Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 375/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Zasądzono zwrot kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Dnia 3 grudnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 grudnia 2020 roku sprawy ze skargi M. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2020 roku Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę [...]- zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2020 r., [...] Wojewoda (zwany dalej "Wojewodą"), po rozpoznaniu odwołania Miasta [...], uchylił decyzję Starosty [...] (zwanego dalej "Starostą") z dnia [...] czerwca 2019 r., [...], którą zwrócono na rzecz M. D. nieruchomość położoną w [...], stanowiącą działkę [...] (arkusz mapy [...], obręb [...], [...]) oraz orzeczono o niezobowiązywaniu wymienionej osoby do zwrotu na rzecz Miasta [...] należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 65 – uw. Sądu, dalej "u.g.n"). W tej samej decyzji Wojewoda orzekł zarazem reformatoryjnie o odmowie zwrotu wskazanej nieruchomości.

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach.

Pismem z dnia [...] listopada 2017 r., które wpłynęło do Starostwa Powiatowego w [...], M. D. wystąpiła na podstawie art. 136 ust. 3 i nast. u.g.n. o zwrot działki [...]. Wyjaśniła, że działka ta była dawniej częścią nieruchomości, która pozostawała do 1976 r. w jej własności. Na rzecz Skarbu Państwa została wykupiona na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jednolity Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, dalej "u.z.t.w.n."). Podstawą zbycia (równoważnego z wywłaszczeniem – uw. Sądu) była decyzja zatwierdzająca rozbudowę przedsiębiorstwa państwowego – Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego. M. D. zaznaczyła dalej, że działka [...] jest obecnie własnością Miasta [...], pozostaje niezabudowana, a Miasto nie użytkuje jej w żaden sposób. Grunt jest porośnięty samosiewami (k. 2-3 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Pismem z dnia [...] listopada 2017 r. Starosta [...] przekazał, zgodnie z właściwością, wniosek o zwrot działki [...] Dyrektorowi Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] w [...] (k. 4 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Potwierdziwszy, że działka objęta wnioskiem zwrotowym jest własnością Miasta [...] (do akt włączono wydruk księgi wieczystej – k. 5-8 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) pismem z dnia [...] listopada 2017 r., [...] Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego w [...], działając na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej "K.p.a."), przekazał wniosek M. D. według właściwości Wojewodzie. Wskazał, że zgodnie z art. 142 ust. 2 u.g.n. w sprawach zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w której stroną postępowania jest gmina lub powiat, prezydent miasta na prawach powiatu sprawujący funkcję starosty podlega wyłączeniu na zasadach określonych w rozdziale 5 działu I K.p.a. (k. 15 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 r., [...] Wojewoda wyznaczył Starostę [...] do załatwienia wniosku (k. 17 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

W aktach umieszczono akt notarialny umowy sprzedaży z dnia [...] stycznia 1976 r., [...], mocą którego M. D. zbyła na rzecz Skarbu Państwa – Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego [...] w [...] nieruchomość przy ul. [...] w [...], dla której prowadzona była księga wieczysta [...] i która stanowiła wówczas działkę [...]. Zbycia dokonano na podstawie art. 6 u.z.t.w.n. z uwagi na wydaną decyzję Wojewody z dnia [...] października 1975 r. [...] zatwierdzającą plan realizacyjny rozbudowy Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego (k. 83 - 86 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

W dniu [...] lutego 2018 r. przeprowadzono oględziny działki [...]. W protokole oględzin stwierdzono, że działka [...] stanowi teren porośnięty drzewami liściastymi – samosiewami w całości (k. 25 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Pismem z dnia [...] lutego 2018 r., [...] Starosta zwrócił się do gestorów mediów i dysponentów infrastruktury o wskazanie kiedy, z czyich nakładów oraz jakie inwestycje związane z infrastrukturą techniczną prowadzone były na działce [...] (k. 26 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Spośród odpowiedzi gestorów sieci na uwagę zasługuje pismo [...] S.A. z dnia [...] marca 2018 r., [...] w którym spółka ta wskazała, że na działce [...] znajduje się magistrala wodociągowa o średnicy 500 mm, wybudowana w latach 1987-1988 przez Dyrekcję Rozbudowy Miasta [...] dla potrzeb Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w [...]. Do pisma [...] S.A. załączyła protokół odbioru końcowego wskazanej magistrali z dnia [...] maja 1988 r., z którego jednak wynika tylko, że celem inwestycji jest "poprawa zaopatrzenia w wodę", natomiast dla Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego planuje się realizację przyłącza w przyszłości (k. 42 - 44 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Postanowieniem z dnia [...] października 2018 r., [...] Starosta powołał rzeczoznawcę majątkowego w celu określenia wartości działki [...], z uwzględnieniem stanu nieruchomości na dzień wywłaszczenia i zwrotu zgodnie z jej aktualną wartością (k. 131 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Dnia [...] października 2018 r. rzeczoznawca przedłożył organowi sporządzony operat szacunkowy (k. 135 - 160 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Do akt pozyskano także pochodzącą z Geodezji i Katastru Miejskiego [...] w [...] kopię dokumentacji obrazującej historię działki [...], obecnie figurującej jako działka [...] (k. 168 - 186 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Z dokumentacji tej wynika jednoznacznie, że działka [...] została wyodrębniona z działki [...] zapisanej niegdyś w księdze wieczystej nr [...].

Dnia [...] listopada 2018 r. przeprowadzona została rozprawa administracyjna. W jej trakcie pełnomocnik M. D. oświadczył, że nie przedkłada żadnych nowych wniosków dowodowych (k. 164 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

W dniu [...] stycznia 2019 r. Starosta uzyskał z Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] w [...] kopie dokumentów dot. historii podziału działki [...]. Z wykazu zmian gruntowych z 1976r. wynika, że działka [...] powstała z podziału działki nr [...] (k. 186 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Pismem z dnia [...] lutego 2019 r. Starosta zwrócił się do Miejscowej Pracowni Urbanistycznej o przesłanie wypisu i wyrysu z planu zagospodarowania przestrzennego Miasta [...] obowiązującego w latach 1976 – 1986 (k. 191).

Pismem z dnia [...] maja 2019 r. Starosta na podstawie art. 10 § 1 K.p.a. zawiadomił strony o zebraniu materiału dowodowego (k. 194 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., [...] Starosta, działając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 139, art. 140 ust. 1-4, art. 141 ust. 2 i 4, art. 142 w zw. z art. 217 ust. 2 u.g.n., zwrócił na rzecz M. D. działkę [...], nie zobowiązując jej jednocześnie do zwrotu na rzecz Miasta [...] należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 u.g.n.

Organ nie miał wątpliwości, że w odniesieniu do nieruchomości spełnione zostały przesłanki jej zwrotu określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. Na działce nie zrealizowano budowy Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego, teren ten stanowi w całości teren porośnięty drzewami. Teren poprzemysłowy nie został wykorzystany zgodnie z jego przeznaczeniem pod rozbudowę WSK, pomimo częściowego zbrojenia tego terenu pod tę inwestycję. W końcowej części uzasadnienia decyzji Starosta wyjaśnił, że odstąpił od zobowiązywania M. D. do zwrotu wypłaconego odszkodowania, ponieważ wyniosłoby ono wyjściowo kwotę (po waloryzacji i denominacji) [...] zł, która wymagała zmniejszenia w trybie art. 140 ust. 4 u.g.n. Zmniejszenie to pokryło całe odszkodowanie przypadające do zwrotu (wartość nieruchomości z dnia wywłaszczenia w stosunku do wartości z dnia zwrotu spadła o [...] zł na skutek działań podjętych po jej wywłaszczeniu – budowy infrastruktury technicznej).

Odwołanie od decyzji Starosty wniosło Miasto zarzucając naruszenie art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. oraz art. 7, art. 10, art. 77 § 1 K.p.a. Skarżąca jednostka samorządu terytorialnego wskazała, że organ naruszył przepisy prawa materialnego poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. W zakresie naruszenia przepisów postępowania skarżąca zarzuciła organowi nieustalenie, co zgodnie z planem realizacyjnym miało znajdować się na wywłaszczonym terenie, co było szczególnie istotne z uwagi na to, że wywłaszczony został większy obszar, którego obecna działka nr [...] jest częścią. Zdaniem skarżącej, bez szczegółowych ustaleń w tym zakresie nie można stwierdzić, że dokładnie na tej części wywłaszczonej nieruchomości nie zrealizowano celu wywłaszczenia. Skarżąca wskazała również, iż na terenie spornej działki zlokalizowana jest magistrala wodociągowa wybudowana w latach 1987-1988 przez Dyrekcję Rozbudowy Miasta [...] do WSK – [...], a zatem powstanie infrastruktury związanej z obsługą inwestycji stanowi realizację celu wywłaszczenia (k. 6-8 akt administracyjnych organu drugiej instancji).

Po otrzymaniu odwołania Wojewoda pismem z dnia [...] października 2019 r., [...] zwrócił się do [...] S.A. o wyjaśnienie, czy magistrala wodociągowa o średnicy 500 mm wybudowana w latach 1987-1988, przebiegająca przez działkę [...] została doprowadzona tam docelowo tzn. czy powstała z bezpośrednim zamiarem przyłączenia (wyłącznie) Zakładów WSK do tej sieci, czy też ma ona swój dalszy bieg i inwestycja ta prowadzona była niezależnie od lokalizacji Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego [...] w [...] (k. 20 akt administracyjnych organu drugiej instancji).

W toku postępowania odwoławczego akta sprawy uzupełniono o nadesłane pismo [...] S.A. z dnia [...] listopada 2019 r., w którym potwierdzono, że magistrala 500mm realizowana była dla przyłączenia Zakładów WSK w [...], ale skorzystać miała również budowa mieszkaniowa. Spółka przedstawiła również kopię programu rzeczowego przedsięwzięcia/zadania inwestycyjnego Nr [...] oraz fragment części opisowej projektu, z którego wynika, że programowana magistrala wodociągowa niezbędna jest dla doprowadzenia wody dla nowo wybudowanego Zakładu WSK oraz że realizacji magistrali powinna nastąpić w 1986r. (k. 21-26 akt administracyjnych organu drugiej instancji).

W dniu [...] listopada 2019r. rzeczoznawca majątkowy przesłał klauzulę aktualności operatu szacunkowego z dnia [...] października 2018r. (k. 26 – 27).

W piśmie z dnia [...] lutego 2020 r. pełnomocnik M. D. powołał się na przedłożone do akt sprawy kopie orzeczeń sądów administracyjnych, w których wyrażono utrwalony pogląd, iż istnienie na danym terenie infrastruktury technicznej nie stanowi przeciwwskazania do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (k. 34 akt administracyjnych organu drugiej instancji).

Jak wskazano na wstępie, decyzją z dnia [...] marca 2020 r., [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił decyzję Starosty i w to miejsce odmówił M. D. zwrotu wywłaszczonej działki [...]. Wyjaśnił, że działka [...] została [...] stycznia 1976 r. zbyta w drodze sprzedaży (aktu notarialnego [...]), a nastąpiło to w trybie art. 6 u.z.t.w.n. Celem odkupienia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa była wówczas rozbudowa Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego. Wojewoda zaznaczył dalej, że wedle dokumentacji dostarczonej przez [...] S.A. realizacja magistrali wodociągowej Ř 500 mm (na działce [...]) następowała w celu doprowadzenia wody dla nowo wybudowanego zakładu WSK. Organ odwoławczy ostatecznie doszedł więc do przekonania, że na działce [...] zrealizowano inwestycję służącą i towarzyszącą zakładom WSK. Można więc uznać, że doszło do zrealizowania ogólnie określonego celu wywłaszczenia (była nim wszakże budowa zakładu WSK) (k. 38 - 44 akt administracyjnych organu drugiej instancji).

Postanowieniem z dnia [...] maja 2020r. Wojewoda wstrzymał z urzędu wykonanie ostatecznej decyzji z dnia [...] marca 2020r. znak. [...] do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny.

Skargę na decyzję Wojewody (k. 3 - 6 akt sprawy) złożyła M. D. domagając się jej uchylenia i zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania. Zarzuciła przy tym naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. poprzez uznanie, że działka [...] nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia i to pomimo, że z materiału dowodowego wynika, iż na obszarze działki cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Zdaniem skarżącej doszło także do naruszenia art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji poprzez ograniczenie prawa do zwrotu nieruchomości, pomimo, że działka [...] znajduje się poza granicami zakładu WSK, a jej stan prawny i sposób zagospodarowania nie pozwalają na stwierdzenie, że została ona zagospodarowania zgodnie z wywłaszczeniem.

M. D. wskazała także na naruszenie przepisów postępowania. Jej zdaniem uchybiono art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez uznanie, że zachodzą podstawy do uchylenia decyzji Starosty i do orzeczenia o odmowie zwrotu nieruchomości, art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez niezastosowanie w sytuacji, gdy obowiązkiem organu odwoławczego było utrzymanie decyzji Starosty w mocy, art. 7 i 77 K.p.a. poprzez zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art. 80 K.p.a. poprzez przeprowadzenie oceny materiału dowodowego z naruszeniem zasad swobodnej oceny.

W motywach skargi M. D. podkreśliła, że własność działki [...] przeszła na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 u.z.t.w.n., a wywłaszczenie nastąpiło w związku z planem realizacyjnym rozbudowy Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego [...] w [...]. Sama działka [...] nie była objęta tym planem i nie została wykorzystana na cel określony w umowie sprzedaży. Świadczą o tym takie fakty, jak to, że zakład WSK ogrodzono i wydzielono geodezyjnie wszystkie nieruchomości do niego przynależne. Działka [...] nie została objęta granicami zakładu i była zbędna na jego cele.

Skarżąca wywodziła dalej, że na działce [...] nie zrealizowano żadnego obiektu budowlanego, ani nie zrealizowano żadnej infrastruktury służącej zakładom WSK. Jedynie na obrzeżach działki [...] znajduje się magistrala wodociągowa Ř 500 mm, która wybudowana została dopiero w latach 1987-1988 przez Dyrekcję Rozbudowy Miasta [...], a nie przez podmiot, na rzecz którego wywłaszczenie miało miejsce. M. D. podkreśliła, że zakład WSK powstał w latach 70 -tych, natomiast magistrala wodociągowa 10 lat później i to przede wszystkim na potrzeby osiedla mieszkaniowego Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w [...]. O takim przeznaczeniu inwestycji świadczy pismo [...] S.A. z dnia [...] listopada 2019 r., [...], w którym podano, że magistrala Ř 500 mm zrealizowana została co prawda dla przyłączenia zakładu WSK, ale skorzystać z niej miała również zabudowa mieszkaniowa. Skarżąca nadmieniła, że wobec takich okoliczności zakład WSK musiał mieć zapewnioną dostawę wody dla celów produkcyjnych i socjalnych za pomocą innej magistrali, przebiegającej w innym miejscu. Zakład WSK został (w latach 70 tych – uw. Sądu) zrealizowany w całości, także wraz z infrastrukturą techniczną. W latach 1987-1988 doszło do zmiany sposobu dostawy wody do zakładu, co należy postrzegać w kontekście wykorzystania możliwości przyłączenia się do magistrali budowanej na potrzeby osiedla mieszkaniowego.

Końcowo skarżąca zaznaczyła, że Starosta prawidłowo ocenił materiał dowodowy, co doprowadziło do stwierdzenia przesłanek do zwrotu działki [...]. Sporna działka jest wydzielona geodezyjnie, niezagospodarowana i porośnięta samosiejkami.

W odpowiedzi na skargę (k. 10 – 11 akt sprawy) Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei stosownie do art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6, działu III u.g.n. stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 u.z.t.w.n.

W niniejszej sprawie z wnioskiem o zwrot działki [...] zwróciła się M. D., która zbyła w drodze umowy sprzedaży z dnia [...] stycznia 1976 r., [...], zawartej w formie aktu notarialnego i w trybie art. 6 u.z.t.w.n. działkę [...] (zob. akt notarialny na k. 83 - 86 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Działka, o której zwrot M. D. współcześnie się ubiega ([...]) została wydzielona z działki [...], co także zostało udowodnione (zob.: wykaz zmian gruntowych z 1976 r. współcześnie oznaczony jako [...] – k. 173 - 177 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Dodać można, że w świetle umowy z dnia [...] stycznia 1976 r., [...] – która odwołuje się w swej treści do decyzji Wojewody z dnia [...] października 1975 r., [...] zatwierdzającej plan realizacyjny rozbudowy Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego – nie ulega wątpliwości, że zbycie nieruchomości przez M. D. (w trybie art. 6 u.z.t.w.n.) nastąpiło w celu budowy na niej zadania obejmującego rozbudowę zakładu WSK. Cel odjęcia własności (w tym przypadku równoważny z wywłaszczeniem – zob.: art. 216 u.g.n.) jest zatem jednoznaczny.

Bezspornym jest także w sprawie, że działka [...] nie jest (przynajmniej na poziomie gruntu) w ogóle zabudowana, zainwestowana i zagospodarowana. Jest porośnięta samosiejkami (zob.: protokół oględzin z dnia [...] lutego 2018 r. na k. 25 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Starosta [...] nie miał wątpliwości, że działkę [...] należy zwrócić M. D..

W trakcie rozpatrywania odwołania Wojewoda przyjął natomiast zgoła inne stanowisko. Sprowadza się ono do prostego wnioskowania. Otóż organ odwoławczy ustalił, że na działce [...] znajduje się magistrala wodociągowa Ř 500 mm, a skoro tak, to należy badać, czy nie powstała ona na potrzeby zakładu WSK. [...] S.A. (właściciel sieci wodociągowej w [...]) wyjaśniła, że magistrala Ř 500 mm została zrealizowana dla przyłączenia zakładu WSK, z tym, że skorzystać z niej miała również zabudowa mieszkaniowa. Na potwierdzenie tego przedłożono archiwalny "Program rzeczowy przedsięwzięcia /zadania/ inwestycyjnego [...]" (k. 42 – 44 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W oparciu o ustalone okoliczności Wojewoda uznał, że skoro na działce [...] znajduje się magistrala wodociągowa Ř 500 mm, a ta powstała w latach 80-tych na potrzeby zakładu WSK, to oznacza, że na spornej działce cel wywłaszczenia został zrealizowany. W konsekwencji, zdaniem organu odwoławczego zachodziły podstawy do odmowy zwrotu działki na rzecz M. D..

W ocenie Sądu stanowisko Wojewody nie jest prawidłowe w kontekście możliwych do ustalenia faktów oraz w kontekście prawnym.

Przede wszystkim należy skoncentrować się na analizie stanowiska (i dokumentacji) przedstawionego w piśmie [...] S.A. z dnia [...] listopada 2019 r. [...] W piśmie tym rzeczywiście miejska spółka wodociągowa, następca Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w [...], wskazała, że magistrala Ř 500 mm (przebiegająca przez działkę [...]) "realizowana była dla przyłączenia Zakładów WSK w [...]" (choć dalej dodano cyt. org.: "ale skorzystać miała również budowa mieszkaniowa"). [...] S.A. przedłożyła do akt administracyjnych "Program rzeczowy przedsięwzięcia /zadania/ inwestycyjnego nr [...]". Z dokumentu tego wynika, że magistrala miała powstać jako niezbędna dla doprowadzenia wody dla nowo wybudowanego zakładu WSK. Stwierdzenie to prima facie zdaje się potwierdzać, że rzeczywiście magistrala Ř 500 mm projektowana w 1985 r. mogła być uzupełniającą infrastrukturą zakładu WSK. Jest to jednak wrażenie mylne, gdy poddać analizie szczegóły archiwalnej dokumentacji.

Otóż z "Programu rzeczowego przedsięwzięcia /zadania/ inwestycyjnego nr [...]", który wszakże był dopiero założeniem inwestycyjnym, wynika, że dotyczy on konkretnie magistrali od węzła nr [...] na wschodniej magistrali wodociągowej Ř 1000 mm [...] – [...] (w którym zamontowany jest trójnik z odgałęzieniem Ř 500 mm) połączonej z magistralą Ř 1000 mm w ul. [...] w węźle nr [...] (także wyposażonym w trójnik Ř 500 mm). Odcinek projektowany wyrysowano na załączniku graficznym (k. 23 akt administracyjnych organu drugiej instancji). W uproszczeniu można stwierdzić, że chodziło o zrealizowanie prostego odcinka sieci Ř 500 mm łączącego kolektory zbiorcze, to jest: od okolic ul. [...] (wcześniej do 1976 r. [...]) za skrzyżowaniem z ul. [...] do ronda w ul. [...]/ul. [...] i w ciągu planowanej ul. [...]. Podsumowując, zakład WSK miał być zaopatrzony zasadniczo w wodę od strony północnej, od ul. [...].

Odnosząc się do powyższego Sąd zwraca uwagę, że w oparciu o publicznie dostępne dane o sieci wodociągowej w [...] ([...]) można ustalić, że magistrala, taka jak opisana w "Programie rzeczowym przedsięwzięcia /zadania/ inwestycyjnego nr [...]" na cele zakładu WSK nie powstała. Powstało jedynie, znacznie odmienne w celach, odgałęzienie wodociągowe Ř 500 mm od magistrali głównej Ř1000 mm [...] na działce [...], przez działki [...], [...], [...] (drogowa), [...], [...], [...], aż do rozgałęzienia na działce [...]. Jest to odcinek sieci, który ewidentnie omijał zakład WSK od południa i wedle założeń oraz faktycznie służył zaopatrzeniu w wodę osiedla bloków wielorodzinnych przy ul. [...] w [...].

Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że z całości zadania założonego w "Programie rzeczowym przedsięwzięcia /zadania/ inwestycyjnego nr [...]" zrealizowano jedynie odcinek służący zasileniu bloków mieszkalnych przy ul. [...] (nie zakładu WSK).

Podsumowując powyższe stwierdzić należy, że wedle informacji wynikających z akt administracyjnych, uzupełnionych o materiały z publicznie dostępnych portali przestrzennych (opartych na danych instytucji publicznych), magistrala Ř 500 mm biegnąca od ul. [...] przez działkę [...], działkę [...] i dalej na zachód powstała jako odcinek zasilający bloki mieszkalne przy ul. [...]. Odcinka Ř 500 mm projektowanego z myślą o zakładzie WSK, natomiast nie zrealizowano.

Z wymienionych tu powodów Sąd nie podzielił więc zapatrywania Wojewody, że magistrala na działce [...] wybudowana została jako realizacja celu wywłaszczenia, czyli rozbudowy zakładu WSK. Ta część magistrali stanowi fragment założonego, większego zadania inwestycyjnego, w planach którego co prawda wspominano o zasilaniu WSK, jednak ostatecznie zrealizowano tylko odcinek przeznaczony do zaopatrzenia w wodę bloków mieszkalnych przy ul. [...]. To właśnie ten odcinek przebiega przez działkę [...].

O tym, że magistrala na działce [...] nie została wybudowana jako realizacja celu wywłaszczenia świadczy również fakt, że nastąpiło to dekadę po zakończeniu rozbudowy zakładu WSK, co oznacza, że był on zaopatrywany w wodę w inny sposób. Wybudowanie magistrali na działce [...] nie było zatem, z punktu widzenia WSK, niezbędne.

Oceniając natomiast znaczenie faktu istnienia infrastruktury technicznej znajdującej się na działce [...] przez pryzmat prawny, wskazać należy, że istnienie magistrali na nieruchomości objętej żądaniem M. D. w żadnym stopniu nie ogranicza możliwości jej zwrotu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych panuje ugruntowany pogląd, zgodnie z którym posadowienie na gruncie podziemnej infrastruktury, samo w sobie nie stanowi przeszkody do zwrotu nieruchomości na rzecz uprawnionego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2018 r., I OSK 1429/16, 30 lipca 2009 r., I OSK 1088/08, 6 listopada 2009 r., I OSK 128/09 i z 16 czerwca 2011 r., I OSK 1172/10). Sąd w tym składzie w pełni ten pogląd podziela.

Znajdująca się w granicach nieruchomości podziemna infrastruktura techniczna nie stanowi przeszkody do orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości także w tym konkretnym przypadku. Samo istnienie na nieruchomości infrastruktury technicznej nie uniemożliwia korzystania z niej przez właściciela, a co najwyżej może ograniczać jej pełne zagospodarowanie w przyszłości. Dostęp do infrastruktury technicznej może być zapewniony poprzez ustanowienie np. służebności gruntowej, a ewentualne usytuowanie na terenie działki jakiejkolwiek budowli będzie wymagało uzyskania stosownego pozwolenia organów, dzięki czemu i tak zachowana zostanie kontrola nad dostępnością do znajdującej się tam infrastruktury podziemnej.

Mając to wszystko na uwadze Wojewoda ponownie rozpozna odwołanie, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie powinien przyjmować, iż przebiegający przez działkę [...] wodociąg miejski zasilający ul. [...] jest realizacją celu wywłaszczenia (z powodów wyłożonych powyżej).

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdza, że zasługują one częściowo na uwzględnienie. M. D. ma rację, zarzucając organowi naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. przez błędne uznanie, że działka [...] nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Z okoliczności sprawy wynika, że działka ta jest niezagospodarowana, a co za tym idzie, widać jednoznacznie, iż nie zrealizowano na niej celu wywłaszczenia.

Gdy chodzi o zarzut dotyczący art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, to o naruszeniu tych przepisów można twierdzić tylko w ujęciu pośrednim. W niniejszej sprawie osią sporu była natomiast kwestia ustaleń co do stanu faktycznego w kontekście przesłanek zwrotu nieruchomości.

Zdaniem Sądu rację ma M. D., że pewne wady miało postępowanie administracyjne wyjaśniające, które nie zostało przeprowadzone w sposób wystarczająco wnikliwy (naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.).

W konsekwencji pochopnie zastosowano art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., gdyż organ odwoławczy orzekł reformatoryjnie w sytuacji, gdy nie było ku temu dostatecznych podstaw.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł o uchyleniu decyzji Wojewody na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a."). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a. Na zasądzone koszty złożyła się uiszczona przez M. D. kwota wpisu od skargi.

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374).