Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 943/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16, 20, 24
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Dnia 20 lutego 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2018 roku sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., znak: [...] Wójt Gminy G. – D., działając na podstawie art. 16, art. 20 ust. 3 i art. 24 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 z późn. zm.) w związku z rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i P. Społecznej z [...] grudnia 2015 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2015 r., poz. 2284) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.) po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...].03.2017 r., przyznał B. P. zasiłek pielęgnacyjny na syna J. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] marca 2017 r. do [...] stycznia 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przytoczył treść powołanych w rubrum decyzji przepisów podkreślając, iż prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, jeżeli osoba w okresie trzech miesięcy od wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności złoży wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego; w innym przypadku prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z orzeczeniem uprawniającym do tego zasiłku.

W odwołaniu od tej decyzji B. P. zakwestionowała moment początkowy od jakiego przyznano jej zasiłek pielęgnacyjny na syna, wskazując że w maju 2016 r. złożyła wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności syna J.. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. - D. na posiedzeniu w dniu [...] maja 2016 r. nie zaliczył syna do osób niepełnosprawnych. Po rozpatrzeniu odwołania od decyzji powiatowego zespołu, Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, lecz w wyniku odwołania od powyższego orzeczenia, Sąd Rejonowy w T. uchylił decyzję Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. i zaliczył syna do osób niepełnosprawnych.

Odwołująca wskazała, że oczekiwała na przesłanie jej wyroku przez sąd, po czym w dniu [...] marca 2017 r. wystąpiła o wydanie odpisu wyroku, który został jej doręczony w dniu [...] marca 2017 r.

W ocenie odwołującej się, zasiłek pielęgnacyjny powinien zostać przyznany zgodnie z wyrokiem sądu od maja 2016 r. do stycznia 2021 r., bowiem – jak wskazała - nie jest jej winą, że wyrok otrzymała po upływie 3 miesięcy, a nikt w sądzie nie poinformował jej, że nie otrzyma wyroku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., znak: [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. J. wynika z akt sprawy, Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. - D. orzeczeniem z dnia [...] maja 2016 r. nie zaliczył małoletniego syna odwołującej - J. P. do osób niepełnosprawnych. Po rozpatrzeniu odwołania od tego orzeczenia Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. orzeczeniem z dnia [...] lipca 2016 r. utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. Od powyższego orzeczenia B. P. wniosła odwołanie do Sądu Rejonowego w T., który wyrokiem z dnia [...] listopada 2016 r. zmienił zaskarżone orzeczenie i zaliczył J. P. do osób niepełnosprawnych na okres od [...] maja 2016 r. do [...] stycznia 2021 r., ze wskazaniami, że wymaga on konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wyrok powyższy uprawomocnił się w dniu [...] grudnia 2016 r.

Kolegium zwróciło uwagę, że B. P. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w dniu [...] marca 2017 r., tymczasem trzymiesięczny termin, o którym mowa w art.. 24 ust. 2a u.ś.r. upłynął w dniu [...] marca 2017 r., a zatem z uwagi na upływ czasu, organ I instancji, nie mógł przyznać zasiłku pielęgnacyjnego za okres od maja 2016 r., zgodnie z sentencją przywołanego wyżej wyroku Sądu Rejonowego w T., a termin początkowy przyznanego świadczenia określony mógł zostać wyłącznie na podstawie art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. od miesiąca złożenia wniosku.

W skardze do sądu B. P. wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zobowiązanie organu do wydania decyzji ustalającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego od maja 2016 r. i ustalenie wysokości tego zasiłku, a także wniosła o zasądzenie kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych.

Decyzji organu odwoławczego skarżąca zarzuciła:

I. naruszenie następujących przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy:

1) art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 z późn. zm.) (dalej: "UŚR") poprzez jego błędną wykładnię na skutek przyjęcia przez organ, że skarżąca złożyła wniosek z dnia 31.03.2017 r. o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego z uchybieniem terminu, podczas gdy z prawidłowej wykładni tego przepisu, z zastosowaniem wykładni prokonstytucyjnej, wynika, że termin wskazany w art. 24 ust. 2a UŚR dotyczy orzeczeń o charakterze administracyjnoprawnym, nie zaś wyroków sądów powszechnych; uchybienie tego terminu nie może spowodować utraty prawa do zasiłku, gdyż naruszałoby to wyrażoną w art. 69 Konstytucji RP gwarancję pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczaniu egzystencji;

2) art. 69 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP na skutek ich niezastosowania, a w konsekwencji dokonanie wykładni art. 24 ust. 2a UŚR w sposób prowadzący do pozbawienia skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego jako prawa do zabezpieczenia egzystencji osoby niepełnosprawnej na skutek odmowy przyznania zasiłku za okres od maja 2016 r. oraz z naruszeniem wyrażonej w art. 31 ust. 3 zasady proporcjonalności w wyniku błędnej wykładni ww. przepisu, skutkującej w unicestwieniem istoty prawa do zabezpieczenia egzystencji osoby niepełnosprawnej;

3) wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP zasady ochrony praw słusznie nabytych na skutek nieuwzględnienia treści wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23.11.2016 r., sygn. akt [...], na mocy którego J. P. został zaliczony do osób niepełnosprawnych na okres od dnia [...].05.2016 r. do dnia [...].01.2021 r. (dalej: "Wyrok"), w wyniku czego nabył prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, zaś decyzja administracyjna ustalająca wysokość zasiłku jest wyłącznie formalnoadministracyjną konsekwencją ustaleń zawartych ww. wyroku;

4) art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) (dalej: "KPA") w zw. z art. 6 KPA, tj. naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, zasady należytego i wyczerpującego udzielania informacji w zw. z zasadą praworządności, gdyż konsekwencją zaskarżonej decyzji jest pozostawanie w obrocie prawnym prawomocnego wyroku sądu, którego treść w świetle wynikającego z Konstytucji RP prawa do zabezpieczenia egzystencji osób niepełnosprawnych jest źródłem prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oraz decyzji administracyjnej odmawiającej przyznania tego zasiłku od dnia wskazanego w wyroku, co powoduje u skarżącej poczucie sprzeczności obydwu rozstrzygnięć tworząc stan niepewności prawnej, rażąco podważający zaufanie obywateli do władzy publicznej, w istocie sprowadzający się do tego, iż organ administracji orzeka inaczej niż sąd powszechny, de facto w tej samej sprawie; nieprzyznanie przez organ uprawnienia nabytego i wynikającego z wyroku sądu powszechnego przy jednoczesnym naruszeniu gwarancji konstytucyjnych stanowi rażące pogwałcenie zasady praworządności wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP i art. 6 KPA.

II. naruszenie art. 156 par. 1 pkt 2 KPA w zw. z art. 107 par. 1 pkt 5 KPA w zw. z art. 63 § 2 KPA na skutek wydania zaskarżonej decyzji bez rozstrzygnięcia o całości żądania strony, co stanowi rażące naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu powodującym nieważność zaskarżonej decyzji, gdyż strona wnosiła o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego za okres od maja 2016 r. do stycznia 2021 r., natomiast zaskarżona decyzja zawiera rozstrzygnięcia dotyczące przyznania zasiłku za okres od [...].03.2017 r. i nie rozstrzyga o żądaniu przyznania zasiłku za okres od maja 2016 r. do końca lutego 2017 r.

Uzasadniając podniesione zarzuty skarżąca podniosła, iż prawdą jest, że złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w dniu [...].03.2017 r., jednakże zauważyć należy, iż w dniu [...].03.2017 r. nadała wniosek do Sądu Rejonowego w T. Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych o wydanie odpisu wyroku wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności, który odebrała w dniu [...].03.2017 r. Następnie, niezwłocznie, tj. dzień po otrzymaniu odpisu wyroku, złożyła przedmiotowy wniosek (w dniu [...].03.2017 r.).

Zdaniem skarżącej słusznie wskazał WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 26 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Po 818/16, iż termin do przedłożenia orzeczenia w sytuacji, w której mamy do czynienia z wyrokiem sądu, nie zaś orzeczeniem organu administracji publicznej powinien być liczony od dnia doręczenia wnioskodawcy wyroku ze stwierdzeniem jego prawomocności, nie zaś od daty jego uprawomocnienia się z mocy prawa w wyniku nie wniesienia środka odwoławczego. Odmienny sposób wnioskowania nie uwzględniałby bowiem czasu niezbędnego chociażby na nadanie wniosku o stwierdzenie prawomocności, dokonanie tej czynności przez sąd, a następnie doręczenie odpisu wyroku wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności stronie.

Poza tym literalna wykładnia 24 ust. 2a UŚR zdaniem skarżącej prowadzi do wniosku, iż termin ten dotyczy orzeczeń, a z uwagi na publicznoprawny charakter regulacji, w świetle wykładni systemowej, należy przyjąć, iż dotyczy orzeczeń organów administracji publicznej, np. Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, organów pomocy społecznej, wójta itp., a więc termin ten nie ma zastosowania do wyroków sądów powszechnych. Do takich wniosków prowadzi również wykładnia dokonana przy założeniu racjonalnego ustawodawcy. Gdyby zamiarem ustawodawcy było rozciąganie terminu wynikającego z art. 24 ust. 2a UŚR również na wyroki sądów powszechnych, to z pewnością wyraziłby to literalnie w ww. przepisie.

Strona niebędąca reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika tym bardziej mogła tak rozumieć przepis przy zastosowaniu wykładni językowej. Przyjmując powszechne rozumienie pojęcia "orzeczenie" przez przeciętnego odbiorcę nie będącego prawnikiem, niewątpliwie nie będzie ono tożsame z wyrokiem. W powszechnym odbiorze są to dwa różne pojęcia, przy czym wyrok jest rozstrzygnięciem charakterystycznym dla sądów, zaś orzeczenie dla organów administracji publicznej, zwłaszcza kolegialnych takich jak Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B..

Przy braku przychylności i pouczenia ze strony organów administracji, skarżąca mogła działać w niezawinionm, błędnym przekonaniu, że trzymiesięczny termin wskazany w art. 24 ust. 2a UŚR nie dotyczy wyroków sądów powszechnych. Skarżąca mogła liczyć termin określony w art. 24 ust. 2a UŚR od dnia "wydania orzeczenia" przez co rozumiała doręczenie jej odpisu wyroku, ze stwierdzeniem jego prawomocności. Skoro nie dysponowała odpisem wyroku to wcześniejsze składanie wniosku o przyznanie świadczenia byłoby bezcelowe.

Zaskarżone orzeczenie SKO w ocenie skarżącej jest konsekwencją działania organu I instancji z rażącym naruszeniem zasady budowania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, jak również zasady należytego i wyczerpującego informowania oraz pouczania o treści przepisów. Organ I instancji mógł i powinien pouczyć stronę, która doręczyła wyrok sądu z uchybieniem terminu o możliwości wniesienia wniosku o jego przywrócenie. Z pewnością powinien w pisemnym pouczeniu wskazać jakie zdarzenie jest początkiem biegu tego terminu.

Również Sąd nie pouczył skarżącej o brzmieniu art. 24 ust. 2a UŚR i określonego tam terminu do złożenia wniosku. Skarżąca była pouczona wyłącznie o brzmieniu przepisów KPC. Na rozprawie dnia [...].11.2016 r. Sąd odstąpił również od pouczenia o terminie i sposobie zaskarżenia wyroku. Skarżąca, ze względu na pogorszenie się stanu zdrowia syna J. i konieczność opiekowania się nim, nie mogła być obecna na rozprawie. W toku całego postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją żaden organ administracji, sąd ani powiatowy, czy też wojewódzki zespół ds. orzekania o niepełnosprawności nie pouczyły skarżącej o terminie określonym w art. 24 ust. 2a UŚR. Tymczasem, zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 5.11.2014 r., sygn. akt II OSK 980/13, organy powinny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Skarżąca podkreśliła, że przepis art. 9 k.p.a. ma charakter ogólny, statuuje zasadę ogólną informowania stron i czuwania nad tym, by nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa; w świetle art. 9 k.p.a. organy administracji nie mogą w postępowaniu przez siebie prowadzonym powoływać się na paremię ignorantia iuris nocet dla uzasadnienia swych działań i rozstrzygnięć (por. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 1990 r., sygn. akt I SA 28/89). W świetle dominującej linii orzecznictwa sądów administracyjnych, dokonanie czynności z uchybieniem terminu lub nawet w sposób wadliwy będący wynikiem braku pouczenia przez organ, nie może rodzić dla strony negatywnych konsekwencji. Można spotkać również taki pogląd, iż bieg tego terminu w stosunku do strony nigdy się nie rozpoczął.

Oceniając termin w jakim skarżąca złożyła wniosek, w świetle przytoczonego orzecznictwa sądów administracyjnych, jej zdaniem należy przyjąć, iż wnioskodawca nie uchybił terminowi a nawet gdyby przyjąć, iż termin ten ma charakter materialnoprawny to jego uchybienie nie może prowadzić do tak daleko idących wniosków i rozstrzygnięć, które pozbawiłyby konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia egzystencji osoby niepełnosprawnej dysponującej prawomocnym wyrokiem sądu.

W tym miejscu skarżąca zwróciła uwagę na fakt, iż rozstrzygnięcie organu administracji publicznej (tj. zaskarżona decyzja SKO z dnia [...].06.2017 r., znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika GOŚP z dnia [...].04.2017 r., znak: [...]) powoduje niewykonalność wyroku sądu powszechnego. Zamiast bowiem skonkretyzować prawo do zasiłku pielęgnacyjnego to odmawia świadczenia co do zasady, choć jak się wydaje nie może tego zrobić z uwagi na odmienne rozstrzygnięcie sądu powszechnego.

Wykonalność wyroku ustalającego niepełnosprawność J. P. od dnia [...].05.2016 r. do dnia [...].01.2021 r. sprowadza się de facto do umożliwienia osobie zaliczonej do osób niepełnosprawnych realizacji prawa podmiotowego do pomocy w zabezpieczeniu egzystencji poprzez uzyskanie zasiłku, co konkretyzuje się w drodze decyzji administracyjnej wydawanej przez właściwego wójta (organ pomocy społecznej). Skoro wyrok Sądu w sentencji "zmienia zaskarżone orzeczenie" Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności (czyli organu administracji), zaś postępowanie przed sądem powszechnym jest kontynuacją postępowania przed organami ds. orzekania o niepełnosprawności na skutek wniesienia środka odwoławczego od ich orzeczeń, to w przekonaniu skarżącej niewątpliwie wyrok Sądu jako rozstrzygnięcie kończące to postępowanie również powinien zawierać pouczenie o terminie wskazanym w art. 24 ust. 2a UŚR. Pouczenie takie stanowiłoby wskazówkę dla wnioskodawcy, którego niepełnosprawności dotyczy wyrok, jak ma się dalej zachować, w jakim terminie i do jakiego organu ma udać się z wyrokiem.

Z uwagi na treść zaskarżonej decyzji, w stanie faktycznym niniejszej sprawy w ocenie skarżącej mamy do czynienia ze sprzecznością dwóch orzeczeń. Ponadto literalna wykładnia przepisu art. 24 ust. 2a UŚR prowadzi do wniosku, że po upływie wskazanego w tym przepisie terminu mamy do czynienia z dwoma postępowaniami; mianowicie, po upływie trzech miesięcy wykluczona zostaje możliwość ustalenia prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, a tym samym zerwaniu ulega wieź podmiotowo-przedmiotowa, choć z komentowanego przepisu wprost to nie wynika.

Analizując przebieg obydwu postępowań tj. w sprawie orzekania o niepełnosprawności, a następnie postępowania o przyznanie zasiłku, z których drugie jest konsekwencją pierwszego, nie sposób zdaniem skarżącej nie dostrzec luki w postaci braku pouczenia osoby niepełnosprawnej o tym jak ma postąpić z wyrokiem, do jakiego organu ma się zwrócić i w jakim terminie. Co więcej, powyższe rozważania jej zdaniem prowadzą do konstatacji, iż literalna wykładnia przepisu art. 24 ust. 2a UŚR pozostaje w oczywistej sprzeczności z rezultatami wykładni celowościowej ww. przepisu - jaki jest bowiem sens pozbawiania uprawnionego prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za - ustalony prawomocnym wyrokiem - okres od maja 2016 r., tj. od miesiąca, w którym pierwotnie skarżąca złożyła wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności syna do dnia ponownego złożenia wniosku? Szeroko pojęta "pomoc społeczna" to nie tylko przyznawanie środków niezbędnych do egzystencji osoby niepełnosprawnej, lecz również pomoc prawna, która powinna przybrać formę informowania i pouczania o brzmieniu przepisów, wynikających z nich terminach. Organy pomocy społecznej powinny informować, wręcz pomagać osobom niepełnosprawnym w uzyskaniu zasiłku, nie zaś odmawiać ich przyznania z uwagi na formalne uchybienie terminu o 14 dni.

Obowiązek informowania i udzielania pomocy stronom postępowań, zwłaszcza osobom niepełnosprawnym jako stronom postępowań w sprawach z zakresu pomocy społecznej można wywieźć bezpośrednio z Konstytucji RP, ustaw ustrojowych kreujących te organy i regulujących system pomocy społecznej, jak i z obowiązku informowania i budowania zaufania obywateli do organów administracji określonych w KPA, tymczasem postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją w ocenie skarżącej niewątpliwie nie sprostało tym standardom.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy też narusza zasady współżycia społecznego.

Oznacza to, że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., w skrócie "P.p.s.a."). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.).

Dokonując kontroli w tak zakreślonych ramach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa, a zatem nie było podstaw do uwzględnienia skargi.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] czerwca 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o przyznaniu B. P. zasiłku pielęgnacyjnego na syna J. w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od [...] marca 2017 r. do [...] stycznia 2021 r., podczas gdy zainteresowana kwestionuje moment początkowy od jakiego przyznano jej zasiłek pielęgnacyjny na syna, wskazując że w maju 2016 r. złożyła wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności syna J. i od tej daty ów zasiłek powinien zostać przyznany.

Przesłanki oraz zasady i tryb przyznania zasiłku pielęgnacyjnego regulują przepisy powołanej wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 z późn. zm. zwanej dalej ustawą). Przepis art. 16 ustawy przewiduje w ust. 1, że zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje:

1) niepełnosprawnemu dziecku;

2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) osobie, która ukończyła 75 lat.

Analiza przepisów ustawy prowadzi do wniosku, że mechanizm przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym zasiłku pielęgnacyjnego, obejmuje dwa etapy: urzędowe potwierdzenie istnienia stanu faktycznego uzasadniającego uprawnienie do zasiłku (stadium pierwsze) i przyznanie zasiłku (stadium drugie). Zasiłek (decyzja wydana w stadium drugim) jest związany z istnieniem określonego stopnia niepełnosprawności i jest przeznaczony na zniwelowanie skutków tego upośledzenia. W stadium pierwszym następuje wskazanie daty wystąpienia niepełnosprawności, która jest bez znaczenia dla daty początkowej uzyskania zasiłku (zob. wyrok NSA w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1863,18, Lex nr 2378066).

Data początkowa uzyskania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności ma kluczowe znaczenie dla realizacji zakładanego przez ustawodawcę celu tego uprawnienia i w niniejszej sprawie stanowi główną kwestię sporną.

Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. W odniesieniu do wyszczególnionych w ust. 1 świadczeń, w tym do zasiłku pielęgnacyjnego, zastosowanie znajduje zasada określona w art. 24 ust. 2 ustawy, która stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Natomiast w myśl art. 24 ust. 2a ustawy, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

J. wynika z akt sprawy Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. - D. orzeczeniem z dnia [...] maja 2016 r. nie zaliczył małoletniego syna skarżącej - J. P. do osób niepełnosprawnych, a Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. orzeczeniem z dnia [...] lipca 2016 r. utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. Od powyższego orzeczenia B. P. wniosła odwołanie do Sądu Rejonowego w T., który wyrokiem z dnia [...] listopada 2016 r. zmienił zaskarżone orzeczenie i zaliczył J. P. do osób niepełnosprawnych na okres od [...] maja 2016 r. do [...] stycznia 2021 r., ze wskazaniami, że wymaga on konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wyrok powyższy uprawomocnił się w dniu [...] grudnia 2016 r.

Do bezspornych okoliczności sprawy należy również, że B. P. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w dniu [...] marca 2017 r., podczas gdy trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. upłynął w dniu [...] marca 2017 r., a zatem z uwagi na upływ czasu, orzekające organy administracji kierując się brzmieniem przywołanego wyżej przepisu, nie mogły przyznać zasiłku pielęgnacyjnego za okres od maja 2016 r., zgodnie z sentencją wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] listopada 2016 r., a termin początkowy przyznanego świadczenia określony mógł zostać wyłącznie na podstawie art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. od miesiąca złożenia wniosku.

Powyższe fakty należało zatem odnieść do regulacji art. 24 ust. 2 i ust. 2a u.ś.r.. Z regulacji tych wynika, że sprawa o przyznanie prawa do świadczenia rodzinnego, a więc i zasiłku pielęgnacyjnego, nie może toczyć się bez odpowiedniego wniosku osoby zainteresowanej. Z woli ustawodawcy prawo do świadczeń (art. 24 ust. 2 ustawy) co do zasady ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jedynym odstępstwem od powyższego może być przyznanie świadczenia od dnia złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, przy spełnieniu wymogów, o których mowa w ust. 2a cytowanego art. 24 ustawy, tj. złożenia wniosku w ciągu trzech miesięcy, od wydania orzeczenia w tym zakresie. Wyłącznie więc w tym okresie – tj. trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o ustaleniu niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności - może nastąpić ukształtowanie prawa wnioskodawcy w sposób opisany w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po upływie tego terminu zainteresowany traci przyznane mu przez ustawodawcę, prawo uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Określony w art. 24 ust. 2a u.ś.r. termin trzymiesięczny jest terminem materialnoprawnym, co oznacza, że uchybienie temu terminowi powoduje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, a organy administracji publicznej nie mają możliwości przywrócenia tego rodzaju uchybionego terminu (por. m.in. wyrok WSA w Lublinie z 24 marca 2011 r. sygn. akt II A/Lu 69/11, wyrok WSA w Gliwicach z 4 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Gl 478/14 i podane tam orzecznictwo, publik. w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Abstrahując od tego, że wnioskowane przez skarżącą świadczenie za okres zaległy wskazany we wniosku, w świetle przytoczonych powyżej przepisów nie mogło być przez organy rozpatrzone pozytywnie, to także przy porównaniu daty złożonego wniosku skarżącej oraz daty uzyskanego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie było możliwości zastosowania w sprawie art. 24 ust. 2a u.ś.r.

Odnosząc się do podniesionego argumentu, iż to wskutek nie poinformowania o przysługującym prawie do zasiłku pielęgnacyjnego, nie złożono wymaganego w sprawie wniosku, należy wyjaśnić, iż nie może być on uwzględniony w niniejszym postępowaniu. Wskazać w tym miejscu należy, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają charakter bezwzględnie obowiązujący, zatem decyzje organów orzekających w sprawie przyznania bądź odmowy przyznania świadczeń rodzinnych, w tym także zasiłków pielęgnacyjnych, nie mają charakteru uznaniowego, a organy przy podejmowaniu decyzji muszą ściśle przestrzegać obowiązujących przepisów prawa, co w niniejszej sprawie oznacza związanie w zakresie określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r. terminu, od którego świadczenie może być przyznane. Natomiast, jak już wskazano, termin ten jest terminem prawa materialnego i nie jest dopuszczalne orzeczenie o jego przywróceniu. Zatem w omawianej sprawie nawet z tych względów nie można było rozważyć możliwości przyznania żądanego świadczenia za okres wskazany we wniosku. Nie można też mówić o niewykonalności wyroku sądu powszechnego, gdyż wyrokiem tym nie orzeczono o prawie do zasiłku lecz ustalono wyłącznie o zaliczeniu syna skarżącej do osób niepełnosprawnych. Na mocy tego wyroku nie doszło do nabycia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie przyjęło, że w stanie faktycznym i prawnym brak było podstaw do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia maja 2016 r.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.