Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 518/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 12, art. 25, art. 27, art. 27 ust. 1, art. 30, art. 30 ust. 2, art. 31 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 491(16) ust. 2, art. 491(21) ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1228
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tj
article: arr. 7, art. 77 § 1, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 140 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 15zzs(4) ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] marca 2021 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "Kolegium") z dnia [...] maja 2021 r., [...], którą po rozpatrzeniu odwołania M. M., utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia [...] marca 2021 r., [...] o odmowie umorzenia – na wniosek odwołującego się –należności (wraz z odsetkami) obciążających go z tytułu świadczeń uprzednio wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego dzieci.

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach.

Zrelacjonowanie stanu sprawy rozpocząć należy niechronologicznie, to jest od przedstawienia okoliczności ustalonej przez Prezydenta bezpośrednio przed wydaniem decyzji pierwszej instancji. Otóż określono, że na zamknięcie miesiąca marca 2021 r. M. M. był dłużnikiem funduszu alimentacyjnego (a konkretnie Miasta K., które realizowało wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego w rozumieniu art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 877 z późn. zm., dalej "u.p.o.u.a."). Wysokość ciążącego na nim długu powstałego za okres od października 2008 r. do marca 2021 r. to [...] zł netto, natomiast [...] z odsetkami (k. 27 akt administracyjnych).

Z powyższymi należnościami przypadającymi od M. M. wiązały się jego działania zapoczątkowane w lutym 2021 r.

W dniu [...] lutego 2021 r. M. M. zwrócił się do Prezydenta (Biura Świadczeń Rodzinny w K.) o całkowite lub częściowe umorzenie jego długu. Prośbę swą motywował sytuacją materialną, a także zdrowotną. Wyjaśnił, że od 2017 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim w związku z kontuzją kolana. Początkowo przechodził rehabilitację, a następnie był operowany. M. M. wskazał dalej, że w 2019 r. stan jego zdrowia znacząco się pogorszył – wykryto u niego guza tarczycy, wodę w płucach i podejrzenie astmy. Przez stan zdrowia od stycznia 2019 r. przebywa na rencie chorobowej w związku z całkowitą niezdolnością do pracy. Na datę sporządzenia wniosku M. M., jak zaznaczył, ma już rentę od 3 lat, a jego sytuacja nie polepsza się. Cały czas przechodzi leczenie u laryngologa, endokrynologa, pulmonologa, psychiatry, ortopedy i chirurga. Większość wizyt jest prywatna, a renta nie wystarcza mu na finansowanie leczenia. Wnioskodawca wskazał, że jego sytuacja przyczyniła się do obniżenia przez Sąd (rodzinny) kwoty alimentów na trójkę dzieci z [...] zł na [...] zł (k. 173-176 akt administracyjnych).

Pismem z dnia [...] lutego 2021 r., [...] Prezydent wezwał M. M. do udokumentowania trudnej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej, w szczególności przez przedstawienie dokumentów potwierdzających uzyskane dochody i ponoszone wydatki, przedstawienie informacji czy osoby pozostające na jego utrzymaniu mają zasądzone alimenty, złożenie oświadczenia o partycypacji w kosztach poszczególnych domowników, przedstawienie innych dokumentów dotyczących sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej oraz przedstawienie dokumentów potwierdzających wpłaty tytułem zaległych alimentów na rachunek komornika (k. 171 akt administracyjnych).

Jak wynika z akt administracyjnych, dnia [...] marca 2021 r. M. M. dostarczył organowi bardzo obszerną dokumentację obrazującą na 130 stronach jego sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną (k. 39-169 akt administracyjnych).

W aktach utrwalono (nie zostało wskazane, czy dokument złożył sam M. M. czy organ włączył go z urzędu) postanowienie Sądu Rejonowego w K., [...] Wydziału Gospodarczego z dnia [...] marca 2020 r., [...], którym umorzono, za wyjątkiem zobowiązań wymienionych w art. 49121 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 z późn. zm., dalej "P.u."), wszystkie zobowiązania M. M. powstałe przed ogłoszeniem upadłości bez ustalania planu spłaty wierzycieli (k. 29-34 akt administracyjnych). W uzasadnieniu postanowienia obszernie opisano sytuację upadłego, bardzo dokładnie analizując dochody budżetu domowego jego rodziny oraz koszty utrzymania. Akcentowano, że zgodnie z art. 49116 ust. 1 P.u. sąd umarza zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli, jeśli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli. Sąd Rejonowy zaznaczył dalej, że typowym przykładem sytuacji osoby, która może wskazywać na trwałą niezdolność do dokonywania jakichkolwiek spłat jest wystąpienie ciężkiej choroby pozbawiającej szans na zarobkowanie. Sąd doszedł do przekonania, iż M. M. znalazł się w takich właśnie okolicznościach. Jest on w sytuacji zdrowotnej uniemożliwiającej mu jakiekolwiek zarobkowanie, a jedyne kwoty jakie otrzymuje to renta w wysokości [...] zł. Skarżący żyje bardzo skromnie, a mimo to nie posiada żadnego majątku. Sąd Rejonowy, przedstawiwszy kryteria badania (minimum socjalne, minimum egzystencji) zauważył, że M. M. żyje znacznie poniżej minimum socjalnego, a także poniżej minimum egzystencji. Wskazał, że "nie ulega jakiejkolwiek wątpliwości, że upadły nie będzie spłacać zobowiązań, które zaciągnął wcześniej. Sporządzenie jakiegokolwiek planu spłaty wierzycieli oznaczałoby brak środków na bieżące wydatki związane z egzystencją upadłego".

Końcowo Sąd upadłościowy przytoczył treść art. 49121 P.u. i skwitował, że należało zobowiązania M. M. powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości, "za wyjątkiem alimentów zasądzonych na rzecz jego trójki dzieci z pierwszego małżeństwa [...], w całości umorzyć".

Decyzją z dnia [...] marca 2021 r., [...] Prezydent, powołując się na art. 12, art. 25, art. 27 i art. 30 u.p.o.u.a., odmówił M. M. umorzenia w całości lub w części świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Organ wskazał, że zadłużenie wnioskodawcy wynosi [...] zł kwoty głównej i [...] kwoty odsetek. Wyjaśnił dalej, że zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Prezydent w tym kontekście zauważył, że M. M. korzysta z renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Zdaniem organu posiada więc "stałe źródło dochodów i w miarę swoich możliwości może spłacać należności alimentacyjne". Prezydent zauważył też, że M. M. postanowieniem Sądu Rejonowego w K., [...] Wydziału Gospodarczego z dnia [...] marca 2020 r., [...] umorzono wszystkie zobowiązania, za wyjątkiem zobowiązań o charakterze alimentacyjnym, natomiast wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] listopada 2019 r. [...] obniżono alimenty na dzieci z łącznej kwoty [...]zł do kwoty [...]zł. Odnosząc się do sytuacji dochodowej rodziny M. M. organ zaznaczył, że rodzina otrzymuje zasiłki rodzinne wraz z dodatkami na dzieci W. i F. oraz W. w łącznej kwocie [...]miesięcznie, zasiłek pielęgnacyjny na W. w kwocie [...]zł miesięcznie, świadczenie wychowawcze w kwocie [...]zł miesięcznie oraz wypłatę z funduszu alimentacyjnego na W. w kwocie [...]zł miesięcznie. Prezydent oceniając opisaną sytuację skwitował, że M. M. jest w stanie spłacać należności wobec Miasta K., co zresztą czyni, gdyż środki są spłacane dzięki zajęciu komorniczemu. Zaznaczył też, że uzasadnieniem umorzenia należności wobec funduszu alimentacyjnego może być "bardzo, ale to bardzo zły stan zdrowia uniemożliwiający samodzielne funkcjonowanie, nie rokujący żadnej poprawy sytuacji finansowej [...]. Dopóki dłużnik sam nie wymaga stałej opieki osoby trzeciej, powinien zrobić wszystko, by zdobyć środki nie tylko na swoje utrzymanie, ale przede wszystkim na utrzymanie dzieci, na które powinien płacić alimenty.

W odwołaniu M. M. podkreślił, że o tym, że jego sytuacja materialna jest ciężka dowodzi postanowienie Sądu Rejonowego w K., którym ogłoszono wobec niego upadłość konsumencką bez planu spłaty. Z tych samych powodów obniżono mu należne alimenty na dzieci z kwoty od [...] zł do [...] zł. M. M. wyliczył dalej, że do dyspozycji ma kwotę [...]zł renty, z której musi utrzymać żonę i dwóch synów. Dodatkowo obciążają go koszty leczenia, co w ostateczności pozwala mu wygospodarować kwotę około [...] zł. Kwota ta nie jest wystarczająca na pokrycie nawet kosztów gospodarstwa domowego.

Skarżący wywodził także, że organ nie powinien zakładać, iż świadczenia wychowawcze będą służyć na pokrywanie długów. Gdy chodzi o perspektywy zawodowe, to M. M. podkreślił, że jest na rencie chorobowej w związku z całkowitą niezdolnością do pracy i nie ma szans podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Nie uzyskałby bowiem zaświadczenia o zdolności do pracy. Skarżący podał tym samym w wątpliwość tezę organu, że może i powinien zdobyć dodatkowe środki na utrzymanie. Podkreślił, że jego sytuacja nie pozwala mu dorabiać i zarobić 40 tysięcy złotych na spłatę zadłużenia.

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r., [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. Wyjaśniło, że umorzenie należności alimentacyjnych może nastąpić tylko wyjątkowo, w sytuacjach – jak wymaga ustawodawca – szczególnych. Do takich zaliczają się zdarzenia wyjątkowe, losowe, zdrowotne czy rodzinne, kiedy to relacja zadłużenia do budżetu zobowiązanego jest taka, że obciążony nie ma możliwości spłaty zadłużenia. Kolegium uznało, że sytuacja, w jakiej znajduje się M. M., nie ma cech, jakie mogłyby wskazywać na zasadność wniosku o umorzenie należności choćby w części. Posiada on rentę z tytułu niezdolności do pracy – może więc regulować swoje zobowiązania. Ponadto zainteresowany może ubiegać się o rozłożenie należności na raty, tak aby plan spłaty był realny. Zdaniem Kolegium nie bez znaczenia jest także to, że w postępowaniu upadłościowym umorzono M. M. zadłużenie i wyrokiem sądu zmniejszono alimenty na dzieci. Poza tym jego rodzina korzysta z zasiłków rodzinnych z dodatkami, zasiłku pielęgnacyjnego oraz świadczeń wychowawczych.

W skardze M. M. wyraził niedowierzanie wobec argumentów organu. Na wstępie zaznaczył, że dziwi go sugestia, jakoby wiedział, że zachoruje. W jego ocenie Kolegium zdaje się przyjmować bowiem, iż choroba nie jest sytuacją wyjątkową. Dalej w skardze M. M. opisał swoją sytuację zdrowotną, materialną i rodzinną (rozszerzając argumenty odwołania). Akcentował, że uzyskiwane środki nie wystarczają mu na pokrycie podstawowych potrzeb, zwłaszcza, że znaczne środki musi przeznaczać na leczenie. Podkreślił, że nie ma możliwości zarobkowania. Poza tym uzyskiwane w rodzinie środki nie mogą być przeznaczane na spłatę zadłużenia. Po pierwsze pobiera je żona, z którą M. M. ma rozdzielność majątkową, a po drugie służą one dzieciom. Skarżący wywodził też, że upadłość i obniżenie alimentów na dzieci świadczy właśnie o jego trudnej sytuacji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

Przy piśmie przewodnim z dnia [...] października 2021 r. M. M. przedłożył kserokopię decyzji o rencie w związku z przedłużoną do [...] sierpnia 2022 r. ważnością orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy (k. 35-37 akt administracyjnych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Decyzja Kolegium z dnia [...] maja 2021 r., [...] jest nie do zaakceptowania już tylko w powodów proceduralnych. Oczywistym jest, że decyzja odwoławcza wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm., dalej "K.p.a.") nie ma charakteru samodzielnego, ale dotyczy rozstrzygnięcia organu pierwszoinstancyjnego – konkretnie: utrzymuje je w mocy. Tymczasem w decyzji Kolegium objętej skargą nie ma w żadnym miejscu (sentencji, uzasadnieniu) wzmianki ani o dacie ani o numerze decyzji, od której złożono odwołanie i która została utrzymana w mocy.

W ocenie Sądu decyzja Kolegium w takiej postaci, w której nie wskazuje się w żadnym miejscu ani daty ani numeru decyzji pierwszej instancji podlegającej utrzymaniu w mocy, narusza w sposób istotny art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Jest bowiem nie do zaakceptowania w świetle zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 K.p.a.), aby ostateczność rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego była utrwalana przez decyzję organu wyższego stopnia, o której dopiero trzeba się domyślać, jakiego aktu dotyczy.

