Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 58/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2008-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 i art. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 6 poz 40
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru
article: art. 10, art. 75, art. 76, art. 70, art. 80, art. 145 § 1 ust. 5, art. 149, art. 150 § 1, art. 151 § 1 ust. 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 336
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 186 § 1
journal: Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1 art. 33, art. 299
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Asesor WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2008r. sprawy ze skargi S.W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 rok oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 3 czerwca 2004 r. S.W. zwrócił się do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych tj. znajdujących się w województwie lubuskim, gmina S. na działkach ewidencyjnych nr [...], w obrębie ewidencyjnym P. oraz nr [...] w obrębie ewidencyjnym D. o łącznej powierzchni działek rolnych 86,89 ha. Następnie w dniu 15 czerwca 2004 r. wnioskodawca zgłosił zmianę do wniosku polegającą na wycofaniu działki ewid. nr [...], a zgłoszeniu działki nr ewid. [...] o tożsamej powierzchni działki rolnej tj. 20,05 ha

Decyzją [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S., na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz.U. z 2004 r. Nr 6, póz. 40 z późn.zm.) przyznał S. W. płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na 2004 r. w łącznej wysokości 43 732,60 zł, w tym z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej w wysokości 18 292,95 zł oraz Uzupełniającej Płatności Obszarowej w wysokości 25 439,65 zł.

Postanowieniem [...] ten sam organ, na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5, art. 147 i art. 150 kpa, w urzędu wznowił postępowanie administracyjne zakończone powyższą decyzją ostateczną.

Decyzją [...], Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S., na podstawie art. 2 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. w sprawie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz.U. z 2004 r. Nr 6, póz. 40 z późn.zm), art. 10, art. 104, art. 107, art. 145 § 1 ust.5, art.149, art. 150 § 1 ,art. 151 §1 ust. 2 kpa

- uchylił decyzję własną o przyznaniu płatności bezpośrednich[...]

- odmówił przyznania S. W. płatności bezpośrednich na rok 2004.

W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 5 lipca 2006 r. wpłynęło postanowienie Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gorzowie Wlkp., sygn. akt [...] o umorzeniu śledztwa wobec skarżącego z braku ustawowych znamion czynu zabronionego. Z ustaleń prokuratury wynika że S.W. nie prowadził na dzierżawionym gruncie indywidualnej rolniczej działalności, a jedynie miał zawartą umowę dzierżawy ze spółdzielnią która to uprawiała grunty.

W toku wyznaczonej rozprawy administracyjnej organ ustalił, na podstawie zeznań S.W., że gruntów rolnych nie uprawiał a czyniła to spółdzielnia, która także zbierała plony. Zawarcie umowy dzierżawy miało na celu uzyskanie dopłat z unii, dla dobra spółdzielni. Skarżący był kierowcą kombajnu w tej spółdzielni i wykonywane prace wynikały z jego umowy o pracę. Dokumentację związaną z otrzymaniem dopłat wypełnił nie skarżący, a ktoś za niego. Zdaniem organu, S.W. za namową B.P. Prezesa Zarządu Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "N.,, w G. zawarł fikcyjną i wadliwą umowę dzierżawy działek ewidencyjnych nr [...] położonych w obrębie P. oraz [...] położonych w obrębie D.. Środki finansowe, które wpłynęły na konto skarżącego przelał on na konto Spółdzielni.

W ocenie organu, Skarżący S.W., nie prowadził działalności rolniczej na zgłoszonych przez siebie gruntach i nie był ich posiadaczem, a co za tym idzie, nie spełniał kryteriów przyznania płatności bezpośrednich do tych gruntów określonych w art. 2 pkt 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru. Powyższa ustawa w art. 2 ust. 3 przewiduje dwa rodzaje płatności tj. jednolitą płatność obszarową (JPO) oraz płatność uzupełniającą (UPO), która zgodnie z art. 2 ust. 5 ww. ustawy przysługuje do roślin określonych corocznie rozporządzeniem Rady Ministrów. W związku z powyższymi ustaleniami, podczas ponownej kontroli wniosku wszystkie działki rolne (B, C, D, E), leżące na działkach ewidencyjnych będących przedmiotem dzierżawy na mocy umowy z dnia 31 lipca 2003 r, wykluczono z powierzchni kwalifikowanej do płatności JPO oraz UPO.

Odwołanie od tej decyzji złożył S.W., w którym to równocześnie zaskarżył postanowienie z dnia 23 listopada 2006 r. o wznowieniu postępowania zarzucając rażące naruszenie przepisów postępowania, błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 5 kpa poprzez przyjęcie, że w sprawie ujawniono nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej, nie

znane organowi, a nadto naruszenie ogólnej zasady praworządności sformułowanej w art. 6 i ogólnej zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 kpa. Zaskarżonej decyzji natomiast zarzucił:

- rażące naruszenie przepisów postępowania poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 151 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 75 § 1 kpa w związku z art. 186 § 1 Kodeksu postępowania karnego poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dowodach niedopuszczalnych przez prawo, art. 107 § 3 kpa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji przyczyn, dla których odmówił wiarygodności dowodom przedstawionym przez stronę i oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na faktach wygodnych dla organu,

- rażące naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 2 ust.1 i 2 ustawy z dnia 18 stycznia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych przez błędną wy kład nie.

Decyzją [...] Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, iż zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, jedną z podstaw wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną jest ujawnienie nowych okoliczności faktycznych (lub nowych dowodów) istniejących w dniu wydania decyzji, levcz nie znanych organowi który ją wydał. W niniejszej sprawie organ wydając decyzję z [...] r. dokonał wyłącznie kontroli administracyjnej wniosku w zakresie: wprowadzenia danych dotyczących zadeklarowanych działek ewidencyjnych, rolnych do systemu komputerowego, sprawdzenia zgodności powierzchni działek zgłoszonych we wniosku z danymi ewidencyjnymi gruntów i budynków oraz kontroli krzyżowej - sprawdzania czy dana działka nie została zgłoszona we wniosku przez dwa podmioty. Wbrew natomiast podnoszonym przez odwołującego się twierdzeniom, fakt wydzierżawienia gruntów rolnych od Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej nie był znany organowi zarówno w dniu składania wniosku jak i w dniu wydawania decyzji. Strona bowiem do wniosku nie załączyła umowy dzierżawy. Nigdy także Spółdzielnia nie występowała z zapytaniem do organu czy wydzierżawiający grunty od spółdzielni członkowie i kandydaci na członków tej spółdzielni będą mieli prawo do dopłat jako producenci rolni. Nadto umowa dzierżawy, wbrew temu co podnosi odwołujący się, nie stanowi samoistnej podstawy dla wznowienia postępowania bowiem okolicznością najistotniejszą jest informacja jaką

organ uzyskał od Prokuratora, że S.W. nie prowadził na zadeklarowanych gruntach działalności rolniczej. A ta okoliczność została ujawniona dopiero po wydaniu decyzji podczas prowadzonego postępowania przez Prokuratora.

