Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 32/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75 § 1 i § 2, art. 77 § 1, art. 79a § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda Protokolant starszy inspektor sądowy Marta Ścibor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Prezesa Inne z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek - uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organ) utrzymał w mocy decyzję organu z [...] r. odmawiającą M. Ś. umorzenia składek z odsetkami w łącznej wysokości [...] zł, w tym na ubezpieczenia społeczne [...] zł za czas od sierpnia 2000 r. do stycznia 2003 r., na ubezpieczenia zdrowotne [...] zł za czas od lipca 2000 r. do stycznia 2003 r. i na Fundusz Pracy [...] zł za czas od lipca 2000 r. do stycznia 2003 r.

W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności zaznaczył, że M. Ś. oczekiwał umorzenia składek ze względu na trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną.

Organ relacjonował, że według oświadczenia M. Ś. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z [...] maja 2021 r., M. Ś. pozostaje w związku małżeńskim. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie pracuje. Na czas od 9 grudnia 2020 r. do 31 stycznia 2022 r. ma przyznane świadczenie rentowe w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Nie uzyskuje dochodów z innych źródeł. Nie pobiera świadczeń/zasiłków z Urzędu Pracy. Nie korzysta z pomocy społecznej oraz z innych form pomocy. Stałe wydatki w skali miesiąca M. Ś. określił w sumie na [...] zł ([...] zł opłaty eksploatacyjne, [...] zł leczenie). Nie posiada innych zobowiązań finansowych. Jest właścicielem domu o powierzchni [...] m˛, gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. Nie ma ruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności. M. Ś. nie określił perspektywy poprawy swojej sytuacji. Od 5 lat walczy z chorobą nowotworową, a od 2021 r. z cukrzycą i nadciśnieniem tętniczym.

Na podstawie Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz rejestrów centralnych: Bazy REGON, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, PESEL-KEP organ ustalił, że M. Ś. od 9 grudnia 2020 r. do 31 stycznia 2022 r. ma przyznaną rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto miesięcznie. Jest współwłaścicielem z żoną gruntów o powierzchni [...] ha i [...] ha. Działka o powierzchni [...] ha jest przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego ustanowionego na rzecz organu, obejmującego omawiane należności w wysokości [...] zł. Według ustaleń organu, M. Ś. zamieszkuje z żoną B. , która ma własne dochody oraz z synem P. . Posiada następców prawnych.

W dalszej kolejności organ nawiązał do art. 28 ust. 2, ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2021.423 ze zm. - u.s.u.s.). Stwierdził, że nie zachodzą ustawowe przesłanki, dające organowi możliwość umorzenia zaległych składek z odsetkami.

Organ tłumaczył, że do [...] stycznia 2003 r. M. Ś. prowadził działalność gospodarczą, polegającą na sprzedaży detalicznej w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych. Co prawda [...] marca 2007 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec M. Ś., jednak postanowienie to nie uzasadnia wnioskowanego umorzenia, ponieważ Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) "jako wierzyciel zobowiązany jest na bieżąco monitorować sytuację dłużników i jeśli ta uległaby zmianie i jeśli pojawiłyby się składniki majątku, bądź też źródło dochodu mogące stanowić przedmiot egzekucji, ZUS zobowiązany jest wszcząć ponownie egzekucję." Ponadto organ zaznaczył, że M. Ś. dysponuje opisanym wyżej majątkiem i dochodem. Dyrektor Oddziału ZUS w B. nie prowadzi obecnie postępowania egzekucyjnego dotyczącego zadłużenia M. Ś.. Na chwilę obecną nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione organy. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległych składek nie zostały zatem wyczerpane. Dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległych składek, dopóty ich umorzenie byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Jak długo istnieje możliwość prowadzenia egzekucji, tak długo organ nie może stwierdzić nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Następnie organ odnotował art. 28 ust. 3a, art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365 - rozporządzenie MGPPS). Motywował, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego, nadzwyczajnego zdarzenia losowego. Jeżeli uprzednio M. Ś. nie miał środków finansowych na opłacenie składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami.

Organ podkreślił przy tym, że przez zdarzenie nadzwyczajne należy rozumieć zdarzenie trudne do przewidzenia, leżące poza prowadzoną działalnością gospodarczą i niezwiązane z ogólnym ryzykiem jej prowadzenia. Będą to zdarzenia niepowtarzalne, w szczególności losowe.

Tymczasem, jak wywodził organ, "zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Decydując się na założenie działalności gospodarczej powinien Pan być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wziął Pan na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszenia prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy."

Zdaniem organu, umorzenie zaległych składek ze względu na stan zdrowia "uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu." Organ "podchodzi ze zrozumieniem i współczuciem do Pana stanu zdrowia oraz konieczności stałego leczenia i przyjmowania leków. Jednakże podkreślić należy, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia osobę zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Natomiast w Pana przypadku przesłanka nie zachodzi, gdyż pobiera Pan świadczenie rentowe z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, które stanowi rekompensatę z tytułu utraty zdolności do wykonywania pracy zarobkowej."

Organ argumentował, że za umorzeniem składek nie mogą przemawiać subiektywne odczucia zobowiązanego, ale musi zaistnieć obiektywna, wyjątkowa sytuacja, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie są więc istotne kłopoty finansowe M. Ś., bo "każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie."

Organ zauważył, że stan zdrowia nie wyklucza M. Ś. definitywnie z rynku pracy z powodu orzeczenia czasowej niezdolności do pracy. Kwota świadczenia rentowego wolna od potrąceń wynosi [...] zł. Jej wysokość uwzględnia podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne. Wdrożenie postępowania egzekucyjnego nie zagrozi egzystencji M. Ś.. Ponadto M. Ś. pozostał rok do osiągnięcia wieku emerytalnego i nabycia prawa do ubiegania się o świadczenie emerytalne, które może stanowić źródło skutecznej egzekucji.

Z wezwania do zapłaty wysłanego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. wynika, że M. Ś. ma zobowiązania finansowe na rzecz banku w wysokości rzędu [...] zł plus odsetki. Jednak zobowiązania cywilnoprawne nie mogą uzasadniać umorzenia składek, które korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.

Wydatki M. Ś. nie są nadzwyczajne ani nie do przewidzenia. Sytuacja M. Ś. w istotny sposób nie różni się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Organ "nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem."

Ponadto na żonie M. Ś. i synach spoczywa ustawowy obowiązek wspierania, także w sposób finansowy (art. 27, art. 87 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U.2020.1359).

Co więcej, statystyczny roczny dochód z 1 ha przeliczeniowego za 2020 r. wyniósł [...] zł. Z kolei wysokość renty M. Ś., chociaż jest niższa od minimum socjalnego w I kwartale 2021 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego w wysokości [...] zł, to jednak przekracza minimum egzystencji w 2020 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego w wysokości [...] zł. Jednocześnie M. Ś. nie korzysta z pomocy społecznej, co oznacza, że uzyskiwane dochody wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

W następstwie organ wykluczył trwały, ciężki i wyjątkowy charakter trudności przedstawionych przez M. Ś.. Odnotował przy tym, że M. Ś. nie przedstawił dokumentów, wskazujących na istotne utrudnienia w codziennej egzystencji ani nie wykazał dochodów żony i syna, z którymi razem mieszka.

Na zakończenie organ podkreślił, że trwałe odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że osoba zobowiązana nie będzie miała możliwości ich spłaty. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter składek oraz cele, jakie mają realizować, organ jest zobowiązany "do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania." Organ nie kwestionował możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania składek na sytuację bytową M. Ś., ale stwierdził, że umorzenie jest przewidziane dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od zobowiązanego). Płatnik składek odpowiada za zadłużenie całym swoim majątkiem zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Dlatego, jeśli organ dostrzegł perspektywę odzyskania składek, "to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne."

W tym stanie sprawy organ doszedł do przekonania, że wnioskowane umorzenie oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych płatników, którzy płacą składki. Wobec tego zasady sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwalały organowi na umorzenie składek z odsetkami.

M. Ś. (skarżący) w skardze na powyższą decyzję organu nie formułował konkretnych zarzutów.

Opisywał swój zły stan zdrowia, konieczność stałego leczenia i korzystania z całodobowej opieki ze strony żony, która przebyła u. i również wymaga leczenia. Małżonkowie nie są w stanie pracować. Natomiast utrzymują studiującego syna. Z pomocy społecznej skarżący nie może skorzystać ze względu na współwłasność gruntów, które dzierżawi synowi, wychowującemu [...] dzieci.

Skarżący wyjaśnił również, że nie zdecyduje się na sprzedaż gruntów i domu, bo wówczas znajdzie się w ubóstwie. Natomiast zaległości z tytułu składek powstały dlatego, że płacił składki na rzecz KRUS w związku z posiadaniem gospodarstwa rolnego.

Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu nie jest zgodna z prawem.

Jak stanowi art. 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1).

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2).

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe (Dz.U.2020.1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3).

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).

Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b).

Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy (art. 28 ust. 5).

W przypadku gdy nastąpiło wyrejestrowanie płatnika składek oraz ubezpieczonych, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości dziesięciokrotności kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 28 ust. 5a).

W przypadku gdy dłużnik zmarł, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kwartale poprzedzającym datę zgonu dłużnika (art. 28 ust. 5b).

W przypadku, o którym mowa w ust. 5a i 5b, Zakład nie wydaje decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek (art. 28 ust. 5c).

Przepisu ust. 3 pkt 4b nie stosuje się do składek w części finansowanej przez ubezpieczonego, chyba że jest on jednocześnie płatnikiem składek (art. 28 ust. 6).

Stosownie zaś do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Następnie w myśl § 1 rozporządzenia MGPPS, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., określa ono szczegółowe zasady umarzania przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek.

Według § 3 rozporządzenia MGPPS, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1).

Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2).

Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (§ 3 ust. 3).

Jednocześnie wymaga zaznaczenia, że w celu rozpatrzenia i rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie zaległych składek organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie zgodnie z wymogami określonymi w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.735 ze zm. - K.p.a.).

Wobec tego trzeba przypomnieć, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.).

Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.).

Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 K.p.a.).

Jako dowód w postępowaniu administracyjnym należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 K.p.a.).

Jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 stosuje się odpowiednio (art. 75 § 2 K.p.a.).

Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.).

W postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (art. 79a § 1 K.p.a.).

W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (art. 79a § 2).

Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.).

Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 1 pkt 6, § 3 K.p.a.).

Sąd jest zdania, że z perspektywy przytoczonego wyżej stanu prawnego organ dotychczas nie przedstawił argumentów obiektywnie przemawiających za odmową umorzenia składek. Nie rozpatrzył istoty sprawy w sposób bezstronny i wyczerpujący, w zgodzie z prawdą obiektywną. Zaprezentowane przez organ twierdzenia albo nie mają oparcia w materiale dowodowym, albo pozostają w opozycji do zasad logiki i doświadczenia życiowego.

Organ przyjął, że sytuacja życiowa, zdrowotna, rodzinna i materialna skarżącego pozwala na zapłatę zaległych składek, jeśli nie teraz, to w przyszłości.

W kontekście zasobów majątkowych skarżącego organ wymienił grunty o rolniczym przeznaczeniu o powierzchni [...] ha i [...] ha z domem mieszkalnym o powierzchni 75 m˛, ale jednocześnie w żaden sposób nie wytłumaczył dlaczego zatem od 2003 r. omawiane zaległości z tytułu składek nadal pozostają niewyegzekwowane. Taka sytuacja w świetle logiki i zasad doświadczenia życiowego może przecież wskazywać na istotne przeszkody faktyczne bądź prawne w przeprowadzeniu skutecznej egzekucji. Co więcej, w aktach administracyjnych przedstawionych sądowi znajdują się postanowienia komornika sądowego z [...] grudnia 2018 r., [...] kwietnia 2019 r., [...] kwietnia 2019 r. i [...] października 2017 r., umarzające postępowania egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego właśnie z powodu bezskuteczności egzekucji.

Wobec tego organ nie wyjaśnił na czym konkretnie miałaby polegać realna szansa skutecznego wyegzekwowania zaległych składek z majątku skarżącego i konkretnie dlaczego tej szansy konsekwentnie nie zrealizował od 2003 r., na jakie przyszłe zdarzenia organ oczekuje.

W kontekście perspektyw, do których ogólnie odwoływał się organ, trzeba zauważyć, że z upływem czasu stan zdrowia skarżącego uległ pogorszeniu. Do choroby nowotworowej dołączyła cukrzyca i nadciśnienie tętnicze. Pogarszającego się stanu zdrowia skarżącego organ nie kwestionował. Co więcej, organ nawiązał do przyszłej emerytury skarżącego, ale uczynił to w sposób hipotetyczny i abstrakcyjny, bowiem bez analizy konkretnych przesłanek, dających skarżącemu w przyszłości prawo do emerytury oraz kształtujących jej przyszłą wysokość.

Z kolei odnosząc się do realnych dochodów skarżącego, trudno racjonalnie zgodzić się z organem co do tego, że renta na poziomie [...] zł netto miesięcznie pozwala na godne, elementarne utrzymanie oraz dodatkowo leczenie związane z chorobą nowotworową, cukrzycą i nadciśnieniem tętniczym.

Organ nie zażądał od skarżącego sprecyzowania, jakie leki i jak często kupuje w związku z leczeniem onkologicznym, cukrzycy i nadciśnienia tętniczego, co pozwoliłoby organowi ustalić rzeczywistą wysokość kosztów leczenia w skali miesiąca. Podobnie organ nie wezwał skarżącego do wykazania dochodów żony i konkretnych kosztów jej leczenia bądź rehabilitacji (por. treść wezwań kierowanych do skarżącego z [...] czerwca 2021 r. i [...] września 2021 r.). Zdaniem sądu, nie może ulegać wątpliwości, że gospodarstwo domowe, w skład którego wchodzą osoby leczone onkologicznie oraz po przebytym udarze mózgu, jest obciążone istotnie wyższymi wydatkami z kategorii koniecznych w porównaniu z gospodarstwami domowymi tworzonymi wyłącznie przez osoby zdrowe.

Organ pominął również wszystkie konieczne wydatki skarżącego, jakie dyktuje logika i doświadczenie życiowe. Trudno racjonalnie przyjąć, że zamykają się one w kwocie [...]zł, która przecież nie obejmowała zakupów podstawowych dla godnej egzystencji, bo związanych z żywnością, środkami czystości, odzieżą, obuwiem. Co więcej, organ pozostawił poza zakresem swojej uwagi twierdzenie skarżącego, że koszt dojazdu do lekarza to wydatek rzędu [...] zł.

Warto przy tym zaznaczyć, że sporne umorzenie zaległych składek - co do zasady - nie zostało przez ustawodawcę powiązane z przesłankami udzielania pomocy społecznej ani ograniczone tylko do tych sytuacji, w których zobowiązany korzysta z takiej pomocy.

W dotychczasowym stanie sprawy organ dowolnie nawiązał do obowiązku wspierania skarżącego przez żonę i synów, skoro nie znał, bo nie ustalił ich sytuacji życiowej, zdrowotnej, rodzinnej i materialnej. Przede wszystkim organ nie zażądał od skarżącego dokładnego i wyczerpującego wykazania sytuacji życiowej, zdrowotnej, rodzinnej i materialnej żony oraz każdego z synów ani też ich nie przesłuchał w charakterze świadków.

Wezwania dotychczas kierowane przez organ do skarżącego były zbyt ogólne. W wezwaniu z [...] czerwca 2021 r. organ wymienił dokumenty potwierdzające sytuację rodzinną i materialną, bieżące wydatki mieszkaniowe, zadłużenie, korzystanie z pomocy społecznej i inne mogące mieć wpływ na rozpatrzenie sprawy. Z kolei w wezwaniu z [...] września 2021 r. organ mówił już wyłącznie o nowych dowodach w sprawie. Skarżący więc nie wiedział czy i jakie jeszcze konkretne informacje o położeniu jego samego oraz żony i synów mogą być ważne dla organu z punktu widzenia przesłanek wnioskowanego umorzenia zaległych składek.

W świetle powyższego dotychczasowy tok argumentacji organu nie uwzględnił wszystkich istotnych okoliczności, jak również bazował na stwierdzeniach bez pokrycia w materiale dowodowym i trudnych do zaakceptowania z perspektywy logiki i zasad doświadczenia życiowego.

W celu rzetelnego i wszechstronnego odtworzenia prawdy obiektywnej organ miał obowiązek przede wszystkim wezwać skarżącego do skonkretyzowania wszystkich wymienionych wyżej okoliczności, istotnych z perspektywy przesłanek wnioskowanego umorzenia zaległych składek. Dla ułatwienia skarżącemu udzielenia ścisłej i wyczerpującej odpowiedzi organ miał obowiązek konkretnie wymienić potrzebne informacje, dokumenty, w tym między innymi poszczególne kategorie wydatków, jakie w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego muszą być ponoszone.

Niewątpliwie wiedza i inicjatywa dowodowa skarżącego mają kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie zaległych składek, ale równie ważne jest bezstronne i wyczerpujące informowanie przez organ skarżącego o wszystkich aspektach prawnych i faktycznych, które mogą przesądzić o treści rozstrzygnięcia rozpatrywanego wniosku.

Z punktu widzenia dotychczasowych twierdzeń skarżącego i już posiadanego materiału dowodowego organ powinien w szczególności skoncentrować ustalenia i rozważania na okolicznościach, do których nawiązują art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1, pkt 3 rozporządzenia MGPPS.

Nie można zgodzić się z przekonaniem organu, że w sprawach o umorzenie składek interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany. Sąd jest zdania, że interes publiczny nie może być przeciwstawiany interesowi jednostki, zwłaszcza jeśli miałoby to godzić w ochronę jej życia i zdrowia, w podstawy godnej egzystencji jej samej bądź jej najbliższych dotkniętych chorobami czy skutkami przebytych chorób. Co do zasady, z perspektywy art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), interes publiczny i interes jednostki są równie istotne. Natomiast, który z nich przesądzi wynik indywidualnej sprawy, zależy od jej konkretnych okoliczności faktycznych.

W tym przypadku okoliczności istotne dla prawidłowego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia wniosku skarżącego obejmują nie tylko fakt posiadania gruntów rolnych i domu, uzyskiwania renty na poziomie [...] zł miesięcznie. Organ nie może bowiem pomijać konkretnych przyczyn wieloletniego odstępowania od egzekucji omawianych składek, wcześniejszych umorzeń egzekucji, kondycji i rokowań zdrowotnych skarżącego i jego żony, wszystkich koniecznych wydatków związanych z zapewnieniem skarżącemu i jego domownikom godnej egzystencji, niezbędnego wsparcia, leczenia, rehabilitacji.

Bez wątpienia stosowanie przez organ wnioskowanej instytucji umorzenia zaległych składek zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu. Jednak nie oznacza to, że organ miałby być uprawniony do rozstrzygania wniosków o umorzenie w sposób dowolny. Uznanie administracyjne spełnia bowiem kryterium legalności tylko w tych sytuacjach, w których bazuje na zasadach logiki i doświadczenia życiowego, na prawdzie obiektywnej - od strony faktów oraz na konstytucyjnych standardach - od strony prawa. Tymczasem organ skoncentrował swoją argumentację na wybranych okolicznościach, pomijając inne, które - obiektywnie rzecz biorąc - mogą przemawiać za zasadnością stanowiska skarżącego.

Dla ścisłości należy jeszcze zwrócić uwagę na niespójność argumentacji organu, który najpierw wykluczył istnienie przesłanek umorzenia składek. Wówczas uznanie administracyjne nie może być stosowane. Następnie organ na stronie 14 kontrolowanej decyzji nawiązał jednak do uznania administracyjnego i tłumaczył że "nie może być uważane za dowolne". Z kolei nawiązanie do prawidłowości uznania administracyjnego wprost oznacza, że organ stwierdził istnienie przesłanki bądź przesłanek umorzenia składek. Powyższe argumenty organu wzajemnie się wykluczają z punktu widzenia prawa.

Ponadto z jednej strony organ stwierdził, że skarżący nie jest trwale wykluczony z rynku pracy, bo renta została mu przyznana do stycznia 2022 r. Jednocześnie z drugiej strony organ zwrócił uwagę na bliską perspektywę osiągnięcia przez skarżącego wieku emerytalnego, a to przecież jest równoznaczne z odejściem z rynku pracy. Każdy z tych argumentów organu stawia skarżącego w zupełnie innym położeniu, bowiem albo skarżący nie jest trwale wykluczony z rynku pracy, albo też bliski wiek emerytalny wkrótce wykluczy skarżącego z grona osób pracujących bądź mających szanse na rynku pracy na jakiekolwiek zatrudnienie nawet w przypadku poprawy kondycji zdrowotnej.

W ocenie sądu, powyższe rozważania prowadzą do konstatacji, że kontrolowana decyzja jest konsekwencją istotnego naruszenia przez organ art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75 § 1, § 2, art. 77 § 1, art. 79a § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., które może istotnie wpływać na wynik sprawy. Bez rzetelnie i bezstronnie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, bez konkretnego wyjaśnienia skarżącemu, jakie okoliczności mogą okazać się ważne dla oceny jego położenia, bez odtworzenia prawdy obiektywnej, bez spójnego toku argumentacji poprowadzonego z uwzględnieniem reguł logiki i doświadczenia życiowego, organ nie był uprawniony do nieuwzględnienia wniosku skarżącego dodatkowo z sugestią, że domaga się on uprzywilejowania kosztem współobywateli, innych płatników składek.

W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne przyjęte przez sąd. Rzetelnie, bezstronnie, wyczerpująco, spójnie i zgodnie z prawdą obiektywną wyjaśni wszystkie istotne aspekty położenia życiowego, rodzinnego, zdrowotnego i materialnego skarżącego, według ustawowych reguł prowadzenia postępowania administracyjnego.

Z tych powodów zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329).