Postanowienie WSA w Szczecinie, sygn. akt I SO/Sz 4/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2014-08-28 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art.260, art.199, art.243 par1 i 246 par.1 pkt 2,art.252,art.255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 28 sierpnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

[...], w związku z zamiarem złożenia skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia 12 czerwca 2014 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej, po wznowieniu postępowania w sprawie podatku akcyzowego złożył urzędowy formularz PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku [...] wskazał, że nie jest w stanie ponieść wielkiego obciążenia, jakim jest opłata sądowa od skargi. Wyjaśnił, że miesięczne wynagrodzenie za pracę na pół etatu wnioskodawcy w kwocie [...] zł pokrywa z trudem koszty funkcjonowania. Wnioskodawca otrzymuje także emeryturę w wysokości [...] zł. Podniósł także, że nie posiada żadnych zapasów ani oszczędności, aby z nich ponieść koszt opłaty sądowej.

[...] wskazał także, że urząd skarbowy oraz urząd celny żądają od niego zapłaty kwot wynikających z zaskarżonej decyzji wydanej za 2009 r.

Wnioskodawca podniósł, że ma na utrzymaniu dwoje wnuków w wieku szkolnym. Wyjaśnił, że ojciec wnuków, a syn wnioskodawcy, zginął w wypadku samochodowym, zaś matka wnuków - synowa jest bezrobotna, otrzymuje jedynie rentę w kwocie [...] zł miesięcznie.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i osobach prowadzących wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawca nie wymienił żadnych osób, pozostawiając pustą rubrykę. Natomiast w oświadczeniu majątkowym podał, że posiada nieruchomość – drogę o pow. 1049 m kw. ieruchomość rolną o pow. 4,15 ha odnośnie mieszkania wpisał: "Od 2008 roku mamy rozdzielność majątkową"; wnioskodawca nie wykazał przedmiotów wartościowych, które mógłby spieniężyć. W rubryce formularza dotyczącej stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca podał, że mieszka samotnie. [...] oświadczył także, że wszystkie dochody z nieruchomości są zajmowane przez komornika.

Wnioskodawca, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2014 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów potwierdzających wykazaną sytuację i uzupełniających dane, przedłożył:

- dwa zaświadczenia pracodawców o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia netto z ostatnich 6 miesięcy: Zakładu Robót Inżynieryjnych sp. z o.o. z siedzibą [...] z 21 lipca 2014 r., z którego wynika kwota [...] zł netto; "[...]" sp. z o.o. w Kołobrzegu, z którego wynika kwota [...] zł netto;

- kopie deklaracji VAT za kwiecień, maj, czerwiec 2014 r., w których z tytułu dostaw zadeklarowano łączną kwotę [...] zł, z tytułu nabycia towarów i usług łączną kwotę [...] zł, oraz nadwyżki podatku naliczonego do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy;

- kopie zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2013 (PIT-28) oraz informacje PIT-28/A, w której zadeklarował przychód z najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnych charakterze opodatkowane stawką 8,5 % w wysokości [...] zł;

- kopie zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez [...] w roku podatkowym 2013 r. (PIT-37), w którym zadeklarował przychody ze stosunku pracy w kwocie [...] zł, z emerytury w kwocie [...] zł, zaliczki pobrane przez płatnika w kwocie [...] zł, dochód po odliczeniu składek w kwocie [...] zł, odliczenie składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł, nadpłatę w kwocie [...] zł;

- kopie pisma ZUS z dnia 16 kwietnia 2014 r., informującego, że wysokość świadczenia emerytalnego od 1 maja 2014 r. wynosi [...] zł, oraz, że dokonywane jest z niego potrącenie komornicze.

Ponadto wnioskodawca oświadczył, że nie może przedstawić wykazu wydatków na konieczne utrzymanie rodziny ani dokumentów potwierdzających ich wysokość, gdyż nigdy nie prowadził takiej ewidencji. Uzyskiwane środki muszą wystarczyć wnioskodawcy na życie, a jeśli uda się wygospodarować jakąś sumę nadwyżki, pomaga wnukom. Odnośnie swojej żony wnioskodawca oświadczył, że prowadzi ona osobne gospodarstwo domowe, mieszka osobno, pod innym adresem, nie utrzymuje z wnioskodawcą kontaktów, nie pomaga w prowadzeniu gospodarstwa domowego, a nadto, że od 2008 r. między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, dlatego też wnioskodawca nie jest w stanie przedłożyć wskazanych w wezwaniu dotyczących żony dokumentów. [...] oświadczył, że nieruchomość gruntowa o pow. 4,15 ha dzierżawiona jest na podstawie umowy, a wnioskodawca uzyskuje z tego tytułu dochód w ½ części co stanowi [...]zł rocznie.

Postanowieniem z dnia 30 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W sprzeciwie od tego postanowienia wnioskodawca przyznał rację Sądowi, iż nie wykazał wszystkich dochodów jak i kosztów, które uzyskuje i ponosi. Jednakże – jak podkreślił, dochody, które uzyskiwane są tylko teoretycznie, nie są dochodami. Podniósł, że ma zajęty rachunek bankowy a także ma pozajmowane przez komorników wszystkie swoje źródła dochodów. Co prawda – jak podniósł - do urzędowego formularza załączył tylko jeden tytuł wykonawczy ale w sprzeciwie wnioskodawca wskazał także pozostałe zajęcia, które w jego ocenie, znacznie przekraczają miesięczne czy roczne dochody strony.

Wnioskodawca wyjaśnił również, iż nie jest w stanie przedłożyć dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej żony ponieważ kategorycznie odmówiła mu ich udostępnienia.

W ocenie strony, fakt posiadania zarejestrowanej na siebie działalności gospodarczej pod nazwą [...] [...], jest dla tej sprawy całkowicie neutralny. Firma ta prowadzi działalności, ale wszystkie jej aktywa są przedmiotem zajęcia komorniczego. Jak podkreślił, to właśnie ta firma jest autorem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], będącej przedmiotem tejże sprawy. Trudno więc mówić o jakimś ukrywaniu tej firmy. Odpowiadając zaś na zarzut, iż strona nie wskazała obrotów, jakie są uzyskiwane w ramach prowadzonych działalności wskazał, że jedyna działalność zarejestrowana na stronę to właśnie firma [...]. Przy tym trudno jest mówić o obrotach w ramach tej działalności, skoro ona nie jest prowadzona ze względu na zajęcia komornicze.

Strona wskazała także, że dochody z wynajmu nieruchomości są przedmiotem zajęcia.

Wnioskodawca następnie wskazał na zajęcia komornicze, które praktycznie pozbawiają go możliwości poniesienia kosztów opłaty sądowej od 8 skarg do Sądu. Zajęcia te to :

1. zajęcie komornika z wniosku Dyrektora Izby Celnej [...] na łączną kwotę ponad [...] zł,

2. zajęcie komornika z wniosku Dyrektora Izby Celnej [...] na łączna kwotę prawie [...] zł,

3. zajęcie komornicze z wniosku Sądu Rejonowego w Kołobrzegu na łączną kwotę [...] zł,

4. zajęcie komornicze z wniosku wierzycieli prywatnych na kwotę ponad [...] zł.

5. zabezpieczenie komornicze Urzędu Skarbowego, na kwotę [...] zł wystawione przez organ podatkowy na poczet ewentualnych, przyszłych zobowiązań strony w podatku od towarów i usług.

Jak podkreślił wnioskodawca, łączna kwota wynikająca z powyższych zajęć i zabezpieczeń przekracza [...] zł i jest to kwota na tyle ogromna, że porównywanie jej do emerytury czy drobnych przychodów wnioskodawcy ma się nijak.

Powyższe, w ocenie strony, wskazuje na niemożliwość uzyskiwania przychodów, z których strona mogła by ponieść koszty postępowań sądowych. Wiadomym jest bowiem, że mając zajęcia komorników sądowego i skarbowego jest wręcz niemożliwe uzyskiwanie dochodów, które nie podlegałyby egzekucji na poczet dokonanych zajęć. W tej sytuacji wykazywanie czegokolwiek odbywa się na zasadzie "mam ale nie mam bo jest zajęte". Przy tym strona wskazała, iż w okresie 2013 i 2014 r. składała skargi do sądów ponosząc koszty postępowań. Przeznaczano na to wszelkie posiadane wcześniej oszczędności i zapasy. Tak więc strona w ostatnich dwóch latach, nie zwracając się o żadną pomoc do Sądu,

poniosła koszty opłat sądowych w kwotach: [...] zł w sprawie [...];w sprawie I SA/Sz 276/14; ca [...] zł w sprawie I SA/Sz 1513/13; [...] zł w sprawie I SA/Sz 1514/13.

Oznacza to w sposób nie mogący budzić żadnych wątpliwości, iż posiadając możliwość poniesienia tych kosztów, strona je ponosiła. Teraz jednak jest zmuszona zwrócić się o prawo przyznania pomocy aby dochodzić swoich racji przed niezawisłym Sądem.

Końcowo, wnioskodawca zwrócił się do Sądu o ponowne rozpatrzenie swojego wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, gdyż chce dochodzić swoich praw przed niezawisłym Sądem. Brak przychylenia się do tego wniosku skutkować będzie pozbawieniem skarżącego skorzystania z jego konstytucyjnego prawa do niezawisłego Sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje:

Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw w niniejszej sprawie został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.

Nie ulega wątpliwości, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05). Pojęcia środków nie można przy tym ograniczać wyłącznie do środków pieniężnych. Ciężar wykazania przesłanek, o których mowa wyżej spoczywa na stronie skarżącej a ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04).

Należy również wskazać, że zgodnie z przepisem art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną do podjęcia działań umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej strony, ale również stanowi regulację, która pozwala stronie na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie okażą się wystarczające do stwierdzenia zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Reasumując, informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa.

Wskazać również należy, że strona inicjując postępowanie sądowoadministracyjne powinna przewidzieć, iż następstwem podjętych przez niego działań będzie konieczność zapłaty wpisu sądowego. W tym celu powinna poczynić stosowne oszczędności. Należy bowiem pamiętać, że zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, choćby w części, ma charakter wyjątkowy.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w oparciu o znajdujące się w aktach dokumenty i oświadczenia strony, przedstawiające jego sytuację majątkową, Sąd stwierdził, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał w sposób wystarczająco przekonujący, że nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie pełnych kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie sprawy do wpisu od skargi w kwocie [...] zł.

W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca, po pierwsze nie podał wszystkich danych dotyczących źródeł utrzymania i wysokości dochodów z tych źródeł, jak też nie potwierdził stosownymi dokumentami tych dochodów, co przyznał w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. W formularzu pominął bowiem fakt, że oprócz wynagrodzenia za pracę w dwóch firmach (Zakład Robót Inżynieryjnych [...] Oddział i "[...]" Sp. z o.o.) oraz emerytury ma zarejestrowaną na siebie działalność gospodarczą pn. "Zakład Robót Inżynieryjnych "[...] [...]" i posiada status aktywnego przedsiębiorcy, co zostało ustalone na podstawie Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dostępna w Internecie pod adresem https://prod.ceidg.gov.pl). Pomimo potwierdzenia faktu prowadzenia działalności gospodarczej w sprzeciwie wnioskodawca w dalszym ciągu nie ujawnia jednak dochodów osiąganych z tej działalności, powołując się na fakt zajęcia komorniczego. Zauważyć należy również, iż do sprzeciwu wnioskodawca dołączył jedynie pisma informujące go o zajęciach komorniczych, zajęciach wierzytelności, rachunku bankowego, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, czyli informacje dotyczące obciążenia jego dochodów, unikając przedstawienia posiadanych w rzeczywistości środków. W ocenie strony fakt posiadania zajęć komorniczych uzasadnia tezę o niemożliwości uzyskiwania przychodów, z których mógłby ponieść koszty sądowe.

Ponadto, należy mieć na uwadze, iż wnioskodawca w 2013 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł z najmu, co zostało ujawnione dopiero w wyniku wezwania referendarza sądowego, na podstawie kopii PIT-28. Strona nie uprawdopodobniła w żaden sposób okoliczności, że dochody z nieruchomości są zajęte przez komornika. We wniesionym sprzeciwie podniosła jedynie, że rzeczywiście otrzymywane dochody z najmu są objęte zajęciem komorniczym jednakże z nadesłanych przez stronę kserokopii zajęć wynika jedynie, iż dokonano zajęć wierzytelności od organu emerytalnego oraz rachunku bankowego. Nie zostały także udokumentowane dochody z dzierżawy gruntów o pow. 4,15 ha. Wnioskodawca nie przedłożył również, pomimo wezwania, wyciągu z prowadzonej księgi podatkowej ani wyciągów z rachunków bankowych związanych m.in. z prowadzoną działalnością za okres od 10 kwietnia 2014 r. do 10 lipca 2014 r., co uniemożliwia dokonanie oceny aktualnej jej dochodowości i wysokości środków pieniężnych, którymi w ramach tej działalności obecnie obraca. Natomiast z nadesłanych deklaracji VAT za ostatnie 3 miesiące, można wywnioskować, że strona takie dochody i środki posiada, gdyż wykazuje obroty (za kwiecień, maj i czerwiec 2014 r. suma dostaw oraz nabyć towarów i usług wyniosła [...] zł).

Strona nie nadesłała także wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, ponownie powołując się na zajęcie przez komornika. Niemniej jednak brak informacji o rachunkach bankowych i występujących na nich obrotach uniemożliwia weryfikację twierdzeń wnioskodawcy o nieposiadaniu oszczędności i środków na tych rachunkach.

