Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1301/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2021 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącemu A. A. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wnioskowanego na babcię J. A.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż w dniu 23 grudnia 2020 r. wpłynął wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią J. A. Jak ustalono J. A. jest wdową w podeszłym wieku, w większości osobą leżącą, wymagającą opieki ze strony innych osób we wszystkich czynnościach życiowych, tj. w higienie osobistej, przygotowaniu i podaniu posiłków, podaniu lekarstw, sprzątaniu, robieniu zakupów, porusza się po domu przy pomocy balkonika. Z kolei skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od 8 stycznia 2018 r. do 25 lutego 2021 r. (od dnia 10 lutego 2021 r. działalność gospodarcza była zawieszona). W ocenie organu, nie został zatem spełniony warunek określony w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 grudnia 2020 r. do 25 lutego 2021 r. Ponadto ustalono, iż osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu z J. A. są jej dzieci: S. A. oraz H. Z. S. A. złożył oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie opiekować się swoją mamą ze względu na wiek oraz stan zdrowia. Nie jest w stanie również finansowo wesprzeć swojej matki w postaci np. wynajęcia opiekunki. Z kolei H. Z. zamieszkuje w Australii, co uniemożliwia jej sprawowanie opieki nad swoją matką. Skarżący z koli jest spokrewniony w drugim stopniu w stosunku do swojej babci. W konsekwencji organ podkreślił, że w niniejszej sprawie istnieją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z J. A. Do akt sprawy nie dołączono orzeczeń potwierdzających znaczny stopień niepełnosprawności ww. osób. Tym samym brak jest spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Prezydent podkreślił również, że Komisja Lekarska ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia orzeczeniem z dnia 27 września 1989 r. nr akt 10803 zaliczyła J. A. do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na stałe. Zgodnie z orzeczeniem inwalidztwo istnieje od 11 września 1989 r. Zatem wobec braku spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Organ wskazał przy tym, iż zna treść wyroku TK z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 jednak z uwagi na fakt, że przepisy zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie uległy zmianie nie może ich stosować.

W odwołaniu A. A. zarzucił naruszenie:

- art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie

pomimo uznania tego przepisu za sprzeczny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13;

- art. 17 ust. 1a pkt 2 poprzez jego literalną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż osoby bliżej spokrewnione z osobą niepełnosprawną winny legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji, w której to do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie dalej spokrewnionej wystarczającym winno być wykazanie faktycznej niemożności sprawowania opieki przez wskazane powyżej osoby.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji i orzeczenie o przyznaniu mu przedmiotowego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 9 sierpnia 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu SKO wskazało, że rozstrzygnięcie organu l instancji co do zasady jest prawidłowe pomimo przyjęcia, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy. Organ l instancji orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił bowiem zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W wymienionym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdzono w ww. wyroku.

Kolegium wskazało następnie, że w niniejszej sprawie bezsporne jest to, iż skarżący jest wnukiem wymagającej opieki J. A. Z przeprowadzonego przez organ l instancji postępowania wynika jednak, że osoba wymagająca opieki ma dzieci: syna S. A. oraz córkę H. A. – Z., a więc osoby zobowiązane w bliższej niż skarżący kolejności, w rozumieniu art. 132 w zw. z art. 129 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do spełnienia obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków.

W świetle powyższego, w opinii organu, uprawnienie do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego dalsza osoba, tj. wnuk - w stosunku bliskości względem osoby wymagającej opieki - uzyska dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do alimentacji, tj. gdy takiej osoby nie będzie albo gdy osoba taka nie będzie w stanie obiektywnie sprawować opieki nad potrzebującym. Tymczasem wskazane przez skarżącego okoliczności, które - jego zdaniem - uniemożliwiają dzieciom sprawowanie opieki nad matką J. A. polegające na stwierdzeniu, że syn S. (ojciec skarżącego) ze względu na wiek oraz występujące schorzenia i znaczną odległość od miejsca zamieszkania matki nie może sprawować opieki oraz zamieszkiwanie córki H. A. – Z. w Australii - nie mogą być w przedmiotowej sprawie traktowane jako brak możliwości sprawowania opieki.

Odnośnie syna S., który ze względu na stan zdrowia (nieuleczalna choroba oraz przebyte operacje) nie może sprawować bezpośredniej opieki nad matką, SKO wskazało, że z akt sprawy nie wynika aby ww. z tego powodu legitymował się jakimkolwiek orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Z obowiązku alimentacyjnego względem matki nie zwalnia również córkę H. A. –Z. fakt, iż mieszka na stałe w Australii. Okoliczności polegającej na tym, iż osoba zobowiązana do opieki mieszka w znacznej odległości od miejsca zamieszkania osoby niepełnosprawnej i w jej ocenie nie pozwala jej to na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na przejście obowiązku alimentacyjnego na osobę o dalszym stopniu pokrewieństwa. Kategoria miejsca zamieszkania nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Skoro zatem osoby te z wyżej wskazanych powodów nie mogą wywiązać się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnej matki w postaci sprawowania bezpośredniej opieki nad nią, to obowiązek ten może polegać na świadczeniu określonych sum pieniężnych przeznaczonych na sfinansowanie tej opieki.

Kolegium podkreśliło w konsekwencji, że z treści art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jasno wynika, że obowiązek ten - wymagany w świetle art. 16a ust. 1 ustawy - ciąży na skarżącym, który jako wnuk (krewny w drugim stopniu) jest zobowiązany do alimentacji względem babci, dopiero w następnej kolejności.

Organ podniósł przy tym, że jeżeli dzieci J. A. z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawował wnuk zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za ewentualną rezygnację przez niego z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były współmiernie do ich sytuacji finansowej przez dzieci J. A. (w ramach obowiązku alimentacyjnego), zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji względem matki.

W ocenie Kolegium za prawidłowe należy uznać stanowisko organu, że skarżący nie spełniła przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem jak wyżej podkreślono obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej babci ciąży na nim w dalszej kolejności.

SKO wskazało na zakończenie, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym jej zakresie czasowym. A zatem skoro dzieci J. A. jako osoby w pierwszej kolejności zobowiązane do alimentacji nad matką nie są w stanie bezpośrednio sprawować nad nią opieki lub uczestniczyć w finansowaniu opieki nad nią to istnieje możliwość zwrócenia się do organu l instancji o przyznanie usług opiekuńczych na osobę niepełnosprawną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. A. zarzucił naruszenie:

- art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania całego materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym niedostatecznie wyjaśnionym stanem faktycznym, co mogło mieć istotny wpływ na

wynik sprawy;

- art. 7 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu

strony;

- art. 17 ust.1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego literalną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż osoby bliżej spokrewnione z osobą niepełnosprawną winny legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji w której to do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

osobie dalej spokrewnionej wystarczającym winno być wykazanie faktycznej niemożności sprawowania opieki przez wskazane powyżej osoby.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, decyzji organu I instancji oraz o zwrot kosztów postępowania od organu na jego rzecz , w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalanie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329) dalej p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych ustaw, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna.

Przedmiotem oceny jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 sierpnia 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2021 r., nr [...] odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad babcią J. A.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej jako u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1a ww. ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei w myśl art. 17 ust 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy, za prawidłowe uznać należy stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium.

Organ odwoławczy prawidłowo przyjął także, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, skarżący jest wnukiem wymagającej opieki J. A., posiadającej dwójkę dzieci: syna S. A. oraz córkę H. A. – Z. Okolicznościami, które zdaniem skarżącego uniemożliwiają ww. sprawowanie opieki nad matką są w przypadku syna S. (ojca skarżącego) wiek, występujące schorzenia oraz znaczna odległość od miejsca zamieszkania matki, a odnośnie córki H. - zamieszkiwanie w Australii.

Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, a krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2).

Jak stanowi art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (por. np. wyroki NSA: dnia z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14; czy z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16). Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić.

Mając powyższe na uwadze przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można się ograniczać jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Niewykluczone jest również w tym zakresie posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (niezależnych od niego), nie może zajmować się rodzicem (art. 132 k.r.o. w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Przyjęcie wskazanych metod wykładni prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o zasadności żądania dotyczącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą wymagającą opieki (w realiach niniejszej sprawy nad babcią) zależy od ustalenia, czy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji (dzieci) są zdolne do jej sprawowania, np. czy ich stan zdrowia umożliwia faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką lub czy nie istnieją inne obiektywne okoliczności (względy) niezależne od nich, które taką opiekę wykluczają. Niewątpliwie legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powoduje zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki.

W realiach niniejszej sprawy organ odwoławczy prawidłowo uznał, że skarżącemu jako wnukowi nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest bowiem okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącego (wnuka) względem babci przed obowiązkiem alimentacyjnym jej dzieci, które w pierwszej kolejności zobowiązane są do sprawowania opieki nad swoją matką. Z akt sprawy nie wynikają obiektywnie uzasadnione okoliczności pozwalające przyjąć, że dzieci osoby wymagającej opieki nie mogą wypełniać swojego obowiązku alimentacyjnego względem matki. Jak trafnie wskazał organ, odnośnie syna S. - który ze względu na stan zdrowia (nieuleczalna choroba oraz przebyte operacje) nie może sprawować bezpośredniej opieki nad matką - brak jest dowodu potwierdzającego, aby z ww. powodu legitymował się on jakimkolwiek orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Z obowiązku alimentacyjnego względem matki nie zwalnia również córki H. fakt, iż mieszka na stałe w Australii.

Sąd w składzie orzekającym podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, iż wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zakładzie karnym, przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną.

Słusznie również wskazało Kolegium, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia na osobę uprawnioną. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, stwierdził, że: "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania". Z kolei w doktrynie wskazuje się: "W art. 128 k.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019). Zatem niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby wymagającej opieki, nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką (zob. także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1440/20).

W konsekwencji powyższego, trafne było twierdzenie organu, że jeżeli dzieci J. A. z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawował skarżący - jej wnuk, zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez niego z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były współmiernie do sytuacji finansowej przez dzieci J. A. w ramach obowiązku alimentacyjnego.

Reasumując, w rozpoznawanej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby na uznanie, że obowiązek alimentacyjny skarżącego względem babci wyprzedza obowiązek alimentacyjny jej dzieci. To dziecko jest bowiem, zgodnie z przywołanymi wyżej regulacjami k.r.o. w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicem. Skoro zatem skarżący nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej babci, to nie mógł uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki.

Z tych to powodów Sąd doszedł do wniosku, że Kolegium w zaskarżonej decyzji, wbrew zarzutom skargi, w sposób prawidłowy dokonało wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.