Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1647/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie Asesor WSA Mirosław Gdesz Asesor WSA Jerzy Siegień /spr./ Protokolant Małgorzata Mierzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2005 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Transportu i Budownictwa na rzecz skarżącej A. M. 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 2 listopada 1999 r. A.M. wniosła o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lutego 1953 r. Nr [...] wywłaszczającego nieruchomość położoną w P., oznaczoną jako parcela nr [...] o pow. 21421 m2, stanowiącą własność J. M.

Decyzją z dnia [...] maja 2001 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lutego 1953 r. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku A. M., Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] lipca 2001 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] maja 2001 r.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2001 r. organ wskazał, że pozyskany materiał dowodowy nie pozwala na uznanie, że zaistniały przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a., zgodnie bowiem z przepisami dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (Dz. U. z 1948 r. Nr 20, poz. 138), zalesienie wywłaszczonej nieruchomości mogło stanowić podstawę jej wywłaszczenia.

Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2003 r. sygn. akt I SA 2415/01 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lipca 2001 r. oraz z dnia [...] maja 2001 r., wskazując w uzasadnieniu, że organ nie zawiadomił pozostałych spadkobierców J. M. o toczącym się postępowaniu i nie zapewnił im czynnego udziału w nim, naruszając tym samym podstawowe zasady postępowania administracyjnego.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] maja 2005 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lutego 1953 r. W uzasadnieniu decyzji organ ten stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość w czasie wojny została zajęta i przeznaczona przez władze niemieckie pod duży kompleks zieleni, nazwany później maltańsko - swarzędzkim klinem zieleni, którego celem była ochrona i tworzenie kompleksów zieleni w otoczeniu miasta P. i tym samym przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia zostały spełnione.

Po rozpatrzeniu wniosku A.M. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2005 r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lutego 1953 r., Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. organ orzekający stwierdził, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (Dz. U. z 1948 r. Nr 20, poz. 138) oraz rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. z 1934 r. Nr 86, poz. 776). Przepis art. 1 ust. 1 dekretu dopuszczał wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. m. in. pod zalesienia lub na melioracje, jeżeli znajdowały się one w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

W przedmiotowej sprawie nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. na cele użyteczności publicznej, tj. pod zalesienie. Minister Infrastruktury podkreślił, że przedmiotowa nieruchomość już w czasie wojny została zajęta i przeznaczona pod duży kompleks zieleni, którego celem była ochrona i tworzenie kompleksów zieleni w otoczeniu miasta P. i w dniu 16 kwietnia 1948 r. znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa (Zarządu Miejskiego w P.).

Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2005 r. złożyła A.M. podnosząc, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jako wystarczające przesłanki wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, wymienił jedynie fakt jej zajęcia w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu oraz fakt jej znajdowania się w dniu wejścia w życie dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Organ nie uwzględnił zatem dwóch przesłanek wskazanych w art. 2 ust. 2 w związku z art. 2 ust. 1 dekretu, niezbędnych do powstania po stronie Skarbu Państwa uprawnienia do wywłaszczenia nieruchomości, a mianowicie okoliczności użytkowania nieruchomości na cele wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu w chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej lub przeznaczenia jej na te cele w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów oraz okoliczności częściowego lub całkowitego zagospodarowania nieruchomości z funduszy publicznych bądź przeznaczenie zagospodarowania nieruchomości do realizacji w pierwszej kolejności. W powyższy sposób Minister Infrastruktury rażąco naruszył art. 2 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 1 powołanego dekretu przez jego niezastosowanie.

Skarżąca wskazała również, że organ nie wskazał dowodów, na których się oparł przy ustaleniu, że nieruchomość została zajęta pod zalesienie w latach 1939 — 1945, rażąco naruszając tym samym przepisy postępowania, a mianowicie art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 in fine k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto skarżąca zarzuciła Ministrowi Infrastruktury, że nie przeprowadził dowodu z wizji lokalnej przedmiotowej nieruchomości. Wniosek o przeprowadzenie tego dowodu skarżąca złożyła we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 26 czerwca 2001 r., w piśmie z dnia 24 lipca 2001 r. oraz na rozprawie w dniu 11 maja 2004 r. Dowód ten wykazałby, jej zdaniem, że na przedmiotowej nieruchomości brak jest śladów jakiejkolwiek planowej działalności ludzkiej, w tym starych nasadzeń i jakiegokolwiek regularnego zalesienia, a znajdująca się na niej roślinność powstała niedawno w sposób naturalny, dziki i nieuporządkowany. Nieprzeprowadzając powyższego dowodu organ rażąco naruszył przepisy postępowania, a mianowicie art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 136 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. in fine w związku z art. 140 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Minister Infrastruktury nie przeprowadził również dowodu z dokumentów w postaci map geodezyjnych dotyczących obszaru, na którym znajduje się przedmiotowa nieruchomość oraz ksiąg wieczystych tej nieruchomości. Dowód ten wykazałby, zdaniem skarżącej, że nieruchomości znajdujące się w sąsiedztwie przedmiotowej nieruchomości należą do prywatnych podmiotów i nigdy nie były przeznaczone na cele publiczne. A zatem również przedmiotowa nieruchomość nie mogła służyć celom publicznym.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga wniesiona w rozpoznawanej sprawie jest uzasadniona. Kontrola sądowo-administracyjna decyzji organów administracji publicznej w zakresie ich zgodności z prawem sprowadza się do wyjaśnienia w toku rozpoznawania danej sprawy, czy organy te nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik tej sprawy, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji.

Podstawę prawną do wydania przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Miasta P. orzeczenia z dnia [...] lutego 1953 r. stanowił dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138, z późn. zm). Do wywłaszczenia na jego podstawie odpowiednie zastosowanie miały również przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776, z późn. zm. ) z tym, że dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. wprowadzał szereg zmian do procedury wywłaszczeniowej określonej przepisami powołanego rozporządzenia, znacznie ją upraszczając. Jako zasadę wprowadzono, że zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego.

Tym samym na podstawie art. 21 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, w związku z art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., organ wyznaczając rozprawę co do wywłaszczenia, obowiązany był zawiadomić o miejscu i terminie rozprawy co najmniej na 14 dni przedtem: wywłaszczającego, właściciela, osoby, które zgłosiły wnioski lub sprzeciwy, oraz osoby trzecie, których te wnioski, sprzeciwy lub odpowiedzi na nie bezpośrednio dotyczą, poprzez zamieszczenie ogłoszenia w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego. Również zawarty w art. 25 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. obowiązek doręczenia orzeczenia wywłaszczającemu i wywłaszczonemu na piśmie powinien być zastąpiony zamieszczeniem stosownego ogłoszenia w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym.

Obowiązkiem organu orzekającego w niniejszej sprawie było sprawdzenie czy w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym zostały zamieszczone obwieszczenia o treści wymaganej powyższymi przepisami, tym bardziej, że w samym orzeczeniu z dnia [...] lutego 1953 r. nie ma jakiejkolwiek informacji na ten temat. Minister Infrastruktury ograniczył się natomiast w zaskarżonej decyzji jedynie do powtórzenia treści orzeczenia z dnia [...] lutego 1953 r., w zakresie dotyczącym spełnienia przesłanek z art. 1 i art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

Zasadny jest również zarzut skarżącej niewyjaśnienia przez organ czy wywłaszczenie nastąpiło z zachowaniem wymogu zawartego w art. 2 pkt 2 dekretu, a mianowicie wymogu użytkowania nieruchomości na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu w chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej lub przeznaczenia jej na te cele w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów oraz wymogu częściowego lub całkowitego zagospodarowania nieruchomości z funduszy publicznych bądź przeznaczenie zagospodarowania nieruchomości do realizacji w pierwszej kolejności. Twierdzenie skarżącej, że na przedmiotowej nieruchomości brak jest śladów jakiejkolwiek planowej działalności ludzkiej, w tym starych nasadzeń i jakiegokolwiek regularnego zalesienia, a znajdująca się na niej roślinność powstała niedawno w sposób naturalny dziki i nieuporządkowany, wskazuje, iż nieruchomość ta nie była w chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej użytkowana jako nieruchomość leśna.

Obowiązkiem organu orzekającego w sprawie było w takim przypadku uzupełnienie materiału dowodowego w powyższym zakresie, w szczególności poprzez dołączenie do akt sprawy dokumentów dotyczących administrowania przez właściwy organ przedmiotową nieruchomością oraz dokumentów znajdujących się w ewidencji gruntów i budynków, albo też w razie potrzeby przeprowadzenie jej oględzin.

W przypadku natomiast gdyby z powyższych wyjaśnień wynikało, że przedmiotowa nieruchomość nie była w chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej użytkowana jako nieruchomość leśna, niezbędne byłoby również ustalanie jakie było jej przeznaczenie na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów obowiązujących w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej.

Ponowne postępowanie administracyjne powinno w szczególności stanowić podstawę do podjęcia przez organy orzekające ustaleń, czy w postępowaniu zwykłym doszło do naruszeń przepisów prawa i jakich, a w przypadku twierdzącej odpowiedzi na to pytanie do rozważenia, czy naruszenia te mają charakter kwalifikowany, tj. "rażący" w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W świetle powyższych okoliczności należy uznać, że przedmiotowa sprawa nie została należycie wyjaśniona, a zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.