Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 112/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 50 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 5-7
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 1714
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu

SENTENCJA

Dnia 12 lipca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda –Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2018 roku sprawy ze skargi I. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania usług opiekuńczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] znak: [...]; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat K. R. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy A kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez I. D. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...] w sprawie przyznania usług opiekuńczych w okresie od 1 października 2017 r. do 31 października 2017 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017r. poz. 1257), art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2015r. poz.1659 ze. zm.), art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017r. poz. 1769, dalej jako u.p.s.) oraz uchwały Rady Miejskiej w Ł. nr [...] z dnia [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania (Dz. Urz.Woj. [...] z [...] poz. [...] z późn. zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta Ł.:

1. przyznał I. D. pomoc w formie usług opiekuńczych w okresie 1 października 2017r. do 31 października 2017r. w wymiarze 5 dni w tygodniu od poniedziałku do piątku w ilości 4 godzin dziennie w dni robocze oraz w sobotę w ilości 3 godzin dziennie w dni robocze;

2. zakres przyznanych usług obejmuje: przygotowywanie posiłków lub dostarczenie obiadów, podawanie posiłków, karmienie, dokonywanie zakupów ze środków finansowych klienta, załatwianie spraw bieżących i urzędowych, utrzymanie porządku i czystości mieszkania (bez mycia okien i generalnego sprzątania), czynności związane z praniem odzieży i bielizny, oddawanie bielizny pościelowej do pralni, prasowanie, zmiana bielizny oraz słanie łóżka, czynności związane z pielęgnacją i higieną osobistą klienta, pomoc przy ubieraniu, opieka nad chorym leżącym zlecona przez lekarza, wzywanie i kontakt z lekarzem, realizacja recept, towarzyszenie w drodze do lekarza i w trakcie wizyty u lekarza;

3. ustalił odpłatność za 1 godzinę usług opiekuńczych w wysokości 13,02 zł w dni robocze co stanowi 70% pełnego kosztu godziny usług wynoszącego aktualnie 18,60 zł oraz 15,40 zł w soboty;

4. zwolnił I. D. częściowo z ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńcze i ustalił odpłatność na kwotę 5,58 zł, co stanowi 30% pełnego kosztu godziny usług wynoszącego aktualnie 18,60 zł oraz 6,60 zł w soboty;

5. odpłatność winna być regulowana miesięcznie do 25 dnia następnego miesiąca na rachunek bankowy GETIN NOBLE BANK S.A. nr 08 1560 0013 2025 0305 5218 0027 lub w kasie Wydziału MOPS w każdy poniedziałek w godzinach 10.00 - 12.30 oraz 13.00-15.00;

6. usługi opiekuńcze świadczone będą w miejscu zamieszkania I.D. przez Fundację Pomocy Niepełnosprawnym "A" Ł., ul. A114.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła I. D. zwracając się z prośbą o zmniejszenie płatności za usługi opiekuńcze do 0,55 zł za dzień powszedni oraz 1,10 zł za soboty. Odwołująca się wskazała, iż jest osobą całkowicie niepełnosprawną, mającą stałą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji. Choruje na postępujący zanik mięśni. Wydatki jakie ponosi na leczenie, opiekę oraz rehabilitację przekraczają jej dochody. Wskazała, że proponowana opłata w wysokości 5,58 zł za dzień powszedni i 6,60 zł za soboty nie pozwoli na egzystencjonalne potrzeby.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] w sprawie przyznania usług opiekuńczych.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji, przywołując treść art. 2 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 u.p.s. wskazał, że jedną z form pomocy mającą zagwarantować realizację określonego wyżej celu pomocy społecznej jest świadczenie w postaci usług opiekuńczych. Przesłanki przyznania pomocy w postaci usług opiekuńczych w sposób ogólny zostały określone w art. 50 u.p.s. Dalej Kolegium zacytowało treść przepisów art. 50 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 5 oraz ust. 6 u.p.s.

Następnie Kolegium wskazało, że świadczenie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania jest jednym z zadań własnych Gminy z zakresu pomocy społecznej. Gmina jest zobowiązana do organizowania usług opiekuńczych i ich opłacania według zasad ustalonych w danej gminie. Na terenie Gminy Miejskiej Ł. obowiązuje uchwała Rady Miejskiej w Ł. nr [...] z dnia [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania (Dz. Urz.Woj. [...] z [...] poz. [...]).

Zgodnie z § 2 uchwały Rady Miejskiej w Ł. z dnia [...] nr [...] przy przyznawaniu usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych uwzględnia się:

1) rodzaj schorzenia i sprawność fizyczną klienta;

2) warunki mieszkaniowe;

3) sytuację rodzinną i materialną;

4) uwarunkowania środowiskowe;

5) wydolność opiekuńczą rodziny;

6) przewidziane w budżecie na dany rok budżetowy środki finansowe na realizację zadania.

Uchwała powyższa określa także cenę za jedną godzinę usług oraz zasady ustalania odpłatności za te usługi.

Zgodnie z § 3 powołanej powyżej uchwały :

1. cena za jedną godzinę usług opiekuńczych wynosi 18,60 zł.

2. cena za jedną godzinę usług opiekuńczych świadczonych w soboty, niedziele i święta wynosi 22 zł.

3. cena za jedną godzinę specjalistycznych usług opiekuńczych wynosi 20 zł.

4. cena za jedną godzinę specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych w soboty, niedziele i święta wynosi 32 zł.

W myśl § 4 powołanej wyżej uchwały, w przypadku, gdy dochód osoby objętej usługami, o których mowa w § 1 lub dochód na osobę w jej rodzinie nie przekracza kryteriów, które określono w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone są nieodpłatnie.

Zgodnie z § 5 wysokość odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, w przypadku osób i rodzin, których dochód przekracza kryteria określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., uzależniona jest od sytuacji dochodowej świadczeniobiorcy i ustalana według tabel określonych w załącznikach Nr 1 i Nr 2 do niniejszej uchwały.

W myśl § 6 zmiana wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze następuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonana została przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych waloryzacja świadczeń emerytalnych i rentowych.

Stosownie zaś do § 7 w/w uchwały :

1. Osoba zobowiązana do ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze, może zostać częściowo zwolniona od opłat w przypadku:

1) wnoszenia opłat za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) strat materialnych powstałych w wyniku zdarzenia losowego;

3) ponoszenia stałych, niezbędnych i uzasadnionych wydatków, których wysokość

zagraża egzystencji, związanych:

a) z potrzebami mieszkaniowymi,

b) z procesem leczenia, w tym z koniecznością rehabilitacji, zakupu leków, artykułów higienicznych lub pielęgnacyjnych, a także stosowania określonej diety.

Osoba zobowiązana do ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze, może zostać całkowicie zwolniona od opłat w przypadku jednoczesnego wystąpienia więcej niż jednej z przesłanek określonych w ust. 1.

Kolegium wskazało, że art. 50 u.p.s. stwarza organowi pomocy społecznej możliwość (nie obowiązek) przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych. Istota pomocy, o jakiej mowa w powyższym przepisie sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać charakter nadzwyczajny. Przyznanie pomocy w sytuacji bardzo ograniczonych środków finansowych i dużej liczby wnioskodawców oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności, zaś ustalenie jej wymiaru wymaga uwzględnia także uzasadnionych potrzeb innych osób ubiegających się o pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych.

Dlatego w każdej ze spraw organ pomocy społecznej rozważa sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc, jej stan zdrowia i na tej podstawie ustala zakres niezbędnych dla niej usług opiekuńczych, biorąc pod uwagę możliwości świadczenia ww. pomocy przez ośrodek pomocy społecznej oraz potrzeby innych osób znajdujących się w sytuacji, o której mowa w art. 50 ust. 1 u.p.s.

Nadto Kolegium wyjaśniło, iż świadczenia opiekuńcze to świadczenia polegające na realizowaniu szeroko pojmowanej opieki. Przyczyną otoczenia opieką jest nieporadność życiowa i brak samodzielności podopiecznego. Brak samodzielności przejawia przy tym tak wysoki stopień, że pozostawienie takiej osoby bez opieki spowodowałoby zgubne dla niej skutki. Stopień samodzielności, zaradności życiowej, sprawności psychicznej i kondycji fizycznej osoby zainteresowanej uzyskaniem świadczeń opiekuńczych podlega ustaleniu przez organ pomocy społecznej w toku postępowania wyjaśniającego, poprzedzającego przyznanie świadczenia. Pojęcie "opieka" niesie ponadto ze sobą tylko to, co niezbędne do zapewnienia należytego poziomu życia, rozwoju i zachowania zdrowia osoby podopiecznej.

Usługi opiekuńcze kierowane są więc przede wszystkim do osób samotnych, ponieważ nie mogą one liczyć na pomoc najbliższych. Osobą samotną jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych. Omawianą pomoc mogą również otrzymać osoby mające rodziny, niemniej w tych przypadkach ustawodawca odwołuje się do zasady pomocniczości, zwracając uwagę na obowiązki opiekuńcze wynikające z więzi rodzinnych. Osobie wymagającej opieki można przyznać usługi opiekuńcze dopiero wówczas, gdy opieki nie mogą jej zapewnić najbliżsi członkowie rodziny.

Jak wynika z akt sprawy, I. D. zwróciła się do ośrodka z prośbą o kontynuację pomocy w formie usług opiekuńczych od 1 października 2017r. oraz o całkowite zwolnienie jej z odpłatności.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że I. D. (lat 38) jest panną, rodzice nie żyją, mieszka sama. Nie ma rodziny, która mogłaby świadczyć pomoc. Strona od dzieciństwa choruje na zanik mięśni - choroba ma charakter postępujący - w związku z czym nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Jest osobą leżącą i pampersowaną, często dochodzi do powstawania odleżyn. Pomimo, że nie jest w stanie samodzielnie się poruszać na wózku inwalidzkim wymaga dwa razy dziennie przełożenia z łóżka na wózek i odwrotnie. Strona ma zachowaną częściową sprawność prawej ręki, którą jest w stanie się podpisać, zjeść przygotowany i podany posiłek. Oprócz typowych czynności pielęgnacyjnych, konieczne jest prowadzenie gospodarstwa domowego, załatwianie spraw bieżących oraz związanych z leczeniem. Strona skazana jest na pomoc znajomych, czy przypadkowych osób, które nie deklarują systematycznej opieki, natomiast za pomoc w godzinach wieczornych oraz w niedziele i święta płaci prywatnie. Strona oczekuje na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Dochód stanowi renta rodzinna w wysokości 2 381,07 zł, z której opłaca świadczenia mieszkaniowe (czynsz 403,00 zł, energia 80,00 zł, gaz 40,00 zł), koszty związane z rehabilitacją i prywatną opieką - popołudnia, niedziela i święta około 700,00 zł-800,00 zł miesięcznie, leki około 330 zł miesięcznie, przewóz miejskim transportem dla osób niepełnosprawnych około 250,00 zł. Strona spłaca również kredyt zaciągnięty na zakup i instalację platformy do wózka inwalidzkiego w wysokości 432,00 zł. Z uwagi na powyższe na bieżące potrzeby pozostaje stronie niewielka kwota, dlatego zmuszona jest pożyczać środki na utrzymanie i korzystanie z kolejnych kredytów. Z akt sprawy wynika, że przy ponoszeniu pełnej odpłatności strona musiałaby zapłacić 1 330,00 zł miesięcznie, zatem po opłaceniu świadczeń mieszkaniowych, wykupieniu leków na pozostałe zobowiązania i zakup żywności pozostaje około 200,00 zł. Z uwagi na trudną sytuację zdrowotną i rodzinną I. D., wysoki dochód, ale również wyjątkowo znaczne obciążenia finansowe, które są niezbędne, organ uznał, iż zasadne jest zmniejszenie odpłatności za usługi. Stronie po zmniejszeniu odpłatności za usługi opiekuńcze do kwoty 5,58 zł za godzinę w skali miesiąca pozostaje kwota około 570,00 zł, co znacznie złagodziłoby trudną sytuację finansową strony i nie zniweczy skutków udzielonej pomocy. Z akt sprawy wynika również, że strona wnioskowała o całkowite zwolnienie z odpłatności, jednak po rozmowie z pracownikiem socjalnym w dniu 29 września 2017r. wyraziła zgodę na odpłatność 5,58 zł za godzinę usługi (oświadczeniu z dnia 20 września 2017r pod odpowiedzialnością karną za złożenie fałszywego oświadczenia wynikającego z art.233 Kodeksu karnego).

Kolegium podkreśliło, iż w niniejszej sprawie organ I instancji w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji wyjaśnił, że z uwagi na stan zdrowia oraz sytuację rodzinną I. D. wymaga pomocy w zaspokajaniu potrzeb życiowych. A zatem uwzględniając zakres tych potrzeb, jak również możliwości zaspokojenia ich przez Ośrodek, uzasadnione jest przyznanie pomocy w wymiarze określonym w niniejszej decyzji. Biorąc pod uwagę wysokość dochodu I. D. oraz zobowiązania finansowe, które wynikają z trudnej sytuacji zdrowotnej, i które należy uznać za niezbędne w codziennym funkcjonowaniu, organ I instancji uznał za zasadne częściowe zwolnienie z odpłatności za usługi do kwoty 5,58 zł za jedną godzinę w dni powszednie oraz 6,60 zł za godzinę w soboty. Jednocześnie organ wskazał, że nie znalazł uzasadnienia dla wnioskowanego przez stronę całkowitego zwolnienia z odpłatności i zgodnie z załącznikiem nr 1 do uchwały nr [...] z dnia [...]w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania (Dz. Urz.Woj. [...] z [...] poz. [...] z późn. zm.) § 7 ust. 1 - odpłatność ustalona została na poziomie 30% pełnego kosztu 1 godziny usług wynoszącego 18,60 zł, tj. 5,58 zł.

Mając powyższe na względzie organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie ma zastopowanie § 5 uchwały Rady Miejskiej w Ł. nr [...] z dnia [...]

Wobec powyższego, iż dochód I. D. wynoszący 2 381,07 zł miesięcznie w stosunku do kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynoszącego 634 ,00 zł mieści się w przedziale 300% do 400% wysokość odpłatności za 1 godzinę usługi wynosi 70% wysokości ceny usługi za 1 godzinę. Natomiast z uwagi na trudną sytuację zdrowotną strona została częściowo zwolniona z tej opłaty. Opłata za usługi opiekuńcze została ustalona na kwotę 5,58 zł tj. mieści się w przedziale 200% do 250%.

Zgodnie z § 3 ust. 1 powołanej powyżej uchwały cena za jedną godzinę usług opiekuńczych wynosi 18,60 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, iż odpłatność za 1 godzinę usług opiekuńczych przyznanych I. D. wynosi 5,58 zł. (18,60 zł x 30% = 5,58 zł) i została ustalona w sposób prawidłowy zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.

Organ odwoławczy wskazał ponadto, że organ I instancji przyznał I. D. pomoc w formie usług opiekuńczych w wymiarze 5 dni w tygodniu od poniedziałku do piątku w ilości 4 godzin dziennie w dni robocze oraz w sobotę w ilości 3 godzin dziennie i zwolnił stronę częściowo z odpłatności za usługi opiekuńcze ustalając kwotę 5,58 zł co stanowi 30% pełnego kosztu godziny usług wynoszącego 18,60 zł oraz 6,60 zł w soboty, na którą strona wyraziła zgodę.

Kolegium dodało także, iż organ I instancji przyznał stronie pomoc w formie usług opiekuńczych, ustalając ich zakres i rozmiar na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, oceniając z jednej strony zasadność zgłoszonego żądania pod kątem zaistnienia przesłanek określonych w art. 50 ust. 1, 3, 5 i 6 u.p.s., a z drugiej strony możliwości finansowe I Wydziału Pracy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł..

Organ II instancji podkreślił, iż zgodnie z założeniami pomocy społecznej wyrażonymi w art. 2, art. 3, art. 4 i art. 7 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do treści art. 7 pkt 5 u.p.s. pomocy społecznej udziela się osobom z powodu niepełnosprawności. Natomiast rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach instytucji pomocy społecznej. Ocena warunków i możliwości udzielenia określonego rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń, stosownie do okoliczności konkretnej sprawy, należy do organu administracji, któremu w tym zakresie pozostawiono określony zakres swobody, który w rozpatrywanej sprawie został zachowany. Trzeba mieć na względzie, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanych i wnioskowanych przez te osoby rozmiarach.

Kolegium podkreśliło, że uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może przyznać ją w wymiarze i zakresie, który uzna za niezbędny. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter jedynie subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Taka też sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła I. D.. Opisując swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji oraz rozszerzenie godzin pomocy udzielanej przez MOPS.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku

z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień, bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) zwanej dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną

Przedmiotem kontroli jest decyzja o przyznaniu I. D. usług opiekuńczych, o których mowa w art. 50 ust. 1 u.p.s. i warunkach na jakich usługi te będą realizowane (art. 50 ust. 5 i 6 u.p.s. Rolą Sądu było skontrolowanie, czy organy administracji publicznej były uprawnione do podjęcia kwestionowanego przez stronę rozstrzygnięcia i czy uczyniły to zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Stosownie do art. 50 ust. 1 u.p.s., osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym - ust. 2 i 3 art. 50 u.p.s. Ośrodek pomocy społecznej przyznaje usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia - ust. 5 art. 50 u.p.s. Podstawę decyzji w przedmiocie pomocy w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych oprócz przepisu art. 50 ustawy o pomocy społecznej stanowi również uchwała rady gminy określająca szczegółowo kwestie dotyczące usług - art. 50 ust. 6 u.p.s., a w przypadku specjalistycznych usług opiekuńczych także rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598) - art. 50 ust. 7 u.p.s.

Z treści powyższych przepisów wynika, że przypadek przyznania usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych o którym mowa w art. 50 ust. 1 u.p.s. ma charakter obligatoryjny co oznacza, że usługi te muszą być przyznane w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, niemniej jednak decyzje w sprawie tych usług mają charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do okresu i miejsca świadczenia, czy też ewentualnej odpłatności. W orzecznictwie przyjmuje się, że wyznacznikami ustalenia zakresu przyznania usługi są - z jednej strony - rozmiar potrzeb i sytuacja wnioskodawcy a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Oczywiście osoba uprawniona do uzyskania pomocy w postaci usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 1 i 3 u.p.s., nie może oczekiwać, że ta forma pomocy zaspokoi jej wszelkie oczekiwania, jednakże podkreślić należy, że pomoc ta musi realizować ustalone przez ustawodawcę cele społeczne zakreślone w art. 2 i 3 u.p.s. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynikający z przepisu prawa materialnego, jakim jest przepis art. 50 ust. 5 u.p.s., ograniczony jest przy tym ogólnymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt 2665/16, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1129/17, wyrok WSA w Łodzi z dnia 10 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 512/17).

Niewątpliwie co do zasady sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych jest ograniczona, sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem czy prowadząc postępowanie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a także czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany materiał dowodowy i czy następnie dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania owego uprawnienia i jego zakresu (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 715/08, Lex nr 533298).

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że wnioskodawczyni jest osobą samotną, którą definiuje art. 6 pkt 9 u.p.s. i z uwagi na stan zdrowia (zanik mięśni) wymaga pomocy innych osób, co w myśl art. 50 ust 1 u.p.s., obliguje do przyznania usług opiekuńczych i z takiej pomocy skarżąca uprzednio już korzystała. Tenże fakt, zdaniem Sądu, nie jest bez znaczenia w kontekście kwestionowania przez skarżąca aktualnie określonej odpłatności za przyznane usługi, ale i zwiększających się potrzeb strony wynikających z postępu choroby. Z akt sprawy wynika, że dotychczasowe opłaty wynosiły odpowiednio 0,55 zł/godz. w dni powszednie i 1,10 zł/godz. w soboty. W tej sytuacji ustalenie kwestionowaną decyzją odpłatności w wysokości odpowiednio 5,58 zł/godz. i 6,60/ godz. powoduje w istocie niewątpliwie drastyczne pogorszenie sytuacji skarżącej. I choć co do zasady zastosowane przez organ stawki i wyliczenia odpowiadają kryteriom przewidzianym w załączniku do uchwały Rady Miejskiej w Ł. nr [...] z dnia [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze (...), to jednak w okolicznościach tej konkretnej sprawy, nie spełniają wymogów i celów określonych w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 3 u.p.s.

Należy podkreślić, że wydanie decyzji w przedmiocie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych musi być poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony, nie tylko sytuacji materialnej, ale całej sytuacji życiowej wnioskodawcy, a więc w tym przypadku także stanu zdrowia i ograniczeń z tym związanych, sytuacji mieszkaniowej, kosztów utrzymania i opłacenia niezbędnych leków, środków medycznych i usług bez których strona nie jest w stanie funkcjonować (np. rehabilitacja, przewóz i sprzęt specjalistyczny, czy pozostałe usługi opiekuńcze itp.), a uzasadnienie decyzji niewątpliwie musi zawierać adekwatną ocenę tej sytuacji.

Tymczasem, jak wynika z ustaleń organu i zgromadzonych dowodów, źródło dochodu skarżącej stanowi renta rodzinna w wysokości 2381,07 zł, z której opłaca świadczenia mieszkaniowe (czynsz 403,00 zł, energia 80,00 zł, gaz 40,00 zł), koszty związane z rehabilitacją i prywatną opieką - popołudnia, niedziela i święta około 700,00 zł - 800,00 zł miesięcznie, leki około 330 zł miesięcznie, przewóz miejskim transportem dla osób niepełnosprawnych około 250,00 zł. Strona spłaca również kredyt zaciągnięty na zakup i instalację platformy do wózka inwalidzkiego w wysokości 432,00 zł. Skarżąca jest panną, rodzice nie żyją, mieszka sama. Nie ma rodziny, która mogłaby świadczyć pomoc. Strona od dzieciństwa choruje na zanik mięśni, w związku z czym nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Jest osobą leżącą i pampersowaną, co więcej porusza jedynie prawą ręką, często dochodzi do powstawania odleżyn.

Z uwagi na ww. sytuację zdrowotną i rodzinną skarżącej, organ uznał za zasadne częściowe zwolnienie z odpłatności za usługi opiekuńcze do kwoty 5,58 zł za godzinę w dni robocze i 6,60 zł w soboty (odpłatność została ustalona na poziomie 30% pełnego kosztu 1 godziny usług), przy czym wskazał, że tak udzielona pomoc złagodzi trudną sytuację i nie zniweczy skutków udzielonej pomocy. Rozważając jednak wskazane wyżej okoliczności dotyczące sytuacji zupełnie wszak niesamodzielnej strony, w tym kwoty jakie zmuszona jest ona wydatkować, trudno zgodzić się z poglądem organu. W ocenie Sądu, rozpoznając wniosek skarżącej, organy powinny były dokonać oceny, jakie są realne możliwości finansowe skarżącej, w kontekście potrzeb odpowiadających godności człowieka, uwzględniając konieczne przy jej chorobie koszty leczenia, rehabilitacji i opieki. Jest przy tym oczywiste, że sama choroba skarżącej (zanik mięśni) generuje znaczne koszty, które co trzeba zaakcentować, rosną wraz z jej postępem. Trzeba zaznaczyć, że skarżąca stara się w większości ponosić je we własnym zakresie, co jasno wynika z przedstawionych rachunków i faktur.

Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie organy przekroczyły granice uznania administracyjnego stwierdzając, że skarżąca jest w stanie ponieść wskazane koszty bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie, a opłacanie opieki w wysokości określonej kwestionowaną decyzją nie stwarza sytuacji niebezpiecznej dla funkcjonowania strony. W okolicznościach sprawy, w szczególności zważywszy na bezradność strony i przymusową sytuację w jakiej się znajduje, nie może również uzasadniać rozstrzygnięcia oświadczenie skarżącej złożone w toku postępowania administracyjnego, iż wyraża zgodę na proponowany przez organ zakres usług, choć wnioskowała o zwolnienie z odpłatności. W treści skargi strona zasadnie kwestionuje przywołane okoliczności. W ocenie Sądu organ nie rozważył należycie nie tylko zasadności określenia wysokości odpłatności i nie ustalił, czy nie istnieją podstawy do zastosowania § 7 ust. 2 uchwały i zwolnienia całkowicie strony z obowiązku uiszczania opłaty za przyznane usługi opiekuńcze (§ 7 ust.3 pkt a - wydatki związane z zakupem platformy, § 7 ust.3 pkt b – wydatki związane z procesem leczenia), ale również nie wyjaśnił dostatecznie rozmiaru przyznanych usług, zważywszy na postępujący proces i charakter choroby.

Poczynione powyżej rozważania przekładają się również w konsekwencji bezpośrednio na wadliwość uzasadnienia rozstrzygnięcia. Tymczasem prawidłowe uzasadnienie, zwłaszcza na gruncie decyzji uznaniowej, powinno stwarzać nie tylko stronie postępowania, ale i sądowi administracyjnemu, możliwość kontroli prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w przypadku decyzji uznaniowej na organie rozpoznającym sprawę ciąży obowiązek dbałości o dokonanie ustalenia stanu faktycznego sprawy, a przede wszystkim staranne wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia. Zaniechanie w powyżej opisanym zakresie powoduje, że zaskarżona decyzja została wydania również z naruszeniem przepisów art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Z uwagi na powyższe uchybienia, Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714 ze zm.).

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych wyżej motywów.

a.tp.