Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 941/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29  ust. 4,  art. 26 ust. 2,  art. 25 ust. 5
journal: Dz.U. 2009 nr 26 poz 157
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak (spraw.) Sędzia WSA Maria Werpachowska Sędzia WSA Teresa Zyglewska Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2011 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na aplikację sędziowską oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją Nr [...] z [...] marca 2011 r., wydaną na podstawie art. 29 ust. 4 ustawy z 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) w zw. z art. 104 § 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania M. M. od decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w [...] z [...] stycznia 2011 r. nr [...] , w części dotyczącej odmowy przyjęcia na aplikację sędziowską, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z [...] stycznia 2011 r. Nr [...] Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w [...] , na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, odmówił przyjęcia M. M. (dalej jako skarżąca) na aplikację sędziowską i przyjął na aplikację prokuratorską.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że o przyjęciu na aplikację sędziowską albo prokuratorską decyduje miejsce kandydata na liście klasyfikacyjnej aplikantów, o której mowa w art. 26 ust. 2 ustawy, przy uwzględnieniu limitu miejsc na tej aplikacji wyznaczonego przez Ministra Sprawiedliwości. Minister Sprawiedliwości zarządzeniem z 31 marca 2010 r. w sprawie zarządzenia naboru na aplikację sędziowską w 2010 r. (Dz. Urz. MS Nr 2, poz. 10) oraz zarządzeniem z tej samej daty w sprawie zarządzenia naboru na aplikację prokuratorską w 2010 r. (Dz. Urz. MS Nr 2, poz. 11) wyznaczył limity po 75 miejsc na każdej aplikacji.

Skarżąca ukończyła aplikację ogólną i Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w [...] ustalił jej miejsce na 112 pozycji listy klasyfikacyjnej aplikantów. Ponieważ limit miejsca aplikacji sędziowskiej uległ wyczerpaniu po przyjęciu osób umieszczonych wyżej na liście klasyfikacyjnej aplikantów, a pozycja 112 na tej liście pozwalała na przyjęcie na aplikację prokuratorską, skarżąca na tę aplikację została przyjęta.

W odwołaniu od powyższej decyzji w części co do jej punktu 1, skarżąca zarzuciła:

1. obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma: punktów uzyskanych ze wszystkich sprawdzianów oraz średnia arytmetyczna ocen uzyskanych ze wszystkich praktyk, uzyskanych w czasie trwania aplikacji ogólnej, podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanego przepisu stanowi, że o miejscu na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych ze wszystkich sprawdzianów i ze wszystkich praktyk, uzyskanych w czasie trwania aplikacji ogólnej;

2. obrazę przepisów prawa materialnego, a to § 8 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej (Dz. U. Nr 107, poz. 895), poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż w razie, gdy aplikant ogólny nie zaliczył sprawdzianu, może do niego przystąpić raz jeszcze, a o jego miejscu na liście klasyfikacyjnej aplikantów będzie decydować ilość punktów uzyskana z poprawki, podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanego przepisu stanowi, że ostateczna ilość punktów w przypadku niezaliczenia sprawdzianu w pierwszym terminie powinna być: średnią arytmetyczną punktów uzyskanych w obu terminach, bądź wynosić 2 punkty, czyli minimalny próg zaliczenia sprawdzianu.

Podnosząc powyższe zarzuty, skarżąca wnosiła o uchylenie pkt 1 zaskarżonej decyzji i orzeczenie o przyjęciu jej na aplikację sędziowską albo o uchylenie pkt 1 zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpatrzenia przez Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury.

Minister Sprawiedliwości, w wyniku rozpoznania powyższego odwołania, powołaną na wstępie decyzją utrzymał, w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji, przytaczając treść przepisów ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 30 czerwca 2009 r., organ odwoławczy podniósł, iż w przedmiotowej sprawie przyczyną wydania decyzji o odmowie przyjęcia skarżącej na aplikację sędziowską był brak spełnienia przesłanki związanej z umieszczeniem jej na liście klasyfikacyjnej na pozycji w granicach limitu określonego zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości w zakresie aplikacji sędziowskiej.

Podkreślił przy tym, że sporządzenie listy klasyfikacyjnej stanowi czynność materialnotechniczną, niewywołującą bezpośrednio skutków prawnych. Skoro jednak miejsce na liście w sposób pośredni skutki takie wywołuje, przy ponownym merytorycznym rozpoznaniu sprawy przez organ II instancji konieczne było zbadanie, czy czynność ta dokonana została zgodnie z prawem, a w wypadku stwierdzenia ewentualnych naruszeń przepisów proceduralnych, stwierdzenie, czy mogło to mieć istotny wpływ na wynik postępowania.