W ocenie organu nie ma racji bytu zarzut o naruszeniu zasad ogólnych przy prowadzeniu postępowania administracyjnego tj. art. 6 i 7 kpa. W przedmiotowej sprawie zaistniała bowiem, przewidziana przepisami prawa sytuacja, dopuszczająca wzruszenie ostatecznych decyzji, co organ administracji wykazał w uzasadnieniu swojej decyzji.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 75 kpa poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dowodach niedopuszczalnych przez prawo - organ wskazał, że ten przepis pozwala organowi administracji dopuścić jako dowód w sprawie wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. W tej mierze organ przytoczył treść uzasadnienia wyroku NSA z dnia 3 lipca 1996 r. SA/Gd 2588/95. Organ administracji realizując zasadę prawdy obiektywnej oraz gromadząc materiał dowodowy w sprawie uznał za dowód zeznania złożone przez stronę w ramach postępowania prowadzonego przez Prokuratora w sprawie [...]. Okoliczność, iż postępowanie przygotowawcze prowadzone na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego zostało umorzone, z braku cech czynu zabronionego nie oznacza, że organ może odstąpić od dalszej weryfikacji sprawy. Brak popełnienia przestępstwa oznacza, że ustalenia poczynione w toku postępowania karnego przygotowawczego mogą być wykorzystane dla oceny prawidłowości wydanej decyzji, wobec wyjścia na jaw okoliczności, które istniały w dniu wydania decyzji a nie były organowi znane.

Organ II instancji nie podzielił także stanowiska odwołującego się co do naruszenia art. 107 § 3 kpa. Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a decyzja została wydana zgodnie z ustawą z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru oraz kodeksem postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ l instancji trafnie wywiódł i uzasadnił fakt nie prowadzenia przez odwołującego się indywidualnej działalności rolniczej i fikcyjnej umowy dzierżawy - okoliczność ta znalazła potwierdzenie w postanowieniu prokuratora o umorzeniu śledztwa, którego strona nie zaskarżyła, a tę okoliczność potwierdziła w toku postępowania administracyjnego. W ocenie organu przedstawione dokumenty tj. umowa przechowania w formie depozytu i protokół przejęcia płodów rolnych nie stanowią

dowodu, iż S.W. był producentem rolnym prowadzącym na własny rachunek gospodarstwo rolne.

Mechanizm, w wyniku którego dokonano niekorzystnego rozporządzenia środkami publicznymi, odnosił się do płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW i polegał na rozparcelowaniu gruntów rolnych w celu uzyskania wyższej kwoty płatności z tytułu wspierania tej działalności. Kwota płatności z tytułu ONW jaka przysługiwałaby Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w G., gdyby nie zawarto przedmiotowych umów wynosiłaby 22.375,00 zł. W wyniku rozparcelowania gruntów i zawarcia fikcyjnych umów kwota płatności dla dzierżawców, która następnie została przekazana na konto spółdzielni, wyniosła 215.488,74 zł dla 19 osób. W ocenie organu, nie można mówić o posiadaniu przez Stronę fikcyjnie dzierżawionych gruntów bowiem S.W. nie tylko nie posiadał fizycznie tych gruntów, ale także nie miał psychicznego nastawienia władania rzeczą dla siebie tak jak tego wymaga art. 336 kc. W tej mierze organ przywołał treść uzasadnienia wyroku NSA z 16 listopada 2006 r. sygn. akt II GSK 177/06. Złożone na rozprawie administracyjnej zeznania strony są w rażącej sprzeczności z tymi które złożyła w dniu 7 marca 2006 r. w Komendzie Policji a które to składała w sposób spontaniczny nie posiadając jeszcze wiedzy co do możliwości windykacji wypłaconej kwoty dopłat. Stąd też organ nie dał jej wiary. Organ podkreślił ponadto że w sprawie wszystkie osoby (dzierżawcy) składali jednakowe pisma i dokumenty co wskazywałoby na ukierunkowanie ich postępowania.

Kolejnym dowodem potwierdzającym, iż strona nie była posiadaczem gruntów rolnych jest Protokół nr [...] z Walnego Zgromadzenia Członków RSP G., w którym na stronie 2 zapisano - Prezes RSP przedstawił strukturę wiosennych zasiewów - decydując w ten sposób o sposobie użytkowania gruntów. Strona zatem nie miała wpływu na rodzaj uprawy, rodzaj materiału siewnego, decydowanie o pracach polowych. Nie była również odpowiedzialna za normalne, codzienne rutynowe procedury finansowe i produkcyjne które występują przy prowadzeniu działalności rolniczej. Jej rola sprowadzała się wyłącznie do biernej postawy i formalnego zawarcia umowy dzierżawy.

S.W., reprezentowany przez radcę prawnego J.J., złożył, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o stwierdzenie nieważności, ewentualnie uchylenie w całości decyzji Dyrektora Lubuskiego Oddziału

Regionalnego ARiMR oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący zarzucił:

1. rażące naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 145 § 1 pkt 5 kpa poprzez przyjęcie, że postanowienie Prokuratora Okręgowego z dnia 22 czerwca 2006 r. o umorzeniu śledztwa i stanowisko Prokuratora z tego samego dnia są nowymi dowodami stanowiącymi samoistną podstawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzja ostateczną,

- art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 186 § 1 kpk przez oparcie rozstrzygnięcia na dowodach niedopuszczalnych przez prawo oraz art.75 § 1 i 3 kpa, przez oparcie rozstrzygnięcia na poglądach prokuratora, podczas gdy tylko prawomocny wyrok sądowy wydany w tej sprawie miałby moc dowodową,

- art. 107 § 1i 3 kpa przez powołanie wadliwej podstawy prawnej decyzji,

- art. 77 § 1 i art. 80 kpa przez nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego i przekroczenie reguł swobodnej oceny dowodów, a także art. 138 kpa poprzez odstąpienie przez organ odwoławczy od ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy i ograniczenie się wyłącznie do kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu,

2. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy a w szczególności - zastosowanie interpretacji zawężającej przepisów art. 2 usyt.1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 6 póz. 40 ze zm.).

