Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 198/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2015-07-02 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2, art. 255, art. 262
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 239 pkt 1 lit. a, art. 246 § 1 pkt 2, art. 255, art. 262
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F.K. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi F.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata.


UZASADNIENIE

We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – F.K. wniósł o ustanowienie adwokata, powołując się w uzasadnieniu na "brak możliwości znalezienia adwokata z wyboru". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie nie posiadają majątku. Miesięczny dochód netto skarżącego z tytułu "zwolnienia w KRUS" wynosi "[...]" zł, a żony, z tytułu "umowy" - "[...]" zł.

W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jego żony oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący wezwany został do przedłożenia, w terminie 7 dni, oświadczenia wskazującego: 1/ miejsce zamieszkania jego i jego żony, tytuł prawny/faktyczny przysługujący jemu i/lub jego żonie do zajmowanego aktualnie lokalu, jego powierzchnię, przeznaczenie i sposób wykorzystania oraz wysokość i rodzaj kosztów związanych z jego zajmowaniem, a także źródło ich pokrycia; 2/ czy w lokalu tym mieszka tylko z żoną, czy także z innymi osobami; jeśli także z innymi osobami, to wskazującego dodatkowo z kim oraz czy osoby te partycypują w kosztach utrzymania lokalu; jeśli tak - to w jakim zakresie, jeśli nie - to dlaczego; 3/ aktualny sposób wykorzystania dzierżawionych przez niego i jego żonę gruntów (wskazano, iż w przypadku upraw należy wyszczególnić ich rodzaje i powierzchnie, w przypadku hodowli zaś - gatunki zwierząt i ich ilość), wysokość kosztów jakie wiążą się z posiadaniem tych gruntów oraz źródło ich pokrycia, a także wysokość dochodu, jaki przyniosły w 2014 r. i 2015 r., a jeśli nie przyniosły dochodu - to wskazującego dodatkowo źródło pokrycia strat oraz przyczyny braku ich wykorzystania do pozyskania dochodu lub nierozwiązania umów dzierżawy; 4/ czy on i/lub jego żona posiadają pojazdy; jeśli tak - to wskazującego rodzaj, markę, model, rocznik i wartość szacunkową oraz aktualny sposób ich wykorzystania; 5/ wysokość dochodów jego i jego żony, w tym dochodów o charakterze okresowym, za poszczególne miesiące 2015 r. oraz tytuły z jakich pochodziły; 6/ czy w 2014 i w 2015 r. on i/lub jego żona korzystali i/lub korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny; a jeśli tak - to z czyjej pomocy korzystali/korzystają, jakiego rodzaju pomoc otrzymali/otrzymują (jeśli finansową, to w jakiej wysokości) oraz kiedy i przez jaki okres; 7/ czy może liczyć na pomoc córki, której, jak wynika z ustaleń organów administracji publicznej, pomaga w prowadzeniu działalności gospodarczej i której adres wskazał we wniosku jako adres do korespondencji, w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie; jeśli tak - to w jakim zakresie, a jeśli nie - to dlaczego; 8/ wysokość i przeznaczenie wszystkich ponoszonych miesięcznie wydatków jego i jego żony [wyżywienie, opłaty (ze wskazaniem jakie) itd.] oraz źródła ich pokrycia, a ponadto kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości z okresu ostatnich dwóch miesięcy, a w przypadku zadłużenia z tytułu jakichkolwiek zobowiązań - zaświadczenia stosownego podmiotu o wysokości tego zadłużenia oraz tytule i okresie z jakiego pochodzi.

Skarżący wezwany został równocześnie do dostarczenia: kopii dokumentów, z których wynika wysokość brutto/netto dochodów jego i jego żony, wykazanych we wniosku; kopii dokumentów, z których wynika wysokość i rodzaj oraz terminy wypłaty przyznanych i/lub wypłaconych w 2014 r. i w 2015 r. dotacji i/lub płatności dotyczących dzierżawionych gruntów rolnych, a w razie ich niepobierania - pisemnego oświadczenia wskazującego, kto i z jakiej przyczyny z nich korzysta; wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku nieposiadania przez jakiegokolwiek członka rodziny rachunków bankowych - pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu przez daną osobę jakichkolwiek rachunków bankowych; kopii zeznań podatkowych jego i jego żony za 2014 r. wraz z załącznikami oraz dowodem ich złożenia w urzędzie skarbowym, a w przypadku ich niezłożenia - oświadczenia o niezłożeniu przez niego i/lub jego żonę zeznań podatkowych za 2014 r. wraz z wyjaśnieniem przyczyny tego stanu rzeczy.

Odpowiadając na wezwanie, skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym oświadczył, iż w związku z jego sytuacją nie ma stałego miejsca zamieszkania. Żona mieszka w lokalu socjalnym na podstawie umowy najmu zawartej z gminą. Koszty z nim związane najprawdopodobniej pokrywają żona i córki. Skarżący stwierdził, że to je należy o to zapytać, ponieważ nie udzielają mu takich informacji, a z żoną żyje w nieformalnej separacji. Dodał, iż "wszystkie informacje na ten temat łącznie z umową najmu znajdują się w aktach sprawy" (Ad 1). Podniósł, iż we wskazanym lokalu zamieszkują jeszcze trzy córki i pięcioro wnucząt. Odnosząc się do kwestii "partycypowania w kosztach utrzymania lokalu" stwierdził: "nie mam wiedzy na ten temat" i odesłał w tym zakresie do akt (Ad 2). Wyjaśnił, iż dzierżawione grunty uprawia bezprawnie i bezumownie wskazana przez niego osoba trzecia. On i jego żona nie uprawiają tych gruntów. W latach 2014-2015 nie osiągnął z tego tytułu żadnych dochodów i nie pobierał żadnych dotacji. Wskazał, iż nie posiada zwierząt i "nie ma wiedzy kto opłaca koszty, gdyż nie jest o takich rzeczach informowany, ale gdyby sędzia raczył zajrzeć do akt to pewnie będzie wiedział" (Ad 3). Skarżący stwierdził ponadto, iż ani on, ani żona nie posiadają żadnych pojazdów (Ad 4). W kwestii dochodów odesłał do oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu (Ad 5). Wskazał, iż w 2014 i w 2015 r. nie korzystał z pomocy organów państwa, a "odnośnie członków rodziny to wszystko jest opisane w aktach sprawy" (Ad 6). Polecił również zwrócić się bezpośrednio do jego córki z pytaniem, czy może liczyć na jej pomoc, gdyż jemu nie udzieliła informacji na ten temat (Ad 7). Odnosząc się do kwestii ponoszonych wydatków, skarżący stwierdził, iż otrzymywany zasiłek chorobowy ledwo wystarcza na zakup niezbędnych leków. Z braku możliwości nie ponosi innych opłat. Nie gromadzi żadnej dokumentacji. Dokumentację jego zadłużenia złożył komornik w depozycie sądu rejonowego (Ad 8).

Odnosząc się do żądania dostarczenia kopii dokumentów skarżący stwierdził, iż w związku z brakiem stałego miejsca zamieszkania i jego sytuacją rodzinną, nie gromadzi żadnej dokumentacji wskazanej w wezwaniu. Nie składał zeznań podatkowych, gdyż nie ma takiego wymogu w stosunku do "osób w KRUSie". Jeśli chodzi o żonę, to nie ma wiedzy na ten temat i nawet nie może jej o nic spytać, gdyż nie widział jej od kilkunastu dni. Najprawdopodobniej gdzieś wyjechała, a z uwagi na to, że żyją w nieformalnej separacji, nie informuje go o niczym.

W tym stanie rzeczy zważono, co następuje:

Zgodnie z art. 262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (w niniejszej sprawie wynika ono z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a.) odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., warunkiem ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na rzecz osoby fizycznej jest wykazanie przez nią, że kosztu z tym związanego nie jest w stanie ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest przedstawienie w sposób wiarygodny okoliczności, które przekonują o zasadności poczynienia na jego rzecz wyjątku od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). W tym celu, stosownie do art. 252 p.p.s.a., żądanie zgłasza się na odpowiednim formularzu, w którego rubryki wpisuje się szczegółowe informacje o stanie rodzinnym i majątkowym. Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, istnieje możliwość skierowania do wnioskodawcy wezwania o dostarczenie dodatkowego oświadczenia, czy dokumentów źródłowych (art. 255 p.p.s.a.). Czynności te podejmowane są po to, aby umożliwić mu należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, czyli jego uzupełnienie w przypadku, kiedy okoliczności w nim wskazane nie okażą się, zdaniem rozpoznającego wniosek, wystarczające do uznania przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnioną.

Podkreślić jednocześnie należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest postępowaniem odrębnym od postępowania administracyjnego, przeprowadzonego w sprawie, której dotyczy skarga. W konsekwencji, mimo że rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy może przy jego rozpoznawaniu oprzeć się w pewnym zakresie na materiale dowodowym zgromadzonym w aktach administracyjnych, to w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy musi dążyć przede wszystkim do ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy w zakresie niezbędnym do rozpoznania jego wniosku. Zależnie od okoliczności danej sprawy i informacji zawartych w aktach administracyjnych oraz we wniosku o przyznanie prawa pomocy, informacje te wymagać mogą uaktualnienia i uzupełnienia, co należało uczynić także w warunkach niniejszej sprawy. W tym celu skarżący wezwany został do przedłożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych. W świetle zasad logiki oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego okoliczności, na które powołał się skarżący nie sposób jednak przyjąć za w pełni wiarygodne.

Dając wiarę jego oświadczeniom należałoby przyjąć, iż dysponuje jedynie kwotą "[...]" zł miesięcznie, która jak sam zauważa "ledwo wystarcza na zakup niezbędnych leków". Pytanie o wysokość pozostałych jego wydatków i źródło ich finansowania nie znajduje odpowiedzi. Stwierdzenia odnoszące się do żony i córek poddają w wątpliwość, by to one zapewniały mu utrzymanie. Z drugiej strony we wniosku skarżący wyraźnie wykazał żonę jako osobę, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Nieuprawnione jest ponadto zasłanianie się istnieniem między małżonkami nieformalnej separacji jako przyczyny nieprzedstawienia sytuacji materialnej żony w pełnym zakresie, szczególnie że nie pociąga ona za sobą żadnych skutków prawnych. Nawet bowiem jeśli towarzyszy jej rozdzielność majątkowa, nie zwalnia to małżonków z obowiązku wzajemnego udzielenia sobie pomocy, także w opłaceniu kosztów postępowania sądowego. W takim przypadku oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy trzeba dokonywać z uwzględnieniem sytuacji finansowej i majątkowej współmałżonka, czego skarżący nie umożliwił w warunkach niniejszej sprawy.

Wytłumaczeniem zaniechania dostarczenia żądanej dokumentacji nie może być również jej niegromadzenie. W zakresie wypłaty dochodów i uiszczania periodycznych należności zawsze istnieje bowiem możliwość jej powtórnego wygenerowania. Większych trudności nie nastręcza również pozyskanie wyciągów z rachunków bankowych. Nieprzedłożenie żądanych dokumentów źródłowych pozbawia natomiast rozpoznającego wniosek możliwości zweryfikowania składanych przez skarżącego oświadczeń w zakresie sytuacji finansowej i możliwości płatniczych.

Zauważyć jednocześnie należy, iż wyznaczony w wezwaniu termin do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych (7 dni od daty doręczenia wezwania) jest standardowym terminem wyznaczanym w celu przedłożenia tego rodzaju dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia. Złożenie dodatkowego oświadczenia nie wymaga wyznaczenia dłuższego terminu, tak jak i skompletowanie żądanych dokumentów źródłowych, którymi z reguły strony dysponują lub których zdobycie nie stwarza większych trudności. Strona, która z ważnej przyczyny nie może sprostać wezwaniu może wystąpić o przedłużenie wyznaczonego terminu, czego jednak w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił.

W tym stanie rzeczy odmowa udzielenia prawa pomocy uzasadniona jest brakiem wymaganej ze strony skarżącego współpracy w wyjaśnianiu jego sytuacji majątkowej i osobistej, co uniemożliwiło podjęcie w tym względzie niepozostawiającego wątpliwości rozstrzygnięcia. Strona wezwana do nadesłania stosownych informacji, jako chcąca skorzystać z udzielonej z budżetu państwa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji majątkowej i osobistej, a także udokumentowania podnoszonych okoliczności.

Stwierdzając zatem, iż skarżący nie uczynił zadość ciążącemu na nim prawnemu obowiązkowi wykazania zasadności swego wniosku, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.