Badając w tym zakresie postępowanie przeprowadzone przez organ I instancji Minister Sprawiedliwości stwierdził, że miejsce skarżącej na liście klasyfikacyjnej, o której mowa w art. 26 ust. 2 ustawy, zostało ustalone prawidłowo, w konsekwencji czego brak było podstaw do przyjęcia jej na aplikację sędziowską, ponieważ znajdowało się ono poza wyznaczonym przez Ministra Sprawiedliwości limitem miejsc na tej aplikacji.

Organ podkreślił, że komisja, o której mowa w § 7 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia, jest niezależna, co oznacza, że Minister Sprawiedliwości nie może merytorycznie oceniać sposobu dokonywania ocen poszczególnych sprawdzianów. Podobnie Minister Sprawiedliwości nie ma kompetencji do ustalania ocen z przebiegu praktyk wystawianych przez patronów i patrona koordynatora. W postępowaniu związanym z naborem na aplikację prokuratorską możliwość wniesienia odwołania została przewidziana jedynie od decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, który jednak nie przeprowadza i nie ustala ocen ze sprawdzianów i praktyk.

Ze względu na przyjęty w ustawie sposób uregulowania trybu odwoławczego należy zatem uznać, że do kompetencji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury należy dokonanie ostatecznego ustalenia miejsca aplikanta na liście klasyfikacyjnej. Ustalenie liczby punktów uzyskanych przez kandydata ze sprawdzianów i praktyk pozostaje zaś w sferze ustaleń faktycznych organu podejmującego decyzję o przyjęciu na aplikację specjalistyczną. Z tej przyczyny organ I instancji ma obowiązek odniesienia się do liczby punktów uzyskanych ze sprawdzianów i praktyk, zaś organ odwoławczy winien ustalić, czy liczba ta została ustalona prawidłowo.

W toku postępowania odwoławczego mogą być zatem poprawiane błędy rachunkowe oraz weryfikowana zgodność formalna ocen wystawionych przez komisję, o której mowa w rozporządzeniu oraz ocen wystawionych przez patronów i patrona koordynatora. Minister Sprawiedliwości kontroluje także błędy w decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, np. w kwestii błędnego ustalenia, że kandydat nie zostaje przyjęty na aplikację sędziowską lub prokuratorską, mimo wysokiej pozycji na liście klasyfikacyjnej, ale nie ma, podobnie jak Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, uprawnień do merytorycznego podważenia ocen ze sprawdzianów wystawionych przez komisję, o której mowa w rozporządzeniu lub ocen wystawionych przez patronów za praktyki.

Minister Sprawiedliwości, badając niniejszą sprawę, nie stwierdził, aby przy wyliczaniu punktów Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury popełnił błędy rachunkowe, natomiast oceny ze sprawdzianów i praktyk mieszczą się w ustawowej skali i są zgodne z kryteriami ocen sporządzonymi przez komisję.

Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu wydania zaskarżonej decyzji w oparciu o błędnie, tj. niezgodnie z dyspozycją art. 26 ust. 3 ustawy, wyliczoną sumę punktów ze wszystkich sprawdzianów i praktyk, a w konsekwencji wadliwe ustalenie pozycji na liście klasyfikacyjnej aplikantów, Minister Sprawiedliwości stwierdził, że nie jest on zasadny. W ocenie organu dokonana przez skarżącą wykładnia powyższego przepisu jest niedopuszczalna. Dokonana jest bowiem w oderwaniu od brzmienia art. 25 ust. 5 ustawy, z którego treści wynika, że ocena z praktyk jest tylko jedna, łączna z przebiegu wszystkich praktyk. Wykładnia art. 26 ust. 3 ustawy prezentowana przez skarżącą czyniłaby zaś ocenę łączną patrona koordynatora, o której mowa w art. 25 ust. 5 ustawy, bezprzedmiotową i bezcelową.

Przepis art. 26 ust. 3 ustawy, zgodnie z jego literalną wykładnią, winien być zatem rozumiany w ten sposób, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów (tyle ocen, ile sprawdzianów) i praktyk (jedna ocena końcowa).

Także systemowa wykładnia przepisów art. 26 ust. 3 i art. 25 ust. 5 zdanie 2 ustawy, prowadzi do wniosku, że o miejscu na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów oraz jednej oceny z praktyk, wyliczonej zgodnie z zasadą wskazaną w art. 25 ust. 5 zdanie 2 ustawy.

Zdaniem organu, zaprezentowane w odwołaniu stanowisko, że o miejscu na liście decyduje proste zliczenie punktów ze sprawdzianów i punktów z praktyk jest sprzeczne z zasadą racjonalnego tworzenia prawa. Sporządzenie przez patrona koordynatora łącznej oceny z przebiegu wszystkich praktyk nie ma bowiem żadnego innego celu, niż przyjęcie jej za podstawę ustalenia miejsca na liście klasyfikacyjnej, zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy.

