Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 912/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 73, art. 74 ust. 1, art. 75 ust. 3, art. 76 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 141 poz 892
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - tekst jednolity
article: art. 8, art. 87 par. 1, art. 91 par. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska Protokolant St. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odsetek od wypłaconego uposażenia i zwrotu potrącenia z uposażenia, 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] z dnia [...] sierpnia 2009 roku nr [...] w tej części w jakiej odmówiono skarżącemu przyznania odsetek od zaległego uposażenia za okres od [...] lipca 2006 r. do [...] sierpnia 2006 r., 2. w pozostałym zakresie skargę oddala, 3. zasądza od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] na rzecz skarżącego S. M. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. /-/E. Kręcichwost – Durchowska /-/G. Radzicka /-/B. Popowska


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] lipca 2009 r. S. M. zwrócił się do Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w [...] z wnioskiem załatwienie spraw związanych z przyznaniem i wypłatą należności finansowych wraz z odsetkami ustawowymi do dnia zapłaty, w szczególności:

1. niewypłaconych uposażeń przysługujących za okres od dnia [...] marca 2003 r. do dnia [...] lipca 2006 r.

2. niewypłaconych należności w postaci odsetek ustawowych wraz z ustawowymi odsetkami do dnia zapłaty począwszy od dnia [...] sierpnia 2006 r. od uposażeń obejmujących okres od dnia [...] marca 2003 r. do dnia [...] lipca 2006 r. a wypłaconych ze zwłoką w dniu [...] sierpnia 2006 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w [...], działając na podstawie art. 104 § 1 oraz art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2004 r. nr 241 poz. 2416 ze zm.) odmówił S. M. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci żądanych świadczeń z tytułu uposażenia wraz z odsetkami oraz wypłaty potrąceń z uposażenia. Uzasadniając Komendant WKU wskazał, że dnia [...] listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych w oparciu o rozkaz [...] z dnia [...] września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował m. in. stanowisko służbowe strony i w związku z tym zaproponowano żołnierzowi inne stanowisko służbowe, ale S. M. odmówił jego przyjęcia. Zważywszy na to Dowódca [...] Okręgu Wojskowego wydał decyzję o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej a w konsekwencji wydał rozkaz zwalniający żołnierza z zawodowej służby wojskowej i przenoszący go do rezerwy. W dniu [...] maja 2006 r. Dowódca Wojska Lądowych – organ wyższego stopnia, decyzją nr [...] stwierdził nieważność decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej S. M. Strona stawiła się do miejsca pełnienia służby wojskowej i została przyjęta na ewidencję i zaopatrzenie, ale bez wyznaczenia na stanowisko, bowiem jej stanowisko nie istniało od dnia [...] listopada 2003 r. – rezerwa kadrowa. Dla celów ewidencyjno-finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano S. M. zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej, a przy wypłacie tych należności, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, potrącono stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy i ekwiwalentu za urlop. Po otrzymaniu tych świadczeń strona wystąpiła o odsetki.

Szef WKU powołał się na pismo Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej z dnia 22 stycznia 2007 r. nr 481 w sprawie postępowań i uprawnień żołnierzy, którym stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ich ze służby wojskowej. W dokumencie tym zobowiązano organy wojskowe do wypłaty uposażenia za okres w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że są to świadczenia nienależne, bowiem podstawa tego świadczenia odpadła – stwierdzono nieważność decyzji. W kwestii odsetek organ wskazał, że zgodnie z art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r., nr 179, poz. 1750 ze zm.) tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Organ podkreślił, że instytucja zwłoki (art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny /Dz. U. z 1964 r., nr 16, poz. 93 ze zm. - dalej jako: kc), w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 kc) warunkowana jest winą, a zważywszy na okoliczności rozpatrywanej sprawy nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do zapłaty uposażenia, a poza tym realizacja wynikających z decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego świadczeń, została dokonana bez zwłoki i tym samym odsetki od wypłaconego uposażenia stronie się nie należą. W szczególności w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej żołnierz otrzymał od Skarbu Państwa dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. W spornym okresie otrzymywał emeryturę wojskową w wysokości 50-75% uposażenia. Samo pozostawanie w stosunku służbowym nie jest wystarczające aby domagać się za ten okres uposażenia. Prawo do uposażenia powiązane zostało bowiem z faktycznym podejmowaniem służby.

