Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 363/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 3, art. 8 ust. 5, art. 8 ust. 7, art. 10 ust. 3, art. 81 ust. 1, art. 81 ust. 6
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2011 r. sprawy ze skarg K.B. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 7 grudnia 2010 r. Nr [...], [...], [...] w przedmiocie odpłatności rodziców za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo wychowawczej; I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje Starosty S. z dnia 30 czerwca 2010r. Nr PCPR [...], [...], PCPR [...], II. określa, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane.


UZASADNIENIE

Decyzjami z dnia 30 czerwca 2010 r. nr [...], [...] oraz [...] Starosta Powiatowy w S., działając na podstawie art. 8 ust. 1 - 10, art. 10 ust. 3, art. 81 ust. 1, 3-5 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, ze zm.) oraz § 1 pkt 1 uchwały Rady Powiatu S. z dnia 31 sierpnia 2006 r. nr XLII/208/06 w sprawie określenia szczegółowych zasad częściowego lub całkowitego zwalniania z opłat za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej lub rodzinie zastępczej (Dz.Urz. Województwa Wielkopolskiego z 2006 r. Nr 162, poz. 3801; dalej określana jako: "uchwała nr XLII/208/06") postanowił ustalić dla K.B. obowiązek częściowej odpłatności za pobyt synów w Domu Dziecka w L., przy czym kwoty te ustalono:

– za pobyt K.B. (decyzja nr [...]):

1. za okres od dnia 18 września do 31 grudnia 2008 r. w wysokości 593,20 zł miesięcznie;

2. za okres od dnia 1 stycznia do 30 kwietnia 2009 r. w wysokości 494,30 zł miesięcznie;

3. za okres od dnia 1 maja do 31 sierpnia 2009 r. w wysokości 509,80 zł miesięcznie;

– za pobyt M.B.a (decyzja nr [...]):

1. za okres od dnia 18 września do 31 grudnia 2008 r. w wysokości 197,80 zł miesięcznie;

2. za okres od dnia 1 stycznia do 30 kwietnia 2009 r. w wysokości 158,20 zł miesięcznie;

3. za okres od dnia 1 maja do 31 sierpnia 2009 r. w wysokości 163,20 zł miesięcznie;

– za pobyt J.B. (decyzja nr [...]):

1. za okres od dnia 18 września do 31 grudnia 2008 r. w wysokości 118,70 zł miesięcznie;

2. za okres od dnia 1 stycznia do 30 kwietnia 2009 r. w wysokości 79,10 zł miesięcznie;

3. za okres od dnia 1 maja do 31 sierpnia 2009 r. w wysokości 81,60 zł miesięcznie.

Jednocześnie we wszystkich trzech decyzjach Starosta określił termin płatności do dnia 30 lipca 2010 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że K.B., M.B. i J.B. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 9 września 2008 r. sygn. akt [...] zostali umieszczeni od dnia 18 września 2008 r. w Domu Dziecka w L.. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rodzice ponoszą opłaty za pobyt dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo - wychowawczej do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. W myśl art. 81 ust. 3-5 ustawy ustalenie tej opłaty następuje w drodze decyzji starosty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem placówce. Starosta, ustalając wysokość opłaty rodziców dziecka przebywającego w placówce uwzględnia ich sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową.

Organ podał, że w powyższym zakresie wydano już rozstrzygnięcia wobec wszystkich synów K.B., lecz decyzjami z dnia 20 maja 2009 r. nr [...], [...] i [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu uchyliło je i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Starosta - uwzględniając zalecenia Kolegium - uzupełnił postępowanie dowodowe. Wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 1 marca 2010 r. wykazał, że K.B. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się z dochodów gospodarstwa rolnego oraz działalności gospodarczej (Auto Komis w S. i O.). Posiada nieruchomości w C. i S. przy ul. P. [...] oraz dwa samochody (dnia 3 marca 2010 r. K.B. złożył jednak dodatkowe oświadczenie, że nie posiada tych pojazdów). Dochód z gospodarstwa rolnego obliczono na podstawie art. 8 ust 9 ustawy o pomocy społecznej przyjmując, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Przy gospodarstwie rolnym wielkości 10,9180 ha przeliczeniowych (zaświadczenie z Urzędu Miasta i Gminy w S. z dnia 20 listopada 2008 r.) miesięczny dochód wynosi 2.260,03 zł. Przy czym - zgodnie z zaświadczeniem z Urzędu Miasta i Gminy w S. z dnia 9 lutego 2009 r. oraz z dnia 24 czerwca 2010 r. K.B. od stycznia 2009 r. posiadał 10,4265 ha przeliczeniowych. Dochód z działalności gospodarczej ustalono na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego w S. (art. 8 ust 5 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). W 2008 r. była to kwota 2.681,57 zł, rocznie a zatem 223,47 zł miesięcznie. W 2009 r. dochód roczny wynosił 2.233,18 zł, a miesięczny 186,10 zł. Zgodnie z art. 8 ust 10 ustawy o pomocy społecznej "dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej i z ha przeliczeniowych oraz innych źródeł sumuje się". Łączny dochód wynosił zatem miesięcznie w 2008 r. 2.483,49 zł, a w 2009 r. 2.344,39 zł. Starosta wyjaśnił też, iż w toku postępowania ustalono sytuację rodzinną wnioskodawcy. K.B. zamieszkuje w S. przy ul. D. [...] z matką, siostrą i jej synem. Wobec matki i siostry stosował przemoc psychiczną, a na skutek postępowania karnego w tej sprawie w dniu 11 stycznia 2010 r. zobowiązał się między innymi do wyprowadzenia się do dnia 31 lipca 2010 r. Odnosząc się do sytuacji dzieci Starosta podkreślił, że Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w S. współpracuje zarówno z Sądem Rejonowym w S. jak i Domem Dziecka w L. w kwestii powrotu dzieci do rodziny. Przedstawiciele Centrum uczestniczą w posiedzeniach stałych zespołów do spraw okresowej oceny sytuacji dzieci. W sprawie rodzeństwa B. odbyły się kilkukrotnie posiedzenia, jednakże każdorazowo formułowano wniosek, aby rodzeństwo pozostawić w placówce, gdyż zarówno ojciec jak i matka nie byli w stanie przejąć pełnej opieki nad dziećmi. Podobną opinię wydał w dniu 11 maja 2009 r. Rodzinny Ośrodek Diagnostyczno-Konsultacyjny proponując pozostawienie dzieci w domu dziecka.

