Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 974/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 11 grudnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant asystent sędziego Nina Krzemieniewska - Oleszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2012 roku przy udziale --- sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r., nr [....], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., w dalszej części uzasadnienia, jako K.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139 poz. 992 ze zm., powoływana także, jako ustawa), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...]r., nr [...], odmawiającą A.C. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad siostrzenicą N. S..

W toku postępowania ustalono, iż A. C. w dniu 25 maja 2012r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrzenicą N. S., dla której wnioskodawczyni, postanowieniem Sądu Rejonowego w Z., III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [..]r., w sprawie sygn. akt [...], została ustanowiona opiekunem prawnym. Ponadto skarżąca przedłożyła organowi pisemne oświadczenie, że od czasu wyrejestrowania się z Powiatowego Urzędu Pracy w Z., tj. od lipca 2011r. nie podejmowała zatrudnienia, ponieważ musiała opiekować się chorą siostrzenicą. Wcześniej rodziną zastępczą i opiekunem prawnym dla N. S. była jej babcia J. S., która jednak z powodu wieku (75 lat) i stanu zdrowia nie może sprawować opieki na całkowicie ubezwłasnowolnioną wnuczką. W tej sytuacji skarżąca stała się jedyną najbliższą osobą, która może sprawować opiekę nad siostrzenicą, ponieważ jej oboje rodzice nie żyją i nie ma rodzeństwa.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku organ I instancji, powołując się na treść art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jednocześnie wyjaśniając, iż pomimo tego, iż skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad siostrzenicą, to jednak nie jest osobą spokrewnioną, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, wobec czego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

Odwołanie od decyzji organu I instancji złożyła A. C., która nie zgodziła się z podjętym rozstrzygnięciem wskazując, iż sprawuje nad siostrzenicą opiekę faktyczną i prawną, ponieważ rodzice siostrzenicy nie żyją, nie ma również rodzeństwa. Ponadto siostrzenica jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, wymagającą stałej całodobowej opieki.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...]r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie wyjaśniło, iż z akt sprawy wynika, że A.C. nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (wyrejestrowała się z urzędu pracy dnia 6 lipca 2011r.), w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną siostrzenicą N. S.. Sąd Rejonowy w Z., III Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia [...] r., w sprawie sygn. akt [...], powierzył skarżącej obowiązki opiekuna prawnego nad całkowicie ubezwłasnowolnioną N. S..

Następnie organ odwoławczy przytoczył treść art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej także jako K.r. i o.), z którego wynika, iż obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, przy czym zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem (art. 129 § 1 K.r.o.). Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, natomiast krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Spośród krewnych w linii bocznej obowiązek alimentacyjny dotyczy jedynie rodzeństwa.

Kolegium podkreśliło, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest stwierdzenie przynależności, osoby ubiegającej o to świadczenie, do kręgu najbliższych krewnych, do których zalicza się np. matkę, ojca, dzieci, a także dalszych krewnych, z tym jednak zastrzeżeniem, że musi na nich ciążyć obowiązek alimentacyjny, który dotyczy krewnych w linii prostej (np. dziadek – ojciec – syn – wnuk), a także rodzeństwo. Prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje natomiast krewnym w linii bocznej, do których zaliczyć można np. kuzynów, rodzeństwo rodziców.

W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że na A.C. nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem jej siostrzenicy N.S., bowiem nie jest ona jej krewną w linii prostej. Rozszerzony zakres osób upoważnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie zmienia w żaden sposób sytuacji prawnej wnioskodawczyni. Nie jest ona bowiem osobą zobowiązaną do alimentacji, ani jako krewna w linii bocznej, ani jako opiekun prawny N. S.. W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie A. C. jest spokrewniona z N. S. – pokrewieństwo w linii bocznej – jest jej ciotką (siostrą jej matki), nie spełnia jednak dalszej części tej normy – nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Natomiast w odniesieniu do osób innych niż ojciec, matka i opiekun faktyczny dziecka, ustawodawca uzależnił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny A.C. w stosunku do N. S. powstałby zgodnie z wymogami art. 121 § 1 K. r. i o. dopiero po jej przysposobieniu.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego wniosła A. C., powołując się na argumenty podnoszone w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., nr 270, powoływana dalej jako P.p.s.a.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei przepis art. 135 P.p.s.a. stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a..

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, należało stwierdzić, że zaskarżone orzeczenie narusza przepisy prawa materialnego w stopniu określonym w cytowanym przepisie.

Z naruszeniem prawa materialnego mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym stanie faktycznym została zastosowana błędna subsumcja prawa, a więc organ nie zastosował przepisu, który winien był zastosować lub też dokonał wadliwej wykładni zastosowanego prawa.

W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest pomiędzy stronami niesporny. Skarżąca jest ciotką (siostrą matki) niepełnosprawnej – całkowicie ubezwłasnowolnionej N. S., nad którą sprawuje stałą opiekę prawną i faktyczną. Skarżąca jest także jedynym członkiem rodziny niepełnosprawnej siostrzenicy, który opiekę taką może wykonywać.

Kluczowym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest wykładnia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w oparciu o który organy obu instancji uznały, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie matce lub ojcu dziecka, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25.lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podejmując się wykładni powyższej normy należy w pierwszym rzędzie wskazać, iż obowiązek prokonstytucyjnej wykładni ustaw spoczywa zarówno na sądach, jak i na organach administracji publicznej (vide: K. Gonera, E. Łętowska, Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności PiP 5/08/23,26). Argumentów dla dokonania tego typu wykładni dostarcza Trybunał Konstytucyjny, który w dwóch wyrokach analizował przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008r., w sprawie o sygn. akt P 27/07 (OTK-A 2008/6/107) Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu tegoż wyroku Trybunał wskazał, że w sprawie miał do czynienia z pominięciem ustawodawczym, upoważniającym do kontroli konstytucyjności obowiązującego aktu normatywnego z punktu widzenia tego, czy w jego przepisach nie brakuje unormowań, bez których może on budzić wątpliwości natury konstytucyjnej.

Natomiast wyrokiem z dnia 22 lipca 2008r., w sprawie o sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008/6/109) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:

1). art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b omawianej ustawy, w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla której stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, przyjętych przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989r. (Dz. U. nr 120 z 1991 poz. 526 z zm.);

2). art. 58 ust. 1 ustawy, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po dniu 31.sierpnia 2005r. osobie ustanowionej rodziną zastępczą spokrewnioną i otrzymującą do dnia wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek stały, jest niezgodny z art. 2 i art. 18 Konstytucji.

Ponadto wyrokiem z dnia 15 listopada 2006r., w sprawie sygn. akt P 23/05 (OTK-A 2006/10/151) Trybunał orzekł, że: art. 27 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998r., nr 64, poz. 414 ze zm.) w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do zasiłku stałego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Wraz z wejściem w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do zasiłku stałego zostało przekształcone w uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego (art. 58 ust. 1 omawianej ustawy). Tym samym argumenty prawne przy dekodowaniu przez Trybunał normy prawnej zbudowanej na podstawie art. 27 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej, pomimo jej uchylenia, pozostają w pełni przydatne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 18 lipca 2008r. Trybunał podtrzymał linię orzecznictwa, zaprezentowaną w wyroku z dnia 15 listopada 2006r. – oba przepisy (art. 27 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) dotyczą tej samej materii; w obu występują te same relewantne kryteria zgodności zaskarżonych przepisów z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji, zasadą równości (cz. III pkt 3 uzasadnienia wyroku TK z dnia 18 lipca 2008 r.).

Kluczowym problemem dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest odpowiedź na pytanie czy prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 1, w związku z art. 3 pkt 16 omawianej ustawy pozwala uznać, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje także osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko pełnoletnim członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wobec którego osoby tej nie obciąża obowiązek alimentacyjny, a jednocześnie osoba ta jest jedynym członkiem rodziny osoby niepełnosprawnej, która się nią opiekuje.

Dokonując prokonstytucyjnej wykładni powołanych wyżej przepisów –przy uwzględnieniu przywołanych wyroków Trybunału – może dekodować normę prawa materialnego na potrzeby rozstrzygnięcia niniejszej sprawy bez potrzeby przedstawienia Trybunałowi pytania prawnego na podstawie art. 193 Konstytucji.

Problem wyczerpującego określenia kręgu osób będących adresatami świadczenia pielęgnacyjnego (wcześniej zasiłku stałego w związku z pielęgnacją dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności) był problemem spornym w orzecznictwie. I tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 marca 2002r. w sprawie sygn. akt II RN 141/01, OSNP 24/02/584 uznał sądowe uzupełnienie ustawowego katalogu uprawnionych za niedopuszczalne, podczas gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 listopada 2006r. rozstrzygnął to zagadnienie odmiennie dopuszczając taką możliwość. Odwołując się do stanowiska Trybunału należy wskazać, że skoro członek najbliższej rodziny (brat/siostra, siostrzenica, bratanek/stryj, dziadek/babka czy też syn/córka) wywiązuje się ze swych obowiązków – moralnych i prawnych – wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to odeń rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Wybranie z kręgu osób jedynie niektórych i przyznanie wyłącznie im prawa do świadczenia, narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno – ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Ponadto godzi w konstytucyjne nakazy: ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji).

Z konstytucyjnej zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa, należących do określonej kategorii. Relewantnymi cechami wspólnymi opiekunów, których dotyczy art. 17 ust. 1 ustawy i opiekunów tym przepisem nieobjętych są po pierwsze – sprawowanie opieki nad członkiem rodziny wymagającym stałej pielęgnacji, a po wtóre – niepodejmowanie z tego powodu pracy. Na tym tle odmowa udzielenia wsparcia osobom bliskim – ciotce w sprawowaniu opieki nad ubezwłasnowolnioną całkowicie siostrzenicą – podważałaby racjonalność ustawodawcy. Jest to tym bardziej jaskrawe, że godnie z art. 18 Konstytucji rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, zaś rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji).

Kontynuując wskazać należy, iż opieka rozumiana, jako: troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, strzeżenie, dozór (vide: Słownik języka polskiego, pod red. W. Doroszewskiego; PWN 1963 t. V s. 1025 znaczenie 1; Słownik języka polskiego, pod red. M. Szymczaka PWN 1992 t. 2 s. 526; znaczenie 1; Słownik frazeologiczny języka polskiego, pod red. S. Skorupka, WP 2002 t. 1 s. 605), jest pojęciem obejmującym znacznie dalej idące obowiązki, niźli tylko dawanie utrzymania. Uwzględniwszy cel ustawy brak jest podstaw, by rodzina nie mogła uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego, gdy spełnione są wszystkie przesłanki z art. 17 ust. 1 omawianej ustawy. Nie ulega wątpliwości, że osobiste starania o utrzymanie, stanowi realizację obowiązku alimentacji osoby, które nie jest i zapewne nigdy nie będzie w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 135 § 2 K. r. i o.). tym samym alimentacja nie może być postrzegana jedynie jako realizacja ustawowego obowiązku.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 15 listopada 2006r. Trybunał nie warunkował prawa do zasiłku stałego od tego, czy osoby ubiegające się o to świadczenie były obciążone ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym. Wskazał jedynie, że wątpliwości co do możliwości nabycia prawa do zasiłku stałego wzmaga fakt, że rodzeństwo oraz krewni w linii prostej (zstępni i wstępni) byli i są obciążeni obowiązkiem alimentacyjnym (vide: część III pkt 4 uzasadnienia wyroku). Trybunał nie podzielił zatem wątpliwości, które mogłyby przemawiać za odmową prawa do zasiłku stałego na rzecz osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. W uzasadnieniu wyroku z dnia 22 lipca 2008r., Trybunał nie wskazał na obowiązek alimentacji jako cechę relewantną (vide: część III pkt 4. 3 uzasadnienia wyroku). W uzasadnieniu wyroku z 18 lipca 2008r., Trybunał – omawiając wyrok z dnia 15 listopada 2006r. – również nie wskazał obowiązku alimentacji, jako relewantnej cechy wspólnej opiekunom, a w dalszej części rozważań – po podtrzymaniu owej linii orzecznictwa – wśród relewantnych kryteriów oceny zgodności zaskarżonych przepisów z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadą równości, wymienił obowiązek alimentacyjny spoczywający na osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem (vide: cz. III pkt 3 uzasadnienia wyroku).

Siostrzenica jest zstępną siostry (rodzeństwa w rozumieniu art. 128 i art. 129 § 1 K. r. i o). Na ciotce nie ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny wobec siostrzenicy, co nie oznacza wszakże, że przez prawo nie jest postrzegana jako członek rodziny. Zstępna rodzeństwa jest członkiem rodziny, należącym nadto do kręgu spadkobierców ustawowych (art. 934, art. 935 § 1 Kodeksu cywilnego).

Wykładnią prawa jest operacja myślowa nieograniczająca się do wykładni jednego przepisu (zwłaszcza ograniczona jedynie do wykładni językowej), lecz operacja, w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów (vide: M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki, Warszawa 2002 r. s. 47 i n.; Z. Ziembiński, Logika praktyczna, Warszawa 2002 r., s. 230). Normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 grudnia 2002r., w sprawie sygn. akt P 6/02, OTK-A 2002/7/91). Koniecznym jest więc sięgnięcie do zasad wykładni, zgodnie z którymi znaczenie przepisu zależy nie tylko od jego językowego sformułowania (kontekst językowy), ale także od treści innych przepisów (kontekst systemowy) oraz całego szeregu wyznaczników pozajęzykowych takich jak cele, funkcje regulacji prawnej i przekonania moralne (L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów – Komentarz, Toruń 2002 r., s. 77). Sądy winny stosować Konstytucję wprost, kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe. Wykładnia przepisu w zgodzie z Konstytucją to odszukanie – spośród kilku możliwych znaczeń przepisu uzyskanych za pośrednictwem reguł wykładni – takiego sensu normatywnego, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją – zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2000r., w sprawie sygn. akt SK 18/99, OTK 7/00, s.1273).

Zgodnie z art. 7 Konstytucji i art. 6 K.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Nie tylko sądy, lecz i organy administracji publicznej, winny stosować Konstytucję wprost (art. 8 ust. 2 Konstytucji), mając obowiązek dokonywania wykładni ustaw i przepisów niższego rzędu, przy zastosowaniu podstawowej dyrektywy wykładni, mającej znaczenie systemowe – wykładni w zgodzie z Konstytucją. Tym samym dekodowanie normy zawartej w art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 16 omawianej ustawy winno nastąpić przy pomocy wskazanych powyżej trzech wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Na aspekt prawotwórczy orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów – w tym sądów administracyjnych – trafnie zwraca uwagę doktryna (vide: R. Hauser, J. Trzciński; Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, LexisNexis 2008 s. 41-43; oraz A. Gomułowicz, Aspekt prawotwórczy sądownictwa administracyjnego, WoltersKluwer 2008 s. 121 i n.).

Mając na uwadze to, co zostało powyżej powiedziane należy wskazać, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, bowiem zasadzała się na błędnej wykładni art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, poprzez przyjęcie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie matce lub ojcu dziecka, innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny albo opiekunowi faktycznemu dziecka przy spełnieniu dalszych kryteriów określonych w tym przepisie, a jednoznaczne sformułowanie powołanego przepisu wyłącza możliwość uznaniowego rozszerzenia przez organ orzekający kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Biorąc pod uwagę zaprezentowaną wyżej argumentację, mającą oparcie, tak w orzecznictwie, jak i w doktrynie należy uznać, że nie ma uzasadnienia dla wskazanej przez organy interpretacji art. 17 ust. 1 ustawy. Dotyczy to zawężenia grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia rodzinnego wyłącznie do tych osób, które opiekują się jedynie osobami, wobec których ciąży obowiązek alimentacyjny. Takie rozumienie powyższego przepisu powoduje utratę gwarancję równego traktowania przez prawo osoby, która poświęcając się opiece nad krewnymi, wobec którego nie ma obowiązku alimentacyjnego, ale dla której jest jedynym członkiem rodziny (art. 3 pkt 16 ustawy) i dla sprawowania tej opieki rezygnuje ze swojej aktywności zawodowej i zarobkowej.

Interpretacja omawianego przepisu, jaką zastosował organ, nie jest trafna i nie jest zgodna z konstytucyjną zasadą równości (vide: wyrok NSA z dnia 10 lutego 2010r., w sprawie sygn. akt I OSK 1873/10, Lex nr 990201; wyrok WSA w Ł. z dnia 22 września 2010r., w sprawie sygn. akt II SA/Łd 582/10; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 stycznia 2012r., w sprawie sygn. akt II SA/Bk 856/11; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 listopada 2008r., w sprawie sygn. akt IV SA/Po 210/08; wyrok WSA w Lublinie z dnia 12 października 2010r., w sprawie sygn. akt II SA/Lu 593/10, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 6 kwietnia 2011r., w sprawie sygn. akt II SA/Sz 196/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto wykładnia dokonana przez organ odwoławczy naruszając zasady sprawiedliwości społecznej, stanowi niekonstytucyjną dyskryminację (vide: wyrok TK z dnia: 3 września 1996r., w sprawie sygn. akt K 10/96, OTK 1996/4/33; wyrok TK z 16 grudnia 1997r., w sprawie sygn. akt K 8/97, OTK 1997/5-6//70; wyrok TK z dnia 13 kwietnia 1999r. w sprawie sygn. akt K 36/98, OTK 1999/3/40) i pozostaje niezgodna z konstytucyjnymi standardami ochrony rodziny (art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji).

Tym samym z systemu prawa dekodowana winna być norma prawna, która umacnia więź rodzinną i wspiera osoby alimentujące bliskich (w tym poza ustawowym obowiązkiem alimentacji), dotkniętych niepełnosprawnością w stopniu znacznym, także przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzeństwu bądź zstępnym, wstępnym rodzeństwa. (vide: wyrok NSA z dnia 26 lutego 2009r., w sprawie sygn. akt I OSK 533/08, Lex nr 518238, oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl)

Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), w związku art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji, uznając uchylenie zaskarżonej decyzji za wystarczające dla końcowego załatwienia sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę organ zobligowany będzie dokonać wykładni art. 17 ust. 1 ustawy z poszanowaniem konstytucyjnej zasady równości, tak aby umożliwić najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych (art. 153 P.p.s.a.).

m.ch.