Pomimo powyższego, chcąc zapewnić M. M. możliwie najsprawniejszy dostęp do wymiaru sprawiedliwości, Sąd przyjął na podstawie opisu sprawy i innych dokumentów z akt, że Kolegium rozpatrywało odwołanie od decyzji Prezydenta z dnia [...] marca 2021 r., [...] To, że decyzja z dnia [...] maja 2021 r., [...] utrzymuje w mocy decyzję Prezydenta z dnia [...] marca 2021 r., [...] można się domyślić na podstawie wzmianki o przedmiocie rozstrzygnięcia. Potwierdzenia bliższej relacji pomiędzy decyzją Kolegium i decyzją Prezydenta można się też doszukać w protokole z posiedzenia Kolegium, gdzie odnotowano numer decyzji pierwszoinstancyjnej [...]

Mając to wszystko na uwadze, Sąd uznał, że mimo poważnych mankamentów treściowych decyzji Kolegium możliwe jest skontrolowanie sprawy administracyjnej w całokształcie.

Przechodząc do zagadnień merytorycznych Sąd zwraca uwagę organów jak i zresztą stanowczo zwraca uwagę M. M. na aspekt, który został zupełnie pominięty, a wymaga analizy.

W niniejszej sprawie przedmiotem decyzji kontrolowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu była odmowa umorzenia wobec M. M. obciążających go należności z tytułu świadczeń wypłaconych jego dzieciom z funduszu alimentacyjnego (gmina wypłacająca – Miasto K.). Wobec tego przesłankami, w granicach których teoretycznie sprawę należało kontrolować, były przesłanki z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. (przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego).

Sąd administracyjny sprawując kontrolę działalności administracji publicznej nie działa jednak w próżni prawnej, a w szczególności musi dostrzegać i zwracać uwagę na zależności prawne, które mogą mieć istotne znaczenie dla kształtowanych przez administrację stosunków prawnych.

W niniejszej sprawie Sąd dostrzegł właśnie taką kwestię, a konkretnie uznał, że organy nie mogą przystąpić do sprawy o umorzenie M. M. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bez gruntownego wyjaśnienia, w jakiej kwocie i czy w ogóle obciążają go należności wobec funduszu.

W toku postępowania było odnotowane, ale nie było przedmiotem analizy, że postanowieniem Sądu Rejonowego w K., [...] Wydziału Gospodarczego z dnia [...] marca 2020 r., [...] umorzono M. M., za wyjątkiem zobowiązań wymienionych w art. 49121 ust. 2 P.u., wszystkie zobowiązania powstałe przed ogłoszeniem upadłości bez ustalania planu spłaty wierzycieli (k. 29-34 akt administracyjnych). Organy (Prezydent jak i Kolegium) przeszły nad tym do porządku, a powodów ku temu można doszukiwać się we wzmiankach w uzasadnieniach decyzji, że umorzenie długów nie objęło "zobowiązań o charakterze alimentacyjnym" (cyt. za Prezydentem), czy "zobowiązań alimentacyjnych" (cyt. za Kolegium). Wypowiedzi te z całą pewnością łączyły się właśnie z zastrzeżeniem Sądu upadłościowego dotyczącym art. 49121 ust. 2 P.u.

W ocenie obecnie orzekającego Sądu administracyjnego ustalenie, co do tego jakie zadłużenie M. M. zostało umorzone postanowieniem Sądu Rejonowego w K., [...] Wydziału Gospodarczego z dnia [...] marca 2020 r., [...]a w szczególności, czy postanowienie wobec upadłego umarzało należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego) nie mogło się sprowadzać do li tylko wzmiankowania o art. 49121 ust. 2 P.u.

W tym miejscu Sąd administracyjny zwraca uwagę organom i skarżącemu, że art. 49121 ust. 2 P.u. wyłącza z umorzenia wobec upadłego różne zobowiązania (ich wymienienie można pominąć), z których jedna tylko kategoria łączy się z okolicznościami niniejszej sprawy. Otóż umorzeniu wobec upadłego zobowiązań w trybie art. 49116 P.u. (bez ustalenia planu spłaty wierzycieli) nie podlegają "zobowiązania o charakterze alimentacyjnym".

