Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 535/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 71a par. 9
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Teza: Istnienie sporu co do wysokości kwoty przypadającej wystawcy faktury VAT (wykonawcy usługi) od jej odbiorcy (zamawiającego) wyklucza możliwość uznania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od jej przekazania w rozumieniu art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.). Uznanie przez zamawiającego jedynie części należności wskazanej  na wystawionej przez wykonawcę fakturze oraz brak reakcji tego ostatniego na częściową zapłatę (brak roszczenia o zapłatę różnicy), nie uzasadnia twierdzenia, że cała należność wskazana na fakturze nie jest sporna.

TEZY

Istnienie sporu co do wysokości kwoty przypadającej wystawcy faktury VAT (wykonawcy usługi) od jej odbiorcy (zamawiającego) wyklucza możliwość uznania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od jej przekazania w rozumieniu art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.). Uznanie przez zamawiającego jedynie części należności wskazanej  na wystawionej przez wykonawcę fakturze oraz brak reakcji tego ostatniego na częściową zapłatę (brak roszczenia o zapłatę różnicy), nie uzasadnia twierdzenia, że cała należność wskazana na fakturze nie jest sporna.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Krzysztof Winiarski (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2012r. sprawy ze skargi A na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. prowadził postępowanie egzekucyjne przeciwko "B" Spółce z o.o. (zwanej dalej: "Spółką"), na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 10 maja 2010 r., wystawionych przez Burmistrza w M. oraz z dnia 17 czerwca 2010 r. i 19 lipca 2010 r., wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M..

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego przeciwko wymienionej spółce, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 3 sierpnia 2010 r. dokonał zajęcia wierzytelności ww. zobowiązanego w firmie A w R. (doręczono w dniu 16 sierpnia 2010 r.). Wierzytelność ta wynikała z przedstawionej przez Spółkę faktury VAT z dnia 10 grudnia 2009 r. nr [...].

W odpowiedzi na zawiadomienie A poinformował organ egzekucyjny (pismo z dnia 17 sierpnia 2010 r.), że wszelkie należności wobec Spółki zostały uregulowane.

Pismem z dnia 17 sierpnia 2010 r. organ egzekucyjny zawiadomił dłużnika zajętej wierzytelności o zmianie wysokości otrzymanego zajęcia. W odpowiedzi A ponownie poinformował organ egzekucyjny, że wszelkie należności wobec Spółki zostały uregulowane i nie posiada on zobowiązań finansowych wobec tegoż podmiotu.

W konsekwencji Naczelnik Urzędu Skarbowego w M., działając na podstawie art. 71a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. o przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności. Kontrola taka została przeprowadzona w dniu 23 listopada 2010 r. Sporządzono z niej protokół. Do protokołu tego A oświadczył, że faktura z dnia 10 grudnia 2009 r. jest fakturą sporną, ponieważ przedmiot którego dotyczy znajduje się obecnie w posiadaniu Spółki od dnia 20 maja 2010 r. Dodał też, że Spółka nie posiada protokołu zdawczo-odbiorczego maszyny, w związku z czym nie miała podstaw do wystawiana faktury VAT.

Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. określił dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość nieprzekazanej kwoty, tj. [...] zł., w związku z zawiadomieniem z dnia 3 sierpnia 2010 r. W uzasadnieniu swego postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że należność objęta fakturą VAT jest sporna.

W zażaleniu na powyższe postanowienie A stwierdził, że Spółka nie miała podstaw do wystawienia faktury z dnia 10 grudnia 2009 r. Podniósł on, że części wyszczególnione na tej spornej fakturze są obecnie w posiadaniu Spółki. Skarżący stwierdził, że dokonał wpłaty [...]zł. na rzecz Spółki, ponieważ w jego ocenie jest to maksymalna wartość za wykonaną usługę. W dalszej części zażalenia Skarżący podniósł, że cena za wykonaną usługę została obniżona z uwagi na nienależyte oraz nieterminowe wykonanie dzieła, zgodnie z prawem do rękojmi.

Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ nadzoru w pierwszej kolejności przywołał treść art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej zwaną: "ustawą egzekucyjną"). Wskazując dodatkowo na art. 67a § 1 ustawy egzekucyjnej organ stwierdził, że organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości, wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji.

Tezę o bezpodstawnym uchylaniu się przez dłużnika zajętej wierzytelności organ poparł takimi argumentami, jak: nie przedstawienie przez stronę żadnych dowodów na poparcie twierdzenia, że zajęte wierzytelności nie istnieją i są sporne, jak też niepodjęcie przez A żadnych kroków prawnych, mogących świadczyć, że Spółka nie wywiązała się z zobowiązania. Zdaniem organu fakt częściowej zapłaty faktury (tj. wpłata kwoty [...]zł.) świadczy o tym, że zobowiązanie istnieje, a do transakcji rzeczywiście doszło.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. uznał, że w rozpatrywanym przypadku spełnione zostały wymogi określone w art. 71a § 9 ustawy egzekucyjnej, tj. dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu, a nadto przeprowadzono czynności kontrolne, na podstawie których organ egzekucyjny doszedł do przekonania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylił się od jej wpłaty.

W skardze na powyższe postanowienie Skarżący, wnosząc o jego uchylenie, zarzucił organowi odwoławczemu błędy w ustaleniu stanu faktycznego, które doprowadziły do przyjęcia stanowiska o niesporności roszczenia wynikającego z faktury wystawionej przez Spółkę "B" z dnia 10 grudnia 2012 r. Strona podkreśliła, iż licznymi pismami informowała organ egzekucyjny, że należność wynikająca z tej faktury jest sporna. Skarżący nie zgadza się z tezą, że dokonanie przez niego częściowej zapłaty faktury (tj. kwoty [...]zł.) świadczy o tym, że pozostała część, opiewająca na kwotę [...]zł jest niesporna. Kwestionuje też stanowisko organu, który oparł się na wadliwym – jego zdaniem – stwierdzeniu wiceprezesa Spółki "B", że do częściowej realizacji nie są wymagane potwierdzenia realizacji i odbioru towaru. Zarzucił, że organ w sposób nieuzasadniony nie uwzględnił jego twierdzeń, że przedmiot umowy nie został zrealizowany należycie, a jego właściwe wykonanie wymagało potwierdzenia realizacji. Podkreślił, że również poprzednio zlecał firmie "B" wykonanie różnych zadań i firma ta wystawiała potwierdzenie realizacji, które było przez niego podpisywane (posiada na to dowody).

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu objętego skargą postanowienia.

Na rozprawie w dniu 11 stycznia 2012 r. Skarżący dodatkowo wyjaśnił, że Spółka "B" działała jako podwykonawca zlecenia na wykonanie urządzenia - konstrukcji, jakie on sam uzyskał od podmiotu trzeciego (finalnego odbiorcy). Podwykonawca, tj. Spółka "B" nie wykonała prawidłowo zlecenia, w związku z czym kontrahent Skarżącego (finalny odbiorca) odmówił odbioru wykonanej konstrukcji. Skarżący oświadczył, że dysponuje dokumentacją obrazującą przebieg transakcji z finalnym odbiorcą, w tym dowodem przekazania towaru do wykonawcy. Oświadczył nadto, że nie domaga się zasądzenia kosztów postępowania. Dodał, że firma "B" nie występowała z roszczeniem przeciwko niemu o zapłatę różnicy, tj. kwoty [...]zł. Domagał się również od tej Spółki (drogą mailową, co może udokumentować) skorygowania spornej faktury do kwoty rzeczywiście zapłaconej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 71a § 9 ustawy egzekucyjnej, który stanowi, iż jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Z kolei stosownie do art. 71a § 1 ustawy egzekucyjnej organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2 (zastrzeżenie to nie odnosi się do niniejszej sprawy).

