Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 37/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 3 i ust. 11, art. 61 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 7a par. 1, art. 8, art. 11
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędziowie sędzia NSA Julia Szczygielska (spr.), sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, , Protokolant st. sekretarz sądowy Dorota Hurman, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 maja 2018 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] Prezydent Miasta L. (zwany dalej organem pierwszej instancji lub organem pomocy społecznej) skierował K. P. do Domu Pomocy Społecznej w J., zaś kolejną decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., [...] umieścił go w Domu Opieki A w L. do czasu uzyskania miejsca w placówce w J.

Decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] organ pierwszej instancji ustalił wobec K. P. odpłatność za pobyt w Domu Opieki A z dniem 23 lutego 2017 r. w wysokości 70 % dochodu netto, tj. 443,80 złotych miesięcznie.

Jednocześnie organ wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt K. P. w stosunku do jego zstępnych: córki E. P. oraz syna A. P.

Wobec ustalenia przez organ pierwszej instancji, że dochód uzyskiwany przez córkę pensjonariusza jest mniejszy aniżeli 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w stosunku do niej postępowanie zostało umorzone.

Z kolei decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] organ pierwszej instancji ustalił odpłatność za pobyt ojca w Domu Opieki A w stosunku do A. P. (zwanego dalej stroną lub skarżącym) w wysokości 3.017,18 złotych w okresie od 5 maja 2017 r. do 31 maja 2017 r., a w okresie od 1 czerwca 2017r. w wysokości 3.340,42 złotych miesięcznie.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. uchyliło powyższe rozstrzygnięcie w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

W toku ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ pomocy społecznej na podstawie wyników wywiadu środowiskowego ustalił, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w A S.A. Z pozyskanych na tę okoliczność zaświadczeń o zatrudnieniu wynika m.in., że w sierpniu 2017 r. strona otrzymała wynagrodzenie w wysokości [...] złotych brutto ([...] złotych netto). Poza tym skarżący w ciągu 12 miesięcy poprzedzających wydane zaświadczenia uzyskał również dochód netto z tytułu: dodatkowej nagrody rocznej za I półrocze 2016 r. w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu 30 sierpnia 2016 r., dodatkowej nagrody rocznej za III kwartał 2016 r. w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu 21 listopada 2017 r., nagrody z okazji [...] w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu 29 listopada 2016 r., nagrody rocznej (14. pensja) za 2016 r. w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu 13 stycznia 2017 r., nagrody jednorazowej w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu 14 stycznia 2017 r., wyrównania wynagrodzeń w kwocie [...] złotych wypłaconego w dniu 10 marca 2017 r. oraz dodatkowej nagrody rocznej za 2016 r. w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu 28 czerwca 2017 r.

W trakcie wywiadu środowiskowego skarżący oświadczył ponadto, że ojciec nie łożył na utrzymanie rodziny i często nadużywał alkoholu, po którym zachowywał się agresywnie. Doprowadziło to do rozstania rodziców i konieczności opuszczenia domu rodzinnego. Również w późniejszym okresie ojciec skarżącego nie interesował się rodziną i miał sporadyczny kontakt z dziećmi. Zadłużył także mieszkanie, które zostało spłacone dopiero przez skarżącego.

Decyzją z dnia [...] września 2017 r., nr [...] organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej k.p.a.), art. 6 pkt 10 i 15, art. 8, art. 58 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i 2, art. 61 ust. 1 – 3, art. 106 ust. 1 i 4, art. 107 ust. 1, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm., dalej u.p.s.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015r. w sprawie kryteriów dochodowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058), ustalił skarżącemu odpłatność za pobyt ojca w Domu Opieki A w L. w wysokości 2.726,42 złotych w okresie od 8 września 2017 r. do 30 września 2017 r. oraz w wysokości 3.556,20 złotych miesięcznie od dnia 1 października 2017 r.

