Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1111/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celnych
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 247 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 302 poz 1 art. 31, art. 92 ust. 1, art. 96, art. 203 ust. 1, art. 213, art. 221 ust. 3 i 4
law: Rozporządzenie Rady (EWG) NR 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. S.A. w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 1 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Rz 1007/21 w sprawie ze skargi P. S.A. w O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 27 października 2021 r. nr 1801-IGC.4441.5.2020 w przedmiocie określenia kwoty długu celnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. S.A. w O. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 1 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 1007/21, oddalił skargę P.S.A. w O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 27 października 2021 r. w przedmiocie długu celnego.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu 28 sierpnia 2015 r. w Oddziale Celnym w Przemyślu objęto procedurą tranzytu zewnętrznego towary różne, tj. sprzęt AGD, głośniki, kable, wentylatory, piekarniki, czajniki, lodówki, radio – według faktury handlowej nr [...]. Towar zwolniono z wnioskowanej procedury. Przewóz towaru dokonywany był środkiem transportu o nr rej. [...]. Towar miał zostać dostarczony do łotewskiego urzędu celnego przeznaczenia ZILUPES MKP (LV000723) w terminie do dnia 8 września 2015 r.

W dniu 31 sierpnia 2015 r. został zmieniony urząd przeznaczenia na inny łotewski urząd, tj. REZEKNES II (LV000742), który w tym samym dniu wysłał w systemie NCTS komunikat "zawiadomienie o zamknięciu operacji tranzytowej" IE045.

W ramach prowadzonych czynności sprawdzających ustalono, że 8 zgłoszeń celnych – w tym m.in. ww. zgłoszenie celne z 28 sierpnia 2015 r. – otwartych w Oddziale Celnym w Przemyślu, zostało zakończonych na Łotwie. Odbiorcą towarów była firma z Kirgistanu. Pismem z 13 listopada 2019 r. łotewska administracja celna poinformowała polskie organy celne, że ww. zgłoszenia celne zostały zakończone w sposób nieprawidłowy. Ustalono, że towary objęte procedurami tranzytu nie zostały przedstawione w urzędzie celnym przeznaczenia w Punkcie Kontroli Celnej REZEKNE II i nie zostały przemieszczone na podstawie kolejowych listów przewozowych. Do Federacji Rosyjskiej wwieziono inne towary za wskazanymi kolejowymi listami przewozowymi, a nie towary zgłoszone w wymienionych w zapytaniu zgłoszeniach tranzytowych. Dlatego też łotewska administracja celna nie jest w posiadaniu żadnych dokumentów potwierdzających fakt, że towary, dla których sporządzono zgłoszenia tranzytowe opuściły obszar celny Unii Europejskiej, jak również nie posiada żadnych informacji na temat możliwego miejsca znajdowania się tych towarów.

Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu w dniu 29 czerwca 2020 r. poinformował głównego zobowiązanego o zamiarze wydania decyzji w przedmiocie długu celnego, powstałego w związku z usunięciem spod dozoru celnego towarów w ww. procedurze tranzytu – ze wskazaniem elementów kalkulacyjnych (klasyfikacja taryfowa, wartość celna, stawka celna), które zostaną użyte do określenia kwoty długu celnego.

Decyzją z 4 sierpnia 2020 r. organ I instancji stwierdził powstanie długu celnego w przywozie na dzień 31 sierpnia 2015 r. w związku z usunięciem spod dozoru celnego towarów objętych ww. procedurą tranzytu i określił kwotę wynikającą z długu celnego w wysokości 11 449 zł. Moment powstania długu celnego powiązano z dniem bezprawnego zamknięcia procedury tranzytu w systemie NCTS. Za dłużnika długu celnego uznano głównego zobowiązanego – P.

Decyzją z 22 grudnia 2020 r. DIAS w Rzeszowie uchylił powyższą decyzję z 4 sierpnia 2020 r., w części dotyczącej określenia kwoty wynikającej z długu celnego i określił tę kwotę w wysokości 11 422 zł, w pozostałym zakresie utrzymał decyzję organu I instancji w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z 13 maja 2021 r., sygn. I SA/Rz 151/21, odrzucił skargę spółki, stwierdzając że organ odwoławczy uchybił zasadom doręczania decyzji stronie poprzez pominięcie jej pełnomocnika działającego w sprawie. WSA uznał, że skarga jest przedwczesna, gdyż została złożona na decyzję nieistniejącą w obrocie prawnym.

W tej sytuacji, decyzją z 27 października 2021 r. DIAS, po ponownym rozpatrzeniu odwołania spółki, uchylił decyzję organu I instancji z 4 sierpnia 2020 r., w części dotyczącej określenia kwoty wynikającej z długu celnego i określił tę kwotę w wysokości 11 422 zł. oraz utrzymał decyzję organu I instancji w mocy w pozostałym zakresie.

W uzasadnieniu wskazano, że towar objęty ww. zgłoszeniem celnym został usunięty spod dozoru celnego, a zamknięcie operacji tranzytowej w systemie NCTS komunikatem IE045 nie powinno mieć miejsca. Zawarta w systemie NCTS informacja o jej zamknięciu wynikała z wprowadzenia organu w błąd, na co wskazują informacje nadesłane przez łotewską administrację celną. O usunięciu towaru spod dozoru celnego świadczą ustalenia dokonane w ramach współpracy międzynarodowej (zarówno towar, jak i środek transportu nie zostały przedstawione w urzędzie celnym przeznaczenia), a także brak dowodów alternatywnych określonych w art. 366 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 253 z 11 października 1993 r., str. 1 ze zm.; dalej: RWKC) oraz fizyczny brak towaru.

Organ podkreślił, że główny zobowiązany, pomimo zawiadomienia o stwierdzonych nieprawidłowościach w procedurze tranzytu, nie przedstawił tzw. dokumentów alternatywnych potwierdzających zakończenie procedury tranzytu.

W związku z powyższym DIAS stwierdził, że na podstawie art. 203 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19 października 1992 r,. s. 1 ze zm.; dalej: WKC) powstał dług celny w przywozie, w związku z usunięciem spod dozoru celnego towaru podlegającego należnościom przywozowym.

Zdaniem DIAS, organ I instancji zasadnie przyjął za datę powstania długu celnego dzień nieuprawnionego zakończenia procedury tranzytu w systemie NCTS, tj. 31 sierpnia 2015 r.

Odnosząc się do wartości celnej towarów organ II instancji wskazał, że z uwagi na zaistniałe w sprawie okoliczności, tj. brak szczegółowych informacji o towarach oraz fizyczny brak towarów, nie mogły być zastosowane metody: wartości transakcyjnej towarów identycznych, wartości transakcyjnej towarów podobnych, ceny jednostkowej oraz wartości kalkulacyjnej. Według DIAS należało zastosować metodę wskazaną w art. 31 ust. 1 WKC (tj. metodę ostatniej szansy).

Dla potrzeb ustalenia wartości celnej towarów w ramach ww. metody przyjęto wartości wynikające z faktury handlowej nr REL-2-15 z 2 lipca 2015 r., które organ I instancji przyjął za podstawę ustalenia wartości celnej towarów. Jako że stanowią one de facto jedyne źródło informacji w zakresie wartości towarów dostępne we Wspólnocie, organ odwoławczy za uzasadnione uznał przyjęcie – dla potrzeb ustalenia wartości celnej towarów w ramach metody ostatniej szansy – wartości wynikające z ww. dokumentu handlowego. Za przyjęciem wartości celnej na podstawie ww. faktury przemawia fakt, że w oparciu o System Analizy Zgłoszeń Celnych ALINA (tj. bazy zawierającej informacje o wszystkich odprawach celnych dokonanych na obszarze RP) stwierdzono, że wartość celna towarów ustalona na podstawie tej faktury zbliżona jest do wartości celnej towaru podobnego dopuszczonego do obrotu we Wspólnocie.

W ocenie organu odwoławczego, do obliczenia wartości celnej usuniętego spod dozoru celnego towaru organ I instancji zastosował nieprawidłowy kurs waluty, wobec czego nieprawidłowo określił kwotę wynikającą z długu celnego (tj. w wysokości 11 449 zł), powstałego w związku z usunięciem spod dozoru celnego towarów objętych ww. procedurą tranzytu. W tym zakresie uchylono zatem decyzję organu I instancji i orzeczono co do istoty sprawy, określając kwotę długu celnego w wysokości 11 422 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę spółki na powyższą decyzję.

Zdaniem WSA, nie ma racji skarżąca, twierdząc, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 247 § 1 ust. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm.; dalej: o.p.). poprzez naruszenie obowiązku stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, która została wydana w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.

Sąd I instancji podkreślił, że pierwotnie wydana w postępowaniu odwoławczym decyzja, w związku z pominięciem przy doręczeniu działającego w sprawie pełnomocnika strony, nie weszła w ogóle – jako niedoręczona – do obrotu prawnego i tym samym nie wywołuje skutków prawnych i nie jest wiążąca dla organu. Nie sposób wobec tego przyjąć, że decyzja z dnia 22 grudnia 2020 r. jest decyzją ostateczną, rozstrzygającą prawa i obowiązki skarżącej w kwestii długu celnego. Jest nią natomiast prawidłowo doręczona, opisana na wstępie decyzja z dnia z 27 października 2021 r., będąca przedmiotem skargi.

WSA nie uwzględnił też pozostałych zarzutów skargi, zarówno dotyczących naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Zdaniem Sądu, w sprawie wykazano w odpowiedni sposób, że zakończenie procedury tranzytu było nieprawidłowe, wobec czego podjęto czynności kontrolne, w celu zapewnienia prawidłowego stosowania przepisów celnych dotyczących, stosownie do art. 13 ust. 1 WKC. U podstaw tych działań legła informacja od administracji celnej Łotwy, którą prawidłowo potraktowano jako dokument urzędowy w rozumieniu art. 194 § 1 o.p. Spółka nie podważyła prawdziwości twierdzenia wynikającego z tego zawiadomienia. W myśl zaś art. 92 ust. 1 i 2 WKC, procedura tranzytu zostaje zakończona, gdy towary nią objęte i właściwe dokumenty zostaną przedstawione w urzędzie celnym przeznaczenia. Organy celne zamykają procedurę tranzytu, jeżeli są w stanie stwierdzić, na podstawie porównania danych dostępnych w urzędzie wyjścia i danych dostępnych w urzędzie przeznaczenia, że procedura została w prawidłowy sposób zakończona. Warunki te w kontrolowanej sprawie nie zostały spełnione. Określone w przepisach prawa celnego obowiązki związane z procedurą tranzytu nie zostały wykonane. Ani towary, ani środek transportu, nie zostały przedstawione w urzędzie celnym przeznaczenia. Skutecznie podważono zatem znaczenie komunikatu wygenerowanego w systemie NCTS. A skoro tak, to procedura ta nie została prawidłowo zakończona. Nie zdołano natomiast zgromadzić dowodów alternatywnych, które wskazywałyby, że towary jednak opuściły legalnie terytorium Wspólnoty, w tym takich, jak określone w przepisach art. 366 Komisji (EGW) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiające przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny. Obiektywnie potwierdzono, że doszło do usunięcia towaru spod dozoru celnego w rozumieniu art. 203 ust. 1 WKC. Organy celne doznały bowiem przeszkody w dostępie do towaru podlegającego dozorowi celnemu i w przeprowadzeniu kontroli. W tym celu przeprowadzono szereg czynności zmierzających do ustalenia kręgu dłużników, miejsca i okoliczności usunięcia towaru spod dozoru. Prześledzono ruch towaru w Polsce, drogę od momentu jego wejścia na polski obszar celny. Wezwano głównego zobowiązanego do złożenia wyjaśnień i przekazania informacji w zakresie przebiegu procedury. Zgromadzono zatem obszerny i kompletny materiał, niezbędny do prawidłowego rozstrzygnięcia kwestii usunięcia towaru spod dozoru celnego. Pomimo tego nie zdołano ustalić dokładnie miejsca, ani okoliczności usunięcia towaru spod dozoru.

W ocenie Sądu nałożenie odpowiedzialności za dług celny na głównego zobowiązanego było działaniem prawidłowym. Ustalanie innych jeszcze zobowiązanych nie było niezbędne do zakończenia postępowania. W pełni trafnie organ odwoławczy wyjaśnił, że odpowiedzialność głównego zobowiązanego za dług powstały wskutek usunięcia towaru spod dozoru celnego ma charakter ściśle zobiektywizowany. Oparty jest na zasadzie ryzyka i nie wymaga ustalenia winy po stronie tego podmiotu, nawet w postaci nieumyślnej.

Jak wynika z akt sprawy, towar objęty przedmiotowym zgłoszeniem celnym nie został przedstawiony służbom celnym na Łotwie, a pomimo tego wygenerowano komunikat w systemie o zamknięciu procedury. Zatem organy miały podstawę prawną i faktyczną do podjęcia czynności kontrolnych i zażądania od głównego zobowiązanego przedłożenia dowodów, że towar opuścił (legalnie) terytorium Wspólnoty. Dowodów takich w toku postępowania nie zdołano ustalić. Wobec tego podejmowanie czynności w celu ustalenia, co się stało z towarem, nie było konieczne, ponieważ zasadniczą kwestią wykazaną przez organy był fakt usunięcia towaru spod dozoru celnego. Podmiot zobowiązany nie wykazał natomiast, że towaru spod dozoru nie usunięto.

Sąd I instancji zgodził się także z organem co do ustalenia wartości celnej towaru i określenia kwoty długu celnego oraz zasadności uchylenia decyzji organu I instancji w tym zakresie z uwagi na zastosowanie nieprawidłowego kursu waluty. Wbrew twierdzeniom skargi, ustalenie innego przelicznika walutowego nie jest okolicznością wymagającą przeprowadzenie pogłębionego postępowania dowodowego, a tym samym orzeczenie w tej kwestii przez organ odwoławczy nie stanowi naruszenia prawa.

Odnosząc się natomiast do zarzutu braku właściwości organu I instancji do prowadzenia sprawy. WSA wskazał, że właściwość tę prawidłowo określono na podstawie art. 215 tiret 3 WKC, w oparciu o przesłankę "miejsca, w którym towary zostały objęte procedurą", a to miało miejsce w Oddziale Celnym w Rzeszowie.

W ocenie Sądu, nie doszło także do naruszenia terminu na powiadomienie dłużnika o długu celnym (art. 221 ust. 3 i 4 WKC). Nastąpiło to po upływie 3 lat od przyjęcia zgłoszenia, ale przed upływem 5 lat, o których była mowa w art. 56 Prawa celnego. Usunięcie towaru spod dozoru celnego, jak wyjaśniono w decyzjach, stanowi czyn zabroniony stypizowany w art. 90 § 1 w zw. z art. 53 § 2 Kodeksu karnego skarbowego. W sprawie wykazano związek między tym czynem a stanem faktycznym sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto, skarżąca oświadczyła o zrzeczeniu się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. Przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj,;

a) art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 247 § 1 ust. 4 o.p. w zw. z art. 73 ustawy z dnia 19 marca 2004 .r Prawo celne (Dz. U. z 2020 r. poz. 1382 ze zm.) poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy powinna zostać stwierdzona nieważność decyzji organu odwoławczego z 27 października 2021 r., gdyż decyzja ta została wydana pomimo iż w obrocie prawnym pozostaje rozstrzygająca tę samą sprawę decyzja z 22 grudnia 2020 r., która nie została skarżącej prawidłowo doręczona,

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 o.p. w zw. z art. 73 Prawa celnego poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy w sprawie brak jest jakichkolwiek ustaleń i wyjaśnień w kwestii dokonania w systemie NCTS rejestracji przybycia i zamknięcia operacji ż wynikiem kontroli A2, tj. bez rewizji, oraz wygenerowania komunikatu IE045, co skutkowało brakiem dostatecznych ustaleń i wyjaśnień w kwestii dokonania ingerencji w systemie NCTS oraz niesłusznym, bezpodstawnym uznaniem za udowodnioną okoliczność, iż doszło do zewnętrznej ingerencji w systemy administracji celnej, w sytuacji gdy brak jest jakichkolwiek dowodów (np. dokumentu w postaci prawomocnego wyroku skazującego), potwierdzających, iż faktycznie doszło do zewnętrznej ingerencji w systemy administracji celnej;

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 i art. 73 Prawa celnego poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, pozbawiony ustaleń w kwestii zakończenia operacji tranzytowej w systemie NCTS, pomimo iż wyjaśnienie tej kwestii oraz ustalenie kręgu osób odpowiedzialnych za zakończenie tej operacji jest niezbędne w celu ustalenia wszystkich dłużników powiązanych z usunięciem towaru spod dozoru celnego, jak również dokładnego zbadania stanu faktycznego, zgodnie z wynikającą ogólną zasadą prawdy obiektywnej;

d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 i art. 73 Prawa celnego poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy w sprawie nie podjęto wszystkich wymaganych czynności w postępowaniu oraz nie przeprowadzono wszystkich wymaganych dowodów, w tym w szczególności nie ujawniono kierowcy środka transportowego oraz przewoźnika oraz nie przeprowadzono z ich udziałem wyjaśnień zmierzających do ustalenia, co stało się z towarem oraz kto ponosi odpowiedzialność za usunięcie towaru spod dozoru celnego, a także ustalenia miejsca, w którym nastąpiły zdarzenia powodujące powstanie rzekomego długu celnego, a w konsekwencji naruszenie art. 203 w zw. z art. 213 WKC poprzez zupełne pominięcie kwestii odpowiedzialności tych podmiotów;

e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 i art. 73 Prawa celnego poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy w sprawie nie podjęto wszystkich wymaganych czynności w postępowaniu oraz nie przeprowadzono wszystkich wymaganych dowodów, w tym w szczególności nie przeprowadzono wyjaśnień zmierzających do ustalenia, co stało się z towarem, z udziałem odbiorcy (odbiorców) towaru;

f) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 210 § 1 pkt 5 i pkt 6 o.p. w zw. z art. 73 Prawa celnego poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy w sprawie brak jest właściwego rozstrzygnięcia oraz szczegółowego uzasadnienia w zakresie odnoszącym się do ustalenia miejsca, w którym nastąpiło powstanie długu celnego w świetle art. 215 WKC, a w konsekwencji do ustalenia czy skarżony organ jest właściwy w sprawie

g) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art 151 p.p.s.a. w zw. z art. 210 § 1 pkt 5 i pkt 6 o.p. w zw. z art. 73 Prawa celnego poprzez oddalenie skargi w sytuacji braku właściwego rozstrzygnięcia oraz szczegółowego uzasadnienia w zakresie odnoszącym się do ustalenia wartości celnej towaru

h) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 o.p. w związku z art. 73 Prawa celnego poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ odwoławczy bezzasadnie utrzymał w mocy w znacznej części decyzję organu I instancji, pomimo iż organ odwoławczy przeprowadził postępowanie dowodowe i wyjaśniające w bardzo szerokim zakresie, w szczególności organ ten zmienił w stosunku do decyzji pierwszoinstancyjnej klasyfikację towarów, sposób ustalenia wartości celnej towarów, kurs waluty, dokonał urzędowego tłumaczenia faktury

II. Przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 31 ust. 2 lit. b) WKC poprzez niezastosowanie, skutkujące przyjęciem na potrzeby celne przy ustalaniu wartości celnej towarów wyższej z dwóch alternatywnych wartości;

b) art. 31 ust. 2 lit. e) WKC poprzez niezastosowanie, skutkujące przyjęciem do ustalenia wartości celnej towaru cen na wywóz do kraju niebędącego częścią obszaru celnego Wspólnoty

c) art. 214 WKC poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące błędnym wyliczeniem należności celnych przywozowych, które zostało dokonane na podstawie elementów kalkulacyjnych, które nie były właściwe dla towaru w chwili, jaką organ uznał za datę powstania długu celnego;

d) art. 215 WKC poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące błędnym określeniem miejsca powstania długu celnego, a w konsekwencji uznaniem, że skarżony organ jest właściwy w przedmiotowej sprawie;

e) art. 203 w zw. z. art. 213 WKC poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżąca spółka jest zobowiązana solidarnie do zapłaty kwoty wynikającej z długu celnego;

f) art. 203 w zw. z art. 213 WKC poprzez jego niezastosowanie i nieobjęcie przedmiotowym postępowaniem także osoby kierowcy i przewoźnika, a także poprzez nieuznanie tych osób za dłużników długu celnego,

g) art. 221 ust. 3 WKC poprzez jego niezastosowanie w sprawie i w rezultacie dokonanie retrospektywnego zaksięgowania kwoty należności wynikających z długu celnego po upływie 3 lat od daty powstania długu celnego.

h) art. 221 ust. 4 WKC poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, a w rezultacie uznanie, iż dług celny powstał na skutek czynu podlegającego w chwili popełnienia, wszczęciu postępowania karnego, a w konsekwencji uznanie, że można powiadomić o kwocie długu celnego po upływie terminu trzech lat.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postepowania kasacyjnego. Nie wnosił o przeprowadzenie rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Zarzuty kasacyjnie oparto na obu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. obrazie prawa materialnego i na istotnym naruszeniu przepisów postępowania. Nadmienić przy tym trzeba, że sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty stanowiły powtórzenie (oprócz dodania naruszania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a.) zarzutów podniesionych w skardze do WSA, a ocena ich, zawarta w zaskarżonym wyroku, była – zdaniem składu orzekającego – wyczerpująca i w pełni uzasadniona. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu najdalej idącego, a mianowicie zarzutu naruszenia art 247 § 1 ust. 4 o.p.

Zdaniem NSA zarzut ten nie jest zasadny, a wywody Sądu I instancji w tym zakresie są prawidłowe. Wprawdzie zaskarżona decyzja jest kolejną decyzją wydaną w przedmiotowej sprawie, jednakże brak jest podstaw do uznania, że jest ona jednocześnie kolejną obowiązującą w porządku prawnym decyzją ostateczną, rozstrzygającą tę samą sprawę, skoro decyzja z 22 grudnia 2020 r. nie została prawidłowo (skutecznie) doręczona, a zatem nie weszła w ogóle do obrotu prawnego, ani nie wywołała skutku w postaci możliwości jej zaskarżenia do sądu administracyjnego. Wynika to bezpośrednio z uzasadnienia prawomocnego postanowienia WSA w Rzeszowie z dnia 13 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 151/21.

Nie sposób wobec tego uznać, że pierwotnie sporządzona i wadliwie skierowana do adresata (z pominięciem pełnomocnika) – oznaczona jako decyzja z dnia 22 grudnia 2020 r. jest decyzją ostateczną rozstrzygającą prawa i obowiązki skarżącej w kwestii długu celnego. Jest nią natomiast prawidłowo doręczona, opisana na wstępie decyzja z dnia z 27 października 2021 r. będąca przedmiotem skargi.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów przypomnieć należy, że spór w sprawie dotyczy uznania skarżącej kasacyjnie spółki jako uczestnika procedury celnej tranzytu zewnętrznego za dłużnika solidarnego długu celnego w związku z usunięciem towarów spod dozoru celnego. Skarżąca w skardze, jak i obecnie w skardze kasacyjnej, oprócz zarzutów dotyczących nieprawidłowości popełnionych przez organy celne w toku postępowania zmierzającego do wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, kładzie nacisk na brak prawidłowego ustalenia kręgu dłużników oraz wyliczenia wartości celnej.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wbrew stanowisku spółki, przyjęty do rozpoznania sprawy przez WSA stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób trafny. Wynikało z niego, że nie doszło do prawidłowego zakończenia procedury tranzytu zewnętrznego, co w konsekwencji stanowiło podstawę i zasadniczą przesłankę odpowiedzialności skarżącej kasacyjnie jako głównego zobowiązanego za powstały dług celny.

WSA prawidłowo wskazał, że zgodnie z art. 92 ust. 1 WKC procedura tranzytu zewnętrznego zostaje zakończona, a obowiązki zobowiązanego spełnione, gdy towary objęte tą procedurą i właściwe dokumenty zostaną przedstawione, zgodnie z przepisami tej procedury, w urzędzie celnym przeznaczenia. Organy celne zamykają procedurę tranzytu zewnętrznego, jeżeli są w stanie stwierdzić, na podstawie porównania danych dostępnych w urzędzie wyjścia i danych dostępnych w urzędzie przeznaczenia, że procedura została w prawidłowy sposób zakończona (art. 92 ust. 2 WKC). Warunki wymienione w art. 92 ust. 1 i 2 WKC, w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione. Towar objęty zgłoszeniem celnym z 28 sierpnia 2015 r. został objęty procedurą tranzytu, zaś łotewski urząd celny 31 sierpnia 2015 r. wysłał w systemie NCTS komunikat IE045 o prawidłowym zamknięciu procedury. Natomiast pismem z dnia 13 listopada 2015 r. łotewska administracja celna poinformowała, że przedmiotowa, potwierdzona komunikatem IE045 procedura tranzytu została zakończona w sposób nieprawidłowy, bez kontroli celnej. Ustalono, że pojazdy wskazane w deklaracjach tranzytowych mające przewozić towary objęte procedurą tranzytu nie zostały przekroczyły łotewskiej granicy celnej. Tak więc WSA prawidłowo uznał, że na podstawie tych informacji, sporządzonych w formie dokumentów urzędowych, a więc korzystających z domniemania autentyczności i prawdziwości, skutecznie podważono znaczenie komunikatu wygenerowanego w systemie NCTS, odnośnie zamknięcia procedury tranzytu. Sam komunikat wygenerowany w systemie NCTS nie ma charakteru ostatecznego, a wynikające z niego wnioski nie są niepodważalne. Tym samym wywodzone z niego skutki prawne, na które powołuje się wciąż skarżąca kasacyjnie, podlegają kontroli i weryfikacji. Taka zaś weryfikacja – wbrew ocenie Skarżącej kasacyjnie – została w niniejszym przypadku dokonana, w oparciu o jednoznaczne i konkretne ustalenia łotewskich organów celnych, zgodnie z którymi towary objęte niniejszą procedurą nie zostały przedstawione w urzędzie przeznaczenia. Strona postępowania została prawidłowo wezwana do przedstawienia dokumentów alternatywnych, które ewentualnie mogłyby stanowić przeciw dowód dla informacji łotewskich władz celnych. Jednakże dokumentów takich nie przedstawiono, podobnie zresztą jak szczegółowych informacji dotyczących specyfikacji towarów objętych zgłoszeniem.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zgodnie z dokumentem Komisji Europejskiej Dyrekcji Generalnej do spraw Podatków i Unii Celnej z 2009 r. tzw. Podręczniku tranzytowym, zakończenie operacji tranzytowej oznacza, że towary wraz z dokumentami zostały przedstawione organom celnym w urzędzie przeznaczenia lub upoważnionemu odbiorcy, zaś zamknięcie operacji tranzytowej oznacza, że operacja tranzytowa zakończyła się prawidłowo na podstawie porównania informacji dostępnych w urzędzie przeznaczenia z informacjami dostępnymi w urzędzie wyjścia, o czym stanowią przytoczone wyżej przepisy WKC. Zatem dla zakończenia operacji tranzytowej konieczne jest przedstawienie towarów - co wskazuje na korelację pomiędzy unormowaniami prawnymi i pozaprawnymi - Instrukcjami. Zgodnie z art. 92 ust. 1 WKC warunkiem zakończenia procedury tranzytu jest stwierdzenie tożsamości towaru z punktu wyjścia i przeznaczenia. Nie można zaś wywodzić twierdzenia o prawidłowości zamknięcia operacji tranzytowej w sytuacji, w której towar, jak wynika z informacji łotewskiej administracji celnej, w ogóle nie był przedstawiony w urzędzie celnym przeznaczenia. Jak wynika z tego oficjalnego źródła informacji (dokumentów urzędowych), towar nie został przedstawiony w urzędzie celnym przeznaczenia, a wskazany w dokumencie tranzytu środek transportu nie przekraczał zewnętrznej granicy Unii na Łotwie.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza zatem, że skarżąca kasacyjnie nie zakwestionowała skutecznie ustaleń organów zaaprobowanych przez WSA, że towar objęty procedurą tranzytu według przedmiotowego zgłoszenia celnego nie dotarł do urzędu przeznaczenia, pomimo wygenerowania odpowiedniego komunikatu IE045, który jednak nie stanowi niepodważalnego dowodu na prawidłowe zakończenie operacji.

Ponadto do stwierdzenia usunięcia towaru spod dozoru celnego nie jest koniecznym uprzednie zakończenie postępowania prowadzonego przez stronę łotewską (dochodzenia w sprawie karnej) i ustalenie osób odpowiedzialnych za nieuprawnioną ingerencję w system administracji celnej, gdyż zakresem postępowania objęte było ustalenie obowiązków zindywidualizowanych stron w danej i konkretnej procedurze oraz ich dopełnienie, tym bardziej przez wzgląd na charakter odpowiedzialności głównego zobowiązanego. Dodać należy, że sama kwestia odpowiedzialności karnej dotycząca odpowiedzialnych za wygenerowania fałszywego komunikatu z systemu NCTS nie ma zasadniczego znaczenia dla ustalenia, czy zostały dopełnione warunki do ustalenia powstania długu celnego w związku z niezakończoną prawidłowo procedurą tranzytu zewnętrznego. Ta kwestia - jak wyjaśniono powyżej - jest niewątpliwa. Co za tym idzie brak było - postulowanych przez autora skargi kasacyjnej - podstaw do zawieszenia postępowania celnego. Nadto w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono zewnętrznej ingerencji w system administracji celnej, a organy na żadnym etapie postępowania nie powoływały się na taką ingerencję.

Nie zasługiwał też na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 o.p. w związku z art. 73 Prawa celnego. Jak słusznie wskazał WSA, przyczyną uchylenia decyzji organu I instancji było stwierdzenie że do obliczenia wartości celnej usuniętego spod dozoru celnego towaru, organ I instancji zastosował nieprawidłowy kurs waluty – tj. kurs NBP z 19 sierpnia 2015 r. (1 USD=3,7718 PLN), podczas gdy zastosowanie powinien mieć kurs NBP z 22 lipca 2015 r. (1 USD=3,7629 PLN), a tym samym nieprawidłowo określił dług celny. Organ odwoławczy uchylił zatem decyzję organu I instancji w części i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy. Wbrew twierdzeniom spółki, ustalenie innego przelicznika walutowego nie jest okolicznością wymagającą przeprowadzenie pogłębionego postępowania dowodowego, a tym samym orzeczenie w tej kwestii przez organ odwoławczy nie stanowi naruszenia prawa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwione uznał zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. i w zw. z art. 73 Prawa celnego i art. 187 § 1 o.p.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów skargi kasacyjnej, na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 203 ust. 1 WKC – dług celny powstaje w wyniku usunięcia spod dozoru celnego towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym, zaś ust. 2 tego artykułu stanowi, że dług celny powstaje z chwilą usunięcia towaru spod dozoru celnego. Stosownie do art. 203 ust. 3 WKC dłużnikami są: osoba, która usunęła towar spod dozoru celnego; osoby, które uczestniczyły w usunięciu towaru i które jednocześnie wiedziały lub powinny były wiedzieć, że towar zostaje usunięty spod dozoru celnego; osoby, które nabyły lub posiadały towar i które w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie wiedziały bądź powinny wiedzieć, że jest to towar usunięty spod dozoru celnego, i odpowiednio osoba zobowiązana do wykonywania obowiązków wynikających z czasowego składowania towarów lub wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar został objęty.

Z kolei art. 96 ust. 1 WKC stanowi, że główny zobowiązany jest osobą uprawnioną do korzystania z procedury wspólnotowego tranzytu zewnętrznego. Jest on odpowiedzialny za: a) przedstawienie w wyznaczonym terminie w urzędzie celnym przeznaczenia towarów w nienaruszonym stanie i z zachowaniem środków zastosowanych przez organy celne w celu zapewnienia tożsamości towarów, b) przestrzeganie przepisów procedury tranzytu wspólnotowego. W art. 96 ust. 2 WKC wskazano, że nie naruszając określonych w ust. 1 obowiązków głównego zobowiązanego, osoba przewożąca towary lub ich odbiorca, który przyjmuje towary, wiedząc o tym, że są one objęte procedurą tranzytu wspólnotowego, jest również zobowiązana do przedstawienia ich w nienaruszonym stanie w urzędzie celnym przeznaczenia w wyznaczonym terminie i z zachowaniem środków zastosowanych przez organy celne w celu zapewnienia tożsamości towarów.

Tak więc osobą uprawnioną do korzystania z procedury wspólnotowego tranzytu zewnętrznego jest główny zobowiązany (art. 203 ust. 3 tiret 4 WKC), w tym wypadku Skarżąca kasacyjnie spółka. Zgodnie z art. 96 ust. 1 WKC jest ona również odpowiedzialna za przedstawienie w wyznaczonym terminie, w urzędzie celnym przeznaczenia, towarów w nienaruszonym stanie i z zachowaniem środków zastosowanych przez organy celne w celu zapewnienia tożsamości towarów, przestrzeganie przepisów procedury tranzytu wspólnotowego. Odpowiedzialność z tego tytułu ma charakter obiektywny, oparta jest bowiem na zasadzie ryzyka.

Odnosząc się zarzutów dotyczących kwestii prawidłowego ustalenia kręgu dłużników celnych, WSA prawidłowo wskazał, że w świetle art. 213 WKC, jeżeli w odniesieniu do tego samego długu celnego występuje kilku dłużników, są oni solidarnie zobowiązani do pokrycia tego długu. Z orzecznictwa TSUE (wyrok TSUE z 18 maja 2017 r. C-154/16) dotyczącego kwestii odpowiedzialności solidarnej wynika, że art. 96 ust. 1 lit. a) i art. 96 ust. 2, art. 204 ust. 1 lit. a) i art. 204 ust. 3 oraz art. 213 WKC należy interpretować w ten sposób, że organy celne państwa członkowskiego nie mają obowiązku dochodzenia należności na zasadzie odpowiedzialności solidarnej od przewoźnika, który, wraz z głównym zobowiązanym, powinien być uznany za zobowiązanego do uiszczenia długu celnego. Zgodnie z art. 96 ust. 1 i art. 204 ust. 1 WKC, główny zobowiązany, jako uprawniony do korzystania z procedury wspólnotowego tranzytu zewnętrznego, jest dłużnikiem w zakresie długu celnego wynikającego z niezachowania przepisów dotyczących tej procedury. Owa odpowiedzialność jest niezależna od dobrej wiary głównego zobowiązanego i od faktu, że naruszenie procedury wspólnotowego tranzytu zewnętrznego wynika z okoliczności, w których ten nie uczestniczył (podobnie wyrok z 3 kwietnia 2008 r., C-230/06).

Ponadto omawianej odpowiedzialności nie podważa okoliczność, że obejmuje ona, na podstawie art. 96 ust. 2 WKC, również inne osoby, takie jak przewoźnik towaru, ponieważ przepisy WKC dotyczące procedury wspólnotowego tranzytu zewnętrznego nie przewidują żadnego zwolnienia w tym zakresie w odniesieniu do głównego zobowiązanego. Z brzmienia art. 96 ust. 2 WKC wynika bowiem, że obowiązek przedstawienia przez przewoźnika towaru w stanie nienaruszonym w urzędzie celnym przeznaczenia nie narusza obowiązków głównego zobowiązanego w tym względzie. Zatem główny zobowiązany jest odpowiedzialny za uiszczenie długu celnego powstałego w odniesieniu do towarów objętych procedurą wspólnotowego tranzytu zewnętrznego nawet wówczas, gdy przewoźnik nie dochował obowiązków ciążących na nim na podstawie art. 96 ust. 2 WKC. Natomiast mechanizm solidarności przewidziany w art. 213 WKC stanowi dodatkowy instrument prawny, którym dysponują władze krajowe celem wzmocnienia skuteczności ich działań w dziedzinie pokrycia długu celnego i ochrony środków własnych UE. Podobnie przyjęto w wyrokach NSA m.in.: z 21 stycznia 2014 r. I GSK 1245/12, z 21 stycznia 2014 r. I GSK 1361/12.

W rozpoznawanej sprawie organy nie poprzestały na stwierdzeniu długu celnego wobec głównego zobowiązanego, co zgodnie z wyżej zaprezentowaną przez TSUE wykładnią art. 213 WKC, byłoby działaniem dopuszczalnym, lecz przeprowadziły postępowanie w zakresie poszerzenia kręgu dłużników celnych.

Podsumowując tę część zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że stanowisko WSA i organów celnych odnośnie do usunięcia towarów spod dozoru celnego i powstania w związku z tym długu celnego, za który obciążono Skarżącą kasacyjnie spółkę było uprawnione, a zatem zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania w tym zakresie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. i w zw. z art. 73 Prawa celnego i art. 187 § 1 o.p.) jak i naruszenia prawa materialnego (art. 203 i art. 213 WKC) nie zasługiwały na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny za chybione uznaje zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 221 ust. 3 WKC. Przepis ten przewiduje wprawdzie trzyletni termin na powiadomienie dłużnika o powstaniu długu celnego, jednakże nie znajduje on zastosowania w przypadku, w którym dług celny powstaje na skutek czynu podlegającego (w chwili popełnienia) wszczęciu postępowania karnego. W tym wypadku dłużnika można powiadomić o kwocie długu celnego na warunkach przewidzianych w obowiązujących przepisach po upływie terminu trzech lat, określonych w ust. 3 (art. 221 ust. 4 WKC). Wskazać tu należy zarówno na orzecznictwo zarówno Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), jak i krajowych sądów administracyjnych. Wskazuje się w nim (np. wyrok NSA z 30 stycznia 2018 r. sygn. akt I GSK 62/16 i przytoczone tam orzecznictwo), że przepisy prawa celnego nie definiują pojęcia czynu podlegającego w chwili popełnienia przestępstwa wszczęciu postępowania karnego, jednak problematyka ta była przedmiotem rozważań TSUE.

W wyroku z 18 grudnia 2007 r. C-62/06, TSUE dokonał interpretacji pojęcia "czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych" zawartego w art. 3 akapit pierwszy rozporządzenia Rady (EWG) nr 1697/79 z 24 lipca 1979 r. w sprawie odzyskiwania po dokonaniu odprawy celnej należności celnych przywozowych lub wywozowych, które były wymagane od osoby zobowiązanej do zapłaty za towary zgłoszone do procedury celnej przewidującej obowiązek uiszczenia takich należności (Dz. Urz. L 197, s. 1), wskazując, że dla możliwości zastosowania przewidzianego w art. 3 rozporządzenia nr 1697/79 odstępstwa w zakresie terminu przedawnienia odnoszącego się do pokrycia nieuzyskanych należności, przepis ten nie wymaga, aby organy ścigania danego państwa członkowskiego rzeczywiście wszczęły dochodzenie karne, które doprowadziło do skazania sprawców danego czynu, ani tym bardziej, by nie nastąpiło przedawnienie ścigania (teza 25). Co ważne, TSUE wskazał, że "kwalifikacja czynu jako czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych" w rozumieniu art. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1697/79 w sprawie odzyskiwania po dokonaniu odprawy celnej należności celnych przywozowych lub wywozowych, które nie były wymagane od osoby zobowiązanej do zapłaty za towary zgłoszone do procedury celnej przewidującej obowiązek uiszczenia takich należności, leży w kompetencji organów celnych powołanych do określania dokładnej kwoty należności celnych przywozowych lub wywozowych. TSUE podkreślił, że odstępstwo od trzyletniego terminu przedawnienia ma zastosowanie, gdy "organy celne stwierdzą, że przyczyną braku możliwości określenia dokładnej kwoty prawnie należnych wobec danego towaru opłat celnych przywozowych lub opłat celnych wywozowych był czyn podlegający postępowaniu sądowemu w sprawach karnych".

TSUE stanowisko to podtrzymał na tle art. 221 WKC w wyroku z 16 lipca 2009 r. w sprawach C-124/08 i C-125/08. Także w orzecznictwie krajowym sądów administracyjnych przyjmuje się, że wykładnia językowa art. 221 ust. 4 WKC wskazuje, że do zastosowania tego przepisu nie jest konieczne ani stwierdzenie prawomocnym wyrokiem popełnienie czynu zabronionego, ani nawet wszczęcie postępowania karnego, lecz stwierdzenie wystąpienia czynu, który zaledwie podlega wszczęciu postępowania karnego. Wystarczającą przesłanką do zastosowania art. 221 ust. 4 WKC jest wykazanie przez organ celny, że czyn, który spowodował postanie długu celnego, był w momencie popełnienia zagrożony przez obowiązujące przepisy sankcją karną. Tym samym, w razie zaistnienia tej przesłanki organ celny może zawiadomić dłużnika o kwocie długu celnego po upływie trzech lat, nie później niż przed upływem lat pięciu (por. wyroki NSA: z 30 czerwca 2017 r. I GSK 278/17; z 27 lipca 2011 r. I GSK 190/10; z 21 stycznia 2014 r. I GSK 908/12). Przy czym działając w warunkach określonych przepisem art. 221 ust. 4 WKC, organ zobowiązany jest wykazać fakt istnienia związku przyczynowo-skutkowego między tym czynem a powstaniem długu celnego, i to niezależnie od tego, czy czyn ten mógłby być (potencjalnie) zarzucony – jako jego sprawcy – dłużnikowi wierzytelności celnej, działającemu w jego imieniu pełnomocnikowi lub osobie trzeciej. Oznacza to, że sprawa karna nie musiała się toczyć bezpośrednio wobec Spółki, jej wspólników czy pracowników, a zatem zgodnie z art. 221 ust. 4 WKC o należnościach podlegających zapłacie można było powiadomić po upływie trzech lat nie tylko dłużnika, który jest sprawcą czynu podlegającego ściganiu.

Mając na uwadze powyższe, zdaniem NSA, Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że skoro usunięcie towaru spod dozoru celnego penalizowane jest na podstawie art. 90 k.k.s., to niewątpliwe uzasadnione jest przedłużenie terminu przedawnienia w trybie art. 221 ust. 4 WKC. Podkreślić należy, że przedłużenie terminu z trzech do pięciu lat na powiadomienie dłużnika w sprawie długu celnego podyktowane jest tym, że w sytuacji usunięcia towaru celnego spod dozoru w warunkach czynów przestępczych, prowadzenie takiego postępowania wymaga bardziej skomplikowanych czynności i dłuższej przestrzeni czasowej niż w zwykłym przypadku usunięcia towaru spod dozoru celnego.

W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za prawidłowe stanowisko WSA, że zastosowanie pięcioletniego terminu na powiadomienie dłużnika o długu celnym w rozpoznawanym przypadku było dopuszczalne, a więc zarzuty naruszenia przepisów art. 221 ust. 3 i ust. 4 WKC są nieusprawiedliwione.

Naczelny Sąd Administracyjny za chybione uznaje także zarzuty naruszenia art. 31 ust. 2 WKC dotyczące sposobu określenia wartości celnej towarów, objętych procedurą tranzytu, a następnie usuniętych spod dozoru celnego. WSA trafnie wyjaśnił, że z uwagi na niedostępność towarów, ogólnikowość opisu towarów w zgromadzonych dokumentach, brak udostępnienia przez uczestników procedury jakichkolwiek bliższych danych w tym zakresie, Dyrektor IAS prawidłowo sięgnął do metody ostatniej szansy, dla określenia ich wartości celnej. Podstawą ustalenia wartości towarów nie mogła być bowiem wartość transakcyjna, gdyż były one sprzedawane w celu wywozu poza obszar UE. Faktycznie w ramach metody ostatniej szansy uzyskano te same wartości, gdyż w jej ramach posłużono się jako wartością wyjściową, stanowiącą główny wyznacznik ceny, wartością towarów wyrażoną w fakturze dołączonej do zgłoszenia celnego tranzytowego, rozpatrywaną z odpowiednią elastycznością. Elastyczność ta, powodująca że w omawianym przypadku nie można mówić o zastosowaniu wartości transakcyjnej, wyrażała się w porównaniu wartości, odpowiednio reprezentatywnych grup towarów, wynikającej z faktury, z danymi w tym zakresie (dotyczącymi podobnych grup towarów), zamieszczonymi w systemie ALINA, a dotyczącymi wartości celnej zbliżonych, jeżeli chodzi o ich grupowe (zbiorcze) kategorie towarów, dopuszczonymi do obrotu na terenie kraju. Metoda ostatniej szansy, wykorzystywana jest w ostatniej kolejności, gdy nie ma już możliwości ustalenia tej wartości innymi metodami, które z natury pozwalają na określenie wartości w sposób najbliższy wartości rzeczywistej. I tak, zgodnie z art. 31 ust. 1 WKC jeżeli wartość celna przywożonych towarów nie może być ustalona na podstawie art. 29 i. 30, jest ona ustalana na podstawie danych dostępnych w UE, z zastosowaniem odpowiednich środków zgodnych z zasadami i ogólnymi przepisami:

– porozumienia w sprawie stosowania art. VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994 r.,

– artykułu VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994 r.,

– przepisów niniejszego rozdziału.

Tak więc metoda ostatniej szansy ma umożliwić ustalenie wartości celnej w sposób najbardziej zbliżony do wartości rzeczywistej, niemniej jednak z przyczyn obiektywnych nie zapewnia ona jej określenia w sposób stuprocentowo dokładny. Ma ona więc charakter zbliżony do szacowania tej wartości, w oparciu o tego rodzaju dane (wskaźniki, współczynniki), które są dostępne.

W niniejszej sprawie wartości towarów wyrażone na fakturze załączonej do zgłoszenia celnego, które to towary aktualnie nie są już dostępne, a przy tym zostały opisane na fakturze w sposób bardzo ogólnikowy, stanowiły w zasadzie jedyną dostępną informacje o tych towarach. Wobec tego organy, dysponując jedynie takimi danymi, dokonały ich porównania z wartościami wynikającymi z informacji zamieszczonych w systemie ALINA. Przy czym porównanie z informacjami w systemie ALINA wykazało, że słusznym było wzięcie jako podstawę do ustalenia wartości celnej właśnie ww. faktury handlowej. dołączonej do zgłoszenia celnego T1.

WSA trafnie odniósł się do zarzutu dotyczącego prawidłowości przyjęcia przez organ celny wartości towarów. W tym zakresie racjonalnie wytłumaczył, że ustalenia w tym zakresie nie są dowolne i opierają się na swobodnej ocenie materiału dowodowego, opartej na zasadach logiki i doświadczenia życiowego. Organy celne oparły się mianowicie o fakturę handlową dołączoną do zgłoszenia celnego tranzytowego, a więc w procedurze w ramach której powstał dług celny i wartości z niej wynikające przyjęły za podstawę swoich wyliczeń, tym bardziej, że wartości te były zbliżone do wartości rodzajowo porównywalnych towarów wskazywanych w innych zgłoszeniach na tym samym kierunku zaczerpniętych z systemu ALINA.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza zatem, że zaakceptowany przez WSA sposób ustalania wartości celnej towarów był prawidłowy, zgodny z regulacjami WKC i w zasadzie jedynie możliwy. Co prawda, w myśl art. 31 ust. 2 pkt e WKC wartość celna ustalana z zastosowaniem ust. 1 nie może być określana na podstawie cen na wywóz do kraju niebędącego częścią obszaru celnego Wspólnoty, jednakże zastosowany w niniejszym przypadku sposób kalkulacji tej wartości nie stoi w sprzeczności ze wskazaniem wynikającym z zacytowanego przepisu. Zakazuje on bowiem posługiwania się wskaźnikami opartymi na cenach stosowanymi generalnie na wywóz do kraju niebędącego częścią Wspólnoty, z czym w omawianym przypadku nie mamy do czynienia. Organy nie czyniły ustaleń w zakresie wartości celnej towarów w oparciu o dane dotyczące eksportu poza obszar UE realizowanego przez inne podmioty, ale o jedynie dostępne dane co do towarów objętych zgłoszeniem celnym, o którym mowa w niniejszych sprawach, konfrontowane z informacjami odnośnie wartości dotyczących dopuszczonych do obrotu towarów na terenie kraju. Tak więc podstawowym kryterium przyjętym za podstawę ustalenia wartości celnej była wartość wynikająca z faktury handlowej dołączonej do zgłoszenia celnego, dane zaś z systemu ALINA stanowiły swego rodzaju punkt odniesienia, służący przede wszystkim potwierdzeniu rynkowej wartości przyjętych na podstawie faktur wartości.

Za nieusprawiedliwione Naczelny Sąd Administracyjny uznał także zarzuty dotyczące miejsca powstania długu. Wbrew stanowisku Skarżącej kasacyjnie, WSA prawidłowo ocenił, że w zaskarżonej decyzji organ zawarł pełne rozważania w tym zakresie, wskazując, że skoro nie udało się ustalić dokładnego miejsca usunięcia towaru spod dozoru celnego, to w świetle art. 215 ust. 1 tiret 3 WKC jedynym właściwym organem dla stwierdzenia powstania długu celnego jest organ właściwy dla urzędu wyjścia. Co do czasu powstania długu, zgodnie z art. 214 ust. 2 WKC, chwilą z którą organy celne mogły stwierdzić, że towary znajdują się w sytuacji grożącej powstaniem długu, jest data bezprawnej ingerencji w systemie NCTS, skutkującej bezpodstawnym zamknięciem procedury. Formalnie z tą datą przedmiotowe towary przestały podlegać dozorowi celnemu, czyli innymi słowy nastąpiło usunięcie spod dozoru, czyli jak prawidłowo przyjęto 31 sierpnia 2015 r.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są chybione i na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Orzeczenie o zasądzeniu kosztów postępowania kasacyjnego w wysokości 2700 zł obejmowało koszt sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną przez radcę prawnego, która nie brała udziału w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji i znajdowało oparcie w przepisach art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.)