Przy czym rola patrona koordynatora polega w tym wypadku na podsumowaniu ocen ze wszystkich praktyk odbytych przez aplikanta w czasie trwania aplikacji. Łączna ocena z praktyk jest bowiem, stosownie do brzmienia art. 25 ust. 5 ustawy, oceną wystawioną przez patrona koordynatora ze wszystkich praktyk odbytych w czasie aplikacji ogólnej. Za takim sposobem obliczania sumy punktów przemawia także treść § 9 ust. 2 rozporządzenia, który statuuje, że punkty uzyskane przez aplikanta w wyniku oceny wszystkich praktyk (a zatem jednej łącznej oceny) są sumowane z punktami ze sprawdzianów.

Taki sposób rozumienia powyższych przepisów, w ocenie organu, znajduje potwierdzenie także według metody ich wykładni celowościowej. W myśl bowiem art. 52 pkt 2 ustawy, Minister Sprawiedliwości określi w drodze rozporządzenia, m.in. sposób ustalania systemu punktowego oceny zaliczania sprawdzianów i ich poprawek, praktyk i stażu objętych programem poszczególnych aplikacji, mając na względzie zakres wiedzy teoretycznej i praktycznej niezbędnej do zajmowania stanowiska (...) oraz konieczność jednolitej i obiektywnej oceny wiedzy i kwalifikacji aplikantów (...). Przywołany przepis w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje zatem, że intencją ustawodawcy było, aby ocena wiedzy i kwalifikacji aplikantów była jednolita i obiektywna. Obiektywizm i jednolitość kryteriów oceny aplikanta realizowane są w pełnej formie w toku sprawdzianów przeprowadzanych dla wszystkich aplikantów przez te same zespoły egzaminacyjne, stosujące te same, jednolite kryteria oceny. Tylko zatem taka ocena będzie spełniała jednocześnie wszystkie kryteria wymienione w wytycznych upoważnienia ustawowego zawartego w art. 52 pkt 2 ustawy. Natomiast oceny poszczególnych praktyk dokonuje patron, do którego aplikant został przydzielony w danym wydziale sądu. Liczba punktów z praktyki jest więc ze swej istoty subiektywną oceną patrona na temat wiedzy i kwalifikacji aplikanta, który ocenia wyłącznie aplikanta przydzielonego mu do odbycia praktyki, nie mając w zasadzie porównania z poziomem wykonywania praktyk przez innych aplikantów. Dokonana w ten sposób ocena nie będzie więc miała charakteru oceny jednolitej i obiektywnej. Zobiektywizowaniu tej oceny służy właśnie łączna ocena wszystkich praktyk, dokonywana przez patrona koordynatora na podstawie art. 25 ust. 5 ustawy, w sposób wskazany w § 9 ust. 2 rozporządzenia i jest wystawiana przez patrona koordynatora na podstawie ocen uzyskiwanych przez aplikantów ze wszystkich praktyk.

Przyjęcie wykładni zaprezentowanej przez skarżącą oznaczałoby natomiast, iż o dostępie do aplikacji sędziowskiej (lub prokuratorskiej) decydują przede wszystkim oceny z praktyk, a nie ze sprawdzianów. Tymczasem to na sprawdzianach weryfikowano, w precyzyjnie określonych warunkach, umiejętności aplikantów nabyte w trakcie trwania poprzedniego zjazdu i pogłębione na praktyce lub praktykach.

Treść analizowanych przepisów pozwala zatem stwierdzić, że łączna ocena, o której mowa w art. 26 ust. 3 ustawy, powinna obejmować sumę punktów uzyskanych ze sprawdzianów oraz łączną ocenę przebiegu wszystkich praktyk wystawioną przez patrona koordynatora. Przy czym ocena wystawiona przez patrona koordynatora powinna być średnią arytmetyczną ocen ze wszystkich praktyk. Ocena ta w przypadku skarżącej wyniosła 5,0. Suma punktów ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w przypadku skarżącej wynosiła natomiast 41,7 punktów, co stanowiło podstawę umieszczenia skarżącej na 112 pozycji listy klasyfikacyjnej. Organ uznał, że przy wyliczaniu tej punktacji nie popełniono błędu rachunkowego.

Organ zaznaczył jednocześnie, że sposób obliczania sumy punktów warunkującej miejsce na liście klasyfikacyjnej był jednakowy dla każdego aplikanta. Także podczas przeprowadzania sprawdzianów nie została naruszona zasada równego traktowania wszystkich aplikantów. Poszczególne sprawdziany przeprowadzane były w identycznych dla każdego aplikanta warunkach, na podstawie tych samych założeń i po takich samych zajęciach i praktykach. Dotyczy to także sprawdzianów, których uczestnikiem była skarżąca.

Minister Sprawiedliwości podzielił stanowisko organu I instancji, że ocena uzyskana ze sprawdzianu przeprowadzonego w terminie poprawkowym stanowi jedną ocenę, którą należy uwzględnić przy obliczaniu sumy punktów, o której mowa w art. 26 ust. 3 ustawy. Zgodnie bowiem z treścią § 8 ust. 3 rozporządzenia do sprawdzianu poprawkowego stosuje się taki sam system oceniania, jak do sprawdzianu zdawanego po raz pierwszy.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. M. przedstawiła te same zarzuty co w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a nadto zarzuciła organowi:

1. naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na braku zapewnienia możliwości zgłoszenia zarzutów co do sposobu oceny sprawdzianów nr 3,6,7,9, przed wydaniem decyzji o odmowie przyjęcia na aplikację sędziowską, podczas gdy ustawa o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury nie wyłącza zastosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego;

2. naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na błędnej ocenie sprawdzianów nr 3,6,7,9 z pominięciem zasady obiektywizmu oraz zasady rzetelnego rozważenia całokształtu materiału dowodowego.

W związku z powyższym wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniosła, iż użycie w art. 26 ust. 3 ustawy przymiotnika "wszystkich" odnosi się zarówno do praktyk, jak i sprawdzianów. Oznacza to zatem, iż przy obliczaniu punktów należało brać pod uwagę 9 ocen ze sprawdzianów oraz 15 ocen z praktyk. Zwrot "oceny wszystkich praktyk" oznacza wyłącznie to, iż każda z praktyk musi być oceniana osobno, zawierać pisemne uzasadnienie, a ocenę każdej praktyki odzwierciedla ilość otrzymanych z niej punktów. Zdaniem skarżącej ustawodawca przyznał końcowej opinii wystawionej przez koordynatora wyłącznie rolę drugorzędną, informacyjną, która ma stanowić podsumowanie całorocznej pracy aplikanta i nie może pozbawiać znaczenia ocen z poszczególnych praktyk. Skarżąca podkreśliła, iż w polskim systemie prawnym obowiązuje zasada pierwszeństwa wykładni językowej i gdy przy jej zastosowaniu możliwe jest sensowne zastosowanie danego przepisu, to nie ma potrzeby sięgania do innych wykładni. W niniejszej sprawie, w ocenie skarżącej, literalne zinterpretowanie art. 26 ust. 3 ustawy umożliwia jego sensowne zastosowanie, a uzyskane w ten sposób rozstrzygnięcie będzie słuszne i zgodne z intencją ustawodawcy.

Uzasadniając zarzut odnoszący się do błędnej wykładni § 8 ust. 3 rozporządzenia skarżąca podniosła, że przyjęty przez Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury sposób liczenia punktów ze sprawdzianów poprawkowych pozostaje w całkowitej sprzeczności z poczuciem sprawiedliwości i nie da się pogodzić z celem, jakiemu ma służyć poprawka. W ocenie skarżącej z powołanego przepisu nie wynika, aby wyłącznie ilość punktów z poprawki miała być brana pod uwagę przy obliczaniu punktów uzyskanych łącznie podczas aplikacji ogólnej. Należy dokonać jego wykładni funkcjonalnej i przyjąć, że z punktów uzyskanych w ramach I terminu i II terminu wylicza się średnią arytmetyczną i dopiero taka ilość punktów będzie brana pod uwagę przy ustalaniu punktacji końcowej.

Skarżąca nie zgodziła się także z łączną ilością punktów uzyskanych ze sprawdzianów. Jej zdaniem została ona niesprawiedliwie zaniżona, na skutek całkowicie dowolnej i subiektywnej oceny przez członków komisji prac nr 3,6,7 i 9. Zdaniem skarżącej, Minister Sprawiedliwości w ramach procedury odwoławczej powinien ponownie merytorycznie oceniać sposób dokonywania ocen poszczególnych sprawdzianów. Jest to bowiem jedyny moment, w którym można zakwestionować uzyskane oceny z poszczególnych sprawdzianów. Nie może bowiem być tak, że aplikant pozostaje z wynikiem sprawdzianu, co do którego nie było opracowanego jednolitego klucza odpowiedzi, a nawet brak motywów dlaczego otrzymał taką, a nie inną ocenę.

W dalszej części skargi skarżąca przedstawiła swoje uwagi co do ocen poszczególnych sprawdzianów.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Organ podkreślił, że komisja jest podmiotem niezależnym w zakresie metod, formy przeprowadzania, oceny i szczegółowego zakresu tematycznego sprawdzianów. Niezależność komisji wzmocniona jest szczególnie starannym doborem kandydatów, którymi są wykładowcy zgłoszeni przez Radę Programową, spośród kandydatów zgłoszonych przez prezesów sądów apelacyjnych i prokuratorów apelacyjnych oraz spośród innych specjalistów z dziedzin prawa i innych nauk objętych programem aplikacji. Komisja jest niezależnym od Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury podmiotem i z tego powodu Dyrektor nie jest uprawniony do ingerowania w prace komisji, nie może również weryfikować wystawionych przez nią ocen.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej jako p.p.s.a.).

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, iż skarga M. M. nie zasługuje na uwzględnienie.

Zasady odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej reguluje ustawa z 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.), zwana dalej ustawą, oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej (Dz. U. Nr 107, poz. 895).

Ustawa o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury wprowadziła nowy sposób przeprowadzenia naboru na aplikację sądową i prokuratorską. W miejsce zdecentralizowanego modelu przyjęć na aplikację, prowadzonego oddzielnie dla prokuratur i sądów, przez 36 ośrodków szkolenia aplikantów sądowych i prokuratorskich, ustawa zbudowała zcentralizowany model aplikacji. Aplikacja ta przez pierwsze 12 miesięcy ma charakter ogólny, wspólny dla kandydatów na aplikantów prokuratorskich i sądowych. Kolejny etap stanowią aplikacje specjalistyczne: sędziowska i prokuratorska. W tym modelu aplikację prowadzi jeden wyspecjalizowany podmiot, jakim jest Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury. Nowy model aplikacji ma służyć temu, aby z jednej strony lepiej przygotować przyszłych sędziów i prokuratorów do potrzeb współczesnego wymiaru sprawiedliwości, a z drugiej obniżyć koszty prowadzenia aplikacji (uzasadnienie do projektu ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, strona 1 i 2, opublikowane na www.ms.gov.pl).

W myśl art. 16 ust. 2 ww. ustawy, Minister Sprawiedliwości zarządza, w zależności od potrzeb kadrowych sądów i prokuratury, nabór na aplikację ogólną, sędziowską oraz prokuratorską i jednocześnie wyznacza limity miejsc na te aplikacje.

Aplikacja ogólna trwa 12 miesięcy (art. 25 ust. 1 ustawy), a warunkiem jej ukończenia jest uzyskanie pozytywnych ocen ze wszystkich sprawdzianów i praktyk objętych programem aplikacji (art. 26 ust. 1 ustawy). W trakcie aplikacji ogólnej aplikanci odbywają zajęcia w Krajowej Szkole oraz praktyki zgodnie z programem aplikacji (art. 25 ust. 3 ustawy).

Na czas odbywania przez aplikanta praktyk, zgodnie z programem aplikacji ogólnej, jak stanowi art. 25 ust. 5 ustawy, Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, w uzgodnieniu z patronem koordynatorem, wyznacza aplikantowi patrona każdej z praktyk, który zapoznaje aplikanta z czynnościami należącymi do zakresu jego obowiązków w trakcie praktyki i niezwłocznie po jej zakończeniu przedstawia patronowi koordynatorowi pisemną opinię wraz z oceną przebiegu praktyki. W oparciu o te opinie i oceny patron koordynator sporządza końcową opinię wraz z łączną oceną przebiegu wszystkich praktyk, które odbył aplikant.

Z kolei w myśl § 7 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, po każdym cyklu zajęć i praktyk przeprowadza się sprawdzian wiedzy z zakresu tych zajęć i praktyk (ust. 1). Sprawdzian przeprowadza trzyosobowa komisja powołana przez Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury spośród jej wykładowców biorących udział w szkoleniu aplikantów (ust. 2). Komisja opracowuje szczegółowy zakres tematyczny, a także metody i formy przeprowadzenia oraz oceny każdego sprawdzianu (ust. 3). Oceny sprawdzianu są formułowane w systemie punktowym od 0 do 5 punktów. Warunkiem zaliczenia sprawdzianu jest uzyskanie co najmniej 2 punktów (ust. 4).

Zgodnie natomiast z § 9 ust. 1 rozporządzenia, oceny z praktyk dokonuje patron w systemie punktowym w skali od 0 do 5 punktów, a punkty uzyskane przez aplikanta w wyniku ocen wszystkich praktyk są sumowane z punktami uzyskanymi ze sprawdzianów (§ 9 ust. 2).

Dyrektor Krajowej Szkoły, stosownie do przepisu art. 26 ust. 2 ustawy, w terminie 14 dni od dnia zakończenia aplikacji ogólnej, ogłasza w Biuletynie Informacji Publicznej listę klasyfikacyjną aplikantów. Lista zawiera imiona, nazwiska aplikantów, z podaniem liczby punktów uzyskanych przez każdego aplikanta w trakcie aplikacji ogólnej oraz liczby porządkowej wskazującej jego miejsce na liście. W ust. 3 powyższego artykułu postanowiono, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej. Na tej podstawie Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy, wydaje decyzję w sprawie przyjęcia na aplikację sędziowską albo prokuratorską według kolejności umieszczenia kandydata na liście klasyfikacyjnej aplikantów, o której mowa w art. 26 ust. 2, do miejsca wyczerpania limitu przyjęć na te aplikacje.

Zasadnicza istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do sposobu ustalenia liczby punktów, jakie uzyskuje aplikant po zakończeniu aplikacji ogólnej, determinującej określenie jego miejsca na liście klasyfikacyjnej.

Przepis art. 26 ust. 3 ustawy stanowi, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej. Jak trafnie zauważył Minister Sprawiedliwości, dokonując wykładni art. 26 ust. 3 ustawy, nie można pomijać treści jej art. 25 ust. 5, który posługuje się pojęciem "łącznej oceny przebiegu wszystkich praktyk, które odbył aplikant". Zgodnie z treścią powyższego przepisu w oparciu o opinie i oceny wystawione przez patronów poszczególnych praktyk, patron koordynator sporządza końcową opinię wraz z łączną oceną przebiegu wszystkich praktyk. W ocenie Sądu, należy zgodzić się z organem, że literalna wykładnia art. 26 ust. 3 w powiązaniu z art. 25 ust. 5 ustawy prowadzi do wniosku, że o miejscu na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów oraz jednej oceny łącznej z praktyk (wystawionej przez patrona koordynatora).

Za takim sposobem rozumienia art. 26 ust. 3 ustawy przemawia, zdaniem Sądu, także treść przepisu § 9 ust. 2 rozporządzenia, który stanowi, że punkty uzyskane przez aplikanta w wyniku oceny wszystkich praktyk (a zatem punkty uzyskane w wyniku oceny łącznej wystawionej przez patrona koordynatora) są sumowane z punktami uzyskanymi ze sprawdzianów.

Przepis art. 26 ust. 3 ustawy, zgodnie z jego literalną wykładnią, winien być zatem rozumiany w ten sposób, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów (tyle ocen, ile sprawdzianów) i jednej oceny łącznej z praktyk, wystawionej przez patrona koordynatora.

Zasadne, zdaniem Sądu, jest stanowisko organu, iż za takim sposobem ustalania miejsca aplikanta na liście klasyfikacyjnej przemawia również wykładnia celowościowa przepisów ustawy. Zgodnie bowiem z art. 52 pkt 2 ustawy, stanowiącym upoważnienie ustawowe dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia, m.in. sposobu ustalania systemu punktowego oceny zaliczania sprawdzianów i ich poprawek, praktyk i stażu objętych programem poszczególnych aplikacji, winien mieć on na względzie konieczność jednolitej i obiektywnej oceny wiedzy i kwalifikacji aplikantów. Taką jednolitość i obiektywizm zapewniają najpełniej sprawdziany przeprowadzone dla wszystkich aplikantów przez te same zespoły egzaminacyjne, stosujące te same jednolite kryteria oceny. Nie bez znaczenia jest ponadto okoliczność, iż sprawdzian stanowi formę całościowej weryfikacji wiedzy, obejmującą zarówno wiedzę uzyskaną podczas zajęć teoretycznych, jak i umiejętności jej stosowania nabyte w toku praktyk, co wynika z treści § 7 ust. 1 powołanego rozporządzenia. Ponadto zgodnie z art. 26 ust. 3 zd. 2 ustawy, w przypadku równej liczby punktów uzyskanych przez aplikantów o kolejności decyduje suma punktów uzyskanych ze sprawdzianów, co oznacza nadanie przez ustawodawcę prymatu ocenom ze sprawdzianów, a nie praktyk.

Konsekwencją przyjęcia, iż o miejscu aplikanta na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych ze wszystkich sprawdzianów i jednej oceny łącznej z przebiegu wszystkich praktyk, było określenie sposobu ustalenia owej "łącznej oceny" z praktyk. Zdaniem Sądu przyjęcie, iż ową "łączną ocenę" ustala się jako średnią arytmetyczną ocen ze wszystkich praktyk jest ze wszech miar zasadne, bowiem taki sposób wystawienia oceny łącznej z praktyk jest najbardziej miarodajny, obiektywny i sprawiedliwy dla wszystkich aplikantów, a nadto mieści się w skali punktowej określonej w § 9 ust. 1 rozporządzenia.

Powyższą wykładnię potwierdza nowelizacja ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, dokonana ustawą z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw. Powołana ustawa nowelizująca na dzień orzekania przez Sąd jeszcze nie obowiązywała (została podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 2 września 2011 r., zaś 27 września 2011 r. została ogłoszona w Dzienniku Ustaw Nr 203, poz. 1192). Zgodnie z nowym brzmieniem art. 25 ust. 5 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, na czas odbywania przez aplikanta praktyk, zgodnie z programem aplikacji ogólnej, Dyrektor Krajowej Szkoły, w uzgodnieniu z patronem koordynatorem, wyznacza aplikantowi patrona każdej z praktyk, który zapoznaje aplikanta z czynnościami należącymi do zakresu jego obowiązków w trakcie praktyki i niezwłocznie po jej zakończeniu przedstawia patronowi koordynatorowi pisemną opinię wraz z oceną przebiegu praktyki. W oparciu o te opinie i oceny patron koordynator sporządza końcową opinię i ustala łączną ocenę przebiegu praktyk, stanowiącą średnią arytmetyczną ocen wystawionych przez patronów poszczególnych praktyk. Natomiast stosownie do treści znowelizowanego art. 26 ust. 3 tej ustawy, o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów stanowiąca sumę ocen uzyskanych przez aplikanta z zaliczonych sprawdzianów oraz łącznej oceny przebiegu praktyk. W przypadku równej liczby punktów uzyskanych przez aplikantów o kolejności decyduje suma punktów stanowiąca sumę ocen uzyskanych przez aplikanta ze sprawdzianów. Wprowadzona przez ustawodawcę zmiana potwierdza zatem tylko jego wcześniejszą intencję co do sposobu uregulowania przedmiotowej kwestii.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących zasad oceniania poszczególnych sprawdzianów należy zgodzić się z organem, że Minister Sprawiedliwości nie może merytorycznie oceniać sposobu dokonywania ocen poszczególnych sprawdzianów przez komisję powołaną zgodnie z § 7 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia. Zarówno ustawa, jak i rozporządzenie, nie zawierają bowiem regulacji, która przewidywałaby tryb odwoławczy od ocen wystawionych przez komisje przeprowadzające sprawdziany wiedzy. Komisja jest podmiotem niezależnym w zakresie metod, formy przeprowadzania, oceny i szczegółowego zakresu tematycznego sprawdzianów. Ocena sprawdzianu pod względem merytorycznym należy do wyłącznej kompetencji komisji. Co prawda w myśl art. 16 ust. 1 ustawy, Minister Sprawiedliwości sprawuje nadzór merytoryczny nad aplikacjami: ogólną, sędziowską i prokuratorską, lecz nie oznacza to w ocenie Sądu, że może on ingerować w kompetencje komisji w zakresie oceniania poszczególnych sprawdzianów. Jego rola sprowadza się jedynie do kontroli formalnej, polegającej przykładowo na sprawdzeniu, czy wystawione oceny mieszczą się w przewidywanej skali i czy zostały one uzasadnione.

Tryb odwoławczy od decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły, przyjmującej albo odmawiającej przyjęcia na aplikację sędziowską bądź prokuratorską, przewidziany w ustawie o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, różni się w istotny sposób od regulacji dotyczących przeprowadzania naboru na aplikację radcowską, adwokacką czy notarialną. Stosownie bowiem do przepisów regulujących przeprowadzanie wyżej wskazanych naborów, odwołanie do Ministra Sprawiedliwości przysługuje kandydatowi od uchwały komisji kwalifikacyjnej ustalającej wynik egzaminu wstępnego, czyli podmiotu przeprowadzającego egzamin, a zatem istotą odwołania jest tam kwestionowanie wyniku egzaminu.

Tymczasem w postępowaniu związanym z naborem na aplikację sędziowską i prokuratorską możliwość wniesienia odwołania została przewidziana jedynie od decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Ze względu na przyjęty w ustawie sposób uregulowania trybu odwoławczego do kompetencji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury należy dokonanie ostatecznego ustalenia miejsca aplikanta na liście klasyfikacyjnej. Ustalenie liczby punktów uzyskanych przez kandydata ze sprawdzianów i praktyk pozostaje w sferze ustaleń faktycznych organu podejmującego decyzję o przyjęciu na aplikację specjalistyczną. Z tej przyczyny organ I instancji ma obowiązek odniesienia się do liczby punktów uzyskanych ze sprawdzianów i praktyk, zaś organ odwoławczy winien ustalić, czy liczba ta została ustalona prawidłowo.

W toku postępowania odwoławczego mogą być zatem poprawiane błędy rachunkowe oraz weryfikowana zgodność formalna ocen wystawionych przez komisję, o której mowa w rozporządzeniu oraz ocen wystawionych przez patronów i patrona koordynatora. Minister Sprawiedliwości kontroluje także błędy w decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, np. w kwestii błędnego ustalenia, że kandydat nie zostaje przyjęty na aplikację sędziowską lub prokuratorską, mimo wysokiej pozycji na liście klasyfikacyjnej, ale nie ma, podobnie jak Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, uprawnień do merytorycznego podważenia ocen ze sprawdzianów wystawionych przez komisję.

