Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 923/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak ( spr ) WSA Bożena Popowska Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz E. S. kwotę 100 zł ( sto ) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ B.Popowska /-/ G.Radzicka /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak


UZASADNIENIE

Prawomocnym wyrokiem z dnia 09 marca 2004 r., sygn. akt 4/II SA/Po 3489/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik Urzędu) z dnia [...] r. Nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję tego organu z dnia [...] r. o pozbawieniu skarżącego E. S. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na konieczność wyjaśnienia podnoszonych przez E. S. okoliczności udziału w walkach z Wehrwolfem i innymi grupami zbrojnymi w miesiącu czerwcu 1945 r. oraz pełnienia służby w okresie zaliczonym przez były Związek Bojowników o Wolność i Demokrację (dalej ZBoWiD) jako działalność kombatancką. Sąd wskazał, iż Służba Więzienna nie była służbą zmilitaryzowaną w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a także, że uprawnienia kombatanckie zostają zachowane przez osoby, które w latach 1945-1952 walczyli z ugrupowaniami UPA lub Wehrwolfu w ramach wyodrębnionych jednostek pod dowództwem Wojska Polskiego.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu, działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. nr 42, poz. 371 ze zm., dalej ustawa o kombatantach), ponownie pozbawił E. S. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie decyzją Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w L. z dnia [...]1984 r. wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej na podstawie zaświadczenia z Centralnego Zarządu Zakładów Karnych w W. z dnia [...]1983 r. które stwierdza, że strona była funkcjonariuszem MO od [...]1945 r. do [...]1947 r. Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż w ramach powtórnego postępowania dowodowego zwrócił się pismem z dnia [...] kwietnia 2005 r. do Instytutu Pamięci Narodowej w P. z prośbą o wyjaśnienie udziału strony w likwidacji band poniemieckich i grup Wehrwolfu pod dowództwem Wojska Polskiego i w odpowiedzi otrzymał informację, iż "brak jest jednoznacznych zapisów potwierdzających udział funkcjonariuszy ośrodka pracy L. G. w likwidacji band poniemieckich i grup Wehrwolfu pod dowództwem Wojska Polskiego" lub Radzieckiej Komendy Wojennej. Kierownik Urzędu wskazał, iż zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu, a praca w organach Milicji Obywatelskiej nie była służbą zmilitaryzowaną, stąd zadania wykonywane w MO nie mogą być uznane jako działalność kombatancką oraz równorzędną z działalnością kombatancką.

Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy E. S. podniósł, że brak dowodów nie może działać na niekorzyść strony postępowania. Wyjaśnił, iż organ żąda od niego przedstawienia wiarygodnych dokumentów, a sam opiera swoje decyzje na braku dokumentów. Wyjaśnił, iż do wskazanego w decyzji pisma IPN nie może się odnieść, ponieważ nie otrzymał odpisu ani kopii tego pisma. Podniósł, iż organ zaniechał dokładnego wyjaśnienia sprawy, ograniczając swoje poszukiwania do zwrócenia się do IPN, którego archiwa nie są jedynym miejscem gromadzenia dokumentów.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kodeks postępowania administracyjnego) oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że uprawnienia kombatanckie E. S. uzyskał z mocy orzeczenia Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w L. z dnia [...] 1984 r. z tytułu udziału w utrwalaniu władzy ludowej w okresie od października 1945 r. do grudnia 1947 r., w którym to okresie był funkcjonariuszem Służby Więziennej. Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż w postępowaniu przed ZBoWiD nie była weryfikowana okoliczność udziału strony w walkach z grupami Wehrwolfu, natomiast strona starała się uwypuklić okoliczność swojego zatrudnienia w organach bezpieczeństwa publicznego, na co wskazywała w deklaracji członkowskiej. Organ wyjaśnił, iż stosując się do zaleceń zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wezwał stronę do przedstawienia dowodów na okoliczność prowadzenia walk z grupami Wehrwolfu pod dowództwem wojskowym, a wezwany o udzielenie informacji Instytut Pamięci Narodowej wskazał, że brak jest jednoznacznych zapisów potwierdzających udział funkcjonariuszy ośrodka pracy L.-G. w likwidacji band poniemieckich i grup Wehrwolfu pod dowództwem Wojska Polskiego. W aktach osobowych strony (nadesłanych przez Areszt Śledczy w P.) również nie ma żadnej wzmianki o udziale strony w takich walkach. Zdaniem Kierownika Urzędu oświadczenia świadków J. K. i B. S. (błędnie wskazanego w decyzji jako: S.) są niewiarygodne z uwagi na fakt, że w trakcie postępowań weryfikacyjnych w swoich sprawach świadkowie nie przedstawili dowodów na okoliczność własnego udziału w walkach z grupami Wehrwolfu. Organ wyjaśnił, iż obydwaj świadkowie zostali pozbawieni uprawnień kombatanckich prawomocnymi decyzjami Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, a w ramach postępowań weryfikacyjnych w swoich sprawach nie przedstawili dowodów na okoliczność własnego udziału w takich walkach. Zdaniem Kierownika Urzędu zebrany materiał dowodowy pozwala stwierdzić, że w odniesieniu do strony nie ma zastosowania przesłanka pozytywna, przewidziana w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach pozwalająca na zachowanie uprawnień kombatanckich uczestnikom walk z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu. Fakt, że E. S. brał udział w "utrwalaniu władzy ludowej" i wyłącznie z tego tytułu uzyskał uprawnienia stanowi, zgodnie z treścią art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, samoistną podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Zarazem w sprawie brak jest dowodów świadczących o uczestnictwie strony w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, uzyskanie uprawnień z mocy obecnie obowiązującej ustawy oraz pełnienie z poboru służby wojskowej w okresie od 10 maja 1945 r. do dnia 30 czerwca 1947 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu E. S. powtórzył argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dodatkowo podnosząc, iż dokumenty potwierdzające jego wersję zdarzeń mogą znajdować się w aktach jednostki obóz filtracyjny L.-G. lub jednostki wojskowej która wykonywała wspólnie zadania w rejonie K. Zarzucił, że organ negując jego wyjaśnienia i odrzucając oświadczenia świadków nie przedstawił dowodu na inny przebieg zdarzeń.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie Sąd działając z urzędu przeprowadził dowód z akt sądowych o sygnaturze 4/II SA/Po 3488/01 - akta sprawy ze skargi J. K..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W ramach tej kontroli Sąd ocenia, czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i czy prawidłowo zastosował właściwe normy prawne. Jednocześnie, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.-dalej ppsa) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Uchylając wydane wcześniej w niniejszej sprawie decyzje sąd administracyjny w wyroku z dnia 09 marca 2004 r. wskazał na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego, w ramach którego poczynione zostaną ustalenia na okoliczność podnoszonego przez stronę udziału w walkach z Wherwolfem. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę do wskazań tych organ zastosował się tylko częściowo, naruszając tym samym przepis art. 153 ppsa, co w konsekwencji miało wpływ na wynik sprawy.

Podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia był przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, zgodnie z którym pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4 tej ustawy. Jednakże, zgodnie z wymienioną ustawą, swoje uprawnienia zachowują osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie o kombatantach, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Organ orzekający na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich jest zobowiązany do ustalenia, czy zachodzą przesłanki powodujące zachowanie posiadanych uprawnień ze względu na uzyskanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, zaś poniechanie takich ustaleń stanowi naruszenie art. 7 i 77 §1 k.p.a. Tytułem takim jest m.in. uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z grupami Wehrwolfu (art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach), na co skarżący powoływał się w ramach postępowania weryfikacyjnego.

Wskazać należy, iż już w własnoręcznie życiorysie spisanym w dniu [...] marca 1984 r.(k. 4 akt administracyjnych) skarżący wskazał, że w maju 1946 r. brał udział w likwidacji band niemieckich na terenie byłego powiatu K., a w wypełnianej tego samego dnia Deklaracji Członkowskiej ZBoWiD napisał, że był przydzielony do grupy operacyjnej, której dowódcą był chor. G.. Powołani przez niego świadkowie B. S. i J. K. w swoich oświadczeniach również przywołują postać dowódcy: chor. W. G. Powyższa informacja została powtórzona w piśmie skarżącego do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2000 r. (k. 14), w treści którego skarżący używa sformułowań "służyłem pod dowództwem", "jednostka liczyła około 200 żołnierzy" oraz wskazuje, że od sierpnia 1945 r. jednostka rotacyjnie była skierowana jako uzupełnienie do oddziałów wojskowych, które likwidowały niedobitki wojsk niemieckich w powiecie K., a dowódcą zarówno skarżącego jak i - według złożonych zeznań - wskazanych przez niego świadków, był chorąży W. G. W ocenie Sądu celem ustalenia, czy skarżący może zachować uprawnienia kombatanckie z tytułu określonego w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, informacje te wymagają dalszego weryfikowania. W uzupełniającym postępowaniu dowodowym Kierownik Urzędu informacji w przedmiocie udziału funkcjonariuszy pełniących służbę w obozie pracy w L.-G. w walkach z oddziałami Wehrwolfu zasięgał wyłącznie w IPN, skąd otrzymał informację, iż "w archiwach Instytutu brak jest jednoznacznych zapisów potwierdzających udział funkcjonariuszy tego ośrodka w likwidacji band poniemieckich i grup Wehrwolfu pod dowództwem Wojska Polskiego". Informacji na wskazaną okoliczność nie zawierają także akta osobowe skarżącego, które Kierownik Urzędu otrzymał z Centralnego Zarządu Służb Więziennych, również skarżący nie dysponuje dowodami w postaci dokumentów potwierdzających podnoszone przez niego okoliczności. W tej sytuacji obowiązkiem Kierownika Urzędu było w pierwszej kolejności ustalenie, czy w wskazywanym przez skarżącego okresie na terenie powiatu K. działały grupy Wherwolfu oraz, czy i jakie oddziały uczestniczyły w walkach z tymi grupami, a w szczególności, czy pod dowództwem wojskowym uczestniczyli w tych walkach funkcjonariusze obozu pracy w L.-G.. W dalszej kolejności wyjaśnienia wymagało, poprzez zwrócenie się do archiwów wojskowych (Centralne Archiwum Wojskowe) o udzielenie informacji odnośnie osoby chor. W. G. Nie można bowiem wykluczyć, iż w aktach osobowych tej osoby (z zastrzeżeniem że osoba taka faktycznie istniała, co Kierownik Urzędu również powinien ustalić) znajdują się szczegółowe zapisy o służbie pełnionej w latach 1945-1947, a w szczególności w miesiącu maju 1946 r., bowiem z życiorysu skarżącego wynika, iż właśnie w tym okresie brał udział w likwidacji band niemieckich na terenie powiatu K. Brak poczynienia takich ustaleń uzasadnia zarzut rozpatrzenia sprawy z naruszeniem przepisów postępowania - art. 7 i 77 §1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji z dnia [...] r.