W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż organ l instancji nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego a także przekroczył granice swobodnej oceny dowodów nie przestrzegając reguł tej oceny. Za podstawę ustalenia stanu faktycznego przyjął bowiem ustalenia dokonane przez Prokuratora w toku prowadzonego śledztwa i oświadczenie Prokuratora zawarte w dokumencie nazwanym "Stanowisko Prokuratora Okręgowego w Gorzowie Wlkp.", że skarżący nie prowadził działalności rolniczej na dzierżawionych gruntach, umowy zawarte ze Spółdzielnią "N." w G. były pozorne i że nie był uprawniony do otrzymania płatności. Organ nie ocenił wszechstronnie znaczenia i wartości dowodów pomijając istotne dowody przedstawione przez skarżącego. A nadto wniosek, że skarżącemu nie przysługiwał status posiadacza gruntów rolnych został wywiedziony z naruszeniem zasad logiki. Rażącym naruszeniem art. 75 § 1 kpa było dopuszczenie w toku postępowania co do przyczyn wznowienia postępowania oraz co do rozstrzygnięcia

istoty sprawy znajdujących się w aktach sprawy z postępowania karnego przygotowawczego protokołów przesłuchań stron w charakterze świadków i poglądów Prokuratora. Dowodem w sprawie mógłby być dopiero prawomocny wyrok sądowy.

Organ l instancji dokonał także błędnej wykładni przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia tj. w zakresie niniejszej sprawy art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych. Wskazane przepisy w sposób jednoznaczny określają kryteria kwalifikowania podmiotów jako producentów rolnych oraz warunki konieczne i wystarczające jakie muszą oni spełniać aby otrzymać dopłaty. Organ zastosował interpretację zawężającą prowadzącą do ograniczenia kręgu osób uprawnionych do dopłat, co jest niedopuszczalne i stanowi naruszenie prawa materialnego, ale także zasady ogólnej wyrażonej w art. 6 kpa. Nadto skarżący zarzucił organowi II instancji, że nie rozpatrzył sprawy ponownie lecz ograniczył się do zbadania zasadności zarzutów podniesionych przez odwołującego się.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Z. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. »

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny, w zakresie swojej właściwości, ocenia zatem zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego orzeczenia.

Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270 z późn.zm.), przywoływanej dalej jako "P.p.s.a." Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych przesłanek, należało uznać, że nie ma podstaw do jej wyeliminowania z obrotu prawnego, zatem skarga została oddalona.

Przed przejściem do oceny postawionych w skardze zarzutów przypomnieć w pierwszym rzędzie należy, że płatności, o które ubiegał się w rozpoznawanej sprawie skarżący, są formą wsparcia finansowego w ramach wspólnej polityki rolnej, będącej jednym z celów Unii Europejskiej, określonych w art. 33 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE). System dopłat bezpośrednich został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolniczych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Podstawowym aktem prawnym określającym warunki przyznawania płatności bezpośrednich, w tym także nowowprowadzonych form szczególnych pomocy w postaci Jednolitej Płatności Obszarowej oraz Uzupełniającej Płatności Obszarowej, jest rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. U. WE Nr L 270 z 21 października 2003 r.). Powyższy akt został uszczegółowiony między innymi rozporządzeniem Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego sytemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.U. UE. L z dnia 30 kwietnia 2004 r.)

Zauważyć należy, że rozporządzenie, będące jedną z form wtórnego prawa wspólnotowego, jest aktem prawnym, które obowiązuje w całości i podlega bezpośredniemu stosowaniu w państwach członkowskich. Akt normatywny tego rodzaju może zawierać klauzule zobowiązujące państwa członkowskie do podjęcia działań implementacyjnych (wydania odpowiednich aktów normatywnych), jednakże państwa członkowskie nie mogą - chyba że co innego stanowi rozporządzenie - podejmować działań na rzecz wykonania rozporządzenia, których przedmiotem byłaby zmiana znaczenia lub uzupełnienie jego przepisów (por. wyrok ETS z 10 października 1973 r. w sprawie 34/73, Fratelli Variola; wyrok ETS z 18 lutego 1970 r. w sprawie 40/69,

Bollmann). Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych ustalała warunki i tryb udzielania producentom rolnym płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i jest wynikiem działań wykonawczych w stosunku do wskazanego rozporządzenia nr 1782/2003 (obecnie ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i płatności cukrowej). Mając na uwadze powyższe, sposób rozumienia sformułowań i terminów użytych w ustawie o płatnościach bezpośrednich musi uwzględniać znaczenie nadawane im w obowiązującym w tym zakresie prawie wspólnotowym, którego przepisy, ustanawiając wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, kształtują w sposób bezpośredni prawa i obowiązki adresatów tego aktu.

Rozporządzenie nr 1782/2003 zawiera w art. 2 lit. a definicję "rolnika" stanowiąc, iż termin ten oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 TWE, oraz które prowadzą działalność rolniczą. Stosownie do art. 2 lit. b rozporządzenia, przez "gospodarstwo" należy rozumieć wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika, które znajdują się na terytorium tego samego państwa członkowskiego. "Działalnością rolniczą" jest z kolei produkcja, hodowla lub uprawa produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt dla celów gospodarczych lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnie z ochroną środowiska, zgodnie z art. 5 (art. 2 lit. c cyt. rozporządzenia). Ustawa o płatnościach bezpośrednich, ustalając zasady i tryb przyznania jednolitej płatności obszarowej oraz płatności uzupełniającej do powierzchni uprawy, określonych powołanym wyżej rozporządzeniem wspólnotowym, przyjmuje w art. 2 ust. 1 cyt. ustawy, że płatności te przysługują osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego. Warunkiem uzyskania płatności obszarowej jest posiadanie działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami i utrzymywane są przez producenta rolnego w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Prawodawca krajowy określając szczegółowe warunki przyznawania płatności wskazuje na posiadanie, jako ustawową przesłankę warunkującą skuteczne rozpoznanie wniosku i odnosi to pojęcie do "posiadania" w rozumieniu przepisów ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.

U. Nr 16, póz. 93 ze zm.). Zgodnie z art. 336 k.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, że o posiadaniu i jego postaci decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą. Władanie w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy przez właściciela, czyli władanie we własnym imieniu i dla siebie, jest posiadaniem samoistnym, władanie natomiast w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy w ramach innego prawa niż własność, czyli władanie podporządkowane posiadaniu samoistnemu innej osoby, jest posiadaniem zależnym. W piśmiennictwie zwraca się również uwagę, że posiadanie w znaczeniu, jakie nadaje temu pojęciu kodeks cywilny, może stanowić element prawa podmiotowego, będąc przejawem prawa przysługującego np. właścicielowi (posiadanie zgodne z prawem) może jednak stanowić także jedynie stan faktycznego władztwa nad rzeczą w sytuacji, gdy prawo wykonywane faktycznie przez posiadacza służy innemu podmiotowi (posiadanie bezprawne) (por. K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2005, s. 799).

