Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 15/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Służba Bezpieczeństwa
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 8a
journal: Dz.U. 2018 poz 132
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony  Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 maja 2022 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. działając na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży [...], Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej

i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2020 r. poz. 723) dalej ustawa zaopatrzeniowa, po rozpatrzeniu wniosku Pana M. M. (skarżący, wnioskodawca) z dnia [...] czerwca 2018 r., postanowił odmówić wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

Do wydania przedmiotowej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

Pan M. M. wnioskiem z dnia [...] czerwca 2018 r. (data wpływu do organu: [...] czerwca 2018 r.) wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku zainteresowany wskazał na swoją krótkotrwałą służbę w organach Służby Bezpieczeństwa, dodatkowo zaznacza, iż miała ona charakter jedynie stażu. Jednocześnie Pan M. M. podnosił, iż pozytywnie przeszedł weryfikację, a następnie przez ponad 27 lat rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w Wydziale [...] Komendy Wojewódzkiej Policji w W.

Z akt sprawy wynika, że strona została zwolniona ze służby w Policji w dniu [...] lipca 2016 r. i ma ustalone prawo do emerytury, której wysokość ustalono

z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c ustawy zaopatrzeniowej.

Z pisma z dnia [...] marca 2017 r. Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, tj. informacji o przebiegu służby

Nr [...] wynika, że wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, w okresie od dnia [...] listopada 1987 r. do dnia [...] października 1988 r.

W sprawie ustalono, że całkowity okres służby ww. wynosi 28 lat, 7 miesięcy

i 24 dni, z czego okres służby na rzecz totalitarnego państwa wynosi 11 miesięcy

i 9 dni. Do wysługi emerytalnej zaliczono również okres zasadniczej służby wojskowej, tj. 1 rok, 11 miesięcy i 21 dni.

Z kopii kompletnych akt osobowych o sygn. [...], przekazanych pismem z dnia [...] grudnia 2020 r., (znak: [...]) przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie wynika, aby Pan M. M. nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki

w okresie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r.

W otrzymanym z Komendy Głównej Policji piśmie z dnia [...] marca 2019 r. (znak: [...]) przekazano informację dotyczącą przebiegu służby ww. funkcjonariusza. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że Pan M. M. po dniu 12 września 1989 r. rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki. Wielokrotnie podwyższano mu dodatek służbowy do uposażenia oraz kilkukrotnie nadawano wyższy stopień służbowy oraz odznaczono Srebrnym Medalem za Długoletnią Służbę. W aktach sprawy nie stwierdzono informacji o wymierzonych wobec wnioskującego karach dyscyplinarnych. Ponadto w zgromadzonym materiale brak jest dokumentów potwierdzających udział ww. w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla jego życia i zdrowia.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności

z narażeniem zdrowia i życia.

Przedmiotowy art. 8a ustawy zaopatrzeniowej w pierwszym rzędzie nakłada na organ obowiązek weryfikacji spełnienia przez stronę przesłanek formalnych określonych w ust. 1 pkt 1 i 2 tego przepisu. Powyższe przesłanki są nieostre,

co oznacza, że intencją ustawodawcy było zagwarantowanie uprawnionemu organowi możliwości indywidualnego podejścia do każdej sprawy poprzez wprowadzenie uznania administracyjnego.

Organ podkreślił, że krótkotrwałość musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, wszelako z zastrzeżeniem, że winna być ona rozpatrywana przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa.

Wskazano, że krótkotrwałość jest wprawdzie pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak oparłszy się na wykładni językowej należy stwierdzić, że krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością. Organ przywołał również definicje krótkotrwałości ze słownika wyrazów bliskoznacznych.

Organ podkreślił pierwszeństwo wykładni językowej, wskazując, że jest powszechnie akceptowane w orzecznictwie i piśmiennictwie (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2015 r. w sprawie o sygn. akt II CSK 518/14).