Organy i M. M. zdają się przyjmować jako bezsporne, że wobec takiej regulacji "należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego" nie podlegały umorzeniu w drodze postanowienia z dnia [...] marca 2020 r., [...].

Kwestia powyższa – a obecnie orzekający Sąd administracyjny poczuwa się w obowiązku dostrzec ją urzędu – wymaga poważnej analizy ze strony organów.

Zasygnalizować w tym miejscu można, że pomimo "alimentacyjnych" konotacji "zobowiązania o charakterze alimentacyjnym" i "należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego" zdają się znacząco różnić. Te pierwsze utożsamiane są raczej konkretnie ze świadczeniami alimentacyjnymi rozliczanymi bezpośrednio między członkami rodziny. Nie są natomiast świadczeniami alimentacyjnymi w ścisłym znaczeniu zobowiązania regresowe dłużnika alimentacyjnego i podmiotu trzeciego, który alimenty w jego zastępstwie wypłacał (a w takiej relacji pozostaje Miasto K. wobec M. M.).

Aby poprzeć przedstawione wyżej tezy wystarczy odwołać się choćby do wiodących orzeczeń sądów, takich jak uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2015 r., III CZP 77/15 (OSNC 2016, nr 5, poz. 53) oraz najnowsza uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2021 r., I OPS 2/21 (orzeczenia.nsa.gov.pl, Lex nr 3253509). W pierwszej z nich Sąd Najwyższy uznał, że "roszczenie przewidziane w art. 140 § 1 K.r.o. nie jest roszczeniem o świadczenie alimentacyjne". Uchwała III CZP [...] dotyczyła wprawdzie rozliczeń regresowych pomiędzy członkiem rodziny ponoszącym fakultatywnie ciężar alimentów a dłużnikiem alimentacyjnym, jednak jest to relacja bardzo podobna konstrukcyjnie do tej, jaka zachodzi w zakresie rozliczeń pomiędzy dłużnikiem alimentacyjnym a funduszem alimentacyjnym jako wierzycielem (gminą wypłacającą – zob. art. 27 u.p.o.u.a.). W tym przypadku stosunki pomiędzy dłużnikiem alimentacyjnym a wypłacającą zaliczki alimentacyjne gminą także jawią się jako regresowe, a nie jako alimentacyjne. Sąd Najwyższy akcentował bowiem (III CZP [...]), że objęte szczególną ochroną świadczenia alimentacyjne to tylko takie, które występują w relacji pomiędzy zobowiązanymi wobec siebie członkami rodziny. Do roszczeń z tej kategorii nie zaliczą się natomiast roszczenia wtórne (regresowe) wobec podmiotów trzecich. Warto też zasygnalizować, że Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały (III CZP [...]) poczynił nawet wzmiankę o tym, że jednym z przykładów określeń, które utożsamia się z prawnorodzinnymi stosunkami alimentacyjnymi, jest pojęcie "świadczenia o charakterze alimentacyjnym", do którego właśnie odnosi się art. 49121 ust. 2 P.u.

Podobne wnioski płyną z lektury obszernie uzasadnionej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego I OPS [...]. W uchwale tej uznano, że należności uiszczane przez dłużnika alimentacyjnego na rzecz funduszu alimentacyjnego nie są alimentami (tu konkretnie na potrzeby ustawy o pomocy społecznej). Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśniał, że skoro obowiązek alimentacyjny realizowany jest w ramach nawiązanego stosunku alimentacyjnego, powstałego z mocy prawa, niezależnie od woli stron, wskutek istnienia określonych relacji rodzinnych, takich jak pokrewieństwo, powinowactwo czy przysposobienie, to "zapłaty alimentów świadczonych przez zobowiązanego na rzecz tych osób uprawnionych nie można utożsamiać z kwotami należności wyegzekwowanych lub zwróconych przez dłużnika na rzecz funduszu alimentacyjnego w ramach nie prywatnoprawnego lecz przecież, co istotne, publicznoprawnego zobowiązania".

Jeśli natomiast chodzi o realia niniejszej sprawy to warto także wskazać, że w postanowieniu z dnia [...] marca 2020 r., [...] Sąd upadłościowy co prawda przytoczył treść art. 49121 P.u., jednak zaznaczył, że umorzenie dotyczy wszystkich zobowiązań M. M. powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości, "za wyjątkiem alimentów zasądzonych na rzecz jego trójki dzieci". Zdanie to jest kolejnym powodem, dla którego można mieć bardzo poważne wątpliwości, czy nie należałoby uznać, że zobowiązania M. M. – należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powstałe przed ogłoszeniem jego upadłości – zostały umorzone już mocą postanowienia z dnia [...] marca 2020 r., [...].

