Wyrok NSA, sygn. akt II SA 3836/01
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 2a
journal: Dz.U. 1996 nr 143 poz. 661
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 października 1996 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego.
Teza: Stosownie do przepisu art. 2 ust. 2a ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1996 nr 143 poz. 661 ze zm./, prawo domagania się zwrotu utraconego majątku przysługuje organizacji społecznej uznawanej za tożsamą z organizacją społeczną rozwiązaną w wyniku wprowadzenia stanu wojennego, jeżeli rozwiązana organizacja nie istnieje w dniu wejścia w życie tej ustawy.

TEZY

Stosownie do przepisu art. 2 ust. 2a ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1996 nr 143 poz. 661 ze zm./, prawo domagania się zwrotu utraconego majątku przysługuje organizacji społecznej uznawanej za tożsamą z organizacją społeczną rozwiązaną w wyniku wprowadzenia stanu wojennego, jeżeli rozwiązana organizacja nie istnieje w dniu wejścia w życie tej ustawy.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Stowarzyszenia Dziennikarzy RP na orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 11 września 2001 r. (...) w przedmiocie zwrotu majątku - oddala skargę.


UZASADNIENIE

SDP zarejestrowane w Sądzie Wojewódzkim w W. 12 czerwca 1989 r., podnosząc, że jest kontynuatorem rozwiązanego w 1982 r. SDP, zwróciło się wnioskiem z dnia 20 czerwca 1991 r. do Społecznej Komisji Rewindykacyjnej o wydanie orzeczenia zobowiązującego SDRP do zwrotu majątku, którego składniki określono w załączniku do wniosku, a którego zostało pozbawione w wyniku wprowadzenia stanu wojennego. Majątek objęty powyższym wnioskiem został przekazany powstałemu wiosną 1981 r. SDRP. Uczestnik postępowania SDRP nie uznało wniosku, kwestionując przede wszystkim brak legitymacji czynnej po stronie wnioskodawcy, gdyż jego zdaniem rozwiązane SDP nie było związane z dekretem z dnia 12 grudnia 1981 o stanie wojennym.

Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzeczeniem - decyzją częściową z dnia 22 listopada 1991 r. (...) rozstrzygnęła, iż SDP w W. jest uprawnione do dochodzenia w trybie ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego, zwrotu majątku przejętego przez SDRP w czasie trwania stanu wojennego. Na skutek wniesionej skargi na powyższe orzeczenie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 maja 1992 r., I SA 172/92 uchylił zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na naruszenie przepisu art. 104 par. 2 Kpa, gdyż wydane przez Komisję orzeczenie było niezgodne co do formy z art. 104 par. 2 Kpa, albowiem Komisja uznając, że roszczenie jest usprawiedliwione co do zasady, powinna wydać orzeczenie rozstrzygające sprawę co do istoty lub w inny sposób kończące sprawę. W tym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy jednoznacznie wynika, iż składniki majątkowe SDP zostały mu odebrane w wyniku wprowadzenia stanu wojennego. Od czasu zawieszenia działalności SDP na podstawie przepisów dekretu o stanie wojennym, Stowarzyszenie nie miało prawa dysponowania swoimi składnikami majątkowymi. Zdaniem Sądu bez znaczenia dla kwestii spełniania przesłanek z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1990 r. jest, że SDP zostało rozwiązane na podstawie przepisów Prawa o Stowarzyszeniach, skoro jeszcze przed rozwiązaniem tego Stowarzyszenia zostało ono pozbawione swego majątku. Sąd uznał również, iż w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 1 tej ustawy, a co za tym idzie także pozostałe przepisy ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku. W ocenie Sądu należało uznać, iż bezsporne jest, że majątek rozwiązanego SDP przejęło Stowarzyszenie Dziennikarzy RP.

W trakcie ponownego rozpoznania sprawy Komisja dopuściła do udziału w postępowaniu w charakterze strony Wojewodę M., który wniósł o wydanie orzeczenia zgodnie z przepisami ustawy o zwrocie majątku.

W dniu 21 czerwca 2000 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji ostateczną decyzję (...) stwierdził nieważność decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 3 maja 1982 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Społecznego W. z dnia 19 marca 1982 r. o rozwiązaniu Stowarzyszenia pn. "SDP" zarejestrowanego w Urzędzie Miasta Stołecznego W. pod numerem 318, jak również ww. decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego W.

Wnioskodawca pismem z dnia 26 marca 2001 r. sprecyzował swój wniosek w zakresie składników majątku, którego zwrotu żądał. Uczestnik postępowania SDRP mimo zobowiązania go przez Komisję do ustosunkowania się do powyższego żądania nie zajął stanowiska w tym zakresie, a kwestionował nadal jedynie legitymację czynną wnioskodawcy.

Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzeczeniem z 11 września 2001 r. (...):

- uznała, że uprawnionym do odzyskania majątku SDP rozwiązanego w dniu 19 marca 1982 r. jest SDP zarejestrowane w Sądzie Wojewódzkim /aktualnie Okręgowym/ w W.,

- zobowiązała Wojewodę M. do zapłaty SDP kwoty 3. 536. 130 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wydania orzeczenia.

Natomiast SDRP, Zarząd Główny w W. zobowiązano do zapłaty wnioskodawcy kwoty 8.890 zł - z ustawowymi odsetkami od dnia wydania orzeczenia.

Komisja w tym orzeczeniu uznała, iż prawo wieczystego użytkowania nieruchomości położonej w W. przy ul. F. 3/5 przysługuje SDP i zobowiązała uczestnika postępowania SDRP do wydania powyższej nieruchomości uprawnionemu. Orzeczono także o przywróceniu wpisu w księdze wieczystej nr 44259 o prawie do wieczystego użytkowania na rzecz SDP.

Postępowanie o zwrot nieruchomości w M.-P. zostało umorzone, natomiast wniosek o zwrot nieruchomości w Z. wyłączono do odrębnego postępowania.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Komisja podniosła między innymi, że występujące jako wnioskodawca SDP nie jest następcą prawnym rozwiązanego SDP, natomiast jest nadal tym samym Stowarzyszeniem, które mimo rozwiązania istniało nadal i prowadziło, wprawdzie w sposób nielegalny, swoją działalność.

O powyższym, w ocenie Komisji, świadczy uchwała zarządu rozwiązanego SDP z 1 września 1998 r., jak również porozumienie zawarte w dniu 25 września 1998 r. między Stefanem B. - prezesem rozwiązanego SDP a SDP zarejestrowanym w Sądzie Wojewódzkim w W..

Zdaniem organu porównując statuty rozwiązanego SDP i SDP zarejestrowanego w 1989 r. należało dojść do wniosku, że SDP sprzed rozwiązania a SDP zarejestrowane w 1989 r. jest tym samym Stowarzyszeniem, które utraciło majątek w wyniku wprowadzenia stanu wojennego i które dochodzi jego zwrotu. Fakt, iż decyzja o rozwiązaniu Stowarzyszenia w 1982 r. została unieważniona nie skutkuje tym, iż nastąpiło reaktywowanie SDP, albowiem Stowarzyszenie to nie zostało wpisane do rejestru, w którym już wpisano SDP, jako kontynuatora działalności SDP.

Zdaniem Komisji istnieje jedno SDP zarejestrowane w Sądzie Wojewódzkim /Okręgowym/ w W., któremu służy roszczenie o zwrot majątku. Społeczna Komisja Rewindykacyjna w oparciu o art. 1 ust. 1 i 2 ustawy rewindykacyjnej uznała, że SDRP jest zobowiązana do zwrotu żądanego majątku, zaś na zasadzie art. 2 ust. 3 tejże ustawy przyjęła wartość tego majątku na kwotę 21.139.058, 31 w relacji do wzrostu przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego jaki nastąpił odpowiednio między dniem faktycznego pozbawienia majątku a dniem wydania orzeczenia. Zdaniem Komisji według takiej samej zasady podlega zwrotowi waluta polska, która znajdowała się na rachunkach bankowych - zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy. Kwoty, do zwrotu których zostało zobowiązane SDRP zostały wy liczone zgodnie z art. 3 ust. 1 ww. ustawy, a kwota, którą ma zapłacić Wojewoda M. została wyliczona zgodnie z art. 3 ustawy.

Skargę na powyższe orzeczenie wniosło SDRP po wcześniejszym wezwaniu Społecznej Komisji Rewindykacyjnej do usunięcia naruszenia prawa. W jej uzasadnieniu skarżący podniósł naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25 października 1990 r., o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne, w wyniku wprowadzenia stanu wojennego poprzez przyjęcie, że SDP zarejestrowane w Sądzie Wojewódzkim w W. jest tym samym Stowarzyszeniem co SDP rozwiązane w dniu 19 marca 1982 r. Zarzucono również naruszenie przepisów postępowania przede wszystkim art. 7 Kpa, co miało w ocenie skarżącego istotny wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

Podniesiono również, iż Komisja ustalając kwotę jaką skarżący winien zwrócić wnioskodawcy nie uwzględniła treści art. 2 ust. 3a ustawy i nie pomniejszyła tej kwoty o kwotę zużytą na potrzeby osób będących członkami byłego SDP, a następnie członkami SDRP.

W odpowiedzi na skargę Społeczna Komisja Rewindykacyjna wniosła o jej oddalenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 maja 1992 r., I SA 172/92, w którym uchyla orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 22 listopada 1991 r. w sprawie zwrotu majątku SDP dokonał oceny prawnej, że zgodnie z art. 1 ust. 1ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego podlegają zwrotowi wszystkie składniki majątku odebrane w wyniku wprowadzenia stanu wojennego, a nie tylko te które przekazano na podstawie przepisów dekretu o stanie wojennym. Wobec tego przepisy ustawy o zwrocie majątku mają zastosowanie także do składników majątku odebranych SDP, które zostało rozwiązane w 1982 r. W kwestii spełnienia przesłanek z art. 1 ust. 1 ustawy bez znaczenia jest okoliczność, że podstawę rozwiązania Stowarzyszenia stanowiły przepisy Prawa o stowarzyszeniach, skoro jeszcze przed rozwiązaniem Stowarzyszenia zostało ono pozbawione swojego majątku. Ta ocena prawna wiąże zarówno organ jak i Naczelny Sąd Administracyjny.

Po wydaniu powyższego wyroku nastąpiła zmiana stanu prawnego w wyniku nowelizacji ustawy o zwrocie majątku, która nie dotyczy jednak art. 1 ust. 1 ustawy. Zasadnicza zmiana ustawy o zwrocie majątku wprowadzona została ustawą z dnia 3 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego oraz o zmianie ustawy o związkach zawodowych /Dz.U. nr 162 poz. 1113/ która weszła w życie z dniem 30 grudnia 1998 r. Przepisy ustawy o zwrocie majątku w brzmieniu obowiązującym od dnia 30 grudnia 1998 r. mają zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, jako, że art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 3 grudnia 1998 r. stanowił, iż sprawy o zwrot majątku wszczęte a nie zakończone przed dniem wejścia w życie tej ustaw podlegają jej przepisom.

Podstawowy zarzut skarżącego SDRP dotyczy tego, czy wnioskodawca SDP jest uprawniony do żądania zwrotu majątku.

Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że Komisja ustaliła, iż SDP, mimo rozwiązania w 1982 r., choć nielegalnie, nadal istniało i prowadziło swoją działalność. Osoby tworzące zarząd rozwiązanego SDP wyraziły wolę traktowania SDP zarejestrowanego w 1989 r. jako kontynuatora Stowarzyszenia rozwiązanego. Również statut Stowarzyszenia zarejestrowanego w 1989 r. jak i jego nazwa nawiązują do Stowarzyszenia rozwiązanego w 1982 r.

Po wydaniu decyzji ostatecznej o stwierdzeniu nieważności decyzji z 1982 r. o rozwiązaniu SDP, Stowarzyszenie to nie reaktywowało działalności i nie zostało wpisane do rejestru stowarzyszeń. Te okoliczności doprowadziły Komisję do wniosku. że istnieje jedno SDP, którym jest wnioskodawca i któremu służy roszczenie o zwrot majątku.

Tego stanowiska Komisji, co do zasady, w niczym nie podważają zarzuty podniesione w skardze.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że stosownie do przepisu art. 2 ust. 2a ustawy o zwrocie majątku, prawo domagania się zwrotu utraconego majątku przysługuje organizacji społecznej uznawanej za tożsamą z organizacją społeczną rozwiązaną w wyniku wprowadzenia stanu wojennego, jeżeli rozwiązana organizacja nie istnieje w dniu wejścia w życie tej ustawy.

Po pierwsze nie ulega kwestii, że SDP zostało rozwiązane w 1982 r. w wynika wprowadzenia stanu wojennego i w znaczeniu formalnoprawnym nie istniało w dniu wejścia w życie ustawy o zwrocie majątku. Po drugie nie budzi wątpliwości, w świetle okoliczności ustalonych przez Komisję, że SDP zarejestrowane w 1989 r. jest uznawane za tożsame z SDP rozwiązanym w 1982 r. Problem prawny w tej sprawie nie polega więc na tym, czy Stowarzyszenie zarejestrowane w 1989 r. jest następcą prawnym Stowarzyszenia rozwiązanego w 1982 r. czy też na tym, że jest to ta sama osoba prawna, lecz właśnie na tym, czy SDP zarejestrowane w 1989 r. jest uznawane za tożsame, w rozumieniu art. 2 ust. 2a ustawy, ze Stowarzyszeniem rozwiązanym w 1982 r.

Skarżący w istocie rzeczy nie podnosi żadnych zarzutów które podważałyby to, że SDP zarejestrowane w 1989 r. jest uznawane za tożsame z SDP rozwiązanym w 1982 r. Zarzuty skarżącego sprowadzają się do wykazywania, że wnioskodawca nie jest następcą prawnym SDP rozwiązanego w 1982 r. oraz że SDP rozwiązane, po stwierdzeniu nieważności decyzji o jego rozwiązaniu, odzyskało samodzielny byt prawny, a wobec tego wnioskodawca nie ma własnego prawa do domagania się zwrotu majątku. Odnośnie tej ostatniej kwestii Sąd podziela stanowisko Komisji, że stwierdzenie nieważności decyzji z 1982 r. o rozwiązaniu SDP nie jest równoznaczne z istnieniem tego Stowarzyszenia obecnie jako osoby prawnej. Należy bowiem mieć na uwadze, że osobowość prawna Stowarzyszenia jest ściśle związana z konstytutywnym wpisem do rejestru - obecnie do Krajowego Rejestru Sądowego.

Jakkolwiek więc, stwierdzenie nieważności decyzji o rozwiązaniu SDP znosi decyzję o rozwiązaniu z mocą wsteczną, to jednak nie oznacza to, że tym samym przestają istnieć konsekwencje prawne będące następstwem decyzji, której nieważność stwierdzono. Jeżeli więc SDP wówczas rozwiązane nie zostało wpisane do rejestru sądowego, nie można twierdzić, tak jak to czyni skarżący, że Stowarzyszenie to ma osobowość prawna i własną zdolność prawną.

Oceniając legalność zaskarżonego orzeczenia należy jedynie podnieść, że Komisja nie wskazała, tak w podstawie prawnej rozstrzygnięcia, jak i w uzasadnieniu orzeczenia, przepisu art. 2 ust. 2a ustawy o zwrocie majątku. Jest to jednak uchybienie, które nie miało wpływu na wynik sprawy, jako że ustalenia Komisji odpowiadają dyspozycji tego przepisu pomimo posługiwania się wadliwym sformułowaniem /SDP jest nadal tym samym Stowarzyszeniem/, podczas gdy zgodnie z art. 2 ust. 2a ustawy o zwrocie majątku należało posługiwać się określeniem - -Stowarzyszenie uznawane za tożsame z SDP.

Podniesione w skardze zarzuty dotyczące wysokości odszkodowania, które ma wypłacić skarżące Stowarzyszenie odnoszą się przede wszystkim do wezwania do usunięcia naruszenia prawa.

Komisja prawidłowo wyliczyła kwotę należnego odszkodowania opierając się na przepisach przedmiotowej ustawy. Nietrafny jest zarzut podniesiony w skardze, iż kwotą odszkodowania, do której wypłaty zostało zobowiązane skarżące Stowarzyszenie, winna być kwota pomniejszona o kwotę przeznaczoną na rzecz członków kiedyś SDP, a później skarżącego. Osoby te były przecież po przejęciu majątku przez SDRP członkami tego Stowarzyszenia, a to czyni wątpliwym możliwość dokonania odliczenia zgodnie z art. 2 ust. 3 a ustawy. Przede wszystkim zaś Stowarzyszenie, pomimo toczącego się wiele lat postępowania, nie przedłużyło żadnych dowodów na okoliczność, że przeznaczyło określone kwoty na rzecz osób będących członkami rozwiązanego SDP.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na orzeczenie SKR z dnia 11 września 2001 r. na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.