W uzasadnieniu organ pomocy społecznej wskazał, że odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej zobowiązani są ponosić kolejno: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni (dzieci, wnuki) przed wstępnymi (rodzice, dziadkowie) oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym wskazane osoby i gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat jeśli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Osoby zobowiązane do partycypacji w kosztach utrzymania pensjonariusza domu pomocy społecznej wnoszą opłatę, jeżeli posiadany przez nie dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego (1.902 złotych dla osoby samotnie gospodarującej, 1.542 złotych dla osoby w rodzinie), z tym że kwota pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium.

Organ pierwszej instancji podał, że średni miesięczny koszt utrzymania w Domu Opieki A w L. wynosi 4.000 złotych. Mieszkaniec domu wnosi opłatę w wysokości 443,80 złotych. W pozostałej części koszty jego pobytu powinny ponieść jego zstępni, z których jedynie syn spełnia ku temu przesłanki. Dysponuje on bowiem dobrą sytuacją materialną, pozwalająca mu na partycypowanie w kosztach pobytu ojca w domu opieki. W okresie od marca do lipca 2017 r. uzyskiwał on dochód na poziomie przekraczającym 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. powyżej 1.902 złotych. W szczególności wzięto pod uwagę dochody skarżącego z miesiąca sierpnia 2017r., tj. miesiąca poprzedzającego ustalenie obowiązku ponoszenia odpłatności. W tym zaś okresie skarżący uzyskał dochód netto w kwocie [...] złotych, na który składały się: wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] złotych oraz 1/12 dodatkowego dochodu otrzymanego z tytułu nagród wypłaconych: w listopadzie 2016 r. ([...] złotych), styczniu 2017 r. ([...] złotych) oraz czerwcu 2017 r. ([...] złotych). Organ przy tym podkreślił, że doliczając do dochodu strony część innych jednorazowych świadczeń uzyskanych przez niego od pracodawcy, których wysokość przekraczała pięciokrotność kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, zastosował art. 8 ust. 11 u.p.s. nakazujący je podzielić w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

W ten sposób organ pierwszej instancji obliczył wysokość opłaty przypadającej na skarżącego, która obejmowała różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania w domu opieki a odpłatnością ponoszoną przez mieszkańca z jednej strony, z drugiej zaś mieścił się w ramach kwoty dochodu skarżącego jaka pozostawała mu po uwzględnieniu 300 % kryterium dochodowego.

Z tych przyczyn organ pierwszej instancji obciążył stronę kosztami pobytu ojca w domu opieki od dnia wydania decyzji.

Skarżący wniósł odwołanie od wskazanej decyzji wskazując, że pobyt ojca w placówce opiekuńczej wynika wyłącznie z zawinionego zachowania ojca i nagannej postawy względem rodziny. Dodał również, że w toku postępowania organ zaniechał możliwości przeprowadzenia mediacji i zawarcia z nim umowy ustalającej wysokość odpłatności, zaś dokonane przez organ ustalenia w zakresie osiąganego dochodu nie miały dostatecznej podstawy prawnej.

Decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Kolegium podało, że określenie wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może nastąpić w drodze umowy, jeśli uprzednio został ustalony obowiązek jej ponoszenia, który kreuje decyzja wydana w trybie art. 59 ust. 1 u.p.s. Celem zaś zawarcia takiej umowy jest umożliwienie małżonkowi, zstępnym i wstępnym, ale także i innym osobom, ponoszenia kosztów pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej w stopniu wyższym, aniżeli wynika to z przepisów prawa. Skoro jednak w niniejszej sprawie obowiązek ponoszenia kosztów pobytu ojca skarżącego wynika z wydanej w tym przedmiocie decyzji administracyjnej, zatem to ona stanowiła wystarczającą podstawę do nałożenia na stronę powyższego obowiązku.

