Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 697/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 63 par. 2, art. 64 par 2,  art. 7, art. 9,
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędziowie Sędzia WSA Halina Filipowicz-Kremis (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Bogumiła Kalinowska, , Protokolant Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek oraz należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

U Z S A D N I E N IE

Decyzją z dnia [...].08.2014 r. (znak [...]) ZUS, po rozpatrzeniu wniosku M. S. z dnia [...] czerwca 2014 r. odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek.

Następnie decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. wydano decyzję o utrzymaniu w mocy tej decyzji. Została ona zaskarżona do sądu administracyjnego, w konsekwencji czego organ uwzględnił skargę płatnika, uchylić w całości decyzję z dnia [...] listopada 2014 r. "oraz rozpatrzyć w/w wniosek ponownie, jako dotyczący również umorzenia całości zadłużenia".

W efekcie Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] maja 2015 r. (znak [...]) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kpa oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t., Dz. U. z 2015 r. poz. 121), po ponownym rozpatrzeniu wniosku M. S. złożonego w dniu [...].09.2014 r. w sprawie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu odsetek utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r. i jednocześnie nie wyraził zgody na umorzenie całości zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za płatnika za okres [...].2012, [...].2012-[...].2013. Na uzasadnienie organ wskazał, że w dniu [...].06.2014 r. wpłynął wniosek Pana M. S. w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu odsetek od nie opłaconych składek na ubezpieczenie własne płatnika. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...].08.2014 r. nie wyraził zgody na umorzenie zadłużenia z tytułu odsetek od zaległych składek. W dniu [...].09.2014 r. M. S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek został umotywowany faktem, iż płatnik znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Działalność nie przynosiła dochodów w związku z czym została zawieszona, płatnik miał problem wyegzekwowaniem należności za świadczone usługi i nie był w stanie regulować należności. W dniu [...].09.2014 r. M. S. złożył następujące dokumenty: wypełnione oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nie prowadzącej księgowości", zeznania PIT-36 za lata 2013,2012 i 2011, upomnienia z UMiG N. nr [...] , z dnia [...].04.2014 r. oraz nr [...] z dnia [...].07.2014, potwierdzenie niezapłacenia faktury [...] z dnia [...].09.2014 r. Następnie w odpowiedzi na pismo oddziału z dnia [...].10.2014 r. M. S. w dniu [...].10.2014 r. złożył dokumenty dotyczące pomocy publicznej, kopię sprzeciwu od nakazu zapłaty z dnia [...].10.2014 r., wydruk informacji o podstawach i składkach za 2014 r. z Platformy Usług Elektronicznych ZUS, zawiadomienie o wszczęciu postępowania przez ZUS Inspektorat w D. z dnia [...].10.2014 r. w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek, zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego z dnia [...].10.2014 r., upomnienie UMiG w N. z dnia [...].10.2014 r. M. S. w piśmie z dnia [...].10.2014 r. podnosi, iż opłacenie należności pozbawia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, obecnie nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów. W dniu [...].11.2014 r. wydano decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...].08.2014 r. dotyczącej odmowy umorzenia odsetek. M. S. w dniu [...].01.2015 r. złożył skargę na tę decyzję, którą uzasadnił faktem, iż jego wniosek złożony w dniu [...].09.2014 r. dotyczył zarówno umorzenia odsetek jak i umorzenia całości zadłużenia. W dniu [...].01.2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowił uwzględnić skargę płatnika, uchylić w całości decyzję z dnia [...].11.2014 r. oraz rozpatrzyć wniosek ponownie jako dotyczący również umorzenia całości zadłużenia. Rozpatrując wniosek ponownie wzięto pod uwagę następujące okoliczności i przesłanki prawne. Zgodnie z art. 107 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r. pomocą publiczną jest wszelka pomoc udzielana przez państwo lub ze źródeł państwowych, bez względu na formę, która poprzez uprzywilejowanie niektórych przedsiębiorstw lub niektórych gałęzi produkcji zakłóca konkurencję lub grozi jej zakłóceniem. Wsparcie udzielane przedsiębiorstwu (osobie prowadzącej działalność gospodarczą) jest uznawane zatem za pomoc publiczną pod warunkiem, że spełnione są następujące kryteria: - udzielane jest przez Państwo lub ze środków państwowych, - powoduje uzyskanie przysporzenia przez przedsiębiorstwo na warunkach korzystniejszych niż oferowane na rynku, - ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo lub