Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3103/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 151 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Anna Wesołowska Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2015 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu wniosku M.G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] orzekającą o odmowie uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.Z., W.Z. i M.B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Pismem z dnia 12 grudnia 1990 r. M.G. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w K. z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za mienie utracone na byłym terytorium RP. A.Z. pozostawiła majątek obejmujący: dom murowany z zabudowaniami i [...] ha ogrodu w miejscowości P. przy ul. [...] oraz parcelę o pow. [...] ha w miejscowości S. pod P.. M.B. pozostawiła majątek obejmujący grunt w P., objęty [...] oraz 1/3 część parceli gruntowych nr [...], [...] i [...] objętych [...].

W wyroku z dnia 21 maja 2002 r. Sąd Okręgowy w K. ustalił, że A.Z. i W.Z. pozostawili w związku z ll wojną światową nieruchomość w P., woj. [...], obejmującą [...] ha z ogrodem warzywnym i sadem przydomowym, zabudowaną domem mieszkalnym murowanym oraz stajnią murowaną i piwnicą. Zgodnie z pkt ll sentencji tego wyroku ustalono, że A.Z. pozostawiła w S. pod P. nieruchomość o pow. [...]. pkt Ill i IV ustalono, że M.B. pozostawiła nieruchomości w miejscowości P., woj. [...]: [...] część nieruchomości złożonej z parcel gruntowych [...], [...] i [...], objętych [...] oraz nieruchomość oznaczoną jako parcela gruntowa o nr [...], objętej [...].

Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2005 r. Sąd Okręgowy w K. ustalił, że M.B. pozostawiła w miejscowości P. 1/3 część nieruchomości, złożonej z parcel gruntowych [...], [...], [...], objętych [...] o łącznej pow. [...] m2 oraz nieruchomość położoną w P. oznaczoną jako parcela gruntowa nr [...] o pow. [...] m2, objętej [...].

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2005 r. Prezydent Miasta K. przekazał wniosek M.G. z dnia 12 grudnia 1990 r. Wojewodzie [...], zgodnie z właściwością.

Następstwo prawne po zmarłej właścicielce nieruchomości ustalono na podstawie: - postanowienia Sądu Rejonowego dla K. z dnia [...] lipca 1980 r., w którym stwierdzono, że spadek po B.Z. na podstawie ustawy nabyli: ojciec W.Z. w 3/4 częściach oraz siostra M.G. w 1/4 części; - postanowienia Sądu Rejonowego dla K. w K. z dnia [...] maja 1996 r., w którym stwierdzono, że spadek po W.Z. nabył w całości wnuk S.G.; - postanowienia Sądu Rejonowego dla K. w K. z dnia [...] października 1999 r., w którym stwierdzono, że spadek po M.B. na podstawie ustawy nabyły dzieci: A.Z. i S.B., po połowie. W postanowieniu tym stwierdzono ponadto, że spadek po A.Z. nabyli: mąż spadkodawczyni W.Z. oraz dzieci spadkodawczyni M.G. i B.Z., po 1/3 części każde z nich; - postanowienia Sądu Rejonowego dla K. w K. z dnia [...] kwietnia 2000 r., w którym stwierdzono, że spadek po S.B. nabyła na mocy ustawy M.G. w całości. Zmiana nazwiska strony potwierdzona została odpisem skróconym aktu małżeństwa z dnia [...] sierpnia 1968 r.; - postanowienia Sądu Rejonowego dla K. w K. z dnia [...] maja 2010 r., w którym stwierdzono, że spadek po S.O. na podstawie testamentu nabyła w całości matka M.G.. Zgodnie z odpisem skróconym aktu małżeństwa z dnia [...] sierpnia 1968 r. J.G. zawarł związek małżeński z M.Z., urodzoną dnia [...] czerwca 1942 r. w P.. W odpisie skróconym aktu urodzenia M.Z. z dnia [...] maja 1999 r. wskazano, że urodziła się ona w P. w dniu [...] czerwca 1942 r.

Orzeczeniem Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddziału w K. z dnia [...] stycznia 1947 r. stwierdzono, że M.B. pozostawiła w P. dom murowany, budynek gospodarczy oraz ogród o pow. [...] m2. Z kolei orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1947 r. Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddziału w R. stwierdzono, że A.Z. zamieszkiwała w P., w woj. [...] oraz pozostawiła w tej miejscowości [...] ha ogrodu warzywnego z małym sadem, dom mieszkalny murowany, stajnię i piwnicę.

