Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 902/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 39 ust 1 w zw.  zart 9
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 25
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniająca dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla  realizacji narodowych planów gospodarczych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie: WSA Jacek Bursa (spr.) WSA Krystyna Daniel Protokolant: starszy sekr. sądowy Beata Stefańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2018 r. sprawy ze skargi A. K., A. K. i Y. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2018 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z 19 grudnia 2017 r. znak: [...] Prezydent Miasta K. orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako parcele l. kat. [...] o pow. 0,0124 ha, l. kat. [...] o pow. 0,0138 ha i l. kat. [...] o pow. 0,0356 ha objętą wykazem hipotecznym Iwh [...], stanowiącą w chwili wywłaszczenia własność H. M., wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 13 października 1952 r. nr [...] na cele służbowe PKP.

Odwołanie od ww. decyzji złożyli A. K., A. K. i Y. K., zarzucając naruszenie:

1) art. 7, 8 oraz 77 kpa poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wystarczający - organ nie dochował należytej staranności w zakresie ustalenia, w jakim czasie H. M. złożyła wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania, którego dotyczyła korespondencja odnaleziona w czasie kwerendy w Archiwum Narodowym w K., podczas gdy jednocześnie organ wskazał, że data złożenia tego wniosku uzasadnia sposób rozstrzygnięcia sprawy,

2) art. 7 w zw. z art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez niewłaściwe przyjęcie, że przepis ten, pomimo że ma charakter wyjątku, może być interpretowany rozszerzające i regulować niewskazane w nim kwestie objęte dekretem z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939- 1945, w tym wprowadzać dla tych roszczeń termin na złożenie wniosku i termin przedawnienia, chociaż wprost w przepisie tego nie wskazano.

Wojewoda decyzją z dnia 17 maja 2018r. znak: [...] , na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015, poz. 1774 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano na wniosek z 8 czerwca 2015 r. A. K., A. K. i Y. K. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną na podstawie art. 1 i 2 ust. 1 lit. a) dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. R.P. 1948 r., Nr 10, poz. 138 ze zm.), położoną w K., objętą Lwh [...], stanowiącą własność I. vel H. M., składającej się z parceli gruntowych l. kat. [...],l. kat. [...] i l. kat. [...].

Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji Prezydent Miasta K. ustalił, iż Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. działając w trybie przepisów w/w dekretu z 7 kwietnia 1948 r. oraz postanowień rozporządzenia Prezydenta R.P. z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776) w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 205) orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele służbowe P.K.P. nieruchomości położnych w K. w gm. kat. N. W. przy [...] w tym nieruchomości objętej wykazem hipotecznym w/w Iwh [...]. Ww. orzeczenie stało się prawomocne z dniem 31 grudnia 1952 r.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. dekretu, postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone było na podstawie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776), w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 205), ze zmianami szczegółowo wskazanymi w tym przepisie, w których to zmian jedna dotyczyła odszkodowania, ustalanego na wniosek właściciela (art. 4 ust. 1 pkt 6 dekretu).

Z kolei na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25), rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym utraciło moc, z zastrzeżeniem, że postępowania wywłaszczeniowe prowadzone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. miały być prowadzone na tej samej podstawie aż do czasu wydania ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu (art. 6 tej ustawy). Natomiast nie zakończone postępowania z wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r., miały być prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, zarówno co do wysokości i trybu ustalania odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania (art. 7 ustawy). Jednocześnie ustawa z dnia 29 grudnia 1951 r. postanowiła, że w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. po art. 38 dodaje się nowy artykuł 38 a (który po ogłoszeniu jednolitego tekstu dekretu w Dz. U. z 1952 r., Nr 4, póz. 31 otrzymał oznaczenie - art. 39), zgodnie z którym roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji.