Od opisanej decyzji S. M. wniósł odwołanie, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji w całości i wypłaty części uposażenia, przysługującej za lata 2003-2006 wraz z odsetkami naliczonymi od dnia [...] sierpnia 2006 r. oraz wypłaty odsetek od wypłaconych ze zwłoką w 2006 r. uposażeń i innych należności finansowych.

Rozpoznając wniesione odwołanie Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Komendanta WKU w [...]. W uzasadnieniu podzielił argumentację organu I instancji. Nadto wskazał, że decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również elementy nowego stanu prawnego, wywiera skutki w obrocie prawnym. Są to elementy konstytutywne decyzji nieważnościowej. Decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności. Dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności. Jednakże należy mieć na względzie okoliczność, iż nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne. Do skutków o charakterze nieodwracalnym należy upływ czasu, który ma niebagatelne znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. Skarżący został przeniesiony do rezerwy, a więc uzyskał status, z którym wiąże się prawo do odprawy i po spełnieniu odpowiednich przesłanek prawo do emerytury wojskowej, który można ogólnie określić jako status przeniesionego do rezerwy. Oczywistym jest, że w tym samym czasie skarżący nie mógł mieć statusu żołnierza zawodowego jak i statusu przeniesionego do rezerwy. Zatem dopóki w obrocie prawnym pozostawała decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej, dopóty nie powstawało roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskania statusu przeniesionego do rezerwy. Wobec tego w tym okresie zachodziła przedmiotowa niemożność świadczeń z tytułu stosunku zawodowej służby wojskowej, a zatem nie można przyjąć, aby doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia. Roszczenie o wypłatę takiego uposażenia w tym okresie nie powstawało, gdyż nie istniał administracyjnoprawny stosunek obligacyjny, stanowiący podstawę do wypłaty tego typu należności. Dopiero stwierdzenie nieważności tej decyzji spowodowało, że powstało roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Jest to skutek prawny decyzji stwierdzającej nieważność, będący elementem konstytutywnym decyzji nieważnościowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu oraz poprzedzającej ją decyzji organu i instancji. Opisał przebieg wydarzeń począwszy od zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w tym otrzymane wówczas świadczenia oraz ponowne przyjęcie do służby wskutek stwierdzenia nieważności decyzji zwalniającej. Ocenił, że argumentacja zaskarżonej decyzji byłaby prawidłowa, gdyby doszło do uchylenia decyzji zwalniającej, a nie stwierdzenia nieważności, czyli autorytatywnego wskazania przez organ administracji na ciężką wadliwość decyzji obarczającą ją od daty wydania.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 19 marca 2010 r. radca prawny Ł. B., wskazując na udzielone przez skarżącego pełnomocnictwo, podtrzymał zawarte w skardze żądanie uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji oraz wniósł o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 2400 złotych.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 06 kwietnia 2010 r. pełnomocnik organu pismem z dnia 07 kwietnia 2010 r. poinformował Sąd, że wyrównanie uposażenia w wysokości 50.140,17 zł netto oraz dodatkowe uposażenie roczne w wysokości 7.694,78 netto zostały wypłacone skarżącemu w dniu 08 sierpnia 2006 r. (k. 61 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Żądanie skarżącego jest uzasadnione, jednak w niewielkim rozmiarze.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 ze zm.) kognicji sądu administracyjnego została poddana kontrola działalności organów administracji pod kątem zgodności z prawem. Ponadto zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) dalej P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażeniu żołnierzy ustawą z dnia 07 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. Nr 50 poz. 500) i to w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4.