Przechodząc do kwestii zwolnienia K.B. z odpłatności za pobyt dzieci Starosta wskazał, iż zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, przy ustalaniu odpłatności rodziców za pobyt dziecka w placówce w składzie rodziny uwzględnia się to dziecko, a także dzieci przebywające w domu pomocy społecznej, rodzinie zastępczej i całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej, jeżeli rodzice ponoszą odpłatność za ich pobyt. W oparciu o ten przepis Starosta wyprowadził różne wnioski w odniesieniu do poszczególnych decyzji dotyczących K.B., M.B.a i J.B..

W decyzji dotyczącej pierwszego z synów ([...]) ustalił, że rodzina K.B. składa się z dwóch osób (K.B. i syn K.), a w konsekwencji miesięczny dochód na osobę w rodzinie w okresie od dnia 18 września do 31 grudnia 2008 r. wynosi 1.241,75 zł, a w okresie od 1 stycznia do 31 sierpnia 2009 r. wynosi 1.172,20 zł. Uzyskany miesięczny dochód K.B. za okres od dnia 18 września do 31 grudnia 2008 r. mieści się w przedziale 350-400 % kryterium dochodowego, a za okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 2009 r. - w przedziale 300-350 % kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt. 3 ustawy o pomocy społecznej. Na tej podstawie Starosta doszedł do przekonania, że w odniesieniu do syna K. K.B. i stosownie do § 1 pkt 1 uchwały nr XLII/208/06 - zachodzą podstawy do ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w placówce w wysokości 30 % kosztów utrzymania tegoż dziecka za okres od dnia 18 września 2008 r. do 31 stycznia 2009 r. i w wysokości 25 % kosztów utrzymania za okres od 1 lutego do 30 sierpnia 2009 r. (w tym miejscu trzeba zaznaczyć, że data dzieląca oba okresy najprawdopodobniej została omyłkowo przez organ błędnie określona - powinno być: "od dnia 18 września do 31 grudnia 2008" i "od 1 stycznia do 30 sierpnia 2009 r."). Koszt utrzymania dziecka w placówce wynosił miesięcznie: w okresie od 1 kwietnia 2008 r. - 1977,18 zł, a w okresie od 1 maja 2009 r. - 2039,06 zł. Ustalono zatem odpłatność za okres od dnia 18 września 2008 do 31 grudnia 2008 r. w kwocie 593,20 zł miesięcznie (30 % z 1.977,18 zł), za okres 1 stycznia do 30 kwietnia 2009 r. w kwocie 494,30 zł miesięcznie (25 % z 1.977,18 zł) oraz za okres 1 maja do 30 sierpnia 2009 r. w kwocie 509,80 zł miesięcznie (25 % z 2.039,06 zł).

W decyzji dotyczącej drugiego z synów - M.B. ([...]) Starosta nadmienił, iż opisaną wyżej decyzją nr [...] ustalono odpłatność za pobyt K.B. w Domu Dziecka w L.. Biorąc to pod uwagę ustalił, że rodzina składa się z trzech osób (K.B., K.B. - za którego ustalono odpłatność i M.B. - za którego odpłatność jest ustalana). Na tej podstawie wyliczył miesięczny dochód na osobę w rodzinie w okresie od dnia 18 września do 31 grudnia 2008 r. na kwotę 827,83 zł, a w okresie od 1 stycznia do 31 sierpnia 2009 r. na kwotę 781,46 zł. Dochód ten - za okres od 18 września do 31 grudnia 2008 r. - mieści się w przedziale 225-250 % kryterium dochodowego, a za okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 2009 r. w przedziale 200-225 % kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Na tej podstawie Starosta uznał, że w odniesieniu do syna J. K.B. - stosownie do § 1 pkt 1 uchwały nr XLII/208/06 - zachodzą podstawy do ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w placówce w wysokości 10 % kosztów utrzymania tegoż dziecka za okres od 18 września 2008 r. do 31 stycznia 2009 r. i w wysokości 8 % kosztów utrzymania tegoż dziecka za okres od dnia 1 lutego do 30 sierpnia 2009 r. (w tym miejscu trzeba zaznaczyć, że data dzieląca oba okresy najprawdopodobniej została omyłkowo przez organ błędnie określona - powinno być: "od dnia 18 września do 31 grudnia 2008 r." i "od 1 stycznia do 30 sierpnia 2009 r."). Ustalono zatem odpłatność za okres od dnia 18 września do 31 grudnia 2008 r. w kwocie 197,80 zł miesięcznie (10 % z 1.977,18 zł), za okres 1 stycznia do 30 kwietnia 2009 r. w kwocie 158,20 zł miesięcznie (8 % z 1.977,18 zł) i za okres 1 maja do 30 sierpnia 2009 r. w kwocie 163,20 zł miesięcznie (8 % z 2.039,06 zł).

W decyzji dotyczącej trzeciego syna - J.B. ([...]) Starosta podniósł, że decyzjami nr [...] i nr [...] ustalił odpłatność za pobyt K.B. i M.B. w Domu Dziecka w L.. Na tej podstawie uznał, że w przypadku K.B. rodzina składa się z czterech osób (K.B., K.B., M.B. i J., za którego odpłatność jest ustalana). Biorąc to wszystko pod uwagę uznał, że dochód miesięczny na osobę w rodzinie w okresie od dnia 18 września do 31 grudnia 2008 r. wynosi 620,87 zł, natomiast w okresie od 1 stycznia do 31 sierpnia 2009 r. - 586,10 zł. Następnie Starosta określił, że uzyskany miesięczny dochód K.B. za okres od 18 września do 31 grudnia 2008 r. mieści się w przedziale 170-200 % kryterium dochodowego, a za okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 2009 r. w przedziale 150-170 % kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt. 3 ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji Starosta uznał, że w odniesieniu do syna J. K.B. - stosownie do § 1 pkt 1 uchwały nr XLII/208/06 - zachodzą podstawy do ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w placówce w wysokości 6 % kosztów utrzymania dziecka za okres od 18 września 2008 r. do 31 stycznia 2009 r. oraz w wysokości 4 % kosztów utrzymania dziecka za okres od 1 lutego do 30 sierpnia 2009 r. (w tym miejscu trzeba zaznaczyć, że data dzieląca oba okresy najprawdopodobniej została omyłkowo przez organ błędnie określona - powinno być: "od dnia 18 września do 31 grudnia 2008 r." i "od 1 stycznia do 30 sierpnia 2009 r."). Ustalono zatem odpłatność za okres 18 września do 31 grudnia 2008 r. w kwocie 118,70 zł miesięcznie (6 % z 1.977,18 zł), za okres 1 stycznia do 30 kwietnia 2009 r. w kwocie 79,10 zł miesięcznie (4 % z 1.977,18 zł) i za okres 1 maja do 30 sierpnia 2009 r. w kwocie 81,60 zł miesięcznie (4 % z 2.039,06 zł).

