,

faktura za wodę z 22.03.2019 r.,

dowód opłaty za wywóz odpadów komunalnych,

zaświadczenie lekarskie z 11.04.2019 r. - szt. 2.

W trakcie postępowania organ ustalił, że w okresie od [...].01.1999 r. do [...].04.2008 r. strona prowadziła działalność gospodarczą w zakresie przetwarzania i konserwowania mięsa, z wyłączeniem mięsa z drobiu.

W związku z nieopłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na koncie powstały zaległości.

Obecnie (od [...].01.2019 r.) strona prowadzi działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego towarów.

Według załączonego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres do [...] zobowiązany uzyskał przychód w wysokości [...] zł (dochód [...] zł).

Ponadto ustalono, że strona pobiera emeryturę, w kwocie [...]zł brutto, [...] zł netto. Ze świadczenia nie są dokonywane potrącenia.

Gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne w ZUS w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto. Świadczenie jest wolne od potrąceń. Łączna kwota dochodów to [...] zł.

Strona oświadczyła, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej, ani z innych form wsparcia.

Organ ustalił także, że miesięczne wydatki strony wynoszą:

gaz, woda, wywóz śmieci - w kwocie [...]zł,

leczenie, dojazdy, badania u specjalistów, wizyty prywatne - w kwocie [...]zł.

Oprócz zaległych składek ZUS strona nie wykazała w oświadczeniu innych zobowiązań pieniężnych. We wniosku natomiast zaznaczyła, że zaciągnęła pożyczki, które spłaca do dziś.

Organ rentowy na podstawie oświadczenia wnioskodawcy, przyjął że nie posiada on środków transportu, ani nieruchomości. Wykazał on natomiast inne składniki mienia ruchomego (telewizor, lodówka, pralka, wyposażenie pokoju i kuchni) o łącznej wartości [...] zł.

Ustalono także w Centralnej Ewidencji Pojazdów, na nazwisko strony zarejestrowane są środki transportu:

samochód ciężarowy [...] z 2000 r. - współwłasność,

samochód ciężarowo-osobowy [...] z 1994 r. - współwłasność,

samochód ciężarowy specjalizowany [...] z 1994 r. - współwłasność,

przyczepa ciężarowa [...] z 1970 r.,

samochód ciężarowy uniwersalny [...] z 1990 r.,

samochód ciężarowy [...] z 1989 r.,

samochód ciężarowy [...] z 1984 r.,

samochód ciężarowo-osobowy [...] z 1994 r.,

przyczepa ciężarowa [...] z 1987 r.

Zgodnie z Centralną Bazą Danych Ksiąg Wieczystych potwierdzono, że strona nie posiada nieruchomości.

Na podstawie zaświadczeń lekarskich z [...].04.2019 r., ustalono że wnioskodawca i jego żona są schorowani i wymagają systematycznego leczenia; Strona zmaga się z licznymi chorobami m.in. z [...]. Natomiast żona boryka się z [...].

Postanowieniem z dnia [...] maja 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. umorzył z mocy prawa prowadzone wobec strony postępowanie egzekucyjne. W toku postępowania ustalono, że postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. Sąd Rejonowy w K. [...] Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Naprawczych ogłosił upadłość wnioskodawcy obejmującą likwidację majątku, które uprawomocniło się [...] maja 2009 r.

Następnie postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. Sąd Rejonowy w K. zakończył postępowanie upadłościowe.

Według organu obecnie w stosunku do strony nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Ponadto organ rentowy stwierdził, że należności z tytułu składek za okres 06-10/2005, 12/2005-10/2007, 03/2008-04/2008 są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miało wpływ:

ogłoszenie upadłości w dniu [...] kwietnia 2009 r. do dnia zakończenia postępowania upadłościowego tj. [...] maja 2014 r.,

doręczenie w dniu [...] maja 2019 r. decyzji (z [...] maja 2019 r.) określającej zadłużenie, prawomocnej z dniem [...] czerwca 2019 r.

Następnie organ rentowy przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie, tj. art. 28 ust 2, ust. 3 pkt 1 do 6) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz.300), zwanej: "u.s.u.s.".

Stwierdził dalej, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów.

Zdaniem organu w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność, gdyż aktualnie strona prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody, pobiera także świadczenie emerytalne ZUS w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto. Ze świadczenia nie są dokonywane potrącenia. Wskazano także, że prowadzone w sprawie postępowanie egzekucyjne zostało postanowieniem z [...] maja 2009 r. umorzone z mocy prawa, a także, że sąd ogłosił upadłość strony obejmującą likwidację majątku, które uprawomocniło się [...] maja 2009 r. W trakcie postępowania został zlikwidowany cały majątek strony.

Na tym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż sytuacja majątkowa może ulec zmianie, co umożliwi zastosowanie środka egzekucyjnego.

Zdaniem organu rentowego w sprawie nie zachodzą również przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). W szczególności zdaniem organu w przypadku strony nie zachodzą okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, pomimo tego, że we wniosku powołała się na trudną sytuację zdrowotną swoją i małżonki.

W ocenie organu pomimo trudności zdrowotnych zarówno strona jak i małżonka dysponują stałym źródłem dochodu w postaci pobieranych (niezależnie od stanu zdrowia) świadczeń emerytalnych. Ponadto z dniem [...] stycznia 2019 r. wnioskodawca rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej, z której osiąga dochody. Zatem brak jest podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem ZUS. Zdaniem organu strona nie wykazała także przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, skoro nie udowodniła, aby poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności.

ZUS rozważył również na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Zdaniem organu strona uzyskuje miesięczne dochody z tytułu działalności gospodarczej w kwocie za okres do [...] r. w wysokości [...] i dochód w wysokości [...] zł, co daje miesięcznie ok. [...] zł. Pobiera emeryturę w kwocie [...]zł brutto, [...] zł netto. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która z tytułu emerytury otrzymuje [...] zł brutto, [...] zł netto. Organ wskazał, że wspólne wykazane dochody małżonków tj. kwota [...]zł i [...] zł z działalności gospodarczej strony, są wyższe od minimum socjalnego wynoszącego w przypadku gospodarstwa emeryckiego [...] zł, zatem w sprawie należy wykluczyć ubóstwo.

Odnosząc się do ponoszonych przez stronę wydatków (w kwocie [...]z) i zobowiązań, organ stwierdził, że ich posiadanie (zarówno publiczno - jak i cywilnoprawnych) nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Według organu spłata zobowiązań jest ważna, ale strona nie powinna pomijać spłaty zadłużenia wobec ZUS. Każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa, a zobowiązania wobec Zakładu nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, ze względu na ich szczególny charakter.

Ponadto, organ argumentował, że trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności. Wskazał także na powszechny obowiązek opłacania składek, wyjątkowy charakter odstąpienia od ich spłaty, uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia, a także na rolę jaką pełnią fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego, zasilane składkami. Zauważono także, że rozpatrując wniosek o umorzenie Zakład musi wziąć pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ zauważył również, że obowiązek spłaty zobowiązań składkowych może być realizowany w formie układu ratalnego.

W ocenie ZUS podjęcie decyzji o umorzeniu należności na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału nie pozwala na stwierdzenie, że sytuacja materialno-bytowa strony całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. Zdaniem organu, likwidacja zadłużenia (jeżeli nie obecnie to w przyszłości) chociażby niewielkimi kwotami w formie spłaty np. w układzie ratalnym nie pozbawi strony możliwości zaspokajania potrzeb bytowych.

W skardze wywiedzionej na powyższą decyzję Zakładu z dnia [...] lipca 2019 r. skarżący wniósł o jej uwzględnienie na jego korzyść.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 180 § 1 K.p.a., a także brak zastosowania zasad postępowania określonych w art. 7 K.p.a., art. 7a § 1 K.p.a., art. 8 § 1 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 107 § 1 i 3 K.p.a. oraz art 7 Konstytucji RP.

Zdaniem skarżącego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS niezgodnie z faktami twierdzi, że jest on aktualnie posiadaczem 9 samochodów, co jest oczywistą nieprawdą. Zarzucił, że organ w żaden sposób nie ustosunkował się do pisma z dnia [...].06.2019 r., w którym jednoznacznie oświadczył, że nie posiada żadnego pojazdu i w którym to piśmie kwestię tę wyjaśnił.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji także:

- naruszenie art. 28 ust.3, pkt 4b) u.s.u.s., uznając, że organ nie uwzględnił okoliczności, że Sąd Rejonowy w K. [...] Wydział Gospodarczy kończąc postępowanie upadłościowe postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. (sygn. akt [...]) umorzył w całości jego zobowiązania, nie umarzając jedynie należności wobec ZUS ponieważ umorzenie tego typu należności według przepisów prawa następuje w innym trybie (w toczącym się obecnie w niniejszej sprawie);

- naruszenie art. 28 ust. 4 u.s.u.s. poprzez niezasadną odmowę umorzenia składek oraz niezasadną odmowę umorzenia odsetek;

- naruszenie art.28 § 3 pkt 1, ppkt 1), 2) i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdyż wbrew wywodom ZUS zdaniem skarżącego w jego przypadku zastosowanie mają wszystkie okoliczności: uregulowanie przedmiotowych składek jest nierealne, poza tym z pewnością próba ich wyegzekwowania pozbawi stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (w tym zakupu żywności i leków); zaś sąd gospodarczy ogłaszając upadłość potwierdził jednoznacznie w postanowieniu, że niewypłacalność skarżącego była następstwem wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności; ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji sam potwierdził, że występują u skarżącego i jego żony przewlekłe choroby; a wbrew argumentom organu rentowego przewlekłe schorzenia uniemożliwiają osiąganie wysokich dochodów niezbędnych do uregulowania przedmiotowych należności wobec ZUS.

Ponadto, w ocenie skarżącego ZUS wbrew wymogom prawa wskazanym w pkt 1 niniejszej skargi nie wyjaśnił kwestii istotnej rozbieżności pomiędzy przypisywaną skarżącemu kwotą zaległych składek a kwotą wcześniej wyegzekwowaną z ww. tytułu.

Skarżący wskazał, że pismem z dnia [...] kwietnia 2009 r. zwracał się do organu rentowego z prośbą o wyjaśnienie rozbieżności wynikających ze złożonych deklaracji składkowych w okresie od czerwca 2005 r. do kwietnia 2008 r., z których wynika, że należność z tytułu składek wynosiła [...] zł, a kwotą w rzeczywistości przekazaną przez urząd skarbowy na konto ZUS K. od [...] kwietnia 2005 r. do [...] lipca 2008 r., wynoszącą [...] zł.

W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął powyższe zarzuty.

Organ rentowy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.), stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy

z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej "k.p.a.", jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Wskazać należy, że należności z tytułu składek za okresy 06-10/2005, 12/2005-10/2007, 03/2008-04/2008 są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Jak wskazał organ na bieg terminu przedawnienia wpływa fakt prowadzenia postępowania upadłościowego - w dniach od [...] kwietnia 2009 r. do dnia [...] maja 2014 r. - powodującego przerwę biegu terminu przedawnienia z mocy art. 24 ust. 5c u.s.u.s. (a nie zawiesza jak błędnie wskazał organ). Decyzja z określającej zadłużenie wydana [...] maja 2019 r., doręczona w dniu [...] maja 2019 r., stała się prawomocna z dniem [...] czerwca 2019 r. Wniosek o zastosowanie ulgi Skarżącego wpłynął do organu dnia [...] kwietnia 2019 r.

Podkreślić też należy, że przedmiotem zaskarżonej decyzji jest wyłącznie kwestia zasadności umorzenia składek i odsetek. Decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności nie rozstrzyga kwestii związanych z ich wysokością, lecz przesądza o braku podstaw do umorzenia kwoty wynikającej z zaległości. Dla ustalenia wysokości należności składkowych został zastrzeżony odrębny tryb postępowania, a zapadłe w tym zakresie decyzje podlegają kontroli sądów powszechnych a nie sądu administracyjnego. Sąd, w wyniku analizy akt sprawy nie powziął żadnych wątpliwości co do wysokości należności objętych kontrolowanym postępowaniem. Wysokość zadłużenia wynika między innymi z Informacji o stanie należności z tytułu składek od 01.01.1999 r., który to dokument załączony został do akt administracyjnych sprawy. Z akt sprawy wynika także, że wysokość i okresy zadłużenia zostały zawarte w odrębnej decyzji ZUS z [...] maja 2019r. Decyzja ta nie podlegała zaskarżeniu i stała się prawomocna z dniem [...] czerwca 2019r. Skarżący zatem nie kwestionował we właściwym trybie wysokości należności składkowych. Tym samym za niedopuszczalne Sąd uznał kwestionowanie istnienia czy wysokości należności składkowych w postępowaniu wszczętym skargą od decyzji o odmowie umorzenia tych należności.

Przechodząc do meritum sprawy, a więc rozważenia czy w sprawie zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, na wstępie należy też wskazać, że stan faktyczny ustalony przez ZUS znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia te Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe.

Organ prawidłowo też wskazał na podstawę materialnoprawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tj. art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. Wbrew twierdzeniu skarżącego podstawy orzekania nie stanowiły przepisy Ordynacji podatkowej, które zostały powołane w uzasadnieniu wyłącznie jako występujące w treści cytowanych przepisów u.s.u.s. (art. 28 ust. 3), przy okazji omawiania przesłanek umorzenia. Podniesione zarzuty w tym zakresie należało uznać za niezasadne.

Powołany przepis stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w związku z tym, że sprawa dotyczy również należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia tych należności także w innych uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 rozporządzenia. Są nimi w szczególności sytuacje gdy:

1. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., II GSK 321/07). Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

W przedmiotowej sprawie organ stwierdził brak przesłanek uzasadniających umorzenie należności skarżącego. Ustaleń tych dokonał w wyniku przeprowadzonego postępowania.

Oceniając postępowanie organu należy wskazać, że naczelną zasadą postępowania jest zasada prawdy obiektywnej określona w art. 7 k.p.a., której rozwinięciem jest przepis art. 77 § 1 k.p.a. Zgodnie z powyższą zasadą organy podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w tym zobowiązane są zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dążąc do załatwienia sprawy organ zobowiązany jest też mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Dokonując tych czynności organy muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 k.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Swobodna ocena dowodów, by nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny, m.in. logiki, doświadczenia życiowego, wszechstronności, z uwzględnieniem znaczenia i wartości dowodów.

Sąd stwierdził, że organ – wbrew zarzutom skargi - wypełnił obowiązki wynikające z powołanych regulacji i nie naruszył żadnych zasad postępowania.

Kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia zaległości jest ustalenie czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy ustalił w rozpoznawanej sprawie, że przesłanka całkowitej nieściągalności nie zachodzi. Z poszczególnych, enumeratywnie wyliczonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. sytuacji całkowitej nieściągalności zaległości w ogóle niniejszej sprawy nie dotyczą pkt 1 (nie zachodzi przypadek śmierci dłużnika), pkt 4 (nie prowadzono postępowania likwidacyjnego), pkt 4a, pkt 5 i 6 (w czasie trwania postępowania o umorzenie nie toczyło się postępowanie egzekucyjne).

Badając przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. organ prawidłowo wskazał, że na dzień orzekania skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody oraz że pobiera świadczenie emerytalne. Zwrócił także uwagę na fakt, że wprawdzie nie jest obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne co nie oznacza, że nie może zostać w przyszłości zastosowany środek egzekucyjny. Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącego, w sprawie została uwzględniona okoliczność ogłoszenia upadłości skarżącego. Organ rentowy w zaskarżonej decyzji zasadnie zaakcentował fakt prowadzenia postępowania upadłościowego od [...] kwietnia 2009 r. do [...] kwietnia 2014 r., w którym został zlikwidowany cały majątek skarżącego, jednocześnie wyjaśniając, że składki na ubezpieczenie społeczne podlegają umorzeniu w odrębnym trybie, na wniosek zainteresowanego. Sąd podziela pogląd, że zakończenie postępowania upadłościowego w 2014 r. i umorzenie dotychczasowego zadłużenia z innych tytułów niż składkowe nie oznacza, że przesłanka całkowitej nieściągalności, czy nadzwyczajnych okoliczności została trwale przesądzona przez sąd gospodarczy w przypadku skarżącego i dotyczyć powinna również należności wobec ZUS, skoro upłynął już jakiś czas, a skarżący obecnie uzyskuje dochód z podjętej działalności gospodarczej oraz ze świadczenia emerytalnego. Zdaniem Sądu, obiektywnie oceniając należy stwierdzić, z uwagi na umorzenie innych zaległości, podjęcie decyzji o wznowieniu działalności gospodarczej i uzyskiwanie dochodów, że sytuacja skarżącego polepszyła się.

Sąd stwierdził ponadto, że ustalenia organu w zakresie braku przesłanek określonych w rozporządzeniu, są także prawidłowe.