Organ odwoławczy stwierdził również, że ustawa o pomocy społecznej nie zawiera szczegółowych rozwiązań na temat metody obliczenia dochodu osób zobowiązanych do partycypacji w kosztach utrzymania członka rodzinny w domu pomocy społecznej. Dlatego też w tym zakresie zastosowanie znajduje art. 8 ust. 3 u.p.s. Obliczony na tej podstawie dochód skarżącego z tytułu zatrudnienia, z uwzględnieniem obowiązujących kryteriów dochodowych dla osoby samotnie gospodarującej - wykazał, że skarżący może ponosić odpłatność za pobyt ojca w domu opieki w wymiarze wynikającym z decyzji organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy dodał także, że obowiązek uczestniczenia w kosztach utrzymania członka rodziny w domu pomocy społecznej jest zależny wyłącznie od sytuacji dochodowej osób wymienionych w art. 61 ust. 2 ust. 2 u.p.s. Pozostałe okoliczności podniesione przez skarżącego, a dotyczące zasadności obciążenia go odpłatnością, nie miały zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Odnosząc się do podniesionego przez stronę zarzutu nieprzeprowadzenia mediacji Kolegium wyjaśniło, że nie pozwalał na to charakter sprawy. Obowiązujące przepisy nakładały bowiem na organ obowiązek wydania decyzji administracyjnej, co uniemożliwiało odstąpienie od wyznaczonego sposobu załatwienia sprawy.

Poza tym organ drugiej instancji zauważył, że strona może ubiegać się o zastosowanie ulgi w zakresie nałożonego na nią obowiązku w postaci zwolnienia jej w całości bądź w części z konieczności ponoszenia kosztów utrzymania ojca w domu pomocy społecznej. Kwestia ta będzie jednak przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego, w toku którego skarżący będzie mógł podnosić okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej, zdrowotnej, czy w końcu osobistej, związanej z relacjami jakie łączyły go z ojcem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła decyzji organu odwoławczego naruszenie:

1) przepisów postępowania, tj. art. 13 w zw. z art. 96a § 1 k.p.a. poprzez nieuzasadnioną odmowę poddania sprawy mediacji ze względu na rzekome niekwalifikowanie się sprawy do polubownego trybu załatwienia i z uwagi na to, że w przypadku zastosowania normy niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych jednoznacznie wiążącej organ administracji publicznej, dopuszczenie mediacji nie jest zgodne z przepisami prawa;

2) przepisów prawa materialnego:

← art. 64 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię art. 8 ust. 3 i 11 u.p.s. prowadzącą do wniosku, że ustalenie dochodu osoby zobowiązanej do ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej następuje według zasad jak w przypadku osoby uprawnionej do tej pomocy, co godzi w istotę konstytucyjnie chronionego prawa majątkowego jakim jest wynagrodzenie za pracę;

← art. 8 ust. 3 i 11 u.p.s., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu go jako podstawy obliczenia dochodu skarżącego i tym samym jego możliwości płatniczych mimo tego, że żaden z przepisów ustawy nie wskazuje na możliwość zastosowania tego przepisu przy obliczeniu dochodu osoby zobowiązanej do uiszczania opłat za osobę umieszczoną w domu pomocy społecznej;

← art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., poprzez jego pominięcie i tym samym pominięcie możliwości zawarcia umowy na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s.

W uzasadnieniu skarżący podał, że nie zgadza się z wydaną decyzją, w której nie zostały w pełni rozpatrzone podniesione przez niego zarzuty odwoławcze. Nie wzięto bowiem pod uwagę prokonstytucyjnej wykładni przepisów prowadzącej do zagwarantowania ochrony jego praw.

Podkreślił przy tym, że praktycznie cały osiągany dochód będzie musiał przeznaczać na utrzymanie ojca w domu opieki społecznej, co przy takiej skali stanowiłoby raczej konfiskatę majątku, aniżeli partycypację w kosztach utrzymania ojca w domu opieki. Żaden zaś z organów nie zauważył przy tym, że ojciec sam doprowadził się do sytuacji, w której obecnie się znajduje i nie wywiązywał się ze swoich obowiązków względem niego.

Przechodząc do uzasadnienia postawionych zarzutów skarżący wskazał, że skoro ustawodawca wyraźnie dąży do wzmocnienia roli polubownego załatwienia spraw, to sprzeczna z prawem będzie taka wykładnia przesłanek do mediacji, zgodnie z którą spod jej zakresu wyłączeniu będą podlegać te wszystkie sprawy, gdzie znajduje zastosowanie norma prawna nie budząca wątpliwości. Skoro w niniejszej sprawie możliwe było zawarcie umowy określającej wysokość ponoszonej odpłatności, to tym bardziej – zdaniem skarżącego – możliwe było również skierowanie sprawy do mediacji w tym zakresie.

Skarżący podniósł również, że w odniesieniu do ustalenia jego sytuacji dochodowej zastosowania nie powinny znaleźć przepisy art. 8 ust. 3 i 11 u.p.s., gdyż nie ubiegał się on o przyznanie pomocy społecznej – jak mowa w tych przepisach – lecz był praktycznie do tej pomocy zobowiązywany. Jeśli zaś w tym zakresie istnieje luka prawna, organ powinien był wyjaśnić tę sytuację stronie, nie zaś bezpodstawnie twierdzić, że wskazane przepisy mogą być zastosowane wprost.

Strona dodała także, że organ przed wydaniem decyzji administracyjnej winien był się zwrócić do niej z ofertą zawarcia umowy. Rozstrzygnięcie sprawy w drodze decyzji stanowiło bowiem arbitralne zachowanie organu, w której wzięto pod uwagę jedynie dobro ojca oraz pominięto przyczyny dlaczego stał się on beneficjentem świadczenia społecznego.

Mając powyższe okoliczności na uwadze skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie kosztów postępowania sądowego, przeprowadzenie mediacji oraz zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności art. 8 ust. 3 i 11 u.p.s. z art. 64 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim zrównuje pojęcie dochodu beneficjenta świadczeń z pomocy społecznej z dochodami osoby, która ma łożyć na utrzymanie tej osoby w domu pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie skarżący podtrzymał skargę, oświadczając równocześnie, że Jego ojciec zmarł w grudniu 2017r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Działając zaś w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2016r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a. (t .j. Dz.U. z 2017r., poz.1369 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. - nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego, materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Przeprowadzona w powyższym zakresie kontrola wykazała, że tak zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt.1 lit.a i c w/w ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co powoduje, że decyzje te podlegają usunięciu z obrotu prawnego.

Niesporne jest w niniejszej sprawie, że materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017r., poz.1769 ze zm.), zwanej dalej u.p.s., a zwłaszcza uregulowania dotyczące skierowania i pobytu w domu pomocy społecznej, zawarte w rozdziale 3 u.p.s. (art. 54 – 66 ustawy).

Podkreślić należy, że stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym także polegający na skierowaniu do domu pomocy społecznej ma charakter publicznoprawny (administracyjny).

Również decyzją administracyjną właściwy organ ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej (art. 59 ust. 1 ustawy).

Zgodnie z kolei z ogólną zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny.

I tak opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 ustawy).

Zgodzić się należy z organami, że w art. 61 ust. 1 u.p.s. określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej.

I tak są nimi w kolejności obowiązku wnoszenia opłat: mieszkaniec domu pomocy społecznej (a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka), małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Zasada kolejności przyjęta w powyższym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej – na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie.

Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika zaś z art. 61 ust. 3 ustawy, w myśl, którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot.

Wskazać przy tym należy, że w wyroku z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3187/14 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż, cyt.: "Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 ustawy - obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Adresatem decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej może być osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3, tj. małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina. To w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64, w całości lub w części z ustalonej opłaty."

Powyższe oznacza, że obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy ustala (określa) decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy.

Ustalenia te znajdują potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok z dnia 13 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2726/12 i z dnia 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12), gdzie przyjęte zostało, że obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 tej ustawy, lecz decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Zważyć przy tym należy, że z brzmienia art.103 ust.2 u.p.s. wynika, że celem

takiej umowy nie jest nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, ale ustalenie wysokości opłaty wnoszonej przez zobowiązane osoby. A zatem dotyczy ona opłaty, której obowiązek ponoszenia został już wcześniej ustalony. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 czerwca 2015 r. ,sygn. akt I OSK 62/14 – obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej powinien zostać określony już w decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej i o ustaleniu opłaty za pobyt. Zawarcie umowy ma zaś na celu umożliwienie małżonkowi, zstępnym i wstępnym zadeklarowanie opłacania wyższego odsetka opłaty, aniżeli wynika to z przepisów o minimalnych obciążeniach wynikających z art. 61 ust. 2 lit. a/ i b/ u.p.s.

W rozpoznawanej sprawie, mając na uwadze treść zarzutów podniesionych tak w odwołaniu jak i w skardze, wymaga nadto podkreślenia, że art. 61 u.p.s. nie uzależnia obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w DPS przez krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie. Obowiązek ten oparty natomiast został na kryteriach obiektywnych, czyli stosunku pokrewieństwa oraz możliwościach finansowych osoby zobowiązanej.

Nie ma zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy podnoszony przez skarżącego zarzut braku jakichkolwiek więzi z ojcem.

Podkreślić przy tym jednak należy, że przepis art. 64 u.p.s. umożliwia osobom wnoszącym opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej złożenie wniosku o zwolnienie częściowo lub całkowicie z tej opłaty, między innymi wówczas, gdy występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Wniosek taki podlega jednak rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu, prowadzonym po ostatecznym zakończeniu postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że z akt sprawy niewątpliwie wynika, iż wprawdzie skarżący jest zstępnym K. P. (ojciec skarżącego), czyli zstępnym mieszkańca domu pomocy społecznej, co oznacza, że należy do kręgu osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt ojca w przedmiotowych domu, tym niemniej może to nastąpić tylko wówczas, gdy zgodnie z art. 61 ust.2 pkt 2 omawianej ustawy, wykazane zostanie przez organ, że spełniona jest przesłanka posiadania przez skarżącego określonej wysokości dochodu.

W myśl, bowiem w/w przepisu art. 61 ust.2 pkt 2 ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi zstępny w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium (1.902,00 zł)..

Niesporne jest w sprawie, że organ I instancji wymierzając skarżącemu odpłatność za pobyt ojca w Domu Opieki A w L. za okres od 8 września 2017r. do 30 września 2017r. w kwocie 2.726,42 zł, zaś od 1 października 2017r. w kwocie 3.556,20 zł miesięcznie, ustalił wysokość dochodu skarżącego na kwotę [...] zł, stanowiącego podstawę do wyliczenia przedmiotowej opłaty, poprzez przyjęcie wypłaconego w sierpniu 2017r. wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł netto, doliczając równocześnie do tej kwoty po 1/12 dodatkowego dochodu otrzymanego z tytułu nagród wypłaconych: w listopadzie 2016 r. ([...] złotych), styczniu 2017 r. ([...] złotych) oraz czerwcu 2017 r. ([...] złotych), powołując się przy tym na przepis art.8 ust.3 i ust.11 ustawa o pomocy społecznej

Organ odwoławczy – ustosunkowując się z kolei do zarzutu skarżącego w tym względzie, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził jedynie, że skoro ustawa o pomocy społecznej nie zawiera szczegółowych rozwiązań na temat metody obliczenia dochodu osób zobowiązanych do partycypacji w kosztach utrzymania członka rodzinny w domu pomocy społecznej, to w tym zakresie zastosowanie znajduje art. 8 ust. 3 ustawy.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, o ile można się zgodzić z organami, że ustalając wysokość dochodu skarżącego, stanowiącego podstawę do wyliczenia przedmiotowej opłaty, zasadnie przyjęto wypłacone skarżącemu w miesiącu sierpniu 2017r. wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] złotych netto, to Sąd nie podziela stanowiska, iż do wysokości tegoż wynagrodzenia (dochodu) należało także doliczyć część (1/12) dochodu otrzymanego przez skarżącego z tytułu:

- nagrody z okazji [...] w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu 29 listopada 2016 r.,

- nagrody rocznej tzw.[...] za 2016r. w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu 13 stycznia 2017 r., oraz

- dodatkowej nagrody rocznej za 2016 r. w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu 28 czerwca 2017 r.