Pismem z dnia 16 listopada 2005 r. M.G. oraz pismem z dnia 26 listopada 2007 r. S.O. zwrócili się do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.Z. i M.B. nieruchomości w P. oraz z tytułu pozostawienia przez A.Z. nieruchomości w S.

Wojewoda [...] pismem z dnia 28 listopada 2007 r. wezwał strony do przedłożenia dowodów określonych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą", w tym dowodów potwierdzających miejsce zamieszkania właścicieli pozostawionego mienia w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP.

W piśmie z dnia 18 kwietnia 2008 r. M.G. wskazała, że wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] maja 2002 r. nie jest prawidłowy w zakresie ustalenia, że dom z ogrodem w P. i parcela budowlana w S. stanowiły współwłasność W.Z..

W piśmie z dnia 20 sierpnia 2008 r. strona wniosła o uwzględnienie wyroków Sądu Okręgowego w K.. W piśmie z dnia 20 września 2008 r. wnioskodawczyni wskazała, że W.Z. "wyjechał przed wrześniem 1940 z [...], gdzie pracował w swym zawodzie do L. by być blisko matki wnioskodawczyni A.Z. w charakterze narzeczonego i następnie wyjechał z żoną do jej domu rodzinnego do P.. Do pisma załączone zostały m. in. poświadczenie S.B. z dnia [...] sierpnia 1958 r. oraz poświadczenie K.S. z dnia [...] lutego 1960 r. wskazujące, że W.Z. pracował w L. w okresie od dnia [...] września 1940 r. do dnia [...] czerwca 1941 r.

W oświadczeniu złożonym w dniu 5 kwietnia 2011 r. M.G. wskazała, że właścicielką nieruchomości pozostawionych w P. była M.B. a ponadto, że nieruchomość opisana w orzeczeniach Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w K. z dnia [...] stycznia 1947 r. oraz Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w R. z dnia [...] stycznia 1947 r., a także w wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] maja 2002 r. jest tożsama.

Przy piśmie z dnia 25 maja 2011 r. Urząd Miasta K. przekazał kserokopie dokumentów stanowiących zawartość koperty dowodu osobistego W.Z.. W karcie osobowej z dnia [...] kwietnia 1951 r. jako miejsce zamieszkania do dnia [...] września 1939 r. wskazane zostały K., a w okresie okupacji P.. We wniosku o wydanie dowodu osobistego z dnia 5 maja 1952 r. W.Z. wskazał, że jego miejscem zamieszkania do 1939 r. były K., zaś w okresie okupacji miejscowość R., w powiecie [...].

Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. Wojewoda [...] potwierdził w pkt 1 w całości M.G. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.Z. udziału w prawie własności nieruchomości w P. oraz nieruchomości w S., woj. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W pkt 7 i 8 odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez W.Z. i M.B. w P., woj. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z treścią wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] maja 2002 r., którego ustaleniami na podstawie art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego organ administracji jest związany, współwłaścicielami nieruchomości pozostawionych w P. byli A.Z. i W.Z.. Odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty za pozostawienie przez W.Z. udziału we współwłasności nieruchomości wynika z faktu, że nie spełnił on wymogu określonego w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - nie zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z dokonanych przez organ wojewódzki ustaleń wynika, że jego miejscem zamieszkania w tym dniu były K..

Po rozpatrzeniu odwołania M.G. z dnia 31 lipca 2012 r. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że dowody zebrane w sprawie wskazują, że miejscem zamieszkania W.Z. w dniu 1 września 1939 r. było obecne terytorium RP. Organ wojewódzki prawidłowo oparł swoje ustalenia o wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] maja 2012 r. Określone w art. 365 Kpc związanie m. in. organów administracji treścią prawomocnego orzeczenia wyraża nakaz przyjmowania przez nie, że w objętej nim sytuacji stan prawny przedstawiał się tak, jak to wynika z sentencji tego wyroku. Organy obu instancji uznały, że wyrok ustalający Sądu Okręgowego w K. oznacza, że "pozostawienie" nieruchomości przez małżonków W. i A.Z. dotyczy nie okoliczności faktycznej (tj. posiadania), lecz pozostawienia swojej własności, w rozumieniu ustawy. W zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. Minister Skarbu Państwa przypomniał, że art. 2 pkt 1 ustawy w jej ówczesnym brzmieniu ustanawiał wymóg zamieszkania na dawnych terenach Rzeczypospolitej Polskiej - a nie tylko ich opuszczenia wraz z pozostawieniem nieruchomości. Tymczasem wspomniany wyżej wyrok nie dotyczy w ogóle tej kwestii, natomiast pozostałe dowody nie wskazują na to, by W.Z. spełniał obowiązującą wówczas przesłankę zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. na dawnych Kresach Wschodnich.

