Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 703/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2019-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 229, art. 136 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.),, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi W. D., E. P., H. O. i M. O. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] września 2019 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2019 r. znak [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu B. z dnia [...] sierpnia 2019 r. znak [...] o odmowie zwrotu nieruchomości wywłaszczonych jako działki nr [...] o pow. 1,0049 ha i nr [...] o pow. 0,0328 ha, położonych w Z., gm. S.

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] lutego 1983 r. znak [...], wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa od J. i N. małżonków D. nieruchomości położone w Z., gm. S., stanowiące wówczas działki geodezyjne nr [...] o pow. 1,0049 ha i [...] o pow. 0,0328 ha. Wywłaszczenie nastąpiło pod budowę Zajezdni Spółdzielni Transportu Wiejskiego w Z. W podstawie prawnej decyzji wywłaszczeniowej wskazano przepisy art. 15 i 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2019 r., sprecyzowanym w dniu [...] marca 2019 r., W. D., H. O., M. O. i E. P. będący spadkobiercami wywłaszczonych właścicieli (okoliczność bezsporna wykazana aktami poświadczenia dziedziczenia) wnieśli o zwrot wywłaszczonych nieruchomości jako niewykorzystanych na cel wywłaszczenia.

Ze znajdującego się w aktach administracyjnych wykazu synchronizacyjnego sporządzonego przez uprawnionego geodetę wynika, że działka nr [...] po wywłaszczeniu weszła w skład działki nr [...] o powierzchni 3,4467 ha (k. 167 i 276 akt adm.), która na przestrzeni lat począwszy od roku 1994 ulegała licznym podziałom (k. 233 i 167 akt adm.). Z akt sprawy również wynika, że działki nr [...] i nr [...] na mocy decyzji z dnia 20 stycznia 1992 r. stały się nieodpłatnie własnością Gminy S. (k. 270 akt adm.). Gmina ta, aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1993 r. (Rep. A nr [...]) ustanowiła na działkach nr [...] i [...], posiadających wówczas łączną powierzchnię 3,4795 ha, prawo użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Transportu Wiejskiego w B. i przeniosła nieodpłatnie na rzecz Spółdzielni własność budynków i urządzeń znajdujących się na tych działkach (k. 228-231 akt adm.). Ustanowione prawo użytkowania wieczystego wpisano w dniu [...] grudnia 1993 r. do księgi wieczystej nr [...], posiadającej po migracji nr [...] (k. 265-268 akt adm.). Stan prawny dawnych działek nr [...] i [...] jest obecnie następujący:

- działka nr [...] o obecnej powierzchni 0,0334 ha pozostaje własnością Spółki z o.o. M. (k. 243-245 akt adm.);

- dawna działka nr [...] o powierzchni 1, 0049 ha wchodzi obecnie w skład działek: nr [...] o pow. 0, 2616 ha i nr [...] o pow. 0,0303 ha stanowiących własność Gminy S. będących w użytkowaniu wieczystym P. Spółki z o. o. w N. (k. 175 akt adm.); nr [...] o pow. 0,0694 ha i nr [...] o pow. 0,0839 ha stanowiących własność M. Spółka z o. o. (k. 175 verte akt adm.); części działki nr [...] o powierzchni 0,0210 ha stanowiącej własność Gminy S. będącej w użytkowaniu wieczystym M. Spółka z o. o. (k. 176, 174 akt adm.); nr [...] o pow. 0,0210 ha, nr [...] o pow. 0,0202 ha, nr [...] o pow. 0,1503 ha, części działki nr [...] w powierzchni 0,2848 ha i części działki nr [...] o powierzchni 0,0624 ha stanowiących własność Gminy S. będących w użytkowaniu wieczystym E. i J. małżonków G. (k. 177 verte-178 akt adm.). Prawa własności i prawa użytkowania wieczystego pozostają wpisane do ksiąg wieczystych (k. 179-213, 244-261 akt adm.).

W tych okolicznościach decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. Starosta orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 229 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.), dalej: u.g.n. Wyjaśnił, że do wywłaszczenia dokonanego od poprzedników prawnych wnioskodawców mają co prawda zastosowanie przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości z mocy art. 216 u.g.n., jednakże w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka orzeczenia o zwrocie wynikająca z art. 229 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem nie jest możliwy zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeśli ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego i zostało ono wpisane do księgi wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Starosty, prawo użytkowania wieczystego na działkach nr [...] o pow. 0,2616 ha, nr [...] o pow. 0,0303 ha, części działki [...] w powierzchni 0,0210 ha, działkach nr [...] o pow. 0,0210 ha, nr [...] o pow. 0,0202 ha, nr [...] o pow. 0,1503 ha, części działki nr [...] w powierzchni 0,2848 ha i części działki nr [...] o powierzchni 0,0624 ha, położonych w obrębie Z., gm. S. (wchodzących w skład dawnej działki nr [...]) zostało wpisane do księgi wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r.

Zdaniem Starosty, wobec dawnej działki nr [...] (obecnie działka ta ma powierzchnię 0,0334 ha) oraz działek nr [...] o pow. 0,0694 ha i nr [...] o pow. 0,0839 ha, położonych w obrębie Z., gm. S., stanowiących własność Spółki z o.o. M., również zachodzi negatywna przesłanka zwrotu. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Jeśli te podmioty nie posiadają tytułu prawnego do nieruchomości objętej żądaniem zwrotu, nie może on nastąpić, gdyż byłby niewykonalny. W sytuacji zatem, gdy wywłaszczona nieruchomość w części stanowi obecnie własność podmiotu innego niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, to prawo własności pozostaje w kolizji z prawem do zwrotu. Rozwiązanie tej kolizji należy do sądu powszechnego. Jeżeli Spółka nabyła własność w dobrej wierze, to korzysta z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. W takiej sytuacji roszczenie poprzedniego właściciela o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, która nie została użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w przypadku jej wcześniejszego zbycia przez wywłaszczyciela, nie może być zrealizowane w naturze w drodze decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Pozostaje wówczas roszczenie odszkodowawcze realizowane przed sądem powszechnym. Organ wskazał na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2014 r. w sprawie V CSK 384/13, zgodnie z którym: "przekazanie działki na cele niezgodne ze wskazanymi w decyzji wywłaszczeniowej jest czynem niedozwolonym. Byłym właścicielom przysługuje wtedy roszczenie o odszkodowanie. Bieg terminu jego przedawnienia rozpoczyna się z dniem wydania ostatecznej decyzji odmawiającej zwrotu nieruchomości".

Odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej złożyli wnioskodawcy zwrotu. Wskazali, że Gmina rażąco naruszyła prawo, bowiem nie poinformowała ich o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przy ustaleniu braku realizacji celu wywłaszczenia. Działki zostały rozdrobnione i oddane w użytkowanie wieczyste. Niektóre do dzisiaj nie są zagospodarowane. Wskazali, że domagają się należnego zadośćuczynienia.

Zaskarżoną decyzją Wojewoda P. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Swoją ocenę sformułował na podstawie materiału dowodowego zebranego przez Starostę, którego nie uzupełniał we własnym zakresie. Wojewoda wyjaśnił zasady orzekania o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości wynikające z art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 140 u.g.n. i wskazał, że przed zbadaniem przesłanek pozytywnych zwrotu należy ustalić, czy nie zachodzą przesłanki negatywne wynikające z art. 229 u.g.n., tj. czy na nieruchomości nie zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego oraz czy nie zostało ono ujawnione w księgach wieczystych przed dniem 1 stycznia 1998 r. Jeśli taka sytuacja wystąpiła, postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości staje się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu. Jak wskazał organ odwoławczy, ze sporządzonego wykazu synchronizacyjnego wynika, że żadna z działek wchodzących w skład dawnych wywłaszczonych działek nr [...] i [...] nie stanowi własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Znajdujące się w aktach administracyjnych wypisy z ksiąg wieczystych wskazują, że wszystkie te nieruchomości zostały oddane w użytkowanie wieczyste lub sprzedane przed dniem 1 stycznia 1998 r., a prawa te zostały ujawnione w księgach wieczystych. W sprawie wystąpiła zatem negatywna przesłanka orzeczenia o zwrocie wynikająca z art. 229 u.g.n. Wobec powyższego za zbędne uznał Wojewoda badanie, czy wystąpiły przesłanki zwrotu wymienione w art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., bowiem zwrot nastąpić nie może, ani organy uprawnione do orzekania o zwrocie nie mogą podejmować działań zmierzających do usunięcia z obrotu prawnego aktów, które ten stan rzeczy wywołały. Organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 136 ust. 1 u.g.n. nakłada kategoryczny zakaz użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny niż w decyzji o wywłaszczeniu cel, jeśli nie zostaną spełnione określone przesłanki, w tym nie zostanie zawiadomiony i wyrazi na to zgodę wywłaszczony lub jego następca prawny. Zadysponowanie nieruchomością na inny cel, bez zawiadomienia o tym zamiarze, a zatem bez faktycznej zgody, stanowi naruszenie zakazu wyrażonego w art. 136 ust. 1 u.g.n. W takiej sytuacji wywłaszczonemu lub jego spadkobiercy pozostaje wystąpienie na drogę postępowania przed sądem powszechnym z roszczeniem odszkodowawczym. Żądanie zadośćuczynienia nie może bowiem zostać rozpoznane w postępowaniu administracyjnym.

Skargę na decyzję Wojewody P. złożyli do sądu administracyjnego W. D., M. O., E. P. i H. O.. Wskazali, że z art. 136 ust. 1 u.g.n. wynika kategoryczny zakaz użycia wywłaszczonej nieruchomości na cel inny niż nastąpiło wywłaszczenie, bez zgody poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy. Dokonany obrót wywłaszczoną nieruchomością jest działaniem niezgodnym z prawem, tym bardziej gdy do rozporządzenia nieruchomością dochodzi po złożeniu wniosku o jej zwrot. Wskazali, że Gmina zataiła możliwość zwrotu nieruchomości na skutek jej niewykorzystania na cel wywłaszczenia, wspólnie i w porozumieniu z nowymi dzierżawcami pozbawiła skarżących prawa do zwrotu. Oświadczyli, że nie stać ich na sprawę cywilną, w związku z czym wnieśli o uchylenie zaskarżonych decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu.

Zastosowanie w sprawie niniejszej miały wprost przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.), dalej: u.g.n., dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Odjęcie prawa własności nastąpiło bowiem decyzją o wywłaszczeniu wydaną na podstawie art. 15 i 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Było to zatem wywłaszczenie sensu stricte. Dla oceny, iż dopuszczalne jest orzekanie o zwrocie nie było potrzeby sięgania do regulacji art. 216 u.g.n.

Zgodnie z art. 136 u.g.n., nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości (ust. 1); W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części (ust. 2). Stosownie zaś do treści art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel wywłaszczenia, gdy nie zrealizowano na niej celu wywłaszczenia, w tym jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Z powyższych przepisów wynika, że – jak trafnie wskazał Wojewoda i jak wskazują skarżący – istnieje ustawowy zakaz użycia wywłaszczonej nieruchomości na cel inny niż cel wywłaszczenia, bez uprzedniego powiadomienia o tym podmiotów uprawnionych do zwrotu. Co do zasady bowiem, zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinien nastąpić, gdy stanie się ona zbędna na cel wywłaszczenia i uprawnieni wystąpią z wnioskiem o zwrot. Są to pozytywne przesłanki orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.

Ustawodawca wprowadził jednak również przesłankę negatywną orzeczenia o zwrocie, którą sformułował w art. 229 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem, roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis art. 229 u.g.n. wymaga, aby zarówno ustanowienie prawa użytkowania wieczystego jak i jego ujawnienie nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998 r., tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Jeśli te przesłanki (obydwie) się ziszczą, to do uwzględnienia wniosku o zwrot dojść nie może. Trafnie przy tym organy w sprawie niniejszej wskazały, że ustalenie negatywnych przesłanek zwrotu wynikających z art. 229 u.g.n. wyłącza konieczność ustalania i oceny, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany i kiedy (vide wyrok tutejszego sądu z dnia 17 kwietnia 2018 r. w sprawie II SA/Bk 16/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako CBOSA).