Przy rozpatrywaniu sprawy w trybie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, po dokonaniu wykładni językowej, zasadne jest również odwołanie się do wykładni celowościowej (funkcjonalnej), zgodnie z którą przepis ma być tłumaczony tak, aby był najbardziej przydatny do osiągnięcia celu ustawy.

Analizując drugą z przesłanek formalnych wskazał, że rzetelność wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. w szczególności

z narażeniem zdrowia i życia stanowi również przesłankę o charakterze nieostrym, która winna być każdorazowo oceniana indywidualnie.

Analogicznie, zdaniem organu, w oparciu o wykładnię językową, pojęcie rzetelności w ujęciu określającym postawę oraz jakość wykonywania zadań

i obowiązków zawodowych, definiować należy jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy - przyjętych na siebie obowiązków.

Również ze słownika wyrazów bliskoznacznych można przytoczyć synonimy powyższego słowa: "akuratny, całościowy, dogłębny, dokładny, drobiazgowy, gorliwy, niestrudzony, niezawodny, obowiązkowy, oddany, ofiarny, pedantyczny, pewny, pilny, pracowity, precyzyjny, przenikliwy, skrupulatny, solidny, staranny, sumienny, uczciwy, wierny, wnikliwy, wszechstronny, wytrwały" (Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.).

Mając powyższe na uwadze, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że rzetelne wykonywanie obowiązków służbowych oznacza ich realizację na najwyższym poziomie, w sposób niebudzący żadnych wątpliwości ani pod kątem jakościowym, ani z punktu widzenia moralności i honoru funkcjonariusza służb publicznych. Dlatego też stwierdził, że postawa rzetelnego funkcjonariusza charakteryzuje się wzorowością w działaniu służbowym, przez co należy rozumieć nie tylko podejmowanie i nienaganną realizację zadań obligatoryjnych, ale także wykazywanie inicjatywy zarówno w zakresie takich właśnie zadań, jak i poprzez gotowość do realizacji obowiązków dodatkowych.

Organ podkreślił, że zawarty w tym warunku zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" ocenić należy jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza. Wskazał, że warunek "narażenie zdrowia i życia" odnosi się

do kwalifikacji narażenia, rozumianej jako stwierdzenie istnienia zagrożenia innego, niż normalne następstwo pełnienia służby, przy założeniu, że w jej istotę wpisane jest ryzyko zagrożenia życia i zdrowia. Z perspektywy ustawowej regulacji ważne jest aby zagrożenie nie było normalnym następstwem służby, czy też nie miało charakteru hipotetycznego, ale było rzeczywiste, dowiedzione i miało charakter wyjątkowy.

Podsumowując, zadaniem organu jest stwierdzenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego przesłanki można uznać za spełnione, oraz ustalenie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.

Organ przytoczył fragment wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19, w którym NSA wyjątkowo ugruntował użyty w art. 8a ustawy zaopatrzeniowej powyższy zwrot stwierdzając, że: "(...) ustawodawca nie wskazał trzech odrębnych przesłanek określającej treść normy materialnoprawnej podlegającej zastosowaniu, lecz jedną przesłankę »szczególnie uzasadnionych przypadków«, którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia."

W przywołanym powyżej wyroku NSA wskazano bowiem, że: "(...) unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem »służby na rzecz totalitarnego państwa« jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń

z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa - z tego właśnie względu - zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego."

Przechodząc do analizy przedmiotowej sprawy organ wskazał, że całkowity okres pełnionej przez Pana M. M. służby wynosi 28 lat, 7 miesięcy i 24 dni. Natomiast służba pełniona przez niego na rzecz totalitarnego państwa to okres 11 miesięcy i 9 dni, co stanowi około 3,3% ogółu służby. Mając na względzie powyższe ustalenia uznał, że w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka stypizowana w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Odnosząc się do analizy przesłanki uwzględnionej w art. 8a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, organ wskazał, iż nie kwestionuje rzetelnego wykonywania zadań

i obowiązków przez M. M. w trakcie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. W opinii Komendanta Głównego Policji ww. funkcjonariusz rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki

w okresie pełnienia służby w Policji, a dokumenty zgromadzone w sprawie nie zawierają treści, które mogłyby podawać w wątpliwość rzetelność służby wnioskodawcy. Z zebranej dokumentacji wynika, iż Pan M. M. w toku pełnionej służby w Policji posiadał pozytywne opinie służbowe, wielokrotnie podwyższono mu dodatek służbowy do uposażenia oraz kilkukrotnie nadawano wyższy stopień służbowy oraz odznaczono Srebrnym Medalem za Długoletnią Służbę. Uwzględniając powyższe należy wskazać, jak podał organ, że

w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka uwzględniona w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej.