Analiza treści art. 71a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadzi do wniosku, że warunkiem wydania postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności, jest łączne wystąpienie dwóch przesłanek:

- przeprowadzenie kontroli mającej na celu ustalenie istnienia wymagalnej wierzytelności, obciążającej dłużnika, wobec którego dokonano zajęcia tejże wierzytelności;

- bezpodstawne uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy w istocie rozstrzygnięcia problemu, czy Spółka "B" dysponowała wobec Skarżącego wymagalną wierzytelnością w wysokości [...] zł., w konsekwencji czego można by uznać, że zobowiązany "bezpodstawnie uchyla się" od przekazania tej kwoty organowi egzekucyjnemu. Wprawdzie egzekucja z wierzytelności pieniężnych jest tylko jednym ze środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, a jej zasadniczym celem jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym przez dłużnika, to jednak skuteczność prawną zajęcia wierzytelności, rodzącej obowiązek przekazania wynikającej z niej kwoty pieniężnej przez dłużnika organowi egzekucyjnemu, należy oceniać przez pryzmat jej wymagalności. Zadaniem zatem organu jest ustalenie, z wykorzystaniem instrumentu kontroli, o której mowa w art. 71a § 1 i § 9 ustawy egzekucyjnej, czy rzeczywiście dłużnik obowiązany jest do zapłaty określonej kwoty. W ocenie Sądu brak podstaw do żądania od dłużnika przekazania kwoty, która jest sporna. Istnienie sporu co do wysokości kwoty przypadającej wystawcy faktury VAT (wykonawcy usługi) od jej odbiorcy (zamawiającego) wyklucza możliwość uznania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od jej przekazania w rozumieniu art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.). Uznanie przez zamawiającego jedynie części należności wskazanej na wystawionej przez wykonawcę fakturze oraz brak reakcji tego ostatniego na częściową zapłatę (brak roszczenia o zapłatę różnicy), nie uzasadnia twierdzenia, że cała należność wskazana na fakturze nie jest sporna.

Wystąpienie przesłanki zastosowania przepisu art. 71a § 9 ustawy egzekucyjnej, polegające na uznaniu, że zobowiązany bezpodstawnie uchyla się od zapłaty zajętej wierzytelności, organ w rozpatrywanej sprawie wiąże ze stanowiskiem, iż należność wynikająca z faktury z dnia 10 grudnia 2009 r. nie jest sporna.

W ocenie organu nadzoru o niesporności należności Spółki w pełnej wysokości wskazanej na fakturze, świadczą takie okoliczności, jak: nie przedstawienie przez stronę żadnych dowodów na poparcie twierdzenia, że zajęte wierzytelności nie istnieją i są sporne, niepodjęcie przez A żadnych kroków prawnych, mogących świadczyć, że Spółka nie wywiązała się z zobowiązania, dokonanie częściowej zapłaty faktury (wpłata kwoty [...] zł.).

Argumenty te są o tyle chybione, że Skarżący sam przyznaje, iż zapłacona przez niego kwota [...]zł. odpowiada wartości wykonanego przez Spółkę zlecenia. Trudno zatem domagać się od niego podejmowania dalszych kroków prawnych, skoro nie dopłacił reszty należności wynikających z faktury z 10 grudnia 2009 r. Zastanawiające, czego np. w postępowaniu sądowym miałby się od Spółki domagać, skoro uznał jej roszczenie wynikające z ww. faktury jedynie do kwoty [...] zł. To raczej od Spółki "B" należałoby oczekiwać, iż ta będzie dochodziła zapłaty różnicy, skoro w jej ocenie wywiązała się poprawnie ze zleconego zadania, a cała kwota wskazana na fakturze z dnia 10 grudnia 2009 r. jest należna. Do kwestii tej, zdaje się tak oczywistej, organ w ogóle się nie odniósł.

Organ egzekucyjny dopełnił wprawdzie wynikającego z art. 71a § 9 ustawy egzekucyjnej wymogu przeprowadzenia kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności (zlecając ją Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w R.), to jednak treść będącego efektem tej kontroli protokołu z dnia 23 listopada 2010 r. (k. 12a) w żaden sposób nie może prowadzić do konkluzji, że należność wynikająca z faktury z dnia 10 grudnia 2009 r. nie jest sporna. Co więcej, w protokole tym odnotowano jedynie wyjaśnienia A, który oświadczył, że przedmiotowa faktura jest sporną, a Spółka "B" nie posiada protokołu zdawczo-odbiorczego maszyny, w związku z czym nie miała podstaw do wystawiania tejże faktury.

W wymienionym protokole zamieszczono też adnotację o "braku odpowiedzi na zawiadomienie o zajęciu wierzytelności przez A o nr [...] z dnia 03.08.2010 (odebrane 16.08.2010 r.)".

Stwierdzenie to pozostaje w sprzeczności z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. W aktach administracyjnych sprawy (k. 8) znajduje się bowiem pismo A (skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w M.) z dnia 17 sierpnia 2010 r. (data wpływu do organu – 19 sierpnia 2010 r.), stanowiące odpowiedź na zawiadomienie o zajęciu z dnia 3 sierpnia 2010 r., w którym Skarżący informuje, że wszelkie należności wobec firmy "B" zostały uregulowane, a on sam nie posiada zobowiązań finansowych wobec tej Spółki. Skarżący zatem zareagował na doręczone mu w dniu 16 sierpnia 2010 r. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności, już następnego dnia. W toku całego postępowania A utrzymywał konsekwentnie stanowisko o nieistnieniu jego zobowiązań wobec Spółki (świadczy o tym też jego pismo z dnia 6 września 2010 r. – k. 10 oraz treść zażalenia od postanowienia pierwszoinstancyjnego).

Dla oceny relacji między Spółką "B", a Skarżącym, w kontekście wystawionej faktury z dnia 10 grudnia 2009 r. oraz dokonanej częściowej zapłaty, sporo wnoszą dodatkowe informacje A złożone na rozprawie w dniu 11 stycznia 2012 r. Otóż wyjaśnił on, że Spółka "B" działała jako podwykonawca zlecenia na wykonanie urządzenia - konstrukcji, jakie on sam uzyskał od podmiotu trzeciego (finalnego odbiorcy). Podwykonawca, tj. Spółka "B" nie wykonała prawidłowo zlecenia, w związku z czym kontrahent Skarżącego (finalny odbiorca) odmówił odbioru wykonanej konstrukcji. Skarżący oświadczył, że dysponuje dokumentacją obrazującą przebieg transakcji z finalnym odbiorcą, w tym dowodem przekazania towaru do wykonawcy, u którego nadal się on znajduje. Na uwagę zasługuje również fakt, że Spółka nie dochodziła od Skarżącego zapłaty różnicy ceny, a sam A żądał od niej skorygowania faktury z dnia 10 grudnia 2009 r. do kwoty rzeczywiście zapłaconej, tj. do kwoty [...] zł. Powyższe argumenty świadczą o tym, że przedmiotowa wierzytelności jest co najmniej sporna.

W ocenie rozpatrującego sprawę składu orzekającego, wydanie postanowienia w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty, w trybie art. 71a § 9 ustawy egzekucyjnej, jest możliwe dopiero po przeprowadzeniu wszechstronnego postępowania, w ramach którego ustalone zostaną okoliczności faktyczne potwierdzające istnienie wymagalnej, tj. niespornej wierzytelności. Tylko wówczas uzasadniona będzie konstatacja, że zobowiązany bezpodstawnie uchyla się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności. Ustalenia faktyczne dokonane w toku niniejszego postępowania przez organy obu instancji nie pozwalają na wyprowadzenie takiego wniosku, wobec ich niezupełności. Naruszono tym samym art. 7 K.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej i to w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W toku kolejnego postępowania organ winien uzupełnić postępowanie dowodowe o ustalenia dotyczące rzeczywistych relacji gospodarczych między Skarżącym, a Spółką "B", w kontekście realizacji zlecenia, którego dotyczy faktura z dnia 10 grudnia 2009 r. Organ obowiązany także będzie uwzględnić ocenę prawną dokonaną w niniejszym wyroku.

Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.