Pismem z dnia 5 maja 2014 r. M.G. wystąpiła do Ministra Skarbu Państwa z wnioskiem o wznowienie przedmiotowego postępowania. Do wniosku załączone zostały m. in. dokumenty dotyczące miejsca zamieszkania i zameldowania A.Z.. i M.B. po wojnie. Według strony wyjaśniają one przyczyny, dla których wydane zostały dwa niezależne orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w K. oraz w R.. Jak wskazał Minister Skarbu Państwa w decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. okoliczności te nie mają znaczenia dla rozpatrywanej sprawy. Przedmiotem dokonywanych ustaleń, zgodnie z nową regulacją wprowadzoną ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r., może być wyłącznie miejsce zamieszkania W.Z. przed wybuchem wojny. W zakresie prawa własności przedmiotowych nieruchomości organy administracji związane są w dalszym ciągu wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] maja 2002 r. M.G. do wniosku z dnia 5 maja 2014 r. załączyła również: - postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] listopada 2012 r. odrzucające wniosek powódki o przywrócenie terminu oraz odrzucające skargę o wznowienie postępowania w sprawie; - kserokopię postanowienia Sądu Grodzkiego w P. z dnia [...] grudnia 1937 r., w którym stwierdzono, że spadek po J.B. przypadł w całości M.B.; - fragment wspomnień ks. S.B., pt. "Historia krzyżem znaczona. Wspomnienia z życia Kościoła katolickiego na Ziemi [...] 1939-1945". Na stronie 89 tej publikacji opisano losy W.Z. na początku wojny. Zgodnie z tą relacją przed wojną pracował on w R., a od września 1939 r. przebywał w P., uchodząc przed Niemcami, gdzie mieszkał aż do maja 1940 r.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. Minister Skarbu Państwa wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r.

W piśmie z dnia 1 lipca 2014 r. Minister Skarbu Państwa poinformował stronę, że w związku z tym, iż obowiązujące przepisy również wymagają wykazania, iż właściciel pozostawionego mienia zamieszkiwał także na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zobowiązał wnioskodawczynię do przedłożenia dowodów potwierdzających tę okoliczność, tj. wykazania, że w rozumieniu przepisów powołanych w znowelizowanym art. 2 ustawy W.Z. zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed wybuchem wojny.

W piśmie z dnia 8 lipca 2014 r. M.G. wskazała, że w dacie wydania wyroku z dnia 21 maja 2002 r. przesłanka zamieszkiwania nie obowiązywała.

Minister Skarbu Państwa - po przeprowadzeniu na wniosek M.G. z dnia 5 maja 2014 r. wznowionego postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2012 r. orzekającą o utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.Z., W.Z. i M.B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r. Decyzja została doręczona stronie w dniu 28 lipca 2014 r. W uzasadnieniu wskazano, że na gruncie przedmiotowej sprawy, nie można uznać, że W.Z. zamieszkiwał na byłym terytorium RP w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Pismem z dnia 6 sierpnia 2014 r. M.G. zwróciła się do Ministra Skarbu Państwa o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku załączyła potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię postanowienia Sądu Grodzkiego w P. z dnia [...] grudnia 1937 r.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazał, że wyrokiem z dnia 23 października 2012 r. Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt. SK 11/12), ogłoszonym dnia 30 października 2012 r. (Dz. U. z 2012, poz. 1195), orzekł, że art. 2 pkt 1 ustawy w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania w dacie 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W dniu 27 lutego 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 poz. 195). Na podstawie art. 1 tej ustawy dokonano zmiany przepisu art. 2 ustawy. Na podstawie znowelizowanego art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu, co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych, co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych, co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) - oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; 2) posiada obywatelstwo polskie.

Z kolei art. 2 ust. 1 powyższej ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. stanowi, iż osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 145a Kpa, stosuje się odpowiednio, z tym że termin na zgłoszenie żądania wznowienia postępowania wynosi 6 miesięcy i biegnie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Przepisów art. 146 § 1 Kpa oraz art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "Ppsa" nie stosuje się. Zgodnie z art. 145a § 1 Kpa można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

Minister Skarbu Państwa podtrzymał twierdzenie zawarte w swojej decyzji z dnia [...] lipca 2014 r., że na gruncie przedmiotowej sprawy nie istnieją podstawy do uchylenia dotychczasowej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2012 r., w której utrzymano w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r. o odmowie potwierdzenia M.G. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.Z. nieruchomości w P., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Odmowa potwierdzenia M.G. prawa do rekompensaty wynikała z niespełnienia przez W.Z., współwłaściciela pozostawionej nieruchomości, przesłanki zamieszkania zawartej w art. 2 pkt 1 ustawy, przy czym ustalenie przysługującego mu prawa własności dokonane zostało na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] maja 2002 r.

Minister wskazał, że w momencie wydania decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r. przepis ten przewidywał, że właściciel nieruchomości musiał m. in. w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwać na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można było przyjąć, że W.Z. spełniał tę przesłankę. W dokonanej zarówno przez Wojewodę [...] w decyzji z dnia [...] lipca 2012 r., jak i przez Ministra Skarbu Państwa w decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r. ocenie jedynym miejscem jego zamieszkania były w dniu 1 września 1939 r. K.. Negatywna ocena spełnienia tego wymogu implikowała więc, w myśl art. 7 ust. 2 ustawy, wydanie decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Nowelizacja przepisu art. 2 ustawy, wprowadzona ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. zmodyfikowała wymóg zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. w ten sposób, że przy ocenie jego spełnienia należy uwzględnić przepisy obowiązujące w tej dacie. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r., w art. 2 ust. 1 przewiduje możliwość złożenia wniosku o wznowienie postępowania dla osób, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Minister wskazał, że właściciel pozostawionej nieruchomości miał w dniu 1 września 1939 r. "dodatkowe" miejsce zamieszkania w rozumieniu ówczesnych przepisów. Przedwojenne przepisy przewidywały, że dana osoba mogła posiadać więcej, niż jedno miejsce zamieszkania. Właściciel nieruchomości mógł więc zamieszkiwać na obecnym terytorium Polski, ale jednocześnie posiadać takie "dodatkowe" miejsce zamieszkania na byłym jej terytorium. Każde jednak z tych miejsc musiało spełniać kryteria określone w przepisach przedwojennych. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych miejsce zamieszkania musiało być miejscem na terenie Polski, gdzie obywatel polski mieszkał z zamiarem stałego pobytu. Artykuł 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego z dnia 29 listopada 1930 r. przewidywał, że miejscem zamieszkania była miejscowość, w której pozwany przebywał z zamiarem stałego pobytu, a zgodnie z § 3 rozporządzenia z dnia 23 maja 1934 r. przez zamieszkanie w gminie rozumiało się fakt zajmowania w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych. Paragraf 4 ust. 1 rozporządzenia przewidywał ponadto, że zmiana miejsca zamieszkania następuje przez rzeczywiste zamieszkanie w obrębie innej gminy, połączone z zamiarem ustalenia tam swej siedziby.

Minister Skarbu Państwa podtrzymał swoje stanowisko zawarte w decyzji z dnia [...] lipca 2014 r., że w przedmiotowej sprawie opisywana wyżej przesłanka zamieszkiwania nie została spełniona również na gruncie aktualnie obowiązujących przepisów prawnych. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że miejscem zamieszkania W.Z. w dniu 1 września 1939 r. były K.. W tej bowiem miejscowości ześrodkowane były jego stosunki osobiste i gospodarcze w rozumieniu § 3 rozporządzenia z dnia 23 maja 1934 r. Po wybuchu wojny W.Z. przyjechał do P. i zamieszkał u swojej narzeczonej A.Z.. W P. zawarli oni w dniu [...] czerwca 1941 r. związek małżeński, tam również urodziła się w dniu [...] czerwca 1942 r. ich córka. Oświadczenia K.S. i S.B. potwierdzają zatrudnienie W.Z. w L. w okresie od dnia [...] września 1940 r. do dnia [...] czerwca 1941. W karcie osobowej W.Z. z dnia [...] kwietnia 1951 r. wskazano, że do dnia1 września 1939 r. zamieszkiwał on w K., a w okresie okupacji w P.. W ankiecie wypełnionej celem wydania dowodu osobistego W.Z. jako miejsce zamieszkania do 1939 r. wskazał K., ul. [...], zaś w czasie okupacji miejscowość R. w powiecie [...], czyli miejscowość do której udała się rodzina Z. po opuszczeniu byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zamieszkiwanie na byłym terytorium RP dopiero po wybuchu ll wojny światowej potwierdzają również przedłożone przez stronę przy wniosku o wznowienie postępowania fragmenty publikacji ks. S.B.. Zgodnie z jego wspomnieniami W.Z. przed wojną pracował na [...], w R.. Następnie uciekając przed Niemcami przeniósł się do P., gdzie miał mieszkać aż do maja 1940 r. Następnie ukrywając się przed władzą radziecką zamieszkiwał i pracował w L.. Dowód ten potwierdza więc jedynie wcześniejsze ustalenia organu, że W.Z. opuścił swoje miejsce zamieszkania położone na obecnym terytorium RP dopiero po wybuchu wojny.

W odniesieniu do podnoszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutów Minister Skarbu Państwa wyjaśnił, że organy administracji na podstawie art. 365 § 1 Kpc związane są ustaleniami dokonanymi przez Sąd Okręgowy w K. w prawomocnym wyroku z dnia [...] maja 2002 r. Zgodnie z treścią tego orzeczenia przedmiotowe nieruchomości pozostawione zostały przez A. i W.Z. Należy przy tym podkreślić, że pozostawić daną nieruchomość może tylko i wyłącznie jej właściciel. Niespełnienie przez W.Z. przesłanki zamieszkiwania na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r. oznacza, że nie jest możliwym potwierdzenie prawa do rekompensaty za udział we współwłasności pozostawionej nieruchomości, który przysługiwał mu zgodnie z powołanym wyżej wyrokiem z dnia [...] maja 2002 r.

Organy administracji, będąc związane ustaleniami dokonanymi w wyroku przez sąd powszechny, muszą dokonać oceny spełnienia przez właściciela nieruchomości przesłanki zamieszkiwania, nawet jeżeli ze zgromadzonych dowodów wynikałoby bezspornie, że nie był on właścicielem pozostawionej nieruchomości. Odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty za należący do W.Z. udział we współwłasności pozostawionej nieruchomości wynika z niespełnienia przez niego określonej w ustawie przesłanki domicylu. Nie można się zgodzić ze skarżącą, że ustawa obala wyrok Sądu, w tej części w jakiej wyrok przyznaje własność W.Z., jak również z poglądem, że organy administracji mogą pominąć, zignorować, usunąć dokonane przez Sąd Okręgowy w K. ustalenia. Oceniając spełnienie przez właściciela pozostawionej nieruchomości poszczególnych przesłanek określonych w ustawie, w dokonywanych ustaleniach organ musi uwzględnić treść dyspozycji zawartej w art. 365 § 1 Kpc w zakresie związania prawomocnymi orzeczeniami sądów i w tym zakresie nie może dokonywać innych ustaleń. Zasada ta znajduje zastosowanie w sprawach o potwierdzenie prawa do rekompensaty, nie została bowiem w żaden sposób wyłączona przez ustawodawcę. W ocenie organu W.Z. w dniu 1 września 1939 r. posiadał jedno miejsce zamieszkania, którym było miasto K. lub R. (miejsce pracy). Nie posiadał on innych, tzw. "dodatkowych" miejsc zamieszkania w rozumieniu przedwojennych przepisów, określonych w art. 2 pkt 1 lit. a, b i c. Nie spełniał więc przesłanki zamieszkiwania na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r.

Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] M.G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że po wejściu w życie w 2005 r. nowej ustawy organy administracji nie są związane wadliwym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] maja 2002 r., sygn. akt [...] w zakresie pozostawienia przez m. in. W.Z. w związku z wydarzeniami II Wojny Światowej nieruchomości w P.. Ze zgromadzonych dowodów wynika bowiem, że w dniu 1 września 1939 r. W.Z. był narzeczonym A.B., a prawowitym właścicielem nieruchomości od czasów przedwojennych był J.B., a później M.B.. Stanowisko prezentowane przez Ministra Skarbu Państwa uważa za błędne, ponieważ W.Z. stał się członkiem jej rodziny dopiero w [...] czerwca 1941 r. po ślubie z matką skarżącej A.Z.. Skarżąca wskazała, że nowa ustawa z 2005 r. nie jest sprzeczna z wyrokiem Sądu z 2002 r. ponieważ w wyroku tym nie wskazano, że W.Z. w danej dacie, tj. w dniu 1 września 1939 r. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości, a zatem organ stosując art. 2 pkt 1 ustawy może ustalić właściciela nieruchomości w dniu 1 września 1939 r., co nie będzie podważać sentencji tego wyroku. Skarżąca wskazała też, że w zaskarżonej decyzji są pewne nieścisłości: 1) W.Z. nigdy nie był współwłaścicielem nieruchomości położonej w S., lecz A.Z. z d. B., co potwierdza akt notarialny i wyrok Sądu; 2) rodzice skarżącej nie zawarli małżeństwa w P. tylko w L.. Skarżąca wskazała też, że podana w ankiecie wypełnionej dla celów pracowniczych przez jej ojca informacja, że spędził okupację w miejscowości R./k. D. wygląda w rzeczywistości tak, że faktycznie od czasu ucieczki z [...] do podjęcia pracy w P. ojciec przebywał w miejscowości R. Jednakże podawanie w ankietach przy podejmowaniu pracy, że w czasie okupacji przebywało się w ZSRR było ryzykowne, ponieważ trafiało się na listę osób podejrzanych ideologicznie. Skarżąca podała, że Minister błędnie wskazał, że W.Z. zamieszkiwał na stałe w swoim domu w R.. Mieszkając w R. ojciec skarżącej przebywał w ziemnym bunkrze z chorą babką skarżącej, nią samą i z postrzeloną matką skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał prezentowane w sprawie stanowisko.

W piśmie z dnia10 lutego 2015 r. M.G. dodatkowo wskazała, że wyrok Sądu z 2002 r. określa stan własnościowy nieruchomości w P. na datę jego opuszczenia, co miało miejsce na przełomie lutego i marca 1944 r. Wyrok ten nie wspomina o dacie 1 września 1939 r. W swoich dokumentach W.Z. nie miał adresu domu w P.W dokumentach M.B. i A.B. widniało miejsce zamieszkania w P., a były to: orzeczenie PUR z 1947 r., Kenkarta M.B., akt notarialny z 1936 r. i poświadczenie obywatelstwa z 1936 r. dotyczące A.B., wspomnienia S.B.. Skarżąca wskazała, że organy pominęły inny wyrok Sądu, tj. z dnia [...] grudnia 1937 r., nr [...] wydany przez Sąd Grodzki w P. wskazujący na M.B. jako właściciela domu w P.. Ten wyrok też był dla organów wiążący. Obydwa wyroki Sądów - w oparciu o domicyl i sytuację prawną domu i W.Z. w dniu 1 września 1939 r. dają się pogodzić.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Sąd zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie M.G. w piśmie z dnia 5 maja 2014 r. domagała się, w trybie art. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty...(Dz. U. z 2014 r. poz. 195), wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2012 r., który utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r. Trzeba mieć na uwadze, że poprzez ten wniosek skarżąca kwestionuje rozstrzygnięcia jakie zapadły w zwykłym toku instancji, dotyczące odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez W.Z. poza obecnymi granicami RP w miejscowości P., województwo [...] (pkt 7 decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r. utrzymany w mocy decyzją organu odwoławczego).

Nie budzi wątpliwości Sądu to, że wznowienie na wniosek strony postępowania w opisanym wyżej zakresie było dopuszczalne i że zaistniała podstawa do wznowienia postępowania. Wniosek o wznowienie postępowania złożyła bowiem osoba uprawniona z art. 2 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej z dnia 12 grudnia 2013 r. – spadkobierca po W.Z., której odmówiono w pkt 7 decyzji Wojewody [...] potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez jej ojca W.Z. w miejscowości P. z powodu niespełnienia przesłanki "zamieszkiwania" na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r. Poza sporem jest to, że M.G. zachowała termin 6 - miesięczny, o którym mowa w przepisie art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

Spór w sprawie wznowieniowej dotyczy natomiast tego, czy W.Z., jako współwłaściciel pozostawionego mienia - zabudowanej nieruchomości położonej w miejscowości P. (pkt I prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] maja 2002 r., sygn. akt [...]), spełnił przesłankę, o której mowa w art. 2 pkt 1 ustawy, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z dnia 12 grudnia 2013 r.

Minister Skarbu Państwa stoi na stanowisku, że zgromadzone w sprawie dowody wskazują na to, że W.Z. przed II wojną światową, ani też w dniu 1 września 1939 r. nie miał miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP w rozumieniu przedwojennych przepisów: art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580), art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489). Zdaniem Ministra Skarbu Państwa, materiał dowodowy sprawy wskazuje, że W.Z. do dnia 1 września 1939 r. miał jedno miejsce zamieszkania - zamieszkiwał w K. bądź w R. (miejsce pracy). Tam ześrodkowane były jego stosunki osobiste i gospodarcze. Na teren Kresów Wschodnich do P. udał się dopiero po wybuchu wojny rozpoczętej w 1939 r., gdzie zamieszkiwał z narzeczoną A.B., aż do maja 1940 r. Następnie zamieszkiwał w L., gdzie pracował w okresie od [...] września 1940 r. do [...] czerwca 1941 r.. Minister ustalił też, że W.Z. w 1941 r. zawarł w P. z matką skarżącej związek małżeński, a w 1942 r. tam urodziła się ich córka. W czasie okupacji W.Z. zamieszkiwał też w miejscowości R. w powiecie [...].

Z zaprezentowanego przez Ministra Skarbu Państwa stanowiska w kwestii wykładni przepisu art. 2 pkt 1 ustawy oraz dokonanej przez ten organ oceny przesłanki "zamieszkiwania" przez W.Z. na byłym terytorium RP wynika, że owo "zamieszkiwanie" winno być oceniane w przedziale czasowym obejmującym czasy przedwojenne (bez wyraźnej granicy początkowej) do dnia 1 września 1939 r. (końcowa data tego okresu).

Tymczasem - zdaniem Sądu – przepis art. 2 pkt 1 ustawy nie określa dnia 1 września 1939 r. jako końcowej daty "zamieszkiwania" właściciela pozostawionego mienia na byłym terytorium RP. Zdaniem Sądu, przepis ten dotyczyć będzie niewątpliwie właścicieli pozostawionego mienia, którzy w okresie przedwojennym zamieszkiwali na byłym terytorium RP. Przepis art. 2 pkt 1 ustawy nie wyklucza jednak sytuacji, gdy właściciel pozostawionego mienia miał miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisów wskazanych w lit. a-c pkt 1 art. 2 ustawy na byłym terytorium RP w okresie czasu liczonym od wybuchu wojny rozpoczętej w 1939 r. do czasu opuszczenia byłego terytorium RP, na skutek okoliczności związanych z II wojną światową, o których mowa w przepisie art. 1 ustawy.

Poza sporem jest to, że zmiana przepisu art. 2 pkt 1 ustawy, która weszła w życie 27 lutego 2014 r. została wywołana poprzez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12 (Dz. U. z 2012 r. poz. 1195). Faktem jest, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu tego wyroku odwołał się do realiów międzywojennych w jakich egzystowali obywatele polscy (np. w zakresie migracji i relokowania pracowników), jednakże wynika to z tła faktycznego sprawy zawisłej przed Trybunałem Konstytucyjnym. W tej sprawie odmowa przyznania prawa do rekompensaty była podyktowana tym, że obywatel polski – współwłaściciel pozostawionego mienia bezpośrednio przed wojną nie zamieszkiwał na byłym terytorium RP. Trybunał wskazał, że osoba ta przed wojną z powodów osobistych i rodzinnych przeprowadziła się do miejscowości położonej na obecnym terytorium RP, gdzie mieszkała i pracowała, natomiast w lecie 1939 r. została zmobilizowana, a w dacie 1 września 1939 r. przebywała z oddziałem na terenie byłego państwa polskiego, a następnie przedostała się do R. Trzeba mieć na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawodawca może rozważyć zasadność szczególnego potraktowania tych repatriantów, którzy przed wybuchem II wojny światowej całe swoje życie związali z kresami wschodnimi, a dla których przesiedlenie było najbardziej dotkliwe. Trybunał Konstytucyjny nie zanegował zatem możliwości przyznania prawa do rekompensaty osobom, które po wybuchu II wojny światowej zamieszkiwały na byłym terytorium RP.

Ze zgromadzonych w sprawie dowodów (pism skarżącej z dnia 20 września 2008 r., 18 maja 2011 r., oświadczeń K.S. z dnia 17 lutego 1960 r. i S.B. z dnia 6 sierpnia 1958 r., Karty Osobowej, Ankiety, protokołu przesłuchania z dnia 9 czerwca 2011 r., odpisu skróconego aktu urodzenia M.Z., fragmentów wspomnień Ks. S.B. pt. "Historia Krzyżem Znaczona. Wspomnienia z życia Kościoła katolickiego na Ziemi [...] 1939-1945") wynika, że W.Z. od września 1939 r., będąc zaręczony z A.B., mieszkał tam do maja 1940 r. Później poszukiwał pracy w L.. Przed wrześniem 1940 r. wyjechał do L. Mieszkał tam około roku u ks. S.B. – brata A.B.. Z A.B. w L. w dniu [...] czerwca 1941 r. wziął ślub. Pracował w L. w okresie od [...] września 1940 r. do [...] czerwca 1941 r. W dniu [...] lipca 1941 r. udał się wraz żoną do jej domu rodzinnego do P.. Tam też w dniu [...] czerwca 1942 r. urodziła się M. córka A. i W.Z.. Pod koniec lutego 1944 r. W.Z. opuścił P. uciekając wraz z rodziną przed bandami ukraińskimi i przybył do L. Następnie wraz z rodziną przyjechał do D. i udał się do miejscowości R., gdzie mieszkali jego rodzice. W 1944 r. podjął pracę w P. i tam się przeprowadził. Po wojnie zamieszkał w K..

Z powyższego wynika, że W.Z. spełnił przesłankę "zamieszkiwania" na byłym terytorium RP, o której mowa w przepisie art. 2 pkt 1 ustawy. W.Z. od września 1939 r. do lutego 1944 r. zamieszkiwał w P., a więc na byłym terytorium RP. Z dokumentacji wynika, że W.Z. miał, w rozumieniu § 3 ust. 2 w zw. z § 9 rozporządzenia (...) o meldunkach i księgach ludności oraz art. 3 ust. 1 ustawy o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, miejsce zamieszkania w P.. Tam ześrodkowane były jego stosunki osobiste (tam miał siedzibę główną mieszkając z żoną, córką i rodziną żony) i tam była jego majętność (zgodnie z pkt I sentencji prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] maja 2002 r., sygn. akt [...]). W.Z. był osobą czasowo nieobecną w swoim miejscu zamieszkania, ponieważ czasowo przebywał i pracował w L. [(§ 5 lit. i rozporządzenia (...) o meldunkach i księgach ludności].

Wobec tego Sąd uznał, że Minister Skarbu Państwa w stanie faktycznym niniejszej sprawy dokonał błędnej wykładni art. 2 pkt 1 ustawy, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zwraca uwagę, że prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] maja 2002 r., sygn. akt [...], ustalający, że m. in. W.Z. pozostawił w P. nieruchomość w związku z wydarzeniami II Wojny Światowej – na mocy przepisu art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego - wiązał w sprawie Ministra Skarbu Państwa, jak i Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Wobec tego prowadzenie postępowania administracyjnego w celu wykazania, że to M.B. była w dniu 1 września 1939 r. właścicielem pozostawionego mienia w P., było niedopuszczalne. Wyrok sądu powszechnego wydany w sprawie z zakresu mienia zabużańskiego w trybie art. 189 Kpc w zw. z art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) ustalał bowiem prawo własności m.in. W.Z. do pozostawionego mienia . Z uwagi na moc wiążącą orzeczenia, określoną w art. 365 § 1 Kpc, organy administracyjne i sądy muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (por. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2041/11; wyrok NSA z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 341/12). Rację ma więc Minister Skarbu Państwa, że w postępowaniu administracyjnym nie było możliwe ponowne badanie tego zagadnienia.

Sąd nie zgodził się ze skarżącą, że postanowienie Sądu Grodzkiego w P. z dnia [...] grudnia 1937 r., [...] ustala w sposób odmienny i prawidłowy stan własnościowy nieruchomości w P., od tego wadliwie ustalonego w wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] maja 2002 r., sygn. akt [...], który zapadł w sprawie z zakresu mienia zabużańskiego. Wskazane wyżej Skarżąca nie dostrzega tego, że powyższe postanowienie rozstrzyga wyłącznie o kwestiach spadkowych po śmierci J.B. (m. in. powołaniu do dziedziczenia, zrzeczeniu się praw do spadku, ustaleniu wartości spadku, powierzeniu zarządu spadkiem, przyznaniu spadku, zakończeniu postępowania spadkowego). Nie jest to orzeczenie sądu ustalające stan prawny nieruchomości w P. pozostawionej poza obecnymi granicami RP.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Skarbu Państwa będzie miał na uwadze zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Minister przy wydaniu decyzji załatwiającej wniosek o wznowienie postępowania uwzględni to, że W.Z. spełnił przesłankę "zamieszkiwania" na byłym terytorium RP, o której mowa w przepisie art. 2 pkt 1 lit. a i c ustawy. W dalszej kolejności Minister wyjaśni i oceni, czy W.Z. spełnia pozostałe przesłanki z wymienione w przepisach art. 1 i art. 2 ustawy: 1) czy był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, 2) czy pozostawił mienie w P. w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Jeżeli chodzi o przesłankę z pkt 1) organ weźmie pod uwagę m. in. wniosek o wydanie dowodu osobistego z dnia 21 września 1964 r. oraz Ankietę z dnia 5 maja 1952 r., a jeżeli chodzi o przesłankę z pkt 2) prawomocny wyrok ustalający Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] maja 2002 r., sygn. akt [...]. Jeżeli organ uzna, że w sprawie będzie miał zastosowanie przepis art. 151 § 1 pkt 2 Kpa, wówczas wykorzysta do ustalenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez W.Z. w P. operat szacunkowy z dnia [...] października 2011 r., który zachowuje walor dowodowy i nie podlega procedurze aktualizacji (art. 10 ust. 2 ustawy).

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.