W odwołaniu, które dotyczyło wszystkich rozstrzygnięć w sprawie odpłatności za pobyt dzieci w Domu Dziecka w L. (także kolejnych trzech decyzji określających odpłatności za następne okresy) K.B. wystąpił o zwolnienie go ze wysokich kosztów wynikających rozstrzygnięć Starosty. Wskazał, że całkowite kwoty jakie obowiązany jest zapłacić za pobyt dzieci wynoszą - na syna J.B. około 2.048,50 zł, na syna K.B. około 12.098,80 zł oraz na syna M.B. około 3.926,50 zł, co daje łączną kwotę: 18.073,80 zł. Podkreślił, że jest w trudnej sytuacji materialnej i nie posiada oszczędności, które pozwoliłyby mu pokryć taki wydatek. K.B. zaznaczył też, że z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje niski dochód. Nie może również uprawiać ziemi, gdyż ciągnik rolniczy, który posiada, uległ awarii, a jego naprawa jest zbyt kosztowna. Skarżący dodał także, że grozi mu eksmisja z domu rodzinnego, choć łożył na niego tyle ile był wstanie. Wyjaśnił też, że chęć sprowadzenia dzieci do tego domu spowodowała sprzeciw ze strony A.J. - siostry skarżącego, na którą przepisano majątek rodzinny. Odnosząc się do ustaleń organu dotyczących wielkości jego majątku przyznał, iż rzeczywiście posiada dwa mieszkania: jedno kosztowało go 4000 zł - stanowi ono około 100 letnie mieszkanie po PGR nadające się całkowicie do remontu, a drugie za kwotę 27.000 zł - również do całkowitego remontu. Oba lokale nie nadają się do zamieszkania ani do wydzierżawienia. Aktualnie skarżący remontuje jeden z lokali dla synów wykorzystując do tego środki pochodzące ze sprzedaży samochodu. W konkluzji skarżący zwrócił się do Kolegium o zrozumienie dla jego trudnej sytuacji materialnej i podkreślił, że zapłata dużej kwoty wynikającej z zaskarżonej decyzji nie tylko uniemożliwi mu dokończenie remontu, ale także wprowadzi go w długi. To wszystko tym bardziej nie pozwoli mu na zabranie synów z Ośrodka Opiekuńczo-Wychowawczego.

W kolejnym piśmie, zatytułowanym "uzupełnienie odwołania" K.B. dodał, że w 2009 r. również wydano decyzję o obowiązku odpłatności za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Wówczas na jego wniosek zwolniono go jednak z tych opłat. Powołując się na ten fakt wskazał, że od 2009 r. jego sytuacja materialna nie uległa zmianie. W dalszych wyjaśnieniach opisał także swoje starania w celu zapewnienia dla synów miejsca zamieszkania. Podejmuje się ich pomimo złego stanu zdrowia, który uniemożliwia mu wykonywanie niektórych czynności.

Decyzjami z dnia 7 grudnia 2010 r. nr [...], [...] i [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu - działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) - utrzymało zaskarżone decyzje. W uzasadnieniach wszystkich trzech rozstrzygnięć przypomniało, że Starosta S. decyzjami z dnia 3 lutego 2009 r. orzekł już raz o ustaleniu opłaty dla K.B. za pobyt synów w Domu Dziecka w L.. Organ pierwszej instancji uznał wtedy, że nie ponosi on opłaty za okres od dnia 19 września do 31 grudnia 2008 r. oraz ustalił odpłatę za okres od dnia 1 stycznia do 31 sierpnia 2009 r. w kwotach 1186,31 zł za syna K., 593,15 zł za syna J. i 197,72 zł za syna J.. W wyniku odwołania K.B. zaskarżone decyzje uchylono, a Kolegium nakazało zbadanie sytuacji majątkowej odwołującego oraz uaktualnienie informacji o jego sytuacji mieszkaniowej oraz zdrowotnej. Następnie Kolegium stwierdziło, że w aktualnie rozpatrywanych sprawach Starosta, wydając decyzje nr [...], [...] i [...] przeprowadził szczegółowe i obszerne postępowanie wyjaśniające. Zrealizowano nie tylko zalecenia Kolegium, ale nadto uwzględniono fakt pobytu synów K.B. w Domu Dziecka. Kolegium wskazało także, że umożliwiono stronie aktywny udział w postępowaniu. Odnosząc się natomiast do zarzutów podniesionych w odwołaniu Kolegium stwierdziło, że poczynione przez Starostę ustalenia dotyczące sytuacji majątkowej K.B., a także faktycznej i prawnej sytuacji jego synów są prawidłowe i zgodne z ustawą o pomocy społecznej. Organ odwoławczy nie dał natomiast wiary wyjaśnieniom K.B. co do niewystarczających dochodów - za 2008 r. oraz za 2009 r. - do pokrycia opłat za pobyt synów w Domu Dziecka w L..

W skardze na wszystkie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu (z dnia 7 grudnia 2010 r. nr [...], [...] i [...]) K.B. zarzucił naruszenie:

1. art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 ust. 1 uchwały Rady Powiatu S. z dnia 31 sierpnia 2006 r. nr XLII/208/06 poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów przy obliczeniu wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącego w latach 2008 i 2009;

2. art. 81 ust. 4 i 5 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 3 i 5 uchwały nr XLII/208/06 poprzez nieuwzględnienie przy ustalaniu odpłatności za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo - wychowawczej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, dochodowej i majątkowej skarżącego;

3. art. 75 § 1 zdanie 1 K.p.a. poprzez odmowę mocy dowodowej pisemnym oświadczeniom z dnia 28 lipca 2010 r. oraz z dnia 19 września 2010 r.

Wskazując na powyższe zarzuty K.B. wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniósł, że decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 7 grudnia 2010 r. oraz poprzedzające je decyzje Starosty S. z dnia 30 czerwca 2010 r. są niezgodne z prawem i powinny zostać uchylone. W pierwszej kolejności skarżący podał, że organy obu instancji niezgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej dokonały oszacowania wysokości osiąganego przez niego dochodu. W myśl art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę świadczonych alimentów. Zdaniem K.B. - wbrew treści wskazanego przepisu - organy nie uwzględniły przy obliczaniu wysokości jego miesięcznego dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej i hektarów przeliczeniowych, alimentów płaconych przez niego na rzecz synów K., J. i J. w kwocie po 300,00 zł na każdego z nich, albowiem nie dokonały odliczenia alimentów od dochodu ustalonego na kwotę 2.483,49 zł miesięcznie w r. 2008 oraz na kwotę 2.344,39 zł miesięcznie w r. 2009. Gdyby natomiast organy administracji obliczyły jego dochód zgodnie z art. 8 ust 3 ustawy, wówczas kwota jego dochodu miesięcznego w roku 2008 wyniosłaby 1.583,49 zł, , a w roku 2009 - 1.444,39 zł.