Jednocześnie organ podkreślił, że wnikliwa analiza materiału dowodowego (stanowiącego kopię kompletnych akt osobowych o sygn. [...]), bezsprzecznie dowiodła, iż zainteresowany utożsamiał się z ustrojem totalitarnym, co nie pozostaje bez znaczenia w kontekście dokonywania przez organ oceny, czy sprawa wnioskodawcy stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający zastosowanie wobec niego ww. przepisu.

Organ zaznaczył, że rozpoczęcie przez Pana M. M. służby w Służbie Bezpieczeństwa nie było efektem odgórnego przeniesienia służbowego, lecz wynikało z jego inicjatywy oraz chęci podjęcia jej przez samego zaineresowanego (zob. Podanie do Szefa Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w W. z dnia [...] października 1987 r. strona akt [...], tu cyt. "(...) Zwracam się

z prośbą o przyjęcie mnie do WUSW w charakterze funkcjonariusza. Prośbę swą motywuję tym. że chcę prowadzić walkę z przeciwnikami ustroju socjalistycznego oraz utrzymania praworządności w Polsce Ludowej. W tym nastawieniu wychowałem się w domu rodzinnym. Ojciec od 25 lat jest funkcjonariuszem Służby Bezpieczeństwa (...)", oraz zob. Ankieta Osobowa z dnia [...] października 1989 r. strony akt [...], tu cyt. "(...) Zasadniczym motywem chęci podjęcia pracy

w Służbie Bezpieczeństwa jest zamiłowanie do praworządności i walka

z przeciwnikami ustroju socjalistycznego (...)", czy też (zob. Ślubowanie z dnia [...] stycznia 1988 r. strona akt [...], tu cyt. "(...) stać na straży interesów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i aktywnie uczestniczyć w umacnianiu jej ustroju socjalistycznego, służyć wiernie Ojczyźnie, Partii i Władzy Ludowej oraz strzec ustalonego przez prawo ładu, porządku i bezpieczeństwa publicznego, zwalczać wrogów, bez względu na miejsce ich działania, występujących przeciwko ustrojowi socjalistycznemu i interesom Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz przeciwko innym państwom socjalistycznym, przestrzegać praworządności socjalistycznej ()") Od początku służby Pan M. M. realizował obowiązki na etacie Służby Bezpieczeństwa (zob. Przebieg i organizacjami, ZSMP realizował zadania ideowo-wychowawcze poprzez działalność kulturalną, turystyczną, sportową i rekreacyjną.

W całokształcie działalności ZSMP ważne miejsce zajmowała praca ideologiczna, młodzież zapoznawano z podstawami marksizmu-leninizmu oraz programami PZPR.

W świetle powyższego, zdaniem organu, nie sposób zakwestionować fakt, by bycie członkiem Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej nie było zindywidualizowanym zaangażowaniem się w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego, zaś przełożeni byli usatysfakcjonowani z wyników,

jak i poziomu realizowanych obowiązków służbowych przez Pana M. M. Wnioskodawca był w pełni świadomy co do zawodowej przynależności do SB,

z czego czerpał konkretne korzyści. Ww. niewątpliwie identyfikował się

z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego.

Mając powyższe na uwadze, organ wskazał, że przedmiotowa postawa związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa w ocenie organu, nie kwalifikuje sprawy jako szczególnie uzasadnionego przypadku.

