Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 350/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatek rolny
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 3,  art. 240 par. 1 pkt 4,
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), Sędziowie NSA Eugeniusz Christ, Małgorzata Wolf-Mendecka, Protokolant apl. radc. Anna Tomaka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2009 r. sprawy ze skargi Spółki A w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku rolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy S. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ( słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 23 marca 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynęła skarga Spółki dla A w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] doręczoną dnia 20 lutego 2009r. w przedmiocie uchylenia decyzji Burmistrza Gminy S. z dnia [...] nr [...], ustalającej podatek rolny za rok 2004 i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia innemu organowi w I instancji. Zarzuciła brak właściwej reprezentacji strony w postępowaniu podatkowym, gdyż Spółka nie miała powołanych organów, a ustanowiony kurator nie był uprawniony do jej reprezentowania w tym postępowaniu.

Z akt sprawy wynika, że zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi, kierując się koniecznością uzupełnienia postępowania dowodowego. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium rozważyło kwestię stanowiącą jedyny zarzut odwołania, wniesionego przez kuratora A. K., a mianowicie - czy kurator ustanowiony w trybie art. 42 Kodeksu cywilnego może skutecznie reprezentować spółkę w postępowaniu podatkowym. Kolegium stanęło na stanowisku, że zakres uprawnień kuratora (wynikający z powyższego przepisu) nie oznaczał, że A. K. nie może należycie reprezentować spółki w postępowaniu podatkowym. Zgodnie bowiem z art. 135 Ordynacji podatkowej zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych w sprawach podatkowych ocenia się według przepisów prawa cywilnego tylko wtedy, gdy przepisy prawa podatkowego nie stanowią inaczej. Ze względu na fakt, iż przepisy prawa podatkowego stanowią, iż w sytuacji braku organów uprawnionych do reprezentowania osoby prawnej ustanawia się kuratora, zatem wstępuje on w prawa i obowiązki organu osoby prawnej i staje się stroną postępowania podatkowego.

Odnosząc się natomiast merytorycznie do kwestii zasadności opodatkowania Spółki podatkiem rolnym za rok 2004 Kolegium uznało, że w świetle zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego, organ odwoławczy nie jest w stanie ocenić, czy decyzja jest prawidłowa, albowiem z akt sprawy nie wynikało jednoznacznie do kogo należała w 2004 r. działka o nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha gruntu oraz działka nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha gruntu. W aktach znajdowało się wyłącznie pismo Starostwa Powiatowego wskazujące na to, iż w latach 1998 – 2004 przedmiotowe działki należały do różnych podmiotów. Ponadto akta nie zawierały wypisów z ewidencji gruntów według stanu na dzień 1 stycznia 2004r., jak również brak było dokumentu, z którego wynikałoby, że w 2004r. na opodatkowanych gruntach rolnych nie była bądź była prowadzona działalność gospodarcza inna niż rolnicza.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca spółka podniosła, że organ odwoławczy błędnie przyjął, iż kurator osoby prawnej ustanowiony w trybie art. 42 Kodeksu cywilnego jest uprawniony do zastępowania jej organów w postępowaniu podatkowym. Skarżąca podkreśliła, że kurator nie jest nadto uprawniony do sprawowania zarządu majątkiem tej osoby. Poza tym przepis art. 133 Ordynacji podatkowej nie wskazuje kuratora osoby prawnej jako podmiotu posiadającego przymiot strony. Nie sposób również, zdaniem skarżącej podzielić argumentacji SKO, iż doręczanie kuratorowi osoby prawnej korespondencji na zasadzie art. 154 § 1 Ordynacji podatkowej jest tożsame z uprawnieniem kuratora do reprezentowania tej osoby przed organami podatkowymi czy też wstąpieniem kuratora w prawa i obowiązki organów tej osoby, albowiem takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia w przepisach Ordynacji podatkowej. Powinien natomiast znaleźć zastosowanie przepis art. 201 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, stanowiący podstawę do zawieszenia postępowania z powodu braku właściwej reprezentacji. Przeoczenie tej regulacji spowodowało w efekcie pominięcie strony skarżącej bez jej winy w postępowaniu podatkowym w obu instancjach. Skarżąca spółka, po powołaniu organów, niezwłocznie zawiadomiła SKO i inne organy o swej sytuacji prawnej. Zdaniem skarżącej informacja ta bezspornie dotarła do SKO zanim została wysłana zaskarżona decyzja. Mimo to SKO mając wiedzę, że A. K. nie sprawuje już kurateli spółki, skierowała na jej imię i nazwisko korespondencję zawierająca zaskarżoną decyzję. Według skarżącej decyzja organu nie została skierowana do strony, ale imiennie do A. K., mimo iż Kolegium "miało wiedzę, że nie sprawuje już ona kurateli spółki". Skarżąca podniosła również, że nie znała zawartości kopert, ponieważ przekazywała je bez otwierania adresatce. O zakończeniu postępowania odwoławczego spółka dowiedziała się od organu I instancji, który wystąpił do niej z żądaniem udzielenia określonych informacji w toku ponownie prowadzonego postępowania. Po uzyskaniu takiej informacji skarżąca zwróciła się do SKO w K. o doręczenie decyzji kasacyjnych, w tym zaskarżonej decyzji. Decyzje doręczono jej w dniu 20 lutego 2009 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, argumentując jednocześnie, iż uważa zarzuty spółki za niezasadne i podtrzymuje swoje rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji. Kolegium wskazało na fakt, że prowadziło postępowanie odwoławcze w sprawie odwołań, którymi określono spółce wysokość zobowiązania podatkowego w podatku rolnym, leśnym i od nieruchomości za lata 2003-2007. W postępowaniu tym zostało wydanych 15 decyzji, a skarga została złożona tylko co do jednej z nich. Z tej okoliczności Kolegium wyprowadziło wniosek, iż w pozostałych sprawach spółka podzieliła zdanie Kolegium co do tego, że A. K. mogła spółką skutecznie reprezentować w postępowaniu podatkowym. Postępowanie odwoławcze zakończyło się wydaniem decyzji uchylających decyzje Burmistrza Miasta i Gminy S. w sprawie określenia spółce wysokości zobowiązania podatkowego w podatku rolnym, leśnym i od nieruchomości za lata 2003-2007. Decyzje te zostały skarżącej wysłane w trzech kopertach. Dwie przesyłki nie zostały otwarte i zwrócono je do Kolegium, natomiast trzecia została przez spółkę przyjęta w dniu 27 listopada 2008 r.

Dodatkowo Kolegium podniosło, iż w świetle art. 138 Ordynacji podatkowej jeżeli osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej nie może prowadzić swoich spraw wskutek braku powołanych do tego organów, organ podatkowy składa do sądu wniosek o ustanowienie kuratora, jeżeli kurator nie został przez sąd wyznaczony. Jednakże w sytuacji, gdy sąd wyznaczył kuratora, kieruje się i doręcza na jego ręce wszystkie pisma. W tej sprawie zawiadomienie o ustanowieniu organów spółki w dniu 16 listopada 2008r., wpłynęło do Kolegium w dniu 24 listopada 2008 r., a zatem już po wydaniu decyzji. Z kolei pismo informujące o zwolnieniu A. K. postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] z pełnienia funkcji kuratora Spółki dla A i ustanowieniu w jej miejsce nowego kuratora w osobie A. Z., wpłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. w dniu 1 grudnia 2008 r.

W piśmie z dnia 31 sierpnia 2009 r. skarżąca odniosła się powyższej odpowiedzi na skarg i podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko podkreślając, że SKO dowiedziało się o powołaniu organów spółki wprawdzie po podpisaniu decyzji, ale przed jej wysłaniem oraz że nie ulega wątpliwościom, iż kurator spółki nie był stroną postępowania a SKO nie dopełniło obowiązku wynikającego z art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, co w oczywisty sposób miało wpływ na rozstrzygnięcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadzała się do tego, czy kurator spółki A. K., ustanowiona na mocy art. 42 Kodeksu cywilnego była osobą uprawnioną do reprezentowania skarżącej - Spółki dla A z siedzibą w S. w postępowaniu podatkowym. Z brzmienia art. 42 Kodeksu cywilnego wynika, że jeżeli osoba prawna nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów, Sąd ustanawia dla niej kuratora. Kurator powinien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację.

