Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 16/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 - 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1 - 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Błesiński, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski (sprawozdawca),, sędzia WSA Renata Kantecka, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 14 lutego 2013r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 18 lipca 2012r. J.S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, wraz z odsetkami. We wniosku podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i materialnej. Wyjaśnił, iż wraz z żoną i synem prowadzi gospodarstwo rolne, ponadto prowadził uboczną działalność gospodarczą na niewielką skalę. Wskazał, że w związku z nieterminowym złożeniem wymaganych dokumentów, został wyłączony decyzją KRUS z ubezpieczenia rolniczego od dnia 01 kwietnia 2005r., wskutek czego powstało przedmiotowe zadłużenie. Dodał, iż jest pod stałą opieką lekarza, zaś żona choruje na serce, nadciśnienie tętnicze i kamicę nerkową. Wydatki na leki oraz dojazdy do lekarza pochłaniają znaczne środki finansowe. Wnioskodawca podniósł, iż zapłacenie zaległych składek pozbawi jego rodzinę możliwości przeżycia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]" odmówił wnioskodawcy umorzenia wyżej wymienionych należności na łączną kwotę 87.242,07 zł, w tym 28.277 zł liczonych na dzień 23 lipca 2012r. odsetek za zwłokę.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem i wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, w odwołaniu J.S. zarzucił organowi naruszenie art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.. Zdaniem wnioskodawcy, zawarta w decyzji ocena, że zapłata składek nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jest błędna. Zakład nie uwzględnił faktu, że posiadane nieruchomości (10,60 ha) stanowią część gospodarstwa rolnego, a ich utrata pozbawiłaby rodzinę wnioskodawcy możliwości zarobkowania. Zapłata należności uniemożliwi pokrycie znacznych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa (pasza, weterynarz, kupno młodego bydła do odchowu, nawóz, śruta i mleko dla zwierząt). Prowadzenie gospodarstwa jest zaś niezbędne do uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu i dopłat bezpośrednich.

J.S. dodał, iż ze względu na stan zdrowia Jego żona nie może pracować zarobkowo. Organ nie uwzględnił ponadto okoliczności powstania zaległości z tytułu składek, które związane były z nieprzedłożeniem dokumentacji do KRUS, nie z winy wnioskodawcy. Sądził on bowiem, że uzyskując małe dochody z gospodarstwa rolnego podlega ubezpieczeniu w KRUS. Zobowiązany wyjaśnił również , że korzysta z pomocy córek, które udzielają jemu drobnych pożyczek finansowych na bieżące potrzeby, pomagają w opłacaniu rachunków, leków dla żony, usług lekarskich, zakupów spożywczych, itp..

Wymienione wyżej rozstrzygnięcie z dnia "[...]" zostało utrzymane w mocy decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z "[...]". W jej motywach, powołując treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej jako u.s.u.s.), organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust.1 – 3 u.s.u.s., gdyż skarżący osiąga dochód z gospodarstwa rolnego oraz posiada mienie podlegające egzekucji. Organ wskazał, iż roczny dochód rodziny zobowiązanego wyniósł w 2011 r. 34.716,00 zł i pochodził z gospodarstwa rolnego, dopłat bezpośrednich, pomocy córek oraz zwrotu składek z KRUS. Według wnioskodawcy, jego dochód za 2011 rok stanowiła kwota 10.500,00 zł. Dopłaty bezpośrednie z ARiMR za tenże rok wyniosły 13.276,24 zł. Comiesięczna pomoc finansowa córek wynosiła około 400 zł (4.800 zł rocznie). KRUS zwrócił również wnioskodawcy nadpłacone składki w wysokości 6.140,00 zł.

Organy ustaliły, iż zobowiązany jest współwłaścicielem kilku nieruchomości o łącznej powierzchni 10,88 ha, z których 10, 60 ha stanowią użytki rolne.

Zgodnie z informacją uzyskaną z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców na nazwisko J.S. zarejestrowanych zostało sześć pojazdów mechanicznych, tj.: samochód osobowy BMW 725, rok produkcji 1997, samochód osobowy Honda Prelude, rok produkcji 1999, samochód ciężarowy Mercedes-Benz Sprinter, rok produkcji 1996, samochód osobowy Jaguar X- Type, rok produkcji 2003, samochód osobowy Volkswagen Golf, rok produkcji 1986. J.S. jest też współwłaścicielem motocyklu Yamaha YZF R1, rok produkcji 2001. Zakład ustalił wartość samochodu osobowego marki Honda na kwotę około 11.750,00 zł, samochodu ciężarowego marki Mercedes-Benz - 10.000,00 zł., samochodu osobowego marki Jaguar, około 25.350,00 - 31.000,00 zł, natomiast motocyklu marki Yamacha, 11.500,00 - 12.500,00 zł. Odnosząc się do dołączonych do akt oświadczeń J.M., A.S., jak również skarżącego, według których trzy z wymienionych pojazdów (BMW 725, Jaguar X-Type, Yamaha YZF R1) nie są własnością wnioskodawcy i zostały zarejestrowane na jego nazwisko z uwagi na posiadane zniżki w ubezpieczeniu komunikacyjnym, Zakład odwołał się do jednoznacznych danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Złożone oświadczenia mogą zaś jego zdaniem wskazywać, iż wymienione pojazdy są przez wskazane osoby użytkowane.

Organ zwrócił uwagę, że od 01 marca 2002r. do 30 sierpnia 2012r. (data wykreślenia wpisu z rejestru) zobowiązany prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą. J.S. nie figuruje w ewidencji osób korzystających z pomocy społecznej i świadczeń rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie pobiera też świadczeń emerytalno-rentowych.

Dokonując oceny wniosku pod kątem zasadności umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy, Zakład wskazał, że należności

z tytułu składek mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest ona w stanie spłacić ciążących na niej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W takim przypadku, to na zobowiązanym ciąży jednak obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o aktualnej, trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej, uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia.

Analizując sytuację pod kątem przesłanek umorzenia, o których mowa w § 3 ust.1 pkt 1 – 3 cyt. rozporządzenia, Zakład wskazał, iż zobowiązany prowadzi z żoną

i synem gospodarstwo rolne, z którego dochód według oświadczenia strony wyniósł w 2011r - 10.500,00 zł. Zgodnie z Obwieszczeniem Prezesa (Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 21 września 2012 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2011 r., wydanego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969, z późno zm.), przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2011 r. - 2.713 zł. W przypadku wnioskodawcy posiadającego 10,8800 ha fizycznych, co stanowi 10,7895 ha przeliczeniowych dochód z gospodarstwa za rok 2011, obliczony z uwzględnieniem tego wskaźnika, stanowi zatem kwota 29.271,91 zł.

Zakład ustalił, że stałe miesięczne wydatki rodziny na utrzymanie (energia, woda, ogrzewanie, telefon, wywóz nieczystości) wynoszą 600 zł. Na leczenie wydatkowana jest miesięcznie kwota 450 zł. Zobowiązanie z tytułu podatku rolnego oraz od nieruchomości za rok podatkowy 2012 wynosi 1.022,00 zł (tj. kwartalnie 255,00 zł), natomiast składki do KRUS wynoszą 1.188,00 zł kwartalnie (za trzy osoby). Wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego stanowi kwota około 5.000,00 zł rocznie na zakup nawozów, paliwa, zbiór paszy na zimę, śrutę i mleko dla zwierząt oraz usługi weterynarza. Wskazana przez zobowiązanego pomoc od córek dotyczy drobnych pożyczek na bieżące potrzeby, zapłaty rachunków, leków dla żony, usług lekarskich, zakupów spożywczych, podwiezienia do lekarza czy urzędu itp.. Nadpłacone składki zwrócone z KRUS w wysokości 6.140,00 zł wydatkowane zostały na uregulowanie części rachunków. Organ zwrócił uwagę, iż roczny dochód rodziny zobowiązanego wyniósł 34.716 zł, roczne wydatki stanowi zaś kwota około 23.374 zł. Na podstawowe potrzeby związane z utrzymaniem pozostaje więc 11.342 zł rocznie.

Zakład podniósł, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można jednoznacznie stwierdzić, iż spłata zadłużenia mogłaby zagrażać egzystencji wnioskodawcy i jego rodziny. Tym samym, nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ nie kwestionuje wprawdzie trudności, z jakimi obecnie boryka się zobowiązany, jednak w kontekście obowiązujących przepisów prawa, ustalona na sytuacja materialna oraz brak środków na pokrycie zadłużenia wobec Zakładu nie mogły przesądzać o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku.