Zdaniem sądu, z sytuacją wskazaną w art. 229 u.g.n. mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Nie ulega wątpliwości i wynika to jednoznacznie z akt administracyjnych, że nieruchomość w dacie wywłaszczenia stanowiąca działki nr [...] o powierzchni 1,0049 ha i nr [...] o powierzchni 0,0328 ha ulegała przekształceniom: w 1993 r. działka nr [...] weszła w skład większej działki nr [...] o powierzchni 3, 4467 ha; działki nr [...] i [...] w 1993 r. zostały skomunalizowane (stały się własnością Gminy S.), zaś w dniu [...] listopada 1993 r. Gmina S. notarialnie i nieodpłatnie ustanowiła na tych działkach prawo użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Transportu Wiejskiego w B. Dla działek nr [...] i [...] w dacie ustanawiania prawa użytkowania wieczystego prowadzona była w Sądzie Rejonowym w B. IX Wydział Ksiąg Wieczystych księga wieczysta KW nr [...]. W § 9 aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1993 r. wskazano, że strony tego aktu zgodnie wniosły o wydzielenie z ww. księgi wieczystej działek nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 3,4795 ha i urządzenie dla nich odrębnej księgi wieczystej z wpisem prawa własności na Gminę S. a prawa użytkowania wieczystego na Spółdzielnię Transportu Wiejskiego w B. Wpisu tego dokonano w dniu [...] grudnia 1993 r. do KW [...], co organy prawidłowo ustaliły podczas kwerendy archiwalnych ksiąg wieczystych (vide zdjęcia k. 267) oraz podczas analizy ksiąg wieczystych prowadzonych elektronicznie (wydruki załączono). Nie ulega zatem wątpliwości, że przed dniem 1 stycznia 1998 r. doszło do ustanowienia na działkach wywłaszczonych prawa użytkowania wieczystego i jego wpisania do księgi wieczystej. Był to pierwotny wpis i pierwotne ustanowienie tego prawa przed 1 stycznia 1998 r. Eliminowało to konieczność badania przez organy i sąd zarówno przesłanek zwrotu z art. 136 u.g.n. jak i tego, w jakiej dacie doszło do zbycia czy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na kolejne podmioty i wpisania ich praw do księgi wieczystej (vide np. wyrok w sprawie I OSK 2643/18, CBOSA).

Organy nadto ustaliły, że dawna działka nr [...], po jej wejściu w skład działki nr [...], ulegała dalszym podziałom i przekształceniom własnościowym, wskutek których to czynności prawnych obecnie jej obszar wchodzi w skład kilkunastu działek, w większości będących własnością Gminy S., a pozostających w użytkowaniu wieczystym osób trzecich (działki nr [...], [...], fragment działki nr [...], działki [...], [...], [...], [...], fragment działki nr [...]), za wyjątkiem działek nr [...] i [...], które pozostają własnością Spółki M. Także działka nr [...] o obecnej powierzchni 0,0334 ha stanowi własność tej Spółki. Powyższe oznacza, że w stosunku do niektórych działek (stanowiących własność ww. Spółki), zachodzi dodatkowa przesłanka wykluczająca zwrot, a mianowicie nie posiada do tych działek prawa własności podmiot taki jak Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały o sygnaturze I OPS 3/14, nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie władają nieruchomością. Przemawia za tym, zdaniem NSA, cywilnoprawny charakter roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oraz to, że orzeczenie o zwrocie ma charakter konstytutywny czyli przenosi własność na poprzedniego właściciela i stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej. Brak tytułu prawnego do wywłaszczonej nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna. Zdaniem NSA, przesłankę tę należy wyprowadzić z art. 136 u.g.n., mimo że nie została ona w tym przepisie wprost wymieniona (uchwała NSA dostępna w CBOSA).

Zdaniem sądu, organy trafnie w sprawie niniejszej ustaliły przesłanki uzasadniające odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Powołały się na przepis art. 229 u.g.n. oraz art. 136 u.g.n., w tym okoliczność nieposiadania tytułu właścicielskiego do części wywłaszczonych działek przez Gminę S. czy Skarb Państwa. Prawidłowo ustaliły zatem okoliczności stanu faktycznego dające podstawę do zastosowania powyższych przepisów. Ustalenia te wynikają z wszechstronnie zebranego materiału dowodowego, ocenionego zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, tj. w jego całokształcie i wzajemnym powiazaniu. Argumentację przedstawiły organy w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji, spełniających przesłanki z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Sąd natomiast wskazuje, że w uzasadnieniu decyzji Wojewody znalazła się nieścisłość, która pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy. Wojewoda bowiem wskazał, po przedstawieniu stanu prawnego poszczególnych działek, że "żadna z nich nie jest obecnie własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego" (s. 3 uzasadnienia decyzji). Tymczasem w poprzedzającym to zdanie akapicie Wojewoda wskazuje, iż większość działek stanowi własność Gminy S., a jedynie znajdują się w użytkowaniu wieczystym podmiotów trzecich. Nieścisłość tę należy zatem potraktować jako oczywistą omyłkę. Organ odwoławczy powołuje się bowiem następnie na przepis art. 229 u.g.n. i wskazuje, że zostały spełnione przesłanki w nim wymienione, co wynika z włączonych do akt wydruków ksiąg wieczystych.

Zdaniem sądu doprecyzowania też jedynie wymaga, że skoro ustanowienie i wpisanie prawa użytkowania wieczystego działek nr [...] i [...] (obejmującej dawną działkę nr [...]) nastąpiło odpowiednio [...] listopada 1993 r. i [...] grudnia 1993 r. (co wynika wprost z akt administracyjnych), to badanie treści ksiąg wieczystych poszczególnych działek powstałych po podziale działek wywłaszczonych mogło jedynie potwierdzać ten fakt, ale nie przesądzało orzeczenia odmowy zwrotu. To bowiem zostało przesądzone wcześniej, czynnościami prawnymi dokonanymi w 1993 r., co wyżej wyjaśniono.

Najzupełniej trafnie organy natomiast wskazały na możliwość domagania się przez skarżących stosownej ochrony w postępowaniu przed sądem powszechnym. Konkluzja ta wynika również z uzasadnienia uchwały NSA o sygnaturze I OPS 3/14. Sąd kasacyjny wyjaśnił, że zbycie nieruchomości przez wywłaszczyciela mimo niezrealizowania celu wywłaszczenia pozbawia wywłaszczonego zwrotu w naturze, ale nie pozbawia zupełnie ochrony prawnej. W takiej sytuacji to w postępowaniu przed sądem powszechnym badana może być okoliczność, czy istniały podstawy do zwrotu w dniu zbycia, a to z kolei może stanowić przesłankę odpowiedzialności odszkodowawczej zbywcy wywłaszczonej nieruchomości. NSA wskazał, że w takiej sytuacji dochodzi do konkurencji prawa własności obecnego właściciela z prawem byłego właściciela lub jego spadkobiercy do żądania zwrotu. Rozwiązanie tej kolizji należy do sądu powszechnego, z uwzględnieniem zasady państwa prawa i sprawiedliwości społecznej oraz zasady stabilności stosunków prawnych. Jeżeli nowy właściciel nabył swoje prawo w dobrej wierze, to korzysta z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Możliwość podważenia czynności prawnej, na mocy której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciły władztwo nad nieruchomością, nie ma jednak bezpośredniego znaczenia w sprawie administracyjnej o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość nie jest własnością Skarbu Państwa (jednostki samorządu terytorialnego) i z tego powodu nie może być zwrócona. To, czy poprzedni właściciel (jego spadkobierca) podejmie działania w celu podważenia czynności prawnych, które spowodowały przeniesienie własności wywłaszczonej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, zależy od jego woli.

Z wyżej wskazanych względów żądanie zadośćuczynienia zgłoszone przez skarżących nie mogło odnieść zamierzonego skutku ani w postępowaniu administracyjnym, ani w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podlega ono rozpoznaniu przed sądem powszechnym. Wystąpienie z takim żądaniem zależy od woli skarżących.

Wobec okoliczności uzasadniających odmowę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości brak było podstaw do przeprowadzania oceny, w jaki sposób nieruchomości te są obecnie zagospodarowane. Także nie było podstaw do ustalania, czy pozostają dzierżawione i przez kogo.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.