Wskazać także należy, że wnioskodawca nie wykazał również wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków na koniecznie utrzymanie, oświadczając jedynie, że nie prowadzi w tym zakresie ewidencji. Odpowiadając na powyższe podnieść należy, że w wezwaniu nie chodziło o formalną ewidencję kosztów utrzymania, a jedynie wskazanie rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków, w tym opłat za mieszkanie, czy wydatków na wyżywienie celem porównania dokonywanych wydatków do posiadanych środków. Złożony formularz nie zawiera żadnych informacji na ten temat, nie sposób zatem stwierdzić, czy wykazana kwota [...] zł brutto, o ile taką tylko faktycznie wnioskodawca dysponuje, wystarcza na jego utrzymanie, a także na udzielenie pomocy finansowej synowej. Uniemożliwia to ocenę, czy wnioskodawca jest w stanie, kosztem rezygnacji z wydatków, których nie można uznać za uzasadnione, zaoszczędzić jakakolwiek kwotę aby w kosztach sądowych choćby w minimalnym zakresie partycypować.

W tym miejscu jeszcze raz należy przypomnieć wskazywany wyżej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, iż stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi dysponuje strona, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie.

Należy jeszcze raz podkreślić, że to do oceny Sądu należy uznanie, czy strona wykazała, że spełnia stosowne przesłanki przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie strona nie przedstawiła pełnych danych na temat swojej sytuacji materialnej, ponieważ pomimo wezwania referendarza sądowego, nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów, nie dokonała również powyższego wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Zaznaczyć należy, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05, to do Sądu należy uznanie, czy złożone oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach ma charakter wyczerpujący i dostateczny. W kompetencji Sądu pozostaje również uznanie, jakie informacje niezbędne są dla stwierdzenia istnienia przesłanek dla przyznania prawa pomocy. (...). W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem. Postawa strony pozostaje tym bardziej niezrozumiała, że o skutkach nieprzedłożenia żądanej dokumentacji wnioskodawca był uprzedzany w treści wezwań.

Za zasadnością przyznania prawa pomocy stronie nie może także przemawiać konieczność spłaty jakichkolwiek ciążących na niej zobowiązań, czy też ich egzekucja. Okoliczności te nie mogą mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem kosztów sądowych. Należności stanowiące koszty sądowe stanowią dochody budżetu państwa i podlegają zaspokojeniu na równi z innymi zobowiązaniami strony. Jednocześnie brak jest w sprawie argumentów uzasadniających przyznanie pierwszeństwa w jakichkolwiek wydatkach strony przed należnościami publicznoprawnymi, do których zalicza się należności z tytułu kosztów sądowych. Należy więc uznać, że nie ma podstaw do twierdzenia, że wnioskodawca posiada wydatki, którym należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12).

Jednocześnie należy mieć na względzie, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (wyrok z dnia 19 stycznia 2010 roku, skarga nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. przeciwko Polsce, NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191, postanowienie z 13 marca 2012 r. II FZ 195/12). W efekcie koszty prowadzenia postępowań sądowych należy traktować jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, co dotyczy zarówno sytuacji, w której strona uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej jak i sytuacji, w której ponosi z tego tytułu straty. Wskazać bowiem należy, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. przykładowo postanowienia NSA: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, LEX nr 479125 i z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). W tym miejscu przypomnieć należy, iż w sprzeciwie wnioskodawca podkreślał, że to prowadzona przez niego firma [...] [...] jest autorem skargi do tut. Sądu.

Odnosząc się natomiast do kwestii niewykazania dochodów uzyskiwanych przez żonę, z którą pozostaje w separacji i z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową podzielić wypada stanowisko, które zdecydowanie dominuje w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wspomniana rozdzielność nie ma znaczenia w punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie wyłączając zastosowania art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Za powyższym poglądem opowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 530/13 (LEX nr 1422571), rozważając zagadnienie w kontekście przewidzianego w art. 45 Konstytucji prawa do sądu, którego zapewnieniu służy instytucja prawa pomocy. Stwierdził, że prawo to nie ma charakteru absolutnego, gdyż jego realizacja zależna jest od różnych wymogów proceduralnych, w tym dotyczących kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi zaś odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Stąd obowiązek należytego wykazania przesłanek prawa pomocy nie może być postrzegany jako ograniczenia prawa do sądu. Obowiązek ten spoczywa przy tym na wnioskodawcy, który może ponieść negatywne następstwa procesowe jego niewykonania, czego powinien mieć świadomość współmałżonek, podejmując decyzję o tym, czy i w jakim zakresie pomoże w zgromadzeniu niezbędnej dokumentacji źródłowej, np. udostępniając materiały znajdujące się w jego wyłącznym posiadaniu.

Wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku miało więc swoją podstawę prawną także w części odnoszącej się do małżonki wnioskodawcy.

Podsumowując należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów. W konsekwencji należało stwierdzić, że wnioskodawca nie zasługuje na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.