Zauważyć należy, że wprawdzie ustawodawca uzależniając w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. wysokość opłaty wnoszonej przez małżonka, zstępnych, bądź wstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej od kryterium dochodowego, nie zawarł w omawianej ustawie szczególnych przepisów dotyczących metod obliczania dochodu tych osób, tym niemniej nie oznacza to, iż w stosunku do nich znajduje wprost zastosowanie przepis art. 8 ust. 11 u.p.s., a co w niniejszej sprawie uczyniły organy.

W ocenie Sądu skoro art. 8 omawianej ustawy normuje jedynie zagadnienie dochodu osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej, precyzyjnie określając sposób ustalania przez organy dochodu jedynie osób ubiegających się o przyznanie świadczenia, gdy nadto przepis art.7a § 1 k.p.a. - ustala zasadę ogólną rozstrzygania wątpliwości co do treści normy prawnej na korzyść strony, to – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, w przypadku wymierzania przedmiotowej opłaty względem skarżącego, czyli osoby, o której stanowi cyt. wyżej przepis art.61 ust. 2 pkt 2 ustawy, organ ustalając dochód zobowiązanego do ponoszenia tej opłaty, powinien brać pod uwagę wyłącznie dochód z miesiąca poprzedzającego wydanie decyzji w tym względzie.

Nie ulega zaś wątpliwości, że orzekające w niniejszej sprawie organy, związane były rygorami procedury administracyjnej, co oznacza, że zobligowane były do przestrzegania ogólnych zasad postępowania statuowanych przepisami k.p.a., w tym w/w zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa, jak i zasady przekonywania (art. 7a § 1, art. 8 i 11 k.p.a.).

I tak ogólna zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony (art. 7a § 1k.p.a.), gwarantuje stronie, że zgodnie z wymogami konstytucyjnymi niejasne, niejednoznaczne przepisy prawa nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść.

Z kolei w myśl przepisu art. 8 i 11 k.p.a., organy administracji obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 k.p.a.), jak również wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.).

W okolicznościach niniejszej sprawy, nie można przyjąć, by organy prowadziły postępowanie ściśle przestrzegając opisane wyżej zasady i konkretnie ustosunkowując się w uzasadnieniu decyzji do żądań i twierdzeń skarżącego, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a..

W konsekwencji powyższych ustaleń, przywołane wyżej uregulowania prawne uzasadniają stanowisko, że w niniejszej sprawie organy nieprawidłowo wyliczyły wysokość dochodu skarżącego stanowiącego podstawę do ustalenia skarżącemu przedmiotowej opłaty.

Podsumowując dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały tym samym wydane z naruszeniem w/w przepisów prawa, stąd Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił wydane w sprawie obie decyzje.

Organy ponownie prowadząc postępowanie, obowiązane będą uwzględnić dostrzeżone uchybienie prawa procesowego i materialnego, a nadto mieć na względzie, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego złożonym na rozprawie przed tut. Sądem, ojciec skarżącego już nie żyje, jako, że zmarł w grudniu 2017r. .

W świetle powyższych ustaleń, nie było potrzeby odrębnego rozpatrzenia pozostałych, wynikających ze skargi i z nią ściśle związanych żądań, obejmujących kwestię postępowania mediacyjnego, jak i wniosku o przedstawienie pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu w przedmiocie zgodności art. 8 ust. 3 i ust.11 u.p.s. z art. 64 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim zrównuje pojęcie dochodu beneficjenta świadczeń z pomocy społecznej z dochodami osoby, która ma łożyć na utrzymanie tej osoby w domu pomocy społecznej.

Podkreślić przy tym należy, że z art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym oraz art. 193 Konstytucji RP wynika, że każdy Sąd może przedstawić Trybunałowi pytanie prawne, co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Z samego brzmienia tych przepisów jasno wynika, że nie obliguje on Sądu, a jedynie umożliwia Sądowi przedstawienie Trybunałowi pytania prawnego, i to w sytuacji, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. W niniejszej sprawie Sąd nie znalazł wystarczającej podstawy do wystąpienia z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego.