Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 834/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6190 Służba Cywilna, pracownicy mianowani, nauczyciele
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Kurator Oświaty
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3, 9, 9b ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2006 nr 97 poz 674
law: Ustawa  z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - tekst jednolity
article: art. 6 - 9, 77 par. 1, 80, 107 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2002 nr 155 poz 1288
law: Rozporzadzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od  nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego  zakładu kształcenia nauczycieli.
article: art. 145 par. 1 ust. 1 lit. a i c, 135, 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: 92 ust. 1, 178 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi U.R. na decyzję [...] Kuratora Oświaty w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nauczycieli uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. Naczelnik Wydziału Edukacji, powołując się art. 9b ust. 1 i 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r., Nr 97, poz. 674 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), odmówił nadania U. R. stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że U. R. jest zatrudniona w Zespole Szkół Budowlanych im. [...] w K. na stanowisku nauczyciela fizyki i astronomii oraz w dniu [...] r. uzyskała pozytywną ocenę dorobku zawodowego za okres stażu. Nadto, w dniu [...] r. złożyła do Prezydenta Miasta K. wniosek o podjęcie postępowania egzaminacyjnego na stopień nauczyciela mianowanego. Do wniosku załączyła:

1) dyplom ukończenia studiów na Politechnice [...], Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej, w zakresie Podstawowych problemów techniki, specjalność Fizyka Techniczna, potwierdzający uzyskanie w dniu [...] r. tytułu magistra inżyniera podstawowych problemów techniki ze specjalnością fizyka techniczna z przygotowaniem pedagogicznym;

2) zaświadczenie z dnia [...] r. wydane przez Wojewódzki Ośrodek Metodyczno-Politechniczny w R. stwierdzające, że Pani U. R. ukończyła kurs pedagogiczny - kierunek matematyka w wymiarze [...] godzin zajęć dydaktycznych;

3) akt nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego z dnia [...] r.;

4) zaświadczenie o uprawnieniach egzaminatora z matematyki;

5) decyzję o uprawnieniach egzaminatora z fizyki z astronomią;

6) ocenę dorobku zawodowego;

7) zaświadczenie z dziewięciomiesięcznego stażu odbytego w okresie od dnia [...]r. do dnia [...] r., Nr [...].

Po dokonaniu analizy formalnej przedstawionego wniosku w dniu [...] r. organ stwierdził, że U. R. nie posiada kwalifikacji przygotowania pedagogicznego do zajmowania stanowiska nauczyciela fizyki i astronomii, o którym mowa w § 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz. U. Nr 155, poz. 1288 z późn. zm.), wydanego na podstawie art. 9b ust. 2 w związku z art. 9 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 i 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. O posiadaniu przygotowania pedagogicznego świadczy bowiem dyplom lub inny dokument wydany przez szkołę wyższą, dyplom ukończenia zakładu kształcenia nauczycieli i świadectwo ukończenia pedagogicznego kursu kwalifikacyjnego. Natomiast z dołączonego zaświadczenia wynika, że U. R. brała udział w zajęciach z psychologii, pedagogiki i dydaktyki szczegółowej w powiązaniu z nauczaniem matematyki, a nie fizyki.

W odwołaniu z dnia [...] r. U. R. wniosła o uchylenie powyższej decyzji, bowiem jest nauczycielem z wieloletnim stażem, jak też w roku [...] odbyła kurs pedagogiczny, na który została skierowana przez szkołę będąc nauczycielem fizyki. W trakcie tego kursu wykładowcy podkreślali, że elementy dydaktyki fizyki i matematyki są bardzo podobne, co ujawnia się także w korelacji międzyprzedmiotowej. Zaznaczyła, że jego ukończenie uprawnia do nauki zarówno fizyki, jak i matematyki.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], [...] Kurator Oświaty utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Powołując się na treść art. 9b ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela uznał, że warunkiem uzyskania kolejnego stopnia awansu zawodowego jest spełnienie przez nauczyciela trzech warunków: posiadanie wymaganych kwalifikacji, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a-3, odbycie stażu (oprócz nauczycieli wymienionych w art. 9e ust. 1-3, dla których równoważny z okresem stażu jest okres zatrudnienia) zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego, a także uzyskanie pozytywnego wyniku w postępowaniu przed komisją kwalifikacyjną lub egzaminacyjną. Podstawowym warunkiem nadania kolejnego stopnia awansu jest jednak posiadanie przez nauczyciela wymaganych kwalifikacji. Wymagania kwalifikacyjne w stosunku do nauczyciela określa art. 9 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. Zgodnie z ustawowym zapisem stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje. Przepis art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karty Nauczyciela wymaga posiadania odpowiedniego przygotowania pedagogicznego, nie definiując jednocześnie, jak należy rozumieć to pojęcie.