Powyższe rozróżnienie rodzajów posiadania ma znaczenie z tego względu, że idea płatności obszarowych wynika ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych. Aby zostać beneficjentem pomocy w ramach mechanizmu bezpośredniego wsparcia nie wystarczy zatem być posiadaczem (samoistnym lub zależnym) działek rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale należy je rolniczo użytkować. Ta właśnie okoliczność powoduje, że organ rozpoznający wniosek pomocowy jest zobowiązany przede wszystkim ocenić, czy wnioskodawca faktycznie posiada grunty rolne, których ma dotyczyć płatność i czy są one utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Wymaga jednocześnie zauważenia, że przesłanka kwalifikująca do uzyskania płatności obszarowych, odnoszona do "faktycznego posiadania" gruntu rolnego, nie może być przy tym rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego wnioskodawcy, z którego wynika posiadanie zgłoszonych gruntów rolnych, gdyż taki wymóg obciążający rolnika (producenta rolnego) nie został w przepisach prawa wspólnotowego nigdzie sformułowany. Tak jak posiadanie przez producenta rolnego tytułu prawnego do gruntu rolnego zgłoszonego we wniosku nie przesądza jeszcze o przyznaniu płatności obszarowych z tego tytułu,

tak i niedysponowanie stosownym tytułem prawnym do nieruchomości nie może automatycznie wyłączać rolnika z systemu pomocy (por. wyroki NSA z dnia 11 stycznia 2007 r., sygn. II GSK 258/06, z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt II GSK 260/07).

Poprzedzając dalsze rozważania należy wskazać także, iż w dniu 27 lutego 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz.U. Nr 35, póz. 217), która zgodnie z przepisem art. 1 określa zadania oraz właściwości organów i jednostek organizacyjnych w zakresie dotyczącym płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej oraz płatności cukrowej, określonych w rozporządzeniach Rady (WE) wymienionych w pkt 1 li. b - c oraz zasady i tryb przyznawania oraz wypłacania rolnikom wskazanych wyżej płatności, a także przeprowadzania kontroli - w zakresie nieokreślonym w przepisach Unii Europejskiej. Zgodnie z przepisem art. 59 ww. ustawy, z dniem 27 lutego 2007 r. utraciła moc dotychczasowa ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U z 2004 r. Nr 6, póz. 40 z późn.zm.), przywoływana dalej jako: "ustawa o płatnościach bezpośrednich". Jednocześnie w art. 53 ust. 1 ustawy nowej, ustawodawca zawarł przepis intertemporalny, zgodnie z którym, do postępowań w sprawach przyznania płatności lub płatności cukrowej, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną do dnia jej wejścia w życie, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Sąd zważył, iż postępowanie w niniejszej sprawie toczącej się w trybie wznowieniowym zostało wszczęte przez kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z urzędu postanowieniem z dnia 23 listopada 2006 r. i nie zostało zakończone decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie ustawy nowej tj. do 27 lutego 2007 r. W tych okolicznościach, orzekając już w dacie obowiązywania ustawy nowej, organy Agencji obu instancji winny w podstawie prawnej swych decyzji przywołać akt prawny obowiązujący w dacie orzekania (ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r.) w powiązaniu z właściwymi przepisami ustawy dotychczasowej. Z uwagi jednak na treść, cytowanego wyżej przepisu art. 53 ust. 1 ustawy nowej, prawidłowe było oparcie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie na przepisach uprzednio obowiązującej ustawy o dopłatach bezpośrednich, zatem powyższe uchybienie proceduralne pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Przepis art. 16 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 póz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "kpa", statuuje zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Zasada ta nie

ma jednak wartości absolutnej, gdyż ustawodawca, kierując się względami praworządności oraz interesu uczestników postępowania, przewidział możliwość zakwestionowania decyzji ostatecznej w administracyjnym toku instancji. Z uwagi na powyższą zasadę, w doktrynie oraz orzecznictwie sadów administracyjnych podkreśla się, iż wykładnia przesłanek umożliwiających taką nadzwyczajną weryfikację decyzji winna mieć charakter zawężający. Zaskarżona decyzja została wydana właśnie w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego.

Przystępując do rozstrzygnięcia powstałego miedzy stronami sporu należało w pierwszej kolejności odnieść się do zasadności zastosowania w przedmiotowej sprawie instytucji wznowienia postępowania administracyjnego. Wznowienie postępowania stwarza możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego (art. 145 § 1 i 145a kpa). Jedną z podstaw wznowienia postępowania, określoną w art. 145 § 1 pkt 5 kpa jest ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, które istniały w dniu wydania decyzji, lecz nie były znane organowi, który wydał decyzję. Norma prawna wynikającą z powołanego przepisu wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej zarówno okoliczności faktyczne jak również dowody muszą być nowe. Pod pojęciem tym należy rozumieć okoliczności lub dowody nowo odkryte jak i po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Wprawdzie należy zgodzić się z poglądem, iż błędna ocena stanu faktycznego nie stanowi podstawy wznowienia postępowania, ale błędne ustalenie stanu faktycznego tę podstawę stanowi. Ujawnienie nowych dowodów prowadzić może nie tylko do ustalenia nowych okoliczności, ale do zmiany oceny stanu faktycznego sprawy. Konstrukcja omawianej normy prawnej jednoznacznie wskazuje, iż ujawnienie nowych okoliczności faktycznych stanowi samoistną podstawę wznowienia postępowania. W toku wznowionego postępowania organ administracji publicznej, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), obowiązany jest ustalić czy, ta nowa okoliczność faktyczna występowała oraz czy jest dla sprawy istotna, prowadząc w tym celu postępowanie wyjaśniające. Ponadto nowe okoliczności, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, przedstawiają określony stan faktyczny i prawny, który istniał w chwili wydawania przez organ decyzji ostatecznej, lecz nie był on znany organowi z niezależnych od tego organu przyczyn, mający wpływ na status prawny strony, tj.

zakres jej praw i obowiązków, a w konsekwencji na treść merytorycznego rozstrzygnięcia (tak wyrok NSA z dnia 17 maja 2000 r., l SA/Lu 9/00, Lex nr 51768).

Po analizie akt sprawy, w szczególności zebranego materiału dowodowego, Sąd stwierdził, iż wskazane przez organy orzekające okoliczności, jak i przywoływane dowody spełniały wymagania określone w art 145 § 1 pkt 5, mogły zatem stanowić podstawę wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia [...] r. nr[...] w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004. Ujawniona bowiem została, po wydaniu powyższej decyzji ostatecznej, nowa istotna dla sprawy okoliczność faktyczna, iż w 2004 r. działalność rolniczą na przedmiotowych gruntach rolnych rzeczywiście prowadził nie wnioskodawca - S.W., lecz inny podmiot - Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "N." w G.. Okoliczność ta "została ujawniona" wobec organu pismem Prokuratora Okręgowego w Gorzowie Wlkp. oraz załączonym do niego postanowieniem tego organu [...].