Zdaniem organu zaznaczenia wymaga, że wskazane we wniosku przez wymienionego argumenty, dotyczące rzetelnego wykonywania obowiązków służbowych, otrzymanie nagród, a co za tym idzie sam charakter zadań realizowanych w jednostkach organizacyjnych Policji i wynikające z niego prawdopodobieństwo zaistnienia sytuacji stanowiących zagrożenie życia i zdrowia, nie mogą mieć wpływu na przedmiotowe rozstrzygnięcie w kontekście świadomości strony co do uczestnictwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa.

Mając na względzie analizę materiału zgromadzonego w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, organ stwierdził, że osiągnięcia odnotowane przez Pana M. M. po dniu 12 września 1989 r., niewątpliwie zasługują na uznanie. Jednakże biorąc pod uwagę całokształt służby ww.,

a w szczególności jej charakter przed dniem 31 lipca 1990 r., a także zważywszy

na wyżej opisaną postawę związaną z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji, przedmiotowa sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a tejże ustawy.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł skarżący. Przedmiotową decyzję zaskarżył w całości zarzucając jej:

a/ naruszenie przepisów art. 7 kpa, art. 77 kpa, art. 78 par 1 kpa poprzez wybiórcze dopuszczenie dowodów w sprawie a zwłaszcza dokumentów potwierdzających jakość świadczonej przeze niego służby po 12 września 1989 r.;

b/ naruszenia przepisów prawa materialnego a to art. 8a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy

z dnia 18.02.1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym ... (tekst jednolity z dnia 16 kwietnia 2020 r. Dz.U. z 2020 , poz. 723) poprzez błędną wykładnię przekraczającą granice swobodnego uznania administracyjnego.

Zarzucił również przewlekłość prowadzonego postępowania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Na podstawie art. 50 § 1 oraz art. 54 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718), wniósł skargę

na przewlekłość prowadzonego postępowania przez Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji w sprawie wniosku złożonego w dniu 14 czerwca 2018 r. na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, o wyłączenie stosowania wobec mnie art. (15c, 22a, art. 24a) ww. ustawy emerytalnej, podkreślając, że decyzję otrzymał dopiero [...] marca 2021 r. tj. po 2 latach i 9 miesiącach.

Wskazując na powyższe wnosił o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji

z uwzględnieniem odpowiednio kosztów postępowania według norm przepisanych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd na wstępie wyjaśnia, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) i art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329; zwana dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, z uwagi wyłącznie na zgodność z prawem wydanych decyzji postanowień czy aktów administracyjnych. Sąd, zgodnie z art. 134 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, z zastrzeżeniem art. 57a.

W zaskarżonej decyzji Minister zawarł argumenty na uzasadnienie odmowy wyłączenia stosowania w stosunku do skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Minister doszedł do wniosku, że skarżący spełnia przesłanki,

o których mowa w art. 8a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej, w postaci krótkotrwałości pełnionej służby przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelności wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., przy czym, zdaniem Ministra, w sprawie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek o czym świadczy całokształt służby skarżącego a w szczególności jej charakter przed dniem 31 lipca 1990 r., praca w aparacie polityczno-wychowawczym, a także wyżej opisana postawa ideologiczna skarżącego w okresie służby w strukturach Służby Bezpieczeństwa.

Rozważania w tej sprawie należy poprzedzić stwierdzeniem, że Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach: z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19, z dnia z 21 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1669/19 i z dnia 14 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 2514/19 stwierdził, że przepis art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten, objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa", jest w istocie osobą, która angażowała się

w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i którego prawa – z tego właśnie względu – świadczenia zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego.

Użyty w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej zwrot "ze względu na" ukierunkowuje zatem na pewne istotne okoliczności mogące mieć znaczenie dla ustalenia zaistnienia "szczególnie uzasadnionych przypadków", którymi to okolicznościami są: krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności

z narażeniem zdrowia i życia.