Definicję legalną przygotowania pedagogicznego zawiera natomiast rozporządzenie, które określa szczegółowe kwalifikacje wymagane od nauczycieli. Zgodnie z zawartą w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karty Nauczyciela delegacją dla ministra właściwego do spraw oświaty, szczegółowe kwalifikacje wymagane od nauczycieli były i nadal są określane w rozporządzeniach wykonawczych do tej ustawy. W okresie, gdy U. R. zdobywała przygotowanie pedagogiczne na kursie pedagogicznym obowiązywało rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia (Dz. U. Nr 98, poz. 433, z późn. zm.).

Z brzmienia § 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia wynika, że przez przygotowanie pedagogiczne należy rozumieć "nabycie wiedzy i umiejętności z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki szczegółowej nauczanych w powiązaniu z kierunkiem (specjalnością) kształcenia i praktyką pedagogiczną w wymiarze nie mniejszym niż 270 godzin oraz odbycie pozytywnie ocenionych praktyk pedagogicznych w wymiarze nie mniejszym niż 150 godzin; o posiadaniu przygotowania pedagogicznego świadczy dyplom (zaświadczenie) szkoły wyższej albo świadectwo ukończenia kursu pedagogicznego prowadzonego przez zakład kształcenia nauczycieli albo placówkę doskonalenia nauczycieli lub inną instytucję, osobę prawną lub fizyczną, które mogą prowadzić takie kursy zgodnie z przepisami w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli". Od dnia [...] r. do dnia [...] r. kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w różnych typach szkół i placówek określone były w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz. U. Nr 155, poz. 1288 z późn. zm.).

Z § 1 pkt 3 tegoż rozporządzenia wynika, że przez przygotowanie pedagogiczne należy rozumieć "nabycie wiedzy i umiejętności z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki szczegółowej, nauczanych w powiązaniu z kierunkiem (specjalnością) kształcenia i praktyką pedagogiczną - w wymiarze nie mniejszym niż 270 godzin, oraz odbycie pozytywnie ocenionych praktyk pedagogicznych w wymiarze nie mniejszym niż 150 godzin; w przypadku nauczycieli praktycznej nauki zawodu niezbędny wymiar zajęć z zakresu przygotowania pedagogicznego wynosi nie mniej niż 150 godzin; o posiadaniu przygotowania pedagogicznego świadczy dyplom lub inny dokument wydany przez szkołę wyższą, dyplom ukończenia zakładu kształcenia nauczycieli i świadectwo ukończenia pedagogicznego kursu kwalifikacyjnego". Definicja przygotowania pedagogicznego zawarta w § 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz. U. Nr 50, poz. 400), obowiązującego od dnia 1 września 2009 r., w chwili rozpatrywania odwołania brzmi "przez przygotowanie pedagogiczne należy rozumieć nabycie wiedzy i umiejętności z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki szczegółowej, nauczanych w wymiarze nie mniejszym niż 270 godzin w powiązaniu z kierunkiem (specjalnością) kształcenia oraz pozytywnie ocenioną praktyką pedagogiczną - w wymiarze nie mniejszym niż 150 godzin; w przypadku nauczycieli praktycznej nauki zawodu niezbędny wymiar zajęć z zakresu przygotowania pedagogicznego wynosi nie mniej niż 150 godzin; o posiadaniu przygotowania pedagogicznego świadczy dyplom ukończenia studiów lub inny dokument wydany przez uczelnię, dyplom ukończenia zakładu kształcenia nauczycieli lub świadectwo ukończenia kursu kwalifikacyjnego".

Treść zaświadczenia wydanego przez Wojewódzki Ośrodek Metodyczno- Politechniczny w R., załączonego do akt sprawy, nie wskazuje na uzyskanie przygotowania pedagogicznego w zakresie nauczania fizyki. Odwołująca odbyła w roku szkolnym [...] kurs pedagogiczny w wymiarze [...] godz. zajęć dydaktycznych - kierunek matematyka, zatem nie posiada odpowiedniego przygotowania pedagogicznego dla kierunku fizyka z astronomią. Tylko łączne spełnienie wszystkich wymogów przewidzianych w art. 9b ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela umożliwia wydanie pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia. Zdaniem organu, zakres przedmiotowy przygotowania pedagogicznego dla kierunku fizyka zasadniczo różni się od zakresu przedmiotowego dla kierunku matematyka. Uzyskiwana w ramach kursu pedagogicznego wiedza matematyczna jest swego rodzaju kompendium wiedzy z tego zakresu i trudno utożsamiać ją z wiedzą uzyskaną w czasie kursu pedagogicznego dla kierunku fizyka. Trudno tu też mówić o korelacji międzyprzedmiotowej. Nadto, osoby kończące studia wyższe w specjalności innej niż specjalność nauczycielska mogły i mogą nadal uzyskać przygotowanie pedagogiczne w sposób określony w przepisach regulujących szczegółowe kwalifikacje nauczycieli.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach U.R. zakwestionowała stanowisko organu odwoławczego zajęte w zaskarżonej decyzji, zarzucając mu rażące naruszenie art. 8 i art. 9 K.p.a., poprzez nie zastosowanie rozszerzonej wykładni przepisów prawa materialnego uwzględniającej w jej sprawie również względy społeczne, czyli czynnik ludzki. Skarżąca podniosła, że spełnia wymogi niezbędne do uzyskania mianowania wynikające z ustawy - Karta Nauczyciela, ale błędna interpretacja przepisów wykonawczych do powołanej ustawy doprowadziła do wydania niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Kurs pedagogiczny, który odbyła w Wojewódzkim Ośrodku Metodyczno-Politechnicznym w R. jako nauczyciel fizyki, rozpoczął się w miesiącu wrześniu [...]r. wówczas obowiązywało rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8 maja 1989 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia (Dz. U. Nr 34, poz. 189). Przepisy tego rozporządzenia nie definiowały pojęcia "przygotowania pedagogicznego" w związku z tym osoby zatrudnione na stanowiskach nauczycieli uzyskiwały kwalifikacje pedagogiczne poprzez ukończenie między innymi kursu pedagogicznego organizowanego przez organ administracji szkolnej lub IKN. W zakresie takiego kursu nie musiała być realizowana metodyka szczegółowa w powiązaniu z kierunkiem (specjalnością) kształcenia i praktyką pedagogiczną. Ukończenie kursu zapewniało uzyskanie kwalifikacji pedagogicznych w zakresie przedmiotów ogólnokształcących. Z tego powodu na wspomniany kurs uczęszczali jednocześnie nauczyciele różnych specjalności, a więc nauczyciele matematyki, fizyki, geografii i innych przedmiotów. W trakcie trwania kursu Minister Edukacji Narodowej rozporządzeniem, które weszło w życie z dniem 13 listopada 1991 r., uchylił wcześniejsze rozporządzenie z dnia 8 maja 1989 r., wprowadzając definicję "przygotowania zawodowego" oraz nowe zasady nabywania kwalifikacji pedagogicznych ustalając, iż w zakresie kursu musi być realizowana metodyka szczegółowa w powiązaniu z kierunkiem (specjalnością) kształcenia i praktyką pedagogiczną. Skarżąca akcentowała, że mimo tej zmiany przebieg kursu nie został dostosowany do aktualnej wówczas treści rozporządzenia i nadal trwał według zasad obowiązujących w miesiącu wrześniu [...] r. Jednak z uwagi na to, że większość kursantów stanowili nauczyciele matematyki w zaświadczeniach o jego ukończeniu, wydanych w miesiącu czerwcu [...] r., dla wszystkich uczestników wpisano "kierunek matematyka". Brak posiadania przez jednostkę prowadzącą kurs decyzji Centralnego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w W. wydanej przed rozpoczęciem kursu doprowadził do tego, że wszyscy jego uczestnicy nie nabyli kwalifikacji pedagogicznych do nauczania przedmiotów ogólnokształcących w ogóle, ale uzyskali zaświadczenie wskazujące na przedmiot, które w konsekwencji jest w swych skutkach wysoce niekorzystne dla skarżącej, jak i dla innych osób. Zaniedbanie w tym zakresie jednostki prowadzącej kurs (placówki systemu oświatowego) i uzyskanie decyzji Centralnego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w W. dopiero w dniu [...] r. doprowadziło do obecnej sytuacji, za którą skarżąca sama nie może ponosić odpowiedzialności. W tym stanie sprawy, powołując się na posiadany wpis do ewidencji egzaminatorów do przeprowadzenia egzaminu maturalnego z fizyki i astronomii, skarżąca wywiodła, że mając wyższe wykształcenie kierunkowe oraz kwalifikacje i doświadczenie pedagogiczne do nauczania powyższego przedmiotu ma również prawo do ubiegania się o stopień nauczyciela mianowanego. Nadto, kurs pedagogiczny rozpoczęła i powinna ukończyć według zasad określonych w przepisach rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8 maja 1989 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz. U. Nr 34, poz. 189), co wynika z analizy złożonych przez nią dokumentów. Zdaniem skarżącej, wadliwie przeprowadzony kurs nie powinien wywoływać dla niej negatywnych skutków. Całokształt sprawy wskazuje zatem na pozorność analizy zgromadzonego w niej materiału dowodowego i tym samym narusza art. 8 i art. 9 K.p.a.

Odpowiadając na skargę [...] Kurator Oświaty wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2010 r. skarżąca zaznaczyła, że odbyła studia o specjalności fizyka techniczna z przygotowaniem pedagogicznym, dlatego spełnia warunek nabycia wiedzy i umiejętności z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki szczegółowej, nauczanych w wymiarze nie mniejszym niż 270 godzin w powiązaniu z kierunkiem (specjalnością) kształcenia oraz posiada pozytywnie ocenioną praktyką pedagogiczną - w wymiarze znacznie przekraczającym wymagane 150 godzin, a dodatkowo matematyka i fizyka to, jej zdaniem, przedmioty zbliżone.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem jej rozstrzygnięć.

Stosownie zatem do brzmienia przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie jako p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w przypadku, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli naruszenie to miało bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Na mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną oraz wnioskami sformułowanymi w skardze.

Przedmiotem skargi jest decyzja [...] Kuratora Oświaty z dnia [...] r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. W uzasadnieniach obu wymienionych decyzji organy administracji wskazały na brak odpowiedniego przygotowania pedagogicznego skarżącej w zakresie nauczania przedmiotu fizyki, co spowodowało odmowę nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego.

Zdaniem organu założycielskiego szkoły, żaden z posiadanych przez skarżącą dokumentów kwalifikacyjnych nie potwierdza uzyskania przygotowania pedagogicznego do prowadzenia zajęć z fizyki, a tym samym pełnych kwalifikacji do pracy na stanowisku nauczyciela w zakresie nauczania tego przedmiotu. Stwierdzenie powyższych okoliczności powodowało, zdaniem organu, konieczność zastosowania art. 9b ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006r., Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie - ustawa Karta Nauczyciela.

Zgodnie z przepisem art. 9b ust. 1 pkt 2 ustawy Karta Nauczyciela warunkiem nadania nauczycielowi kontraktowemu stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego jest posiadanie kwalifikacji, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 (wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym, przestrzeganie podstawowych zasad moralnych, spełnianie warunków zdrowotnych niezbędnych do wykonywania zawodu), odbycie stażu zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego nauczyciela oraz zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną.

Zdaniem Sądu, żaden przepis rangi ustawowej nie wyjaśnia, jak należy rozumieć znaczenie pojęcia "odpowiednie przygotowanie pedagogiczne", użytego w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy Karta Nauczyciela pomimo, że ustawodawca wprowadził do tekstu tej ustawy "słowniczek" wyrażeń w niej zawartych (por. art. 3).

Ustawodawca w przepisie art. 9 ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela udzielił ministrowi właściwemu do spraw oświaty i wychowania upoważnienia do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli, nie wskazał natomiast jakichkolwiek wytycznych, jakimi winien się kierować minister określając szczegółowe kwalifikacje wymagane od nauczycieli.

Definicja pojęcia "odpowiednie przygotowanie pedagogiczne", wskazana szerzej w opisie stanu faktycznego niniejszej sprawy, zawarta została zarówno w § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8 maja 1989 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz. U. Nr 34, poz. 189 z późn. zm.) oraz w § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. o tym samym tytule (Dz. U. Nr 98, poz. 433 z późn. zm.), które obowiązywało w dacie wydania skarżącej zaświadczenia Wojewódzkiego Ośrodka Metodyczno-Politechnicznego w R. z dnia [...] r., na podstawie którego stwierdzono, że skarżąca ukończyła kurs pedagogiczny - kierunek matematyka w wymiarze 276 godzin zajęć dydaktycznych, jak również w § 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 września 2002 r. o tym samym tytule (Dz. U. Nr 155, poz. 1288 z późn. zm.), a także w § 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 marca 2009 r. o tym samym tytule (Dz. U. Nr 50, poz. 400), które obowiązywało w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Przywołane rozporządzenia wykonawcze wydane zostały z powołaniem się na cytowaną powyżej treść upoważnienia zawartą w art. 9 ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela.