W tej sytuacji należy wskazać, iż nie jest zasadny zarzut strony skarżącej, iż prawomocne postanowienie Prokuratury Okręgowej w Gorzowie Wlkp. w przedmiocie umorzenia śledztwa oraz stanowisko tegoż prokuratora nie mogło stanowić samodzielnej przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego, zatem wydane w trybie wznowieniowym decyzje dotknięte są wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W ocenie Sądu bowiem, to nie dowód w postaci ww. postanowienia, czy też pismo prokuratora stanowiły samoistną przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego w rozpoznawanej sprawie, lecz wskazana powyżej okoliczność faktyczna, której zaistnienie za pośrednictwem między innymi tego dowodu organ starał się ustalić w prowadzonym następnie postępowaniu wyjaśniającym. Niewątpliwie bowiem organy orzekające w przedmiocie dopłat ze środków unijnych w dniu wydania decyzji nie wiedziały, iż wskazane we wniosku S.W. grunty rolne dzierżawione od RSP G. w rzeczywistości nie były przez niego uprawiane we własnym imieniu i na swoją rzecz, lecz użytkowane były nadal na rzecz Spółdzielni (niezależnie od treści łączącej strony umowy pisemnej). Tym samym okoliczności dotyczące zawarcia i wykonania umowy nie były znane organom orzekającym, i nie mogły być przedmiotem oceny w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...] r.

Należy zwrócić uwagę, iż w uzasadnieniu postanowienia z dnia 23 listopada 2006 r. organ opisując swoje ustalenia stanowiące podstawę wszczęcia postępowania wznowieniowego jako przyczynę podał okoliczność, iż zgłoszone przez wnioskodawcę działki nie były użytkowane przez niego, lecz przez Spółdzielnię i w tym zakresie powołał się na ustalenia z postępowania karnego przygotowawczego. Oznacza to, iż wbrew stanowisku strony skarżącej podstawy wznowienia nie stanowiły "nowe dowody"

- postanowienie o umorzeniu śledztwa oraz informacja Prokuratora Okręgowego. Prokurator Okręgowy w Gorzowie Wlkp. postanowieniem [...], wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego, umorzył śledztwo przeciwko S. W. (oraz innym członkom i kandydatom na członków RSP G.) podejrzanemu m.in. o to, że w okresie od [...] r. do [...] r. w S., G. i Z. w woj. Lubuskim, działając wspólnie i w porozumieniu z B.P., z góry powziętym zamiarem, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wprowadził w błąd Agencję Restrukturyzacji i Modejnizacji Rolnictwa, iż jest producentem rolnym będącym w posiadaniu gruntów rolnych i w tym celu zawarł fikcyjną umowę dzierżawy gruntów rolnych od RSP N. G. za namową B. P. - Prezesa Zarządu tej Spółdzielni a następnie przedłożył poświadczający nieprawdę wniosek o dopłaty do gruntów rolnych, w wyniku czego doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez Agencję Restrukturyzacji i Rolnictwa z tytułu:

- jednolitej płatności obszarowej w kwocie - 18.292,95 PLN,

- uzupełniającej płatności obszarowej w kwocie - 25.439,65 PLN,

- wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach

gospodarowania w kwocie 12.251,66 zł

co stanowi łącznie kwotę 55.984,26 PLN, czym działał na szkodę Skarbu Państwa i interesów finansowych Unii Europejskiej tj. o czyn z art. 286 § 1 kk i art 297 § 1 kk w zb. z art. 11 § 2 kk w zw. z art. 12 kk.

W tym miejscu należy rozważyć czy z powyższego postanowienia wynikały nowe okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy zasadności przyznania S. W. dopłat bezpośrednich na rok 2004 do wskazanych we wniosku gruntów rolnych. Otóż z ustaleń poczynionych w trakcie śledztwa prokuratorskiego wynika, iż z uwagi na trudna sytuację ekonomiczną Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "N." w G. zawarła ze swoimi członkami "fikcyjne" umowy dzierżawy. Umowy te stały się podstawą do przyznania płatności

bezpośrednich oraz płatności ONW na 2004 r. Z dalszych ustaleń wynikało, iż dzierżawcy nie prowadzili na dzierżawionych gruntach indywidualnej działalności rolniczej. Prokuratura Okręgowa uznała, że byli oni jedynie "formalnymi użytkownikami" gdyż w dalszym ciągu działalność rolnicza na zadeklarowanych terenach prowadziła RSP w G.. W tych okolicznościach trafny jest pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż poczynione w postępowaniu karnym ustalenia mogły stanowić dowód w postępowaniu administracyjnym. Podkreślenia jednak wymaga, iż pod tym pojęciem należy rozumieć jedynie ustalenia co do faktów, a nie co do winy. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że ustalenia Prokuratury Okręgowej w Gorzowie prezentujące złożony mechanizm zawierania umów dzierżawy pomiędzy RSP G., a jej członkami i w konsekwencji występowania o przyznanie dopłat unijnych przez podmioty nieuprawnione, dotyczyły okresu przed wydaniem decyzji w postępowaniu będącym przedmiotem wznowienia. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy oznacza to zatem, iż powyższe postanowienie mogło stanowić źródło dowodowe, na podstawie którego organ powziął wiadomość o ujawnieniu nowych okoliczności faktycznych i dowodów istotnych dla sprawy. Nadto należy wskazać, iż postanowienie o umorzeniu śledztwa stanowi dokument urzędowy. Jak słusznie podkreśla organ postanowienie to uzyskało walor prawomocności, gdyż nie zostało zaskarżone.

Sąd zważył, iż w postanowieniu o wznowieniu postępowania, z naruszeniem przepisu art. 149 § 2 kpa organ wadliwie i przedwcześnie, poza podaniem przyczyn wznowienia wypowiedział się także co do ich wystąpienia oraz co do istoty sprawy. Nie budzi wątpliwości, iż postanowienie o wszczęciu postępowania jest tylko aktem procesowym, nie rozstrzygającym sprawy wznowienia postępowania, a jedynie otwierającym dalsze postępowanie w tej sprawie i nie może zawierać innych treści poza wskazaniem przesłanek uzasadniających zastosowanie tej instytucji procesowej. Stwierdzenie natomiast, czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy, mogą być wyłącznie efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu postanowienia z art. 149 § 1 kpa i muszą być zawarte w decyzji określonej w art. 151 kpa.

W świetle analizy materiału dowodowego niniejszej sprawy i przeprowadzonego następnie przez organ samodzielnego postępowania wyjaśniającego, a także treści zaskarżonej decyzji oraz decyzji utrzymanej nią w mocy, należy jednak wskazać, iż powyższe uchybienie pozostało bez wpływu na treść merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie.

W dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, że decyzje administracyjne dotyczące przyznawania lub odmowy przyznania płatności bezpośrednich mogą być podejmowane dopiero po szczegółowym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności, po uprzednim ustaleniu, czy producent rolny jest czy nie jest posiadaczem gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku (por. wyrok NSA z dnia 15 marca 2007 r., sygn. II GSK 342/06; wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2007 r., sygn. II GSK 53/07). Wymóg dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy związany jest z obowiązującą na gruncie procedury administracyjnej zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której stosowania nie można wykluczyć w myśl przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich.

W sprawach dotyczących płatności obszarowych wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych winno być rozumiane przede wszystkim jako konieczność ukierunkowania postępowania dowodowego na ustalenie podmiotu, który faktycznie zajrrrtjje się użytkowaniem określonych działek rolnych. Jest to istotne nie tylko z powodu częstotliwości występowania w praktyce orzeczniczej sporów o prawo do uzyskania dopłat w sytuacji, gdy z wnioskiem takim występuje zarówno właściciel, jak i osoba, która faktycznie użytkuje rolniczo grunty (np. jako ich dzierżawca). W ocenie Sądu, staranna analiza stanu faktycznego sprawy jest ważna przede wszystkim z tego względu, że wadliwe zebranie i rozpatrzenie dowodów odnoszących się do faktu posiadania działek rolnych objętych wnioskiem, ma wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, wpływając ostatecznie na rozstrzygnięcie, które w tego rodzaju sprawach ma istotny wpływ na sytuację prawną strony w aspekcie jej uprawnień do otrzymywania dopłat obszarowych nie tylko w danym roku, ale i w latach następnych. Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy pozostaje więc w bezpośrednim związku z grożącą producentowi rolnemu dolegliwością ekonomiczną. Wiąże się ona z obowiązującą na gruncie prawa wspólnotowego zasadą ścisłego monitorowania przestrzegania przepisów dotyczących systemów pomocy oraz wprowadzania środków sankcyjnych w przypadku stwierdzonych uchybień, które tylko w niewielkim zakresie powinny być tolerowane (por. punkt 34 preambuły rozporządzenia nr 2419/2001).

W powyższym zakresie Sąd stwierdził, iż postępowanie wyjaśniające w rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, a zaskarżona decyzja oraz decyzja utrzymana przez nią w mocy wydane

zostały w oparciu o wszechstronną i rzetelną ocenę całokształtu zgromadzonego prawidłowo materiału dowodowego i ustalonego na jego podstawie stanu faktycznego sprawy.

Formułując zarzuty wobec zaskarżonej decyzji i poprzedzającego jej wydanie postępowania wznowieniowego skarżący pomija fakt, iż organy w niniejszym postępowaniu poza kwestionowanymi przez niego dowodami z dokumentów tj. postanowieniem prokuratury Okręgowej w Gorzowie Wlkp. o umorzeniu śledztwa, pismem przewodnim Prokuratora Okręgowego z dnia 22 czerwca 2006 r., dla ustalenia stanu faktycznego sprawy oparły się również na innych dowodach uzyskanych w ramach przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego.

Pojęcie dowodu w postępowaniu administracyjnym zostało zdefiniowane w art. 75 kpa, jako dowód można zatem dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Nie zasługuje na uwzględnienia w szczególności zarzut, że zaskarżona decyzja z naruszeniem art. 75 § 1 i 3 kpa (przepis art. 75 nie zawiera § 3), została oparta na poglądach prokuratora, podczas gdy tylko prawomocny wyrok sądowy wydany w sprawie miałby moc dowodową. Analiza akt sprawy wskazuje iż zaskarżona decyzja została oparta na swobodnej i wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego w sprawie, a nie na "poglądach prokuratora". Przy czym powoływanie przez organ dla wsparcia swej argumentacji stanowiska w zakresie wątpliwości co do zasadności przyznanych dopłat, zawartego w piśmie prokuratora, w ocenie Sądu nie stanowi naruszenia art. 75 kpa.

Skarżący podniósł ponadto zarzut, iż we wznowionym postępowaniu administracyjnym rażące naruszenia przepisu art. 75 § 1 kpa, stanowiło dopuszczenie w toku postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy, znajdujących się w aktach postępowania karnego protokołów przesłuchania stron w charakterze świadków. W ocenie strony protokoły te z mocy art. 186 § 1 Kodeksu postępowania karnego nie mogą stanowić dowodu ani być odtwarzane, w sytuacji gdy strona po przedstawieniu jej zarzutów skorzystała z prawa do odmowy złożenia zeznań.

Odnosząc się do powyższego należy podzielić pogląd organu, iż postępowania administracyjne i karne są niezależnymi od siebie postępowaniami badającymi różne materie stosunków prawnych i funkcjonujące w różnych płaszczyznach

materialnoprawnych. Niemniej jednak, wobec braku wyraźnej regulacji ustawowej, nie wyklucza to wzajemnych powiązań w zakresie postępowania dowodowego. Sąd zważył, iż materiały zgromadzone we właściwej formie przez uprawniony organ w toku postępowania karnego mogły być częścią materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym , brak jest bowiem jakichkolwiek podstaw do uznania, iż zostały uzyskane w sposób sprzeczny z prawem, w rozumieniu art. 75 kpa. Wbrew twierdzeniom skargi brak jest przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego. Zakaz dowodowy wyrażony w art. 186 § 1 kodeksu postępowania karnego, dotyczy jedynie prowadzonego przed sądem powszechnym postępowania karnego. Nie może mieć on zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, które jak wskazano jest postępowaniem odrębnym i nie dotyczy odpowiedzialności karnej strony. Złożone przez stronę w postępowaniu karnym, w przewidzianej dla tego typu czynności formie, oświadczenie o okolicznościach faktycznych istotnych jednocześnie z punktu widzenia pewnych uprawnień lub obowiązków na gruncie prawa administracyjnego, umożliwia wykorzystanie tego dowodu w przedmiotowym postępowaniu.

Zeznając w charakterze świadka w postępowaniu karnym w dniu 7 marca 2006 r. S.W. wskazał, iż zawarcie umowy dzierżawy miało na celu jedynie uzyskanie dopłat z Unii i ich przekazanie na konto Spółdzielni, w celu poprawy jej sytuacji finansowej. Skarżący zatrudniony był w Spółdzielni jako kierowca, nie miał wpływu na wybór przydzielonego mu w ramach umowy dzierżawy pola, na sposób jego obsiania, termin i zakres wykonywanych prac polowych, nie dokonywał zbioru plonów. Jedynie podpisywał wymagana dokumentacje, która była sporządzana przez inne osoby. Skarżący był jedynie dzierżawca na umowie, Spółdzielnia płaciła podatki od dzierżawionych gruntów, uprawiała je oraz zbierała plony.