Od 1 lipca 2004 r. obowiązuje ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. nr 141 poz. 892). Określa ona zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych (art. 1 pkt 4). W art. 8 ust. 1 ustawy określono sposób załatwiania spraw w niej uregulowanych. Biorąc pod uwagę fakt, iż należności pieniężne nie zostały wymienione w art. 8 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (przepis ten wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w pkt od 1-4), to należy uznać, że sprawy o świadczenia odsetkowe, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy, należą do drogi administracyjnej. W trybie administracyjnym rozstrzyga się również sprawy o uposażenia i inne należności pieniężne przysługujące żołnierzowi w oparciu o ustawę. Powyższy pogląd znajduje aprobatę w orzecznictwie Sądu Najwyższego w szczególności w uchwale Sądu Najwyższego z 29 listopada 2007 r. sygn. III CZP 106/07 (publ. Lex nr 319935 oraz Biul. SN 2007/11/10) oraz wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa – Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa od wyroków sądów powszechnych (np. sygn. akt II PK 8/08, II PK 55/08). Podobna interpretacja została zaprezentowana w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2006 r. I OPS 3/06 (ONSAiWSA 2006 r., z. 3, poz. 69).

Wobec powyższego nie budzi wątpliwości, że postępowanie w kontrolowanej sprawie - w części dotyczącej odsetek od uposażenia - powinno się toczyć w oparciu o art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji jest niewątpliwe aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym wstecz, tzn. od dnia wejścia do obrotu prawnego decyzji dotkniętej wadą nieważności. Jednakże okoliczność, że dana decyzja administracyjna działa ex tunc nie przesądza jeszcze o tym, że jest ona pod każdym względem, zarówno w sferze materialnoprawnej, jak i formalnoprawnej, wyłącznie aktem o charakterze deklaratoryjnym. W teorii prawa o postępowaniu administracyjnym wskazuje się, że podział aktów na konstytutywne i deklaratoryjne jest niedoskonały, gdyż nie zapewnia on rozłącznego wyróżnienia obu kategorii aktów. Zwraca się też uwagę, iż stwierdzenie nieważności nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również doniosłe elementy nowego stanu prawnego i wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym. Dopiero od dnia jej doręczenia stronom prawdopodobieństwo nieważności kwestionowanej decyzji ustępuje miejsca urzędowemu, władczemu potwierdzeniu ciężkiej wadliwości nadzorowanej decyzji. Stąd przy ocenie skutków prawnych decyzji nieważnościowej nie można ograniczać się tylko do cech deklaratywności, a pomijać jej elementów konstytutywnych.

Moc obowiązująca w czasie decyzji, stwierdzającej nieważność innej decyzji, nie zamyka się wyłącznie w jej skutku wstecznym, lecz działa także na przyszłość. Usunięcie z obrotu prawnego nieważnej decyzji nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu pierwotnego, lecz ma służyć dopiero usunięciu szeregu następstw jej obowiązywania (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2006, s. 762).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy przyjąć trzeba, że dopiero z chwilą stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego obalona została moc obowiązująca dokonanego wobec skarżącego wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego z mocą wsteczną, to jest od chwili jej wydania. Nie oznacza to jednak, że już od tej daty zostały zniesione automatycznie wszystkie skutki dokonanego wypowiedzenia. W doktrynie prawa administracyjnego nie budzi wątpliwości, że nawet wadliwe akty konstytutywne (a taki charakter noszą akty w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej), do czasu ich wyeliminowania z obrotu prawnego wywołują określone skutki w sferze prawa materialnego (zob. np. T. Woś, Moc wiążąca aktów administracyjnych w czasie. Warszawa 1978, s. 143). Decyzja Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego, chociaż - jak to przyjął organ nadzoru - dotknięta ciężką wadliwością prawną, do czasu stwierdzenia jej nieważności zachowała moc erga omnes i korzystając z domniemania ważności wywołała określone skutki prawne. W jej następstwie doszło bowiem do zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. W okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, a uzyskał nowy status przeniesionego do rezerwy. W tym czasie zaktualizowały się wobec niego inne uprawnienia finansowe, prawo do świadczeń przysługujących w związku z rozwiązaniem stosunku służbowego oraz świadczeń ubezpieczeniowych, a nie prawo do należności z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Skoro skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, to nie przysługiwało mu prawo do uposażenia, a tym samym nie powstawało roszczenie o jego zapłatę. W konsekwencji - z uwagi na fakt, iż w okresie między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego a stwierdzeniem nieważności tego wypowiedzenia organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania przez skarżącego w zawodowej służbie wojskowej - nie sposób przyjąć, aby mogło dojść do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Ponadto wskazać należy, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwraca się uwagę, że reaktywowanie stosunku służbowego z mocą wsteczną stwarza jedynie fikcję prawną, iż żołnierz pozostawał cały czas w służbie. Uposażenie przysługuje zaś żołnierzowi zawodowemu nie za okres pozostawania w stosunku służbowym, lecz za pełnienie służby. Pozostawanie w stosunku służbowym bez podejmowania służby, ewentualnie bez gotowości i zdolności do jej pełnienia, nie rodzi prawa do uposażenia. Ponadto świadczenie emerytalne jest świadczeniem konkurencyjnym w stosunku do uposażenia. Żołnierzowi przeniesionemu do rezerwy pobierającemu emeryturę nie przysługuje zatem prawo do uposażenia należnego żołnierzowi w czynnej służbie zawodowej (por. wyroki: z dnia 13 września 2001 r. sygn. akt II SA 3288/08, z dnia 24 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 1496/08, z dnia 27 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 1298/05 oraz z dnia 18 stycznia 2010 r. I OSK 977/09). Dodać również trzeba, że ewentualne nieuzyskanie prawa do uposażenia za czas pozostawania przez żołnierza poza służbą nie wyłącza jednak możliwości dochodzenia przez niego stosownego odszkodowania czy to w drodze ugody z właściwym organem wojskowym, czy też na drodze postępowania przed sądem powszechnym (art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego).

W tej sprawie, pomimo opisanych wyżej, poważnych wątpliwości prawnych co do podstaw żądania świadczeń służbowych przez żołnierza za czas pozostawania poza służbą czynną Wojskowy Komendant Uzupełnień w [...] rozkazem dziennym nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. zdecydował się uznać roszczenie S. M. w zakresie dotyczącym uposażenia (zgodnie z wymienionymi w rozkazie parametrami stanowiska) i innych należności pieniężnych (szczegółowo wymienionych w rozkazie) za okres od dnia zwolnienia ze służby. Zasadność przyznania konkretnych świadczeń wymienionych w powołanym rozkazie (bez odsetek) nie jest przedmiotem sporu pomiędzy stronami ani też nie podlega ocenie Sądu w tej sprawie.

Pomimo faktycznej wypłaty świadczeń wymienionych w rozkazie nr [...] S. M. wystąpił z dodatkowym roszczeniem o zapłatę odsetek od wypłaconych kwot uznając, że skoro organ zdecydował się je przyznać, to konsekwentnie powinien również wypłacić odsetki od dat, w których uposażenia i należności pieniężne powinny być wypłacane (zgodnie z art. 81 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych).

Rozstrzygnięcie o zasadności powyższego żądania wymaga ustalenia daty wymagalności świadczeń uznanych przez organ i przyznanych skarżącemu rozkazem z dnia [...] lipca 2006 r. W ocenie Sądu roszczenie o świadczenia pieniężne, które przyznał organ wojskowy w rozkazie nr [...], stało się wymagalne z dniem wydania tego rozkazu (w dniu [...] lipca 2006 r., zob. wyciąg z rozkazu dziennego nr [...] - k. 94 akt osobowych). Z tym dniem żołnierz stawił się bowiem do służby, a więc zmienił się jego status nie tylko na pozostającego w służbie, ale także wyrażającego gotowość do jej pełnienia. Od dnia stawienia się w jednostce S. M. został też zaliczony do stanu ewidencyjnego i przyjęty na wszelkiego rodzaju zaopatrzenie (wcześniej został z niego skreślony). To wszystko otworzyło dopiero organowi wojskowemu możliwość realizacji świadczeń przysługujących żołnierzowi czynnemu, które organ ten w kwotach obejmujących zwaloryzowane świadczenie główne (bez odsetek) postanowił uznać jako swoje zobowiązanie wobec podległego mu żołnierza. Należy też pamiętać, że zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy prawo do uposażenia powstaje z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej, a wypłaty uposażenia oraz innych należności, o których mowa w art. 73 ustawy, dokonuje jednostka wojskowa lub instytucja cywilna, na której zaopatrzeniu finansowym żołnierz pozostaje (art. 74 ust. 1 ustawy).