Obecnie orzekający Sąd administracyjny działa na podstawie skargi mającej za przedmiot decyzję o odmowie umorzenia należności obciążających M. M. wobec funduszu alimentacyjnego. Innymi słowy, sprawa wyjściowo nie dotyczy istnienia samych należności skarżącego wobec funduszu, ale w zasadzie koncentrować się powinna na ocenie wystąpienia przesłanek umorzenia tych należności.

Z tego też powodu Sąd nie uznał za właściwe, aby – z urzędu i na obecnym etapie sprawy – definitywnie przesądzać o następstwach postanowienia Sądu Rejonowego w K., V Wydziału Gospodarczego z dnia [...] marca 2020 r., [...]. W tej kwestii powinny wypowiedzieć się w pierwszej kolejności organy jak też powinien mieć możliwość zajęcia stanowiska M. M..

Przedstawione wyżej wywody miały na celu zaakcentowanie, że przedwczesne było przyjęcie przez organy z góry i bezrefleksyjnie tezy o tym, że należności M. M. z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie podlegały umorzeniu na etapie mocy postanowienia z dnia [...] marca 2020 r., [...]. Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego dostarcza bowiem mocnych argumentów za poglądem, że umarzający skutek postanowienia z art. 49116 ust. 2 P.u. ma skutek wobec należności z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. i że do tych należności nie będzie mało zastosowania wyłączenie z art. 49121 ust. 2 P.u.

Wszystkie powyższe zagadnienia powinny dogłębnie rozważyć organy administracji, gdyż od przyjętego stanowiska zależeć będzie, czy, względnie w jakiej wysokości należności wobec funduszu alimentacyjnego obciążają M. M..

Niezależnie od przedstawionych kwestii Sąd wskazuje, że organy w niniejszej sprawie naruszyły przepisy regulujące administracyjne postępowanie wyjaśniające – art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Prezydent w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2021 r., [...] sugerował M. M. zarobkowanie, natomiast Kolegium – mimo szeregu racjonalnych wyjaśnień odwołania – zupełnie gołosłownie forsowało tezę, że skarżący może spłacać dług w kwocie ponad 40 tysięcy złotych z renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Organy obu instancji nie dostrzegły też, że w prawomocnym orzeczeniu Sądu Gospodarczego – a więc sądu który z racji prowadzonego postępowania jest szczególnie kompetentny do oceny zdolności zarobkowych i potencjału majątkowego osób ubiegających się o upadłość konsumencką – wprost stwierdzono, że M. M. jest w sytuacji zdrowotnej uniemożliwiającej mu jakiekolwiek zarobkowanie oraz, że "nie ulega jakiejkolwiek wątpliwości, że upadły nie będzie spłacać zobowiązań, które zaciągnął wcześniej".

Stosunkowo płytkie rozważania organów stoją w kolizji z ustaleniami zawartymi w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego w K., [...] Wydziału Gospodarczego z dnia [...] marca 2020 r., [...] i jako takie nie mogą być uznane ani za wyczerpujące ani za przekonujące o zasadności decyzji odmownej w oparciu o art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.

Końcowo można jeszcze dodać, że skarżący na poparcie wniosku o umorzenie należności wobec funduszu alimentacyjnego przedłożył 130 stron dokumentów – w tym dokumentacji medycznej. Organy w zasadzie w ogóle ich nie przeanalizowały, a wręcz zlekceważyły je. Sugerowały na przykład, że dopiero od wystąpienia nagłej, ciężkiej choroby i pogorszenia się sytuacji finansowej mogą zależeć przesłanki z art. 30 ust. 2. Nie omieszkały jednak wyjaśnić, dlaczego za taką chorobę nie uznały udokumentowanych: kontuzji kolana, guza tarczycy i depresji (zob. np. k. 111 akt administracyjnych), które – jak wynika z dokumentacji medycznej – spowodowały wieloletnią całkowitą niezdolność do pracy skarżącego, potwierdzoną stosownym orzeczeniem.

Mając to wszystko na uwadze Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – uchylił decyzje obu instancji.

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm.), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (k. 28 akt sądowych).