Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 128/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 28, 29
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2015 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister) decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu odwołania W. B. (Skarżący) od decyzji Wojewody [...] (Wojewoda) z dnia [...], umarzającej postępowania administracyjne, utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Przedmiotowa decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne :

Wnioskiem z dnia 3 grudnia 2009 r. Skarżący wystąpił do Wojewody o wydanie decyzji stwierdzającej, że majątek [...], w zakresie działek nr [...] (Nieruchomość), nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.), zwanego dalej dekretem. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że J.B. - spadkodawca obecnego skarżącego, nabył [...] od Zgromadzenia [...] majątek [...] obj. Iwh [...].

Wojewoda decyzją z dnia [...] umorzył postępowanie administracyjne w związku z wystąpieniem przeszkody do prowadzenia postępowania w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż z żądaniem jego wszczęcia wystąpił podmiot nie będący stroną w rozumieniu art. 28 K.p.a. Organ wyjaśnił, że o wydanie decyzji w trybie § 5 ww. rozporządzenia może wnosić właściciel przejętej przez Skarb Państwa nieruchomości bądź jego spadkobiercy. W niniejszej sprawie z wnioskiem wstąpił Skarżący, który jest spadkobiercą J.B. Stosownie jednak do ówcześnie obowiązującego prawa, J. B. nie był właścicielem nieruchomości [...] w chwili jej przejęcia na własność Skarbu Państwa, gdyż jej właścicielem – stosownie do wpisu w wykazie hipotecznym lwh tab. [...] - był Klasztor [...] na [...].

W związku z powyższym, organ stwierdził, że Skarżący nie posiada legitymacji prawnej (interesu prawnego) do wystąpienia z wnioskiem o wydanie decyzji w trybie § 5 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych.

Skarżący złożył odwołanie od decyzji Wojewody, zarzucając jej naruszenie art. 28, 77 w zw. z art. 7, 105 k.p.a. oraz § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca z 1945 r. (Dz. U. z 1945 r., nr 10, poz. 51), zwanego dalej Rozporządzeniem. Zarzucił również, że Wojewoda nie poczynił ustaleń w przedmiocie istnienia księgi gruntowej lub wykazu w księdze prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości w celu zbadania, czy w przypadku nieistnienia księgi lub wykazu, złożony został przez poprzednika prawnego wnioskodawcy odpowiedni dokument w sądzie, który ma utrzymywać księgę gruntową.

Rozpatrując sprawę organ odwoławczy wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż Skarżący jest następcą prawnym po J. B. Z akt sprawy wynika również, że w dniu [...] J. B. nabył aktem notarialnym - od Klasztoru [...] na [...], którego przedstawicielką była S. R. z majątku [...] objętego wykazem hipotecznym [...] księgi tabularnej Sądu Okręgowego w [...] - parcele katastralne pb [...] oraz pgr 1 [...], o czym świadczy dołączona do akt sprawy kserokopia aktu notarialnego o Nr Rep. [...] sporządzonego w dniu [...] przez notariusza E. S.

Organ odwoławczy podniósł, że istotne w sprawie jest to, iż nie dokonano wpisu prawa własności do ksiąg gruntowych na rzecz nabywcy. Wskazał, że organ pierwszej instancji badając tę kwestię słusznie zauważył, że na terenie nieruchomości [...], w dniu jej nabycia obowiązywał Kodeks cywilny austriacki z dnia 1 czerwca 1811 r. - tzw. Allgemeines Burgerliches Gesetzbuch, zwany dalej K.c.a. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma § 431 K.c.a., który jasno określa, że do przeniesienia własności nieruchomości potrzeba, aby tytuł nabycia wniesionym był do ksiąg publicznych na to przeznaczonych. Wniesienie to nazywa się wpisem hipotecznym (intabulacją). W związku z powyższym organ stwierdził, że dla przeniesienia własności nieruchomości niezbędnym było spełnienie określonych warunków, tj.: wpisu do księgi gruntowej, istnienie ważnego tytułu i własności poprzednika. Jeżeli natomiast dla danej nieruchomości nie było księgi lub wykazu w istniejącej księdze wówczas można było przenieść własność z takim samym skutkiem, jakby nastąpił wpis do księgi gruntowej, tylko przez to, że dokument wyrażający tytuł, a zdolny do intabulacji zostanie złożony w tym sądzie, który ma utrzymywać księgę gruntową

W związku z powyższym, organ stwierdził, że nieruchomość [...] objęta wykazem hipotecznym [...] księgi tabularnej Sądu Okręgowego w [...], w zakresie w/w parcel, nie stanowiła w dniu wejścia w życie dekretu PKWN własności J.B. Organ wskazał, że wniosek ten potwierdzają inne dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w szczególności wyciąg z księgi gruntowej dóbr tabularnych [...] objętych Iwh. [...] (dołączony do pisma Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...]), wskazujący wprost jako intabulowanego właściciela Klasztor [...] na [...].

Organ zaznaczył, że niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga fakt, iż ewentualne rozporządzenie częścią nieruchomości wydzielonych z Iwh [...] w dniu [...] nie mogłoby zostać uznane za skuteczne na gruncie dekretu. Zgodnie bowiem z jego art. 2 ust. 2, nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne podziały nieruchomości ziemskich, dokonane po dniu 1 września 1939 r.

Odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu organ stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie. Wyjaśnił, że możliwość wystąpienia z roszczeniem o przeniesienie prawa własności, bądź z roszczeniem odszkodowawczym, jak również innymi roszczeniami w stosunku do właściciela danej nieruchomości, nie jest równoznaczna z wystąpieniem interesu prawnego w myśl art. 28 K.p.a. Interes prawny musi być konkretny i obiektywny, oparty o konkretną normę prawa powszechnego. Dlatego o wydanie decyzji w trybie § 5 rozporządzenia może wnosić właściciel nieruchomości przejętej przez Skarb Państwa (bądź jego spadkobiercy), natomiast osoba występująca wobec właściciela z dowolnymi roszczeniami cywilnymi wykazać się może, co najwyżej, interesem faktycznym w sprawie.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego niepoczynienia przez Wojewodę stosownych ustaleń w przedmiocie istnienia księgi gruntowej lub wykazu w księdze prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości (w celu zbadania, czy w przypadku nieistnienia księgi lub wykazu, złożony został przez poprzednika prawnego wnioskodawcy odpowiedni dokument w sądzie, który ma utrzymywać księgę gruntową), organ uznał go za chybiony. Organ odwoławczy wskazał, że w treści szeregu powołanych przez organ I instancji dokumentów, w szczególności w przedstawionym przez samego Skarżącego akcie notarialnym Nr Rep. [...] z [...], znajduje się informacja o istnieniu księgi gruntowej w Sądzie Okręgowym w [...], w której majątek [...] objęty jest wykazem hipotecznym [...].

Skarżący wniósł skargę do tutejszego sądu na powyższą decyzję zarzucając jej naruszenie :

- art. 28 k.p.c. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż nie ma statusu strony postępowania, podczas gdy przysługuje mu charakter strony. postępowania, gdyż nawet gdyby ustalenie polegające na przyjęciu, iż jego poprzednik prawny J. B. nie nabył prawa rzeczowego do przedmiotowej nieruchomości, było prawidłowe, to bezsprzecznie nabył uprawnienie (roszczenie) do realizacji skutku rzeczowego ewentualnie dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, a zatem ma interes prawny w rozstrzygnięciu merytorycznym nin. postępowania;

- art. 105 k.p.c. poprzez jego zastosowanie, a to uznanie, iż postępowanie jest bezprzedmiotowe z uwagi na brak interesu prawnego po stronie Skarżącego, podczas gdy wbrew stanowisku Organu pierwszej instancji postępowanie jest celowe z uwagi na fakt, iż Skarżący winien być uznany za stronę nin. postępowania, bowiem dotyczy ono jego interesów prawnych;

- § 5 Rozporządzenia poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż jedynie wówczas może toczyć się stosowe postępowanie, gdy wnioskodawcą (stroną) był dotychczasowy właściciel nieruchomości, podczas gdy z przepisu tego nie wynika, aby postępowanie co do istoty nie mogło toczyć się w przypadku, gdy wnioskodawcą (stroną) nie był dotychczasowy właściciel nieruchomości.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organów obu instancji z uwagi na naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy i przekazania sprawy właściwemu organowi do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje :

Skarga jest niezasadna.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy Skarżącego można uznać za podmiot mający interes prawny w ustaleniu, że Nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Skarżący w toku postępowania administracyjnego wywodził, że jego poprzednik prawny nabył prawo do nieruchomości na mocy umowy z [...].

Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela stanowisko wyrażone przez Ministra w zaskarżonej decyzji, stanowiące powtórzenia stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 stycznia 2010, sygn. akt I OSK 435/09 (dostępny na stronie internetowej https://cbois.nsa.gov.pl), zgodnie z którym pod rządem prawa austriackiego umowa przeniesienia własności miała wyłącznie skutek zobowiązujący, zaś przeniesienie prawa własności nieruchomości wymagało wpisu do księgi wieczystej. Sąd podziela również ustalenia faktyczne organów dokonane na podstawie zgromadzonych w aktach dokumentów (protokół badania wykazu hipotecznego, wyciąg z tabeli gruntowej), z których wynika, że dla przedmiotowej nieruchomości prowadzona była księga wieczysta, jednak nie zostało w niej ujawnione przeniesienie prawa własności do Nieruchomości na rzecz poprzednika prawnego Skarżącego.

Oznacza to, że ani Skarżącemu, ani jego poprzednikowi prawnemu nie przysługiwał tytuł prawny do Nieruchomości.

Skarżący podnosił, że organy wadliwie uznały, iż postępowanie w przedmiocie ustalenia nie podpadania pod działanie dekretu o reformie rolnej może toczyć się wyłącznie na wniosek właściciela lub jego następcy prawnego.

Sąd rozpoznający sprawę powyższego stanowiska Skarżącego nie podziela z następujących przyczyn.

Stosownie do treści art. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, z dniem wejścia w życie tego aktu normatywnego wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem przeszły (ex lege) bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Zatem z dniem 16 września 1944 r. dekret wywołał skutki rzeczowe w postaci przejścia wymienionych w nim nieruchomości z mocy prawa na własność Państwa.

Jednocześnie, w § 5 Rozporządzenia przewidziana została możliwość wystąpienia z wnioskiem o ustalenie, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie dekretu.

Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela poglądy wyrażone w orzecznictwie tutejszego sądu, zgodnie z którym tryb przewidziany w § 5 Rozporządzenia był i jest uruchamiany w przypadkach spornych, kiedy właściciel/współwłaściciel (bądź ich następcy prawni) nieruchomości uważał (uważają), że jego nieruchomość (nieruchomość spadkodawców) z takich czy innych względów nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu i w związku z tym powinna być wyłączona spod działania tego przepisu, czyli nie powinna podlegać przejęciu na cele reformy rolnej w części bądź w całości. Przepis ten stanowi więc podstawę żądania przez właścicieli (ich spadkobierców) nieruchomości (jej części) przejętej na własność Państwa na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ustalenia w formie decyzji administracyjnej, czy dana nieruchomość podlegała działaniu przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej. Uzyskanie przez byłego właściciela (jego spadkobiercę) decyzji stwierdzającej, że dana nieruchomość bądź jej część nie podlegała działaniu dekretu rodzi skutki w sferze prawa własności. Oznacza to, że podmiot, który nie może wykazać się tytułem prawnym do nieruchomości , nie ma legitymacji do występowania z wnioskiem w tej sprawie (por. wyrok tutejszego sądu z dnia 30 stycznia 2014 r. I SA/Wa 1414/13, dostępny na stronie internetowej https://cbois.nsa.gov.pl).

Skarżący na etapie postępowania sądowadministracyjnego wskazywał, że można mu przypisać przymiot strony w postępowaniu toczącym się w trybie § 5 Rozporządzenia bowiem przysługuje mu roszczenie o wpis jego prawa do księgi wieczystej, ewentualnie roszczenie odszkodowawcze względem zbywcy. Na poparcie swojego stanowiska Skarżący przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2014 r. II GSK 1771/12 (dostępny na stronie internetowej https://cbois.nsa.gov.pl).

W ocenie sądu pogląd, że w sprawie toczącej się w trybie § 5 Rozporządzenia przymiot strony przyznać można również podmiotom, którym przysługują potencjalne roszczenia wobec byłych właścicieli nieruchomości rolnych, jest błędny.

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko zawarte w przywołanym przez Skarżącego wyroku NSA, zgodnie z którym interes prawny strony może znajdować oparcie również w przepisach prawa materialnego spoza obszaru prawa materialnego.

Tym niemniej należy mieć na względzie fakt, że stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego.

W realiach niniejszej sprawy, samo ustalenie przez organy, że Nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej pozostawałoby bez wpływu na sytuację prawną Skarżącego. W sytuacji, w której Skarżącemu nie przysługuje prawo własności Nieruchomości uznać należy że decyzja stwierdzające, iż nie podpada ona pod działanie reformy rolnej nie wpłynęłaby nie wpływałaby w żaden sposób na sytuację prawną Skarżącego rozumianą jako pewien zespół jego uprawnień i obowiązków związanych z zawarciem umowy w dniu [...] przez jego poprzednika prawnego.

Podniesiony w uzasadnieniu skargi zarzut pominięcia definicji strony postępowania określonej w art. 29 k.p.a. jest niezasadny. Przepis ten określa, kto może być stroną postępowania w sensie procesowym. W ocenie sądu, przepis ten w postępowaniu zakończonym decyzją Ministra nie został naruszony.

Końcowo sąd wskazuje, że kwestia ustaleń, czy nieruchomość stanowiąca własność zgromadzenia zakonnego mogła zostać objęta działaniem dekretu o reformie rolnej nie jest objęta zakresem niniejszego postępowania.

Z uwagi na powyższe, uznając zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.