Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1080/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 20, 23, 32
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., znak: [...] Wójt Gminy R., działając na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 2a, art. 20, art. 23 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1466), art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2086 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku -Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), orzekł o odmowie przyznania E. J. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonkiem - F. J..

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji opisał przebieg dotychczasowego postępowania oraz istniejący stan faktyczny, z którego wynika, iż E. J. na mocy decyzji nr [...] z dnia [...].12.2019 r. miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego do [...].05.2020 r. w związku z opieką nad małżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...].05.2006 r., nr [...]. F. J. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z treści ww. orzeczenia wynika, iż niepełnosprawność powstała od 1990 r., a zatem niepełnosprawność u [...] J. nie powstała przed 18-tym rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Nie został więc w ocenie orzekającego organu spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 przedmiotowej ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 lat lub 25 lat, jeśli było to w trakcie nauki w szkole.

Organ I instancji wywiódł, iż w świetle przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności, niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki nie powstała w okresie wskazanym przepisem art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 stwierdzającego niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, organ I instancji podniósł, iż wyrok ten nie oznacza usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności z ustawy. Nie stanowi również podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ani nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów - dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Organ I instancji zaznaczył, iż zgodnie z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Stanowi to, iż w świetle wskazanych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego, niezależnie od zmiennych rozstrzygnięć organów odwoławczych czy sądów administracyjnych ( które są wiążące w danej indywidualnej sprawie w której zostały wydane) art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostaje obowiązującym przepisem prawa.

Ponadto organ I instancji podniósł, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, przy czym małżonka nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, co zdaniem organu stanowi o ziszczeniu się negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ wskazał także, iż wnioskodawczyni mając uprawnienie do specjalnego zasiłku opiekuńczego, dokonała wyboru świadczenia, dlatego decyzją z [...] maja 2020 r. organ I instancji uchylił decyzję z dnia [...] grudnia 2019 r. ustalająca prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W odwołaniu od powyższej decyzji E. J. wniosła o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zarzucając:

. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

. błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka.

W uzasadnieniu środka zaskarżenia, opisując stan faktyczny i prawny odwołująca podniosła, iż wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zatem w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium powstania niepełnosprawności uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy w ocenie skarżącej dokonywać z pominięciem tego kryterium. W obecnej sytuacji prawnej nie jest zatem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny. Stanowisko to znajduje uzasadnienie w powołanym orzecznictwie sądowo-administracyjnym.

Ponadto odwołująca zakwestionowała drugą z przesłanek stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, wskazując na fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Przytaczając treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych wywiedziono, iż przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka. W ocenie skarżącej zastosowanie literalnej wykładni tego przepisu prowadziłoby w okolicznościach przedmiotowej sprawy do sytuacji, w której pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny - żony niepełnosprawnego, która chce i potrafi się opiekować niepełnosprawnym mężem, zostałaby tej opieki pozbawiona. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Niewątpliwie do takich osób należą małżonkowie, na których na podstawie art. 27 w zw. z art. 23 k.r.o. spoczywa obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności.

Odwołująca, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazała, iż wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, przyznawanego na osobę pozostającą w związku małżeńskim, małżonków tych osób, zobowiązanych wobec nich do alimentacji (a więc tych, na które państwo nakłada obowiązek opieki nad potrzebującą pomocy osobą najbliższą) naruszałoby konstytucyjne zasady równości i sprawiedliwości społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...].08.2020 r., znak [...] uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy R., znak: [...] i orzekło o:

. odmowie przyznania E. J. świadczenia pielęgnacyjnego w okresie

od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r.,

. przyznaniu E. J. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem F. J. w okresie od [...] maja 2020 r. na stałe.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, iż zaskarżoną decyzję należało ocenić przy uwzględnieniu reprezentowanego przez sądy administracyjne stanowiska, z którego jednoznacznie wynika, że orzekając w kwestii przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego męża, nie uwzględnia się przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Tym samym argument organu I instancji pomijający opisaną wyżej utratę konstytucyjności przepisu, jest wadliwy i nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji co do niespełnienia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, iż świadczenie pielęgnacyjne ma na celu częściowe zrekompensowanie uszczerbku w budżecie osoby rezygnującej z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i jest adresowane przede wszystkim do osób, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny. W myśl art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczenia środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepis art. 129 k.r.o. stanowi natomiast, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Analogiczne powinności w stosunku do małżonków przewidują przepisy art. 23 i 27 k.r.o.

Wskazano, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, musi być odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji w przypadku, gdy drugi małżonek nie może takiej opieki świadczyć z uwagi na własny stań zdrowia - gdy posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 k.r.o., traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 29 września 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 774/10, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. II SA/Bk 649/19 - system Lex).

Zdaniem Kolegium, E. J. spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem sprawuje opiekę nad mężem i nie podejmuje zatrudnienia w związku ze stałą i bezpośrednią opieką, co potwierdza wywiad środowiskowy z dnia [...] marca 2020 r. Mąż jako osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od 1990 r. na stałe. W tym stanie faktycznym i prawnym sprawy - sporne orzeczenie w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zdaniem Kolegium należało uchylić w całości i przyznać zainteresowanej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od [...] maja 2020 r. jako początkowej daty wynikającej z decyzji o uchyleniu orzeczenia o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, do – "na stałe", zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności.

Organ odwoławczy odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] lutego 2020 r. - jako miesiąca złożenia wniosku, do dnia [...] maja 2020 r. wobec uprawnienia strony w tym okresie do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zwrócono uwagę, iż decyzja wydana na podstawie art. 155 k.p.a. wywołuje skutki prawne na przyszłość (tak: m.in. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 lutego 2018 r., sygn. akt Il SA/Wr 762/17, wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 500/17, wyrok WSA w Kielcach z dnia 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Ke 308/17 - system Lex.

W związku z powyższym stwierdzono, że w omawianej sprawie wydana decyzja w dniu [...] maja 2020 r. o uchyleniu decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, może wywołać skutki prawne najwcześniej z datą wydania tej decyzji. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zatem dopiero w sytuacji dokonania wyboru przez stronę świadczenia i uchylenia decyzji o przyznaniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, strona spełniła wymogi warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Sądu E. J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie braku orzeczenia o wyrównaniu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku w zakresie sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym mężem i orzeczenie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącej od dnia [...] lutego 2020 r. oraz zasądzenie od zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez niezastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co spowodowało nieprzyznanie skarżącej świadczenia począwszy od dnia, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami tj. od dnia [...] lutego 2020 r.

Zdaniem skarżącej, Kolegium przyznając jej świadczenie pielęgnacyjne, uczyniło to z pominięciem normy prawnej wyrażonej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Nie budzi przy tym wątpliwości, że prawidłowo wypełniony wniosek wpłynął do organu w dniu [...] lutego 2020 r. Tak więc, w ocenie skarżącej należy uznać, że przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] lutego 2020 r., a nie jak wskazał organ od dnia [...] maja 2020 r.

Ponadto skarżąca wskazała, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, iż fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, oraz niezłożenie wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bezwarunkowego oświadczenia o rezygnacji z jego pobierania, uzasadnia odmowę przyznania świadczenia od daty złożenia wniosku, gdyż skarżąca składając taki wniosek w chwili jego złożenia, pozbawiłaby się środków pieniężnych niezbędnych dla własnego utrzymania, na okres blisko sześciu miesięcy.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw prawnych.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że sprawa, na wniosek została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy kwestii przysługiwania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od [...] lutego 2020 r. Kolegium przyjęło natomiast, że wnioskowane świadczenie przysługuje dopiero od dnia [...] maja 2020 r., gdyż z tym dniem, na mocy decyzji z dnia [...].05.2020 r., nr [...] organ I instancji uchylił (na wniosek skarżącej z [...] maja 2020 r.) decyzję z dnia [...].12.2019 r., nr [...] przyznającą jej zasiłek dla opiekuna. Decyzja ta stała się ostateczna.

W niniejszej sprawie nie można badać legalności tej decyzji, gdyż Sąd jest związany granicami skargi, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Rozstrzyganie "w granicach sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest bowiem granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 1997 r. sygn. akt OPS 12/96, ONSA 1997, nr 3, poz. 104, wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2507/18, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Na zasadzie tego przepisu Sąd nie może w niniejszym postępowaniu uczynić przedmiotem oceny aktu administracyjnego, który podlegał odrębnemu zaskarżeniu.

Przyjąć zatem należało, że w odrębnym postępowaniu rozstrzygnięte zostało w sposób wiążący, że prawo skarżącej do zasiłku dla opiekuna ustało z dniem [...] maja 2020r. W związku z tym, nie można było przyznać skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku, bowiem do [...] maja 2020 r. zachodziła negatywna przesłanka do uwzględnienia wniosku - z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. Wbrew przekonaniu skarżącej, w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie złożyła ona skutecznie wniosku o uchylenie decyzji w przedmiocie zasiłku dla opiekuna, gdyż uchylenie decyzji warunkowała przyznaniem najpierw świadczenia pielęgnacyjnego, którego organ I instancji odmówił.

Sąd stoi na stanowisku, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) i art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skarżącej nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne na okres, na który miała już przyznane wcześniejszą decyzją ostateczną prawo do zasiłku dla opiekuna. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. zasiłku dla opiekuna. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń zgodnie z wyborem. Wykładnia systemowa tych przepisów jest zatem zgodna. Poza tym brzmienie tych przepisów jest jednoznaczne w swej treści. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Tym samym nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca posiadała jednocześnie prawo do zasiłku dla opiekuna, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Dopiero uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna na dany okres, w przepisanym trybie, pozwala na przyznanie w miejsce poprzednio wybranego świadczenia – nowo wybranego na ten sam cel.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się", tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i barku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Okres na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r, sygn. akt II SA/Ol 995/19, z 23 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 67/20). Taką interpretację art. 24 ust. 2 potwierdza też uzasadnienie wyroku z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 (publ. w CBOSA), w którym NSA rozpatrując zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury wyjaśnił, że "zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować." Uwagi te należy analogicznie odnieść do zbiegu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z ustalonym wcześniej prawem strony do zasiłku dla opiekuna. Stanowisko to jest spójne z poglądem wyrażonym m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18. W wyroku tym NSA wyjaśnił, że strona, która dotychczas korzystała z mniej korzystnego świadczenia, nie musi od razu z niego rezygnować przed potwierdzeniem spełnienia przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego. NSA wskazał, że kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, 8 i 9 Kodeksu postępowania administracyjnego organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W wyroku z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 3/19 (publ. w CBOSA) NSA stanął również na stanowisku, na kanwie omawianych przepisów, że dopuszczalny jest zbieg uprawnień, ale nie kumulatywne pobieranie świadczeń.

W związku z tym w ocenie NSA, dla uniknięcia zbiegu omawianych świadczeń możliwe jest wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna. W tym celu organ administracji, kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, 9, 77 i 80 k.p.a., powinien stwierdzając, że strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, poinformować ją, iż przeszkodą do jego przyznania pozostaje pobieranie zasiłku dla opiekuna. Z wyroków tych wynika, że strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze zbieżnego uprawnienia, musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do wnioskowanego świadczenia. Przy czym rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji, konieczne jest bowiem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, ustało prawo do pobierania wcześniejszego świadczenia.

Okoliczności te przemawiają przeciwko przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym realizowane było prawo do zasiłku dla opiekuna

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako niezasadną.