Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1096/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 129
journal: Dz.U. 2015 poz 469
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
article: art. 7 i art. 77 par.1 w zw.  z art. 78 par. 1, art./ 67, art. 68, art.107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par.1 pkt 1 lit.a i c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Łomnicka Sędziowie : WSA Małgorzata Łoboz WSA Iwona Niżnik –Dobosz (spr.) Protokolant : starszy sekretarz sądowy Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. P. i M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 22 czerwca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej M. P. kwotę 798 zł ( słownie: siedemset dziewięćdziesiąt osiem złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 czerwca 2017 r. (znak: [...]), na podstawie:

- art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm. – dalej jako: k.p.a.) w zw. z

- art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. 2015 r., poz. 469 z późn. zm. – dalej jako: u.p.w.),

po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez M. P. i M. P., od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 10 kwietnia 2017 r. (znak: [...]) odmawiającej nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom właścicielom posesji nr [...] – dz. ew. nr [...] w K. ,

utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia 10 kwietnia 2017 r. (znak: [...]), Wójt Gminy [...] odmówił nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom właścicielom posesji nr [...] – dz. ew. nr [...] w K. .

W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, w szczególności stwierdził, że M. P. i M. P., w swoim wniosku z dnia 27 listopada 2014 r. oraz jego uzupełnieniu z dnia 9 lutego 2015 r. domagali się wszczęcia postępowania administracyjnego, dotyczącego zmiany stosunków wodnych na gruncie w zakresie obejmującym posesje o numerach porządkowych [...], [...] oraz [...] w K. . Zaznaczono przy tym, że wnioskodawcy podnieśli we wniosku, że w wyniku dokonanych zmian w ukształtowaniu terenu właściciele ww. posesji, w sposób nieuprawniony odprowadzają wody opadowe z ukierunkowaniem na ich dz. ew. nr [...] w K. (posesja nr [...]). Następnie organ I instancji wyjaśnił, iż uchylił swoje wcześniejsze postanowienie o przeprowadzeniu jednego postępowania i zdecydował o prowadzeniu odrębnych postępowań wszczętych na wniosek M. P. i M. P., w tym postępowania w sprawie naruszenia stanu wody na gruncie w zakresie obejmującym posesję o nr [...] – dz. ew. nr [...] w K. . W dalszej części uzasadnienia, organ I instancji przedstawił ustalony stan faktyczny, z którego wynikało, iż na dz. ew. nr [...] w K. , będącej własnością I. S. oraz K. S., zlokalizowany był budynek mieszkalny wybudowany – według oświadczenia I. S. i K. S. – w latach sześćdziesiątych. Podkreślono przy tym, że przed budynkiem wyżwirowany został fragment placu, zaś do zabudowań na dz. ew. nr [...] prowadziła droga dojazdowa o średniej szerokości ok. 3,5 m, zlokalizowana na tej samej posesji, która została wybudowana przez jej właścicieli, jak sami wskazali – w 1996 r. Dodano, że do drogi dojazdowej – od strony dz. ew. nr [...] – przylegał betonowy murek ogrodzeniowy, a na dz. ew. nr [...], będącej własnością M. P., w części znajdującej się poniżej dz. ew. nr [...], zlokalizowany został obiekt budowlany, usytuowany pod stromym stokiem, który znajdował się w fazie budowy lub głębokiego remontu. Podniesiono również, że na granicy dz. ew. nr [...] oraz drogi osiedlowej zlokalizowanej na dz. ew. nr [...], naprzeciw wylotu drogi dojazdowej na dz. ew. nr [...] (prowadzącej do zabudowań I. S. i K. S.) stwierdzono nadsypaną warstwę ziemi. W tym zakresie podkreślono, że poprzez ww. nadsypanie, woda spływająca z drogi dojazdowej do zabudowań I. S. i K. S., była kierowana drogą osiedlową na dz. ew. nr [...] w stronę dz. ew. nr [...]. Organ I instancji ustalił również, że nie stwierdzono zastoisk wody na przedmiotowych gruntach, tj. na dz. ew. nr [...], a także szkód w obrębie tej nieruchomości i posadowionym na niej budynku. Nadmieniono przy tym, że taki stan faktyczny znajdował odzwierciedlenie w opinii biegłego M. J., sporządzonej m.in. na podstawie wizji w terenie w dniu [...] kwietnia 2016 r. W związku z powyższym, Wójt Gminy [...] wyjaśnił, iż mając na uwadze ustalenia poczynione w trakcie postępowania i opierając się na zgromadzonych dowodach, nie stwierdził wystąpienia szkód na dz. ew. [...], będącej własnością wnioskodawców, które wynikałyby ze zmian na gruncie dz. ew. nr [...] dokonanych przez jej właścicieli.

Odwołanie od ww. decyzji wnieśli M. P. i M. P., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Odwołujący się zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2 i ust. 3 u.p.w., poprzez błędne uznanie, że nie zachodzi obowiązek przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego albo obowiązek wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, podczas gdy istnieją wszystkie przesłanki ku temu, aby co najmniej nakazać wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Zdaniem odwołujących się, organ nietrafnie stwierdził, że zmiana stanu wód na gruncie nie oddziaływuje szkodliwie na grunt odwołujących.

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a., ze względu na niedokładne i jednostronne ustalenie stanu faktycznego, bez przyjęcia i przy pominięciu faktów przedstawianych przez odwołujących, w szczególności poprzez nieuwzględnienie dowodów załączonych do akt sprawy (np. filmów i zdjęć) oraz uwag w przedmiocie rzetelności sporządzenia opinii biegłego;

art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i art. 84 § 1 k.p.a., ze względu na nieobiektywną ocenę materiału dowodowego, w szczególności poprzez uznanie jako w pełni wiarygodny dowód z opinii biegłego;

art. 24 § 3 k.p.a. w zw. z art. 84 § 2 k.p.a., ze względu na pominięcie wniosku odwołujących o wyłączenie biegłego, używającego w toku opiniowania wypowiedzi świadczących o braku bezstronności, stosującego formy polemiczne, ironiczne i obraźliwe dla wnioskodawców. Zdaniem odwołujących się, nie do zaakceptowania była wypowiedź biegłego o humorystycznym traktowaniu wniosków stron;

