Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 503/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Skarżony organ: Rada Gminy
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w części
Powołane przepisy: article: art. 147 par. 1 i art. 58 par. 1 pkt 6
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 90f i art. 90n ust. 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1327
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - t.j.
article: art. 18 ust. 2 pkt 14a, art. 40 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 713
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.

SENTENCJA

Dnia 12 stycznia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędzia NSA Janusz Nowacki, , Protokolant asystent sędziego Agata Zarychta, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2022 roku sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Łęczycy na uchwałę Rady Gminy Świnice Warckie z dnia 22 grudnia 2020 roku nr XVIII/146/2020 w przedmiocie Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Świnice Warckie 1. stwierdza nieważność § 7 ust. 1 i 2 oraz § 10 ust. 1 i 2 załącznika do zaskarżonej uchwały; 2. odrzuca skargę w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

Uchwałą nr XVIII/146/2020 z 22 grudnia 2020 r. Rada Gminy Świnice Warckie ustaliła Regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Świnice Warckie. Uchwała wydana została na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 14a oraz art. 40 ust. 1 i art. 41 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 713 i 1378; dalej: "u.s.g."), oraz art. 90f ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2020 r. poz. 1327; dalej: "u.s.o").

W dniu 30 kwietnia 2021 r. skargę na powyższą uchwałę wniósł Prokurator Rejonowy w Łęczycy, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności w zakresie § 6 ust. 1 i 9 ust. 1, § 7 ust. 1, § 8, 10 ust. 1, § 10 ust. 2 Regulaminu. Zaskarżonej w tej części uchwale zarzucił naruszenie:

1/ art. 90 f u.s.o., poprzez określenie w § 6 ust. 1 i 9 ust. 1 Regulaminu, iż opiekunowie prawni są uprawnieni do złożenia wniosku o stypendium, podczas gdy art. 90n ust. 2 i 3 u.s.o. nie wymienia tej grupy osób jako uprawnionych do złożenia wniosku;

2/ art. 90f u.s.o. poprzez określenie w § 8 Regulaminu zasad wstrzymania i zwrotu stypendium szkolnego, podczas gdy Rada nie była uprawniona do regulowania tych zagadnień, które wyczerpująco zostały określone w art. 90 u.s.o.;

3/ art. 90f u.s.o. poprzez określenie w § 7 ust. 1 oraz 10 ust. 1 Regulaminu zamkniętego katalogu informacji jakie należy zawrzeć we wniosku świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym, podczas gdy Rada nie była uprawniona do regulowania tych zagadnień, które zostały określone w art. 90n ust. 4 u.s.o. i mają charakter katalogu otwartego, gdyż ustawodawca użył w tym przepisie zwrotu "w szczególności";

4/ art. 90f u.s.o poprzez określenie w § 10 ust. 2 Regulaminu, iż oświadczenia dotyczące zasiłku szkolnego winny zawierać oświadczenie o odpowiedzialności karnej, podczas gdy Rada nie była uprawniona do regulowania tych zagadnień, które wyczerpująco zostały określone w art. 90 u.s.o., a nadto dokonała modyfikacji tego przepisu ustawy.

W uzasadnieniu Prokurator Rejonowy w Łęczycy w zakresie zarzutu nr 1 podniósł, że Rada Gminy dokonała nieuprawnionej modyfikacji uregulowań zawartych w art. 90n ust. 2 i 3 u.s.o., zgodnie z którymi świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia, odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2, a także z urzędu. Tym samym Rada dokonała modyfikacji kręgu podmiotów uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie tego świadczenia wskazując, iż uprawnionymi do złożenia wniosku są także opiekunowie prawni.

Odnosząc się do zarzutu nr 2 skarżący wyjaśnił, że poza upoważnienie ustawowe wynikające z art. 90f u.s.o. wykraczają uregulowania uchwały określające przyczyny wstrzymywania i cofania stypendium, obowiązek zawiadamiania o ustaniu przyczyn, które stanowiły podstawę przyznania stypendium szkolnego, tryb w jakim następuje ustalenie i ściągnięcie nienależnego stypendium. Kwestie te zostały bowiem unormowane w art. 90o ust. 1, 2, 4, 5 i 6 u.s.o. i nie mieszczą się w pojęciu trybu i sposobu udzielania stypendium.

W zakresie zarzutu nr 3 skarżący wskazał, że w art. 90n ust. 4 u.s.o. ustawodawca określił jakie informacje powinien zawierać wniosek o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym:

1) imię i nazwisko ucznia i jego rodziców;

2) miejsce zamieszkania ucznia;

3) dane uzasadniające przyznanie świadczenia pomocy materialnej, w tym

zaświadczenie albo oświadczenie o wysokości dochodów, z zastrzeżeniem ust. 5;

4) pożądaną formę świadczenia pomocy materialnej inną niż forma pieniężna.

W przypadku ubiegania się o stypendium szkolne dla ucznia, którego rodzina korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zamiast zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości dochodów przedkłada się zaświadczenie albo oświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Nie jest to wyliczenie wyczerpujące, gdyż cytowany wyżej przepis zawiera zwrot "w szczególności." W § 7 ust. 1 oraz §10 ust. 1 Rada wprowadziła zamknięty katalog danych, które musi zawierać wniosek, co oznacza, iż uchwała pozostaje w sprzeczności z przepisami ustawy.

Odnosząc się do zarzutu nr 4 Prokurator podniósł, że w § 10 ust. 2 Regulaminu wskazano, iż oświadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 5 i 6 winny zawierać klauzulę o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Materia ta uregulowana została w art. 90n ust. 5a u.s.o. i dotyczy:

- danych uzasadniających przyznanie świadczenia pomocy materialnej, w tym zaświadczenie albo oświadczenie o wysokości dochodów, z zastrzeżeniem ust. 5;

- w przypadku ubiegania się o stypendium szkolne dla ucznia, którego rodzina korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zamiast zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości dochodów przedkłada się zaświadczenie albo oświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Przepisy regulaminu w tym zakresie określają nieco inaczej tę kwestię, gdyż wymagają oświadczenia w przypadku:

- zaświadczenia lub oświadczenia o wysokości dochodów, jeżeli rodzina ucznia nie korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej,

- oświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, jeżeli rodzina z takich świadczeń korzysta.

Prokurator Rejonowy w Łęczycy wskazał, że popiera skargę także w przypadku zamiany skarżonych przepisów przez Radę.

W odpowiedzi ma skargę Rada Gminy Świnice Warckie wniosła o jej oddalenie, podnosząc, że zaskarżona uchwała nr XVIII/146/2020 z dnia 22 grudnia 2020 r. podlegała badaniu przez Wojewodę Łódzkiego, który rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 27 stycznia 2021 r. w sprawie znak PNIK-I.4131.7.2021 stwierdził nieważność § 6, § 8 oraz § 9 ust. 2 załącznika do uchwały nr XVIII/146/2020 w sprawie Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Świnice Warckie, wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia nadzorczego, że kwestionowane zapisy stanowią modyfikację unormowań ustawowych. Na dzień składania skargi przez Prokuratora Rejonowego w Łęczycy opisywane wyżej uregulowania zostały zatem wyeliminowane z obrotu prawnego. Nadzór Wojewody Łódzkiego nie dopatrzył się natomiast naruszenia prawa w zapisach § 7, § 9 ust. 1 oraz § 10 załącznika do skarżonej uchwały. Gmina Świnice Warckie nie uznała zatem również za zasadną skargi Prokuratora Rejonowego w Łęczycy w tej części.

Odnosząc się do uzasadnienie skargi w zakresie naruszenia prawa w treści § 9 ust. 1 załącznika do skarżonej uchwały, organ wskazał, że argumentacja Prokuratora dotyczy treści ustępu 2 tego paragrafu, który z kolei podlegał już nadzorowi Wojewody Łódzkiego i jak wyżej wspomniano, został uznany za nieważny. Odnośnie § 7 załącznika do skarżonej uchwały organ wyjaśnił, że w przepisie tym zawarte zostało wyliczenia poszerzone o dodatkowe warunki w stosunku do zapisu ustawowego, który wymienia tylko niektóre z nich jako "w szczególności". Odnoście § 10 załącznika do skarżonej uchwały organ stwierdził, że zapis ten także nie narusza prawa i nie pozostaje w sprzeczności, czy niezgodności z przepisami ustawowymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest częściowo zasadna, a w części jest niedopuszczalna.

W myśl art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 3 § 1 i § 2 pkt 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej (art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę sąd administracyjny dokonuje zatem oceny, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu lub uchwały nie zostały naruszone przepisy prawa, obowiązujące w dacie ich podjęcia.

Zgodnie z art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę stwierdza nieważność tej uchwały w całości lub w części albo stwierdza, że została wydana z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie jej nieważności.

Podstawy do stwierdzenia nieważności aktu lub uchwały organu gminy wyznaczają przepisy ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 713 ze zm. - określanej dalej jako u.s.g.). W myśl art. 91 ust. 1 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Wprowadzając sankcję nieważności, jako następstwo sprzeczności z prawem uchwały lub zarządzenia, ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania takiej sankcji. W judykaturze przyjmuje się, że tylko istotne naruszenie prawa stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy, a więc uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być zaakceptowane w demokratycznym państwie prawnym, które wpływają na treść uchwały lub zarządzenia (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 1998 r., II SA/Wr 1459/07, publ. OSS 1988, Nr 3, poz. 79 oraz wyrok NSA z dnia 8 lutego 1996 r. SA/Gd 327/95). Do takich naruszeń zalicza się między innymi naruszenie przepisów wyznaczających kompetencje do wydania aktu lub brak podstawy prawnej, bądź przepisów prawa ustrojowego lub przepisów prawa materialnego przez wadliwą ich wykładnię oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał, jeżeli na skutek tego naruszenia zapadła uchwała innej treści, niż gdyby naruszenie to nie wystąpiło (por. M. Stahl, Z. Kmieciak "Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny" w: Samorząd terytorialny 2001, z. 1-2, s. 101-1023). O istotnym naruszeniu prawa można zatem mówić wówczas, gdy naruszenie dotyczy przepisów prawa ustrojowego, materialnego czy procedury podejmowania aktów (por. wyroki NSA z dnia 11 lutego 1998 r., II SA/Wr 1459/97, publ. OwSS 1998/3/79; z dnia 8 lutego 1996 r., SA/Gd 327/95, publ. OwSS 1996, Nr 3, poz. 90; z dnia 26 lipca 2012 r., I OSK 679/12 i I OSK 997/12). Stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić więc tylko wtedy, gdy pozostaje ona w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika wprost z treści tego przepisu. Nie jest zatem konieczne rażące naruszenie, warunkujące stwierdzenie nieważności decyzji czy postanowienia, o jakim mowa w art. 156 § 1 k.p.a.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest uchwała Rady Gminy Świnice Warckie z 22 grudnia 2020 r. nr XVIII/146/2020 w sprawie Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Świnice Warckie, podjęta na podstawie art. 90f ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2020 r., poz. 1327; dalej: "u.s.o."). Zgodnie z tym przepisem, rada gminy uchwala regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy, kierując się celami pomocy materialnej o charakterze socjalnym, w którym określa w szczególności:

1) sposób ustalenia wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz innych okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1;

2) formy, w jakich udziela się stypendium szkolnego w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy;

3) tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego;

4) tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego.

Nie budzi wątpliwości, iż podjęta uchwała stanowi akt prawa miejscowego. Zawarty w niej regulamin jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego, nie może on wykraczać poza wymagania określone przepisami powszechnie obowiązującego prawa ani stanowić norm sprzecznych z ustawą (art. 7 Konstytucji RP). Zgodnie bowiem z art. 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, organy samorządu terytorialnego, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Konstytucyjne granice kompetencji prawotwórczej organów samorządu terytorialnego wyznaczają - po pierwsze, ustawowe upoważnienie do stanowienia prawa miejscowego - po drugie, wyznaczone ustawowo granice upoważnienia do stanowienia aktu prawa miejscowego. Akt prawa miejscowego, aby wypełniać konstytucyjne standardy, musi zatem spełniać dwie przesłanki - mieć ustawową podstawę i mieścić się w ustawowo określonych granicach uprawnienia (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 06.09.2017 r. sygn. II SA/Go 538/17 LEX nr 2352378).

Zestawienie regulacji art. 90f ustawy z regulacją art. 90d i art. 90e ustawy daje podstawy do zawężenia przedmiotowego regulacji w regulaminie udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym do strony formalnej, tj. do wyznaczenia sposobu ustalenia wysokości stypendium szkolnego, formy udzielenia takiego stypendium, trybu i sposobu udzielenia stypendium szkolnego oraz trybu i sposobu udzielania zasiłku szkolnego (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2014 r., I OSK 99/14 LEX nr 1484881).

Przez użyte w art. 90f ustawy pojęcie "tryb i sposób udzielania" stypendium szkolnego i zasiłku szkolnego należy rozumieć nic innego jak określenie pewnych wymogów i koniecznych czynności, jakie należy wykazać i podjąć w celu uzyskania prawa do świadczenia pomocowego oraz jego realizacji. W odniesieniu do "trybu" chodzi o konkretne działania dokonywane w toku danego postępowania, przepisy procedury, określony wariant jej realizacji, zaś "sposób" to metoda czy forma tego działania. Skoro chodzi tu o udzielenie stypendium lub zasiłku, do których te zwroty się odnoszą, to innymi słowy rada gminy uprawniona jest do określenia sposobu procedowania i formy działania w toku postępowania związanego z przyznaniem tych świadczeń (por. wyrok NSA z 6 maja 2014 r., I OSK 338/14 LEX nr 1511183).

W niniejszej sprawie Prokurator Rejonowy w Łęczycy zaskarżył następujące przepisy uchwały nr XVIII/146/2020: § 6 ust. 1 i § 9 ust. 1, § 8, § 7 ust. 1 oraz § 10 ust. 1 oraz § 10 ust. 2 załącznika do uchwały. Wskazać w tym miejscu należy, że argumentacja skarżącego w zakresie § 9 ust. 1 załącznika do uchwały w istocie dotyczy § 9 ust. 2 załącznika do uchwały. Sąd uznał zatem, że skarżący formułując zakres zaskarżenia wniesionej skargi poprzez wskazanie § 9 ust. 1 załącznika do uchwały, dopuścił się jedynie oczywistej omyłki pisarskiej.

Zważyć należy, że § 6, § 8 oraz § 9 ust. 2 załącznika do zaskarżonej uchwały nr XVIII/146/2020 były przedmiotem rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewody Łódzkiego z 3 lutego 2021 r. nr PNIK-I.4131.7.2021, który stwierdził nieważność wskazanych przepisów. Stwierdzenie nieważności wymienionych przepisów skutkuje tym, iż zostały one wyeliminowane z obrotu prawnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że stwierdzenie nieważności aktu przez organ nadzoru jest rozstrzygnięciem deklaratoryjnym, obalającym domniemanie legalności określonego aktu (uchwały). Stwierdzenie nieważności uchwały działa ex tunc, tzn. powoduje, że od daty jej podjęcia nie wywołuje ona żadnych skutków prawnych i jako nieważna nie obowiązuje. Uchwała, której nieważność została stwierdzona w odpowiednim trybie należy traktować tak, jakby nigdy nie została podjęta. Oznacza to, że skarga na taką uchwałę jest niedopuszczalna "z innych przyczyn" w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Pogląd taki wyraził NSA w postanowieniu z 21 marca 1991r. w spr. SA/Wr 168/91, WSA w Białymstoku w postanowieniu z 12 grudnia 2019r. w spr. II SA/Bk 789/19 i WSA w Poznaniu w postanowieniu z 6 maja 2015r,. w spor. III SA/Po 42/15. Sąd w obecnym składzie podzielił pogląd wyrażony w wymienionym orzeczeniu.

Skoro zatem odnośnie przepisu § 6, § 8 oraz § 9 ust. 2 załącznika do zaskarżonej uchwały nr XVIII/146/2020 stwierdzono ich nieważność rozstrzygnięciem nadzorczym Wojewody Łódzkiego, to należy to traktować tak, jakby przepisy te nie zostały nigdy podjęte. Prokurator wniósł więc skargę na nieistniejące przepisy, co uzasadniało odrzucenie skargi w tym zakresie na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.

Sąd podzielił natomiast stanowisko skarżącego w zakresie konieczności stwierdzenia nieważności § 7 ust. 1 oraz § 10 ust. 1 i 2 zaskarżonej uchwały.

Jak wynika z § 7 ust. 1 załącznika do uchwały, wniosek o przyznanie stypendium szkolnego o charakterze socjalnym powinien zawierać:

1) imię i nazwisko ucznia i jego rodziców;

2) miejsce zamieszkania ucznia;

3) dane uzasadniające przyznanie świadczenia;

4) wskazanie źródeł dochodów osiąganych przez członków rodziny;

5) zaświadczenie lub oświadczenie o wysokości dochodów, jeżeli rodzina ucznia nie korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej;

6) oświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, jeżeli rodzina z takich świadczeń korzysta;

7) pożądaną formę świadczenia pomocy materialnej inną niż forma pieniężna;

8) w przypadku wniosku o stypendium szkolne - informację o pobieraniu innego stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych.

2. Oświadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 5 i 6 winny zawierać klauzulę następującej treści: "Jestem świadomy(a) odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia", które zastępuje pouczenie o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Zgodnie natomiast z treścią § 10 ust. 1 załącznika do uchwały, wniosek o przyznanie zasiłku szkolnego powinien zawierać:

1) imię i nazwisko ucznia i jego rodziców;

2) miejsce zamieszkania ucznia;

3) dane uzasadniające przyznanie świadczenia;

4) wskazanie źródeł dochodów osiąganych przez członków rodziny;

5) zaświadczenie lub oświadczenie o wysokości dochodów, jeżeli rodzina ucznia nie korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej;

6) oświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, jeżeli rodzina z takich świadczeń korzysta;

7) pożądaną formę świadczenia pomocy materialnej inną niż forma pieniężna.

2. Oświadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 5 i 6 winny zawierać klauzulę następującej treści: "Jestem świadomy(a) odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia’’, które zastępuje pouczenie o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W pierwszej kolejności Sąd nie zgodził się ze stroną skarżącą, że w § 7 ust. 1 załącznika do uchwały (dotyczącym stypendium szkolnego) oraz w § 10 ust. 1 załącznika do uchwały (dotyczącym zasiłku szkolnego) Rada Gminy Świnice Warckie poprzez wprowadzenie zamkniętego katalogu danych, które musi zawierać wniosek naruszyła zapisy art. 90f i 90n ust. 4 u.s.o.

Zgodnie z treścią art. 90n ust. 2 pkt 4 ustawy o systemie oświaty, wniosek o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym zawiera w szczególności:

1) imię i nazwisko ucznia i jego rodziców;

2) miejsce zamieszkania ucznia;

3) dane uzasadniające przyznanie świadczenia pomocy materialnej, w tym zaświadczenie albo oświadczenie o wysokości dochodów, z zastrzeżeniem ust. 5;

4) pożądaną formę świadczenia pomocy materialnej inną niż forma pieniężna.

W przypadku ubiegania się o stypendium szkolne dla ucznia, którego rodzina korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zamiast zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości dochodów przedkłada się zaświadczenie albo oświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (ust. 5). Oświadczenia, o których mowa w ust. 4 pkt 3 i ust. 5, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 5a).

Wskazać należy, że w art. 90n ust. 4 u.s.o. znajdują się elementy obligatoryjne wniosku o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym, natomiast użyty w treści w/w przepisu zwrot "w szczególności" oznacza możliwość wyjścia poza ramy wskazane w tym przepisie oraz pozwala na rozszerzenie przedmiotowego katalogu o inne - niezbędne zdaniem Rady - elementy konieczne dla prawidłowego rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy. Zamieszczenie klauzuli "w szczególności" przed enumeratywnym wskazaniem elementów wniosku o przyznanie pomocy (pkt. 1-4 ust. 4 art. 90n) dowodzi tego, że z jednej strony ustawodawca określa jego obligatoryjne komponenty formalne, z drugiej zaś pozostawia przestrzeń na ustanowienie dodatkowych jego elementów, jeżeli jest to celowe. Z uwagi na powyższe, zdaniem Sądu, Rada Gminy posiadała uprawnienie do uchwalenia zamkniętego katalogu elementów, jakie powinien zawierać wniosek o przyznanie uczniowi świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym, jednak w ramach tych elementów winny bezwzględnie znaleźć się wszystkie te, wynikające z art. 90n ust. 4 i 5 u.s.o. i ewentualnie dodatkowe dane, które w ocenie organu gminy są niezbędne do rozpoznania wniosku.

Zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą skargę, Rada Gminy formułując treść § 7 ust. 1 załącznika do uchwały (dotyczącym stypendium szkolnego) oraz § 10 ust. 1 załącznika do uchwały (dotyczącym zasiłku szkolnego) zawarła wszystkie obligatoryjne elementy, jakie powinien zawierać wniosek o przyznanie przedmiotowych świadczeń pomocowych. Okoliczność, iż organ w zaskarżonym przepisie § 7 ust. 1 oraz § 10 ust. 1 nie zawarł sformułowania "w szczególności" nie oznacza, że naruszył zapisy ustawowe i wykroczył poza zakres swoich kompetencji.

Niemniej jednak Sąd uznał, że wskazane przepisy § 7 ust. 1 oraz § 10 ust. 1 załącznika do uchwały zawierają dodatkowe elementy, które są sprzeczne z celami ustawy, jak również w § 7 ust. 1 pkt 6 oraz w § 10 ust. 1 pkt 6 Regulaminu doszło do nieuprawnionej modyfikacji zapisu ustawowego. Art. 90n ust. 5 u.s.o. stanowi bowiem, iż w przypadku ubiegania się o stypendium szkolne dla ucznia, którego rodzina korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zamiast zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości dochodów przedkłada się zaświadczenie albo oświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W § 7 ust. 1 pkt 6 oraz w § 10 ust. 1 pkt 6 Regulaminu wskazano natomiast, iż w przypadku ubiegania się o stypendium szkolne/ zasiłek szkolny dla ucznia, którego rodzina korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zamiast zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości dochodów przedkłada się oświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Pominięto zatem jeden z dokumentów, który ustawowo został przewidziany dla możliwości wykazania, iż rodzina ucznia korzysta z pomocy społecznej, tj. zaświadczenie. Zdaniem Sądu, stosowanie wykładni zawężającej i ograniczenie możliwości wykazania faktu korzystania ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jedynie za pomocą oświadczenia jest sprzeczne z wyraźnym brzmieniem ustawy, a przez to niedopuszczalne.

Dodatkowo, zgodnie z art. 90n ust. 5 u.s.o., zaświadczenie albo oświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej należy przedłożyć w przypadku w przypadku ubiegania się o stypendium szkolne dla ucznia, którego rodzina korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przepis ten nie ma zastosowania do ubiegania się o zasiłek szkolny, który ma charakter pomocy doraźnej dla ucznia, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Z tego względu cały zapis zawarty w § 10 ust. 1 pkt 6 Regulaminu uznać należy za wykraczający poza zapisy ustawowe.

Treść § 7 ust. 1 załącznika do uchwały w pkt 4 oraz § 10 ust. 1 w pkt 4 wskazuje, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego o charakterze socjalnym i zasiłku szkolnego, powinien zawierać wskazanie źródeł dochodów osiąganych przez członków rodziny.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 90n ust. 4 pkt 3, wniosek o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym zawiera (w szczególności) dane uzasadniające przyznanie świadczenia pomocy materialnej, w tym zaświadczenie lub oświadczenie o wysokości dochodów. Oznacza to, że organ jest uprawniony do samodzielnego określenia, jakie dane uważa za istotne dla oceny wniosku o przyznanie uczniowi pomocy materialnej o charakterze socjalnym, mając na uwadze przesłanki ustawowe przyznania poszczególnych świadczeń; tj. określone w art. 90d ust. 1 ustawy (w przypadku stypendium szkolnego) oraz art. 90e ust. 1 (w przypadku zasiłku szkolnego). Z powołanych przepisów wynika, że stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w tej rodzinie występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Zasiłek szkolny może natomiast być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego.

W ocenie Sądu, informacje dotyczące źródeł dochodów osiąganych przez członków rodziny w żaden sposób nie są miarodajne do zweryfikowania, czy dany uczeń spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy o charakterze socjalnym. Pomoc ta - jak wynika z zapisów ustawy - udzielana jest bowiem z uwagi na wysokość dochodów w rodzinie, a nie ze względu na źródła tych dochodów.

Ponadto, zapis § 7 ust. 1 pkt 8 Regulaminu uznać trzeba za nieprecyzyjny, gdyż wynika z niego, iż we wniosku o stypendium szkolne należy podać informacje o pobieraniu innego stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych. W przepisie tym brak jest rozwinięcia, o jakie informacje chodzi. Tymczasem z art. 90d ust. 12 u.s.o. wynika, iż stypendium szkolne nie przysługuje uczniowi, który otrzymuje inne stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych, z zastrzeżeniem ust. 13. W myśl natomiast ust. 13 tego artykułu, uczeń, który otrzymuje inne stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych, może otrzymać stypendium szkolne w wysokości, która łącznie z innym stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych nie przekracza dwudziestokrotności kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a w przypadku słuchaczy kolegiów pracowników służb społecznych - osiemnastokrotności kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z cytowanymi wyżej zapisami ustawy, Rada Gminy winna zatem domagać się we wniosku o przyznanie stypendium szkolnego oświadczenia o pobieraniu przez ucznia innego stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych oraz informacji o wysokości tego stypendium.

Tym samym należało uznać, że Rada Gminy Świnice Warckie przekroczyła w powyższym zakresie delegację ustawową wynikającą z art. 90f oraz 90n ust. 4 i 5 u.s.o., co skutkowało stwierdzeniem nieważności § 7 ust. 1 oraz § 10 ust. 1 załącznika do zaskarżonej uchwały.

Sąd uznał, że stwierdzeniu nieważności podlegał także § 7 ust. 2 oraz zgodnie z wnioskiem skargi § 10 ust. 2 załącznika do zaskarżonej uchwały. Zgodnie treścią wskazanych przepisów: "Oświadczenia o których mowa w ust. 1 pkt 5 i 6 winny zawierać klauzulę następującej treści: "Jestem świadomy(a) odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, które zastępuje pouczenie o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań".

Przede wszystkim zaznaczyć trzeba, że powyższa kwestia została już uregulowana w treści art. 90n ust. 5a u.s.o., zgodnie z którym oświadczenia, o których mowa w art. 90 n ust. 4 pkt 3 i ust. 5, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Jednocześnie treść § 7 ust. 2 oraz § 10 ust. 2 załącznika do uchwały powtarza regulację ustawową, a częściowo ją modyfikuje poprzez pominięcie w treści wskazanych zapisów sformułowania "pod rygorem odpowiedzialności karnej", co uznać należy za niedopuszczalne.

Wskazać w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, że powtarzanie w uchwałach organów gminy uregulowań ustawowych jest istotnym naruszeniem prawa. Uchwała rady gminy nie może bowiem regulować jeszcze raz tego, co jest już zawarte w obowiązującej ustawie, gdyż mogłoby to prowadzić do sytuacji, w której powtórzony przepis będzie interpretowany w kontekście uchwały, w której go powtórzono, co mogłoby skutkować całkowitą lub częściową zmianą intencji prawodawcy. Podkreślenia wymaga również, że w orzecznictwie dopuszcza się w drodze wyjątku możliwość powtarzania w akcie prawa miejscowego zapisów ustawowych, o ile takie powtórzenie ma charakter dosłowny i jeżeli jest to uzasadnione względami zapewnienia komunikatywności tekstu prawnego, stanowiąc określenie materii, która jest regulowana aktem prawa miejscowego, jednakże i w takich sytuacjach winno się raczej poprzestać na odesłaniu do odpowiednich uregulowań ustawowych, celem uniknięcia ewentualnych istotnych wątpliwości interpretacyjnych co do tego, w jakim brzmieniu dana norma prawna (przytoczonym czy następnie zmienionym) obowiązuje na gruncie danego aktu prawa miejscowego (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 4 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Go 132/18, wyroki WSA w Poznaniu z: 22 kwietnia 2015 r., IV SA/Po 1284/14; 3 lutego 2015 r., IV SA/Po 582/14; z 14 czerwca 2018 r., IV SA/Po 431/18; wyrok NSA z 5 kwietnia 2013 r., II GSK 2114/11). Zarówno treść § 7 ust. 2 oraz § 10 ust. 2 załącznika do uchwały tego wymogu nie spełnia, ponieważ nie przytacza przepisu ustawy w sposób dosłowny i już tylko z tych względów zapisy te stanowiły przekroczenie delegacji ustawowej zawartej w art. 90n ust. 5a u.s.o.

Za stwierdzeniem nieważności § 7 ust. 2 oraz § 10 ust. 2 załącznika do zaskarżonej uchwały przemawia również fakt, iż Sąd stwierdził nieważność § 7 ust. 1 oraz § 10 ust. 1 załącznika do zaskarżonej uchwały, do którego odnosiły się przedmiotowe regulacje.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, sąd na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. stwierdził nieważność zapisów § 7 ust. 1 i 2 oraz § 10 ust. 1 i 2 załącznika do zaskarżonej uchwały, a w pozostałym zakresie Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. odrzucił skargę jako niedopuszczalną.

R.T-M.