Również sąd administracyjny nie jest uprawniony do ingerowania w treść ocen dokonywanych przez komisje egzaminacyjne. Decyzja Ministra Sprawiedliwości wprawdzie pozostaje pod kontrolą tutejszego Sądu, jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, bowiem Sąd bada wyłącznie zgodność z prawem podjętego rozstrzygnięcia i nie może wejść – czego w istocie domaga się skarżąca – w rolę komisji egzaminacyjnej, a w konsekwencji dokonać weryfikacji otrzymanych przez aplikantów ocen z poszczególnych sprawdzianów. Sąd administracyjny jest bowiem sądem prawa – nie orzeka więc o słuszności subiektywnych ocen czy odczuć strony skarżącej. W przypadku, gdy orzekające w sprawie organy administracji korzystają, w zakresie swych ustawowych zadań i powinności, z pomocy powołanych do tego ciał eksperckich, rolą sądu administracyjnego jest sprawdzenie, czy – jak w niniejszej sprawie – organ administracji podjął prawidłowe rozstrzygnięcie w świetle ustaleń komisji. Nie można zatem oczekiwać od sądu administracyjnego takiej kontroli, która wkraczałaby w meritum zagadnień objętych danym sprawdzianem wiedzy, a tym bardziej wymagać, by sąd ten dokonywał oceny umiejętności aplikanta pod kątem merytorycznym, formalnym czy językowym, zwłaszcza w kontekście czynionych przez niego, a więc subiektywnych, odczuć. Co więcej, jak już wspomniano, takiej kontroli nie można również oczekiwać od Ministra Sprawiedliwości, bowiem on także nie może wkraczać w kompetencje komisji egzaminacyjnej. W przeciwnym wypadku, kontrola instancyjna, w tym także kontrola sądowoadministracyjna, wypaczyłaby sens, jaki ustawodawca nadał obu przedmiotowym aplikacjom, powołując Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury, jako instytucję służącą kształceniu przyszłej kadry sędziowskiej i prokuratorskiej.

W rozpoznawanej sprawie Minister Sprawiedliwości, rozpoznając odwołanie nie stwierdził, aby przy wyliczaniu punktów Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury popełnił błędy rachunkowe, natomiast oceny ze sprawdzianów i praktyk mieszczą się w ustawowej skali i są zgodne z kryteriami ocen sporządzonymi przez komisję, o której mowa w rozporządzeniu.

Ze wskazanych wyżej powodów za nieuzasadnione należy uznać zarzuty naruszenia przepisu art. 10 k.p.a., polegające na braku możliwości zgłoszenia zarzutów co do sposobu oceny poszczególnych sprawdzianów, jak również naruszenia przepisu art. 77 § 1 k.p.a., polegające na błędnej ocenie sprawdzianów nr 3,6,7,9. Sprawdziany te nie były przedmiotem oceny ani przez Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, ani przez Ministra Sprawiedliwości. Oceny dokonywała powołana specjalnie w tym celu komisja.

Nieuzasadnione w ocenie Sądu są także zarzuty dotyczące zasad oceniania sprawdzianów poprawkowych, tym bardziej, że bazują one w głównej mierze na subiektywnie odczuwanej przez skarżącą sprzeczności z poczuciem sprawiedliwości. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z przepisem art. 26 ust. 1 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, warunkiem ukończenia aplikacji ogólnej jest uzyskanie pozytywnych ocen ze wszystkich sprawdzianów i praktyk objętych programem aplikacji, zaś w myśl art. 26 ust. 3 tej ustawy, o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej. Zatem, zdaniem Sądu, należy przyjąć, iż w art. 26 ust. 3 ustawy chodzi o punkty ze sprawdzianów i praktyk, za które aplikant uzyskał pozytywne oceny, jak stanowi ust. 1 tego przepisu. Nadto, stosownie do treści § 8 ust. 2 powołanego rozporządzenia, aplikant, który nie zaliczył sprawdzianu, może przystąpić ponownie do sprawdzianu tylko raz, w terminie wyznaczonym przez Dyrektora Krajowej Szkoły. Z kolei, w myśl § 8 ust. 3 rozporządzenia, do sprawdzianu, o którym mowa w ust. 2, przepis § 7 ust. 4, stanowiący, że oceny sprawdzianu formułowane są w systemie punktowym w skali od 0 do 5 punktów, a warunkiem zaliczenia sprawdzianu jest uzyskanie co najmniej 2 punktów, stosuje się odpowiednio. Nie ulega zatem wątpliwości, że pozytywna ocena ze sprawdzianu poprawkowego jest jedyną oceną, mającą znaczenie dla określenia liczby punktów z tego sprawdzianu. Na podkreślenie zasługuje przy tym, że ani przepisy ustawy, ani przepisy rozporządzenia nie przewidują takiego systemu ocen egzaminu poprawkowego, jaki zaprezentowała skarżąca.

Reasumując, należy stwierdzić, że określenie miejsca M. M. na liście klasyfikacyjnej (112) nastąpiło w sposób prawidłowy, czego konsekwencją była odmowa przyjęcia jej na aplikację sędziowską.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.