Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 944/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-09 00:00:00+01:00 ()
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 243 par 1, art. 244 par 1, art. 245 par 1 i par 2, art. 246 par 1 pkt 1, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Starosty W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 23 września 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania J. S. prawa pomocy w zakresie całkowitym. Od ww. postanowienia wnioskodawca wniósł sprzeciw wskazując, że dochód w wysokości 2.314,19 zł netto dla ośmioosobowej, wielodzietnej i wielopokoleniowej rodziny jest wystarczającym dowodem na uznanie, że rodzina żyje w ubóstwie. J. S. zarzucił również błędne przyjęcie, że jest właścicielem nieruchomości oraz że utrzymuje rodzinę syna, który faktycznie nie może pracować ze względu na przewlekłą chorobę.

We wniosku z dnia 1 grudnia 2014 r. J. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego z urzędu, w sprawie ze skargi na bezczynność Starosty W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 23 września 2014 r. o udzielenie informacji publicznej.

We wniosku wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, czwórką małoletnich wnuków oraz synem i synową. Oświadczył, że zarówno on, jak i jego żona nie posiadają żadnego majątku i oszczędności. Podał, że rodzina utrzymuje się z otrzymywanych przez niego i jego żonę emerytur rolniczych po 992,93 zł brutto, oraz zasiłków rodzinnych na czworo dzieci – w łącznej wysokości 524 zł otrzymywanych przez syna i synową. Oświadczył także, że łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.509,86 zł brutto (2.314,19 zł netto) miesięcznie. Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne, którym zajmują się syn i synowa nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał.

Wyjaśnił, że jego synowa, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, które jest wykorzystywane wyłącznie w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje 100 – 150 zł miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania (...). Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 powyżej przytoczonego przepisu). Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" ; autorzy – Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554).

Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11).

Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.

Analizując jednak treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz treść załączonych do niego dokumentów źródłowych należy stwierdzić, że tak wnioskodawca, jak i jego rodzina nie żyją w ubóstwie.

Z akt sprawy wynika bowiem, że J. S. i jego żona Z. S. otrzymują emerytury rolnicze w wysokości po 992,93 zł. Co więcej, przyznane emerytury stanowią stały dochód wnioskodawcy i jego żony, a dochód ten nie podlega egzekucji sądowej, czy administracyjnej i jako dochód wolny od jakichkolwiek zajęć jest wypłacany w pełnej wysokości.

J. i Z. S. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z synem W. S., jego żoną J. S. oraz ich małoletnimi dziećmi K., P., M. i Ma. S. Zamieszkują oni w domu o powierzchni 200 m² stanowiącym ich własność. W. S. i jego żona prowadzoną gospodarstwo rolne o powierzchni 10,8845 ha, w tym 1,6 ha lasu, które według oświadczenia wnioskodawcy nie przynosi dochodów. Syn wnioskodawcy pobiera zasiłki rodzinne w łącznej wysokości 524 zł.

Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jego syn jest osobą chorą i nie może wykonywać ciężkiej pracy. Załączone do wniosku kserokopie badań świadczą jednak jedynie o tym, że jego syn cierpi na pewne dolegliwości zdrowotne, leczy się i rehabilituje. W stosunku do W. S., jak również w stosunku do jego żony nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Tym samym skoro prowadzone przez nich gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, to brak jest przeszkody do poszukiwania przez nich innych źródeł zarobkowania. Wyjaśnić bowiem należy, że, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy. Pozostający z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym syn posiada gospodarstwo rolne, którym może rozporządzać w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12).

W realiach rozpoznawanej sprawy ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy obejmować winna zatem również możliwości uzyskiwania dochodów przez członków rodziny pozostających z J. S. we wspólnym gospodarstwie domowym, które jak wykazano wyżej, nie są w pełni wykorzystane.

Rozpoznając bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej wnioskodawcy tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym skarżącego, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro zatem wnioskodawca godzi się na to, że syn wraz z rodziną pozostają na jego utrzymaniu, to nie jest to okoliczność pozwalająca przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Podkreślić należy, że na wnioskodawcy nie ciąży obowiązek utrzymywania syna i jego rodziny. Z tytułu prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego jest on zobowiązany jedynie do ponoszenia kosztów z tytułu wspólnego zamieszkiwania z synem i jego rodziną. Natomiast okoliczność, że skarżący oraz jego żona pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z synem W. i jego rodziną, a syn nie osiąga żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, nie jest samoistną podstawą do przyznania prawa pomocy.

Jednocześnie podnieść należy, iż wnioskodawca od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 782). W ocenie Sądu, z analizy niniejszej sprawy, jak i wcześniejszych spraw, w których stroną był J. S., wynika, że posiada on zdolność do jasnego i precyzyjnego formułowania swoich żądań oraz uzasadnia je, poprzez dokładne wskazywanie przepisów prawa, do których organ powinien się zastosować. Okoliczność ta świadczy zatem o tym, że nie jest on pozbawiony możliwości samodzielnego działania, zaś przedmiotowa sprawa, która zawisła przed Sądem, nie jest sprawą przekraczającą możliwości samodzielnego działania wnioskodawcy, jak również poniesienia przez niego kosztów postępowania. Skoro wnioskodawca decyduje się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, to powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych wnioskodawca sobie nie zapewnił i – we własnej ocenie – ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać.

Powtórzyć należy, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt I OZ 781/14, wydanego po rozpatrzeniu zażalenia J. S. na postanowienie WSA w Warszawie odmawiające przyznania prawa pomocy).

Nadto należy zauważyć, że sytuacja majątkowa skarżącego i jego możliwości płatnicze były również przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w takim samym - niezmienionym stanie faktycznym. Postanowieniami z dnia 26 września 2012 r. o sygnaturach: I OZ 696/12, I OZ 697/12 oraz I OZ 704/12 oraz postanowieniem z dnia 28 lutego 2013 r. sygn. akt I OZ 134/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia J. S. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.