Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1025/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2005-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski Sędzia WSA Maria Mysiak /spr./ Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Płocharska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2005 r. sprawy ze skargi D. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. u c h y l a zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r. Nr [...] II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu


UZASADNIENIE

Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] decyzją z dnia [...] r., Nr [...] , działając na podstawie art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 38 ust.1, art.106 ust.1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.

o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] r.- odmówił D. Ś., reprezentowanej przez męża M. Ś., przyznania zasiłku okresowego.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił, iż rodzina wnioskodawczyni, ze względu na dochód niższy od kryterium dochodowego i występującą w niej długotrwałą chorobę, kwalifikuje się do bezzwrotnych świadczeń z pomocy społecznej, jednakże powołując się na art. 11 ust. 2 i art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej świadczenia odmówił. Powodem takiego załatwienia sprawy było ustalenie, że rodzina nie wywiązała się ze zobowiązań dokonanych z pracownikiem socjalnym w dniach [...] .,

[...] r., [...] r. i [...] r., że dorośli [...] R.

i A. zarejestrują się jako bezrobotni w powiatowym urzędzie pracy i przedłożą zaświadczenie na potwierdzenie tego faktu. Kierownik MOPS stwierdził zatem, że wyżej wymienieni [...] wnioskodawczyni nie będąc zarejestrowani nie poszukują zatrudnienia za pośrednictwem powiatowego urzędu pracy przez co nie wykorzystują swoich możliwości i uprawnień aby przezwyciężyć trudną sytuację bytową rodziny.

W odwołaniu od powyższej decyzji, domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, D. Ś., działając przez pełnomocnika, podniosła zarzuty rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego zawartych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r., a polegającego na pozbawionej podstaw prawnych odmowie przyznania spornego zasiłku oraz opieszałe i nieudolne załatwianie tak prostej i oczywistej sprawy.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca wskazała, że w myśl nowej ustawy

o pomocy społecznej, pomoc w postaci zasiłku okresowego jest świadczeniem obligatoryjnym, a nie fakultatywnym, a stan faktyczny sprawy w pełni uzasadnia przyznanie stronie tego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r., Nr SKO. [...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 8 ust.1 i art. 11 ust. 2 oraz art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy

ust.1 i art. 11 ust. 2 oraz art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593), po rozpatrzeniu odwołania - utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy.

Kolegium ustaliło, jak wynika to z uzasadnienia decyzji, że rodzina wnioskodawczyni jest pięcioosobowa, małżonkowie wraz z dziećmi prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Najmłodsza córka uczy się w szkole podstawowej, pełnoletni [...] nie pracują, nie są zarejestrowani w P.U.P. W rodzinie występuje długotrwała choroba bowiem wnioskodawczyni posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. M. Ś. pobiera emeryturę, wynoszącą wraz

z zasiłkiem rodzinnym [...] zł. i będącą jedynym dochodem rodziny. Dochód ten nie przekracza kryterium dochodowego rodziny [...] -osobowej tj. kwoty [...] zł.

Kolegium wskazało dalej, że z akt sprawy wynika, że w dniach [...] r., [...] r., [...] r. i [...] r. zobowiązano dorosłych [...] strony R. i A. Ś. do zarejestrowania się w PUP jako osoby bezrobotne i do dostarczenia zaświadczeń potwierdzających fakt figurowania w rejestrze bezrobotnych. Do dnia wydania decyzji przez organ pierwszej instancji wyżej wymienieni nie wywiązali się z tych zobowiązań. Nie wykorzystują tym samym - zdaniem Kolegium - swoich możliwości i uprawnień, aby przezwyciężyć trudną sytuację bytową rodziny, co jest sprzeczne z art. 2 ust. 1 cyt. ustawy.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w [...] D. Ś., działając przez pełnomocnika M. Ś., wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji ewentualnie o zasądzenie na rzecz zasiłku okresowego wraz z odsetkami od dnia złożenia wniosku.

Zaskarżonym decyzjom zarzuciła:

- rażące złamanie przepisów prawa materialnego ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r., a w szczególności art. 38, art. 8 ust. 1 i art. 7 pkt 6,

- nierzetelne i niesumienne rozpoznanie sprawy, stosowanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego,

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że przepisy ustawy o pomocy społecznej maja moc przepisów bezwzględnie obowiązujących, a strona przeciwna nie posiada umocowania do zmiany przepisów ustawy. W sytuacji gdy stan faktyczny sprawy

ustawodawca nie przewiduje odmowy przyznania zasiłku. Sam fakt nie zarejestrowania się dorosłych [...] w P.U.P. nie zmienia tego stanu, ponieważ art. 11 ust. 2 i art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie mają charakteru obligatoryjnego, a ponadto nie wynika z nich aby nie figurowanie w rejestrze P.U.P. lub nie zarejestrowanie się w P.U.P. stanowiło podstawę do odmowy przyznania pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie z powodu braku przesłanek do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie toczyło się w przedmiocie wniosku D. Ś. z dnia [...] r. o przyznanie zasiłku okresowego.

W myśl powołanego w zaskarżonej decyzji art. 8 ust.1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego rodziny, przy jednoczesnym wystąpieniem co najmniej jednego

z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 38 ust.1 pkt 2 wskazanej ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabyci a uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

W niniejszej sprawie, z niekwestionowanych w tym zakresie skargą, znajdujących oparcie w materiale dowodowym, ustaleń faktycznych organu odwoławczego wynika, że w rodzinie wnioskodawczyni występuje długotrwała choroba, a dochód tej rodziny nie przekracza kryterium dochodowego rodziny

[...] -osobowej tj. kwoty [...] zł.

Należy w tym miejscu zauważyć, że świadczenia pomocy społecznej przewidziane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, podobnie jak

i w poprzednim stanie prawnym świadczenia przewidziane ustawą z dnia

29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, określa się na obligatoryjne, więc takie, które organ, co do zasady ma obowiązek przyznać w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych przesłanek oraz na fakultatywne, a zatem takie, które organ może przyznać, czyli co do których orzekanie następuje na zasadzie

tzw. uznania administracyjnego.

Wykładnia językowa art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. ("zasiłek okresowy przysługuje w szczególności") wskazuje na trafność wywodu skargi, że przewidziane tym przepisem świadczenie ma charakter obligatoryjny.

W takiej zaś sytuacji odmowa przyznania świadczenia obligatoryjnego – tak jak miało to miejsce w rozpatrywanej sprawie – w oparciu o przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wymaga nie tylko – jak zawsze – starannego zebrania materiału dowodowego, ale przede wszystkim takiej jego oceny, która mieszcząc się w granicach swobody organu określonej w art. 80 kpa, wykaże jednocześnie rzeczywisty brak współdziałania rodziny z pracownikiem socjalnych w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej i istnienie chociażby tylko potencjalnej możliwości poprawy tej sytuacji w przypadku realizowania proponowanej przez pracownika socjalnego formy współdziałania.

Zgodnie bowiem z tymże przepisem brak współdziałania osoby lub rodziny

z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do omowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Wprawdzie przepis ten – z racji jego zamieszczenia w ustawie w rozdziale regulującym zasady ogólne pomocy społecznej – odnosi się do wszystkich rodzajów świadczeń z pomocy społecznej, a więc o charakterze obligatoryjnym, jak

i fakultatywnym, ale już z samej istoty świadczeń obowiązkowych wynika, że

w przypadku odmowy, na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy, przyznania tego rodzaju świadczenia, uzasadnienie tej odmowy musi być szczególnie precyzyjne.

Tymczasem, mimo że strona w odwołaniu podnosiła okoliczności wskazujące zarówno na obligatoryjny charakter zasiłku okresowego jak i na okoliczności, które jej zdaniem wskazywały na brak podstaw faktycznych do zastosowania art. 11 ust. 2 wskazanej ustawy, to organ odwoławczy do tych zarzutów i wywodów odwołania

w ogóle nie odniósł się w uzasadnieniu swej decyzji, a ograniczył się jedynie do powtórzenia ustaleń i argumentacji zawartej w decyzji organu pierwszej instancji.

Takie postępowanie organu odwoławczego narusza wyrażoną w art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego zasadę dwuinstancyjności postępowania

i w konsekwencji stanowić też może o wystąpieniu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 kpa.

Organ drugiej instancji ma bowiem obowiązek ponownego rozpatrzenia

i rozstrzygnięcia sprawy już rozstrzygniętej przez organ pierwszej instancji, a uczynić to powinien z poszanowaniem zasad i przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, przy uwzględnieniu zarzutów podnoszonych przez stronę w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.

Jako przesłankę faktyczną uzasadniającą – zdaniem organów orzekających

w sprawie – przyjęcie, że zastosować należy art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej przyjęto okoliczność, że w dniach [...] r., [...] r.,

[...] r. oraz [...] r., zobowiązano dorosłych [...] strony – Panów R. i A. Ś. do zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotne oraz do dostarczenia zaświadczeń potwierdzających fakt figurowania w rejestrze bezrobotnych, a wyżej wymienieni, do dnia wydania decyzji przez organ pierwszej instancji nie wywiązali się z tych zobowiązań.

Nawet gdyby przyjąć, że takie zobowiązanie nałożono na dorosłych [...] skarżącej, co nie wynika z nadesłanych akt administracyjnych, to i tak trudno zgodzić się ze stanowiskiem organów, że tego rodzaju obowiązek nałożony jednostronnie przez pracownika socjalnego na [...] wnioskodawczyni może być uznany za prawidłowo ukształtowaną formę "współdziałania" o jakiej mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Nie ustalono, czy w ogóle żądanie od dorosłych [...] wnioskodawczyni zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] w charakterze bezrobotnych w sytuacji, gdy nie istnieje obowiązek prawny takiej

rejestracji, mogłoby w realiach konkretnego rynku pracy – w razie spełnienia tego żądania – przyczynić się do rozwiązania trudnej sytuacji życiowej rodziny.

Wszak w przepisie art. 11 ust. 2 ustawy nie chodzi o jakiekolwiek współdziałanie rodziny z pracownikiem socjalnym, ale o takie, które po pierwsze, ma na celu rozwiązywanie trudnej sytuacji życiowej tej rodziny, a po drugie, treść tego współdziałania swą rangą odpowiadać powinna takim doniosłym przypadkom, jakie wskazane zostały w dalszej części omawianego przepisu odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną itd.

W ocenie Sądu, prezentowany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (jak

i decyzji organu pierwszej instancji) automatyzm rozumowania, nie pozwala na przyjęcie, że zaskarżone rozstrzygnięcie, oparte o przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej mieści się – z przyczyn, o których mowa wyżej - w granicach uznania administracyjnego.

Wyjaśnienie kwestii wynikających z wyżej prezentowanych zapatrywań Sądu powinno lec u podstaw ponownego rozstrzygnięcia sprawy.

Dlatego należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec jak w sentencji.