Organ przeprowadził postępowanie dowodowe w wyniku którego na podstawie dokumentów, oświadczeń złożonych przez stronę oraz własnych ustaleń, ustalił sytuację finansową, rodzinną, zdrowotną skarżącego i przedstawił ją w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełniającej wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ dokonał prawidłowej oceny stwierdzając, że sytuacja materialno - bytowa zobowiązanego nie może być rozpatrywana w kategoriach ubóstwa. Powyższe stwierdzenie uzasadnia przede wszystkim ustalenie, że dochód rodziny skarżącego jest wyższy od minimum socjalnego, wynoszącego w przypadku gospodarstwa emeryckiego 1.899,31 zł. W tym zakresie organ prawidłowo wziął pod uwagę, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, małżonkowie pobierają świadczenia emerytalne w wysokościach [...] zł brutto ([...] zł netto) i [...] zł brutto ([...] netto), a skarżący uzyskuje z działalności gospodarczej dochód ok. [...] zł miesięcznie (do 04/2019 r przychód w wysokości [...] zł, zaś dochód [...] zł). Organ przyjął, że miesięczny łączny dochód rodziny według oświadczenia skarżącego wynosi [...] zł, zaś miesięczne wydatki wykazane przez skarżącego wynoszą [...] zł. Ustalono także, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej.

Słusznie też zauważył organ w zaskarżonej decyzji, że wpływu na ocenę możliwości płatniczych skarżącego nie mają natomiast posiadane przez niego zobowiązania z tytułu pożyczek. Rozpatrując wniosek o umorzenie należności publicznoprawnych organ nie może bowiem przyznać prymatu zobowiązaniom cywilnoprawnym. Obowiązek spłaty należności cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej spłatę zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W szczególności spłata kredytu nie może mieć pierwszeństwa w stosunku do obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych. Wbrew zarzutom skarżącego analizując sytuację finansową organ nie uzasadniał możliwości uiszczenia należności faktem związanym z wpisem do Centralnej Ewidencji Pojazdów. Ta okoliczność została przywołana w opisie dokonanych czynności organu, podjętych celem wyjaśnienia sprawy. Pomimo tych zapisów organ przecież wskazał, że postępowanie upadłościowe zakończyło się zlikwidowaniem majątku skarżącego.

W konsekwencji organ prawidłowo nie stwierdził istnienia przesłanek umorzenia

objętych § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, co oznacza, że zarzut naruszenia tej regulacji jest nieuzasadniony.

Organ prawidłowo również nie stwierdził istnienia przesłanek umorzenia wynikających z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia. Skarżący nie powołał bowiem argumentów nawiązujących do sytuacji poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz okoliczności wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej stronę jednocześnie możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Strona wskazała wprawdzie, że cierpi na różne schorzenia, ale pomimo trudności zdrowotnych podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i rodzina posiada stałe źródła dochodów. Słusznie zatem zostało ocenione, że liczne choroby skarżącego, mimo, że mogą charakteryzować się przewlekłością to nie pozbawiają skarżącego możliwości uzyskania dochodów.

W orzecznictwie podkreśla się, że powołując się na tę przesłankę wnioskodawca winien wykazać, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy wskazanymi schorzeniami, a niemożnością uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie zaległych należności składkowych. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie zachodzi skoro skarżący prowadzi nadal działalność gospodarczą. To, że choroby powodują, że dochody mogłyby być wyższe, jak argumentuje skarżący, pozostaje bez znaczenia.

Podsumowując, dokonując kontroli legalności decyzji, Sąd stwierdził, że organ przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. i znajdują odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Podniesione zarzuty w skardze uznać zaś należy za niezasadne. Zdaniem Sądu skarżący nie podważył prawidłowości ustaleń faktycznych. Skarga sprowadza się wyłącznie do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji, nie wykazując jednocześnie, że uregulowanie należności ubezpieczeniowych na odpowiednich warunkach doprowadzi do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone.

Według Sądu, przeprowadzone ustalenia i ich ocena dają podstawę, by twierdzić, że interes indywidualny i interes publiczny były przez organ należycie rozumiane i należycie wyważone. Z omówionych powyżej powodów przyjęcie, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.

Podkreślić również należy, że sytuacja skarżącego nie musi mieć charakteru trwałego i może ulec zmianie. Skarżący – jak słusznie akcentował to organ - dalej aktywnie prowadzi działalność gospodarczą, co rokuje uzyskiwaniem dochodów i ewentualną możliwością spłaty zadłużenia względem ZUS chociażby w systemie ratalnym. Instytucja umorzenia składek jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, a nie ulega wątpliwości, że taka tu nie zachodzi.

Ponadto, w razie pogorszenia sytuacji skarżącego i zaistnienia nowych okoliczności ma on prawo do ponownego wniosku o umorzenie. Wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.