Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 451/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 1 pkt 6, par. 3, art. 9, art. 79a par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 31zq ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Ciołek, Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), , Protokolant Starszy specjalista Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi Ł. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 listopada 2020 r. nr 470000/71/307008/2020/RDZ w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lipca 2020 r. nr 470000/71/307628/2020/RDZ/3 i z dnia 17 lipca 2020 r. nr 470000/71/307628/2020/RDZ/4; II. oddala wniosek strony skarżącej o zasądzenie od organu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Ł. S. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS) z dnia 27 listopada 2020 r. nr 470000/71/307008/2020/RDZ utrzymująca w mocy dwie własne decyzje z dnia 17 lipca 2020 r.: nr 470000/71/307628/2020/RDZ/3 odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek miesiąc kwiecień 2020 r. i nr 470000/71/307628/2020/RDZ/4 odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek miesiąc maj 2020 r.

Z akt sprawy wynika, że strona złożyła 10 maja 2020 r. wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. jako osoba prowadząca pozarolnicza działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie oświadczając, że w pierwszym miesiącu, za który składany jest wniosek, osiągnęła przychód w wysokości 11 555, 07 zł (pkt II ppkt 2 i 3 wniosku RDZ). Z kolei w dniu 10 czerwca 2020 r. złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności jako osoba prowadząca pozarolnicza działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie z tytułu składek za maj 2020 r. oświadczając, że w pierwszym miesiącu, za który składany jest wniosek osiągnęła przychód niższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r., tj. 15 681 zł (pkt II ppkt 1 lit. D, ppkt 2 lit. A i ppkt 3 lit. C wniosku RDZ).

Decyzją z 17 lipca 2020 r. organ odmówił stronie prawa do zwolnienia za kwiecień 2020 r. W uzasadnieniu decyzji powołał art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm., dalej: ustawa COVID-19) i stwierdził, że zwolnieniu podlegają jedynie nieopłacone należności z tytułu składek, a należności wykazane w dokumentach rozliczeniowych ZUS DRA za kwiecień 2020 r. zostały przez stronę opłacone, wobec czego nie mogą ulec zwolnieniu.

Natomiast decyzją (również z 17 lipca 2020 r.) organ odmówił stronie prawa do zwolnienia za maj 2020 r. W uzasadnieniu decyzji powołał art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19 i stwierdził podobnie jak w decyzji dotyczącej miesiąca kwietnia 2020 r., że zwolnieniu podlegają jedynie nieopłacone należności z tytułu składek, a należności za maj 2020 r. zostały przez stronę opłacone.

W dniu 20 lipca 2020 r. strona wniosła o ponowne rozpatrzenie obu ww. spraw. Argumentowała, że w 2020 r. opłacił składki za styczeń, luty i czerwiec.

Znajdujący się w aktach sprawy organu wydruk wniosku strony jest niekompletny i nieczytelny.

Zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy obie ww. decyzje. W uzasadnieniu powołał się m.in. na art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 i wyjaśnił, że przepisy tej ustawy nie przewidują zwolnienia z obowiązku opłacania składek dla płatników, którzy do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożyli poprawnie deklaracji rozliczeniowej. Wymagana zaś deklaracja strony – zgodnie z danym zarejestrowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS - wpłynęła dopiero w dniu 19 września 2020 r., wobec czego stronie nie przysługuje zwolnienie za kwiecień i maj 2020 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzających, o udzielenie zwolnienia za kwiecień i maj 2020 r. oraz o zasadzenie od organu kosztów postępowania w wysokości przepisanej jak dla kosztów zastępstwa adwokata. Skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 31zq ust. 1 i 3 w zw. z art. 31zo ustawy COVID-19, bowiem złożył deklaracje w terminie przed 30 czerwca 2020 r., a jedynie najwyraźniej błąd po stronie organu albo niedbalstwo po jego stronie w utrzymaniu systemu informatycznego, doprowadziło do jej uszkodzenia albo skasowania już gdy została złożona;

