Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1680/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust .1- 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 lutego 2017 r. sprawy ze skargi W.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 października 2016 r. nr[...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 24 października 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku W. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 września 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Rozstrzygnięcie to zapadło na tle następującego stanu faktycznego:

W dniu 29 sierpnia 2014 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G., Inspektorat (...) wpłynął wniosek W. K. o umorzenie należności z tytułu składek, na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012r., poz. 1551), za okres objęty przepisami tej ustawy.

W. K. spełniał wymagania określone w tej ustawie, zaś decyzją z dnia 28 kwietnia 2015 r. określono warunki umorzenia należności w niej określonych, m.in. obowiązek spłaty należności niepodlegających umorzeniu.

W dniu 25 maja 2016 r. wnioskodawca zawarł z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych umowę o układ ratalny nr [...], dotyczący należności niepodlegających abolicji. Wnioskodawca opłaca raty terminowo, zgodnie z harmonogramem wskazanym w umowie.

W dniu 8 lipca 2016 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek W. K. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 28 ust. 1-3, ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 963), w skrócie "u.s.u.s.".

W uzasadnieniu wskazał, że zawarł umowę z dnia 25 maja 2016 r. nr [...] o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Od stycznia 2011 r. jest rencistą a świadczenie do wypłaty wynosi miesięcznie 1.352, 91 zł. Wpłata raty średnio 330 zł miesięcznie pozbawia go środków na kupno leków, które są niezbędne, gdyż jest poważnie chory na serce i ma astmę oskrzelową. Nadto z powodu choroby nie może podjąć pracy zarobkowej, która pozwoliłaby mu opłacić zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wnioskodawca zaznaczył, że renta, którą otrzymuje, to jedyne źródło utrzymania i nie ma majątku w postaci oszczędności.

Decyzją z dnia 1 września 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek za okresy wskazane w sentencji tej decyzji, tj. za ubezpieczenie społeczne za okres 03-06/2009, 09/2009-01/2010, 03-12/2010; ubezpieczenie zdrowotne za okres 06-07,09-11/2007, 07/2008,03/2009-12/2010; Fundusz Pracy za okres: 03-06/2009, 09/2009-01/2010, 03-12/2010.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca podtrzymał żądanie umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację materialną.

Decyzją z dnia 24 października 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję.

W uzasadnieniu podniósł, że obowiązek rozliczania składek oraz ich terminowego przekazywania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spoczywa wyłącznie na płatniku, który decydując się na prowadzenie pozarolniczej działalności obowiązany jest zapoznać się z całokształtem przepisów z tego zakresu, co dotyczy również osób, które uzyskały stosowne uprawnienia emerytalne. Również ewentualne powierzenie prowadzenia spraw dotyczących rozliczania i odprowadzania składek osobom trzecim nie zwalnia z obowiązku monitoringu stanu konta płatnika składek. Organ podkreślił, że obowiązek opłacania składek na poszczególne fundusze nie jest zależny od uzyskiwania, bądź też nie, dochodu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności.

Dalej organ podał, że w myśl art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w niniejszej sprawie nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż planowane postępowanie egzekucyjne, np. egzekucyjne zajęcie renty, powinno umożliwić stopniowe zaspokojenie roszczeń z tytułu składek. Organ zwrócił przy tym uwagę, że zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, właściwy w sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego może wdrażać środki egzekucyjne łącznie z możliwością licytacyjnego zbycia ruchomości (np. pojazd mechaniczny) i nieruchomości osoby zobowiązanej.

Ponadto organ wskazał, że zgodnie z dokonanymi ustaleniami wnioskodawca jest właścicielem lokalu mieszkalnego i planowane jest obecnie zabezpieczenie przedmiotowych należności z tytułu składek, poprzez wpis hipoteki przymusowej do księgi wieczystej tej nieruchomości.

Wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych przystąpił do rozpatrzenia wniosku w oparciu o art. 28 ust.3a u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

Organ podał, że zgodnie § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, tj. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

Zdaniem organu, w niniejszej sprawie wnioskodawca nie udowodnił, aby jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwiała mu spłatę zaległych należności. Nie można uznać, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Co ważne, wnioskodawca spłaca kredyt w formie pożyczki konsolidacyjnej. Ponadto wnioskodawca nie wskazał na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nadto nie udowodnił stanu przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na opisaną wyżej decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skarżący powtórzył argumenty, dotyczące jego trudnej sytuacji materialnej. Podkreślił, że mieszkanie, które posiada, jest jego jedynym majątkiem, nie ma żadnych oszczędności, lecz jedynie kredyty. Z powodu długotrwałej choroby popadł bowiem w długi, które powodują, że żyje na granicy ubóstwa. Ponadto skarżący zaznaczył, że został pouczony, że ZUS jest gotowy zlicytować jego mieszkanie, aby zaspokoić roszczenia. W związku z tym skarżący wniósł o umorzenie zaległości w całości.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Podczas rozprawy, która odbyła się przed tut. Sądem w dniu 15 lutego 2017 r., skarżący podtrzymał argumenty zawarte w skardze. Dodał również, że posiada jedynie samochód marki Volvo, syn nie przebywa w domu, a żona wybiera się na emeryturę, co będzie wiązało się z brakiem środków na spłatę raty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.")

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu administracyjnego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

Przepisy te określają przypadki, w razie zaistnienia których możliwe jest umorzenie należności składkowych w całości bądź w części. I tak, należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w ust. 3 cyt. artykułu. Z kolei co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, to szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w powołanym już rozporządzeniu, w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 tego aktu prawnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1.dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż planowane postępowanie egzekucyjne, np. egzekucyjne zajęcie renty, powinno umożliwić stopniowe zaspokojenie roszczeń z tytułu składek. Organ zwrócił przy tym uwagę, że zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, właściwy w sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego może wdrażać wskazane w przywołanej ustawie środki egzekucyjne łącznie z możliwością licytacyjnego zbycia ruchomości (np. pojazd mechaniczny) i nieruchomości osoby zobowiązanej.

Ponadto organ wskazał, że zgodnie z dokonanymi ustaleniami, według stanu na dzień 24 października 2016 r., wnioskodawca jest właścicielem lokalu mieszkalnego, przy ul. B. [...] KL. [...] w G. i planowane jest obecnie zabezpieczenie przedmiotowych należności z tytułu składek, poprzez wpis hipoteki przymusowej do księgi wieczystej ww. nieruchomości.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że organ prawidłowo ocenił, że w przedmiotowej sprawie istnieje możliwość skutecznego wyegzekwowania należności, a zatem nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji umarzającej należności z tytułu składek.

Jak już podkreślono, alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2.poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3.przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

W tym miejscu należy podkreślić, że przywołany wyżej przepis rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje więc, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należnych świadczeń. Co ważne, przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną.

Ponadto przychylić się należy do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

W rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącego. W ocenie Sądu, słusznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że w wypadku skarżącego nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla skarżącego i jego rodziny. Skarżący uzasadniał żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne, problemami natury finansowej oraz ciężką chorobą. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że zgodnie z danymi zawartymi w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z dnia 8 kwietnia 2016 r. skarżący nie pracuje zarobkowo i pobiera rentę (netto 1.352, 91 zł), nie posiada dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej oraz zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką (ur. 1957 r., dochód netto 1.776,93 zł) oraz synem (ur. 1979 r.). Stałe wydatki rodziny związane z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz itp.) kształtują się na poziomie 760 zł, a koszty związane z jego leczeniem skarżącego (np. wykup leków, badania, wizyty) wynoszą 200 zł. Skarżący wskazał również, że posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 12.000 zł, a miesięczna rata kredytu wynosi 652 zł.

Ponadto w toku postępowania wnioskodawca przedłożył zaświadczenie, wystawione przez Bank "A", który udzielił mu w dniu 11 stycznia 2016 r. pożyczki konsolidacyjnej w wysokości 6.319,38 zł. Miesięczna rata spłaty wynosi 234,04 zł. Na dzień 27 lipca 2016 r. kwota zadłużenia wynosiła 970,25 zł. W zaświadczeniu wskazano, że w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. spłata należności z tytułu kredytu przebiegała terminowo.

Mając na uwadze powyższe ustalenia dokonane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Sąd zauważa, że pomimo akcentowanej przez skarżącego trudnej sytuacji finansowej, sukcesywnie spłaca swoje zobowiązania wobec innych podmiotów. Oznacza to, że skarżący powinien także uregulować należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W ocenie Sądu, brak jest racjonalnych powodów do przyjęcia, że inne zobowiązania skarżącego mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami wobec ZUS.

Ponadto w motywach zaskarżonej decyzji organ podniósł, że wnioskodawca nie wskazał na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych odnotował również, że skarżący nie udowodnił stanu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. W tym zakresie organ podniósł, że przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

Podkreślić zatem należy, że samo istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności nie może być rozpatrywane z pominięciem generalnego wymogu spowodowania zbyt ciężkich skutków dla skarżącego i jego rodziny w przypadku opłacenia składek, co należy ocenić biorąc pod uwagę jego stan majątkowy i sytuację rodzinną. Trafnie więc organ podniósł, że w niniejszej sprawie jakkolwiek skarżący wskazał na poważne problemy zdrowotne oraz złożył dokumentację medyczną, to jednak uzyskuje stosowne dochody, tj. świadczenie rentowe - 1352,91 netto zł oraz prowadzi gospodarstwo domowe wraz z pracującą małżonką i z synem. Zaznaczyć należy, że uzyskiwane przez wnioskodawcę świadczenie rentowe jest niewątpliwie substratem utraconej możliwości zarobkowania.

Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest natomiast sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił uwagę, że zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych o wysokości minimum socjalnego w grudniu 2015 r., zmodyfikowane minimum socjalne - grudzień 2015 r. - dla gospodarstwa pracowniczego 3 - osobowego (z tym, że chodzi tutaj o mężczyznę, kobietę i dziecko starsze w wieku 13 -15 lat) wynosiło 2.796,33 zł. Zgodnie z powyższymi obliczeniami zmodyfikowane minimum socjalne - grudzień 2015 r. - dla gospodarstwa emeryckiego 2-osobowego wynosiło 1.788,24 zł, dla gospodarstwa pracowniczego 2-osobowego wynosiło 1.780, 94 zł, a dla gospodarstwa pracowniczego 1-osobowego wynosiło 1.078,71 zł. Organ zaakcentował przy tym, że z akt sprawy nie wynika, aby syn skarżącego był trwale i całkowicie wykluczony z rynku pracy i nie mógł podjąć pracy zarobkowej.

Organ dodał także, że pojęcie uzyskiwania dochodu jest pojęciem obiektywnym, o czym świadczy fakt, iż ustawodawca umożliwia prowadzenie egzekucji np. z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń rentowych i emerytalnych oraz z wierzytelności zobowiązanego (możliwe jest ich egzekucyjne zajęcie). Tym samym np. renta lub emerytura są źródłami dochodu, które mogą być przeznaczone (oczywiście do pewnej wysokości) na spłatę zadłużenia z tytułu składek.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie udowodnił, że nie jest w stanie opłacać należności z tytułu składek bez narażania siebie na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skoro zatem skarżący nie wykazał, że po jego stronie zaszły przesłanki otwierające możliwość rozważenia umorzenia zaległości, to rozstrzygnięcie organu należało uznać za poprawne.

Zaakcentować należy, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Podzielić przy tym należy pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13, iż świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną - nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia z 2003 r. będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy.

Podsumowując, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sytuacja finansowa skarżącego w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została oceniona należycie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem interesów, publicznego i indywidualnego skarżącego, oraz stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wnioski wyprowadzone z tej oceny nie noszą znamion dowolności.

Niezależnie od powyższego, przypomnieć należy, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu.

Końcowo, ustosunkowując się do zawartego w skardze wniosku o umorzenie zaległości w całości, podkreślić należy, iż sądy administracyjne - w myśl art. 184 Konstytucji RP - sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, że sąd administracyjny na skutek zaskarżenia działania lub zaniechania organu nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego jej załatwienia, lecz ma jedynie skontrolować pod względem legalności działanie tego organu. Z tego względu sąd administracyjny, co do zasady, nie może zastępować organu administracji i wydawać końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli administracji publicznej.

Z tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na mocy art. 151 p.p.s.a.