Wobec zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez zobowiązanego organ nie stwierdził również zaistnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Odnosząc się z kolei do przesłanki zawartej w punkcie 3 ust. 1 tego paragrafu wskazał, iż nie kwestionuje stanu zdrowia żony wnioskodawcy. Zwrócił jednak uwagę, że obowiązany nie przedłożył wydanych przez uprawnione organy orzeczeń, z których wynikałoby, że żona została uznana za osobę niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie wystarczające do przyjęcia, iż zaistniała wymieniona przesłanka są zaś zaświadczenia lekarskie z dnia 24 kwietnia 2012r. oraz 23 października 2012r., zgodnie z którymi żona zobowiązanego cierpi na nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, kamicę nerkową, wymaga stałego leczenia, stwierdzono "stan po nagłym zatrzymaniu krążenia w 2005r.", a ponadto, informacja lekarska z dnia 15 października 2012r., z której wynika że od czerwca 2012r. korzysta systematycznie z pomocy psychologicznej w związku z nasilonymi zaburzeniami depresyjno-lękowymi oraz zaświadczenie, iż od kwietnia 2012r. jest leczona psychologicznie i psychiatrycznie.

Mając powyższe na uwadze Zakład uznał, iż w przypadku wnioskodawcy nie zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s.

Organ wskazał również, że okolicznością przemawiającą za umorzeniem nie są wyjaśnienia zobowiązanego co do braku winy w przedłożeniu niekompletnych dokumentów w KRUS. Podniósł, iż prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą wnioskodawca winien przestrzegać ciążących na nim ustawowych obowiązków. Zaniedbania lub niewiedza w tym zakresie nie mogą stanowić okoliczności przemawiających za umorzeniem należności z tytułu składek. Zakład nie może ponosić negatywnych konsekwencji prowadzonej przez zobowiązanego działalności.

Reasumując Zakład stwierdził, że podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne. Przepis art. 28 ust. 2 i 3 daje Zakładowi prawo umorzenia należności

w pewnych określonych przepisami okolicznościach. Ustawodawca nie przewidział jednak żadnej okoliczności, w której ZUS miałby obowiązek umorzenia należności

z tytułu składek. Odmowa umorzenia nie narusza więc prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki przemawiające za umorzeniem, jak i wtedy gdy nie miały one miejsca. Organ dodał, iż rozstrzygając wniosek zobowiązanego uwzględnił także zasadę tzw. interesu społecznego oraz słusznego interesu obywatela. Wyjaśnił, iż

w przeciwieństwie do wierzyciela prywatnego występującego w stosunkach zobowiązaniowych o charakterze cywilnoprawnym, nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną. Składki na ubezpieczenie społeczne służą gromadzeniu środków na wypłaty różnego rodzaju świadczeń w tym rent i emerytur. Interes społeczny, jakim jest zapewnienie środków na wypłaty rent i emerytur będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa przemawia za odmową umorzenia zaległych składek, pomimo trudnej sytuacji w jakiej się zobowiązany znajduje.

Zakład wskazał ponadto na możliwość spłaty zadłużenia w układzie ratalnym.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skardze J.S. zarzucił decyzji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia oraz przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8, art. 107§ 1 i 3, art. 89 § 1 i 2 Kpa w związku z art. 123 u.s.u.s. Na tej podstawie wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracji.

W uzasadnieniu podniósł, iż w związku z postępowaniem w sprawie wadliwie ustalono stan majątkowy wnioskodawcy. Jego zdaniem, nie było żadnych podstaw, aby odmówić wiarygodności przedłożonym w toku postępowania oświadczeniom, iż wymienione w decyzji pojazdy nie są własnością skarżącego, a jedynie zostały na niego zarejestrowane w celu uzyskania niższych składek ubezpieczeniowych. Skarżący dodał, iż powoływane przez ZUS dane z rejestrów wskazują co prawda jego jako właściciela pojazdów, jednak są to dokumenty urzędowe, których prawdziwość może zostać podważona przez stronę. Zdaniem skarżącego przedstawione oświadczenia dostatecznie wykazują, iż nie jest on właścicielem, czy też współwłaścicielem pojazdów. Dlatego też wartość tych ruchomości nie powinna być brana pod uwagę przy ustalaniu stanu majątkowego. W ocenie skarżącego, Zakład mógł przeprowadzić dowód z przesłuchania jako świadków osób, które te oświadczenia złożyły.

J.S. nie zgodził się ze stanowiskiem, iż kwota 11.342 zł rocznie wystarczy na Jego utrzymanie. Jak podał, miesięczne dochody niezbędne do utrzymania nie przekraczają kwoty 950 zł. W celu spłacenia zadłużenia wobec ZUS w wysokości ponad 87.000 zł musiałby zaś przekazywać całość tych dochodów przez okres 8 lat.

Za błędne skarżący uznał przyjęcie przez Zakład, że warunkiem zastosowania normy prawnej określonej w § 3 ust. 1 pkt 3, jest istnienie orzeczenia o niepełnosprawności. Przepis ten zawiera dwie przesłanki. Jedna z nich wskazuje na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, zaś druga na konieczność sprawowania opieki, która pozbawia zobowiązanego możliwości zarobkowania. W ocenie strony skarżącej, obie przesłanki są w niniejszej sprawie spełnione. Wykazany dokumentacją lekarską stan zdrowia żony skarżącego potwierdza, że jest ona osobą przewlekle chorą. Stale zajmując się żoną, zobowiązany nie ma możliwości uzyskania dodatkowych źródeł dochodów.

W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny przeprowadza kontrolę aktów wydawanych przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Na podstawie zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2012r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. umorzenia należności z tytułu składek. Tym samym, nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Leży to bowiem w granicach wyłącznej kompetencji organu administracji.

Rozpoznawana przez Sąd w niniejszym postępowaniu sprawa dotyczy negatywnie załatwionego przez organ wniosku skarżącego o umorzenie należności

z tytułu składek. Decyzja w tym przedmiocie ma charakter decyzji uznaniowej. Taka forma działania organów administracji publicznej sprowadza się do możliwości wyboru konsekwencji prawnych stwierdzonego stanu faktycznego. Przyjęcie pewnego rodzaju elastyczności w stosowaniu prawa wynika głównie z konieczności ustalenia relacji pomiędzy wartościami respektowanymi przez społeczeństwo indywidualnie na potrzeby konkretnej sytuacji. Bogate w tym zakresie orzecznictwo sądowe kształtuje trwałą

i jednolitą linię, zgodnie z którą kontrola sądowa decyzji o charakterze uznaniowym polega na zbadaniu, czy organ administracji publicznej podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania

i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz wszechstronnego

i wnikliwego jego rozważenia. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności (p. wyrok NSA z 24 kwietnia 2001 r., sygn. akt I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z 13 października 2000 r., sygn. akt III SA 3416/99; wyrok NSA z 14 maja 1997 r., sygn. akt I SA/Łd 344/96; wyrok NSA z 13 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 272/97).

W tym miejscu konieczne jest przypomnienie treści regulacji stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji, tj. art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. doprecyzowuje w tym względzie ust. 2 tego artykułu, zawiera bowiem zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tj. z 2005r. Nr 8, poz. 60, ze zm.),

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej

w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W związku z analizą akt niniejszej sprawy Sąd podzielił stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do braku wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji braku prawnej możliwości umorzenia należności

w oparciu o to kryterium. Z akt tych wynika, że skarżący posiada mienie podlegające egzekucji. Jest bowiem współwłaścicielem gruntów rolnych o łącznej powierzchni 10,88 ha, budynków mieszkalnych, budynków gospodarczych i nieużytków. Uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz jako producent rolny, dopłaty bezpośrednie z ARiMR. Ponadto, według danych Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, zarejestrował on na swoje imię i nazwisko cztery wymienione wyżej samochody osobowe, jeden samochód ciężarowy oraz motocykl. Powyższe powoduje, iż w okolicznościach niniejszej sprawy organ miał podstawy do uznania, iż stan całkowitej nieściągalności zobowiązania z majątku zobowiązanego nie zaistniał, a tym samym nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s..

W związku z powoływanymi przez stronę skarżącą przesłankami umorzenia, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 cyt. wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., zauważyć należy, iż zgodnie z treścią tego uregulowania, Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem Sądu, wyprowadzona przez Zakład na podstawie powoływanych przez stronę okoliczności ocena, że nie zaistniała także żadna z powyższych przesłanek umorzenia należności, nie budzi zastrzeżeń. Należy podkreślić, iż z treści § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia wprost wynika, że to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek, przy czym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS wskazywał na tę powinność zobowiązanego.

W sposób przekonywujący organ wykazał, iż opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (przesłanka przewidziana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, w oparciu o zebrane dowody ustalił m.in., że roczny przychód skarżącego przekroczył sumę rocznych wydatków o kwotę 11.342 zł. Osiągnął on bowiem łączne dochody w wysokości 34.716 zł, w tym z gospodarstwa rolnego - 10.500 zł (tj. w kwocie przyjętej przez organ zgodnie z oświadczeniem strony, a nie według danych statystycznych), otrzymał jako producent rolny dopłaty bezpośrednie (ich wysokość wg oświadczenia strony wyniosła w 2011r. - 13.276,24 zł), wykorzystał już zwrot składek KRUS (w łącznej kwocie 6.140 zł), niektóre zaś z jego codziennych wydatków ponoszone są przez córki (wg oświadczenia strony, ok. 400 zł. miesięcznie).

Wobec tego, iż w związku z postępowaniem skarżący nie przedstawił wszystkich dowodów faktycznie ponoszonych kosztów utrzymania lub innych nadzwyczajnych wydatków, wskazujących, że osiągane dochody są niewystarczające dla pokrycia niezbędnych potrzeb życiowych, prawidłowo wartości te organ przyjął w kwocie około 23.374 zł, opierając się głównie na oświadczeniu strony.

W pełni uzasadnionym było powzięcie przez organ istotnych wątpliwości co do kwoty rzeczywistych dochodów skarżącego, w związku z ujawnieniem w toku postępowania, faktu zarejestrowania przez niego sześciu pojazdów mechanicznych. Jak podano w dołączonych do akt pisemnych oświadczeniach, celem rejestracji pojazdów na jego imię i nazwisko miało być uzyskanie zniżek w ubezpieczeniu komunikacyjnym przez faktycznych właścicieli pojazdów. Wbrew twierdzeniom skarżącego, po ujawnieniu przez organ danych Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, obowiązek jednoznacznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności związanych z rejestracją i własnością powyższych pojazdów spoczywał na wnioskującym o umorzenie zaległości wnioskodawcy, któremu jak wynika z akt, zapewniono czynny udział w całym postępowaniu. Dołączone do akt oświadczenia, według których niektóre ze spornych pojazdów stanowić miały własność innych osób, są niewystarczające dla wyjaśnienia powyższej okoliczności faktycznej, a co za tym idzie dokładnego ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego strony. Wnosząc o umorzenie zobowiązania, to wnioskodawca powinien przekonać organ, iż fakt rejestracji pojazdów pozostawał bez żadnego wpływu na jego sytuację majątkową. To zaś, jak wynika z akt, nie zostało wykazane.

Oceniając sytuację skarżącego Zakład słusznie zauważył, że nie korzysta on z pomocy społecznej. To zaś czyni uprawnionym wniosek, że jego sytuacja nie jest tak dramatyczna, aby zagrożona była sfera elementarnych potrzeb.

Wobec zaprzestania prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej prawidłowa była też ocena, iż nie wystąpiła przesłanka przewidziana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Skarżący nie wykazał również w jaki sposób konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Z akt sprawy wynika, iż małżonka zobowiązanego jest osobą schorowaną i wymaga stałego leczenia, dodatkowo leczona jest psychologicznie i psychiatrycznie, w związku z czym przyjmuje systematycznie leki. Zdaniem Sądu, zasadnie wywiedziono w uzasadnieniu decyzji, że pomimo schorzeń małżonki skarżącego, których organ nie kwestionował, nie zostały przedstawione stosowne orzeczenia lekarskie, z których wynikałoby uznanie jej za osobę niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Tym samym skarżący nie wykazał, aby stan zdrowia żony uniemożliwiał mu prowadzenie gospodarstwa rolnego i osiąganie z tego tytułu dochodu.

Reasumując podkreślić należy, że umorzenie składek zawsze powinno wynikać

z zaistnienia rzeczywiście wyjątkowych i nadzwyczajnych okoliczności wyłączających możliwość ich uregulowania. W opisanych wyżej okolicznościach, uprawniony jest wniosek, iż do takich, biorąc pod uwagę obecną sytuację materialno-bytową, sytuacja zobowiązanego nie należy. W świetle treści powołanych wyżej przepisów, dokonana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ocena sytuacji majątkowej strony, cech dowolności nie nosi. Argumentacja uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jest zdaniem Sądu logiczna i przekonywująca. Świadczy o tym również fakt, iż dostrzegając trudności w zakresie jednorazowej spłaty zadłużenia wobec ZUS, organ wskazał na treść art. 29 u.s.u.s. przewidującego możliwość rozłożenia należności na dogodne raty, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy. Zobowiązany może także, w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ.

W toku postępowania, stosownie do treści art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., organ podjął wszelkie niezbędne kroki w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, po czym dokonał prawidłowej oceny prawnej poczynionych ustaleń faktycznych. Zapewnił też stronie, przewidziane w art. 10 § 1 k.p.a., prawo do czynnego udziału w postępowaniu. Prawidłowo, wywiązał się również z obowiązku poszanowania zasady przekonywania, wyjaśniając stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji. Swoje stanowisko organ uzasadnił stosownie do wymogów zawartych w art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Nie stwierdzając zatem, aby w związku z wydaniem zaskarżonej decyzji doszło do skutkującego koniecznością jej uchylenia, naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.