Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 4135/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 20
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, , po rozpoznaniu w dniu 30 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2020 r. sygn. akt III SA/Wa 957/20 w sprawie ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 16 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od E. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 25 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 957/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA") w sprawie ze skargi E. K. (dalej: "Skarżąca") uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "Dyrektor") z 16 stycznia 2020 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. (dalej: "Naczelnik") z 28 listopada 2019 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawach skarg na czynności egzekucyjne oraz zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Powyższy wyrok oraz pozostałe powoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

W niniejszej sprawie pismami z 29 października 2019 r. oraz z 19 listopada 2019 r., pełnomocnik Skarżącej wniósł skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości, dokonaną zawiadomieniem z 11 października 2019 r., w której wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz uchylenie czynności egzekucyjnych.

Następnie pismami z 30 października 2019 r. pełnomocnik Skarżącej wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji na podstawie wyżej wymienionych tytułów wykonawczych.

Postanowieniem z 28 listopada 2019 r. Naczelnik odmówił wszczęcia postępowania w sprawach zainicjowanych skargami na czynność egzekucyjną, zarzutami na prowadzone postępowanie egzekucyjne wraz z wnioskami o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutu. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, że zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora przysługiwały wyłącznie zobowiązanemu, którym jest G. K.

Dyrektor postanowieniem z 16 stycznia 2020 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.

W zaskarżonym wyroku WSA w Warszawie uchylił te rozstrzygnięcia. Sąd stwierdził, że nie ma wątpliwości co do tego, iż małżonek zobowiązanego w niniejszej sprawie jest adresatem czynności egzekucyjnych i to on poniesie majątkowe konsekwencje długu. W ocenie WSA, odpowiedzialność małżonka powstaje z mocy prawa, wraz z wystawieniem na niego tytułu wykonawczego, bez konieczności wydawania jakichkolwiek decyzji na niego przez organ podatkowy. WSA stwierdził, że odpowiedzialność ta na etapie postępowania egzekucyjnego jest zbieżna z odpowiedzialnością małżonka zobowiązanego, bo mimo że jego zobowiązanie wynika z długu małżonka i ograniczone jest do majątku wspólnego, ciężar dolegliwości majątkowych jest taki sam. To wszystko oznacza, że tylko wyraźny i konstytucyjnie poprawny zapis ustawy mógłby pozbawić ochrony małżonka niezobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym, a takiego przepisu nie ma. W ocenie WSA w takim wypadku nie można interpretować art. 1a pkt 20 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020r., poz. 1427 ze zm., dalej "u.p.e.a.") jako stojącego na przeszkodzie by przyznać Skarżącej prawo do złożenia zarzutów.

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego wyroku, Dyrektor wniósł o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi oraz uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając na podstawie art. 173 i art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") naruszenie prawa procesowego, tj.:

1. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nie zawarcie w uzasadnieniu skarżonego wyroku wszystkich elementów, o których mowa w powyższym przepisie, tj. wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia przez nieskonkretyzowanie, które konkretnie przepisy postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy w ocenie Sądu w niniejszej sprawie zostały naruszone;

- z ostrożności procesowej:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") w związku z art. 1a pkt 20, art. 33 § 1 w związku z art. 27 § 1 pkt 9, art. 54 § 1 i art. 27c u.p.e.a. w związku z art. 29 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm., dalej: "o.p.") przez uchylenie postanowienia Dyrektora z 16 stycznia 2020 r. oraz postanowienia Naczelnika z 28 listopada 2019 r. na skutek błędnego uznaniu przez WSA, że Skarżącej przysługują uprawnienia zobowiązanego, tj. prawo do złożenia zarzutów i skarg na czynności egzekucyjne z uwagi na sięgnięcie do jej majątku;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 33 § 1 w związku z art. 27 § 1 pkt 9, art. 54 § 1 oraz art. 1a pkt 20 u.p.e.a., poprzez niezastosowanie oraz uznanie, że nie zachodzą przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skarg na czynność egzekucyjną z 29 października 2019 r. i z 19 listopada 2019 r. oraz zarzutów wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich wniesienia z 30 października 2019 r., gdyż Skarżącej jako podmiotowo uprawnionej przysługuje prawo do złożenia zarzutów i skarg na czynności egzekucyjne;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a., przez uchylenie postanowienia Dyrektora z 16 stycznia 2020 r. oraz postanowienia Naczelnika z 28 listopada 2019 r. ze względu na naruszenie prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, w sytuacji gdy do takiego naruszenia nie doszło.

Zdaniem Dyrektora, powyższe naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż było bezpośrednim powodem uwzględnienia skargi i uchylenia wskazanych na wstępie postanowień.

Na podstawie art. 173 i art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi (z ostrożności procesowej) zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 29 § 1 i § 2 o.p. w związku z art. 31 § 1 i § 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. -Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.) w związku z art. 1a pkt 20 u.p.e.a., przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez WSA, że małżonek zobowiązanego mocą powyższych przepisów staje się uprawnionym podmiotowo do złożenia zarzutów i skarg na czynności egzekucyjne, podczas gdy art. 29 § 1 o.p. nie tworzy statusu małżonka jako podatnika, lecz jedynie wyznacza zakres jego odpowiedzialności, ograniczając go do majątku wspólnego małżonków;

2. art. 1a pkt 20 u.p.e.a. w związku z art. 33 § 1 w związku z art. 27 § 1 pkt 9 i art. 54 § 1 u.p.e.a., przez jego niewłaściwe zastosowanie, przez błędne przyjęcie przez WSA, że Skarżącej pomimo tego, że nie jest zobowiązanym, przysługują uprawnienia zobowiązanego, tj. prawo do złożenia zarzutów i skarg na czynności egzekucyjne.

Dyrektor oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

Skarżąca wywiodła odpowiedź na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.: "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 p.p.s.a.). Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie Dyrektor zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna (Skarżąca) nie zażądała jej przeprowadzenia, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.

Mimo, że w skardze kasacyjnej postawionych zostało kilka zarzutów - zarówno naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego - to kwestia sporna pozostaje w sprawie jedna. Dotyczy ona tego, czy małżonkowi zobowiązanego w przypadku prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i tego małżonka przysługuje prawo do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oraz do złożenia skargi na czynności egzekucyjne.

W tym zakresie skład orzekający podziela stanowisko wyrażone przez NSA w wyroku z 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 2965/21, w związku z czym posłuży się dalej - w odpowiednim zakresie - argumentacją tam zaprezentowaną.

Rozstrzygając sporne zagadnienie należy zgodzić się z egzekucyjnym organem odwoławczym, że skoro Skarżąca nie jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a § 1 pkt 20 u.p.e.a., to nie przysługują jej uprawnienia zarezerwowane wyłącznie dla zobowiązanego, a do takich uprawnień należy prawo do złożenia zarzutów w oparciu o art. 33 § 1 w związku z art. 27 § 1pkt 9 tej ustawy oraz do złożenia skargi na czynność egzekucyjną na mocy art. 54 § 1 u.p.e.a.

Kluczowe znaczenie ma w tym kontekście właściwe odczytanie pojęcia "zobowiązany" na gruncie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podmiotem uprawnionym do wniesienia zarzutów oraz skargi na czynność egzekucyjną jest zobowiązany. Jego legitymacja do wniesienia skargi wynika wprost z art. 54 § 1 u.p.e.a. ("Zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego"). Z kolei art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., jako jeden z elementów tytułu wykonawczego wymienia pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a pośrednio wynika także z art. 35 § 1 zdanie pierwsze u.p.e.a., stosownie do którego wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie wstrzymuje tego postępowania (zob. K. Defecińska-Tomczak [w:] Doradca podatkowy w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, Warszawa 2012, wyd. LEX).

Z kolei zgodnie z zawartą w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. definicją legalną, zobowiązanym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osoba lub jednostka, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony albo określony, ale zachodzi obawa, ze brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. Jak przyjęto w doktrynie pojęcie zobowiązanego może występować w dwóch znaczeniach. Po pierwsze, zobowiązany jest tym podmiotem, na który został nałożony obowiązek określonego zachowania się (działania lub zaniechania) i który nie wykonał tego obowiązku w terminie [(zob. Z. Leoński, Egzekucja administracyjna..., s. 114–115; P. Rączka, T. Jędrzejewski, Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w administracji [w:] K. Lubiński (red.), Studia z prawa publicznego, Toruń 2001, s. 88; K. Płocica, Zobowiązany czy dłużnik..., s. 119)]. Pojęcie zobowiązanego w tym znaczeniu ma charakter materialnoprawny. Po drugie, przez zobowiązanego należy rozumieć podmiot wskazany w tytule wykonawczym, czerpiący uprawnienie do brania udziału w postępowaniu egzekucyjnym w administracji z faktu wskazania go w tytule wykonawczym.

Zamieszczenie przez ustawodawcę w tekście ustawy definicji legalnej determinuje ustalanie znaczenia tego pojęcia w procesie wykładni ustawy i aktów wykonawczych do niej w ściśle określony przyjęty w tej definicji sposób. (por. M. Zieliński - Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki, Warszawa 2002, s. 189-192 i 203). Nie jest w związku z tym dopuszczalne nadawanie tym samym wyrazom, czy wyrażeniom w obrębie danego aktu prawnego znaczeń odmiennych, niż wynikające z definicji legalnej w nim zamieszczonej.

W podanym znaczeniu małżonek zobowiązanego ponoszący odpowiedzialność z majątku wspólnego (art. 41 § Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) nie jest zobowiązanym i z tego względu nie było podstaw wskazywania małżonka w tytule wykonawczym jako zobowiązanego. Powyższe należy zestawić z zawartą w art. 26 o.p. regulacją, zgodnie z którą podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Doprecyzowaniem tego przepisu jest art. 29 § 1 o.p., który stanowi, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność za zobowiązania, o której mowa w art. 26 o.p. obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. A zatem przepis art. 29 § 1 o.p. stanowi lex specialis w stosunku do regulacji zawartej w art. 26 o.p., przy czym ustalenie tej regulacji nie rozciąga się na majątek odrębny małżonka podatnika.

Skoro art. 1a pkt 20 u.p.e.a wprowadził legalną definicję zobowiązanego, to przepisy ustawy łączą prawo do zarzutów z osobą zobowiązanego w rozumieniu tego przepisu. W konsekwencji w art. 27 § 1 pkt 9 tej ustawy przewidziano, iż tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a w art. 27c wyraźnie i jednoznacznie zróżnicowano małżonka i zobowiązanego, traktując tylko tego jednego jako zobowiązanego. Zgodnie z art. 27c u.p.e.a., obowiązującym w dacie wszczęcia egzekucji, jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawie się na oboje małżonków. Odpowiednio do tego, odpowiedzialność zobowiązanego (podatnika) obejmuje jedynie jego majątek odrębny i majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Jeśli zatem ustawa w art. 27c wyraźnie różnicuje zobowiązanego i jego małżonka, traktując tylko jednego z małżonków za zobowiązanego, wówczas - przynajmniej w zakresie egzekucji należności stanowiących zobowiązania podatkowe - musi to oznaczać, że wymieniony przepis ma zastosowanie właśnie wtedy, gdy tylko jeden z małżonków jest zobowiązanym w rozumieniu ustawy, a drugi takiego statusu nie ma, a jedynie zachodzi podstawa do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka (por. wyroki NSA: z 18 stycznia 2006 r., II FSK 146/05; z 17 stycznia 2008 r., II GSK 335/07; z 15 lutego 2010 r., II FSK 1415/08; z 12 marca 2020 r., II FSK 1570/18; z 22 września 2020 r., II FSK 1706/18). Stanowisko to znajduje również potwierdzenie w literaturze przedmiotu (por. np. D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz 2005, Wrocław 2005, s. 283-289). Jednocześnie jednak, gdy egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych treść art. 27c u.p.e.a. wskazuje w sposób wyraźny, że przepis ten stanowi uzupełnienie art. 27 tej ustawy. W takim tylko zakresie ten związek zachodzący między wymienionymi przepisami uzasadnia wniosek, że naruszenie przepisu art. 27c u.p.e.a. należy traktować tak samo jak niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., do którego odnosi się art. 33 § 1 pkt 10 tej ustawy.

Wbrew temu co przyjął WSA legitymacja do wnoszenia środków prawnych przez zobowiązanego ma charakter formalny – wynika z samego faktu wskazania w tytule wykonawczym tego podmiotu jako zobowiązanego. Podmiot niewskazany w tytule wykonawczym jako zobowiązany nie może wnosić środków prawnych przysługujących zobowiązanemu ani żądać uznania go za zobowiązanego – uczestnika postępowania, nawet jeżeli na podmiocie tym istotnie ciąży egzekwowany obowiązek. Prawidłowość wskazania konkretnego podmiotu jako zobowiązanego ma znaczenie na etapie sporządzania tytułu wykonawczego przez wierzyciela oraz w toku postępowania egzekucyjnego – dla oceny zasadności zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego. Jedyne odstępstwo od tej zasady stanowi przyznanie legitymacji do zarzutów podmiotowi błędnie wskazanemu w tytule wykonawczym jako zobowiązany (art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a.). Jest to jednak usprawiedliwione tym, że pozwala temu podmiotowi na kwestionowanie dopuszczalności prowadzenia egzekucji przeciwko niemu.

W rozpoznawanej sprawie Skarżąca bez wątpienia nie jest zobowiązanym. Egzekucja, w toku której zajęto mienie stanowiące współwłasność Skarżącej dotyczyła bowiem niewykonania obowiązku przez jej męża. W świetle literalnej wykładni art. 33 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 1a pkt 20 i art. 27 § 1 pkt 9 oraz art. 54 § 1 u.p.e.a. nie można więc przyjąć, że Skarżąca była uprawniona do skutecznego wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz do złożenia skargi na czynność egzekucyjną. Uprawnionym do dokonania tych czynności postępowania egzekucyjnego był jedynie mąż Skarżącej – zobowiązany według art. 1a pkt 20 tej ustawy.

Jak to zauważył NSA w wyroku z 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 2965/21, zagadnienie to nie było jednolicie rozstrzygane w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. Podzielając prezentowane tam stanowisko, należy stwierdzić, że ponad wszelką wątpliwość małżonek zobowiązanego odpowiadający za zobowiązania współmałżonka z majątku wspólnego nie został wskazany w definicji legalnej zobowiązanego w art. 1a pkt 2o u.p.e.a. Wbrew jednoznacznemu brzmieniu wskazanych przepisów wyprowadzając wniosek o uprawnieniu małżonka zobowiązanego do złożenia zarzutów, WSA dokonał wykładni contra legem. W kognicji sądów administracyjnych nie leży jednak usuwanie następstw powstałych niespójności uregulowań prawnych w sposób wykraczający poza granice poprawnej metodologicznie wykładni. Sąd wkraczałby wówczas w uprawnienia ustawodawcy, zaś jego orzeczenia miałyby charakter prawotwórczy i wykraczałyby poza zakres przyznanej mu władzy sądowniczej (wyroki NSA: z 1 kwietnia 2009 r., I FSK 1953/07; z 6 stycznia 2010 r., II FSK 1155/08).

Za przyjęciem tego rodzaju oceny przemawia również zmiana stanu prawnego od 30 lipca 2020 r. Z tym dniem weszły w życie przepisy ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070). W ustawie nowelizującej dokonano istotnych zmian w zakresie stanu prawnego odnoszącego się do rozpoznawanego zagadnienia spornego. Uchylony został dotychczasowy art. 27c oraz wprowadzono szczegółowe regulacje dotyczące prowadzenia egzekucji z majątku osobistego zobowiązanego i majątku wspólnego (art. 27e), sprzeciwu przysługującego małżonkowi zobowiązanego (art. 27f), praw przysługujących małżonkowi zobowiązanego (art. 27g) oraz skutków prawnych jakie wiążą się z ostatecznym oddaleniem lub uznaniem sprzeciwu małżonka zobowiązanego (art. 27h). Na podstawie tych regulacji sprzeciw małżonka zobowiązanego jest swoistym środkiem zaskarżenia, służącym małżonkowi zobowiązanego do obrony przed egzekucją z majątku wspólnego. Na podstawie tych obecnie obowiązujących regulacji małżonek zobowiązanego, wnosząc sprzeciw zmierza do wykazania, że nie jest dopuszczalna egzekucja z majątku wspólnego. W ramach sprzeciwu jest uprawniony do podnoszenia, że doszło do ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. Małżonek zobowiązanego może wnieść sprzeciw po wszczęciu egzekucji. Wprawdzie tytuł wykonawczy zawiera m.in. pouczenie zobowiązanego o przysługującym jego małżonkowi prawie do wniesienia sprzeciwu w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym (art. 27 § 1 pkt 9a u.p.e.a.), ale warunkiem dopuszczalności wniesienia sprzeciwu, nie jest wcześniejsze doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Nie budzi zatem wątpliwości, że wprowadzając ten szczególny środek prawny chroniący małżonka zobowiązanego jednoznacznie wskazano, ze nie może on być wiązany z zarzutami przysługującymi zobowiązanemu. Przekonuje o tym uzasadnienie rządowego projektu tej nowelizacji (Sejm RP VIII kadencji druk nr 3753), w którym stwierdzono, że przepisy te przyznaje małżonkowi zobowiązanego prawo uczestniczenia w egzekucji z majątku wspólnego z chwilą wniesienia sprzeciwu albo wniosku o udzielenie informacji, o którym mowa w art. 27e § 4 u.p.e.a. Zauważono, że w oparciu o wprowadzone regulacje małżonek zobowiązanego będzie więc uprawniony do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, będzie uprawniony do kwestionowania czynności egzekucyjnych podjętych w egzekucji z majątku wspólnego. Będzie jednak uczestniczył na prawach zobowiązanego jedynie w egzekucji z majątku wspólnego, nie zaś w całym postępowaniu egzekucyjnym. Równocześnie podkreślono, że na podstawie tych regulacji małżonek zobowiązanego nie będzie miał prawa podnoszenia braku wymagalności należności pieniężnej czy też błędu co do osoby zobowiązanego, nie będzie uprawniony do wnoszenia zarzutów, wnoszenia o umorzenie postępowania egzekucyjnego itd. Takie uprawnienia w dalszym ciągu zarezerwowane są wyłącznie dla zobowiązanego, który odpowiada za należność pieniężną całym swoim majątkiem. Z tych zapewne względów nie wprowadzono regulacji, które odpowiadałyby ocenie wyrażonej w zaskarżonym wyroku o przyznaniu małżonkowi zobowiązanego w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego uprawnień przysługujących zobowiązanemu.

W związku z powyższymi wywodami, niecelowe jest odnoszenie się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Przedstawiona ocena dotycząca braku podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia przesądziła o zasadności skargi kasacyjnej i skutkowała wydaniem orzeczenia merytorycznego przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 151 p.p.s.a. Dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnia wskazanych wyżej przepisów prawa stanowi wiążącą ocenę prawną w rozumieniu art. 153 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o art. 209, art. 203 pkt 2 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.

Paweł Borszowski Sławomir Presnarowicz Tomasz Zborzyński