przedsiębiorstwa albo produkcję określonych towarów), - grozi zakłóceniem lub zakłóca konkurencję oraz wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej. W celu rozstrzygnięcia, czy w konkretnej sprawie wsparcie finansowe stanowi pomoc publiczną w rozumieniu tego przepisu należy ocenić, czy zostały spełnione wszystkie wymienione przesłanki prawne. Analizując kryterium wsparcia udzielonego przedsiębiorcy przez Państwo lub ze środków państwowych należy zwrócić uwagę, że pojęcie "państwo" traktowane jest bardzo szeroko, bowiem za pomoc udzielaną przez państwo uważa się każdą pomoc, która pochodzi od organów administracyjnych. zarówno o charakterze centralnym, jak i regionalnym, czy lokalnym. Należności z tytułu składek stanowią środki publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, wobec czego wsparcie w postaci umorzenia należności z tytułu składek udzielane jest ze źródeł publicznych, a zatem należy uznać, że pierwszy warunek został spełniony. Warunki udzielenia wsparcia w formie umorzenia należności z tytułu składek są korzystniejsze od kredytów oferowanych na rynku kredytowym. Zatem przesłanka uznania wsparcia za pomoc publiczną określą w art. 107 pkt. 2 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej uważana jest za podjętą. Prowadzenie postępowania dotyczącego umorzenia należności z tytułu składek indywidualnemu przedsiębiorcy oznacza, iż znajduje się on w uprzywilejowanej sytuacji. Stosowane środki mają charakter pomocowy, gdyż udzielane są indywidualnie oznaczonym podmiotom, a przyznanie środka zależy od organu udzielającego pomocy. Kolejny warunek należy uznać za spełniony. Analizując ostatnią przesłankę art. 107 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej należy wziąć pod uwagę, że o wpływie pomocy na konkurencję świadczą wielkość i częstotliwość udzielanego przedsiębiorcy wsparcia oraz charakter prowadzonej działalności gospodarczej. M. S. prowadził działalność na rynku lokalnym i krajowym, a głównymi odbiorcami jego usług są podmioty krajowe, a zatem wnioskodawca nie współpracował z podmiotami zagranicznymi. Biorąc pod uwagę charakter prowadzonej działalności stwierdzić należy, że w miejscu jej wykonywania wnioskodawca nie styka się z podmiotami oferującymi podobne usługi, stąd udzielona pomoc nie przesądza o zakłóceniu konkurencji. Przyjąć zatem można, że prowadzona działalność nie wpływa na konkurencję wewnątrzwspólnotową, bowiem działalność podmiot ubiegający się o wsparcie prowadzi na rynku wewnętrznym i skierowana ona jest dla krajowych odbiorców. Jako że przesłanki zakłócenia konkurencji lub groźby jej zakłócenia i wpływu na wymianę wewnątrzwspólnotową są badane łącznie uznać należy. że w rozpatrywanym przypadku planowane wsparcie nie stanowi pomocy w rozumieniu art. 101 Traktatu TFUE, gdyż nie zakłóca wymiany handlowej między państwami członkowskimi. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M. S. prowadził działalność gospodarczą w zakresie odprowadzania i oczyszczania ścieków od [...].04.2010 r., w dniu [...] maja 2013 r. działalność została zawieszona. W latach 2011 - 2012 wystąpiła strata, natomiast za okres [...]-5 2013 r. płatnik osiągnął dochód w wysokości [...] zł. Wnioskodawca w okresie [...]-09.2014 r. był zatrudniony w firmie "[...]", aktualnie nie pracuje i nie wykazał żadnego dochodu, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, korzysta z pomocy znajomych. Wnioskodawca nie wykazał wysokości wydatków z tytułu aktualnie ponoszonych kosztów za mieszkanie. Posiada majątek w postaci nieruchomości położonych we W. oraz w P. Z. Ponadto proponuje spłatę zadłużenia z tytułu składek w układzie ratalnym. W zakresie umarzania należności obowiązują przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 28 ust. 4 tej ustawy umorzenie składek w określonym przepisami tejże ustawy przypadkach, powoduje z mocy prawa umorzenie odsetek za zwłokę. W świetle art. 28 ustawy umorzenie należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, z uwzględnieniem warunków, o których mowa wart. 28 ust. 2, 3 i 3a. W zakresie umarzania należności obowiązują przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle art. 28 ustawy umorzenie należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, z uwzględnieniem warunków, o których mowa w art. 28 ust. 3a. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane jedynie w wypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawodawcy zachodzi m.in., gdy (art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy):·nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, wysokość nie opłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,·Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,·jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W niniejszym przypadku brak jest przesłanek do uznania stanu całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych gdyż należności z tytułu składek są dochodzone w trybie egzekucji administracyjnej. Podkreślenia wymaga fakt, iż w przypadku gdy dłużnik nie dokonuje dobrowolnych wpłat na poczet należnych składek ustawowym obowiązkiem Zakładu jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia tych należności. Zobowiązania z tytułu składek jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i podlegają co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Ponadto M. S. posiada nieruchomości, na których oddział może zabezpieczyć należności poprzez wpis hipotek przymusowych. W myśl art. 28 ust. 3a powołanej na wstępie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania. Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek określone zostały rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z rozporządzeniem zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; - przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przedstawienie dokumentacji potwierdzającej zaistnienie przesłanek należy do obowiązku osoby ubiegającej się o umorzenie należności. W wyniku analizy argumentów zgłoszonych przez M. S. uznano, iż aktualnie nie zachodzą przesłanki prawne uzasadniające umorzenie zadłużenia z tytułu składek określone w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W trakcie postępowania nie wykazano, aby ze względu na stan zdrowia, wiek czy inne okoliczności istniały przeszkody w podjęciu przez zobowiązanego zatrudnienia. M. S. jest osobą w wieku aktywności zawodowej ([...] lat), sytuacja w jakiej się obecnie znajduje nie nosi znamion stanu trwałego i w każdej chwili może ulec zmianie. Wnioskodawca nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, nie wykazał, że aktywnie poszukuje pracy. Wnioskodawca nie wykazał zaległych zobowiązań wobec innych wierzycieli, nie wykazał również konieczności korzystania z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Działalność gospodarcza nie została wykreślona z ewidencji lecz jedynie tymczasowo zawieszona istnieje zatem realna szansa, że płatnik będzie uzyskiwał dochód, który może stanowić przedmiot egzekucji lub ratalnej spłaty zadłużenia. W związku z powyższym można stwierdzić, że obecnie trudna sytuacja finansowa płatnika ma charakter przejściowy. Nie można uznać, żeby podniesione przez wnioskodawcę okoliczności i przedstawione dokumenty uzasadniały umorzenie należności z tytułu składek, zwłaszcza że zobowiązany deklaruje spłatę zadłużenia w układzie ratalnym (wniosek w tej sprawie został złożony [...].04.2015 r.) co świadczy o możliwościach płatniczych. Umorzenie zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek jest instytucją nadzwyczajną, a więc tym samym argumenty powoływane przez płatnika powinny posiadać tę samą cechę. Za umorzeniem mogą przemawiać wypadki niezależne od sposobu postępowania płatnika, bądź spowodowane działaniem czynników, na które nie może on mieć wpływu. Osoba decydująca się na podjęcie działalności gospodarczej w jakiejkolwiek formie przyjmuje na siebie ryzyko prowadzenia tej działalności i ponoszenia związanych z nią kosztów. Fakt nierentowności prowadzonej działalności powinien czynności zapobiegających powstawaniu, czy też pogłębianiu się zadłużeń. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uznano również, że zadłużenia nie powstało wskutek nadzwyczajnych okoliczności takich jak klęska żywiołowa, zdarzenie losowe, które uzasadniałyby umorzenie należności. W ocenie Zakładu trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, gdyż wnioskodawca - jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, powinien wykazywać się odpowiednią starannością, zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe. Umorzenie należności przez organ stanowi wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczania składek. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Argumentem przemawiającym za odmową umorzenia jest m.in. fakt, iż z umorzenia zaległości nie można czynić powszechnie stosowanego środka, prowadzącego do wygaśnięcia składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ustawodawca przewidując dla niektórych sytuacji dopuszczalność umorzenia należności nie wprowadza obowiązku lecz jedynie daje możliwość umorzenia. Zaistnienie warunków z art. 28 ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia jest podstawową przesłanką bez której umorzenie należności nie jest możliwe lecz nie przesądza ostatecznie o konieczności umorzenia bowiem w każdej sytuacji rozważony winien być także interes funduszy ubezpieczeniowych, na które składki są przeznaczane. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Wniosek strony z dnia [...] czerwca 2014 (kierowany do ZUS W. pieczęć ZUS D. wnoszę o umorzenie lub anulowanie w całości, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. pozostawiono bez rozpoznania wniosek w zakresie "rozłożenia na raty zadłużenia z tyt nieopłaconych składek