Wobec tego, w celu ustalenia, czy uprawnione podmioty złożyły wniosek o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, organ I instancji podjął szereg czynności wyjaśniających. W wyniku podjętych działań w zasobie archiwalnym Archiwum Narodowego w K. odnaleziono korespondencję prowadzoną w latach 1967 - 1968 pomiędzy Wydziałem Finansowym Prezydium Rady Narodowej m. K. a Wydziałem Finansowym Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Stare Miasto w K. w sprawie roszczeń odszkodowawczych zgłoszonych przez H. M. odnośnie nieruchomości uregulowanej w wykazie hipotecznym Iwh [...] (pismo z 24 czerwca 1967 r. nr [...], pismo z 15 sierpnia 1967 r. nr [...], pismo z 20 listopada 1967 r. nr [...] i pismo z 6 lutego 1968 r. nr [...]). Jednakże kwerenda przeprowadzona w zasobach archiwalnych ww. jednostek, jak też podmiotów wymienionych w treści zaskarżonej decyzji, nie doprowadziła do ujawnienia wniosku o odszkodowanie za wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości złożonego pomiędzy 31 grudnia 1952 r. a 31 grudnia 1955 r. Dlatego organ uznał, iż w rozpatrywanej sprawie nie został dochowany ustawowy termin do złożenia wniosku o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość.

Organ szczegółowo odniósł się do zarzutów podnosząc, iż Prezydent Miasta K. przeprowadził obszerne i wyczerpujące postępowanie dowodowe na okoliczność ustalenia czy H. M. wystąpiła w wymaganym terminie z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Z pozyskanych przez organ I instancji dokumentów wynika, iż w wyniku wystąpienia H. M. dopiero w roku 1967 podejmowane były czynności wyjaśniające dotyczące "pretensji odszkodowawczej (...) do nieruchomości, położnej przy ul. [...] Równocześnie nie sposób przyjąć, iż taka korespondencja pomiędzy ówczesnymi organami byłaby wynikiem pism H. M. złożonymi jeszcze przed 31 grudnia 1955 r., tj. niespełna po 12 latach, zwłaszcza, że sygnatury pism urzędowych wskazują na rejestrację spraw w 1967 r. Z prowadzonej wówczas korespondencji nie wynika również, iż toczyło się jakiekolwiek postępowanie odszkodowawcze za przedmiotową nieruchomość. Następnie zauważyć również należało, iż z decyzji Wojewody z 3 października 2003 r. znak: [...] wynika ponadto, iż I. H. M. wyjechała z Polski do Izraela w terminie do 17 sierpnia1950r., i nabyła obywatelstwo izraelskie co, zdaniem organu odwoławczego pozwala na przyjęcie z dużą dozą prawdopodobieństwa, iż mogła nie posiadać wiedzy o toczącym się w Polsce postępowaniu wywłaszczeniowym w stosunku do przedmiotowych nieruchomości zajętych w okresie wojny 1939 - 1945 - zwłaszcza biorąc pod uwagę ówczesne realia społeczno - polityczne panujące w Polsce oraz nowopowstałe państwo Izrael. Również zgromadzone w aktach sprawy dokumenty archiwalne dotyczące postępowania wywłaszczeniowego wskazują, iż I. H. M. nie brała czynnego udziału w tym postępowaniu, co uzasadniałoby okoliczność niewystąpienia z wnioskiem o ustalenie odszkodowania w wymaganym terminie. Równocześnie należy zauważyć, iż decyzja o wywłaszczeniu została doręczona stronom poprzez wywieszenie na tablicy urzędowych obwieszczeń oraz we właściwym urzędzie (strona 4 "brudnopisu" orzeczenia o wywłaszczeniu, znajdującego się na k. akt 35-36 tomu I), co zgodne było z ówczesnymi przepisami prawa. Jednocześnie należy również wskazać, iż w niniejszym postępowaniu w sprawie odszkodowania nie dokonuje się weryfikacji decyzji o wywłaszczeniu. Ocena zgodności z prawem tej decyzji nie może być przedmiotem niniejszego postępowania, która może nastąpić jedynie w stosownych trybach nadzwyczajnych wskazanych w Kpa.

Odnośnie zaś terminu przedawnienia dla roszczenia odszkodowawczego wskazano, iż przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. utraciły moc obowiązującą na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.). Zgodnie z tymże przepisem przejściowym do ustawy z 1958 r., postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze niezakończone, będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w ustawie z 1958 r., jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania. W pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych.

W niniejszej sprawie postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte przed dniem 1 lipca 1956 r., a odszkodowanie zgodnie z dokonanymi przez organ I instancji ustaleniami za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wówczas ustalone, ani też do chwili obecnej. Fakty te jednoznacznie wskazują, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość powinno było zatem zostać ustalone wówczas według zasad przewidzianych w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949r. Wobec tego zdaniem organu odwoławczego oczywistym jest, że roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu z mocy art. 39 ust. 1 owego dekretu (opublikowano w Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), stanowiącym, iż roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. W przypadkach istnienia sporu, przewidzianego w art. 26b ust. 3, przedawnienie nie biegnie w czasie od wniesienia pozwu do prawomocnego zakończenia sporu, jeżeli pozew został wniesiony w terminie jednego roku od dnia ostateczności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Przedawnienie następuje w każdym razie po upływie sześciu lat, od ostateczności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości.

Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji lub uprawomocniło się przed wejściem w życie niniejszej ustawy - zaczynały biec od daty wejścia w życie tej ustawy. Jeżeli w powyższych sprawach przedawnienie stosownie do przepisów dotychczasowych nastąpiło we wcześniejszym terminie, przedawnienie następowało w terminie obliczonym wg przepisów dotychczasowych. Wobec powyższego organ I instancji prawidłowo ustalił, iż roszczenie odszkodowawcze przedawniło się, gdyż decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna z dniem 31 grudnia 1952 r. upływ terminu przedawnienia musiał być przez organ wzięty z urzędu.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożyli A. K., A. K. i Y. K., zarzucając naruszenie;

- art. 7 w zw. z art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez niewłaściwe przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie do sytuacji, gdy nie wszczęto postępowania z wniosku o odszkodowanie,

- art. 7 ust. 1 w zw. z art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez błędne rozszerzające zastosowanie przepisu o charakterze wyjątku,

- art. 7, 8 oraz 77 kpa poprzez przyjęcie, że okoliczność czy H. M. złożyła wniosek o przyznanie jej odszkodowania przed 31 grudnia 1955 r. została przez organ I instancji dostatecznie wyjaśniona,

- art. 107 kpa w zw. z art. 10 i z art. 11 kpa polegające na braku prawidłowego uzasadnienia decyzji.

W uzasadnieniu zarzutów podkreślono, iż procedura postępowania w sprawie roszczeń odszkodowawczych wynikających z faktu wywłaszczenia nieruchomości na podstawie dekretu z 1948 r., z uwagi na brak przepisów wykonawczych, nie została ustalona i stan taki trwał przez cały okres obowiązywania powołanego dekretu. W szczególności żadne akty (również wydane w okresie późniejszym) nie wprowadzały regulacji, które skutkowałyby przedawnieniem roszczeń o ustalenie odszkodowania w przypadku wywłaszczenia majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny tj. w latach 1939-1945. Odmienny pogląd w tym zakresie przedstawiony w uzasadnieniu decyzji Wojewody należy uznać za błędny. Wynikające z treści art. 7 ust. l ustawy zmieniającej określenie "[n]ie zakończone ostatecznie postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania" oznacza jedynie sytuacje, gdy złożony został wniosek o ustalenie odszkodowania. osoby, które nie złożyły wniosku inicjującego postępowanie odszkodowawcze, i w związku z tym żadne postępowanie z ich wniosku nie pozostawało w toku w chwili wejścia w życie ustawy zmieniającej, nie były adresatami normy określonej w art. 7 ustawy zmieniającej, a zatem nie można było w stosunku do ich sytuacji stosować terminów przedawnienia z dekretu z 1949 r. Dodatkowo w ustawie zmieniającej z 1951 r. rozszerzono zastosowanie przepisów dekretu z 1949 r. jedynie na niezakończone ostatecznie postępowania z wniosku o ustalenie odszkodowania na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. w zakresie, w jakim regulowały one tryb ustalania, wysokość i sposób wypłaty odszkodowania (art. 7 w zw. z art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r.) Oznacza to, że przepisy dekretu 1949 w odniesieniu do roszczeń odszkodowawczych stosowane miały być wyłącznie w ograniczonym zakresie (tryb ustalania, wysokość i sposób wypłaty odszkodowania - a nie do przedawnienia roszczeń o odszkodowanie). Brak uregulowania w jakimkolwiek akcie terminu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych za wywłaszczenie nieruchomości na podstawie dekretu z 1948 r.

Podniesiono także brak prawidłowego uzasadnienia decyzji poprzez nie odniesienie się przez organ do tych w/w argumentów w zakresie art. 7 i art. 6 w/w ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r., które podniesiono w odwołaniu co w efekcie naruszyło zasadę zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu i przekonywania, a nadto miało wpływ na wynik sprawy, gdyż uwzględnienie tych argumentów spowodowałoby inny jej wynik.

Nadto szczegółowo wskazano na brak prawidłowego wskazania podstawy faktycznej ustalenia, że wniosek odszkodowawczy nie został złożony w terminie. Mając wiedzę, że poprzedniczka prawna wnioskodawców wystąpiła z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, organ I instancji nie powinien był ograniczać się do wskazania, że nie ustalono terminu, w którym wniosek złożono i że uprawnienie do jego zgłoszenia wygasło z uwagi na niezłożenie wniosku w terminie (skoro brak jest dowodów wykazujących datę złożenia wniosku, to nie można w ogóle stwierdzić, że uchybiono terminowi). Należało, zgodnie z ogólnymi regułami postępowania administracyjnego podjąć wzmożone, bo uzasadnione niepełną wiedzą tak organu jak i samych wnioskodawców, starania celem ustalenia faktycznej daty złożenia wniosku o odszkodowanie tuż po wywłaszczeniu - skoro to tę okoliczność organ uznawał za decydującą o sposobie rozstrzygnięcia sprawy. Tymczasem organ I instancji zaniechał podjęcia takich czynności, a w konsekwencji naruszył zasady dotyczące sposobu uzasadniania decyzji, tj. wskazywania określonych ustaleń faktycznych i ich podstaw.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Stosownie do art. 151 p.p.s.a. w przypadku nieuwzględnienia skargi Sąd ją oddala.

Zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Wbrew zarzutom skargi, doszło bowiem do stwierdzonego przez organy obu instancji przedawnienia roszczenia o odszkodowanie (a konkretnie do wygaśnięcia prawa do jego dochodzenia), na podstawie art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U z 1952 r. Nr 4, poz. 31), który stanowił, że roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. W kontrolowanej sprawie było to w dniu 1 stycznia 1956 r., gdyż decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna z dniem 31 grudnia 1952 r.

O ile przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. utraciły moc obowiązującą na podstawie art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, to zgodnie z przepisem przejściowym - art. 48 ust. 1 w/w ustawy z 1958 r., postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze niezakończone, będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w ustawie z 1958 r., jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania. W pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych.

W kontrolowanej sprawie postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte przed dniem 1 lipca 1956 r., a zgodnie z dokonanymi przez skarżone organy ustaleniami, odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wówczas ustalone. Z uwagi na to, do dochodzonego odszkodowania znajdują zastosowanie zasady przewidziane w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. Dekret ten w istotnym zakresie został znowelizowany ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r., zmieniającą z dniem 31 stycznia 1952 roku dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Artykułem 1 pkt. 32 ustawy zmieniającej, do dekretu zmienianego z dnia 26 kwietnia 1949 r., dodano art. 38a (w tekście jednolitym, oznaczony jako art. 39), zgodnie z którego ust. 1 roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Z art. 2 ustawy zmieniającej z 29 grudnia 1951 r. wynika, że tracą moc wszystkie przepisy dotychczasowe w sprawach, dotyczących wywłaszczenia nieruchomości, a w szczególności rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym. Z pozostałych przepisów przejściowych ustawy zmieniającej z 29 grudnia 1951 r. wynika, że przepisy znowelizowanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. znalazły zastosowanie m.in. do postępowań, które były prowadzone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. I tak art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej stanowił, że nie zakończone ostatecznie postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania w sprawach, wymienionych w art. 5 i 6, będzie prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. R. P. Nr 27, poz. 197 i Nr 55, poz. 438) zarówno co do wysokości i trybu ustalenia odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania, art. 9 tej ustawy stanowił, że terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji lub uprawomocniło się przed wejściem w życie niniejszej ustawy - zaczynały biec od daty wejścia w życie tej ustawy. Jeżeli w powyższych sprawach przedawnienie - stosownie do przepisów dotychczasowych nastąpiło we wcześniejszym terminie, przedawnienie następowało w terminie obliczonym wg przepisów dotychczasowych, a art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy, że postępowanie wywłaszczeniowe, prowadzone na innych zasadach, niż przewidziane w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. R. P. Nr 27, poz. 197 i Nr 55, poz. 438) i w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy nie zakończone ostatecznym orzeczeniem o wywłaszczeniu zostaje wstrzymane do czasu przedłożenia przez wnioskodawcę zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, określonego w art. 5 powołanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., a po złożeniu wymienionego w ust. 1 zezwolenia postępowanie będzie prowadzone dalej na zasadach przewidzianych w powołanym w ust. 1 dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r., zarówno co do orzeczenia o wywłaszczeniu jak i co do wysokości, trybu ustalenia i sposobu wypłaty odszkodowania.

Ostatni z przytoczonych przepisów ma najistotniejsze znaczenie na płaszczyźnie niniejszego postępowania, ponieważ w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej tj. w dniu 31 stycznia 1952 roku, przedmiotowe postępowanie wywłaszczeniowe było już w toku – wszczęte 1.10.1949r. – lecz nie było jeszcze zakończone, gdyż decyzja o wywłaszczeniu, która następnie uzyskała walor ostateczności, wydana została 13.09.1952 roku.

Analiza przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r., zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych wskazuje, że zamiarem ustawodawcy było ujednolicenie zasad odnośnie postępowań wywłaszczeniowych, które były przeprowadzone w oparciu o różne akty prawne, a także ujednolicenie zasad dotyczących dochodzenia i wypłaty odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości. Przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. wprowadziły także zasadę, że roszczenia odszkodowawcze za wywłaszczone nieruchomości ulegały przedawnieniu, nawet jeśli dotychczasowe akty prawne w oparciu o które dokonano wywłaszczenia, przedawnienia nie przewidywały. Przepis art. 39 (tekstu jednolitego znowelizowanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.) określał zasadę i termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych (mając zastosowanie do odszkodowań za nieruchomości ostatecznie wywłaszczone po jego wejściu w życie), a przepisy przejściowe ustawy zmieniającej z 29 grudnia 1951 r. (art. 7 i art. 9) określały zasady i terminy przedawnienia odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości, w przypadkach w tych przepisach wskazanych.

Wykładnia treści art. 5 ust. 2 ustawy zmieniającej w wskazuje, że postępowania wywłaszczeniowe, które były prowadzone na innych zasadach, niż przewidziane w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r., będą dalej prowadzone na zasadach przewidzianych w tym dekrecie. Zwrot: "zarówno co do orzeczenia o wywłaszczeniu jak i co do wysokości, trybu ustalenia i sposobu wypłaty odszkodowania" oznacza, że postępowania takie w całości będą już prowadzone na takich zasadach jak to przewiduje dekret po nowelizacji, czyli również w zakresie tego, że roszczenia o odszkodowanie ulegają przedawnieniu w terminach wskazanych w art. 39 tekstu jednolitego dekretu po nowelizacji.

Tak więc kompleksowa analiza przepisów ustawy zmieniającej z dnia 29 grudnia 1951 r. wskazuje, że miały one charakter porządkujący i w zakresie roszczeń odszkodowawczych za nieruchomości wywłaszczone, wprowadzały powszechną zasadę, że roszczenia te ulegają przedawnieniu. Inny pogląd, tj. że postępowania te miałyby być prowadzone wg. zasad znowelizowanego dekretu, tyle że nie w zakresie przedawnienia, bo takiego zwrotu w art. 5 ust. 2 ustawy zmieniającej brak, jest zdaniem sądu błędny. W ocenie sądu, zwrot "co do wysokości, trybu ustalenia i sposobu wypłaty odszkodowania" oznacza że mieści się w nim cała regulacja odnośnie roszczeń odszkodowawczych za wywłaszczone nieruchomości.

Wniosek taki można wyciągnąć analizując także uzasadnienia wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - z dnia 3 czerwca 2015 r., I OSK 2375/13 i z dnia 21 kwietnia 2017 r., I OSK 2620/15 - na które powołał się organ I instancji, a które dotyczą spraw w istotnym zakresie zbliżonych do sprawy niniejszej. Ponadto należy wskazać, że w wyroku z dnia 21 kwietnia 2017 r., I OSK 2620/15, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonał także wykładni przepisu art. 9 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r., wskazując, że przewidziany w tej regulacji prawnej termin, mimo że został określony jako przedawnienie, to jest w istocie określonym przez ustawodawcę terminem dochodzenia roszczeń o odszkodowanie, który jest terminem materialnym. Termin materialny należy odróżnić od terminu procesowego, który stanowi okres do dokonania określonej czynności procesowej przez podmioty postępowania administracyjnego. O ile upływ procesowego terminu załatwienia sprawy, nie pozbawia kompetencji do jej załatwienia, o tyle upływ terminu materialnego odnoszący się do strony powoduje wygaśnięcie praw i obowiązków o charakterze materialnym, tj. uprawnienia (roszczenia), a termin ten nie podlega przedłużeniu lub przywróceniu. Upływ takiego terminu skutkujący przedawnieniem roszczenia powoduje, że stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany. Pogląd ten podziela również sąd rozpoznający niniejszą sprawę, przy czym biorąc pod uwagę, że w/w art. 9 był przepisem przejściowym, analogiczną ocenę co do charakteru prawnego zwrotu o przedawnieniu roszczenia, odnieść należy do terminu użytego w art. 39 ust. 1 znowelizowanego dekretu z 1949 roku. Dlatego prawo do roszczenia odszkodowawczego, co do którego nie został złożony wniosek w terminie określonym w art. 39 ust. 1 tekstu jednolitego znowelizowanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. wygasało i tak też było w przedmiotowym wypadku.

Odnosząc się na tej płaszczyźnie rozważań do zarzutów skargi, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 7 ustawy zmieniającej z 29 grudnia 1951 r., należy wskazać, że pogląd skarżących jest prawidłowy, z tym tylko, że ich roszczenie odszkodowawcze wygasło nie na podstawie w/w art. 7, lecz w związku z treścią art. 39 ust. 1 tekstu jednolitego znowelizowanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., dodanego artykułem 1 pkt. 32 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Decyzja o wywłaszczeniu stała się bowiem ostateczna z dniem 31 grudnia 1952 r., a do 31 grudnia 1955 roku, żadna z uprawnionych osób nie zgłosiła wniosku o odszkodowanie.

W zakresie zarzutu skargi odnośnie naruszenia art. 107 kpa w zw. z art. 10 i art. 11 kpa, polegającego na braku prawidłowego uzasadnienia decyzji, należy natomiast wskazać, że uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Okoliczność, iż organ nie odniósł się do argumentacji strony skarżącej, nie miała istotnego znaczenia dla wyniku sprawy ponieważ organ przyjął własny pogląd co do zastosowania w sprawie odmiennej oceny niż sugerowana w odwołaniu, którą w sposób jasny i przejrzysty uzasadnił. W tym sensie brak odniesienia się do poglądu skarżących stanowiło naruszenie zasady przekonywania stron, lecz nie decydowało o sposobie jej rozstrzygnięcia. W tym sensie również argumentacja odnosząca się do naruszenia zasady zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu poprzez nie wzięcie pod uwagę ich stanowiska, również nie może prowadzić do uwzględnienia skargi, gdyż uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Organ zawarł w uzasadnieniu własną ocenę prawną i nie sposób uznać w sposób przekonujący, iż gdyby odnosił się do argumentacji strony to wyraziłby odmienną ocenę niż wskazana w decyzji.

Brak jest również podstaw do uwzględnienia zarzutu dotyczącego ustalenia przez organ, że wniosek o odszkodowanie nie został złożony w terminie. Z akt administracyjnych wynika, iż organ podjął w tym zakresie szereg czynności i przeprowadził w tym zakresie szczegółową kwerendę dokumentów (szczegółowo opisanych w decyzji organu I instancji). Na podstawie treści zebranych dokumentów, dokonał też prawidłowej z logicznego punktu widzenia konkluzji, że do 31 grudnia 1955 roku nie został złożony wniosek o odszkodowanie. W tym zakresie wskazać trzeba, że Sąd podziela wyrażane w orzecznictwie sądowym stanowisko, zgodnie z którym nie można zarzucić niewyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy organom administracji w sytuacji, gdy pomimo dołożenia daleko idących starań, organ administracji nie pozyskał dowodu potwierdzającego tezę strony, w tym wypadku strony skarżącej.

Z powyższego wynika, że organowi administracji nie można zarzucić, że nie zebrał on pełnego materiału dowodnego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślenia wymaga, że wywłaszczenie nastąpiło ponad 60 lat temu, a ewentualny dokument wskazujący na złożenie w terminie wniosku o odszkodowanie również musiałby być złożony ponad 60 lat temu. Z treści art. 80 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego nie oznacza jednak niczym nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych korzystnych dla strony i to w sytuacji kiedy wyczerpujące działania zostały podjęte, a z logicznej analizy dokumentów pozyskanych wynika, że dokument mający potwierdzać tezę strony nie istnieje. W tym zakresie analogicznie wypowiedział się NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 maja 2018 roku wydanym do sygnatury I OSK 1522/16.

Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.