W ocenie Sądu nie stanowi uchybienia przepisom postępowania administracyjnego fakt, iż organy orzekające w sprawie dopłat unijnych dokonując swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego uznały za wiarygodne i mające zasadnicze znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego sprawy, ustalenia dokonane przez Prokuraturę w toku prowadzonego postępowania karnego. Organy dokonały jednocześnie oceny pozostałych dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym w kontekście całego materiału dowodowego. W szczególności

w ocenie Sądu, nie można zarzucić organom przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów w kontekście podanych przez nie w uzasadnieniach rozstrzygnięć argumentów wskazujących przyczyny, dla których zeznania złożone przez skarżącego w charakterze świadka w postępowaniu karnym uznano za spontaniczne, wiarygodne i oddający rzeczywisty charakter stosunków faktyczno-prawnych związanych z uprawą spornych działek rolnych.

Nie można również uznać za zasadny zarzutu strony skarżącej, iż organy naruszyły art. 77 § 1 i art. 80 kpa albowiem nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego, pomijając istotne dowody przedstawione przez skarżącego i świadczące o tym, iż spełnił on warunki konieczne i wystarczające decydujące o posiadaniu gruntów w rozumieniu przepisów o dopłatach bezpośrednich a mianowicie, że pożytki osiągnięte z dzierżawionych gruntów tj. plony i otrzymane dopłaty stanowiły jego własność. Jako dowody na powyższa okoliczność skarżący wskazał umowę przechowania w formie depozytu nieprawidłowego oraz przelew przelanych dopłat na konto skarżącego. W ocenie Sądu, z analizy akt sprawy wynika, iż organ rozpatrzyła cały materiał rodowody zgromadzony w sprawie, w tym przedstawione przez skarżącego dokumenty, czemu dał wyraz w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy wprost wyraził swoja ocenę, iż powyższe dowody, nie potwierdzają prowadzenia działalności rolniczej przez stronę na zadeklarowanych we wniosku gruntach i nie podważają ustaleń dokonanych w postępowaniu karnym, a nadto nie zostały w nim przedstawione. W ocenie organu budzi to wątpliwości co do ich wiarygodności. Oznacza to, iż nie można organowi zarzucić, że nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, a skarżący w istocie kwestionuje dokonana przez organ ocenę przedstawionych przez siebie dowodów. W ocenie Sądu dokonując powyższej oceny spornych okoliczności na podstawie przedstawionych dowodów, organ nie przekroczył wyrażonej w art. 80 kpa zasady swobodnej oceny dowodów. Dokonując analizy całości zgromadzonego materiału dowodowego należy bowiem podzielić stanowisko organu, iż skarżący nie przedstawił w postępowaniu wznowieniowym wiarygodnych dowodów, które wskazywałyby, iż faktycznie to on na swoją rzecz użytkował rolniczo sporne grunty. W szczególności nie pozwala na dokonanie takich ustaleń treść dowodu, na który powołuje się skarżący tj. umowy przechowania w formie depozytu z dnia 19 stycznia 2005 r., już chociażby z tej przyczyny, iż dokument ten można określić jedynie jako projekt przyszłej umowy, albowiem na znajdującym się w aktach sprawy egzemplarzu tej umowy brak jest podpisów jej stron. Ponadto wątpliwości budzi fakt, iż dopiero

w styczniu 2005 r. skarżący miałby oddać Spółdzielni na przechowanie, na czas nieokreślony, produkty rolne. Okoliczności tej nie podniósł natomiast w trakcie przesłuchania w postępowaniu przygotowawczym, gdzie jednoznacznie wskazał, iż to Spółdzielnia prowadziła uprawy i dokonała zbioru płodów rolnych. Składane w trakcie postępowania administracyjnego oświadczenia i dokumenty ukierunkowane były na wykazanie, iż podejmowane przez Spółdzielnię działania faktyczne tj. decydowanie o rodzajach zasiewów, terminach i sposobie prac rolniczych na spornych gruntach, zbiór plonów, skonsumowanie środków uzyskanych z tytułu dopłat, dokonywane były na rzecz skarżącego jako członka Spółdzielni, w ramach przysługujących mu z tego tytułu uprawnień - zmierzały zatem jedynie do uniknięcia niekorzystnych dla strony skutków związanych z ewentualną koniecznością zwrotu pobranych środków unijnych.

Ponadto niezasadnie podniesiono także zarzut naruszenia przez organ drugiej instancji art. 138 kpa. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał motywy swojego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, natomiast zastosowana przez organ techniczna konstrukcja uzasadnienia wynikała, w ocenie, Sądu z wielości stawianych w odwołaniu zarzutów i konieczności szczegółowego ustosunkowania się do nich. Jednocześnie analiza treści wywodów uzasadnienia decyzji jednoznacznie wskazuje, iż organ odwoławczy rozpoznał sprawę ponownie w jej całokształcie, na skutek czego podzielił stanowisko i motywy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, co stanowiło podstawę utrzymania zaskarżonej odwołaniem decyzji w mocy.

Poza kwestionowany w odwołaniu oraz skardze zaistnieniem określonej w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie zakończonej wydaniem ostatecznej decyzji z dnia 9 marca 2005 r., istota powstałego pomiędzy skarżącym a Dyrektorem Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa sporu sprowadza się do ustalenia, który podmiot w sposób faktyczny i na jakiej podstawie w 2004r. prowadził działalność rolniczą na działkach rolnych o nr [...] w obrębie ewidencyjnym P. oraz nr [...] w obrębie ewidencyjnym D. o łącznej powierzchni działek rolnych 86,89 ha, czy był to posiadacz samoistny powyższych gruntów rolnych Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "N." w G., czy też zgodnie z zawartą umową dzierżawy skarżący, w imieniu którego działalność rolniczą wykonywali pracownicy Spółdzielni. Udzielenie pomocy w formie dopłat bezpośrednich ze środków unijnych uzależnione jest bowiem tylko od prowadzenia na określonym gruncie działalności rolniczej, gdyż to ta faktycznie prowadzona działalność ma uzyskać pomoc. Organ udzielający pomocy

nie jest natomiast uprawnionych do rozstrzygania kwestii własnościowych i wynikających z nich roszczeń cywilnoprawnych.

Sąd dokonując kontroli pod względem zgodności z prawem postępowania organów orzekających w sprawie, mając na uwadze powyższe okoliczności, stwierdził, iż kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. zasadnie wznowił postępowanie administracyjne w sprawie przyznania S. W. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za 2004 r., a następnie stosownie do unormowań art. 151 § 1 ust. 2 kpa, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 kpa, wydał decyzję uchylającą decyzję dotychczasową z dnia [...] r. oraz orzekł co do istoty sprawy. W ocenie Sądu na podstawie wszechstronnej oceny całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy prawidłowo i z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów ustaliły, iż S.W. w 2004 r. nie był uprawniony do dopłat do zgłoszonych przez siebie działek rolnych jako ich posiadacz w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich w zw. z art. 336-352 kodeksu cywilnego, nie był bowiem ich faktycznym użytkownikiem.

Bez znaczenia w przedmiotowej sprawie pozostaje podnoszona przez skarżącego okoliczność, iż z pisma Agencji wynika, dopuszczalność oddania w dzierżawę członkom rolniczych spółdzielni produkcyjnych gruntów Spółdzielni i wynikającym z tego faktu ich uprawnieniu do dopłat ze środków unijnych, bowiem jak słusznie podkreśliły organy taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie faktycznie nie zaistniała. Gdyby bowiem Spółdzielnia rzeczywiście wydzierżawiła swoje grunty członkom do samodzielnego i swobodnego ich użytkowania i pobierania pożytków, ci producenci rolni byliby uprawnieni, z zachowaniem wymogów utrzymania tych gruntów w dobrej kulturze rolnej, do uzyskania na swoją rzecz dopłat. Jak już wskazano do uzyskania tych świadczeń uprawniony jest każdy podmiot, który faktycznie prowadzi działalność rolniczą na posiadanym gruncie, niezależnie od potwierdzenia bądź nie swego tytułu prawnego do uprawianego gruntu. Oznacza to, iż w sytuacji gdy zadeklarowane we wniosku skarżącego o przyznanie płatności grunty Spółdzielni pozostawały w 2004 r. faktycznie w jej samoistnym posiadaniu i przez nią, na jej rzecz były uprawiane rolniczo, jedynie ten podmiot byłby uprawniony do zgłoszenia wniosku o przyznanie związanych z tym płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Podkreślenia wymaga, iż uprawnienia do przyznania płatności unijnych nie można wywodzić z samego faktu zawarcia w formie pisemnej umowy nazwanej "umową dzierżawy" datowanej na dzień 31 lipca 2003 r. oraz pobrania płatności przez skarżącego, w sytuacji kiedy niezwłocznie, tak jak 14

innych członków spółdzielni - "dzierżawców", przelał on ją w całości na rachunek Spółdzielni. W uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji dokonano szczegółowej analizy zapisów umowy, na podstawie której organ wyprowadził zasadny wniosek, iż umowa ta nie jest w istocie umową dzierżawy w rozumieniu art. 693 Kodeksu cywilnego (brak wymogu odpłatności w postaci obowiązku uiszczania czynszu dzierżawnego), lecz do umów tego rodzaju stosuje się odpowiednio przepisy o dzierżawie. Samo istnienie formalnego tytułu prawnego do władania gruntem (pisemna umowa dzierżawy) nie stanowi podstawy do przyznania dopłat obszarowych. Prawnym wymogiem jest prowadzenie na nim działalności rolniczej przez jego rzeczywistego posiadacza. W rozpoznawanej sprawie jak słusznie uznały organy, umowa dzierżawy miała stanowić jedynie formalny tytuł prawny do pozornego wydzielenia gruntów o areale gwarantującym uzyskanie dopłat z tytułu działalności prowadzonej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), których RSP w G., występując o nie we własnym imieniu, nie uzyskałaby z uwagi na znaczną wielkość uprawianego areału. Wskazać bowiem należy na regulację zawartą w przepisie § 4 ust. 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 73, póz. 657 z późn.zm.), zgodnie z którym najwyższa stawka dopłaty przysługuje do gruntów o areale od 50,01 do 100 ha, zaś do powierzchni działek rolnych wynoszącej powyżej 300 ha płatność ONW nie przysługuje.

Okoliczność przejęcia nieruchomości we władanie i faktycznego pobierania pożytków przez skarżącego dla siebie, zgodnie z treścią tej umowy nie znalazła jednakże potwierdzenia w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy. Na prawidłowość ustaleń organu w tym zakresie dokonanych w przedmiotowej sprawie wskazuje między innymi okoliczność, iż nie jest to przypadek odosobniony lecz "mechanizm", o którym mówi organ powielony został w przypadku ubiegania się o płatności zarówno bezpośrednie jak i z tytułu prowadzenia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez 14 członków Spółdzielni (vide pkt 5 skargi oraz zestawienie na k. 42-45 akt sądowych). Nie można w tym kontekście tracić z pola widzenia skali zaistniałego zjawiska. Nie do pogodzenia bowiem z zasadami logiki, doświadczenia życiowego jak również ekonomii byłoby przyjęcie za zgodną ze stanem rzeczywistym przedstawianej przez skarżącego w

postępowaniu administracyjnym koncepcji, iż bez jakiegokolwiek formalnego wniosku lub zlecenia, każda z tych osób mogła w dowolnym czasie polecić pracownikowi Spółdzielni wykonanie na swoją rzecz w godzinach jego pracy w spółdzielni prac rolniczych na tak znacznym areale. Oznaczałoby to zatem uniemożliwienie innych działań pracowników Spółdzielni i wykonywanie ich obowiązków wobec tego podmiotu. Jednocześnie wykonywanie bezpłatnie na koszt Spółdzielni usług w takim rozmiarze, groziłoby znacznymi szkodami finansowymi dla Spółdzielni przy jednoczesnym braku dochodów chociażby z tytułu czynszu dzierżawnego.

Z cytowanych wyżej przepisów prawa krajowego oraz wspólnotowego wynika, iż wnioskowana pomoc finansowa w formie płatności obszarowych udzielona może być tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych tzn. producentom rolnym, którzy rolniczo użytkują posiadane działki rolne (niezależnie od ustalenia tytułu prawnego wnioskodawcy) a nadto utrzymują je w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. W okolicznościach przedmiotowej sprawy rozpoznawanej przez organy w trybie wznowieniowym oznacza to, iż skoro S.W. w 2004 r. nie użytkował faktycznie rolniczo jako posiadacz zadeklarowanych we wniosku gruntów rolnych, nie została spełniona przesłanka przyznania mu wnioskowanej płatności bezpośredniej do gruntów rolnych, o której mowa w art. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru. Zasadnie zatem organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji także w zakresie orzeczenia o odmowie przyznania S. W. płatności bezpośrednich na rok 2004.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę należało oddalić.

W zakresie zgłoszonego w skardze wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 199 p.p.s.a., zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest samodzielne ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje stronie od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność, jedynie w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji lub w razie umorzenia postępowania z przyczyn

określonych w art. 54 § 3 P.p.s.a. (art. 200 i 201 P.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie zachodzi, zatem brak było podstaw do zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego.