Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 362/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 października 2009 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody W. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zwrotu nieruchomości. oddala skargę /-/I.Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/B.Popowska


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) r. nr (...) Starosta P. (dalej Starosta) na podstawie art. 104 kpa, art. 136 ust. 3, art. 137, art. 139, art. 140 ust. 1-4, art. 142, art. 216 ust. 2, art. 217 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz.U. 261/04/2603 ze zm.— dalej ugn), działając jako organ wyznaczony do załatwienia sprawy postanowieniem Wojewody W. z dnia (...) r. nr (...), orzekł I. o zwrocie na rzecz Z. G. nieruchomość stanowiącą własność Miasta P., zapisaną w księdze wieczystej KW nr (...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy P.-Stare Miasto w P., położoną w P. przy ul. T., oznaczoną w ewidencji gruntów: obręb P., arkusz mapy (...) działki nr (...) o powierzchni (...) m2; II. zobowiązał Z. G. do zwrotu na rzecz Miasta P. należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 ugn, tj. kwoty (...) zł. Starosta podał, że kwotę tę należy wpłacić na rachunek bankowy o wskazanym numerze, w terminie 21 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, zaznaczając, że jest to należne Miastu P. zwaloryzowane odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Wierzytelność Miasta P., o której mowa w punkcie II, podlega zabezpieczeniu w drodze ustanowienia hipoteki na zwracanej nieruchomości. Podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej stanowi wykonalna decyzja o zwrocie nieruchomości łącznie z oświadczeniem Miasta P.o niezaspokojeniu wierzyciela w terminie określonym w punkcie II.

W uzasadnieniu Starosta wskazał, że na wniosek Z. G. z dnia (...) r. przed Dyrektorem Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego G., działającym z upoważnienia Prezydenta Miasta P. (dalej Prezydent Miasta)jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, wszczęto postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P. przy ul. T., oznaczoną w ewidencji gruntów: obręb P., arkusz mapy (...), działki nr (...) o pow. (...) m2. Na wniosek Zakładu Projektowania i Usług Inwestycyjnych "..." (dalej "...") dnia (...) r. wszczęto postępowanie wywłaszczeniowe nieruchomości położonej w P. przy ul. T. oznaczoną w ewidencji gruntów: obręb P., arkusz mapy (...), działki nr (...) o powierzchni (...) m2 stanowiącej własność Z. G.

Zgodnie z założeniami inwestycyjnymi, owa nieruchomość znajdowała się w granicach lokalizacji projektowanej szkoły podstawowej nr (...), a realizacja tej inwestycji miała stanowić zabezpieczenie potrzeb mieszkańców jednostki C i D osiedla mieszkaniowego P. Próby negocjacji inwestora dotyczące ceny wykupu nieruchomości nie przyniosły efektu. Wejście w życie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. wymusiło podjęcie negocjacji na nowo. Decyzją z dnia (...) r. Wydział Planowania Przestrzennego, Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Wojewódzkiego w P., po rozpoznaniu odwołania m.in. Z. G. utrzymał w mocy, w części dotyczącej owej nieruchomości, decyzję z dnia (...) r. znak (...). W uzasadnieniu stwierdzono "nieruchomość nr (...), stanowiąca własność Z. G., w całości wchodzi w skład terenów przewidzianych pod budowę szkoły podstawowej dla (...) uczniów wraz z urządzeniami towarzyszącymi. Program funkcjonalno-przestrzenny projektowanej szkoły zajmuje teren o minimalnej i niezbędnej powierzchni, i tym samym nie ma możliwości jego umniejszenia i pozostawieniu przy właścicielu wnioskowanej części nieruchomości. Omawiana szkoła będzie obsługiwała osiedle "B. Ch. i B. Ś". Decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w P. z dnia (...) r. znak (...) zezwolono "...i" na niezwłoczne zajęcie nieruchomości o oznaczeniach geodezyjnych obręb P., arkusz mapy (...), działka nr (...) o pow. (...) m2, zapisanej w księdze wieczystej KW nr (...)na rzecz Z. G.. Decyzją z dnia (...) r. znak (...) wywłaszczono ową nieruchomość i przyznano za nią odszkodowanie w kwocie (...) zł. Ustalone odszkodowanie przekazano łącznie w 7 ratach – w 6 ratach po (...) zł i w ostatniej racie w kwocie (...) zł. Decyzją Wojewody z dnia (...) r. po ponownym rozpatrzeniu wskutek uchylenia wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia (...) r. – (...) decyzji z dnia (...) r. Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w P. w zakresie orzekającym o odszkodowaniu odwołania Z. G., uchylono pkt II i III zaskarżonej decyzji i przyznano odszkodowanie w kwocie (...) zł. W ww odszkodowania potrącono kwotę (...) zł wypłaconą Z. G. z tytułu decyzji z dnia (...) r. i wypłacono kwotę (...) zł. Dnia (...)r. przeprowadzono oględziny nieruchomości oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr (...) z arkusza mapy (...) obrębu P., stwierdzając że na terenie działki znajduje się zdewastowana budowla, a cały jej obszar jest niezagospodarowany i stanowi ugór, porośnięty drzewami i samosiejkami. Na działce stwierdzono duże ilości śmieci i gruzu. Dnia (...) r. rzeczoznawca majątkowy J. W. przekazał operat szacunkowy, określający wartość owej nieruchomości. Inwestorem szkoły na Os. B. Ś. było Kuratorium Oświaty i Wychowania, a P. Spółdzielnia Mieszkaniowa była inwestorem zastępczym, realizującym inwestycję na podstawie decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z (...) r. i pozwolenia na budowę z (...) r. Inwestor przerwał budowę dnia (...) r. i tego dnia wszelką dokumentację przekazano Kuratorium Oświaty i Wychowania Urzędu Wojewódzkiego w P. (dalej Kuratorium). Kuratorium pismem z dnia (...) r. poinformowało, że nie ma w swych archiwach dokumentacji szkoły podstawowej na Os. B. Ś., a inwestorem obiektu była P. Spółdzielnia Mieszkaniowa, która winna posiadać jej dokumentację. Zarząd Zieleni Miejskiej po 1989 r. nie realizował jakichkolwiek inwestycji i nie ma dokumentacji, świadczącej o władaniu przezeń ową działką. Miejska Pracownia Urbanistyczna w P. pismem z dnia (...) r. przekazała wypis i wyrys planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego zespołu osiedli mieszkaniowych P- N w dzielnicy P- Stare Miasto, zatwierdzonego Zarządzeniem Prezydenta Miasta P. nr (...) z dnia (...) r. Zarząd Dróg Miejskich (dalej ZDM) pismem z dnia (...) r. poinformował, że owa nieruchomość nie znajduje się w liniach granicznych drogi publicznej ul. T. i nie jest w administracji ZDM. Działka nr (...) nie jest drogą publiczną i ZDM nie prowadził na niej żadnych robót drogowych. Starosta stwierdził, że Z. G. może skutecznie żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (art. 136 ust. 3 ugn). Celem wywłaszczenia była realizacja usług oświaty – Szkoły Podstawowej nr (...) (trzyciągowej- 24 izbowej) wraz z zapleczem sportowym na terenie jednostki C. Realizację inwestycji (budynku SP nr (...)), przerwano na etapie stanu surowego otwartego, na co wskazują oględziny i pisma PSM z (...) r. Przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, bowiem mimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 ugn). Przepisy o zwrocie stosuje się w szczególności do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (j.t. Dz.U. 30/91/127 ze zm.). Działka nr (...) z arkusza mapy (...), obrębu P. podlega zwrotowi w takim stanie, w jakim znajdują w dniu zwrotu rzeczy, w jakim znajdują się w dniu zwrotu, na rzecz Wnioskodawcy (art. 137 ust. 1 pkt 2 i art. 139 ugn). W razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości – w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy - poprzedni właściciel zwraca właściwej jednostce samorządu terytorialnego, ustalone w decyzji odszkodowanie. Odszkodowanie podlega waloryzacji, a jego wysokość po waloryzacji nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu. Osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem 5 grudnia 1990 r., w razie zwrotu nieruchomości zwracają odszkodowanie zwaloryzowane w wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości nieruchomości (art. 217 ust. 2 ugn). W celu ustalenia, czy wartość owej nieruchomości uległa zmianie (art. 140 ust. 4 ugn), zlecono rzeczoznawcy majątkowemu J. W. sporządzenie operatu szacunkowego określającego wartość rynkową nieruchomości, wartość nieruchomości wg stanu z dnia wywłaszczenia i cen aktualnych oraz wartość wg stanu z dnia zwrotu, uwzględniając działania podjęte na nieruchomości po wywłaszczeniu. Wartość nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) wg stanu na dzień wywłaszczenia i cen na dzień wyceny wynosi (...) zł, a jej wartość wg stanu z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny uwzględniającą działania podjęte na niej po nabyciu, wynosi (...) zł. Obecna działka nr (...) stanowi grunt niezagospodarowany; stwierdzono zmniejszenie wartości nieruchomości o kwotę (...) zł. Wartość aktualna zgodnie z operatem szacunkowym wynosi (...) zł. Ostatecznie za nieruchomość oznaczoną geodezyjnie: działka nr (...), arkusz mapy (...), obręb P., o pow. (...) m2 ustalono w 1992 r. odszkodowanie w wysokości (...) zł. Według aktualnych danych ewidencji gruntów, nieruchomość oznaczona ewidencyjnie: działka nr (...), arkusz mapy (...), obręb P., ma powierzchnię (...) m2 i taka podlega zwrotowi. Z ustalonego odszkodowania potrącono kwotę (...)zł, wypłaconą Z. G. na podstawie poprzedniej decyzji z tego samego tytułu, z dnia (...) r. znak (...), uchylonej wyrokiem NSA. Kwota zwaloryzowanego odszkodowania wypłaconego w 1992 r. w kwocie (...) zł (przy zastosowaniu wskaźnika wzrostu cen i usług konsumpcyjnych Prezesa GUS za okres od 1993 r. do sierpnia 2008 r. wynoszącego 3051,4006575433) wynosi po denominacji (...) zł. Kwota wypłacona w 1990 r. (...zł), wynosi po zwaloryzowaniu i denominacji (...) zł. Sumę zwaloryzowanego odszkodowania wynoszącą łącznie (...) zł, umniejszono o kwotę (...) zł, odpowiadającą zmniejszeniu wartości nieruchomości, ustalonemu przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym z (...)r. i wynosi ostatecznie (...) zł (k. 213-217 akt administracyjnych).

Odwołanie od decyzji z dnia (...) r. wnieśli: Z. G. i Miasto P.. Z. G. wskazał, że sprawa toczy się od (...) r. NSA wyrokiem z 17 stycznia 1992 r. – SA-P 1100/91 zasądził wypłacenie Mu (...) zł odszkodowania. Dnia (...) r. wypłacono Mu (...) zł; w (...) r. otrzymał (...) zł różnicy. Od tej kwoty należy odjąć (...) zł za nasadzenia i składniki budowlane, których Mu nie zwrócono. Odwołujący wskazuje, że kwota ta nie może być brana do wyliczeń odszkodowania, waloryzacji. Pozostała do waloryzacji kwota (...) zł. Wywłaszczenie nastąpiło przed 5 grudnia 1990 r. do dalszych obliczeń 50% tej kwoty tj. (...) zł. Po denominacji to kwota (...) zł i te kwotę należy zwaloryzować wg wskaźników ZUS. Czas waloryzacji to okres od 1 lipca 1992 r. (orzeczenie NSA i wypłata) do połowy 2005 r. (żądanie zwrotu (...) r.). Nie można żądać zwaloryzowanego odszkodowania za okres, gdy nie otrzymał odszkodowania (otrzymał je (...) r.); opieszałość spowodowała, że decyzja o zwrocie nieruchomości zapadła dopiero (...) r. Odwołujący się nie zgadza się na kwotę zwaloryzowanego odszkodowania, na którą składa się wartość nieruchomości plus waloryzacja. Zgadza się zwrócić kwotę wypłaconego Mu odszkodowania plus waloryzacja wg wskaźników GUS podanych decyzji.

Miasto P.zarzuciło decyzji: naruszenie art. 7, 11 i art. 77 § 1 kpa; art. 140 ust. 1 i 4 ugn. Miasto P. podniosło, że decyzję Starosty podpisała K. G. pracownik Starostwa. W decyzji nie wskazano upoważnienia, udzielonego w przepisanej prawem formie, do podpisywania w imieniu Starosty decyzji administracyjnych. W dotychczasowej praktyce decyzje administracyjne podpisywał Starosta bądź jego zastępcy, a Dyrektor Wydziału Nieruchomości umocowany był do podpisywania wyłącznie postanowień wydawanych w toku postępowania. Jeśli Zastępca Dyrektor Wydziału Nieruchomości ma stosowne upoważnienie, winno to zostać wyraźnie wskazane w treści decyzji, z powołaniem konkretnego dokumentu. Starosta nieprawidłowo obliczył wysokość zwaloryzowanego odszkodowania. Przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji podanego w uzasadnieniu decyzji winna wynieść (...) zł ((...)zł x(...) (...): 10.000 zł [denominacja]). Z kolei zwaloryzowana kwota odszkodowania, wypłacona w 1990 r. wyniesie (...) zł ((...) zł x (...): 10.000 zł [denominacja]).

Postanowieniem z dnia (...) r. znak (...) Starosta P. sprostował oczywistą omyłkę na stronie ósmej uzasadnienia decyzji w wierszu dwudziestym dziewiątym przez zastąpienie słów "wynosi (...)" słowami "wynosi (...)" (k. 223 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia (...) r. nr (...) (dalej decyzja z (...) r.) Wojewoda W. (dalej Wojewoda) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję z dnia (...) r. W uzasadnieniu Wojewoda dokonał ustaleń faktycznych odpowiadających ustaleniom Starosty. W szczególności Wojewoda wskazał, że z ewidencji gruntów i wyciągu zmian gruntowych wynika, że obecnej działce nr (...) odpowiada dawna działka nr (...) (k. 59 akt administracyjnych). Dnia (...) r. dokonano oględzin działki nr(...) – działka stanowi ugór porośnięty drzewami i samosiejkami; na działce znajduje się mocno zdewastowana budowla o pow. ok. 50 m2. W związku z upływem terminu ważności operatu, Wojewoda uzupełnił dowody i materiały przez potwierdzenie przez rzeczoznawcę majątkowego operatu szacunkowego z (...) r. Po analizie aktualnego stanu rynku dla nieruchomości podobnych, rzeczoznawca J.W. potwierdził aktualność operatu szacunkowego. Wojewoda uznał, że zebrane dowody i to, że żaden z Odwołujących się nie zakwestionował zwrotu nieruchomości, przemawiają za uznaniem za udowodniony fakt niezrealizowania celu wywłaszczenia na działce nr (...). Odnosząc się do zarzutów Z. G. Wojewoda wskazał, że dokonanie waloryzacji określonej kwoty jest czynnością techniczną. Organ administracji nie jest władny potrącić za nasadzenia czy inne nakłady, których – zdaniem strony – organ administracji nie dokonał, wydając decyzję dotyczącą wywłaszczenia nieruchomości i związanej z tym wypłaty odszkodowania. Starosta prawidłowo przystąpił do waloryzacji odszkodowania, biorąc za podstawę obliczeń kwoty wymienione w przywołanych decyzjach. Odwołujący się dokonuje błędnej wykładni językowej art. 217 ust. 2 ugn. Przepis ten nie nakazuje pomniejszenia waloryzowanej kwoty o 50%, a jedynie nakazuje zwrot odszkodowania w wysokości nie przekraczającej 50% aktualnej wartości tej nieruchomości. W tym celu organ ustala aktualną wycenę nieruchomości. Organ waloryzuje wcześniej wypłacone odszkodowanie, a następnie analizuje, czy kwota nie przekracza 50% wartości nieruchomości, wskazanej w operacie szacunkowym, sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego. Waloryzacji dokonuje się wykorzystując zasadę, że wysokość ustalonego zobowiązania pieniężnego, podlega waloryzacji począwszy od roku następującego po roku, w którym zobowiązanie powstało, do pierwszego dnia miesiąca, w którym powstał obowiązek zapłaty. Obowiązek zapłaty (zwrotu wcześniej wypłaconego odszkodowania) powstaje dopiero na skutek wydania decyzji administracyjnej, a nie – jak podnosi wnioskodawca – z chwilą wniesienia wniosku o zwrot nieruchomości. Zastrzeżenia co sposoby waloryzacji podniosło również Miasto P. Wątpliwości Miasta P. dotyczyły wskaźnika waloryzacji były uzasadnione. Mając na uwadze postanowienie Starosty z (...) r. została w wystarczającym stopniu wyjaśniona. Bezzasadny okazał się zarzut podpisania decyzji z dnia (...) r. przez pracownika Starostwa – K. G. Art. 107 § 1 kpa nie wymaga udowodnienia, że osoba podpisująca decyzję w imieniu organu, posiada takie upoważnienie. Analiza materiału dowodowego wykazała, że Starosta prawidłowo ustalił wysokość zwaloryzowanego odszkodowania, które Wnioskodawca winien zwrócić na rzecz Miasta P. Część odszkodowania (...zł) wypłacono w roku 1990 r. na podstawie decyzji Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w P. z (...) r. – kwota ta podlega waloryzacji przy zastosowaniu wskaźnika za okres od roku 1991 (następnego po roku, w którym nastąpiła wypłata odszkodowania) do sierpnia 2008 r. (data ostatniego opublikowanego wskaźnika waloryzacji przed wydaniem decyzji w pierwszej instancji). Wskaźnik ten wyniósł w zaokrągleniu 12,48. Pozostała część odszkodowania ((...)zł), wypłacona w 1992 r., podlega waloryzacji przy zastosowaniu wskaźnika za okres od 1993 r. do sierpnia 2008 r. Wskaźnik ten w zaokrągleniu wyniósł 5,12. Kwota (...) zł po waloryzacji wynosi (...) zł (po denominacji (...) zł). Kwota (...) zł po zwaloryzowaniu i denominacji wynosi (...) zł. Kwotę tę należało pomniejszyć o (...) zł z tytułu zmniejszenia wartości owej nieruchomości, co daje ostatecznie (...) zł (art. 140 ust. 4 ugn) i taka kwotę Wnioskodawca obowiązany jest zwrócić Miastu P. Materiał dowodowy zebrany przez organ I instancji jest wystarczający do wydania decyzji, został zebrany i rozpatrzony wyczerpująco (k. 25-31 akt SKO).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Miasto P. wniosło o: uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z (...)r.; zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Skarżący zarzucił decyzji Wojewody z dnia (...) r., naruszenie przepisów:

- art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 kpa;

- art. 140 ust. 1 i 4 ugn

Miasto P. nadal kwestionuje prawidłowość obliczenia zwaloryzowanego odszkodowania należnego Miastu P.. Starosta sprostował oczywistą omyłkę w zakresie określenia wskaźnika waloryzacji już po otrzymaniu odwołania przez Starostę, stąd zarzut Miasta P.co do nieprawidłowości w zakresie wyliczenia zwaloryzowanego odszkodowania momencie składania odwołania był słuszny. Sprostowanie dotyczyło tylko jednego wskaźnika waloryzacji, znajdującego zastosowanie do kwoty odszkodowania, wypłaconej w 1992 r. ((...) zł). Wyliczenia w tym zakresie Skarżący już nie kwestionuje. Nie zgadza się z wyliczeniem zwaloryzowanej kwoty odszkodowania, wypłaconego byłemu właścicielowi nieruchomości w 1990 r. ((...) zł). Przyjęty w obliczeniach wskaźnik waloryzacji podany został jedynie przez Wojewodę i jedynie w przybliżeniu, a dokonane przy jego zastosowaniu obliczenie odbiega od wartości przyjętych w wydanej decyzji, wynosi (...) zł ((...) zł x 12,48 : 10.000 zł [denominacja]), a nie jak podaje organ odwoławczy wynosi (...) zł. Kalkulacja należnego Miastu P. zwaloryzowanego odszkodowania nadal nie została dokonana prawidłowo. Rozstrzygnięcie takie narusza art. 7 i 9 kpa, organ nie wyjaśnił dokładnie okoliczności faktycznych i prawnych, mających wpływ na ustalenie praw strony – wysokości i sposobu waloryzacji należnego Miastu Poznań odszkodowania (k. 2-4 akt sądowych).

Postanowieniem z dnia (...) r. nr (...) na podstawie art. 123 § 1 kpa i art. 9 ugn, w związku ze skargą złożoną przez Miasto P. Wojewoda wstrzymał z urzędu wykonanie ostatecznej decyzji Wojewody z dnia (...) r. do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny (k. 35 akt SKO).

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o oddalenie skargi (k. 7-9a akt sądowych).

Pismem procesowym z dnia (...) r. Z.G. wniósł o przyspieszenie terminu sprawy, motywując to tym, że jest starym, niepełnosprawnym człowiekiem, chodzącym o kulach; sprawa toczy się od kilku lat, jest przedłużana nowymi odwołaniami; chciałby dożyć zakończenia sprawy (k. 61 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

1. Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

Kluczowym dla oceny zaskarżonej decyzji i decyzji ja poprzedzającej jest to, czy każda z nich wydana została przez właściwy organ i czy osoba podpisana pod decyzją z (...) r. była należycie upoważniona do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych (art. 268a kpa).

Od 1 stycznia 1999 r., kompetencje w sprawie zwrotu nieruchomości położonych na terenie miasta P., należą do Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej — zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej (Dz.U. 106/98/668).

Postanowieniem z dnia (...) r. nr (...) Prezydent Miasta na podstawie art. 65 § 1 kpa przekazał według właściwości Wojewodzie W. (dalej Wojewoda) wniosek (k. 14-15 akt administracyjnych). Prawomocnym postanowieniem z dnia (...) r. nr (...) Wojewoda na podstawie art. 26 § 1 i 3 i art. 123 kpa wyznaczył Starostę P. jako organ właściwy do załatwienia sprawy zwrotu owej nieruchomości (k. 16-17 akt administracyjnych). Obowiązek wydania takiego postanowienia wynikał z art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa ( uchwała 7 Sędziów NSA z 19.05.2003 r. – OPS 1/03- ONSA 4/03/115- dalej uchwała OPS 1/03; podobnie – w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem WSA w Poznaniu 27.11.2008r. – II SA/Po 625/08).

O zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, zwrocie odszkodowania, o rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu orzeka starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji (art. 142 ust. 1 ugn). W sprawach, o których mowa w ust. 1, w których stroną postępowania jest gmina lub powiat, prezydent miasta na prawach powiatu, sprawujący funkcję starosty podlega wyłączeniu na zasadach określonych w rozdziale 5 działu I kpa (art. 142 ust. 2 w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw – Dz.U. 173/07/1218). W doktrynie trafnie wskazuje się, że nowe unormowanie art. 142 ust. 2 ugn jest konsekwencją podjęcia uchwały OPS 1/03. Odwołanie się do tej uchwały jest konieczne, gdyż art. 142 ust. 2 ugn, określając przesłanki wyłączenia, powołuje się ogólnie na sprawy, w których stroną postępowania jest gmina lub powiat. To oznacza, że chodzi o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, które stanowią własność gminy lub powiatu, co szerzej wynika z uzasadnienia uchwały OPS 1/03 (E. Mzyk w: "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz" Wyd. Pr. LexisNexis 2008 s. 506 uw. 1).

W doktrynie trafnie wskazuje się, że upoważnienie na podstawie art. 268a kpa (zwane także pełnomocnictwem administracyjnym), winno być udzielone na piśmie. Udzielenie upoważnienia nie jest uzależnione od stanowisk i funkcji, lecz od merytorycznych przesłanek prawidłowego wykonywania kompetencji organu przez konkretną osobę (J. Borkowski w: "Kpa. Komentarz" CH Beck 2006 s. 888 nb 5). Upoważnienie może być załącznikiem do zakresu czynności danego pracownika; realizuje się wówczas jego indywidualny charakter (Cz. Martysz w: "KPA. Komentarz" Zakamycze 2005 s. 602-603 uw. 4). Upoważnienie to może także wynikać z regulaminu organizacyjnego (wyrok NSA z 13.03.1997- SA/Bk 781/96, akceptowane przez M. Jaśkowską w: "KPA. Komentarz" Zakamycze 2005, str.1118).

Nietrafnie Wojewoda przyjął w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że art. 107 § 1 kpa nie wymaga udowodnienia, że osoba podpisana pod decyzją ma upoważnienie z art. 268a kpa, a podniesiony zarzut jest bezzasadny. Jeśli organ odwoławczy nie posiada w tej materii wiedzy z urzędu (art. 77 § 4 kpa – np. z dokumentu załączonego do akt innej sprawy), a zarzut taki podnosi odwołujący się, organ odwoławczy ma obowiązek przeprowadzić w tej materii postępowanie dowodowe. Jednakże w niniejszej sprawie uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Sąd ustalił, że dnia (...) r. Starosta P. J. G.na podstawie § 26 Regulaminu Organizacyjnego Starostwa Powiatowego w Poznaniu, wprowadzonego Uchwała Rady Powiatu Poznańskiego nr XLII/375/II/2006 z dnia 27 czerwca 2006 r. ze zm. i art. 268a kpa, upoważnieniem nr OP.0114-11-31/08 upoważnił K. G. Zastępcę Dyrektora Wydziału Nieruchomości do dokonywania wszelkich czynności dotyczących zwrotów nieruchomości stanowiących własność Miasta P. oraz podpisu wszelkiej, określonej w tym zakresie przepisami prawa korespondencji, w tym do wydawania indywidualnych decyzji administracyjnych; upoważnienie jest ważne od 03 lipca 2008 r. na czas pełnienia funkcji (k. 76-77 akt sadowych). Ustalenia tego Sąd dokonał na podstawie urzędowego odpisu dokumentu publicznego – przywołanego upoważnienia (art. 106 § 5 ppsa w zw. z art. 244 kpc; T. Ereciński w: "Kpc. Komentarz" LexisNexis 2009 t. 1 s. 707 uw. 32 zd. 1 i 4).

Właściwość wojewody jako organu wyższego stopnia w sprawach określonych w ustawie, rozstrzyganych w drodze decyzji przez starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, wynika z art.9a ugn (Z. Marmaj "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz" W.Pr. LexisNexis 2008 s. 39 uw. 1).

Roszczenie o zwrot nieruchomości jest roszczeniem cywilnoprawnym, dotyczy bowiem wykonywania prawa własności. Żądanie Z. G.byłego właściciela, wpisanego do księgi wieczystej KW nr (...) sprzed wywłaszczenia (k. 5 akt administracyjnych) nieruchomości, obejmującą działkę nr (...) z mapy nr (...) o obszarze (...) m2, obecnie oznaczona nr (...) o obszarze (...) m2, arkusz mapy(...), obręb P. (k. 58-60 akt administracyjnych), decyzją z dnia (...) r., w trybie uggwn, organy obu instancji trafnie rozpatrzyły w oparciu o art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 2, art. 140 ust. 1-4, art. 142 i art. 216 ust. 2 pkt 3 ugn. Sprawa o realizację tego roszczenia, jest sprawą cywilną w znaczeniu materialnym, w rozumieniu art. 1 kpc, której rozpoznanie na mocy przepisu szczególnego, przekazano do właściwości innych organów (art. 2 § 3 kpc w zw. z art. 142 ust. 1 i art. 4 pkt 9b1 ugn; odpowiednio - uchwała SN z 19.9.1991 r.- III CZP 82/91- OSNC 4/92/56).

Art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz.U. 261/04/2603 ze zm.), przewiduje żądanie zwrotu w y w ł a s z c z o n e j nieruchomości lub jej części, jeśli stosownie do art. 137 ugn, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji z dnia (...) r. (k. 65-74 akt administracyjnych). Ustawodawca w art. 216 ust. 2 ugn wprowadził zasadę, że przepisy rozdziału 6 działu III ugn stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie: [...] 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (j.t. Dz.U. 30/91/127 ze zm.). Jest rzeczą oczywistą, że przepisy te stosuje się również do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w brzmieniu sprzed opublikowania przywołanego tekstu jednolitego (w tym w brzmieniu określonym w j.t. Dz.U. 14/89/74) – jak w rozpatrywanym przypadku.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie utrwalił się pogląd, że art. 216 ugn zawiera wyczerpujący katalog aktów normatywnych, odejmujących w okresie po II wojnie światowej własność nieruchomości (odpowiednio — wyroki NSA z: 3.10.2000 — IV SA 2179/98, 21.11.2000 — IV SA 2172/00; wyrok NSA z 20.6.2001 — II SA/Gd 2869/00 z akceptującą glosą E. Łętowskiej — OSP 4/02/53; krytyczna glosa A. Zielińskiego do wyroku NSA z 29.10.2001 — II SA/Kr 786/01 — OSP 9/02/119; uchwała SN z 24.9.1992 — III AZP 12/92 — niepublikowana; postanowienie SN z 1.5.1993 — I CRN 41/93 — OSNC 10/93/185; T. Woś "Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości" W-wa 1998 s. 177). W wyroku z dnia 24 października 2001 r. — SK 22/01 — OTK 7/01/216, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 216 ugn:

1. w zakresie, w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ugn do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. 3/45/13 ze zm.) jest zgodny z art. 32 i art. 64 ust. 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP;

2. w zakresie, w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ugn do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz.U. 35/48/240 ze zm.) jest niezgodny z art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

W motywach swego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawy wymienione w art. 216 ugn były "podobne" w znaczeniu określonym w punkcie 3 uzasadnienia tegoż wyroku; obejmowały jedynie wycinek nieruchomości ziemskich, związany z procesem urbanizacji, a element nacjonalizacji zakładał jedynie ograniczony jej zasięg, realizowany jedynie "przy okazji" zdarzeń, określonych w ustawach.

W uchwale 7 Sędziów z dnia 27.1.1988 r.- III AZP 11/87- OSNC 11/88/149, Sąd Najwyższy wskazał, że należy odróżnić zmianę celu wywłaszczenia od modyfikacji tego celu; zmianą celu jest jakościowa zmiana inwestycji określonej w decyzji wywłaszczeniowej, konkretyzującej cel wywłaszczenia nieruchomości; modyfikację celu wywłaszczenia pociąga za sobą modyfikacja inwestycji mieszcząca się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, czyli niezmieniająca jego charakteru. Nie stanowią jakościowej zmiany celu takie odstępstwa od zamierzonej inwestycji, przy których charakter inwestycji zamierzonej i zrealizowanej pozostaje taki sam. W doktrynie wskazuje się, że wywody zawarte w uzasadnieniu uchwały, zachowały aktualność pod rządem ustawy o gospodarce nieruchomościami (T. Woś "Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości" LexisNexis 2007 s. 264-265).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych utrwalonym jest pogląd, że celu wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla mieszkaniowego nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla w postaci budynków handlowych, usługowych i urządzeń towarzyszących, jak ciągi komunikacyjne, parkingi i inne urządzenia. Osiedle mieszkaniowe obejmuje bowiem nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące mieszkańcom. Zmiany celu wywłaszczenia nie oznacza modyfikacja projektu zagospodarowania terenu polegająca na dostosowaniu jej do potrzeb inwestora, np. korekta wielkości działek bez zmiany ich funkcji, czy też tymczasowa zmiana przeznaczenia części wywłaszczonej nieruchomości. Za infrastrukturę, niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców, związaną z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym, uważa się: pawilony handlowe, usługowe, szkoły, boiska sportowe, garaże, parkingi, zieleń osiedlową, ciągi piesze. Nadto infrastrukturę stanowią instalacje podziemne - takie jak linia komunikacyjna, wodociągi, kabel elektryczny, instalacja gazowa, sanitarna, kanały deszczowe (wyrok NSA z: 20.12.1993 r.- SA/Kr 455/93; 16.12.1993 r.- SA/Po 423/93; 28.9.1993 r.- SA/Po 1621/93; 24.3.1993 r.- SA/Kr 1603/93; 21.4.1993 r.- SA/Kr 1962/93; 20.1.1999 r.- IV SA 2033/96). Przy ocenie realizacji celu publicznego, za jaki uznano budowę osiedla mieszkaniowego (w ramach planowanej dzielnicy mieszkaniowej), należy uwzględnić nie tylko budowę typowych budynków (bloków) mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla, takich jak: budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa i ciągi piesze (chodniki; przykładowo - wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20.12.2007 r.- III SA/Po 648/07). Choć zatem budowa szkoły była celem publicznym, to brak budowy szkoły na wywłaszczonej działce mimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, przemawiał za uznaniem, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 pkt 2 ugn) i za orzeczeniem o zwrocie tej nieruchomości. Rozstrzygnięcie w tej materii nie było przez strony kwestionowane ani w postępowaniu administracyjnym, ani sądowoadministracyjnym.

Trafnie Miasto P. podkreśliło, że słuszny był jego zarzut podniesiony w momencie składania odwołania co do wyliczenia zwaloryzowanego odszkodowania. Jednakże Starosta mógł postanowieniem z dnia sprostować oczywistą omyłkę zawartą w uzasadnieniu decyzji z dnia (...) r. (art. 113 § 1 i 3 kpa). Nie ulega wątpliwości, że błędne przywołanie na s. 8 uzasadnienia decyzji wskaźnika wzrostu cen i usług konsumpcyjnych za okres od 1993 r. do sierpnia 2008 r. miało charakter prostej omyłki rachunkowej, skoro po sprostowaniu, przy użyciu sprostowanej wielkości wskaźnika waloryzacji, ta część zwaloryzowanego odszkodowania odpowiada prawu i nie jest kwestionowana przez Skarżącego (k. 3 akt sądowych; k. 26, 31 akt SKO). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie utrwalonym jest pogląd, że postanowienie o sprostowaniu omyłek ma ten skutek, że po jego wydaniu decyzja musi być wykonywana stosownie do treści zgodnej ze sprostowaniem, a w przypadku jej zaskarżenia winna być również wraz z nim oceniana ( wyrok NSA z 26.3.1993 r. – I SA 1429/92 – ONSA 1/94/39). Prawidłowo dokonane sprostowanie błędów i omyłek staje się integralną częścią treści decyzji (J. Borkowski – op. cit. s. 541-542 nb 6 do art. 113).

Z kolei przywołanie prawidłowego wskaźnika waloryzacji odnośnie części kwoty odszkodowania wypłaconej w 1990 r. jedynie przez Wojewodę, nie przemawia za uznaniem skargi. W ten sposób Wojewoda sanował wadę decyzji z (...) r. w tej części, w której uzasadnienie decyzji I instancji, z naruszeniem art. 11 kpa, nie pozwalało w pełni prześledzić sposobu wyliczenia zwaloryzowanego odszkodowania w tej właśnie części. Miasto P. wskazuje jednak, że pomiędzy kwotą wyliczoną w oparciu o współczynnik 12,48, a kwotą wyliczonego przez organy oby instancji odszkodowania w tej części, zachodzi różnica (...) zł ((...) zł – (...)zł; k. 3 akt sądowych). Wobec powyższego kwota (...) zł stanowi ułamek procenta tak wyliczonego, zwaloryzowanego odszkodowania. Trafnie Wojewoda wskazuje, że w zależności od stopnia zaokrąglenia wskaźnika waloryzacji, a zwłaszcza w zależności od tego, czy zaokrąglenia dokonuje się po każdym mnożeniu wskaźnika, czy po dokonaniu ostatniej operacji, dochodzi do niewielkich różnic o charakterze błędu systematycznego (k. 9a akt sądowych).

Odszkodowanie jest także kategorią prawa cywilnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego w doktrynie prawa cywilnego, wypracowano zasady i metody obliczania odszkodowań, które służą nie tylko precyzyjnemu wyliczeniu odszkodowań, lecz mają na uwadze także względy ekonomii procesowej. Jedynie przykładowo można wskazać na utrwalony pogląd, że okolicznością, która winna mieć decydujące znaczenie dla zastosowania art. 322 kpc, winny być względy ekonomii procesowej, u której podstaw leżą wymagania, by funkcjonowanie organów wymiaru sprawiedliwości pociągało za sobą tylko minimum kosztów społecznych związanych z przeprowadzeniem procesu cywilnego i pozwoliło na osiągnięcie maksimum jego jurydycznej i społecznej efektywności (wyrok SN z 5.1.1973 r., II CR 625/72, GS 18/73/2, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W. Pr. 1998 t. 1 s. 578 uw. 19). Oznaczenie na zasadzie art. 343 [322] kpc wysokości odszkodowania nie jest wyłącznie oceną faktyczną wyników przeprowadzonych dowodów, a zatem nie jest tylko ustaleniem faktycznym, którym by Sąd Najwyższy był związany; wobec tego Sąd Najwyższy władny jest zasądzić na zasadzie art. 343 [322] kpc odpowiednią sumę odszkodowania według swego przekonania, opartego na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy, ustalonych przez sąd II instancji (orzeczenie SN z 28.12.1935, C.II. 1797/35, Zb.Urz. 4/1936/292 –s. 576 uw. 1). Art. 330 [322] kpc nie ma zastosowania, gdy sam fakt powstania szkody i przynajmniej zbliżona jej wysokość nie zostały udowodnione (orzeczenie SN z 23.X.1957, 1 CR 881/56, RPEiS 4/58/325 – s. 577 uw. 7). Art. 322 kpc odnosi się nie tylko do żądania odszkodowania, lecz także do do żądania zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia (z uzasadnienia wyroku SN z 22.X.1974 r. II CR 406/74, OSNC 10-11/75/153, akceptowany przez M. Jędrzejewską w: "Kpc. Komentarz" LexisNexis 2009 t. 2 s. 30-31 uw. 4 pkt1 i 3). Stosowanie przy ustalaniu wysokości takiej wierzytelności dochodzonej pozwem, wynika zarówno z zasady równości procesowej stron, jak i z zasady ekonomii procesowej (wyrok SN z 18.12.1973 r., III CRN 272/73, OSNC 10/74/177, z glosą A.Kuźniar PiP 8-9/76/246; z omówieniem W.Siedleckiego w "Przegląd orzecznictwa" PiP 10/75/106; z omówieniem E. Wengerka w "Przegląd orzecznictwa" NP 6/75/876, s. 578-579 uw. 21).

Rozważenie wszystkich okoliczności sprawy, a nade wszystko staranności i rzetelności operatu szacunkowego, dokonania potwierdzenia jego aktualizacji dnia 27 listopada 2008 r. przez rzeczoznawcę majątkowego (k. 322 akt administracyjnych), wielości czynników badanych przy określeniu wartości nieruchomości, długotrwałość postępowania rozstrzygającego o zwrocie nieruchomości i zwrocie odszkodowania, zmiany w określeniu powierzchni działki na skutek nowoczesnych metod pomiaru ("przyrost" o 14 m2), pozwalają na uznanie, że tak ustalone zwaloryzowane odszkodowanie odpowiada prawu materialnemu (art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 2, art. 139, art. 140 ust. 1 i 4 ugn). .

Skoro zaskarżona decyzja odpowiada prawu materialnemu, a stwierdzone naruszenia przepisów postępowania nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy, przeto skargę należało oddalić (art. 151 ppsa).

/-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ B. Popowska

JA