Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2590/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A.Z., C. N., I. K., A. M., L. J., K. P., A. R., R. B., I. J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa w części oraz stwierdzenia nieważności decyzji w części 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżących A.Z., C. N., I. K., A. M., L. J., K. P., A. R., R. B., I. J. solidarnie kwotę 833 (osiemset trzydzieści trzy) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] września 2020 r. nr

[...] po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uchylił swoją wcześniejszą decyzję z [...] lipca 2019 r. nr [...] (pkt 1) i stwierdził, że decyzja Wojewody [...] z [...] lipca 1991 r. nr [...] stwierdzająca nabycie przez Gminę Dzielnicę [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...], obręb ewidencyjny [...], nr działki [...] o pow. [...] m², uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym, z wyłączeniem [...] lokali sprzedanych ([...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...]), w części dotyczącej lokali sprzedanych po dniu 27 maja 1990 r., tj. lokali nr [...],[...],[...],[...],[...] została wydana z naruszeniem prawa, z uwagi na wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych (pkt 2) oraz stwierdził nieważność decyzji z [...] lipca 1991 r. w odniesieniu do pozostałej części budynku położonego w [...] przy ul. [...] (pkt 3).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Wojewoda [...] decyzją z [...] lipca 1991 r. wydaną na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdził nabycie przez Gminę Dzielnicę [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. nieodpłatnie własności opisanej wyżej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym z wyłączeniem 8 lokali sprzedanych.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji w części dotyczącej budynku mieszkalnego położonego przy ul. [...], wystąpił C. D..

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] maja 2011 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Administracji i Cyfryzacji z [...] kwietnia 2013 r., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z [...] lipca 1991 r. w części dotyczącej budynku mieszkalnego położonego przy ul. [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1396/13 oddalił skargę na ww. decyzję z [...] kwietnia 2013 r.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 2807/14 w wyniku rozpatrzenia skargi kasacyjnej uchylił wyrok z dnia 5 czerwca 2014r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1759/16 stwierdził nieważność decyzji Ministra Administracji i Cyfryzacji z [...] kwietnia 2013 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] maja 2011 r.

W tej sytuacji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lipca 2019 r. stwierdził, że decyzja Wojewody [...] z [...] lipca 1991 r. w części dotyczącej lokali sprzedanych po dniu 27 maja 1990 r. tj. lokali nr [...],[...],[...],[...],[...] została wydana z naruszeniem prawa, z uwagi na wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych oraz stwierdził nieważność ww. decyzji w odniesieniu do pozostałej części budynku położonego przy ul. [...].

A. M. wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] lipca 2019 r.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji ponownie rozpoznając sprawę podniosł, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że budynek wskazany w decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] lipca 1991 r. nie stanowił własności gminy, a następnie Skarbu Państwa w dniu 27 maja 1990 r., co oznacza, że nie podlegał działaniu ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Decyzja komunalizacyjna Wojewody [...] w zakresie dotyczącym budynku mieszkalnego znajdującego się przy ul. [...] w [...] na działce aktualnie oznaczonej nr [...], w sposób rażący naruszyła zatem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., albowiem zostało wykazane w sposób niebudzący wątpliwości, że sporna nieruchomość nie stanowiła w dacie komunalizacji własności Skarbu Państwa, co z kolei uznać należy za wypełnienie przesłanki wymienionej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa zobowiązującej do stwierdzenia nieważności decyzji.

Organ stwierdził jednocześnie, że na mocy stosownych aktów notarialnych zostało sprzedanych pięć lokali, tj. nr [...],[...],[...],[...],[...]. Wobec tego w tych przypadkach zaistniały nieodwracalne skutki prawne, o których mowa w art. 156 § 2 kpa i nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji.

Minister zaznaczył, że w budynku przy ul. [...] zostało zbytych jeszcze osiem lokali, tj. lokale nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]. Jednakże przeniesienie własności tych lokali nastąpiło przed datą komunalizacji, tj. przed 27 maja 1990 r. Lokale te nie są przedmiotem niniejszego postępowania, bowiem nie były one objęte kwestionowaną decyzją komunalizacyjną.

Organ nadzoru wskazał ponadto, że trzech adresatów decyzji z [...] lipca 2019 r. w dacie jej wydania nie żyło, co oznacza, że organ nadzoru zobligowany jest do wyeliminowania w ramach trybu zwyczajnego takiej decyzji zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w zakresie pkt 2 i 3 decyzji wnieśli A.Z., C. N., I. K., A. M., L. J., K.P., A. R., R. B. i I. J. zarzucając:

l. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a. art. 5 i 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy poprzez jego błędną wykładnię całkowicie pomijającą przesłankę posiadania w tym przepisie wskazaną, na skutek czego organ nie zbadał przy wydawaniu decyzji, czy przesłanka ta została spełniona oraz błędne pominięcie okoliczności faktycznej, że budynek posadowiony na gruncie został wzniesiony w 1948 r., a więc nie było możliwe uwzględnienie wniosku dekretowego przez właściwy organ;

b. art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. poprzez ich błędne nie zastosowanie w sprawie i uznanie, że decyzja Wojewody [...] była decyzją nieprawidłową, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego można wyciągnąć wniosek, że decyzja Wojewody [...] była decyzją prawidłową, bowiem spełnione zostały przesłanki wskazane w tym przepisie, tj. nieruchomość przeszła na własność gminy na podstawie art. 1 dekretu warszawskiego

II. naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie:

a. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (dalej, "ustawa o Komisji") poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy mając na uwadze wszczęcie w dniu [...] lipca 2020 r. z urzędu postępowania rozpoznawczego przez Komisję do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich w przedmiocie decyzji Prezydenta [...] z [...] grudnia 2010 r. nr [...], dotyczącej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej dawną hip. nr [...] lit. [...], postępowanie prowadzone przez MSWiA powinno zostać zawieszone;

b. art. 7, 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a poprzez błędną ocenę spełnienia przez wnioskodawcę wniosku dekretowego przesłanki posiadania istnienia budynku w momencie jego przejęcia,

W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie decyzji w zakresie pkt 2 i 3 oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący wskazali jednocześnie, że decyzja skierowana została do M. J., który zmarł [...] kwietnia 2011 r., zaś jego spadkobiercami jest M. J. oraz I.J., ujawnieni w księdze wieczystej dotyczącej mieszkania nr [...] przy ul. [...].

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W dniu [...] marca 2021 r. do Sądu wpłynęło pismo Urzędu Stanu Cywilnego [...] z [...] marca z 2021 r., do którego załączony został akt zgonu, z którego wynika, że uczestnik postępowania M. J. zmarł [...] kwietnia 2011 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga - choć nie z powodów w niej podniesionych - jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] lipca 2019 r. wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia ich nieważności.

Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 k.p.a). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.

Z analizy akt rozpoznawanej sprawy wynika tymczasem, że zaskarżona decyzja z [...] września 2020 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] lipca 2019 r. skierowane zostały m.in. do M. J., który - jak wynika z nadesłanego do Sądu odpisu skróconego aktu zgonu - zmarł [...] kwietnia 2011 r. Decyzje organów obu instancji skierowane zatem zostały do osoby zmarłej.

Tym samym - w ocenie Sądu - w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] lipca 2019 r. Jak wskazano przedmiotowe decyzje skierowane zostały do osoby nieżyjącej, która w chwili jej wydawania nie miała już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a, będące podstawą do stwierdzenia ich nieważności. Wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 k.p.a w związku z art. 10 § 1 k.p.a).

Mając zaś na uwadze, że wydane w sprawie decyzje podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał przedmiotowych decyzji pod względem zgodności z prawem.

Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Po prawidłowym ustaleniu obecnego kręgu stron postępowania organ ponownie dokona oceny prawidłowości kwestionowanej decyzji.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w związku z art. 120 tej ustawy.