Ustawodawca nie ograniczył się do wskazania kryteriów "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków

po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", lecz kryteria te powiązał z przesłanką "szczególnie uzasadnionych przypadków", a zatem wyraźnie wyodrębnił przesłankę "szczególnie uzasadnionych przypadków",

co w konsekwencji nie daje podstaw do przyjmowania, że wprowadził do tekstu ustawy nieostry zwrot "szczególnie uzasadnionych przypadków" po to tylko, by utożsamić go z kryteriami "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.,

w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", skoro skutek taki mógłby osiągnąć rezygnując z odwoływania się do "szczególnie uzasadnionych przypadków".

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że w ocenie organu skarżący spełnił kryteria, o których mowa w art. 8a ust.1 pkt 1

i pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej, nie spełnia natomiast przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", gdyż utożsamiał się z działalnością państwa totalitarnego przez przynależnością do ZSMP, a także dobrowolnie pełnił służbę

w aparacie bezpieczeństwa.

W ocenie Sądu organ powołując się na wykładnię art. 8a ustawy zaopatrzeniowej dokonaną przez NSA nie dokonał oceny służby skarżącego w aspekcie tam wskazanym. Organ co prawda powołał się na fragmenty ankiet personalnych skarżącego, uznając, że samodzielne zgłoszenie się do służby w SB oraz przynależność do ZSMP, a także praca wywiadowcy w Wydz. [...] wykluczają zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku" skutkującego możliwością zastosowania art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Powołanie się jedynie na fragment ankiet personalnych oraz przynależność do ZSMP i pracę wywiadowcy w Wydz. [...], w ocenie Sądu, nie świadczy, że skarżący wykonując swoje zadania służbowe angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, czy też były to działania nie mające takiego charakteru. Samo członkostwo w ZSMP, choć oceniane negatywnie, nie świadczy bowiem jeszcze

o działaniach zmierzających do budowy państwa totalitarnego, a praca skarżącego jako wywiadowcy nie została oceniona przez pryzmat jego działań. Według Sądu, wnikliwa analiza materiału dowodowego nie pozwala na przyjęcie zindywidualizowanego zaangażowania skarżącego w działalność bezpośrednio ukierunkowaną

na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Z akt administracyjnych wynika, że działalność skarżącego w ramach państwa totalitarnego polegała na wykonywaniu zwykłych, standardowych czynności charakterystycznych dla każdej służby publicznej. Ogólne wnioski wywiedzione

z faktu świadomej i sumiennej realizacji zadań służbowych czy przynależności

do ZSMP świadczą o błędnej interpretacji przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Prowadzą bowiem do konstatacji, że z regulacji objętej przepisem art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym mogą skorzystać wyłącznie osoby, które służyły państwu totalitarnemu pod przymusem bądź podjęły (bez zgody przełożonych) współpracę z demokratyczną opozycją. Tymczasem takich funkcjonariuszy nie dotyczy obniżenie uposażenia (vide art. 23c pkt 2 i art. 15c ust. 5 ustawy

o zaopatrzeniu emerytalnym).

Na zakończenie należy odnotować, że w dniu [...] września 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zagadnienia prawnego w sprawie o sygn. akt [...], podjął uchwałę o następującej treści: Kryterium "służby na rzecz totalitarnego państwa", określone w art. 13b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.

Powyższe naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 8a ustawy zaopatrzeniowej), jak i prawa procesowego (art. 7, art. 77 i art. 107 Kpa.) zmuszały tut. Sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego takiego wadliwego rozstrzygnięcia,

na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329).

Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany do tego, aby zastosować się do argumentacji prawnej przywołanej w niniejszym uzasadnieniu, i by przez jej pryzmat dokonać ustaleń faktycznych a następnie ich oceny. Dokonując powyższych działań, Minister winien kierować się konstytucyjnymi dyrektywami poszanowania wolności i sprawiedliwości (z preambuły Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że obejmuje ona prawa podstawowe dla państwa oparte na poszanowaniu wolności i sprawiedliwości, a wśród nich prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 i 2), realizacji dobra wspólnego (art. 1 Konstytucji RP) oraz urzeczywistniania zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2) [patrz. I OSK 1895/19].