Mając na względzie powyższe wszystkie należności wynikające ze stosunku służbowego, jakie organ wojskowy zdecydował się przyznać skarżącemu po przywróceniu go do służby, stały się wymagalne w dniu [...] lipca 2006 r. Tymczasem w tej sprawie zwaloryzowane należności z tytułu stosunku służbowego zostały wypłacone skarżącemu dopiero w dniu [...] sierpnia 2006 r. Powyższe zostało potwierdzone zarówno przez skarżącego w skardze (k. 3 akt sądowych) oraz w piśmie złożonym przed rozprawą przez pełnomocnika organu administracji (k. 61 akt sądowych). Należy zatem stwierdzić, że skarżącemu przysługują odsetki od świadczeń pieniężnych przyznanych mu rozkazem z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] za okres od dnia następującego po dniu wydania tego rozkazu do dnia faktycznej wypłaty świadczeń. O odsetkach tych organ powinien orzec na podstawie art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

W swojej skardze skarżący zakwestionował również dopuszczalność potrącenia z należności wypłaconych w roku 2006, równowartości świadczeń wypłaconych w roku 2003. W ocenie Sądu wywody skarżącego nie są trafne z następujących powodów. Wskazać należy, iż przepis art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. W myśl art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne wymagany jest tytuł wykonawczy, o ile pracownik nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie. W niniejszej sprawie, co nie jest kwestionowane przez żadną ze stron, takiego oświadczenia skarżący nie złożył. Wobec powyższego uznać wprawdzie należy, iż organ dokonując potrąceń naruszył wyżej wskazane regulacje, jednakże powyższe, w ocenie Sądu nie oznacza, iż organ niezasadnie odmówił zwrotu dokonanego potrącenia. Należy bowiem wskazać, że skoro art. 103 ustawy o zawodowej służbie wojskowej odsyła do przepisów Kodeksu pracy, to oprócz wyżej wymienionych przepisów art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy znajdują również zastosowanie przepisy ogólne Kodeksu pracy m.in. art. 8 Kodeksu pracy. Zgodnie z powyższym przepisem nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

W doktrynie wskazuje się, iż nikt nie może też "czynić ze swego prawa użytku" sprzecznie z zasadami współżycia społecznego, to jest regułami, które nie będąc normami prawnymi, określają zachowania ludzi w ich wzajemnych stosunkach. Każda ze stron stosunku pracy musi postępować przy wykonywaniu swych uprawnień zgodnie z wymaganiami moralności i uznanymi regułami obyczajowymi. Oznacza to, że w stosunkach pracy liczy się nie sama "litera prawa", lecz także owe pozaprawne reguły nazwane w art. 8 "zasadami współżycia społecznego". (Komentarz do art. 8 Kodeksu pracy [w:] R. Celeda, E. Chmielek-Łubińska, L. Florek, G. Goździewicz, A. Hintz, A. Kijowski, Ł. Pisarczyk, J. Skoczyński, B. Wagner, T. Zieliński, Kodeks pracy. Komentarz, Lex 2009, wyd. V.).

Również w orzecznictwie Sądów powszechnych zwraca się uwagę, że art. 8 Kodeksu pracy nie kształtuje praw podmiotowych, nie zmienia i nie modyfikuje praw, jakie wynikają z innych przepisów prawa. Przepis ten upoważnia sąd do oceny, w jakim zakresie, w konkretnym stanie faktycznym, działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej. Ponadto w wyroku z dnia 20 grudnia 2006 r. I PK 171/06, OSNP 2008/3-4/34 Sąd Najwyższy wskazał, iż otrzymanie przez pracownika samorządowego przechodzącego na emeryturę dwóch świadczeń: odprawy emerytalnej i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 8 Kodeksu pracy); sprzeczność ta wyrażała się w nieusprawiedliwionym uprzywilejowaniu tego pracownika w porównaniu z pracownikami urzędu państwowego, przy uwzględnieniu, że pracownik samorządowy otrzymuje przy przejściu na emeryturę równowartość rocznych zarobków wypłacaną z funduszy publicznych.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wyjaśnić należy, że wykorzystywanie przez skarżącego jego uprawnienia do ochrony uposażenia od potrąceń bez jego zgody w sytuacji, gdy pobrał on już inne świadczenia, uznać należy za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie do pogodzenia z tymi zasadami jest bowiem żądanie żołnierza, który nie pełnił służby w danym okresie, wypłaty uposażenia równego uposażeniu przysługującemu żołnierzowi pełniącemu służbę czynną, i to ponad wypłacone już temu żołnierzowi świadczenia z tytułu zwolnienia ze służby. W takiej sytuacji nabywałby on dwa świadczenia służbowe za ten sam okres, które wzajemnie się wykluczają. Nie mogą bowiem jednocześnie zachodzić przesłanki do przyznania świadczeń za zwolnienie ze służby i uposażenia za pełnienie służby.

Wobec powyższego uznać należy, iż organ dokonując potrącenia co prawda naruszył dyspozycję art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy w zw. z art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, to jednakże z uwagi na art. 8 Kodeksu pracy odmowa przyznania zwrotu potrąconych świadczeń w okolicznościach tej konkretnej sprawy okazała się uzasadniona.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w pkt 2 sentencji. Nie orzeczono o wykonalności zaskarżonej decyzji (art. 152 ustawy) albowiem z uwagi na negatywny charakter rozstrzygnięcia nie podlegało ono wykonaniu.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 206 P.p.s.a. Zgodnie z pierwszym z wyżej wymienionych przepisów w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie natomiast do treści art. 206 P.p.s.a. w razie częściowego uwzględnienia skargi Sąd może w uzasadnionych przypadkach zasądzić na rzecz skarżącego od organu tylko część kosztów, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przytoczony przepis stanowi wyjątek od zasady jaką jest zwrot kosztów (w pełnej wysokości) niezbędnych do celowego dochodzenia praw, nawet w przypadku uwzględnienia skargi w części. Rozwiązanie przyjęte w art. 206 P.p.s.a. określane jest jako zasada stosunkowego rozdzielenia kosztów postępowania, będąca uzupełnieniem zasady odpowiedzialności za wynik postępowania, zwanej też zasadą rezultatu.

Miarkując wysokość kosztów Sąd kierował się tym, że zaskarżona decyzja zawiera rozstrzygnięcia dotyczące dwóch odmiennych zagadnień, tj. wypłaty odsetek oraz wypłaty świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia. Rozstrzygnięcie dotyczące potrącenia pozostało w obrocie prawnym. Natomiast rozstrzygnięcie w części obejmującej odmowę przyznania odsetek zostało, co prawda, uchylone, jednakże zarzuty skargi w tej części okazały się zasadne w znikomej części (dotyczącej odsetek od dnia [...] lipca 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r.) Biorąc pod uwagę powyższe oraz zakres żądania zawarty w skardze uznać należy, iż skarga została uwzględniona w znikomej części, co uzasadniało zastosowanie w niniejszej sprawie art. 206 P.p.s.a. Z powyższych względów Sąd zasądził na rzecz skarżącego tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, kwotę 180 złotych.

/-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ G. Radzicka /-/ B. Popowska

jh