W ocenie Sądu również przeprowadzona w zaskarżonej decyzji ocena dowodów, w postaci oświadczeń wskazanych przez skarżącego świadków, dokonana została z naruszeniem art. 80 k.p.a. Przy braku dowodów z dokumentów niezbędne jest dopuszczenie dowodów z akt postępowań w sprawach wskazanych przez stronę dwóch świadków. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu co prawda odwołał się do tych postępowań, lecz stosownych dokumentów nie załączył do akt niniejszej sprawy, co nie pozwala twierdzeń tych zweryfikować. Zważywszy, iż z uwagi na tytuł otrzymania uprawnień kombatanckich każda z tych spraw jest tożsama ze sprawą skarżącego, niewystarczająca jest argumentacja opierająca się na tezie, iż skoro we własnych sprawach świadkowie nie udokumentowali udziału w walkach z Wehrwolfem pod dowództwem wojskowym, a decyzje pozbawiające ich uprawnień kombatanckich uprawomocniły się, to ich oświadczenia są niewiarygodne. Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd co prawda nie dysponował aktami spraw tych świadków, lecz na podstawie akt sądowych świadka J. K., z których dowód przeprowadzono (sygn. akt 4/II SA/Po 3488/01) z dużym prawdopodobieństwem można założyć, iż także w tych postępowaniach nie zasięgnięto informacji dot. istnienia grup Wehrwolfu na terenie powiatu K. oraz jednostek walczących z tymi grupami, co na tym etapie postępowania niweczy tezę o braku wiarygodności zeznań świadków. Dopiero po uzyskaniu takich informacji możliwe byłoby postawienie takiej tezy lub rozważenie możliwości przesłuchania świadków. Pominięcie przeprowadzenia tych dowodów stanowiło, zdaniem Sądu, naruszenie wyżej wskazanych przepisów proceduralnych, które mogło mieć wpływ na treść wydanej decyzji.

Ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę organ winien wyjaśnić kwestię ewentualnych uprawnień kombatanckich skarżącego z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach a w szczególności, czy na terenie powiatu K. w okresie określonym w orzeczeniu ZBoWiD działały grupy Wherwolfu, czy skarżący w okresie, gdy był strażnikiem w obozie w L.-G., walczył z nimi w ramach jednostek Wojska Polskiego lub zmilitaryzowanych służb państwowych. Powyższe wymaga wyjaśnienia, czy w archiwach wojskowych znajdują się informacje dot. osoby chorążego W. G., a w przypadku pozytywnej odpowiedzi, czy w latach 1945-1947 pełnił on służbę w jednostkach walczących na terenie powiatu K., w tym miasta S., z niedobitkami wojsk niemieckich i grupami Wherwolfu. Ponadto organ winien poczynić ustalenia czy w przedmiotowej sprawie, w związku z faktem, iż skarżący był funkcjonariuszem służby więziennej, nie zachodzą okoliczności z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. b) powoływanej wyżej ustawy, co stanowiłoby samodzielną przesłankę pozbawienia uprawnień kombatanckich. W tym miejscu wskazać jednakże należy, iż w ocenie Sądu w świetle treści pisma Centralnego Zarządu Służby Więziennej z dnia [...] 2004 r. (k. nr 32 akt administracyjnych) z dużą ostrożnością należy podchodzić do informacji zawartych w zaświadczeniu Ministerstwa Sprawiedliwości - Centralnego Zarządu Zakładów Karnych z dnia [...] 1983 r., na podstawie którego skarżącemu przyznano uprawnienia kombatanckie (k. nr 3 akt administracyjnych).

Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) oraz art. 200 tej ustawy orzeczono, jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 wymienionej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

/-/ B. Popowska /-/ G. Radzicka /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak

jf