2) 2) art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej; k.p.a.), bowiem organ czy to w I instancji, czy to po ponownym rozpatrzeniu, nie rozważył w całości materiału dowodowego i najwyraźniej zgubił albo uszkodził deklarację rozliczeniową złożoną 7 kwietnia 2020 r., przyjmując za udowodniony fakt rzekomego uchybienia terminu 30 czerwca 2020 r. oraz nie uwzględnił, że gdy wyzwał stronę do ponownego złożenia tej deklaracji w związku z uszkodzeniem pierwotnej, to skarżący uczynił to w zakreślonym terminie;

3) 3) art. 10 § 1 k.p.a., bowiem organ w ogóle nie umożliwił stronie wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem ww. decyzji;

4) 4) art. 8 § 1 k.p.a. bowiem:

a. Z bliżej niewiadomych stronie przyczyn, względem niej jako jednej strony, z tego samego wniosku, który był składany o zwolnienie za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r., organ przyznał stronie zwolnienie za marzec, a odmówił zwolnienia za kwiecień i maj 2020 r.;

b. Nadto z tego powodu, że decyzja z wniosku o ponowne rozpatrzenie zawiera zupełnie inne uzasadnienie niż decyzje w I instancji, a skoro organ nie uznał ponownie, że skarżący posiada nadpłaty, i kwestia rzekomej deklaracji nie była wskazana w I instancji, to powinien zwolnień stronie udzielić.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie skargi w całości, a w przypadku uwzględnienia skargi - o oddalenie wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego. przepisanych.

Skarga została przesłana przez ZUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem prawomocnym z 12 kwietnia 2021 r. o sygn. akt V SA/Wa 1450/21 stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Zarządzeniem z 15 lipca 2021 r. sprawa została zarejestrowana w repertoriach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu pod sygnaturą III SA/Wr 451/21.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Spór w sprawie dotyczy zasadności odmowy przez organ zwolnienia strony z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r.

Według organu strona nie spełniła przesłanek do ubiegania się o zwolnienie z art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19, ponieważ nie dopełniła warunku w postaci złożenia wymaganych dokumentów rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r., lecz dopiero w dniu 19 września 2020 r.

Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 Na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 lutego 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Proceduralnie wniosek o zwolnienie z opłacania składek w tym trybie może być rozpatrzony przez ZUS dwojako. W oparciu o art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19 organ informuje płatnika składek o zwolnieniu z opłacania należności z tytułu składek, w sytuacji gdy wniosek spełnia warunki udzielenia zwolnienia. W przypadku zaś, gdy warunków nie spełnia - organ wydaje decyzję o odmowie zwolnienia w oparciu o art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19. Na mocy art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach określonych w tym przepisie.

Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 31zq ust. 7 i art. 31zt ustawy COVID-19 oraz art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.; dalej: "u.s.u.s.") mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu, stanowiącym rozwinięcie art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Uzasadnienie decyzji winno umożliwić stronie zapoznanie się z powodami decyzji oraz przy wiedzy, co do motywów stanowiska zajętego przez organ, podjęcie decyzji o celowości dalszego dochodzenia jej praw. W dalszej kolejności uzasadnienie decyzji winno również umożliwić dokonanie kontroli przez Sąd.

Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 1997 r., sygn. akt III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366).

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 96/10 dostępne w Centralnej bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA)).

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji i na zasadzie art. 135 p.p.s.a. - decyzji ją poprzedzających doprowadziła Sąd do wniosku, że organ nie dopełnił obowiązków wynikających z ww. przepisów.

Z uzasadnienia tej decyzji nie można wywnioskować, jaki stan faktyczny w sprawie przyjął organ, by wywnioskować, że strona nie złożyła deklaracji w wymaganym terminie. Nie wiadomo, czy skarżący nie złożył, zdaniem organu, wszystkich deklaracji (tj. za kwiecień i maj 2020 r.), czy jednej z nich, czy w ogóle inna przyczyna zdecydowała o uznaniu, że deklaracja nie została złożona w terminie do 30 czerwca 2020 r. (zgodnie z wymogiem art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-1). Ma to tymczasem znaczenie, po pierwsze, dla oceny spełnienia warunków zwolnienia z opłacania składek za ten okres i po drugie wypełnienia przez organ zasady przekonywania względem strony oraz możliwości weryfikacji tej oceny przez Sąd w ramach kontroli legalności decyzji. Zwłaszcza, w kontekście wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przy tym jednak Sąd zauważa, że wydruk tego pisma, znajdujący się w aktach sprawy organu, jest niekompletny i nie można dokładnie poznać argumentacji strony tam zawartej poza ogólnym wnioskiem, że odnosi się do pierwotnej przyczyny odmowy prawa do zwolnienia z opłacania składek za kwiecień i maj 2020 r., tj. opłacenia należności.

Tak zredagowana decyzja nie poddaje się kontroli Sądu. Sąd działając w granicach kompetencji przyznanych art. 1 p.u.s.a. oraz art. 3 § 2 p.p.s.a., które sprowadzają się do kontroli legalności decyzji - nie może zastąpić organu w prawidłowym uzasadnieniu decyzji. Sąd nie może zastąpić organu w wyborze przepisów mających zastosowanie w sprawie i w dokonaniu wykładni tych przepisów oraz wskazaniu sposobu ich zastosowania w sprawie. Sąd jest uprawniony do skontrolowania prawidłowości działania organu. Zadaniem sądu administracyjnego nie jest wyręczanie organów administracji w ich obowiązku stosowania zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a. Takie działanie przeczyłoby istocie postępowania administracyjnego i prawu strony do rozpoznania sprawy w jej toku z dochowaniem dwuinstancyjności (w sprawie przewidziany był tryb ponownego rozpatrzenia sprawy). Sąd administracyjny nie jest kolejnym organem w administracyjnym toku postępowania, uprawnionym do merytorycznego badania i rozstrzygania sprawy. To na organie spoczywała powinność uzasadnienia w czytelny i weryfikowalny sposób, że skarżącej nie służyło i dlaczego prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania składek na podstawie art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19, o co wnioskowała w dniu 10 maja i 10 czerwca 2020 r.

Wobec natomiast zasadniczej zmiany powodu odmowy zwolnienia z opłacania składek w pełni uzasadniony jest zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ art. 10 § 1 k.p.a. (zasady czynnego udziału w postępowaniu). ale także zasady wyrażonej w art. 9 oraz art. 79a § 1 k.p.a.

Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyjął, że skarżący nie złożył stosownych dokumentów w terminie do 30 czerwca 2020 r., a zatem – według oceny organu - nie dopełnił warunków formalnych z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Jednocześnie, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, deklaracja ZUS DRA została złożona 19 września 2020 r., choć nie wiadomo która.

Jak Sąd zauważył już, akta sprawy nie potwierdzają a strona przeczy, aby organ w toku postępowania wszczętego wnioskami strony z 10 maja i 10 czerwca 2020 r. realizował obowiązek z art. 9 k.p.a Organ przed wydaniem decyzji (obu) i przed upływem terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych nie wezwał strony o uzupełnienie/poprawienie brakujących dokumentów, ani też nie uprzedził strony o skutkach ich niezłożenia. Z akt nie wynika również, aby organ przed wydaniem ww. decyzji odmownej umożliwił stronie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów, co stanowi o naruszeniu art. 10 § 1 k.p.a. W konsekwencji organ naruszył obowiązek wynikający z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.

W tym stanie rzeczy, w sprawie organ prowadząc postępowanie naruszył wskazane powyżej przepisy k.p.a. i przedwcześnie uznał, że warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za wnioskowany okres nie został przez skarżącego spełniony.

Jak już Sąd wskazał, z mocy art. 180 k.p.a., art. 123 u.s.u.s. i art. 31zq ustawy COVI-19 do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art, 10 § 1 k.p.a), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.). Ponadto stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Prowadząc postępowanie organ winien działać zgodnie z zasadą z art. 7 k.p.a., tj. stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ winien uwzględnić także treść art. 9 k.p.a., stosownie do którego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Istotne znaczenie ma również art. 79a k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Ponadto Sąd zauważa, że stan epidemii - i uchwalane w tym czasie przepisy wdrażające programy w zakresie m.in. pomocy publicznej - ulegają częstym zmianom, stąd też ustawodawca mając również na uwadze stopień ich skomplikowania, wprowadza również przepisy, które mają ułatwić/zapewnić stronom możliwość realnego skorzystania z pomocy. Do takich przepisów należy zaliczyć obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19, dodany ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.). Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie 16 grudnia 2020 r., lecz odnoszą się do zdarzeń, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19".

Wobec szczególnych okoliczności i otoczenia prawnego, w jakich wnioski strony były rozpoznawane w prowadzonym postępowaniu szczególnego znaczenia nabiera właśnie wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygniecie o treści żądanej przez stronę.

Przypomnienia wymaga ponadto – w zakresie argumentacji organu zawartej w uzasadnieniu decyzji poprzedzających decyzję zaskarżoną, że charakter (doprecyzowujący zwolnienie i sposób procedowania) ma zmiana wprowadzona w art. 10 ustawy z 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 1423, ogłoszonej 20 sierpnia 2020 r.). W ust. 1 ustawodawca wprowadził przepis, że w przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291). Natomiast zgodnie z ust. 2 zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Ww. ust. 2 wprowadza odmienną regulację co do momentu oceny składek ("znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku"), które mają podlegać zwolnieniu, aniżeli przewidziany w art. 31q ust. 4 ustawy COVID-19. W świetle natomiast art. 31zq ustawy COVID-19 zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Przepis ten wszedł w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia (30 września 2020 r.). Organ ponownie rozpatrując sprawę w dniu 27 listopada 2020 r. nie wypowiedział się w tym zakresie, co być może oznacza, że przepis ten uwzględnił, nie wyjaśnił tego jednak stronie w uzasadnieniu decyzji, co dodatkowo uzasadnia ocenę o wadliwym sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze przytoczoną zmianę przepisów, jak również kierując się celem przepisów, przede wszystkim ich pomocowym charakterem i faktem, że sytuacja strony (epidemia) w żaden sposób nie była od niej zależna, organ winien ponownie rozpoznać wniosek strony uwzględniając złożone dokumenty, a jeżeli wystąpi taka potrzeba zapewniając stronie możliwość złożenia kompletnego wniosku.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i decyzje je poprzedzające (pkt I sentencji wyroku)

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu wyroku i przeprowadzi postępowanie zgodnie z wymogami wynikającymi z powołanych wyżej przepisów k.p.a. mając na uwadze, że strona nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. Sprawa poddana kontroli sądowej nie jest objęta obowiązkiem uiszczenia wpisu od skargi, co wynika z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. Strona w toku postępowania przed Sądem nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcę prawnego). Nie wystąpiły zatem podstawy do zasadzenia zwrotu kosztów wskazane w art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Skarżący nie złożył spisu kosztów. Sąd wziął pod uwagę, że skarżący nie jest osobą nieporadną, bowiem wykonuje zawód adwokata (co wynika z akt administracyjnych organu). Żądając zwrotu kosztów z tytułu niemożności wykonywania swojej pracy, co podniósł podczas rozprawy, był zobowiązany zastosować się do treści art. 205 § 1 i § 3 p.p.s.a. w zw. z przepisami działu 2 tytułu III ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, czego nie uczynił. Nie ma zatem podstaw do uwzględnienia wniosku strony w tym zakresie, o czym Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku.