Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2504/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 78d ust. 1; art. 78e ust. 2;
journal: Dz.U. 2016 poz 1999
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
article: art. 7; art. 8; art. 77; art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś - Rosińska Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2018 r. sprawy ze skargi L. O. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z [...] października 2017 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw rozpoznania odwołań od uchwał od wyników egzaminu adwokackiego (dalej Komisja II stopnia) utrzymała w mocy uchwałę [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2017 r. z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego,, zgodnie z którą L. O. (dalej "skarżący" ,"zdający") uzyskał negatywny wynik egzaminu adwokackiego.

Jako podstawę materialnoprawną skarżonej uchwały wskazano art. 78h ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1999, z późn. zm. - dalej p.o.a.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257- dalej k.p.a.).

Do powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżący L. O. w dniu 30 marca 2017 r. przystąpił do egzaminu adwokackiego.

Z akt sprawy wynika, że skarżący z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą.

Powołując się na treść przepisu art. 78f ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, że L. O. uzyskał wynik negatywny z egzaminu adwokackiego.

Zadanie egzaminacyjne z prawa gospodarczego polegało na opracowaniu projektu umowy dzierżawy.

Zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego:

1. Wydzierżawiającym jest P. sp. z o.o. w O., nie posiadająca rady nadzorczej, której wspólnikami są J. K. i A. N., zaś prezesem jednoosobowego zarządu jest A. Z.

2. Dzierżawcami są wspólnicy spółki cywilnej H., to jest J. M., J. Z. oraz jej mąż A. Z., będący jednocześnie prezesem zarządu Spółki E. Zgodnie z umową spółki cywilnej, każdy ze wspólników może reprezentować spółkę samodzielnie.

3. Przedmiotem umowy jest opisana w zadaniu nieruchomość gruntowa zabudowana dwukondygnacyjnym budynkiem usługowym przeznaczonym na galerię handlową, wyposażonym w instalacje: elektryczną, gazową, wodno - kanalizacyjną i centralnego ogrzewania, wszystkie przyłączone i zasilane z sieci zewnętrznych przedsiębiorstw dostarczających media komunalne. Dostarczanie do budynku energii elektrycznej, gazu, wody, energii cieplnej, a także odbiór z budynku ścieków komunalnych realizowane są na podstawie umów zawartych przez wydzierżawiającego.

4. Zdający powinni m. in. założyć, że:

a. cała nieruchomość pozostaje w wyłącznej dyspozycji wydzierżawiającego;

b. wspólnicy spółki cywilnej H. zaproponowali Przedsiębiorstwu Handlowo Usługowemu E. spółka z o.o., że powyżej opisaną nieruchomość mogą w całości wydzierżawić i zamierzają prowadzić w tym budynku galerię handlową i w tym celu wynajmować osobom trzecim powierzchnie handlowe;

c. strony planują zawrzeć umowę dzierżawy na okres 5 lat, poczynając od dnia 1 kwietnia 2017 r.,

d. strony ustaliły, że czynsz dzierżawny będzie wynosił 150 000 zł netto miesięcznie, przy czym wydzierżawiający oczekuje, że umowa zawierać będzie postanowienia dotyczące czynszu, chroniące go przed utratą siły nabywczej pieniądza;

e. zgodnie z oczekiwaniami wydzierżawiającego, umowa powinna określać sposób ponoszenia przez dzierżawcę na rzecz dostawców opłat z tytułu korzystania z przedmiotu najmu, w tym z mediów i usług komunalnych;

f. w umowie powinny być zawarte postanowienia, które umożliwią dzierżawcy nieskrępowane prowadzenie zamierzonej działalności gospodarczej polegającej na wynajmowaniu powierzchni handlowych osobom trzecim;

g. umowa powinna przewidywać możliwość jej jednostronnego przedłużenia przez dzierżawcę na okres kolejnych 5 lat przed upływem terminu, na jaki zostanie zawarta;

h. wydzierżawiający chce zapewnić sobie możliwość wypowiedzenia umowy przed upływem terminu na jaki została zawarta, w przypadku, gdyby spółka E. - po uzyskaniu ostatecznej decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę - zamierzała przystąpić do budowy na nieruchomości apartamentowca, co byłoby połączone z rozbiórką dotychczasowego budynku usługowego;

i. umowa powinna regulować zasady rozliczeń stron w odniesieniu do ulepszeń dokonanych przez dzierżawcę na przedmiocie dzierżawy;

j. zwrot nieruchomości po zakończeniu umowy powinien być zabezpieczony przez zastrzeżenie kary umownej;

5. Obowiązkiem zdających było zamieszczenie w treści umowy lub załącznikach do niej wszystkich elementów podmiotowych i przedmiotowych umowy.

6. Zdający nie mieli obowiązku opracowywania załączników niezbędnych do zawarcia umowy. Natomiast powołane w treści umowy dokumenty lub załączniki miały być opisane w taki sposób, aby można było jednoznacznie ustalić wszystkie elementy wpływające na ich ważność i skuteczność.

7. W umowie należało powołać dokumenty identyfikujące strony i wykazujące należyte umocowanie ich reprezentantów.

Oboje egzaminatorzy oceniający pracę L. O. wystawili oceny niedostateczne.

W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie: art. 78 e ust. 2 oraz art. 78 d ust. 1 i ust. 10 ustawy - Prawo o adwokaturze, polegające na niewłaściwym określeniu ocen cząstkowych zaproponowanego przez niego rozwiązania z zakresu prawa gospodarczego (część trzecia egzaminu), co skutkowało wystawieniem oceny cząstkowej na poziomie niedostatecznym, a w konsekwencji nietrafne stwierdzenie o negatywnym wyniku całego egzaminu adwokackiego.

Skarżący w odwołaniu podnosi, że jego praca została oceniona zbyt surowo, sporządził bowiem umowę ważną, została sporządzona w ważnej formie, zawiera istotne postanowienia podmiotowe, interes klienta został zatem należycie zabezpieczony. Jergo zdaniem wypełnił on polecenia dla zdających egzamin, a popełnione w pracy błędy nie powinny skutkować wystawieniem oceny niedostatecznej.

W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Komisja II stopnia na wstępie opisała obowiązujący stan prawny oraz wyjaśniła kwestię kryteriów ocen z zadań z poszczególnych części egzaminu.

Komisja II stopnia wskazała, że art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.-

1) zachowanie wymogów formalnych,

2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji,

3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego,

4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony (w przypadku zadań

z części od pierwszej do czwartej) lub interesu publicznego (w przypadku zadania z części piątej).

Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku (por. Małgorzata Jaśkowska, Uznanie administracyjne a inne formy władzy dyskrecjonalnej administracji publicznej, System Prawa administracyjnego, Tom 1, Warszawa 2010, s. 256). W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości (zob. Z. Cieślak, w: Z. Cieślak, I. Lipowicz, Z. Niewiadomski, Prawo administracyjne, s. 83-87), którą na gruncie regulacji egzaminu jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (art. 78d ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze).

Określone w art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 921/11, z dnia 8 sierpnia 2012 r. w sprawie II GSK 1037/12, z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie II GSK 1854/11). Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie II GSK 2333/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 195/12). Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części egzaminu należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy. Ponadto w ocenie organu trafne jest stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 kwietnia 2013 r., II GSK 108/12), że opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie - Prawo o adwokaturze.

Oceniając sporządzoną przez skarżącego umowę dzierżawy Komisja II stopnia wskazała na następujące okoliczności:

- skarżący wskazał datę jej zawarcia umowy, lecz nie wskazał miejsca gdzie została zawarta;

- skarżący prawidłowo przyjął, że spółkę z o.o. E. reprezentuje pełnomocnik ustanowiony uchwałą zgromadzenia wspólników. Uchwałę tę opisał w komparycji umowy i wskazał jako załącznik do niej, bez wskazania na art. 210 § 1 k.s.h., przy opisie uchwały zawarł jednak stwierdzenie, że uchwała ta "stanowi zarazem pełnomocnictwo w sprawie", co powtórzył przy opisie załącznika. Błędne jest natomiast wskazanie, że uchwała jest pełnomocnictwem. Świadczy o niezrozumieniu instytucji ustanowienia pełnomocnika uchwałą zgromadzenia wspólników, braku umiejętności zastosowania tego przepisu w praktyce. Nie wpływa to wprawdzie na ważność umowy, ale przedmiotem oceny na egzaminie są wiedza i umiejętności zdającego, a zatem te elementy, które pozwalają stwierdzić czy jest należycie przygotowany do wykonywania zawodu adwokata. Organ stwierdził, że przy oznaczeniu spółki skarżący popełnił błąd;

- odnosząc się do niezamieszczenia oznaczenia sądu rejestrowego spółki organ wskazał, że z art. art. 206 § 1 k.s.h. pisma i zamówienia handlowe składane przez spółkę w formie papierowej i elektronicznej, a także informacje na stronach internetowych spółki, powinny zawierać.: firmę spółki, jej siedzibę i adres; oznaczenie sądu rejestrowego, w którym przechowywana jest dokumentacja spółki, oraz numer, pod którym spółka jest wpisana do rejestru; numer identyfikacji podatkowej (NIP); wysokość kapitału zakładowego. Informacje wymagane przez k.s.h. spółka z o.o. jest zobowiązana podawać zawsze i we wszelkiego rodzaju korespondencji, nawet jeśli jest ona kierowana do stałych kontrahentów spółki. Nieujawnianie tych danych w pismach i zamówieniach handlowych naraża przedsiębiorcę na grzywnę do 5000 zł (art. 595 k.s.h.). W doktrynie panują rozbieżne poglądy pierwszy, iż przywołany przepis k.s.h. dotyczy czynności dokonywanych przez spółkę z o.o. jednostronnie, a nie czynności dwustronnych. Umowa nie jest ani pismem spółki, ani zamówieniem handlowym, ani tym bardziej informacją zamieszczaną na stronie internetowej odwołującej się spółki. W umowach nie muszą być zatem przestrzegane wymogi określone w art. 206 § 1 k.s.h. Drugi pogląd jest odmienny, wskazuje się, że "pismem w formie papierowej" składanym przez spółkę będzie także umowa handlowa zawierana przez spółkę - zresztą skoro art. 206 § 1 dotyczy zamówień handlowych spółki, to przecież tym bardziej umów zawieranych przez spółkę w toku jej działalności. Wynika z tego, że pod sankcją karną z art. 595 spółka musi zadbać o to, aby w preambule każdej zawieranej przez nią umowy znalazły się dane wymagane przez art. 206 § 1 pkt 1-4, więc także wtedy, gdy tak szczegółowa identyfikacja niczemu nie służy, bo chodzi o relację umowną ze stałym kontrahentem, który już zna te dane. (Rodzynkiewicz Mateusz, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, VI Opubl. LexisNexis 2014). W tej sytuacji, wobec rozbieżności poglądów, zdaniem Komisji II stopnia, nie można braku oznaczenia sądu rejestrowego traktować jako błąd, zważywszy na pozostałe dane zamieszczone w umowie pozwalające na identyfikacje spółki;

- druga strona umowy - dzierżawca została określona prawidłowo, tj. jako wspólnicy spółki cywilnej. Jednakże, przy oznaczeniu wspólników skarżący nie ustrzegł się błędów. Zgodnie z art. 16 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorca zobowiązany jest do posługiwania się numerem NIP we wszelkich oświadczeniach pisemnych. Każdy przedsiębiorca - osoba fizyczna posiada niezależny od swoich wspólników numer identyfikacji podatkowej, który należy wskazać w umowie. Wprawdzie na gruncie ustawy o VAT, w rozumieniu art. 15 ustawy, spółka cywilna jest podatnikiem, a zatem ma własny NIP jednak treść art. 16 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przemawia za wskazywaniem w umowie numeru NIP każdego wspólnika. Przepis ten mówi bowiem o przedsiębiorcy, spółka nim nie jest, lecz wspólnicy, tak więc właściwymi są numery NIP poszczególnych wspólników. Skarżący w umowie nie podał numerów NIP wspólników a wyłącznie numer NIP spółki, co jest błędem. Skarżący nie wskazał też numeru, pod którym wspólnicy są wpisani do CEiDG ani też nie wymienił w załącznikach wpisów z ewidencji. Nie jest to wprawdzie bezwzględny wymóg, ale wskazanym jest dla pewności obrotu podawanie takich danych i załączanie do umowy takich wypisów, nawet po to aby sprawdzić czy podane przez stronę umowy adresy i pozostałe dane są prawidłowe;

- przepis dotyczący czynszu został sformułowany zgodnie z poleceniem egzaminacyjnym, choć jego mankamentem jest to, że wysokość czynszu określona została w kwocie netto bez wskazania, że jego płatność następuje na podstawie faktury VAT i bez określenia terminu jej wystawienia. Samo określenie w umowie ceny netto nie jest błędem. Art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług z dnia 9 maja 2014 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 915) definiując cenę, wskazuje on, że jest to wartość wyrażona w jednostkach pieniężnych, którą kupujący jest obowiązany zapłacić przedsiębiorcy za towar lub usługę. W cenie uwzględnia się podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy, jeżeli dana transakcja podlega takiemu podatkowi. Z powyższego, jak zauważył Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 29 maja 2007 r. (sygn. V CSK 44/07- nadal aktualnym) wynika domniemanie objęcia ceną również podatku VAT. W umowach między przedsiębiorcami można posługiwać się cenami netto. To, że cena nie zawiera podatku VAT musi jednak wyraźnie wynikać z umowy. Nie ma domniemania, że ceny w relacjach między przedsiębiorcami są cenami netto. Posługiwanie się w umowach cenami netto ma być sposobem zabezpieczenia się na wypadek, gdyby w międzyczasie zmieniły się stawki podatku VAT. W przypadku umów zawieranych z podmiotami niebędącymi konsumentami (między przedsiębiorcami) nie ma przeszkód, aby wyraźnie zapisać, że w razie zmiany stawki podatku VAT nastąpi odpowiednia zmiana ceny. W tym przypadku skarżący, co prawda wypełnił polecenie egzaminacyjne, nie wzbogacając jednak przepisu o elementy dodatkowe, które byłyby wskazane, aby uniknąć niepewności co do wykładni umowy;.

- zredagowana przez skarżącego treść klauzuli waloryzacyjnej, zawartej w § 2 ust 2 umowy nie może zostać oceniona pozytywnie. Z polecenia dla zdających (pkt. 4) wynikało, że umowa powinna zawierać postanowienia dotyczące czynszu chroniące wydzierżawiającego przed utratą siły nabywczej pieniądza. W umowie sporządzonej przez skarżącego zawarto postanowienie, że wydzierżawiający może zmienić wysokość czynszu dokonując jego waloryzacji w wymiarze odpowiadającym wskaźnikowi wzrostu cen i usług za rok poprzedni, ale nie zawarto w przepisie żadnych uregulowań co do mechanizmu takiej zmiany. W szczególności nie zawarto postanowień, że wydzierżawiający ma prawo zrobić to jednostronnie przez złożenie oświadczenia woli dzierżawcy, bez zmiany umowy, nie określono terminu ani formy w jakiej to oświadczenie ma być złożone. Postanowienia umowy powinny być jednoznaczne, tak aby nie zachodziła potrzeba ich wykładni przepisów w trybie art. 65 k.c.;

- w zakresie polecenia dotyczącego ponoszenia przez dzierżawcę opłat za media skarżący zawarł w umowie przepis (§ 3), z którego wynika, że dzierżawcę obciążają opłaty z tytułu korzystania z przedmiotu dzierżawy, w tym mediów i usług komunalnych. Umowa nie określa jednak precyzyjnie, za jakie konkretnie media i usługi komunalne ma płacić dzierżawca, płatność ma się odbywać bezpośrednio do dostawców usług na podstawie informacji udzielanych przez wydzierżawiającego co do ich wysokości. Nie ma zatem przepisu dotyczącego refakturowania tych płatności czy też przepisu, który zobowiązywałby dzierżawcę do zawarcia umów z dostawcami tych usług. Skarżący wykonał zatem polecenie egzaminacyjne ale w sposób jedynie częściowo poprawny. Przepis zawarty w umowie z uwagi na jego brak precyzji mógłby być źródłem sporu pomiędzy stronami umowy;

- polecenie dotyczące rozliczenia ulepszeń dokonanych przez dzierżawcę zostało przez skarżącego wykonane ale nie w sposób pozbawiony błędów. Z § 4 umowy wynika, że czynienie nakładów na nieruchomość wymaga zgody wydzierżawiającego i rozliczeniu podlegają tylko nakłady, na których poniesienie wyraził zgodę. Nakłady mają być rozliczane na bieżąco poprzez dokonywanie potrąceń z czynszu. Taka regulacja pojawia się często w umowach dzierżawy czy najmu, choć oczywiście istnieją inne możliwości uregulowania rozliczenia czynszu w sposób bardziej korzystny dla wydzierżawiającego. W tej części przepis może zostać zaakceptowany. Skarżący nie dostrzegł jednak niebezpieczeństwa, że może dojść do sytuacji, że umowa dzierżawy się zakończy a pozostaną nierozliczone nakłady, umowa powinna regulować taką kwestię. W przepisie też powinno być sprecyzowane co znaczy "sukcesywne potrącanie z czynszu", tj. do jakiej kwoty miesięcznie i przez jaki okres dzierżawca może dokonywać potrąceń. Przy dużych nakładach wydzierżawiający mógłby bowiem w ogóle nie otrzymywać czynszu, przepis zatem nie jest zatem korzystny dla wydzierżawiającego;

- w zakresie polecenia 10, tj. zabezpieczenia zwrotu nieruchomości poprzez zastrzeżenie kary umownej, skarżący zawarł taki przepis § 5. Organ podzielił krytyczne uwagi egzaminatorów co do tego przepisu. Kara umowna zastrzeżona na wypadek niezwrócenia nieruchomości po zakończeniu umowy została zastrzeżona jako jedna kwota 50.000 zł, bez względu na okres opóźnienia. Przepis ten jest wyjątkowo niekorzystny dla wydzierżawiającego. Kwota 50.000 zł to równowartość czynszu netto za ok. 10 dni trwania umowy. Jeżeli zatem dzierżawca nie będzie zwracał przedmiotu dzierżawy przez dłuższy czas to wydzierżawiający będzie ponosił z tego tytułu znaczne szkody i nie zrównoważy tego zastrzeżona w umowie kara umowna. Wydzierżawiający nie będzie też miał możliwości dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych, gdyż skarżący nie zawarł w umowie przepisu, który by to umożliwiał, nie zna zatem regulacji prawnej wynikającej z art. 484 § 1 zd. 2 k.c. Zadanie w tym zakresie nie zostało przez skarżącego rozwiązane w sposób prawidłowy;

- skarżący wykonał umowę w zakresie polecenia nr 8 dla zdających egzamin, zawarł przepis pozwalający na wypowiedzenie umowy przed upływem czasu, na który została zawarta, w przypadku uzyskania przez wydzierżawiającego pozwolenia na budowę apartamentowca. W uwagach do umowy przywołał jednak uchwałę Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 27.10.1997 r., III CZP 49/97 "Bezskuteczne jest postanowienie umowy dzierżawy zawartej na czas oznaczony przewidujące możliwość jej wypowiedzenia" i wskazał, że "zawarcie takiego zapisu nie skutkuje nieważnością całej umowy, zdający jednak wskazuje na jego bezskuteczność". Odnosząc się do argumentów skarżącego podniesionych w odwołaniu, organ wskazał, że uwagi pod pracą egzaminacyjną są jej elementem i podlegają ocenie. W tym zakresie organ podzielił pogląd egzaminatorów, że uwaga skarżącego powala na stwierdzenie, że nie zna regulacji z art. 673 § 3 k.c. w zw. z art. 694 k.c. Co więcej nie zna też aktualnego orzecznictwa, tj. uchwały 7 sędziów SN z dnia 21.12.2007 r. III CZP 74/07, z której wynika, że umowa dzierżawy może zawierać dopuszczalność jej wcześniejszego wypowiedzenia z powodów w niej wskazanych. W umowie skarżący nie przewidział też innych, poza nakazanym w pkt. 8 polecenia dla zadających, powodów wypowiedzenia umowy przed upływem terminu, na jaki została zawarta, jak choćby w sytuacji niepłacenia lub nieterminowego płacenia czynszu czy innych opłat przez dzierżawcę, to też utwierdza w przekonaniu że uznał, iż takie postanowienia są bezskuteczne. Zamieszczenie zatem przepisu § 6 w umowie w związku z adnotacją na końcu pracy nie może zostać ocenione pozytywnie;

- skarżący popełnił w umowie jeszcze błąd niedostrzeżony przez egzaminatorów. W umowie zastrzeżono wprawdzie formę pisemną, ale nie wskazano, że nieważne są zmiany umowy dokonywane bez zachowania tej formy, nie dostrzegł zatem, że zastrzeżenie tej formy bez określenia skutków niezachowania tej formy, w razie wątpliwości poczytuje się, że była ona zastrzeżona wyłącznie dla celów dowodowych (art. 76 zd. 2 k.c.). Brak zastrzeżenia skutków niezachowania formy pisemnej w umowie może rodzić negatywne konsekwencje dla stron umowy, dlatego należy uznać to za błąd;

- w umowie nie zawarto zapisu na sąd, co też nie jest korzystne dla wydzierżawiającego, naraża go na możliwość prowadzenia ewentualnych sporów przed sądem o właściwości ogólnej;

- podzielono uwagi egzaminatorów, że umowa jest lakoniczna, zdający ograniczył się do zredagowania przepisów nakazanych poleceniami dla zdających, nie wzbogacił umowy o elementy dodatkowe. Umowa podzielona jest wprawdzie na jednostki redakcyjne - paragrafy, ale w jednym przepisie są regulowane dwie kwestie, które powinny być ujęte w odrębnych przepisach np. § 2 ust. 1- 3 dotyczą czynszu, zaś ust. 4-5 czasu trwania umowy, § 4 w ust. 1 i 2 dotyczy rodzaju działalności którą ma prowadzić dzierżawca i zgody na wynajem i poddzierżawę powierzchni handlowych, zaś ust. 3 rozliczenia ulepszeń;

- uznano za słuszne są uwagi egzaminatorów, że w załącznikach do umowy nie wymieniono choćby umowy spółki cywilnej, wypisów z KRS, wypisów z CEiDG, wypisu z księgi wieczystej. Zgodnie z poleceniem dla zdających (polecenie 3) nie miał obowiązku opracowania załączników niezbędnych do zawarcia umowy, jego zadaniem było natomiast takie opisanie załączników, aby można było jednoznacznie ustalić wszystkie elementy wpływające na ich ważność i skuteczność. Skarżący tego nie uczynił. Brak w postaci umowy spółki cywilnej czy wypisów z CEiDG nie pozwala np. ustalić kto jest wspólnikiem tej spółki. Brak KRS nie pozwala ustalić, że Andrzej Zaradny będąc wspólnikiem s.c. jest zarazem członkiem zarządu w spółce z o.o.

Reasumując, Komisja II stopnia stwierdziła, że interes wydzierżawiającego, nie został w umowie należycie zabezpieczony. Sporządzona umowa zawiera bardzo dużo błędów, zawarto nieprecyzyjne zapisy w zakresie waloryzacji czynszu, niekorzystne dla wydzierżawiającego przepisy dotyczące ulepszeń, kary umownej. Umowa jest dość lakoniczna, nie zawiera wielu dodatkowych postanowień poza tymi, które nakazano zawrzeć w poleceniu dla zdających, nie zawarto postanowień końcowych. W takiej sytuacji pozytywne elementy umowy nie równoważą wagi i liczby popełnionych w pracy egzaminacyjnej błędów.

Z powyższych powodów Komisja II stopnia uznała, że praca skarżącego z zakresu prawa gospodarczego nie zasługiwała na ocenę pozytywną, a zatem Komisja Egzaminacyjna Nr [...] prawidłowo ustaliła wynik egzaminu jako negatywny.

Skarżący L. O., niezgadzając się z uchwałą Komisji II stopnia zaskarżył ją w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie:

1. prawa materialnego, a to: art. 78f ust. 1 w zw. z art. 78h ust. 1 i art. 78e ust 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na dokonaniu nieprawidłowej oceny umowy sporządzonej przez skarżącego w ramach części trzeciej egzaminu adwokackiego, tj. zadania z zakresu prawa gospodarczego, wbrew kryteriom oceny wskazanym w powyższych przepisach, a których spełnienie w znacznej większości nie może być podstawą do przyznania odwołującemu oceny niedostatecznej,

2. przepisów prawa procesowego, które miała wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to:

- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy uchwały organu I stopnia, pomimo faktu, że skarżący w odwołaniu skutecznie wykazał, że sposób rozwiązania przez niego zadania z prawa gospodarczego na egzaminie adwokackim jest w świetle tez orzecznictwa i piśmiennictwa w pełni poprawny, a ponadto poparty przez wskazane w odwołaniu argumenty,

- art. 7 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i załatwienie sprawy sprzecznie z zasadą praworządności, bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wbrew słusznemu interesowi strony, polegająca na niewyjaśnieniu, na czym miałby skutkować wskazane przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia uchybienia przy sporządzaniu umowy

- art. 80 k.p.a. poprzez wystawienie oceny rażąco surowej z części trzeciej egzaminu adwokackiego, tj. zadania z zakresu prawa gospodarczego pomimo sporządzenia ważnej umowy dzierżawy i wbrew kryteriom oceny pracy wskazanym w wytycznych Ministerstwa Sprawiedliwości jak również art. 78f ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie dokonania szczegółowego uzasadnienia uchwały z odniesieniem się do wszystkich zarzutów odwołania oraz błędne przyjęcie, że umowa przygotowana w ramach zadania z zakresu prawa gospodarczego dotknięta jest uchybieniami uzasadniającymi przyznanie mu oceny niedostatecznej, w sytuacji, gdy (uwzględniając charakter uchybień, jak również zachowanie przez skarżącego wymogów sporządzenia ważnej umowy, prawidłowy sposób i zakres wypełnienia założeń zadania, właściwy sposób obrania i sformułowania brakujących i dodatkowych elementów stanu faktycznego), praca winna uzyskać ocenę pozytywną.

Wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i skierowanie sprawy do organu który ją wydał, celem powtórnego rozpoznania sprawy oraz o zwrot kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął powyższe zarzuty polemizując ze stanowiskiem Komisji II stopnia.

W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego podtrzymała stanowisko zajęte w uzasadnieniu skarżonej uchwały i wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych, sądowo -administracyjna kontrola uchwał komisji egzaminacyjnych ustalających wynik egzaminu zawodowego (radcowskiego czy też adwokackiego), sprawowana jest - pod względem zgodności z prawem - wyłącznie z punktu widzenia interesu publicznego, polegającego na zapewnieniu legalnego działania organów administracyjnych i przebiega w trzech płaszczyznach, tj.: oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym; dochowania wymaganej prawem procedury; respektowania reguł kompetencji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 stycznia 2006 r. sygn. akt I GSK 1421/05, www.orzeczenia.nas.gov.pl).

Rola sądu administracyjnego sprowadza się więc do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Inaczej mówiąc, Sąd administracyjny nie jest kolejną komisją egzaminacyjną, lecz ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu (uchwały komisji) i nie zastępuje Komisji w jej czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy oraz rozpatrując ją w świetle przedmiotowych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie jest uzasadniona, gdyż w trakcie przeprowadzonego postępowania egzaminacyjnego nie doszło do istotnego naruszenia prawa, które mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...].

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego ma szczególny, swoisty charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego – adwokata, w myśl art. 78d ust. 1 p.o.a. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane.

W przypadku skarżącego możliwość uzyskania oceny pozytywnej z egzaminu adwokackiego wykluczyło otrzymanie oceny niedostatecznej z części obejmującej swoim zakresem zadanie z prawa gospodarczego.

W ocenie Sądu, Komisja II stopnia dokonała prawidłowej oceny pracy skarżącego z zakresu prawa gospodarczego, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną.

Wnioski organu zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione. Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy z zakresu prawa gospodarczego sporządzonej przez skarżącego. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z zakresu prawa gospodarczego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów wyszczególnionych w art. 78e ust. 2 p.o.a. i w art. 78d ust. 1 p.o.a.

Jednocześnie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie wypowiadał się w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu zawodowego (radcowskiego, adwokackiego), w tym również w kwestii oceny pracy

z części od pierwszej do piątej takiego egzaminu. Przykładowo w wyroku z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1959/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m. in. że:

- uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego nie jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego, lecz należy ją zakwalifikować do grupy decyzji związanych;

- nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 364 ust. 10 pkt 1) lit. a) - d) ustawy o radcach prawnych, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną;

- dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Z kolei w wyrokach z 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1037/12 oraz z 10 grudnia 2013 r. sygn. akt II GSK 1340/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że gdy proponowane rozwiązanie nie zabezpiecza interesu strony reprezentowanej przez zdającego egzamin, to nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, nieuwzględniające interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem zdający egzamin reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (wszystkie wymienione wyroki dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela powyższe poglądy. Dodatkowo, pomimo, że dotyczą one w części ustawy o radcach prawnych, poglądy tam wyrażone zachowują aktualność na gruncie ustawy - Prawom o adwokaturze.

Komisja II stopnia prawidłowo, w ocenie Sądu, wywiodła, że sporządzona przez skarżącego praca egzaminacyjna zawiera mankamenty, których waga stanowi o nieprawidłowym rozwiązaniu tego zadania i świadczy o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanego do wykonywania zawodu adwokata.

Sporządzona przez skarżącego umowa dzierżawy, choć istotnie nie jest dotknięta wadą nieważności, lecz zawiera bardzo dużą ilość błędów.

Wbrew zarzutom skargi w rozpoznawanej sprawie Komisja II stopnia w sposób szczegółowy odniosła się do zarzutów podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu, czemu dała wyraz w uzasadnieniu wykazując ich nietrafność. Komisja II stopnia opisała pracę skarżącego, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie pozwalały na wystawienie oceny pozytywnej.

Przede wszystkim, oceniając sporządzony projekt umowy dzierżawy w świetle treści zadania egzaminacyjnego z prawa gospodarczego organ słusznie podkreślił, że w zasadzie skarżący w umowie nie zawarł żadnego postanowienia skutecznie chroniącego wydzierżawiającego przed ryzykiem niewypełnienia przez dzierżawcę jego podstawowych zobowiązań, a istotnych dla wydzierżawiającego, np. zapłata czynszu, nakłady, media, kara umowna.

Komisja II Stopnia podzieliła tym samym opinie obojga egzaminatorów, którzy niezależnie od siebie sprawdzając pracę, zgodnie wychwycili w tej pracy te same błędy dyskwalifikujące pracę. W szczególności chodzi tu o niewykorzystanie instytucji prawnych i rozwiązań służących do ochrony praw wydzierżawiającego np. wydzierżawiający nie będzie też miał możliwości dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych, gdyż skarżący nie zawarł w umowie przepisu, który by to umożliwiał ( art. 484 § 1 zd. 2 k.c.) W projekcie umowy nie zawarto postanowień, że wydzierżawiający ma prawo zmienić wysokość czynszu jednostronnie przez złożenie oświadczenia woli dzierżawcy, bez zmiany umowy, nie określono terminu ani formy w jakiej to oświadczenie ma być złożone. Rację ma organ wywodząc, że postanowienia umowy powinny być jednoznaczne, tak aby nie zachodziła potrzeba ich wykładni przepisów w trybie art. 65 k.c. Umowa nie określa precyzyjnie, za jakie konkretnie media i usługi komunalne ma płacić dzierżawca bowiem płatność ma się odbywać bezpośrednio do dostawców usług na podstawie informacji udzielanych przez wydzierżawiającego co do ich wysokości. Zastosowane rozwiązanie nie przewiduje refakturowania tych płatności czy też przepisu, który zobowiązywałby dzierżawcę do zawarcia umów z dostawcami tych usług. Słuszny jest zatem wniosek organu, że skarżący wykonał zatem polecenie egzaminacyjne ale w sposób jedynie częściowy, a ponadto taki brak precyzji mógłby być źródłem sporu pomiędzy stronami umowy. Brak właściwego rozwiązania dotyczącego rozliczenia ulepszeń. Przy dużych nakładach istnieje niebezpieczeństwo, że wydzierżawiający w ogóle nie otrzyma czynszu, czemu sprzyja ich przepis umowy dotyczący "sukcesywnego potrącania z czynszu" (§ 4 pkt 3). Umowa nie określa jednak precyzyjnie, za jakie konkretnie media i usługi komunalne ma płacić dzierżawca, płatność ma się odbywać bezpośrednio do dostawców usług na podstawie informacji udzielanych przez wydzierżawiającego co do ich wysokości.

Do tego należy dodać błędne rozwiązania kwestii prawa do wypowiedzenia umowy oraz kary umownej w wysokości 50 000 zł.(§ 5 i 6 umowy).

Nie dokonując oceny pracy skarżącego, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski Komisji (pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu

o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z prawa gospodarczego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych umowy, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, a także poprawności zaproponowanego przez osobę zdającą sposobu rozstrzygnięcia zadania z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje oraz nie nosi znamion dowolności.

Podkreślić trzeba, że istota i charakter egzaminu zawodowego obligują zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa gospodarczego, do należytego zabezpieczenia interesów strony, która się reprezentuje przy wykorzystaniu wszystkich możliwości prawnych. Dlatego też zaproponowany projekt umowy powinien uwzględniać w swej treści przede wszystkim interes wydzierżawiającego.

Natomiast treść zarzutów skargi wskazuje, że skarżący usiłuje pomniejszać błędy swojej pracy wytknięte przez egzaminatorów, a także przez Komisję II stopnia. Ten sposób myślenia pomija fakt, że skoro zdanie egzaminu adwokackiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego. Szczególnego podkreślenia w tym aspekcie sprawy wymaga - wynikające z treści zarzutów skargi - zupełne pominięcie przez skarżącego faktu, że sporządzona przez niego umowa w większej części jest powieleniem zadania egzaminacyjnego , co trafnie zauważyła Komisja II stopnia. Sporządzona umowa nie została wyposażona w dodatkowe elementy świadczące o indywidualnym podejściu do zadania egzaminacyjnego.

Skarżący uważa, że pomimo stwierdzonych braków, jego praca mimo wszystko, zasługuje na ocenę pozytywną. Jednakże w tym aspekcie sprawy Sąd zauważa, że Komisja II stopnia w obszernym uzasadnieniu swojej uchwały wyczerpująco wyjaśniła dlaczego sporządzona przez skarżącego umowa została oceniona negatywnie. Sąd podziela stanowisko organu, że błędy nie powinny mieć miejsca w przypadku profesjonalnego pełnomocnika.

Należy podkreślić, że prowadzenie przez adwokata praktyki zawodowej, wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na adwokata. Adwokat, świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami, występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej skarżącej zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę.

W konsekwencji, wadliwość sporządzonego przez skarżącego projektu umowy uzasadniała otrzymaną ocenę niedostateczną z tej części egzaminu adwokackiego. W rozpatrywanej sprawie analiza pracy skarżącego została uzasadniona w sposób wystarczający przez organy i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Powołane wyżej okoliczności świadczą o tym, że skarżący nie potrafił zastosować posiadanej przez siebie wiedzy prawniczej w praktyce, a to jest wymagane w przypadku osoby, która w przyszłości ma wykonywać zawód zaufania publicznego, jakim jest zawód adwokata. Ponadto samo sporządzenie projektu umowy, która spełniała podstawowe wymogi formalne ale nie zabezpiecza w należyty sposób interesów strony, nie mogło zostać uznane za wystarczające.

W tej sytuacji, należy uznać, że organ w toku postępowania wyczerpująco zbadał wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą (art. 7 i art. 77 k.p.a.).

Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego i materialnego. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a. a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 8 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.