art. 67 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 68 § 1 k.p.a. w zw. z art. 85 § 1 k.p.a. i art. 95 k.p.a., ze względu na niewłaściwe sporządzenie protokołów z przeprowadzonych czynności w zakresie ich elementów składowych, w szczególności co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby. Według odwołujących się, nie sposób było odnaleźć w treści protokołów wszystkich ustaleń faktycznych jakie poczynił biegły, a przy tym nie zawierały one również uwag jakie czynili odwołujący się w toku czynności, w tym dotyczących szkód powodowanych przez spływającą wodę;

art. 107 § 3 k.p.a., ze względu na brak odniesienia do dowodów i uwag odwołujących się, a zgłoszonych w toku zbierania materiału dowodowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po zapoznaniu się z zebranym materiałem dowodowym wskazało, że w jego ocenie odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. Podkreślono, że na podstawie przeprowadzonego w przedmiotowej sprawie postępowania dowodowego, organ I instancji prawidłowo dokonał ustaleń stanu faktycznego, zaś z przeprowadzonego przez ten organ postępowania wyjaśniającego wynikało, iż w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono dokonania zmiany stanu wody na dz. ew. nr [...], szkodliwie wpływającą na nieruchomość sąsiednią, tj. dz. ew. nr [...] w K. , która stanowiłaby podstawę do wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Organ odwoławczy podał w pierwszej kolejności, że materialną podstawę prawną prowadzonego postępowania administracyjnego oraz wydanej decyzji stanowił art. 29 u.p.w., którego treść następnie przytoczył. Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że z akt przedmiotowej sprawy wynikało, iż postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji wszczęte zostało z wniosku M. P. i M. P., którzy stwierdzili, iż w wyniku dokonanych zmian w ukształtowaniu terenu właściciele posesji nr [...] w sposób nieuprawniony odprowadzają wody opadowe z ukierunkowaniem na działkę wnioskodawców – nr ew. [...] w K. . Z kolei, w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy w oparciu o przeprowadzone dowody. Podkreślono bowiem, że w trakcie prowadzonego postępowania Wójt Gminy [...] przeprowadził oględziny w dniu [...] kwietnia 2016 r. z udziałem biegłego, z których ustalenia zawarte zostały w protokole, dowód z opinii biegłego z maja 2016 r., jak również odpowiedzi biegłego na zarzuty do sporządzonej przez niego opinii, wniesione przez M. P. i M. P. oraz wyjaśnienia stron. W tym zakresie organ odwoławczy zaznaczył, że z ustaleń organu I instancji, dokonanych w oparciu o przeprowadzone dowody wynikało, iż na dz. ew. nr [...] w K. , będącej własnością I. S. oraz K. S., zlokalizowany był budynek mieszkalny wybudowany – według oświadczenia I. S. i K. S. – w latach sześćdziesiątych. Dodano, że przed budynkiem wyżwirowany został fragment placu, zaś do zabudowań na dz. ew. nr [...] prowadziła droga dojazdowa o średniej szerokości ok. 3,5 m, zlokalizowana na tej samej posesji, która została wybudowana przez jej właścicieli w 1996 r. Wskazano również, że do drogi dojazdowej od strony dz. ew. nr [...] przylegał betonowy murek ogrodzeniowy, zaś na granicy dz. ew. nr [...] i drogi dojazdowej naprzeciw wylotu drogi dojazdowej do zabudowań I. S. i K. S. stwierdzono nadsypaną warstwę ziemi, kierującą spływającą wodę z drogi dojazdowej w kierunku posesji B. S.. Ponadto podkreślono, że z ustaleń organu I instancji, znajdujących odzwierciedlenie w sporządzonej na potrzeby przedmiotowego postępowania opinii biegłego wynikało, iż w rozpoznawanej sprawie doszło do zmiany stanu wody na gruncie, polegającej na wykonaniu modernizacji drogi dojazdowej wraz z murkiem, zlokalizowanej na dz. ew. nr [...], co spowodowało, że spływająca woda z tej nieruchomości oraz z rynien budynku na niej posadowionego skoncentrowana została w kierunku drogi osiedlowej na dz. ew. nr [...]. Jednocześnie zaznaczono, że zagospodarowanie placu przed budynkiem posadowionym na nieruchomości ew. nr [...] poprzez jego wyżwirowanie, zwiększyło ilość spływającej wody z tej nieruchomości. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że zanim dokonano modernizacji drogi dojazdowej na dz. ew. nr [...], spływ wody z tej nieruchomości oraz nieruchomości położonych powyżej, odbywał się w sposób rozproszony, a mianowicie część wody spływała równomiernie po stoku na dz. ew. nr [...], a część – wąską strużką – na drogę osiedlową zlokalizowaną na dz. ew. nr [...]. Tym samym zdaniem organu II instancji, ograniczony został spływ wody na dz. ew. nr [...]. Podkreślono przy tym, że organ I instancji nie stwierdził także zastoisk wody na przedmiotowych gruntach, tj. na dz. ew. nr [...], a także szkód w obrębie tej nieruchomości, jak również posadowionym na niej budynku, wskazując iż taki stan faktyczny znajdował odzwierciedlenie w opinii biegłego M. J., sporządzonej m.in. na podstawie wizji w terenie w dniu [...] kwietnia 2016 r. Dodatkowo zaznaczono, że również wnioskodawcy nie wskazali takich szkód. Ponadto w ocenie organu odwoławczego, istotne znaczenie miał fakt, że w odpowiedzi na wezwanie organu do uzupełnienia wniosku, o m.in. udokumentowanie szkody, wnoszący go podnieśli, iż nie widzieli takiej potrzeby (k. 5). W tym zakresie podkreślono, że dopiero w odwołaniu, wnoszący je wskazali, iż podtapianie ich gruntu, ogrodzenia oraz budynku powoduje szkody w postaci zawilgoceń ścian budynku i ogrodzenia, jednakże nie przedstawili żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Dlatego też Samorządowe Kolegium Odwoławcze, za wiarygodne uznało ustalenia biegłego, zgodnie z którymi w czasie wizji nie stwierdzono żadnych szkód na dz. ew. nr [...] w postaci wyrw, dziur, zamuleń, podtopień, a przy tym szkody te nie zostały wskazane przez wnioskodawców.

