Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 303/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2020-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Koszty postępowania
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4 i § 6, art. 64c § 3
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 49
journal: Dz.U. 2017 poz 1876
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe  - tekst jedn.
article: art. 64 ust. 1 i art. 84.
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Zarządu Województwa na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr ""[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie , 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz Zarządu Województwa 580 ( pięćset osiemdziesiąt ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zarząd Województwa (dalej również jako Zarząd, strona, wierzyciel, skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) w Olsztynie skargę na postanowienie z "[...]" r. nr "[...]", którym Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej DIAS) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej Naczelnik Urzędu Skarbowego, NUS, organ egzekucyjny, organ I instancji) z "[...]" r. nr "[...]", w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie "[...]"zł.

Z przedstawionych wraz ze skargą do kontroli Sądu akt administracyjnych sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku A. B. (dalej zobowiązana, dłużnik) na podstawie tytułów wykonawczych z "[...]" r. nr "[...]" (k. 50-53) oraz z "[...]" r. nr "[...]", wystawionych przez Zarząd. Tytuły obejmowały należności pieniężne dotyczące zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich w łącznej kwocie należności głównej odpowiednio: "[...]" zł i "[...]" zł, razem "[...]" zł.

Organ egzekucyjny dokonał szeregu czynności egzekucyjnych, m.in.:

- "[...]"r. doręczono zobowiązanej odpis tytułu wykonawczego nr "[...]",

- "[...]" r. doręczono zobowiązanej odpis tytułu wykonawczego nr "[...]",

- "[...]"r. dokonano próby zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w C. (k. 16); w odpowiedzi NUS otrzymał "[...]" r. zestawienie operacji na rachunku strony wskazujące na brak środków na rachunku dłużnika wraz z informacją o braku możliwości realizacji zajęcia (k. 17),

- "[...]" r. dokonano próby zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku D. (k. 26); Bank poinformował o braku środków na rachunku dłużnika (k. 27).

Natomiast na skutek zajęcia innej wierzytelności pieniężnej E. Sp. z o.o. w "[...]" odmówiła realizacji zajęcia wobec ogłoszenia upadłości przez Spółkę F., prowadzoną przez zobowiązaną, i prowadzenia upadłości przez syndyka, któremu zgłoszono należności z tytułu umowy najmu (zajęcie z "[...]" r.: k. 6, odpowiedź z "[...]" r.: k. 7).

Z kolei na dalsze próby dokonania zajęcia przez organ, Bank G. odpowiedział "[...]"r. (k. 9), że na rachunku bankowym zobowiązanej nie ma środków przekraczających kwotę wolną od zajęcia, a realizacja zajęcia nastąpi niezwłocznie po ustaniu tej przeszkody. Podobnie z uwagi na brak środków na koncie zobowiązanej nie doszło do realizacji zajęć egzekucyjnych w bankach: H. (k. 20-21), I. (k. 22-23), J. (k. 24-25). Natomiast Bank K. w reakcji na zajęcie zawiadomił o braku środków na rachunku dłużnika, jak też o zajęciu rachunku zobowiązanego na podstawie zawiadomień komorników sądowych (k. 19).

Postanowieniem z "[...]"2019 r. nr "[...]", NUS, powołując art. 59 § 2 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych nr "[...]" oraz "[...]", wskazując na brak składników majątkowych i źródeł dochodu, z których możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji i uzyskanie kwot przewyższających wydatki egzekucyjne (k. 28).

Następnie zawiadomieniem z "[...]"2019 r. nr "[...]" (k. 29), działając na podstawie przepisów art. 64c § 4 i § 6a pkt 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny poinformował wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku ww. postępowania prowadzonego, w łącznej kwocie "[...]"zł.

Na skutek wniosku Zarządu z "[...]"r. (k. 30) NUS postanowieniem z "[...]"r. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie "[...]"zł (k. 31). Wobec wniesienia zażalenia DIAS postanowieniem z "[...]"r. uchylił ww. postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego. Organ odwoławczy powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 i zobowiązał NUS do rozważenia kwestii, czy określenie opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynności egzekucyjne w łącznej kwocie "[...]"zł, a więc na podstawie stawek procentowych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz w art. 64 § 6 u.p.e.a., przystaje do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać jej miarkowania, z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji (k. 45-47).

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z "[...]" r. nr "[...]", Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył Zarząd kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie "[...]"zł. Organ egzekucyjny powołał w sentencji art. 64 § 4 i 7 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) dalej u.p.e.a.

Stwierdził, że określone w sprawie opłaty egzekucyjne przy egzekucji prowadzonej na podstawie obu ww. tytułów wykonawczych, nie przekraczają maksymalnych pułapów, wyznaczonych proporcjonalnie do maksymalnej stawki opłaty za zajęcie nieruchomości. Wobec tego zachowana została racjonalna zależność między wysokością opłat egzekucyjnych a podjętymi przez organ egzekucyjny czynnościami, a tym samym w niniejszej sprawie nie zaistniała konieczność miarkowania (obniżenia) wysokości kosztów egzekucyjnych.

Zarząd wniósł zażalenie na to postanowienie, żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i ustalenia kosztów egzekucyjnych w wysokości adekwatnej do realnie zastosowanych środków egzekucyjnych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zarzucił naruszenie: art. 64 § 4 i § 6 u.p.e.a., art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 7 k.p.a. w związku z art. 18 i art. 64c § 4 u.p.e.a.

Postanowieniem z "[...]" r. nr "[...]", DIAS utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z "[...]" r. Powołał w sentencji art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 18 i art. 64c § 4 i 7 u.p.e.a.

W uzasadnieniu podał, że organ I instancji rozpatrując ponownie sprawę, w dostateczny sposób przeanalizował zasadność obciążającej wierzyciela kwoty kosztów egzekucyjnych, w kontekście treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Powyższa analiza doprowadziła Naczelnika Urzędu Skarbowego do wniosku, że opłata manipulacyjna w łącznej kwocie "[...]"zł oraz opłata za zajęcie rachunku bankowego w łącznej kwocie "[...]"zł, nie przekraczają maksymalnych pułapów, wyznaczonych proporcjonalnie do maksymalnej stawki opłaty za zajęcie nieruchomości, wobec czego zachowana została racjonalna zależność pomiędzy wysokością opłat egzekucyjnych a podjętymi przez organ egzekucyjny czynnościami, a tym samym w niniejszej sprawie nie zaistniała konieczność miarkowania (obniżenia) wysokości kosztów egzekucyjnych. W ocenie organu odwoławczego, określenie przez organ I instancji kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie "[...]" zł nie narusza obowiązującego porządku prawnego.

DIAS podkreślił, że wierzyciel został obciążony, w oparciu o przepis art. 64c § 4 u.p.e.a., kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie "[...]" zł, na którą to kwotę składają się następujące opłaty: - opłata manipulacyjna w kwocie "[...]" zł, związana z doręczeniem zobowiązanej "[...]" r. odpisu tytułu wykonawczego nr "[...]", - opłata za zajęcie "[...]" r. wierzytelności z rachunku bankowego w C. z siedzibą w "[...]" w kwocie "[...]" zł, - opłata za zajęcie "[...]" r. wierzytelności z rachunku bankowego w Banku D. w kwocie "[...]" zł, co daje łącznie kwotę "[...]" zł kosztów egzekucyjnych powstałych w toku egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr "[...]";

- opłata manipulacyjna w kwocie "[...]" zł, związana z doręczeniem zobowiązanej "[...]" r. odpisu tytułu wykonawczego nr "[...]", - opłata za zajęcie "[...]" r. wierzytelności z rachunku bankowego w C. z siedzibą w "[...]" w kwocie "[...]" zł, - opłata za zajęcie "[...]"r. wierzytelności z rachunku bankowego w Banku D. w kwocie "[...]"zł, co daje łącznie kwotę "[...]" zł kosztów egzekucyjnych powstałych w toku egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr "[...]".

Nawiązując do ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego DIAS podkreślił, że Trybunał nie wyeliminował z obowiązującego porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych, wynikającej z przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., a także - co istotne - nie zakwestionował procentowego sposobu obliczania wysokości opłat egzekucyjnych, wskazanego w powyższych przepisach prawa. Analizując ponownie sprawę NUS wziął pod uwagę wskazówki Trybunału i na ich podstawie dokonał oceny, czy wysokość opłaty manipulacyjnej, naliczonej w rozpatrywanej sprawie zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 64 § 6 u.p.e.a., nie przekracza maksymalnego, rozsądnego pułapu. W tym celu organ egzekucyjny odwołał się do ustalonej przez ustawodawcę w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. maksymalnej wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości ("[...]"zł), a następnie - przyjmując metodę proporcji (jeśli opłata za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% egzekwowanej należności nie może przekroczyć kwoty "[...]"zł, to proporcjonalnie opłata manipulacyjna w wysokości 1% egzekwowanej należności, nie może przekroczyć kwoty "[...]" zł) - dokonał wyliczenia maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej.

W wyniku powyższych obliczeń organ I instancji ustalił, że w niniejszej sprawie opłata manipulacyjna w łącznej kwocie "[...]"zł nie przekracza maksymalnej stawki tego rodzaju opłaty, ustalonej według wskazanej wyżej metody proporcji, zatem nie zachodzi konieczność jej obniżenia. Analogicznie, w przypadku opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, która zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wynosi 5% egzekwowanej należności pieniężnej, NUS dokonał wyliczenia maksymalnej wysokości tej opłaty, która - proporcjonalnie do maksymalnej wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości - wyniosła "[...]" zł. Tym samym organ egzekucyjny stwierdził, iż również w przypadku opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, określonej w niniejszej sprawie w łącznej kwocie "[...]" zł, nie została przekroczona maksymalna stawka tej opłaty, co oznacza, że nie narusza ona wzorców konstytucyjnych. W ocenie organu odwoławczego zastosowana przez organ I instancji metoda miarkowania opłat egzekucyjnych, poprzez określenie ich górnej granicy proporcjonalnie do górnej granicy opłaty za zajęcie nieruchomości, przystaje do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz jest zgodna ze wskazówkami zawartymi w treści ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Trybunał nie zakwestionował górnej granicy opłaty za zajęcie nieruchomości, ustalonej kwotowo przez ustawodawcę w wysokości "[...]" zł, jak również nie zakwestionował procentowej metody określania wysokości opłat egzekucyjnych, wynikającej z przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. Zastosowana przez organ egzekucyjny metoda proporcji opiera się zatem na "parametrach ustawowych" (maksymalna stawka kwotowa za zajęcie nieruchomości oraz stawka procentowa dla opłaty manipulacyjnej - 1% oraz dla opłaty zajęcie wierzytelności - 5%), uregulowanych w aktualnie obowiązujących przepisach prawa, których konstytucyjność w powyższym zakresie nie została zakwestionowana. Jak wskazano okoliczność ta jest istotna z tego powodu, iż z art. 7 Konstytucji RP wynika zasada, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, która to zasada powtórzona została w treści art. 6 k.p.a. Obowiązek działania przez administracyjne organy egzekucyjne na podstawie obowiązujących przepisów prawa, wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy też działania wbrew tym przepisom. Metoda proporcji, zastosowana do określenia maksymalnych stawek kwotowych opłat egzekucyjnych, nieuregulowanych wprost przez ustawodawcę, z jednej strony zapobiega dowolności w określaniu wysokości kosztów egzekucyjnych przez organy egzekucyjne, chroniąc podmioty zobowiązane do ich uiszczenia przed nadmierną wysokością tych kosztów. Metoda ta jednocześnie nie stanowi naruszenia zasady działania na podstawie i w granicach prawa, gdyż opiera się na obowiązujących regulacjach prawnych. Organ II instancji podkreślił, że taka metoda określania wysokości opłat egzekucyjnych została zaakceptowana przez Naczelny Sąd Administracyjny: wyrok z 24 maja 2019 r. sygn. akt II FSK 407/19, wyrok z 28 lutego 2019 r. sygn. akt II FSK 2094/18, jak również przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie: prawomocny wyrok z 23 października 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 560/18 oraz wyrok z 21 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/OI 463/18).

Organ odniósł się do podniesionego w zażaleniu zarzutu braku podstaw do naliczenia w omawianym postępowaniu egzekucyjnym opłat za zajęcie rachunków bankowych z tego powodu, że nie doszło do faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnych zobowiązanej, z uwagi na okoliczność, że na rachunkach bankowych nie znajdowały się jakiekolwiek środki pieniężne. DIAS stwierdził, że zarzut ten jest niezasadny. Zdaniem organu odwoławczego prezentowane przez wierzyciela stanowisko opierające się na założeniu, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym, nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego, jest całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 80 § 2 u.p.e.a.

Przywołał art. 80 § 2 i art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a., jak też wyrok NSA z 11 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 578/12. Podał, że zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w S. oraz w Banku D. zostały skutecznie doręczone dłużnikom zajętej wierzytelności odpowiednio "[...]" r. oraz "[...]" r. Dłużnicy zajętej wierzytelności potwierdzili, że prowadzą rachunki na rzecz zobowiązanej, co uprawniało organ egzekucyjny do naliczenia opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Okoliczność, że powyższe zajęcia okazały się nieefektywne, wbrew twierdzeniu wierzyciela, pozostaje bez wpływu na powstanie obowiązku uiszczenia opłaty egzekucyjnej.

Również zarzucanie naruszenia przepisu art. 7 k.p.a., w związku z art. 18 i art. 64c § 4 u.p.e.a. nie ma w niniejszej sprawie miejsca. DIAS podał, że nie ma podstaw prawnych wywód wierzyciela zmierzający do konkluzji, że organ egzekucyjny winien z urzędu rozważać możliwość umorzenia tych kosztów w oparciu o przepisy art. 64e u.p.e.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na powyższe postanowienie organu odwoławczego Zarząd, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji, jak też uchylenie postanowienia NUS z "[...]" r., a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:

I. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 6, 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 64c u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie, polegające na naruszeniu zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady prawdy obiektywnej, zasady pogłębiana zaufania obywateli, w szczególności nie wzięcia pod uwagę przy załatwianiu niniejszej sprawy interesu społecznego, co skutkowało niesłusznym naliczeniem i obciążeniem skarżącego kosztami egzekucyjnymi w postaci opłat za zajęcie rachunków bankowych, podczas gdy strona nie powinna ponosić tych opłat w takiej wysokości w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego oraz naliczeniem i obciążeniem strony opłatami manipulacyjnymi w nadmiernej wysokości, tj. w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr "[...]" z "[...]" r. opłaty manipulacyjnej w wysokości "[...]" zł, a także zastosowaniem w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr "[...]" z "[...]" r. opłaty manipulacyjnej w kwocie "[...]" zł, ponieważ czynności organu egzekucyjnego podjęte w toku postępowania egzekucyjnego nie dawały podstaw do naliczenia opłaty w tak dużej wysokości w sytuacji umorzenia postępowania egzekucyjnego;

II. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.:

a) poprzez jego błędną wykładnię, która skutkowała jego zastosowaniem w ustalonym stanie faktycznym, podczas gdy brak było podstaw do naliczenia w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr "[...]" z "[...]" r. opłat za zajęcie rachunków bankowych zobowiązanej w wysokości "[...]" zł oraz "[...]" zł oraz w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr "[...]" z "[...]" r. opłat za zajęcie rachunków bankowych ww. zobowiązanej w wysokości "[...]" zł oraz "[...]" zł, bowiem nie doszło do faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnych dłużnika, z uwagi na brak jakichkolwiek środków finansowych na przedmiotowych rachunkach bankowych;

b) w przypadku nieuwzględnienia zarzutu w lit. a): poprzez jego błędne zastosowanie polegające na pominięciu wytycznych wynikających z norm prawnych wyrażonych przepisami art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, co skutkowało zastosowaniem w postępowaniu egzekucyjnym ww. opłat za zajęcia egzekucyjne, podczas gdy ich wysokość powinna być przez organ egzekucyjny zmiarkowana w sposób uwzględniający racjonalną zależność między czynnościami organu, skutecznością egzekucji a wysokością opłat, co skutkowałoby realizacją standardów i wskazówek określonych w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. i dotyczącego art. 64 § 6, art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.,

- art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na pominięciu wytycznych wynikających z norm prawnych wyrażonych przepisami art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, co skutkowało zastosowaniem w postępowaniu egzekucyjnym ww. opłat manipulacyjnych w kwotach "[...]" zł oraz "[...]" zł, podczas gdy ich wysokość powinna być przez organ egzekucyjny zmiarkowana w sposób uwzględniający racjonalną zależność między czynnościami organu, skutecznością egzekucji, a wysokością opłat, co skutkowałoby realizacją standardów i wskazówek określonych w ww. wyroku TK sygn. akt SK 31/14 i dotyczącego art. 64 § 6, art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

W treści skargi podniesiono, że zajęcie rachunków bankowych zobowiązanej w: G., BANK I., BANK H., BANK J. oraz BANK K., jak też w Banku D. - nie przyniosło żadnych rezultatów. Na zajętych ww. rachunkach bankowych brak było jakichkolwiek środków pieniężnych. Zobowiązana od 2014 r. nie osiąga żadnych dochodów. W konsekwencji bezskuteczności prowadzonej egzekucji, NUS postanowieniem z "[...]"2019 r. umorzył postępowanie egzekucyjne.

Powołując wyrok NSA z 25 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 687/12 Zarząd podał, że wierzyciel, którego obowiązkiem jest doprowadzenie do wykonania zobowiązania, nie może być obciążany kosztami, których poniesienie nie przyczyni się w żadnej mierze do spełnienia celu egzekucji administracyjnej. Wobec powyższego organ egzekucyjny planując podjęcie czynności powinien najpierw "przeprowadzić kalkulację, czy dana czynność doprowadzi do wyegzekwowania obowiązku w całości lub w części, a także czy koszty egzekucji nie będą wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania". Zaznaczył, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji powinny znaleźć zastosowanie zarówno zasady ogólne całego systemu prawa, jak i zasady ogólne postępowania administracyjnego uregulowane w k.p.a., a także zasady ogólne wynikające z u.p.e.a.

W ocenie autora skargi brak środków finansowych na rachunkach dłużnika powoduje, że nie doszło do faktycznego zajęcia wierzytelności. Skarżący w ramach naruszenia prawa materialnego, wymienionego w petitum skargi wskazał, że przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za samo zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych. Dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Z samego literalnego brzmienia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wynika, że opłata egzekucyjna w wysokości nim określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w ww. przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Powyższe potwierdza ugruntowana już linia orzecznicza, m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 maja 2019 r. sygn. akt II FSK 613/19.

Nie ziściły się przesłanki pozwalające na zastosowanie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Dlatego organ egzekucyjny nie był w ogóle uprawniony do naliczenia opłat za zajęcie rachunków bankowych zobowiązanej w jakiejkolwiek wysokości. Organ dokonał błędnej wykładni ww. przepisu, utożsamiając techniczną czynność zajęcia rachunku bankowego z zajęciem wierzytelności pieniężnej. Przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. pozwala na naliczanie opłaty jedynie za faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnej. Jak wskazano powyżej, aby móc mówić o wierzytelności pieniężnej, na rachunku bankowym muszą znajdować się środki finansowe. Natomiast w przedmiotowej sprawie, przez cały okres trwania egzekucji administracyjnej, organ egzekucyjny nie uzyskał żadnych kwot z tytułu zajęcia przedmiotowych rachunków bankowych.

Autor skargi podniósł, że swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest nieograniczona. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 nie spowodował wyeliminowania zakwestionowanych przepisów z porządku prawnego, ale wywarł skutek tego rodzaju, że przepisy te nie mogą być rozumiane i stosowane bez uwzględnienia argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku TK, która stanowiła podstawę tez zawartych w sentencji o niezgodności ocenianych przepisów z normami Konstytucji.

Podkreślono w skardze, że kwestia miarkowania kosztów nie wynika jedynie z wyroku TK o art. 64 § 6 u.p.e.a., art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., ale również z art. 7 k.p.a. w zakresie w jakim dotyczy to konieczności rozważenia przez organ egzekucyjny interesu społecznego w każdym wypadku, gdy dochodzi do zastosowania art. 64c § 4 u.p.e.a. Powołano się na wyrok WSA w Olsztynie z 25 września 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 475/18 oraz wyrok WSA w Szczecinie z 15 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 951/16. Odnotowano, że koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być nadmiernie wysokie w stosunku do nakładu pracy organu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2066/14). Wskazano, że w toku całej egzekucji nie nastąpiło wyegzekwowanie na rzecz wierzyciela jakichkolwiek kwot.

Skarżący podkreślił, że w postanowieniu organu II instancji co prawda wymieniono czynności podejmowane przez organ egzekucyjny, jednakże nie wykazano, w sposób poddający się weryfikacji, że tak wysokie koszty egzekucyjne obciążające wierzyciela odpowiadają nakładowi pracy w postępowaniu egzekucyjnym, którego dotyczą, w tym czasochłonności i stopniowi skomplikowania sprawy. Według skarżącego wyszczególnienie szeregu działań i czynności nie uzasadnia adekwatności naliczonych kosztów bezskutecznej egzekucji w łącznej kwocie "[...]" zł. Zgodnie z ww. wyrokiem WSA w Olsztynie z 25 września 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 475/18 organ powinien mieć na uwadze, że funkcją opłat egzekucyjnych nie jest przysparzanie dochodu administracyjnemu organowi administracji publicznej w sytuacji, gdy budżet w ogólności ponosi stratę z powodu braku możliwości wyegzekwowania od dłużnika należnych temu budżetowi środków.

Wysokość opłat powinna być powiązana w miarę możliwości z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego. Koszty egzekucyjne nie mogą stać się "karą" dla wierzyciela, który ponosi je na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a.

Skarżący uiścił wpis sądowy od skargi w kwocie "[...]" zł (k. 17 akt sądowych).

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Zwrócił się o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Podkreślił, że zastosowana przez organ I instancji metoda miarkowania opłat egzekucyjnych, poprzez określenie ich górnej granicy proporcjonalnie do górnej granicy opłaty za zajęcie nieruchomości, przystaje do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz jest zgodna ze wskazówkami zawartymi w treści wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W wyniku kontroli sądowej postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.).

Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Przesłanki opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego (ściślej - zajęcie wierzytelności z tego rachunku, a więc środków pieniężnych) jest bodaj najczęściej stosowanym środkiem egzekucyjnym. W niektórych przypadkach okazuje się ono bezskuteczne, a wtedy organ egzekucyjny obciąża kosztami wierzyciela (art. 64c § 3 u.p.e.a.). Na tle takich sytuacji zrodziła się istotna dla wierzycieli kontrowersja, czy organ może - na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. - obciążać ich opłatą za zajęcie rachunku bankowego, gdy na tym rachunku nie było żadnych środków.

Pogląd nr 1: Opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 marca 2020 r., II SA/Go 839/19, LEX nr 2934845:

"Opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 marca 2020 r., I SA/Sz 942/19, LEX nr 2924655:

"W przepisie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 lutego 2020 r., I SA/Sz 806/19, LEX nr 2796149:

"Skoro przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie przewiduje opłaty za samą czynność zajęcia rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do faktycznego zajęcia wierzytelności na tym rachunku i chociażby częściowego wyegzekwowania należności, dopóty nie ma podstaw prawnych do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nadto, także opłata manipulacyjna, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., powinna być powiązana ze skutecznością czynności egzekucyjnych."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2020 r., I SA/Gl 1399/19, LEX nr 2770143:

"Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 2019 r., I SA/Bd 585/19, LEX nr 2761082:

"W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Opłata egzekucyjna,o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 listopada 2019 r., III SA/Po 575/19, LEX nr 2745314:

"Skoro ustalenie opłaty uzasadnia zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to warunkiem koniecznym dla naliczenia i pobrania tej opłaty jest istnienie, ewentualnie wpłynięcie przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego, środków pieniężnych na zajęty rachunek bankowy."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2019 r., I SA/Bk 169/19, LEX nr 2688070:

"Opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2019 r., II FSK 613/19, LEX nr 2691959:

"W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Dopiero w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, staje się ona wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. W sytuacji, gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 14.11.2018 r., I SA/Bk 511/18, LEX nr 2584694:

"Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 10.10.2018 r., I SA/Bk 471/18, LEX nr 2567045:

"Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 25.07.2018 r., III SA/Po 229/18, LEX nr 2532623:

"Opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10.04.2018 r., II FSK 914/16, LEX nr 2484966:

"Opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20.03.2018 r., II FSK 778/16, LEX nr 2495354:

"Opłata egzekucyjna w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych."

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6.04.2017 r., II FSK 693/15, LEX nr 2273556:

"Treść art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych."

Pogląd nr 2: Opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona także wtedy, gdy nie zajęto żadnych środków pieniężnych z tego rachunku.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 26.09.2018 r., I SA/Sz 529/18, LEX nr 2555531:

"Stanowisko, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, tj. tylko wówczas gdy na zajętym rachunku bankowym znajdują się środki pieniężne - nie znajduje oparcia w przepisach u.p.e.a., w szczególności w normie o charakterze bezwzględnie wiążącym (ius cogens) zawartej w art. 80 § 2 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 25.09.2018 r., I SA/Ol 475/18, LEX nr 2562295:

"Treść przepisów nie pozwala przyjąć, że pobranie opłaty za zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym związane jest ze skutecznością dokonanego zajęcia. Z art. 64 § 9 pkt 3 u.p.e.a wyraźnie wynika, że obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6 powstaje z chwilą zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu, a więc wtedy, gdy nie wiadomo jeszcze, jaki będzie efekt zajęcia."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21.05.2018 r., I SA/Gl 221/18, LEX nr 2503798:

"Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Niezasadny jest tutaj zarzut, że dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego wymagane jest rzeczywiste zajęcie w jego wyniku "chociaż jednej złotówki". Takie rozumienie skuteczności zastosowania omawianego środka egzekucyjnego prowadziłoby do nierównego traktowania podmiotów u których doszło do zajęcia "chociaż jednej złotówki" (co rodziłoby określonego rodzaju konsekwencje) i podmiotów u których do takiego zajęcia nie doszło."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 8.05.2018 r., I SA/Gd 276/18, LEX nr 2489924:

"Dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi. Stan środków na rachunku bankowym nie stanowi przesłanki dokonania zajęcia i pozostaje tutaj bez jakiegokolwiek znaczenia. W konsekwencji stanowisko opierające się na założeniu, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego jest całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 80 § 2 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 21.03.2018 r., I SA/Op 33/18, LEX nr 2477054:

"Obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu - przepis ten nie uzależnia naliczenia opłaty od tego, czy wskutek zajęcia doszło do wyegzekwowania jakichkolwiek kwot."

Podsumowanie

Począwszy od 2019 r. pogląd nr 1 zyskał zdecydowaną dominację, a wręcz stał się poglądem wyrażanym już jednolicie.

Można się tu dopatrywać wpływu wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14), w którym TK co prawda poruszanej tu kwestii wprost nie dotykał, ale jednak uznał za niedopuszczalne pobieranie opłat, które są nieproporcjonalne w stosunku do nakładów poniesionych przez organ egzekucyjny. To może mieć tu znaczenie. W wyrokach wyrażających pogląd nr 2 sądy często przywoływały, tytułem uzasadnienia, orzeczenia, w których teza, że zajęcie rachunku jest dokonane niezależnie od istnienia na nim środków pieniężnych, dotyczy zawieszenia biegu przedawnienia (zob. np. orzeczenia przywołane przez WSA w Opolu w ostatnim cytowanym wyżej wyroku), a więc dotyczy zupełnie innej kwestii

Stosownie do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. (Janczukowicz Krzysztof, Przesłanki opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego Opublikowano: LEX/el. 2020 Przesłanki opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego).

Z literalnego brzmienia powołanego przepisu wynika, że organ pobiera opłaty za zajecie wierzytelności pieniężnych, a nie rachunku bankowego. Prawo bankowe. (Dz.U.2019.2357 t.j. z dnia 2019.12.05 ) w art. 49 zawiera wyszczególnienie podstawowych rodzajów rachunków bankowych.

1. Banki mogą prowadzić w szczególności następujące rodzaje rachunków bankowych:

1) rachunki rozliczeniowe, w tym bieżące i pomocnicze, oraz prowadzone dla nich na zasadach określonych w rozdziale 3a rachunki VAT;

2) rachunki lokat terminowych;

3) rachunki oszczędnościowe, rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe, w tym rachunki rodzinne, oraz rachunki terminowych lokat oszczędnościowych;

4) rachunki powiernicze.

2. Rachunki rozliczeniowe oraz rachunki lokat terminowych mogą być prowadzone wyłącznie dla:

1) osób prawnych;

2) jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, o ile posiadają zdolność prawną;

3) osób fizycznych prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek, w tym dla osób będących przedsiębiorcami.

3. Rachunki oszczędnościowe, rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe oraz rachunki terminowych lokat oszczędnościowych mogą być prowadzone wyłącznie dla:

1) osób fizycznych;

2) szkolnych kas oszczędnościowych;

3) pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych;

4) rad rodziców.

4. Rachunki rodzinne mogą być prowadzone wyłącznie dla osób fizycznych, którym przyznano niepodlegające egzekucji świadczenia, dodatki, zasiłki oraz inne kwoty, o których mowa w art. 833 § 6 i 7 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, z późn. zm.), z wyjątkiem świadczeń alimentacyjnych, zwane dalej "świadczeniami niepodlegającymi egzekucji".

Przedmiotem zajęcia nie są rachunki bankowe, a wierzytelności na rachunku bankowym. Wynika to wprost z powołanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym.

W konsekwencji Sąd orzekający w tej sprawie przychyla się do poglądu pierwszego.

Również nieprawidłowe jest stanowisko organu egzekucyjnego w zakresie wykładni art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.. W tej materii zajął stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 lutego 2020 r. , sygn.. akt II FSK 851/18 "Zadaniem organów jest określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w przepisach art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji".

Wyrok TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 16 sierpnia 2016 r. pod pozycją nr 1244. Natomiast przepis art. 64 zostaje zmieniony przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. (Dz. U. 2019.1553) zmieniającej nin. Ustawę - z dniem 20 lutego 2021 r. Niemniej jednak, nieprawidłowe jest motywowanie organu, że jedyny skutek jaki wywołuje powołany wyrok TK związany jest wyłącznie z obowiązkiem ustawodawcy do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną, co w konsekwencji miało w tym przypadku uzasadniać postawioną przez organ tezę o braku podstaw do uchylenia ostatecznego postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych ustalonych postanowieniem z 19 lutego 2016 r.

W tej sytuacji ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. nie przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Korekta ta oparta winna zostać przy tym na jasnych i przejrzystych dla strony kryteriach, tak by rozstrzygnięcie organu nie naruszało zasady zaufania obywatela do władzy publicznej.

Formułując zalecenia w zakresie metod jakie winny być stosowane przy miarkowaniu opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej wskazać należy, że de facto konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14 – mimo jego zakresowego charakteru – jest powstanie w pewnych warunkach luki prawnej o charakterze konstrukcyjnym. Jak wskazuje L. Morawski (L. Morawski, Zasady Wykładni Prawa, Toruń 2010r. s. 149) luka techniczna (konstrukcyjna) to taka proceduralna niekompletność regulacji, która utrudnia lub uniemożliwia podjęcie decyzji. Skoro zatem Trybunał zakwestionował w pewnych warunkach prawidłowość określonego sposobu ustalania wysokości opłat egzekucyjnych, to nie jest możliwe dalsze proste stosowanie zakwestionowanych przepisów. Wobec braku aktywności ustawodawcy, który nie dokonał modyfikacji zakwestionowanych przepisów, nie jest możliwe – w pewnych okolicznościach – normalne stosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Tym samym w zakresie w jakim zakwestionowane zostały one przez Trybunał powstaje luka konstrukcyjna (techniczna) stanowiąca istotną przeszkodę dla ustalania wysokości opłat egzekucyjnych. Przeszkoda ta musi zatem zostać usunięta w drodze wykładni przepisów – wykraczającej poza ramy zwykłej wykładni językowej – tak by umożliwić stosowanie przepisów ustawy egzekucyjnej zgodne z ustalonym przez Trybunał wzorcem konstytucyjnym.

Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 24 października 2006r. sygn. akt I FSK 93/06 "W demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) podatnik nie może ponosić konsekwencji ewidentnych błędów i zaniedbań prawodawcy, w tym zwłaszcza takich, które powodują lukę w prawie naruszającą podstawowe zasady porządku konstytucyjnego. Lukę taką w wyjątkowych przypadkach wypełnić można w drodze analogii. Brak przepisu wyłączającego analogię z procesu interpretacji i stosowania materialnego prawa podatkowego sprawia bowiem, że na zasadzie wyjątku posłużyć można się tą metodą dla usunięcia ewidentnych naruszeń porządku konstytucyjnego". Przenosząc powyższy pogląd na grunt niniejszej sprawy przyjąć można, że w procesie wykładni systemowej ustalić należy metodę ustalania opłat egzekucyjnych zgodną z wzorcem konstytucyjnym. Nie można bowiem poprzestać jedynie na zakwestionowaniu rozstrzygnięcia organu bez wskazania względnie precyzyjnego – a nie ogólnego – wzorca lub metody ustalania opłat egzekucyjnych jaki odpowiadałby stanowi prawnemu wytworzonemu w wyniku wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016. Nie jest bowiem wystarczające wskazanie, iż opłaty egzekucyjne winny być miarkowane bez ustalenia nawet metod jakie służyłyby określaniu ich wysokości. Dopiero wskazanie kryteriów miarkowania opłat egzekucyjnych gwarantuje, iż sposób ich ustalania będzie dla zobowiązanego jasny i możliwy do weryfikacji, co z kolei sprzyja realizacji zasady zaufania obywatela do państwa. Wówczas działania administracji posiadać będą istotną z punktu widzenia zasady zaufania obywatela do władzy publicznej cechę przewidywalności.

W tym kontekście wskazać należy na stanowisko jakie wyrażono w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 19 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 172/19 (utrzymanego następnie w wyniku rozpatrzenia skargi kasacyjnej przez NSA wyrokiem z dnia 5 grudnia 2019 r. sygn. akt II FSK 1387/19). W wyroku tym sąd przedstawił obecne w polskim systemie prawnym sposoby miarkowania opłat sądowych i możliwość odpowiedniego przeniesienia ich na grunt postępowania egzekucyjnego, tak by respektowany mógł być wyrok Trybunału Konstytucyjnego przy jednoczesnym ustaleniu względnie jasnych kryteriów miarkowania wysokości opłat w postępowaniu egzekucyjnym. Pamiętać należy bowiem, że metody ustalania opłat – stanowiących obciążenie dla zobowiązanego – winny być jasne. Zgodnie z zasadą zaufania obywatela do państwa nie można dopuścić do sytuacji w której sposób miarkowania opłat nakładanych na zobowiązanego byłby niejasny lub oparty na dalece uznaniowej lub wręcz dowolnej ocenie nieostrych kryteriów. Z zasady zaufania obywatela do władzy publicznej wywieść należy bowiem gwarancje przewidywalności działań organów administracji (szerzej T. Majer, Zasada ogólna zaufania obywateli do władzy publicznej [w:] Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego, red. P. Krzykowski, Olsztyn 2017r. s.84). Zasadne jest zatem ustalenie kryteriów miarkowania opłat nakładanych na zobowiązanego, które byłyby nie tylko jasne, weryfikowalne ale i powtarzalne. W tym zakresie wobec niewypełnienia przez prawodawcę luki zaistniałej w wyniku wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14, skorzystać należy w drodze wykładni z funkcjonujących w polskim systemie prawnym wzorców miarkowania opłat o charakterze publicznym zbliżonych w jakiejś mierze do opłat nakładanych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

Mając na względzie powyższe za słuszny uznać należy pogląd WSA w Olsztynie wyrażany w cytowanym już wyroku z 19 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 172/19, który wskazał, że opłaty egzekucyjne naliczane procentowo od wartości egzekwowanej kwoty winny mieć charakter degresywny i wielkość ułamka (procentu) naliczanego od egzekwowanej kwoty winna maleć wraz ze wzrostem egzekwowanej kwoty. Jest to pogląd zbieżny ze stanowiskiem Trybunału, który wskazywał, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te stają się w takim przypadku formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Mając powyższe na uwadze WSA w Olsztynie słusznie zaproponował w wyroku z 19 marca 2019 r., że pomocniczo, przy miarkowaniu opłat egzekucyjnych stosowane mogą być przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003r. nr. 221 poz. 2193). Jak wskazywał sąd wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi: 1) do 10.000 zł - 4% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 100 zł; 2) ponad 10.000 zł do 50.000 zł - 3% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 400 zł; 3) ponad 50.000 zł do 100.000 zł - 2% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 1.500 zł; 4) ponad 100.000 zł - 1% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 2.000 zł i nie więcej niż 100.000 zł. Jak podkreślał sąd wskazane wyżej rozwiązania zawierają możliwy do przeniesienia na grunt postępowania egzekucyjnego system degresji procentowej stawki opłat. Z tej też przyczyny rozwiązanie to służyć może do miarkowania opłat egzekucyjnych. Stanowi przy tym rozwiązanie przejrzyste o powtarzalnym charakterze.

Skład orzekający w niniejszej sprawie akceptuje i podziela przedstawiony wyżej pogląd WSA w Olsztynie zawarty w wyroku z 19 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 172/19. Rozwiązanie to może znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie. Zaznaczenia wymaga jednak, że nie może być ono utożsamiane z przeniesieniem na grunt postępowania egzekucyjnego rozwiązań Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. in extenso, w sposób dosłowny. Zaproponowany w rozporządzeniu degresywny system ustalania opłat stanowić będzie jedynie stosowaną pomocniczo metodę korekty i miarkowania ustalanych w toku postępowania egzekucyjnego opłat gdy tak jak w niniejszej sprawie nie będzie możliwe proste zastosowanie art. art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. wobec ich zakwestionowania przez Trybunał Konstytucyjny.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni rozważania sądu, że opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku i dotyczące zasady i sposobu miarkowania opłat egzekucyjnych. Natomiast opłata manipulacyjna ustalona na poziomie 1% egzekwowanej kwoty jest zaś prawidłowa i odpowiada wzorcom konstytucyjnym wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny.

Z podanych wyżej przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił jak w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a.