Argumentacja organu II instancji oparta została na przepisie art. 138 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w powiązaniu z art. 42 Kodeksu cywilnego. W świetle art. 138 § 1 O.p. organ podatkowy występuje do sądu z wnioskiem o wyznaczenie kuratora dla osoby niezdolnej do czynności prawnych lub osoby nieobecnej, jeżeli kurator nie został już wyznaczony. Na tej podstawie organ zajął stanowisko, że skoro dla Spółki dla A został ustanowiony kurator w trybie art. 42 ustawy Kodeks cywilny, to wypełnione są podstawy art. 138 Ordynacji podatkowej i organ nie ma obowiązku występowania o ustanowienie kuratora na mocy przepisów ordynacji. W tej sytuacji organ uznał, że skarżąca spółka w przedmiotowej sprawie była właściwie zastępowana w postępowaniu podatkowym przez kuratora A. K.i nie znalazł podstaw dla powołania kuratora, korzystając z wyżej powołanych zapisów §1 art. 138 Ordynacji podatkowej.

Taką argumentację organu podatkowego należy uznać za błędną. W przedmiotowej sprawie zastosowanie powinien był znaleźć przepis art. 138 § 3 Ordynacji podatkowej, a nie jej art. 138 § 1. Z treści art. 138 § 3 wynika, że jeżeli osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej nie może prowadzić swoich spraw wskutek braku powołanych do tego organów, organ podatkowy składa do sądu wniosek o ustanowienie kuratora. Przepis ten został pominięty przez organ podatkowy w postępowaniu. Jest to przepis bezwzględnie obowiązujący, który obliguje organ do złożenia wniosku o ustanowienie kuratora w każdym przypadku, gdy zaistnieją przesłanki w nim opisane, niezależnie od wcześniejszego powołania kuratora dla innych celów i innych postępowań (inaczej niż w odniesieniu do sytuacji przewidzianej w art. 138 § 1 O.p.)

Sąd rozpatrując przedmiotową sprawę podzielił stanowisko strony skarżącej co do argumentu, że kurator ustanowiony w trybie przepisu art. 42 Kodeksu cywilnego nie jest uprawniony do zastępowania organów Spółki w postępowaniu podatkowym, ani do sprawowania zarządu majątkiem tej osoby. W przypadku braku organów spółki zastosowanie powinien był znaleźć przepis art. 201 ust.1 pkt.4 Ordynacji podatkowej, na mocy którego organ zawiesza postępowanie w razie utraty przez stronę lub jej ustawowego przedstawiciela zdolności do czynności prawnych. W efekcie braku skorzystania z tego przepisu przez organ podatkowy, a także błędnego uznania za podstawę postępowania art. 138 § 1 Ordynacji podatkowej doszło do naruszenia przepisów prawa i doręczania korespondencji oraz decyzji kuratorowi Spółki – A. K..

W świetle wyżej powołanych przepisów doręczenia te należy uznać za nieskuteczne i skierowane do nieuprawnionego w świetle przepisów prawa podmiotu, a co za tym idzie uznać należy, że skarżąca Spółka została pominięta bez swojej winy w postępowaniu w obu instancjach, albowiem ani pismo zawiadamiające o toczącym się postępowaniu i o możliwości wypowiedzenia się z dnia 26 sierpnia 2008 r. ani też zaskarżona decyzja z dnia [...] nie zostały zaadresowane do Spółki dla A, a na ręce kuratora Spółki – A. K.. W związku z niezastosowaniem w sprawie przez organ podatkowy przepisu art. 138 § 3 Ordynacji podatkowej, strona była w sprawie w toku wszystkich instancji niewłaściwie reprezentowana i nie mogła uczestniczyć w postępowaniu ani w sposób właściwy bronić swoich interesów, a to na podstawie art. 240 §1 pkt 4 Ordynacji podatkowej stanowi przesłankę wznowienia postępowania.

Ten stan rzeczy przesądza o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, gdyż przesłanka wznowienia postępowania dotyczy w tej sprawie obu etapów postępowania podatkowego, od samego jego początku. Ujawnienie naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania obliguje Sąd do uchylenia decyzji bez względu na okoliczność, że w niniejszej sprawie przedmiotem skargi była decyzja kasacyjna, a w ponownym postępowaniu podatnika byłby już należycie reprezentowany.

Z tego względu Sąd uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2000 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) i uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją Burmistrza Gminy S. z dnia [...] ,ze względu na wystąpienie przesłanki naruszenia prawa dającą podstawę do wznowienia postępowania. Na mocy art. 200 powyższej ustawy orzeczono o zasądzeniu kosztów postępowania.

Poza rozstrzygnięciem pozostawiono natomiast wniosek sformułowany w skardze, aby Sąd przekazał sprawę do ponownego rozpoznania innemu organowi I instancji, gdyż wniosek ten wykracza poza kognicję sądu administracyjnego.