Następnie K.B. stwierdził, że biorąc pod uwagę art. 10 ust. 3 oraz wskazany wyżej art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, jego dochód miesięczny w odniesieniu do K.B. wyniósłby od dnia 18 września do 31 grudnia 2008 r. - 791,75 zł, a w okresie od dnia 1 stycznia do 31 sierpnia 2009 r. - 722,20 zł. Oznacza to, że za pierwszy okres jego miesięczny dochód mieściłby się w przedziale 225-250 % kryterium dochodowego, a za drugi okres - w przedziale 200-225 % kryterium dochodowego. Zgodnie z uchwałą nr XLII/208/06 w przypadku syna K. za jego pobyt w placówce poniósłby za okres od dnia 18 września 2008 r. do 31 stycznia 2009 r. odpłatność w wysokości 10 % kosztów utrzymania dziecka, za okres od dnia 1 lutego 2009 r. do dnia 30 sierpnia 2009 r. - 8 % kosztów utrzymania. W konsekwencji odpłatność za okres od dnia 18 września do dnia 31 grudnia 2008 r. mogłaby zostać ustalona na poziomie 197,72 zł, za okres od dnia 1 stycznia do dnia 30 kwietnia 2009 r. na poziomie 158,17 zł, natomiast za okres od dnia 1 maja do 30 sierpnia 2009 r. na poziomie 163,12 zł.

Wedle wyliczeń skarżącego w odniesieniu do M.B. dochód miesięczny w okresie od dnia 18 września do 31 grudnia 2008 r. powinien być ustalony na kwotę 527,83 zł, a w okresie od dnia 1 stycznia do 31 sierpnia 2009 r. na kwotę 481,46 zł. Oznacza to, że mieściłby się pomiędzy 150-170 % kryterium dochodowego za okres od dnia 18 września do 31 grudnia 2008 r. oraz w przedziale 120-150 % kryterium dochodowego za okres od dnia 1 stycznia do 31 sierpnia 2009 r. W konsekwencji, uwzględniając postanowienia uchwały nr XLII/208/06, K.B. obowiązany byłby pokryć odpowiednio 4 % kosztów utrzymania dziecka za okres od dnia 18 września 2008 r. do 31 stycznia 2009 r. oraz 3 % kosztów utrzymania za okres od dnia 1 lutego do 30 sierpnia 2009 r. To pozwala ustalić opłatę za okres od dnia 18 września do 31 grudnia 2008 r. na poziomie 79,10 zł, za okres od dnia 1 stycznia do 30 kwietnia 2009 r. na poziomie 59,32 zł, natomiast za okres od dnia 1 maja do 30 sierpnia 2009 r. na poziomie 61,17 zł.

Odnosząc się natomiast do decyzji dotyczącej J.B. K.B. stwierdził, że w odniesieniu do tego syna należało przyjąć, iż jego rodzina składa się z czterech osób. Zdaniem skarżącego po odliczeniu alimentów (art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej) dochód miesięczny w okresie od 18 września do 31 grudnia 2008 r. powinien wynieść 395,87 zł, a w okresie od 1 stycznia do 31 sierpnia 2009 r. 361,10 zł. Oznacza to, że uzyskany przez niego dochód w okresie od dnia 18 września 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r. mieścić się będzie w przedziale pomiędzy 100-120 % kryterium dochodowego. Stosownie do § 1 pkt 1 uchwały nr XLII/208/06 za okres od dnia 18 września 2008 r. do 30 sierpnia 2009 r. powinien zatem być obowiązany do pokrycia zaledwie 1,5% kosztów utrzymania syna J., a więc do zapłaty kwot miesięcznie: za okres od dnia 18 września do 31 grudnia 2008 r. - 29,66 zł, za okres od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. - 29,66 zł, natomiast za okres od dnia 1 maja 2009 r. do dnia 30 sierpnia 2009 r. - 30,59 zł.

Niezależnie od powyższego K.B. podniósł, że zgodnie z art. 81 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej Starosta może częściowo albo całkowicie zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty, na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny lub osoby, a stosownie do brzmienia art. 81 ust. 5, Starosta, ustalając wysokość opłaty, uwzględnia sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową rodziny lub osoby. Wskazując na te przepisy skarżący podkreślił, że ustawa przyznała Staroście kompetencje do całkowitego zwalniania z opłat. Dodał też, iż w myśl § 3 uchwały nr XLII/208/06 podstawą wydania decyzji o całkowitym lub częściowym zwolnieniu z odpłatności jest ustalenie sytuacji materialnej rodziny lub osoby. Ustalenie to następuje na podstawie przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego (rodzinnego) i dołączonych do niego dokumentów. K.B. podał następnie, iż podczas przeprowadzonego u niego wywiadu środowiskowego dniu 1 marca 2010 r. wyjaśniał w jak trudnej jest sytuacji pod względem finansowym, zdrowotnym i majątkowym, wskazał na brak możliwości pokrycia nawet w części kosztów pobytu synów. Jego zdaniem wszystkie te okoliczności pozostały poza sferą badania organów. Odnosząc się do swojej sytuacji materialnej K.B. wyjaśnił dodatkowo, że co prawda osiąga dochody z dwóch źródeł - pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z gospodarstwa rolnego - jednakże dochody te są znikome (co wynika z załączonych do akt sprawy dokumentów w postaci wydruków z podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz pisemnych oświadczeń) i nie pozwalają na pokrycie nawet w części kosztów pobytu dzieci w Domu Dziecka w L.. Skarżący nadmienił też, że w okresie od stycznia do czerwca 2010 r. z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął stratę w kwocie 29.329,15 zł. Nie jest też aktualnie w stanie osiągać optymalnych dochodów z rolnictwa, gdyż na skutek awarii ciągnika nie dysponuje sprzętem rolniczym. Z uzyskiwanych nieznacznych dochodów musi nadto pokrywać alimenty w kwocie 900,00 zł miesięcznie, koszty własnego wyżywienia w kwocie około 3.500,00 zł rocznie, opłacać podatek gruntowy w kwocie 2.791,00 zł rocznie, koszty związane z prowadzeniem i utrzymaniem gospodarstwa rolnego w kwocie 10.628,00 zł rocznie, zakupić środki czystości i higieny osobistej, niezbędne leki, odzież i obuwie. Zdaniem skarżącego w tej sytuacji nie jest w stanie poczynić żadnych oszczędności na poczet uiszczenia opłaty za pobyt synów w placówce opiekuńczo - wychowawczej.

Uzupełniająco dodał też, że trudna jest również jego sytuacja mieszkaniowa. Mieszka w S. przy ul. D. [...] wraz z matką, siostrą i jej synem, z którymi pozostaje w konflikcie i którzy nie wyrażają zgody na to, aby jego synowie zamieszkali wraz z nim albo chociażby byli urlopowani z możliwością noclegu. Obecnie synowie skarżącego są urlopowani przez Sąd w każdą niedzielę od godziny 09.00. do 19.00. K.B. każdorazowo się nimi opiekuje, dostarcza im niezbędnych produktów żywnościowych oraz w miarę możliwości zaspakaja inne potrzeby. Skarżący dodał też, że w sprawach dzieci zawsze współdziałał z ich matką A.P. Dla niego i matki najistotniejsze jest dobro dzieci i ich powrót do środowiska rodzinnego. Skarżący podkreślił, że chciałby, aby synowie w przyszłości z nim zamieszkali. Z tego powodu podejmuje się starań by ukończyć prace remontowe w zakupionym mieszkaniu. Jego zdaniem wszystkie te okoliczności przemawiają za tym, że spełnia on przesłanki konieczne dla całkowitego zwolnienia go opłaty za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Na marginesie skarżący dodał, że odmowa uwzględnienia przez Kolegium jego oświadczenia z dnia 28 lipca 2010 r. oraz oświadczeń jego synów nastąpiła w sposób sprzeczny z art. 75 § 1 zdanie 1 K.p.a.

W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi zasługują na uwzględnienie i to nie tylko z przyczyn w nich wskazanych.

Przed przystąpieniem do przedstawienia motywów wyroku wyjaśnić należy, że K.B. w jednym piśmie z dnia 30 marca 2011 r. zaskarżył szereg decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu, które dotyczyły ustalenia odpłatności za pobyt jego synów K.B., M.B. i J.B. w Domu Dziecka w L.. Zgodnie z art. 57 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w przypadku gdy w jednym piśmie zaskarżono więcej niż jeden akt, przewodniczący zarządza rozdzielenie skarg. Stosownie do tego przepisu zarządzono rozdzielenie skarg wniesionych w piśmie z dnia 30 marca 2011 r. i zarejestrowano je pod poszczególnymi sygnaturami od II SA/Po 363/11 do 368/11. Po wstępnej analizie spraw Sąd uznał, że sprawy ze skarg na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 7 grudnia 2010 r. nr [...], nr [...] oraz nr [...] pozostają ze sobą w związku (dotyczą odpłatności za pobyt synów skarżącego w tej samej placówce za ten sam okres), stąd sprawy te (II SA/Po 363/11, II SA/Po 364/11 i II SA/Po 365/11) postanowił połączyć w celu ich wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą II SA/Po 363/11.

Zgodnie z art. 81 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, ze zm.) za pobyt dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej opłatę ponoszą, do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, rodzice dziecka (ust. 1). Zasadę tę stosuje się również do rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej lub których władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona. Opłatę za pobyt dziecka w placówce ustala, w drodze decyzji administracyjnej, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed skierowaniem do placówki (ust. 3). W decyzji starosta może częściowo albo całkowicie zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny lub osoby (ust. 4). Starosta, ustalając wysokość opłaty uwzględnia sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową rodziny lub osoby (ust. 5).

Z kolei średni miesięczny koszt utrzymania dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo wychowawczej - który jest bazą dla ustalenia opłaty określonej w wyżej opisanym art. 81 ustawy o pomocy społecznej - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym na podstawie art. 86 ust. 7 ustawy. Średni miesięczny koszt utrzymania dziecka w domu dziecka ustalony przez starostę w odniesieniu do danej placówki jest podstawą do ustalania odpłatności rodziców od miesiąca następnego po miesiącu, w którym nastąpiło jego ogłoszenie (art. 87 ust. 7a ustawy).

Dla Domu Dziecka w L. średni miesięczny koszt utrzymania dzieci w miesiącach od września 2008 do sierpnia 2009 r. określono w zarządzeniu Starosty S. nr 8/2008 z dnia 28 lutego 2008 r. (Dz.Urz. Woj. Wielkopolskiego z 2008 r. Nr 46, poz. 981), które weszło w życie 14 kwietnia 2008 r. oraz w zarządzeniu Starosty S. nr 5/2009 z dnia 13 marca 2009 r. (Dz.Urz. Woj. Wielkopolskiego z 2009 r. Nr 76, poz. 1053), które weszło w życie 8 maja 2009 r. (Powyższe zmiany miesięcznych kosztów utrzymania w okresie, za który wydano zaskarżone decyzje spowodowały, iż nastąpiło zróżnicowanie opłat odpowiednio do miesięcy w przedziałach: wrzesień 2008 - kwiecień 2009 r. oraz maj - sierpień 2009 r.).

Szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwalniania z opłaty za pobyt dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej określa rada powiatu w drodze uchwały (art. 81 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej). W stosunku do osób zamieszkałych na terenie Powiatu S. warunki te określa uchwała Rady Powiatu S. z dnia 31 sierpnia 2006 r. nr XLII/208/06 w sprawie określenia szczegółowych zasad częściowego lub całkowitego zwalniania z opłat za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej lub rodzinie zastępczej (Dz.Urz. Województwa Wielkopolskiego z 2006 r. Nr 162, poz. 3801).

Poprzedzając dalsze wyjaśnienia należy nadmienić, że kontrolowane decyzje dotyczą odpłatności za pobyt K.B., M.B. i J.B., którymi obciążany jest tylko ojciec - K.B.. Egzekwowanie obowiązku od jednego z rodziców jest jednak dopuszczalne w świetle art. 81 ustawy o pomocy społecznej, zwłaszcza w sytuacji, gdy drugi rodzic nie posiada środków, aby pokryć odpłatności (zob. wyroki z dnia 19 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 167/08 i 168/08, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Matka dzieci A.P. jako osoba zobowiązana została zwolniona z odpłatności z uwagi na fakt, że nie osiąga żadnych dochodów (zob. informacja dodana do wywiadu środowiskowego z dnia 4 czerwca 2010 r. na karcie 50 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Dokonując analizy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzających je decyzji Starosty S. Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone rozstrzygnięcia są nieprawidłowe w świetle, art. 10 ust. 3, art. 8 i art. 81 ust. 1 i 5 ustawy o pomocy społecznej.

Najistotniejszym uchybieniem, jakiego dopuściły się organy w tej sprawie, jest naruszenie art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przez jego niewłaściwe zastosowanie. Zgodnie z tym przepisem przy ustalaniu odpłatności rodziców za pobyt dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej w składzie rodziny uwzględnia się to dziecko, a także dzieci przebywające w domu pomocy społecznej, rodzinie zastępczej i całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej, jeżeli rodzice ponoszą odpłatność za ich pobyt.

Organy: Starosta oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze zastosowały ten przepis w sposób bardzo formalistyczny i przyjęły, że opłatność dla rodzica ustala się odrębnymi decyzjami dla każdego z dzieci, a do składu rodziny dolicza się kolejne dzieci. W konsekwencji w trzech decyzjach dotyczących pobytu rodzeństwa w tym samym domu dziecka oraz w tym samym okresie i stanie faktycznym przyjęto zróżnicowane ustalenia, to jest że: w odniesieniu do opłaty za pierwsze dziecko rodzina jest dwuosobowa (uwzględniając ojca i dziecko, za której opłata jest ustalana), za drugie dziecko - trzyosobowa (uwzględniając ojca, dziecko za które opłata została ustalona i dziecko za które opłata jest ustalana), a za trzecie dziecko - czteroosobowa (uwzględniając ojca, dwójkę dzieci, za które opłata została ustalona i dziecko za które opłata jest ustalana).

Powyższy sposób zastosowania art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej jest w ocenie Sądu niewłaściwy, gdyż nie odpowiada celom i konstrukcji formy pomocy, jaką jest częściowe lub całkowite zwolnienie z opłat za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej (gdzie należy ustalać rzeczywistą sytuację majątkową ubiegającego się o zwolnienie rodzica) oraz nie daje się pogodzić z założeniami wynikającymi z przepisów tej ustawy.

W kontrolowanej sprawie, co wymaga zaakcentowania, bezsporne jest, że dzieci skarżącego równocześnie skierowane zostały do tego samego domu dziecka w L.. Skierowanie to nastąpiło na podstawie jednego orzeczenia - postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 9 września 2008 r. sygn. akt [...]. Co więcej, sprawa dotyczy odpłatności za pobyt dzieci (rodzeństwa) w tym domu dziecka i za ten sam okres.

Mając to na względzie nie może budzić wątpliwości, że każde z trojga dzieci K.B. spełnia równocześnie warunki określone w art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w zakresie potrzeby uwzględnienia każdego z nich w składzie rodziny jako osoby, za której pobyt odpłatność jest w danym postępowaniu ustalana (pierwszy człon art. 10 ust. 3). W istocie bowiem odpłatności ustalane dla K.B. dotyczą rodzeństwa, którego sytuacja faktyczna i prawna jest identyczna.

W tym miejscu trzeba też podkreślić, że z art. 81 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż podmiotem zobowiązanym do ponoszenia opłat za pobyt dziecka całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej jest rodzic tego dziecka, a przedmiotem ustalanego świadczenia jest odpłatność za dziecko. Jakkolwiek przepis ten stanowi o "dziecku" w liczbie pojedynczej, to jednak nie może budzić wątpliwości, że odpłatność - jako przedmiot świadczenia - może być ustalana nie tylko za pobyt w placówce jednego dziecka, ale także za pobyt kilkorga z nich, zwłaszcza jeżeli chodzi o rodzeństwo, którego - tak jak w tej sprawie - sytuacja faktyczna i prawna jest identyczna. Istotą decyzji administracyjnej wydawanej na podstawie art. 81 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej jest bowiem określenie zakresu obowiązku ponoszenia odpłatności przez konkretnego rodzica i to przede wszystkich w kontekście jego sytuacji majątkowej (lub rodziny z jaką zamieszkuje). Za koniecznością ustalania odpłatności jedną decyzją przemawia też art. 10 ust. 3 ustawy, który nakazuje przy ustalaniu odpłatności rodziców za pobyt dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej traktować to dziecko jako członka rodziny. Właściwe zastosowanie tego przepisu (z uwagi na jego cel), w przypadku ustalania odpłatności z tytułu kosztów utrzymania dwójki lub kilkorga dzieci w placówce, jest możliwe tylko wtedy, gdy odpłatności te są ustalane w jednym postępowaniu i jednej decyzji dotyczącej odpłatności ponoszonych przez danego rodzica za określony okres. Dzięki temu w składzie rodziny osoby wnioskującej o zwolnienie z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt dzieci w placówce prawidłowo i zgodnie z celami ustawy (zob. niżej) uwzględnione zostaną te wszystkie dzieci, a więc członkowie rodziny, wobec których wnioskodawca jest zobowiązany do pokrycia ich kosztów utrzymania.

W tym miejscu trzeba podkreślić, że z przepisów ustawy o pomocy społecznej można wyprowadzić wniosek, iż dla potrzeb ustalania świadczeń z pomocy społecznej ustawodawca generalnie nakazuje uwzględniać - przy ustalaniu dochodu danej osoby - ciężary ponoszone przez tę osobę w ramach obowiązków utrzymania członków rodziny. Uwzględnienie ciężaru świadczeń wobec członków rodziny następuje w różny sposób. W przypadku wspólnego zamieszkiwania członków rodziny dochód członków rodziny podlega stosownemu zmniejszeniu poprzez jego podział na poszczególne osoby (zob. art. 6 pkt 14, art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy). Jeżeli natomiast osoba ubiegająca się o świadczenia rodzinne nie mieszka z członkami rodziny, jednak jest wobec nich zobowiązana jest do świadczeń alimentacyjnych, ponoszone przez nią świadczenia pomniejszają jej dochód (art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy). Zasada nakazująca uwzględniać ciężary na rzecz utrzymania rodziny ponoszone przez wnioskującego o pomoc społeczną znajduje też swoje odzwierciedlenie właśnie w art. 10 ust. 3 ustawy, który nakazuje uwzględniać w składzie rodziny dzieci, za które odpłatność jest ustalana w oparciu o art. 81 ust. 1 oraz dzieci za których pobyt w domu pomocy społecznej, rodzinie zastępczej lub całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej ponoszą rodzice.

Mając na względzie powyższe art. 81 ust. 1 i 3 oraz art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej należy stosować w ten sposób, że przy ustalaniu odpłatności za pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej dzieci jednego zobowiązanego do ich ponoszenia rodzica trzeba uwzględnić w składzie rodziny jednocześnie wszystkie te dzieci, za które opłata za dany okres jest ustalana. Innymi słowy, opłaty za pobyt rodzeństwa w placówce należy dla zobowiązanego rodzica ustalać zaliczając do składu jego rodziny to rodzeństwo (art. 10 ust. 3).

Starosta ustalając odpłatność dla K.B. powinien zatem połączyć wszystkie trzy postępowania dotyczące odpłatności za pobyt K.B., M.B. i J.B. prowadzone pod numerami nr [...], [...] oraz [...] i wydać w sprawie jedną decyzję określającą dla K.B. opłaty za pobyt rodzeństwa w placówce za okres od 18 września 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r. uwzględniając w składzie rodziny skarżącego trójkę synów, za których odpłatności są ustalane

Niezależnie od powyższego należy wskazać, że postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone w sposób wadliwy także w zakresie ustalenia dochodu skarżącego.

Art. 81 ustawy o pomocy społecznej nie odsyła bezpośrednio do przepisów dotyczących ustalania dochodu w kontekście kryterium dochodowego (art. 8 ustawy). Nie oznacza to jednak, że ocena sytuacji majątkowej osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności mogła być przeprowadzona w sposób dowolny. Należy zauważyć, że do kryterium dochodowego odwołuje się prawo miejscowe obowiązujące na terenie Powiatu S. - uchwała z dnia 31 sierpnia 2006 r. nr XLII/208/06. Uchwała ta wprowadza dwie grupy przesłanek zwolnienia zobowiązanego rodzica z odpłatności za pobyt dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych: w postaci progów dochodowych (§ 1 uchwały) oraz w postaci klauzuli generalnej (§ 5 uchwały - o tym niżej).

W § 1 ust. 1 uchwały nr XLII/208/06 określono, że całkowicie zwolnieni z opłat za pobyt dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych są rodzice, których dochód ustalony zgodnie z zasadami określonymi w ustawie o pomocy społecznej nie przekracza kryterium dochodowego. Osiągnięcie dochodów przypadających na rodzica w kwocie wyższej niż 100 % kryterium dochodowego stanowi natomiast podstawę do ustalenia obowiązku ponoszenia opłat za pobyt dziecka w placówce w części określonej stawką procentową (szczegółowo stawki procentowe określa tabela zawarta w § 1 ust. 1 uchwały nr XLII/208/06). Powyższe oznacza, że precyzyjne ustalenie dochodu danej osoby ma bezpośrednie przełożenie na jej prawo do zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w placówce. Taka konstrukcja prawa miejscowego wymaga odwołania się do istniejących reguł ustalania dochodu w sprawach z zakresu pomocy społecznej.

W analizowanej sprawie organy powołały się na art. 8 ustawy o pomocy społecznej w podstawach prawnych decyzji, co należy zaakceptować (dopuszczalność opierania się na regulacjach dotyczących ustalania dochodu osoby w sprawach dotyczących ponoszenia przez rodzica odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej zdaje się także aprobować Naczelny Sąd Administracyjny - por. wyroki z dnia 19 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 167/08 i 168/08, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Niestety, organy nie stosowały reguł określonych w art. 8 ustawy w sposób konsekwentny, co w następstwie doprowadziło do wyprowadzenia przez nie nieprawidłowych wniosków.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Zgodnie z art. 8 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych - za dochód przyjmuje się przychód z tej działalności pomniejszony o:

1. koszty uzyskania przychodu,

2. podatek należny określony w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych,

3. składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, związane z prowadzeniem tej działalności,

4. odliczone od dochodu składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodów, określone w odrębnych przepisach.

Dochód ustala się, dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność, a jeżeli nie prowadził działalności, za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby. Wysokość dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w przypadku prowadzenia działalności opodatkowanej na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych ustala się na podstawie zaświadczenia wydanego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, zawierającego informację o wysokości: przychodu; kosztów uzyskania przychodu; różnicy pomiędzy przychodem a kosztami jego uzyskania; dochodów z innych źródeł niż pozarolnicza działalność gospodarcza w przypadkach; odliczonych od dochodu składek na ubezpieczenia społeczne; należnego podatku; odliczonych od podatku składek na ubezpieczenie zdrowotne związanych z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 8 ust. 7 ustawy).

Dochód z działalności gospodarczej, zgodnie z art. 8 ust. 5 pkt 1 ustawy "ustala się, dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy". Sens reguły zawartej w tym przepisie jest jasny: w przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą, jej dochód należy ustalać w oparciu o kompletne dane z ostatniego, pełnego roku kalendarzowego poprzedzającego okres, którego dotyczy świadczenie z pomocy społecznej. Skoro uchwała Rady Powiatu S. nr XLII/208/06 odwoływała się do kryterium dochodowego w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, a organy ustalały dochód z działalności gospodarczej K.B. właśnie na potrzeby ustalenia relacji do tego kryterium, to powyższą regułę należało konsekwentnie stosować. Odpowiednie stosowanie art. 8 ust. 5 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wymagało, by w sprawie dotyczącej ustalenia opłaty (i zwolnienia z opłaty) za pobyt dzieci K.B. w okresie od września 2008 r. do sierpnia 2009 r. jego dochód z działalności gospodarczej ustalać w oparciu dane z roku 2007 r. i na podstawie wymaganego, pełnego zaświadczenia z Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. (art. 8 ust. 7 ustawy).

W sprawach zakończonych decyzjami Starosty Powiatowego w S. z dnia 30 czerwca 2010 r. nr [...], [...] oraz [...], utrzymanych następnie w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu, organy ograniczyły się jedynie do zebrania w aktach zaświadczenia z dnia 21 maja 2010 r. o dochodzie skarżącego w 2009 r. (k. 66 akt administracyjnych) oraz informacji o jego dochodach za lata 2008 i 2009 r. (k. 67 akt administracyjnych) pochodzących od Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.. W obu tych dokumentach odnotowano tylko informację o wysokości dochodu skarżącego, przy czym w zaświadczeniu zaznaczono dodatkowo, że kwota należnego podatku w 2009 r. wyniosła 424 zł. Starosta przyjął następnie za podstawę obliczeń dochodu skarżącego kwoty dochodu bez żadnych pomniejszeń (za 2008 r. - 2.681,57 zł, za 2009 r. 2.233,18 zł).

Powyższy sposób ustalania dochodu z działalności gospodarczej narusza zarówno określone przez ustawę warunki formalne, poprzez ustalenie dochodu z działalności gospodarczej na podstawie niepełnego dokumentu (art. 8 ust. 7) oraz warunki materialnoprawne, poprzez przyjęcie za podstawę decyzji dochodu z roku bieżącego (2008), a nie poprzedniego (2007), i nie uwzględnienie określonych w ustawie odliczeń (jak chociażby należnego podatku dochodowego od osób fizycznych - art. 8 ust. 5).

Mając to wszystko na uwadze, Starosta ponownie rozpoznając sprawę przyjmie za podstawę ustalenia odpłatności za pobyt dzieci K.B. w Domu Dziecka w L. jego dochód z działalności gospodarczej za 2007 r. oraz dochód z hektarów przeliczeniowych (według stanu posiadania z miesiąca poprzedzającego okres za jaki odpłatność jest ustalana - odpowiednio art. 8 ust. 3). W celu ustalenia dochodu z działalności gospodarczej organ wystąpi do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. o wydanie zaświadczenia o dochodzie skarżącego stosownie do art. 8 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej. Dochód należy określić na podstawie danych zawartych w tym zaświadczeniu, uwzględniając odliczenia wymienione w art. 8 ust. 5 ustawy.

Odnosząc się natomiast do merytorycznych zagadnień sprawy podniesionych w skardze w pierwszej kolejności podnieść należy, że rację ma skarżący, iż zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy dochód należy pomniejszyć o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zarzut dotyczący odliczenia alimentów jest trafny o tyle, że ewentualnej konieczności takiego odliczenia nawet nie rozważono, i to pomimo, że skarżący fakt opłacania alimentów na synów zgłosił już w oświadczeniu z dnia 28 listopada 2008 r. (zob. k. 11 akt administracyjnych). Podał, iż jego wydatki obejmują "rentę alimentacyjną" w kwocie 10.800 zł rocznie (w przeliczeniu na miesiące daje to kwotę 900 zł miesięcznie, a więc po 300 zł na dziecko) oraz wyjaśnił, że alimenty płacił do września 2008 r., a od października środki te "przeznacza" na utrzymanie dzieci w związku z ich urlopowaniem w ciągu 12 dni w każdym miesiącu. Fakt opłacania alimentów skarżący zaznaczył też podczas wywiadu środowiskowego (k. 12 akt administracyjnych, s. 4 formularza wywiadu środowiskowego z dnia 12 stycznia 2009 r. - w formularzu wywiadu zaznaczono, że alimenty zasądzone zostały na podstawie orzeczenia sądu). Wszystkie te odnotowane w aktach oświadczenia K.B. wymagają zajęcia przez Starostę jednoznacznego stanowiska w uzasadnieniu decyzji (art. [...] i 80 K.p.a.). Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy organ nie zdecyduje się potrącić z dochodu skarżącego świadczeń alimentacyjnych, które ten zgłaszał w toku postępowania.

Rozpoznając ponownie sprawę dotyczącą odpłatności K.B. za pobyt synów w Domu Dziecka w L. Starosta powinien również odnieść się do wniosku skarżącego o całkowite zwolnienie go z obowiązku ponoszenia odpłatności w związku z trudną sytuacją materialną (dotychczas tego nie uczyniono). Trafnie zwraca uwagę skarżący, że poza sztywnymi kryteriami całkowitego i częściowego zwolnienia z opłat za pobyt dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych określonych w § 1 ust. 1 uchwały Rady Powiatu S. z dnia 31 sierpnia 2006 r. nr XLII/208/06 uchwała ta zawiera również klauzulę (§ 5) dającą dodatkową możliwość zwolnienia z odpłatności osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej rodziny (zwłaszcza jeśli ustalenie odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub niweczyłoby skutki udzielonej pomocy). Istnienie powyższej klauzuli powoduje, że - poza oceną sytuacji dochodowej skarżącego w świetle § 1 ust. 1 uchwały nr XLII/208/06 - organ obowiązany jest również rozważyć czy sytuacja skarżącego nie uzasadnia całkowitego zwolnienia go z odpłatności, o jakich mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Rozstrzygnięcie w tym zakresie powinno być także w odpowiedni sposób uargumentowane, tym bardziej, że zastosowanie § 5 uchwały nr XLII/208/06 zależy od uznania organu (zob. wyrok z dnia 16 października 2007 r. sygn. akt IV SA/Gl 1513/06, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Trafny jest także ostatni zarzut skarżącego dotyczący naruszenia art. 75 § 1 zdanie 1 K.p.a. poprzez odmowę mocy dowodowej pisemnym oświadczeniom z dnia 28 lipca 2010 r. oraz z dnia 19 września 2010 r. Skarżący ma rację, że organy administracji publicznej nie mają podstaw by a limine odmawiać mocy dowodom z przyczyn formalnych. Każdy dowód w postępowaniu administracyjnym powinien być w miarę możliwości oceniony pod kątem jego znaczenia dla sprawy i ewentualnie skonfrontowany z pozostałym materiałem dowodowym (art. 75 § 1, art. 80 K.p.a.). Mając na uwadze, że sprawa podlegać będzie ponownemu rozpatrzeniu, Starosta, przed wydaniem rozstrzygnięcia oceni znaczenie dla sprawy oświadczeń przedłożonych przez K.B..

Już tylko na marginesie Sąd zwraca uwagę, że uzasadnieniu decyzji Starosty, zapewne omyłkowo, wskazuje się, iż opłata ustalana jest za okres do dnia "30 sierpnia 2009 r." podczas, gdy z treści rozstrzygnięcia wynika, że obejmuje ona okres do 31 sierpnia 2009 r. Ponadto (abstrahując od tego, że dla całego okresu powinna być ustalona jedna stawka dochodu: z 1 ha przeliczeniowego + średni dochód z działalności gospodarczej za 2007 r.) w uzasadnieniach decyzji, odpowiednio na ich ostatnich stronach, organ wskazuje, że przyjęta stawka wynikająca z uchwały nr XLII/208/06 będąca pochodną dochodu skarżącego z roku 2008 r. odnosi się do okresu od 18 września 2008 r. do 31 stycznia 2009 r. Jest to niezgodne z ustaleniami odnotowanymi w ostatnim roboczym rozliczeniu na karcie 79 akt administracyjnych oraz z rozstrzygnięciami decyzji, które dochód miesięczny za rok 2008 r. czynią podstawą do ustalenia stawki za okres do 31 grudnia 2008 r. (a nie do 31 stycznia 2009 r.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien zwrócić szczególną uwagę by uniknąć tego rodzaju nieścisłości.

Mając na względzie powyższe Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O wykonalności decyzji postanowiono natomiast w oparciu o art. 152 ustawy.