W myśl art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji RP, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Nie ulega wątpliwości, że istnieje wymóg zawarcia wytycznych w przepisie upoważniającym do wydania rozporządzenia, który powinien określać organ właściwy do wydania rozporządzenia, zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wymagania dotyczące treści aktu. Na ustawodawcy ciąży zatem obowiązek odpowiedniej zawartości upoważnienia, tak pod względem podmiotowym, jak i przedmiotowym oraz treściowym. W każdej sprawie sąd bada czy akt wykonawczy jest zgodny z Konstytucją i ustawą. W przypadku stwierdzenia niezgodności takiego aktu z Konstytucją lub ustawą sąd może odmówić jego zastosowania mimo jego obowiązywania. Pogląd ten wyraził między innymi Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 5/05 (dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA). Stanowisko to utrwalone jest w orzecznictwie i doktrynie prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 414/06 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA).

W tym miejscu wskazać należy także, iż wykładnia sądowa, która została zastosowana w tej sprawie, mając charakter wykładni operatywnej, powinna zmierzać do rezultatu wynikającego z takiego rozumienia prawa, które zapewnia jego spójność oraz konstytucyjność, bowiem sąd jest zobowiązany wybrać taką interpretację normy ustawowej, która umożliwia najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych (wyrok NSA z dnia 26 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 533/08 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA).

W rozpatrywanej sprawie, brak jest upoważnienia dla ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do określenia w rozporządzeniu definicji "przygotowania pedagogicznego", co zdaniem Sądu, oznacza nieudzielanie organowi upoważnionemu delegacji do wyjaśnienia tego pojęcia. Ten całkowity brak w upoważnieniu ustawowym wytycznych w omawianym zakresie wskazuje tym samym na niekonstytucyjność upoważnienia, bowiem brak stanowiska ustawodawcy w określonej kwestii musi być interpretowany jako nieudzielenie w danym zakresie kompetencji normodawczej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 1995 r., sygn. akt K 4/95, publ. OTK nr 2/1995, poz. 31). Pogląd powyższy jest zbieżny ze stanowiskiem zaprezentowanym w wyroku NSA z dnia 17 listopada 2007 r. o sygn. akt I OSK 21/07 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA).

Zdaniem Sądu, zastosowany w zaskarżonej decyzji przepis § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz. U. Nr 50, poz. 400) w zakwestionowanym wyżej zakresie, w jakim definiuje pojęcie "przygotowanie pedagogiczne", jako nieposiadający upoważnienia ustawowego jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 9 ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela, tym samym nie mógł stanowić podstawy do oceny, czy w dacie wydania zaskarżonej decyzji skarżąca spełniała, wynikający z samego tylko art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy Karta Nauczyciela, wymóg posiadania odpowiedniego przygotowania pedagogicznego.

W przepisie art. 9 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela, umiejscowionym w rozdziale zatytułowanym "Wymagania kwalifikacyjne", przewidziano jedynie, że stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która: posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje, przestrzega podstawowych zasad moralnych, spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu.

Niewątpliwie przygotowanie pedagogiczne oznacza dysponowanie odpowiednim zasobem wiedzy i umiejętności z zakresu pedagogiki oraz dziedzin zbliżonych do tej specjalności, który można nabyć w wyniku kształcenia i odbycia praktyki. Jednakże w ocenie Sądu nie znajduje uzasadnienia twierdzenie, że osoba ubiegająca się o stanowisko nauczyciela wykazać może swoje przygotowanie pedagogiczne tylko poprzez przedłożenie dyplomu lub innego dokumentu, z których wynikać będzie, że wymiar kształcenia był nie mniejszy niż 270 godzin, zaś praktyki pedagogicznej nie mniejszy niż 150 godzin. Wymogów takich nie zawierają przepisy ustawy Karta Nauczyciela oraz inne przepisy regulujące kwalifikacje pedagogiczne.

W tym miejscu, podkreślić należy, że w okresie obowiązywania ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 z późn. zm.), powszechnie przyjmowano, że posiadanie wyższego wykształcenia przez osobę ubiegającą się o stanowisko nauczyciela oznacza legitymowanie się odpowiednim dyplomem ukończenia studiów wyższych na określonym kierunku.

Pogląd ten, na gruncie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) zachowuje aktualność, z uwagi na treść art. 167 ust. 1 tej ustawy.

Tymczasem skarżąca bezspornie na dzień nadania jej stopnia awansu zawodowego nauczyciela legitymowała się wyższym wykształceniem, ukończyła bowiem w [...] r. studia wyższe magisterskie - dzienne na Wydziale Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej w zakresie podstawowych problemów techniki o specjalności fizyka techniczna wraz z przygotowaniem pedagogicznym.

W postępowaniu o nadanie stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego ukończony kierunek studiów został uznany za wystarczający i odpowiadał wykonywanej przez skarżącą pracy na stanowisku nauczyciela fizyki i astronomii.

Ocenę, czy skarżąca w dacie złożenia stosownego wniosku o nadania jej stopnia nauczyciela mianowanego, posiadała przygotowanie pedagogiczne w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy Karta Nauczyciela, należało dokonać biorąc pod uwagę treść wszystkich przedłożonych dokumentów (dyplomów, zaświadczeń), jak również innych środków dowodowych zebranych z urzędu, które mogłyby potwierdzić kwalifikacje w powołanym zakresie, w tym analizę okresu kształcenia, plan odbytych studiów dziennych, jak i kursu pedagogicznego.

Tak więc Sąd w sprawie niniejszej, korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w myśl którego sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom i art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), odmówił zastosowania kwestionowanego z punktu widzenia konstytucyjności przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 marca 2009 r., we wskazanym wyżej zakresie, gdyż nie może on stanowić materialnoprawnej podstawy oceny, czy w dacie złożenia wniosku skarżąca spełniała, wynikający z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy Karta Nauczyciela wymóg posiadania odpowiedniego przygotowania pedagogicznego, zarówno w zakresie posiadania odpowiedniego zakresu wiedzy teoretycznej, jak i umiejętności praktycznych.

Z analizy akt administracyjnych wynika, że organ pierwszej instancji podjął próbę zebrania w tym kierunku materiału dowodowego i to za aprobatą organu nadzoru pedagogicznego. Jednak zaprzestał jej po otrzymaniu pisma z dnia [...] r. Wojewódzkiego Ośrodka Metodyczno-Politechnicznego w R. stwierdzającego, że "brak dodatkowych informacji" uniemożliwia wydanie opinii w sprawie posiadania przez skarżącą kwalifikacji pedagogicznych do nauczania fizyki (k - 19 akt administracyjnych). Tymczasem tak sformułowana odpowiedź, przywołanej jednostki, nie zamykała drogi do wyjaśnienia sprawy przez organ innymi dostępnymi środkami dowodowymi.

W tej sytuacji nieuprawnione było zastosowanie przez organy orzekające w sprawie przepisu art. 9 ust. 6 w związku z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy Karta Nauczyciela, stanowiącego podstawę do odmowy nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela.

Wskazać należy, że takie działanie organów pierwszej, jak i drugiej instancji naruszają dyspozycję przepisów art. 6 - 8 K.p.a. i uregulowanych w nich zasady praworządności, zasady prawdy obiektywnej i zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Szczególnie wyraźne jest naruszenie unormowanej w art. 7 K.p.a. zasady prawdy obiektywnej, zgodnie z którą organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy".

Zgodnie z tą zasadą organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego. Rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7 i art. 75 K.p.a.) wymaga, by w toku postępowania organy podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy. Nadto, stanowisko wyrażone w decyzji organ powinien uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 1981 r., sygn. akt SA 810/81, ONSA 1981, Nr 1, poz. 45).

Przy ponownym rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] r., organ pierwszej instancji winien wnikliwie ustalić stan faktyczny sprawy i dokonać jego oceny w oparciu o całokształt uzupełnionej dokumentacji obrazującej wykształcenie i przebieg kariery zawodowej skarżącej, czyli zbadać jej kwalifikacje, których posiadanie jest niezbędne do uzyskania z mocy prawa stopnia nauczyciela mianowanego w świetle przepisów ustawy Karta Nauczyciela, a to wobec niemożności zastosowania przepisów cytowanego wyżej

rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 marca 2009 r. oraz wydać stosowną decyzję, uzasadnioną zgodnie z dyspozycją art. 107 § 1 i 3 w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., mając na uwadze dokonaną powyżej wykładnię przepisów prawa.

Z tych względów, zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego, w szczególności art. 6 - 9 K.p.a., co obligowało Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., do wyeliminowania z obrotu prawnego wskazanych w sentencji wyroku decyzji, których charakter nie stanowił podstawy do orzekania o ich wykonalności, w oparciu o treść art. 152 p.p.s.a.