W skardze na ostateczną decyzję w sprawie strona podniosła, że w sprawie zostały naruszone reguły rządzące oceną materiału dowodowego, interpretacji przepisów art. 67a § 1 pkt 3, art. 122, art. 187§ 1, art. 210 § 1 pkt 6 i 4ustawy Ordynacja Podatkowa. W uzasadnieniu skarżący podnosi, że organ w niedostateczny sposób rozważył przesłanki ustawowe jego wniosku, a także nie wziął pod uwagę specyficznej działalności gospodarczej, jaką strona prowadziła z której nie mogła zrezygnować "z dnia na dzień". Strona przytacza fragmenty uzasadnienia decyzji i prowadzi z nimi merytoryczną polemikę. Zdaniem strony organ nie rozwazył "ważnego interesu strony i interesu publicznego w sposób, który odniósł by się do indywidualnej sytuacji płatnika.

W doręczonej sądowi odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki sąd administracyjny zważył:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno orzeczenia uchybiającego prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku chodzi jednak wyłącznie o sytuacje, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W odniesieniu do rozpoznawanej sprawy istotnym jest jeszcze, że stosownie do treści przepisu art. 134. § 1. ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Jak wynika z akt administracyjnych, dołączonych do odpowiedzi na skargę skarżący wniósł do organu "Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. w dniu [...] czerwca 2014 r. pismo, w którym wniósł (k. 8) "o umorzenie lub anulowanie w całości, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia"(dotyczy to składek za ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i na FP i FGŚP (vide s . 10 akt in fine).

Z kolei pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. organ poinformował wnioskodawcę, że wniosek strony złożony w dniu [...] czerwca 2014 r. "w części dotyczącej rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek pozostawia bez rozpoznania" (k. 29 akt adm.) Następnie decyzją z dnia [...] (?) sierpnia 2014 r. . odmówiono stronie umorzenia zadłużenia z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek. Z kolei decyzją zaskarżoną obecnie do sądu z dnia [...] maja 2015 r. po ponownym rozpatrzeniu wniosku M. S. złożonego w dniu [...].09.2014 r. organ odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu odsetek, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r. i jednocześnie nie wyraził zgody na umorzenie całości zadłużenia.

Analiza sprawy wskazuje zatem iż wątpliwe jest, czy organ objął postępowaniem całość wniosku strony. Jeśli organ miał wątpliwości czego domaga się strona winien w tym zakresie skorzystać z możliwości, jaką daje mu art. przepis art. 61 § 2 K.p.a. Złożone przez stronę podanie (wniosek) powinno być kompletne, tj. spełniać wymogi określone przepisami prawa. Wynika to wprost z art. 63 § 2 K.p.a. W sytuacji, gdy podanie nie czyni zadość tym wymaganiom, organ ma obowiązek wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 K.p.a.). Jeżeli podanie zawiera braki, poprzez jego konwalidację - a więc uzupełnienie braków - czynność uzyskuje moc od chwili dokonania czynności, a nie od chwili konwalidacji. Naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest wyrażona w art. 7 K.p.a. zasada prawdy obiektywnej. Wynika z niej obowiązek ustalenia treści żądania strony w przypadku wszczęcia postępowania administracyjnego na jej wniosek. Żądanie to wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, a jego treść pozwala na wyznaczenie stosownej normy prawa materialnego lub normy prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania dowodowego. Organ winien więc z urzędu podjąć czynności zmierzające do wyjaśnienia treści rzeczywistego żądania wnioskodawcy, w przypadku gdy budzi ono jakiekolwiek wątpliwości (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005 r. s. 68 -69). Obowiązek taki wynika ponadto z zawartej w art. 9 K.p.a. zasady udzielania stronom przez organ informacji faktycznej i prawnej.

Zdaniem sądu, wniosek wszczynający postępowanie administracyjne, w przypadku wątpliwości co do treści żądania, ewentualnie istnienia braków formalnych, powinien stanowić podstawę do niezwłocznego podjęcia przez organ stosownych ustaleń i wezwań. Postępowaniu temu powinno towarzyszyć należyte i wyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Co więcej, organy administracji publicznej mają obowiązek udzielania stronom niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, aby nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Obowiązek informowania i wyjaśnienia stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 k.p.a.) powinien być rozumiany tak szeroko, jak to jest tylko możliwe. W przeciwnym razie dochodzi do naruszenia art. 7 i 9 K.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na istotę rozstrzygnięcia (zob. wyroki NSA z dnia 1 grudnia 2008 r. II OSK 1774/07 i 6 października 2010 r. II OSK 1488/09 oraz podane tam orzecznictwo). W rozpoznawanej sprawie nie dochowano powyższych obowiązków.

Rzeczą organu było zatem (w warunkach tej sprawy) ustalenie czy skarżący wnosi o umorzenie kwoty głównej, czy też tylko odsetek, czy też może i kwoty głównej i odsetek, a także kosztów upomnienia.

Rozpoznając sprawę w wyniku wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy organ także nie ustrzegł się błędów procesowych. W doktrynie podkreśla się, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi "środek kompensujący niedogodności związane z brakiem możliwości wniesienia odwołania do organu wyższego stopnia" (Z. Kmieciak, Odwołania..., s. 126). Konstrukcję prawną wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyznaczają przepisy art. 127 § 3 oraz art. 16 § 1 kpa. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, inaczej niż odwołanie, nie powoduje skutku dewolutywnego, tj. nie przenosi kompetencji do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy na organ wyższego stopnia. Organem właściwym do rozpoznania wniosku jest ten sam organ, który wydał decyzję. Skuteczne złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązuje organ do wydania jednej z decyzji określonych w art. 138 § 1, która podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. W zaskarżonej decyzji organ orzekł w dwojakim zakresie: z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie zadłużenia z tytułu odsetek i nie wyraził zgody na umorzenie całości zadłużenia. Przy czym, jak wskazują akta sprawy i o czym była mowa wyżej, pierwsza decyzja do kwestii nieopłaconych składek się nie odnosi.

Trzeba zatem przyjąć, że organ zakwestionowaną decyzją orzekł łącznie w zakresie wniosku i wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Takie orzeczenie jest niedopuszczalne i narusza podstawowe zasady postępowania, w szczególności zapisaną w art. 15 kpa, zasadę dwuinstancyjności. Organ pouczył stronę o możliwości zaskarżenia decyzji do sądu administracyjnego. Wynika z tego, że skarżący w zakresie nieopłaconych składek został pozbawiony możliwości dwukrotnego rozpoznania sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę rzeczą organów będzie przeprowadzenie postępowania w sposób respektujący zasady postępowania administracyjnego. Dopiero prawidłowe przeprowadzenie tego postępowania pozwoli organowi wydać merytoryczne decyzje w sprawie. W tym stanie rzeczy odnoszenie się do merytorycznych zarzutów skargi należy uznać za przedwczesne.

Reasumując, wobec naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy decyzje należało uchylić (art. 145 § 1 pkt 1c).