Organ odwoławczy, podzielił również stanowisko organu I instancji, iż z przepisu art. 29 u.p.w. wynikało niewątpliwie, że nakaz w nim określony, organ I instancji może wydać dopiero wówczas, gdy bezsprzecznie wykazane zostanie wystąpienie łącznie określonych przesłanek, tj. właściciel gruntu spowodował zmianę stanu wody na gruncie oraz zmiana ta szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie, a więc istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą a stwierdzoną szkodą. Tym samym, w ocenie organu II instancji, samo spowodowanie zmiany stanu wody na gruncie należy uznać za niewystarczające dla zastosowania sankcji z art. 29 ust 3 u.p.w., gdyż konieczną przesłanką zastosowania ww. przepisu jest jednoczesne wykazanie, że stwierdzona zmiana stanu wód na gruncie szkodliwie oddziaływuje na grunty sąsiednie, która to sytuacja – w ocenie organu odwoławczego – w przedmiotowej sprawie nie zachodziła.

Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło pogląd, zgodnie z którym brak szkody oznacza, że do szkodliwej zmiany stanu wody nie mogło dojść i wskazało, że według tego organu, taka sytuacja miała właśnie miejsce w rozpoznawanej sprawie. Podkreślono bowiem, że przy uwzględnieniu ustaleń poczynionych w trakcie postępowania i opierając się na zgromadzonych dowodach, nie stwierdzono wystąpienia szkód na dz. ew. [...], będącej własnością wnioskodawców, które wynikałyby ze zmian na gruncie ew. nr [...] dokonanych przez jej właścicieli. Organ odwoławczy przyznał przy tym, że w wyniku modernizacji drogi dojazdowej na dz. ew. nr [...] przez jej właścicieli, spływ wody z nieruchomości położonych powyżej został skierowany w głównej mierze na tę drogę, jednak spływająca z niej woda tylko częściowo skierowana została w stronę nieruchomości ew. nr [...], a następnie w stronę dz. ew. nr [...]. Nadmieniono również, że część tej wody odprowadzana jest w kierunku potoku, natomiast w odniesieniu do wyżwirowania placu na dz. ew. nr [...], organ odwoławczy podniósł, że pomimo faktu, iż współczynnik spływu wody z powierzchni żwirowej był większy niż z łąk, jak wynikało to z opinii biegłego, to jednak z uwagi na fakt, iż powierzchnia wyżwirowanego placu nie była większa niż 2 ary, ilościowy spływ wody należało uznać za niewielki. Zaznaczono także, że budynek zlokalizowany na nieruchomości wnioskodawców pod bardzo stromym stokiem, zawsze będzie wodami z tego stoku zalewany. Dlatego też, w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy, przy uwzględnieniu całości materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, nie stwierdził szkodliwego oddziaływania zmian dokonanych na nieruchomości ew. nr [...] w stosunku do dz. ew. nr [...], będącej własnością wnioskodawców.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, za istotny należało również uznać fakt, że ww. zmiany dokonane zostały przed 2000 r., zaś po tej dacie nie zostały dokonane żadne zmiany przez p. S. na jego działce. Natomiast organ odwoławczy wskazał, że w 2003 r. M. P. i M. P., przystępując do budowy budynku podnieśli teren dz. ew. nr [...] i wykonali od strony drogi murek betonowy o wys. ok. 1m, a od strony dz. ew. nr [...] ogrodzenie betonowe. Dodano, że dokonali oni też zabezpieczenia swojej działki przez wykonanie dołu chłonnego oraz rowu wzdłuż ogrodzenia betonowego po granicy dz. ew. nr [...] i [...]. Tym samym, zdaniem organu II instancji, wykonując ww. działania zmienili stosunki wodne na przedmiotowym terenie. Zwrócono również uwagę, że stan wody na przedmiotowych gruntach był znany odwołującym się przed wybudowaniem przez nich budynku, zaś wykonując ogrodzenie i nadsypując teren ewidentnie zmienili stan wody na gruncie. Jednocześnie zaznaczono, że jak wynikało z opinii biegłego, zmiana ta w pełni zabezpieczała dz. ew. nr [...] przed napływem wód opadowych. Dlatego też, za niezasadny Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało zarzut, iż zaskarżona decyzja głównie odnosiła się do braku wpływu wód opadowych na dz. nr [...], a jedynie marginalnie odnosiła się do oddziaływania wód na dz. ew. nr [...]. Podniesiono bowiem, że zgodnie z art. 29 ust. 3 u.p.w., w sytuacji kiedy zmiana stanu wody na gruncie nie wpływała szkodliwie na grunty sąsiednie, konieczne było wydanie decyzji o odmowie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom właścicielom posesji o numerze porządkowym [...] – dz. ew. nr [...] w K. .

Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów zawartych w odwołaniu, organ odwoławczy wskazał, że w jego ocenie nie zasługiwały one na uwzględnienie, gdyż stanowiły one w przeważającej mierze polemikę z twierdzeniami organu I instancji, czy też biegłego, zawierając dużo ogólnikowych twierdzeń, m.in. zarzut, iż pojęcie "szkoda" może być rozumiane również jako szkoda hipotetyczna. W tym zakresie organ II instancji powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podkreślił, że szkoda w rozumieniu art. 29 u.p.w. może być również hipotetyczna, jednakże konieczną przesłanką zastosowania przywołanego przepisu jest jednoczesne wykazanie, że stwierdzona zmiana stanu wód na gruncie szkodliwie oddziaływuje na grunty sąsiednie, która to sytuacja w ocenie organu odwoławczego, nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Zdaniem organu II instancji, szkodliwe wpływanie na grunty oznacza powstanie konkretnej szkody na gruncie sąsiednim, spowodowanej zmianą stosunków wodnych na gruncie. Podkreślono przy tym, że odwołujący się w żaden sposób nie uwiarygodnili swojego stanowiska w sprawie, np. poprzez przedłożenie dowodu, z którego wynikałoby, że nastąpiła taka zmiana stosunków wodnych, która szkodliwie wpływała na grunt stanowiący ich własność. Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie znalazło podstaw do zakwestionowania ustaleń zawartych zarówno w opinii biegłego z maja 2016 r., jak i w jej uzupełnieniach, dokonanych w odpowiedzi na zarzuty strony, które zdaniem organu odwoławczego były wyczerpujące, wiarygodne i rzetelnie sporządzone. Organ odwoławczy, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych zaznaczył także, że na gruncie art. 29 u.p.w., organy nie były zobligowane do ustalania i poszukiwania wszelkich powodów ujemnego dla danej strony spływu wód, lecz tylko powinny zbadać, czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela jednej nieruchomości istniał związek przyczynowo-skutkowy wyrażający się w negatywnej zmianie stanu wód na innych gruntach. Dodano bowiem, że tylko w takim przypadku zasadne było nakazanie takiemu właścicieli wykonania określonych prac. Dlatego też w ocenie organu II instancji, norma zawarta w art. 29 u.p.w. odnosi się do takich sytuacji, gdy na skutek pewnych zdarzeń doszło do naruszenia stosunków wodnych na gruncie, przy czym to naruszenie jest tego rodzaju, że powoduje szkodę dla gruntów sąsiednich.

Mając powyższe na uwadze, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podzieliło stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym w przedmiotowej sprawie nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie I. S. i K. S., szkodliwie wpływającej na działkę M. P. i M. P.. Wobec powyższego zdaniem organu odwoławczego, należało uznać, że wydana przez organ I instancji decyzja z dnia 10 kwietnia 2017 r., którą odmówiono nakazania przywrócenia do stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom była prawidłowa, jako że została wydana w oparciu o przepis art. 29 ust. 3 u.p.w. Dodano również, że przeprowadzone w rozpoznawanej sprawie postępowanie było prawidłowe, m.in. wskazano, że strony były zawiadamiane o terminie przeprowadzenia dowodów, a przed wydaniem decyzji pouczone o prawie zapoznania się z całością materiału dowodowego i wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.

Skargę na ww. decyzję wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący M. P. i M. P., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenia (zwrotu) kosztów przedmiotowego postępowania według norm prawem przepisanych.

Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2 i 3 u.p.w. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez błędne uznanie, że nie zachodzi obowiązek przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego albo obowiązek wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, podczas gdy istnieją wszystkie przesłanki ku temu, aby co najmniej nakazać wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. W ocenie skarżących, za bezsporny należało uznać fakt, iż doszło do zmiany stanu wody na gruncie i zwiększono tym samym ilość spływającej wody. Podkreślono, że ten stan został spowodowany ukierunkowaniem wód z budynków na posesji nr [...], z utwardzonego placu i drogi dojazdowej, która została znacznie rozbudowana, łącznie z budową wysokiego muru oporowego (a nie jak wskazał biegły i organy obu instancji, że droga została jedynie zmodernizowana). Skarżący zaznaczyli, iż wielokrotnie podnosili, że woda z posesji nr [...] spływa w kierunku ich działki, a w związku z tym grunt na działce skarżących jest ciągle podmoknięty, a jego części składowe zawilgocone. Podniesiono, że spowodowane zmiany stanu wód na gruncie szkodliwie oddziałują na grunt skarżących, a co za tym idzie, organ l instancji powinien nakazać właścicielom sąsiedniego gruntu co najmniej wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (np. poprzez wykonanie studni chłonnych, rowu wzdłuż drogi osiedlowej w kierunku istniejącego cieku wodnego). Zdaniem skarżących, za kłamliwy i nieprawdziwy należy uznać argument organu II instancji, jakoby skarżący dopiero w odwołaniu podnieśli kwestię szkód, czyli podtapianie gruntu, ogrodzenia oraz budynku, a wcześniej takich szkód nie wykazali. Podkreślono bowiem, że gdyby organ rzetelnie zapoznał się z aktami sprawy, wiedziałby, że w piśmie wnioskowym z dnia 16 listopada 2014 r. skarżący jednoznacznie wskazali na szkody w postaci zawilgoceń ścian budynku i ogrodzenia, jak również, że podmoknięty teren uniemożliwia jego właściwe użytkowanie, choćby na ogródek warzywny, posadzenie drzewek owocowych czy cele rekreacyjne. Tym samym, skarżący podali, że od samego początku podnoszą fakt ponoszenia szkód na działce. Z kolei stwierdzenie skarżących o braku potrzeby uzupełnienia wezwania dotyczyło nieakceptowania trybu i podstawy prawnej wezwania, gdzie od samego początku postępowania wójt podejmował iluzoryczne czynności. Ponadto, zdaniem skarżących, organy obu instancji bardzo enigmatycznie odniosły się do definicji szkody, traktując ją w sposób wybiórczy jedynie jako "zastoiska wody, wyrwy, dziury, zamulenia, podtopienia". Tymczasem skarżący podnieśli, że pod pojęciem "szkody" należy rozumieć wszelki uszczerbek na dobrach prawem chronionych, który wystąpił wbrew woli poszkodowanego. Skarżący podali również, że nie są w stanie normalnie użytkować działki, np. na cele rekreacyjne, ogródek, bądź nie można postawić jakiegokolwiek przedmiotu w okolicy spływającej wody, ponieważ po każdych opadach deszczu (a nie tylko po opadach intensywnych), skumulowana woda spływająca z góry, podtapia i sukcesywnie uszkadza teren działki i przedmioty na nim się znajdujące. Zaznaczono przy tym, że wyrwa czy dziura, o czym wspominały organy orzekające to nie jedyna postać szkody, z jaką można mieć do czynienia przy zmianie stosunków wodnych na gruncie, ale w ocenie skarżących, to również niemożność użytkowania działki w sposób w jaki został ustalony, np. obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Ponadto wskazano, że rzekome "zabezpieczenie" wykonane przez skarżących, o którym wspomniał biegły i organy obu instancji, to zwykłe ogrodzenie, przez które cała woda spływająca z góry przedostaje się na nieruchomość skarżących. Podkreślono, że nie jest to zabezpieczenie wodne, a ma ono jedynie chronić przed dostępem osób postronnych. Dodano przy tym, że ogrodzenie w miejscu przedostającej się na posesję wody, jest zawilgocone i obrośnięte mchem, co zdaniem skarżących ma dodatkowo potwierdzać szkodę wywołaną przez spływającą wodę;

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., ze względu na niedokładne i jednostronne ustalenie stanu faktycznego, bez przyjęcia i przy pominięciu faktów przedstawianych przez skarżących, w szczególności poprzez nieuwzględnienie dowodów załączonych do akt sprawy (np. filmów i zdjęć przedstawiających spływ wody, nieuwzględnienie i całkowite pominięcie faktów dotyczących powstałych szkód) oraz uwag w przedmiocie rzetelności sporządzenia opinii biegłego. W ocenie skarżących, przez naturalny spływ wody należy rozumieć jako samoistny bieg wody, bez sztucznego wpływu, np. działaniem człowieka, a takie właśnie zachowanie – według skarżących – miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Zdaniem skarżących, nie powinno mieć znaczenia, że główne prace związane z pobudowaniem budynków, utwardzeniem terenu i rozbudową drogi z murem oporowym wykonane zostały przed 2000 r. Podkreślono, że obowiązujące przepisy u.p.w. nie przewidują przedawnienia roszczeń, a poza tym poprzednio obowiązujące przepisy także przewidywały zakaz zmiany stanu wód na gruncie ze szkodą dla nieruchomości sąsiednich. Tym samym skarżący podnieśli, że nadal nie mają wiedzy, na jakiej podstawie właściciele nieruchomości sąsiedniej mogą ukierunkowywać z niej wodę ze szkodą dla działki skarżących;

* art. 75 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., ze względu na nieobiektywną ocenę materiału dowodowego, w szczególności poprzez uznanie jako w pełni wiarygodny dowód z opinii biegłego;

art. 24 § 3 k.p.a., art. 84 § 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., ze względu na pominięcie wniosku skarżących o wyłączenie biegłego, używającego w toku opiniowania wypowiedzi świadczących o braku bezstronności, stosującego formy polemiczne, ironiczne i obraźliwe dla wnioskodawców. W ocenie skarżących, nie do zaakceptowania była pisemna wypowiedź biegłego, w uzupełnieniu do opinii, o humorystycznym traktowaniu wniosków stron;

art. 67 § 1 i § 2 k.p.a., art. 68 § 1 k.p.a., art. 85 § 1 k.p.a. i art. 95 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., ze względu na niewłaściwe sporządzenie protokołów z przeprowadzonych czynności w zakresie ich elementów składowych, w szczególności co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby. Podniesiono, że ich treść odbiegała od treści i ustaleń faktycznych jakie poczynił biegły, nie zawierały one również uwag jakie czynili skarżący w toku czynności, w tym dotyczących szkód powodowanych przez spływającą wodę. Ponadto dodano, że nieznajdujące dotąd odzwierciedlenia w protokołach, a mimo to z powołaniem na oględziny i rozprawę w terenie, znalazły się nowe treści w opinii biegłego oraz w uzasadnieniu decyzji;

art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., ze względu na brak odniesienia do dowodów i uwag skarżących, a zgłoszonych w toku zbierania materiału dowodowego.

W uzasadnieniu skargi skarżący szczegółowo rozwinęli podniesione zarzuty, przywołując na poparcie swojej argumentacji orzecznictwo sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w tym zakresie swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Kompetencje sądów administracyjnych określają przede wszystkim przepisy art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, oraz art. 3 – 5, art. 134 i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 2016, poz. 718 ze zm.). Z przepisów tych wynika, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, zadaniem więc sądu administracyjnego rozpoznającego skargę na akt administracyjny jest ocena zgodności z prawem tego aktu. Dokonując tej oceny sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną. Granice sądowej kontroli ograniczają tylko granice sprawy i zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego przy braku przesłanek do stwierdzenia nieważności aktu.

Sąd jednak podkreśla w tym miejscu, że w świetle zaś art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Materialnoprawnym wzorcem kontroli Sądu determinującym zakres postępowania administracyjnego jest w przedmiotowej sprawie treść art. 29 Prawa wodnego, zgodnie z którym: 1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: "1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. 2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. 3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom".

W myśl art. 30 Prawa wodnego: "1. Właściciele gruntów mogą, w drodze pisemnej ugody, ustalić zmiany stanu wody na gruntach, jeżeli zmiany te nie wpłyną szkodliwie na inne nieruchomości lub na gospodarkę wodną; ugoda nie może dotyczyć wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi. 2. Realizacja postanowień ugody jest możliwa po zatwierdzeniu, w drodze decyzji, odpowiednio przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta; z wnioskiem o zatwierdzenie ugody występują umawiający się właściciele gruntów". Z wykładni wskazanych przepisów wynika, że właścicielowi gruntu nie wolno podejmować na swoim gruncie takich działań, które powodowałyby zmianę stosunków wodnych, zmianę kierunku odpływu wody opadowej i ze źródeł, o ile działania te miałyby spowodować szkodę dla gruntów sąsiednich. Zakaz działań właścicielskich obejmuje także zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 2 odprowadzanie wód i ścieków na grunty sąsiednie, niezależnie od tego, czy działanie to mogłoby wywołać szkodę. Zakaz ten ma charakter bezwzględny, wyłączający oddziaływanie na grunty sąsiednie przez odprowadzanie wody i ścieków poza obszar własnej nieruchomości. Zakaz ten wynika z ogólnej zasady polegającej na wykonywaniu prawa bez uszczerbku dla innych osób. Zakaz odprowadzania wód na grunty sąsiednie dotyczy przede wszystkim wód opadowych, które na skutek zabudowy nieruchomości mają tendencję do spływania na nieruchomości sąsiednie. Właścicielowi nieruchomości nie wolno do takiej sytuacji doprowadzać; wody opadowe obowiązany jest zagospodarowywać na własnym terenie. Tak wyraźnie sformułowany zakaz obowiązuje dopiero od dnia wejścia w życie obecnie obowiązującego Prawa wodnego, tj. od 1 stycznia 2002 r. Poprzednio obowiązujące ustawy w sposób bezpośredni zakazu takiego nie zawierały, dopuszczając jedynie rozpatrywanie przez administrację publiczną sporów o przywrócenie stosunków wodnych na gruntach do stanu poprzedniego. Odprowadzanie wód opadowych następujące z powierzchni utwardzonych i dachów na grunty sąsiednie na skutek ograniczenia powierzchni gruntu, w którą woda opadowa może wnikać w sposób naturalny, jest zabronione w każdej sytuacji, także wtedy, gdy nie powoduje negatywnych skutków dla tych nieruchomości (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 listopada 2017 r., sygn. akt II SA /Kr 1098/17).

W tym miejscu Sąd zaznacza, że aby można było przystąpić do zastosowania normy prawa materialnego w indywidualnej sprawie z zakresu administracji publicznej, wcześniej powinien być wszechstronnie, zgodnie z zasadą prawdy materialnej ustalony przez organ stan faktyczny sprawy. Stosowanie prawa administracyjnego polega bowiem na uzasadnionej, uargumentowanej ocenie dokonanej przez właściwy organ, czy do ustalonego przez organ stanu faktycznego przystaje, "pasuje" określona norma prawa administracyjnego.

Z powyższego wynika, że zanim zostanie zastosowane prawo materialne lub też ew. nie, a to ostatnie miejsce w sytuacji kiedy sprawa jest bezprzedmiotowa (zob. art. 105 k.p.a.), organ ma obowiązek wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego. Prawda materialna, o której stanowi art. 7 k.p.a. jest bowiem podstawową wartością, której służy postępowanie wyjaśniające, gdyż prawidłowość przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego determinuje prawidłowość zastosowania prawa administracyjnego. Postępowanie administracyjne jest instrumentalne wobec prawa materialnego i w związku z tym, jeżeli to postępowanie ma mieć sens i ma realizować swoją ww. funkcję to musi być prowadzone zgodnie z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego i pozostałymi przepisami regulującymi to postępowanie

Zgodnie art. 7. k.p.a " W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W myśl art. 77 k.p.a." § 1. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. § 2. Organ może w każdym stadium postępowania zmienić, uzupełnić lub uchylić swoje postanowienie dotyczące przeprowadzenia dowodu.§ 3. Organ przeprowadzający postępowanie na wezwanie organu właściwego do załatwienia sprawy (art. 52) może z urzędu lub na wniosek strony przesłuchać również nowych świadków i biegłych na okoliczności będące przedmiotem tego postępowania. § 4. Fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie".

Art. 84 k.p.a. stanowi, że "§ 1. Gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. § 2. Biegły podlega wyłączeniu na zasadach i w trybie określonym w art. 24. Poza tym do biegłych stosuje się przepisy dotyczące przesłuchania świadków.

Na podstawie art. 85 k.p.a. § 1. Organ administracji publicznej może w razie potrzeby przeprowadzić oględziny. § 2. Jeżeli przedmiot oględzin znajduje się u osób trzecich, osoby te są obowiązane na wezwanie organu do okazania przedmiotu oględzin".

Zarazem zarówno podczas postępowania jak i samego aktu stosowania prawa, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a). Podczas całego postępowania organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art.9 k.p.a.).

Zgodnie z art. 10 k.p.a.: " § 1. Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. § 2. Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. § 3. Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1".

Z powyżej przytoczonych przepisów wynika, że w pierwszej kolejności organ powinien ustalić, które okoliczności sprawy mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy są niesporne, które sporne – a przez to wymagające przeprowadzenia dowodów. Chodzi o okoliczności będące przesłankami do zastosowania w art. 29 ust.3 Prawa wodnego, w szczególności takie, które mogły mieć wpływ na zmianę stanu wody na gruncie, w tym zmianę kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej. W tym celu, organ w realiach kontrolowanej sprawy powinien przeprowadzić prawidłowy, zgodny z prawem dowód z oględzin, podczas których sporządzony zostanie protokół spełniający wymogi prawa i cel zarządzonych oględzin, którym jest zbadanie i ustalenie stanu faktycznego pod kątem wymogów hipotezy art. 29 Prawa wodnego i oceny żądania skarżących. Treść protokołu powinna być, z uwagi na charakter sprawy, udokumentowana odpowiednim szkicem i szczegółowo opisanym i datowanym materiałem fotograficznym. Po dokonaniu wszechstronnych i prawidłowych ustaleń faktycznych organ powinien rozważyć przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, mając na względzie także i to, że poprzednio widział taką potrzebę. W przypadku woli organu korzystania z opinii biegłego, zdaniem Sądu, nie powinien to być biegły powołany przez organ w drodze postanowienia znajdującego się w aktach sprawy. Organ powinien przy zleceniu opinii biegłemu jednoznacznie sformułować kwestie wymagające jego ustaleń i oceny, mając na uwadze błędy dotychczasowego postępowania wyjaśniającego.

W kontrolowanej sprawie kwestią sporną jest legalność, czyli zgodność z powszechnie obowiązującym prawem wypowiedzi organów administracyjnych działających w sprawie o odmowie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom właścicielom posesji nr [...] – dz. ew. nr [...] w K. . M. P. i M. P. w swoim wniosku z dnia 27 listopada 2014 r. oraz jego uzupełnieniu z dnia 9 lutego 2015 r. domagali się wszczęcia postępowania administracyjnego, dotyczącego zmiany stosunków wodnych na gruncie w zakresie obejmującym posesje o numerach porządkowych [...], [...] oraz [...] w K. . Wnioskodawcy poodnoszą we wniosku, że w wyniku dokonanych zmian w ukształtowaniu terenu właściciele ww. posesji, w sposób nieuprawniony odprowadzają wody opadowe z ukierunkowaniem na ich dz. ew. nr [...] w K. M. (posesja nr [...]).

Po dokonaniu oceny postępowania administracyjnego prowadzącego do wydania kontrolowanych decyzji Sąd stwierdza, że postępowanie to narusza art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1, art. 67, art. 68, art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym znaczenie dla wyniku sprawy ze względu na niedokładne ustalenie stanu faktycznego i nierzetelne, niekompletne sporządzenie protokołu oględzin.

Trzeba zacząć od tego, że w myśl rozwiązań przyjętych w k.p.a. to organ administracyjny prowadzi postępowanie administracyjne, kieruje jego przebiegiem i to organ samodzielnie, ale zgodnie z zasadą prawdy materialnej i zasadą swobodnej ale nie dowolnej oceny materiału dowodowego wskazuje w uzasadnieniu decyzji fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.).

Jak wynika z treści kontrolowanych decyzji i akt sprawy, zasadniczymi środkami dowodowymi w sprawie jest opinia biegłego z maja 2016 r. oraz rozprawa administracyjna w drodze oględzin na gruncie w sprawie [...] przeprowadzona w dniu [...].04.2016 r., w której uczestniczyli pracownik organu; M. J. biegły w zakresie postępowania wodnoprawnego, (w aktach sprawy brak jest udokumentowania posiadanych przez niego uprawnień) oraz strony M. P., M. P., I. S., K. S. i pełnomocnik M. P.. Nadto w aktach sprawy znajduje się protokół z rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu [...] stycznia 2017 r. w Urzędzie Gminy [...], przy czym treść kontrolowanych decyzji nie nawiązuje do niego i nie czerpie z niego uzasadnienia. Treść protokołu, stwierdzająca w zasadzie jedynie, że rozprawa się odbyła i potwierdzająca sformułowanie przez strony stanowisk w przedmiocie wszystkich trzech spraw, o których była mowa w części historycznej uzasadnienia, pomija kwestie istotne z punktu indywidualizacji i konkretyzacji kontrolowanej sprawy. Zgodnie z treścią art. 67 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej sporządza zwięzły protokół z każdej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że czynność została w inny sposób utrwalona na piśmie. Artykuł 68 k.p.a. stanowi, że "§ 1. Protokół sporządza się tak, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby. § 2. Protokół odczytuje się wszystkim osobom obecnym, biorącym udział w czynności urzędowej, które powinny następnie protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu którejkolwiek osoby należy omówić w protokole".

Lektura treści protokołu z rozprawy administracyjnej w drodze oględzin na gruncie w sprawie [...] przeprowadzonej w dniu [...].04.2016 r. sporządzonego przez pracownika organu wskazuje, że pracownik ten odstąpił całkowicie od samodzielnego ustalenia stanu faktycznego relewantnego dla sprawy w świetle art. 29 Prawa wodnego, a zanotował jedynie krótkie zeznania M. P. oraz zeznania K. S., których nie zweryfikował. Opisem stan faktycznego zajął się natomiast biegły uczestniczący w oględzinach w swojej opinii z maja 2016 r . W tej sytuacji postępowanie wyjaśniające jest obarczone wadą polegająca na tym, że organ I instancji nie posiada jakiegokolwiek "wyjściowego" materiału dowodowego pozwalającego na ocenę wiarygodności ustaleń biegłego. Fakt zlecenia wykonania opinii nie uwalnia organu od uprzedniego lub jednoczesnego/równoległego dokonania własnych ustaleń co do stanu faktycznego. Dowód biegłego podlega ocenie organ powinien w związku z tym dysponować samodzielnym ustaleniami pozwalającymi na weryfikację ustaleń biegłego.

Lektura akt administracyjnych wskazuje, że nawet od momentu kiedy postanowiono w sprawie prowadzić trzy odrębne postępowania, w tym obecnie kontrolowane, organ pierwszoinstancyjny nie ukierunkował tego postępowania na istotę sprawy dotyczącą stosunków wodnych pomiędzy dwoma względnie oddalonymi ww. działkami, tylko dla jej rozstrzygnięcia oparł się na ww. dowodach, które po pierwsze nie koncentrują się bezpośrednio na zagadnieniach zasadniczych dla kontrolowanej sprawy a to na relacjach stosunków wodnych pomiędzy działką ew. nr [...] a działką skarżących ew. nr [...], zmianach na działce ew. nr [...] i ew. szkodami z tego tytułu na działce skarżących ew. nr [...], a także zmianach na działce skarżących ew. nr [...] mogących mieć znaczenie dla sprawy. Nadto dowody zostały sporządzone z naruszeniem prawa mogącym mieć znaczenie dla wyniku sprawy, o czym była mowa powyżej i będzie mowa odpowiednio poniżej. Protokół z rozprawy administracyjnej w drodze oględzin na gruncie w sprawie [...] przeprowadzonej w dniu [...].04.2016 r. nie zawiera opisu stanu faktycznego, udokumentowanego jakimkolwiek opisanym szkicem , czy opisaną dokumentacją fotograficzną pozwalającą na samodzielne uargumentowane ustosunkowanie się przez organ w świetle art. 29 Prawa wodnego do żądań materialnoprawnych skarżących. Jednocześnie organ I instancji swoją ocenę materiału dowodowego, do przeprowadzenia której jest obowiązany zastąpił odtwórczym powtórzeniem, "bezocennym" zaakceptowaniem treści opinii biegłego w zakresie ustaleń stanu faktycznego i oceny tego stanu faktycznego. Tymczasem rolą organu jest ocena opinii biegłego, m.in. na podstawie samodzielnie przez siebie ustalonego stanu faktycznego, gdyż opinia biegłego stanowi co prawda kwalifikowany w pewien sposób fachowością biegłego, ale jednak środek dowodowy poddany regułom dowodowym, o których stanowi k.p.a. Organ powinien samodzielnie ocenić takie elementy opinii biegłego jak przyjęte naukowe i faktyczne podstawy twierdzeń; logika, konsekwencja oraz jasność i przejrzystość prowadzonego wywodu; zakres odesłań do fachowej literatury umożliwiający weryfikację wniosków biegłego i w konsekwencji oczywiście organu. Organ powinien samodzielnie ustalić stan faktyczny na miarę swoich możliwości wynikających z k.p.a. po to, by zweryfikować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez biegłego i jego fachowe wnioski związane z tym stanem faktycznym. Organ nie może w postępowaniu poprzestać jedynie na ustaleniach biegłego co do stanu faktycznego, i zastąpić niekompletnej, "kadłubowej" treści swojego protokołu z oględzin, jedynie ustaleniami biegłego w tym zakresie. Wyrażona w tym miejscu ocena Sądu jest uzasadniona porównaniem treści opinii biegłego z treścią ww. opisanego protokołu z rozprawy i z treścią uzasadnienia organu I instancji. Niezależnie od powyższej konstatacji Sąd stwierdza, że opinia biegłego, na której organ się oparł nie koncentruje się na kwestiach istotnych z punku widzenia potencjalnych relacji w zakresie stosunków wodnych pomiędzy działką ew. nr [...] a działką ew. nr [...] skarżących. Opinia biegłego jest niezwykle lapidarna, nie wskazuje źródeł literatury, metod badawczych, marginesu błędu w dokonywanych ustaleniach. Biegły w swojej opinii pomija specyfikę kontrolowanej sprawy, która polega na tym, że przedmiotowe dla sprawy działki sąsiadują ze sobą w znaczeniu względnie szerokim, nie sąsiadują bezpośrednio, i nie czyni w związku z tym konkretnych uargumentowanych rozważań metodycznych i praktycznych, empirycznych w przedmiocie rozważań w jakim stopniu, i w oparciu o jaką argumentację i jakie konkretne ustalenia stanu faktycznego można określić, według jego wiedzy fachowej, ew. wpływ zmian na działce ew. nr [...] na działkę ew. nr [...] skarżących. Zasadniczym problemem do rozwiązania w opinii jest prawidłowość/zasadność tezy skarżących podnoszących, że woda z posesji nr [...] ( działka ew. nr [...] ) spływa w kierunku ich działki ew. nr [...], a w związku z tym grunt na działce skarżących ew. nr [...] jest ciągle podmoknięty, a jego części składowe zawilgocone, a stan ten został spowodowany ukierunkowaniem wód z budynków na posesji nr [...], z utwardzonego placu i drogi dojazdowej, która została znacznie rozbudowana, łącznie z budową wysokiego muru oporowego.

W opinii dotyczącej posesji nr [...] ( działka ew. nr [...] ), którą zaaprobował organ, biegły co prawda potwierdził, że zmiana zagospodarowania terenu spowodowała zmiany w ukierunkowaniu wód na gruncie, przy czym jednak nie odniósł się wprost i bezpośrednio do zalewania gruntu o numerze ew. 10468, co przeoczył organ i co jest niespójne z przedmiotem kontrolowanej sprawy. Obok błędów i braków w opinii, częściowo potem uzupełnionych, brak jest odniesienia się przez biegłego do dowodów przedstawionych przez wnioskodawców w toku sprawy, całkowity brak odniesienia się do ew. szkód powstałych w wyniku zalewania posesji wnioskodawców, o których pisali skarżący we wnioskach do organu I instancji. Zbyt uogólnione i mało precyzyjne, nieczytelne jest ukazanie kolorem niebieskim na jednym z załączników opinii bez nazwy i numeru, kierunku spływu wód opadowych z działki ew. nr [...] z brakiem wyjaśnienia dlaczego woda ta nie oddziaływuje na działkę nr [...] wobec szkód, o których twierdzą skarżący. Organu jednocześnie nie dostrzegły, że znajdująca się w aktach administracyjnych sprawy do znaku [...]. (żółty segregator) płyta CD prawdopodobnie dołączona przez skarżących do wniosku z dnia 27 listopda014 r. w chwili obecnej nie zawiera nagrania dającego się odtworzyć.

Zarazem działające w sprawie organy posłużyły się wąską wykładnią pojęcia szkody, o której jest mowa w art. 29 Prawa wodnego, powielając w zasadzie w zakresie treści tego pojęcia ustalenia biegłego, i zarazem odstąpiły od samodzielnego ustalenia stanu faktycznego w odniesieniu do tychże szkód. Sąd podziela bowiem stanowisko strony skarżącej, że organy obu instancji bardzo enigmatycznie odniosły się do definicji szkody, traktując ją w sposób wybiórczy jedynie jako "zastoiska wody, wyrwy, dziury, zamulenia, podtopienia". Trafnie skarżący podnieśli, że pod pojęciem "szkody" należy rozumieć wszelki uszczerbek na dobrach prawem chronionych, który wystąpił wbrew woli poszkodowanego. Te ustalenia Sądu odnoszą się jedynie do abstrakcyjnej wykładni prawa i żadnym stopniu nie kwalifikują stanu faktycznego na działce nr [...] skarżących, gdyż kwestią ustalenia tego, czy są szkody wywołane ew. zmianami na działce ew. nr [...] będzie przedmiotem ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego.

To organ ustala stan faktyczny w sprawie w związku czym nie znajdują oparcia w prawie rozważania prowadzone przez organ II instancji i mogące mieć znaczenie dla wyniku sprawy, że "w odpowiedzi na wezwanie organu do uzupełnienia wniosku, o m.in. udokumentowanie szkody, wnoszący go podnieśli, iż nie widzieli takiej potrzeby (k. 5). W tym zakresie podkreślono, że dopiero w odwołaniu, wnoszący je wskazali, iż podtapianie ich gruntu, ogrodzenia oraz budynku powoduje szkody w postaci zawilgoceń ścian budynku i ogrodzenia, jednakże nie przedstawili żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Dlatego też Samorządowe Kolegium Odwoławcze, za wiarygodne uznało ustalenia biegłego, zgodnie z którymi w czasie wizji nie stwierdzono żadnych szkód na dz. ew. nr [...] w postaci wyrw, dziur, zamuleń, podtopień, a przy tym szkody te nie zostały wskazane przez wnioskodawców". Ocena dokonana przez organ II instancji powiela i akceptuje błędy postępowania wyjaśniającego popełnione przez organ I instancji a polegające na tym, że organ I instancji zastąpił swoje postępowanie wyjaśniające i swoja ocenę stanu faktycznego, dokumentami i stanowiskiem biegłego.

Sąd podziela stanowisko skarżących kontestujące ocenę stanu faktycznego dokonaną przez organ, że w sprawie nie powinno mieć decydującego znaczenia, iż główne prace związane z pobudowaniem budynków, utwardzeniem terenu i rozbudową drogi z murem oporowym wykonane zostały przed 2000 r. Obowiązujące przepisy ustawy Prawo wodne nie przewidują przedawnienia roszczeń publicznoprawnych z nich wynikających. Jednocześnie działające w sprawie organy pominęły okoliczność wniosku skarżących o wyłączenie biegłego, wniosek ten nie został rozpatrzony procesowo, co dezawuuje jego moc dowodową i stanowi naruszenie art. 84 § 2 k.p.a. w sposób mający bezsprzeczne znaczenie dla wyniku sprawy. W przekonaniu Sądu I instancji, organ I instancji powinien rozważyć zasadność zlecenia opinii innemu biegłemu, gdyż pomijając sam wniosek o wyłączenie biegłego, - stopień wadliwości tej opinii polegający m.in. na arbitralności, ogólności twierdzeń, w tym pominięciu przy jej sporządzaniu mapy wysokościowej i innych czytelnych załączników - powoduje brak możliwość jej uzupełnienia a generuje powinność napisania jej od początku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien kierować się oceną wyrażoną przez Sąd.

Sąd na tym etapie postępowania nie może jednak dokonać oceny materialnoprawnej rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy, gdyż z uwagi na błędy organów w postępowaniu wyjaśniającym spowodowane naruszeniem przez organy ww. przepisów postępowania w sposób mający znaczenie dla wyniku sprawy, wykazany przez Sąd stopień wadliwości ustaleń w przedmiocie stanu faktycznego czyni automatycznie nieuzasadnioną i przedwczesną ocenę sprawy w znaczeniu materialnoprawnym tj. w zakresie materialnoprawnego zastosowania art. 29 Prawa wodnego.

Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania, jak w pkt II sentencji wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.