Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 741/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77 i 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 23 i art. 61 § 1, § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Paweł Zaborniak /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. S. (dalej zwana jako: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "Kolegium", "SKO", organ odwoławczy, organ II instancji) z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie omowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że 18 listopada 2020 r. Skarżąca zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką T. S. Z wywiadu środowiskowego i oświadczenia Skarżącej wynika, że sprawuje ona opiekę nad matką, mieszka wspólnie z matką i synem, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe od wielu lat. Stan psychiczny i fizyczny matki uległ znacznemu pogorszeniu. J. S. pomaga matce we wszystkich czynnościach domowych m.in. robieniu zakupów, sprzątaniu, utrzymaniu higieny osobistej, czy też załatwianiu spraw urzędowych i kontaktach z lekarzami.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że matka Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...]). Znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 13 października 2011 r., natomiast daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Wobec braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej zwana w skrócie: "u.ś.r.") – daty niepełnosprawności nie da się ustalić, w związku z powyższym organ odmówił przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Od powyższej decyzji J. S. złożyła odwołanie i wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej wnioskowanego świadczenia oraz wypłatę należnego świadczenia za okres od dnia złożenia wniosku o jego ustalenie, tj. od dnia 18 listopada 2020 r. Nie zgodziła się ze stanowiskiem organu o braku spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 wskazała, że niniejszy artykuł w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyjaśniła, że nie jest osobą aktywną zawodowo ze względu na niepełnosprawność matki. Podniosła, że jej matka wymaga stałej opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, wobec tego zrezygnowała z pracy zarobkowej.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., SKO w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej zwana w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 17 u.ś.r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium w uzasadnieniu wskazało, że T. S. jest zamężna, wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] Wydział I Cywilny z dnia [...] grudnia 2003 r. sygn. akt [...] orzeczono o separacji małżeństwa zawartego z W. S., bez orzekania o winie.

Organ II instancji podkreślił, że w związku z wyrokiem TK z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 oraz utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, nie można było oprzeć odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na braku możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności.

SKO w [...] wskazało jednakże, że w przedmiotowej sprawie zaistniała inna negatywna przesłanka, stanowiąca przeszkodę w przyznaniu wnioskowanego świadczenia córce osoby niepełnosprawnej. Przeszkodę tą stanowi pozostawanie przez T. S. w związku małżeńskim, przy czym jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Małżonkowie pozostają w separacji bez orzekania o winie za rozkład pożycia małżeńskiego, co zobowiązuje męża do opieki nad współmałżonką. Kolegium wskazało, że orzeczenie separacji nie powoduje ustania wszystkich istniejących między małżonkami obowiązków, co wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych. Negatywna przesłanka wskazana została w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W niniejszej sprawie pomimo, iż T. S. nie utrzymuje kontaktu z mężem od wielu lat oraz nie otrzymuje od niego pomocy, to w świetle Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek krewnych i innych osób. Wobec powyższego fakt sprawowania przez Skarżącą opieki nad matką nie znosi obowiązków określonych w art. 23 k.r.o., ciążących na mężu matki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie J. S. zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Zarzuciła naruszenie art. 17 u.ś.r.; art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.; art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Podkreśliła, że w materiale dowodowym brak jest jakichkolwiek dowodów odnoszących się do sytuacji materialnej współmałżonka M. S., w szczególności w zakresie możliwości wypełniania we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Zdaniem Skarżącej organ nie dokonał ustalenia, czy istnieje obiektywna możliwość wypełniania przez niego obowiązku alimentacyjnego. Brak jest odniesień do podeszłego wieku oraz stanu zdrowia. W tej sytuacji Skarżąca wskazała, że wszystkie te okoliczności powinny zostać ponownie ocenione w oparciu o uzupełniony materiał dowodowy, a odmowa przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jest przedwczesna. Wyjaśniła ponadto, że fakt pozostawania w jej matki w małżeństwie nie powinno stanowić przeszkody do uwzględnienia wniosku Skarżącej, podczas gdy to ona sprawuje faktyczną i całodobową opiekę nad matką.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga jako zasadna została przez Sąd uwzględniona w całości.

Sądowa kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia, czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Zaskarżoną do Sądu decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego kierując się przy tym treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Przepis ten stanowi : Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z ustaleń SKO wynika bowiem, że niepełnosprawna matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim. Zdaniem Organu odwoławczego orzeczona mocą wyroku Sądu Okręgowego separacja (wyrok SO w [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. sygn. akt I.C [...]) nie znosi wynikającego z przepisów K.r.io. obowiązku alimentacji co skutkuje koniecznością zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Wskazano także w uzasadnieniu decyzji SKO, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż T. S. od wielu lat nie ma kontaktu z mężem i nie otrzymuje z jego strony koniecznej pomocy. Podkreślono także, że obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek krewnych i innych, a z ustaleń Organ I instancji nie wynika, aby mąż niepełnosprawnej nie mógł z przyczyn obiektywnych sprawować nad nią opieki.

Zdaniem Sądu, Organ odwoławczy swą decyzją nie wykluczył możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zwrócono należytej uwagi na fakt, że rozwód analogicznie do separacji nie znosi co do zasady obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami, a pomimo tego orzeczenie w tym przedmiocie umożliwia krewnym opiekunom niepełnosprawnego uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Pod tym względem sytuacja małżonków rozwiedzionych i pozostających w separacji zasadniczo nie różni się, zatem nie może być to przyczyna odmowy uwzględnienia wniosku jak umotywowało to SKO.

W świetle powołanego w decyzji Kolegium art. 130 K.r.io. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Źródłem obowiązku alimentacyjnego małżonków rozwiedzionych jest art. 60 § 1 K.r.io.

Według w/w przepisu : Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Do obowiązku dostarczania środków utrzymania przez jednego z małżonków rozwiedzionych drugiemu stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi, co wynika z kolei z art. 61 K.r.io. Powyższe przepisy stosować należy odpowiednio do małżonków pozostających w separacji - art. 614 § 4 K.r.io. Dlatego, jeżeli żaden z małżonków pozostających w separacji nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, obowiązek alimentacyjny powstanie tylko wtedy, gdy małżonek żądający alimentów od drugiego małżonka znajduje się w niedostatku.

Istnienie obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami o orzeczonej separacji nie jest zdaniem Sądu wystarczającym argumentem za odmową przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak już podniesiono wyżej również małżonkowie rozwiedzeni związani są więzami obowiązku dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Pomimo tego orzeczenie rozwodu pomiędzy małżonkami umożliwia w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., krewnym w linii prostej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli oczywiście spełniają przesłanki z art. 17 ust. 1 w/w ustawy. Dlatego inne przyczyny niż obowiązek alimentacyjny musiały przesądzać o treści negatywnej przesłanki świadczeniowej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., co powoduje że trwanie tego stosunku w przypadku separacji nie może zupełnie eliminować prawa do świadczenia pozostałych uprawionych.

Należało zauważyć, iż w myśl art. 614 § 1 K.r.io. orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. W art. 614 § 1 K.r.io. chodzi o "skutki" - wywoływane zarówno w sferze niemajątkowej, jak i majątkowej, na gruncie nie tylko prawa rodzinnego, ale generalnie - w całym obszarze prawa (zob. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2007 r., o sygn. II GSK 273/06, LEX). W ten sposób ustawodawca pod względem prawnym zrównuje obie instytucje, zastrzegając jednocześnie ewentualność istnienia w prawie ściśle określnych wyjątków.

Jeden z tych wyjątków wynika z art. 614 § 3 w/w Kodeksu, a dotyczy zakresu obowiązków niemajątkowych małżonków. Otóż jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy. Innymi słowy, ustawodawca spośród wyliczonych w art. 23 K.r.io. niemajątkowych praw i obowiązków małżonków pozostawił w przypadku małżonków w separacji wyłącznie obowiązek wzajemnej pomocy, dodatkowo uzależniając go od istnienia uzasadnionych względami słuszności sytuacji. Jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie tut. Sądu, obowiązek ten obwarowany jest jedynie tzw. sankcją pośrednią. Polega ona na tym, że prawo nie przewiduje możliwości zastosowania środków przymusu w celu wyegzekwowania tej powinności, a jej niewypełnienie może jedynie skutkować negatywnymi następstwami w wypadku, gdy zaistnieje potrzeba zastosowania innych regulacji, które uzależniają określone skutki prawne od oceny postawy małżonków względem siebie. Inaczej zatem niż w przypadku świadczeń alimentacyjnych, do których znajduje odpowiednie zastosowanie art. 60 k.r.io. (art. art. 614 § 1 K.r.io.). Brak tego elementu "przymusowości" w odniesieniu do obowiązku sprawowania opieki nad współmałżonkiem w przypadku separacji prowadzi do wniosku, że w rzeczywistości nie musi on być wykonywany. W ślad za tym osoba wymagająca szczególnej opieki ze względu na swoją niepełnosprawność może być jej faktycznie pozbawiona ze względu na zachowanie współmałżonka, z którym jest w separacji, jak również ze strony osoby spełniającej wymogi wynikające z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Art. 614 § 3 k.r.o. nie normuje obowiązku alimentacyjnego sensu stricte, lecz parametryzuje sytuację, w której jedna strona ma nieść pomoc drugiej. W jej ramach dokonane czynności nie mogą zaś być jednocześnie oceniane jako wolicjonalne uzewnętrznienie dobrowolnej alimentacji. Już chociażby z tego względu rozróżnić należy szersze pojęcie obowiązku wzajemnego wspierania się członków rodziny od ścisłych jego form, skonkretyzowanych w poszczególnych przepisach o prawach i obowiązkach małżonków przed i po orzeczonej separacji (tak WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 26 maja 2021 r. o sygn. II SA/Rz 144/21, LEX).

Nie ma więc racji SKO pisząc w uzasadnieniu swej decyzji o tym, że małżonków w separacji łączą więzy wzajemnego wsparcia czy wspólnego zaspokajania różnorodnych potrzeb jak w przypadku małżeństwa bez orzeczonej separacji. Należy zgodzić się, że choroba i niepełnosprawność małżonka pozostającego w separacji z całą stanowczością uznana winna być za okoliczność objętą względami słuszności, o których mowa w art. 61⁴ § 3 k.r.io. (tak WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 29 września 2010 r. o sygn. II SA/Bd 797/10, LEX). Zatem małżonek niepełnosprawnej osoby jest zobligowany mocą przepisów K.r.io. do sprawowania opieki, mimo że pozostaje z nim w separacji prawnej. Pytanie jakie jednak należało postawić w tej sytuacji z uwagi na wyłożony charakter obowiązku niesienia pomocy, jest takie czy z tego obowiązku w praktyce się wywiązuje.

Orzeczenie o separacji w myśl art. 611 § 1 K.r.io. warunkowane jest zupełnym rozkładem pożycia. Zatem separacja podobnie jak rozwód znosi wiążące się ze stosunkiem małżeństwa domniemanie istnienia pomiędzy małżonkami takich relacji natury emocjonalnej i fizycznej, które warunkują wykonywanie wobec siebie faktycznej opieki. Tymczasem istota negatywnej przesłanki świadczeniowej wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. opiera się na założeniu bieżącego a przede wszystkim nieprzymuszonego wykonywania przez małżonków czynności opiekuńczych. Jeżeli przyczyną orzeczenia separacji jest zupełny rozkład pożycia, to podobnie jak w przypadku zniesienia małżeństwa przez rozwód, nie sposób domniemywać że sprawny małżonek będzie stosownie do okoliczności wyrażać gotowość podejmowania wymaganych w tych okolicznościach czynności opiekuńczych. To samo tyczy się dostarczania środków utrzymania, z których można byłoby pokryć koszty takiej opieki. Innymi słowy, separacja znosi przypisywane małżeństwu gwarancje wykazywania przez małżonków wzajemnej troski o siebie, a te są z kolei podstawą sformułowania negatywnej przesłanki świadczeniowej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

W niniejszej sprawie SKO utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji nie wyjaśniając przed tym, czy małżonek matki skarżącej stosownie do przepisów K.r.io.: wykazuje jakąkolwiek gotowość wykonywania opieki bądź dostarczenia niepełnosprawnej środków utrzymania. Z akt administracyjnych wynika zaś jednoznacznie, że separacja została orzeczona pomiędzy małżonkami w 2003 r. czyli 18 lat temu. Niepełnosprawna matka skarżącej nie ma ze swym mężem kontaktu oraz nie otrzymuje od niego jakiejkolwiek pomocy. Jedyną osobą, która opiekuje się niepełnosprawną jest mieszkająca z nią córka. Dokładny opis czynności opiekuńczych zawiera oświadczenie strony z dnia 18 listopada 2020 r. Oprócz tych informacji akta sprawy nie zawierają dowodów świadczących o tym, że mąż niepełnosprawnej wywiązuje się ze swych prawnych obowiązków. Orzeczenie o separacji oparte na stwierdzonym rozkładzie pożycia świadczy zaś o tym, że pomiędzy małżonkami od dawna nie istnieje relacja gwarantującą nieprzymuszoną opiekę i troskę. W takiej sytuacji zdeterminowanej separacją małżonków, konieczne było wyjaśnienie gotowości wykonywania czynności opiekuńczych przez małżonka niepełnosprawnej matki skarżącej. Stwierdzony przez sąd powszechny rozkład pożycia pomiędzy małżonkami należy zdaniem Sądu do obiektywnych przyczyn świadczących o istnieniu realnej przeszkody w sprawowaniu opieki. Odmowa przyznania świadczenia córce niepełnosprawnej, która jak wykazało postępowanie wyjaśniające wykonuje czynności opiekuńcze, byłoby możliwe o ile małżonek będzie wykazywać gotowość wykonywania swych obowiązków.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tej przyczyny, że nie doszło do orzeczenia rozwodu albo z uwagi na możliwość wyegzekwowania obowiązku alimentacji na drodze sądowej, narusza istotę tego rodzaju świadczenia rodzinnego poprzez stworzenie nieuzasadnionej aksjologicznie bariery w uzyskaniu od Państwa środków utrzymania przez opiekuna niepełnosprawnego, który w tym celu zrezygnował lub nie podejmuje zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, aby na co dzień i stale opiekować się bliskim członkiem swej rodziny. Brak możliwości niezwłocznego wyegzekwowania prawnych obowiązków osób w separacji niezainteresowanych bytem swego współmałżonka, mogłaby doprowadzić do stanu w którym niepełnosprawny wymagający opieki, tej opieki zostanie faktycznie pozbawiony. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego krewnemu niepełnosprawnego w separacji, odpowiadałoby intencji ustawodawcy, który pozwala takie świadczenie przyznać, jeżeli doszło do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia – zob. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Rację należało przyznać SKO co do dostrzeżonego przez Kolegium naruszenia przez Organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. Prezydent Miasta [...] odmówił uwzględnienia wniosku Skarżącej powołując się na przepis uznany przez TK za nieodpowiadający wzorcom ustawy zasadniczej. Nastąpiło to na mocy wyroku Trybunału z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Słusznie dostrzega Kolegium, wskazując przy tym na utrwaloną linię orzeczniczą sądów administracyjnych, na nielegalność decyzji motywowanej treścią normy niezgodnej z Konstytucją RP. Sąd stoi na stanowisku, że skutkiem wyroku ww. TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, jest zmiana obszaru zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (tak WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. II SA/Rz 1090/19, CBOSA, LEX). Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. np. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 7 lipca 2020 r. o sygn. II SA/Bd 364/20, LEX, wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., sygn. III SA/Gd 436/20, LEX, oraz z 25 czerwca 2020 r., sygn. III SA/Gd 519/20, LEX). Zatem Kolegium słusznie uznało naruszenie przez Organ I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Reasumując, zaskarżona do WSA decyzja SKO poprzez naruszenie przepisów o postępowaniu wyjaśniającym w postaci art. 7, art. 77 i 80 K.p.a. i nieustalenie czy małżonek niepełnosprawnej matki skarżącej wywiązuje się z obowiązku opieki wobec swej żony, narusza art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 23 i art. 614 § 1, § 3 K.r.io., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Natomiast decyzja Organu I instancji narusza art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy. Z tych przyczyn należało orzec jak w sentencji wyroku na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. O kosztach postępowania nie orzekano z uwagi na ich brak.

Organy ponownie rozpoznając wniosek skarżącej strony ustalą czy z uwagi na zupełny rozkład pożycia małżonków, mąż niepełnosprawnej matki skarżącej wykonuje swe obowiązki alimentacyjne i opiekuńcze wobec żony w sposób dobrowolny. W zależności od tych ustaleń podejmą decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania wnioskodawczyni żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. Biorąc pod uwagę, iż przesłanką separacji jest zupełny rozkład pożycia małżeńskiego (art. 61¹ § 1 k.r.io.), słusznościowy charakter obowiązków wynikających z art. 61⁴ § 3 k.r.o. oraz wąski zakres obowiązku alimentacyjnego z art. 61⁴ § 4 k.r.io. prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w pojęciu małżonka nielegitymującego się znacznym stopniem niepełnosprawności nie powinna uwzględniać małżonka legitymującego się prawomocnym orzeczeniem o separacji, za wyjątkiem sytuacji, w której separowany małżonek nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wykonywałby swe obowiązki alimentacyjne czy opiekuńcze wobec swego współmałżonka (por. WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 26 maja 2021 r. o sygn. II SA/Rz 144/21, LEX).