Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 216/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6092 Melioracje wodne, opłaty melioracyjne
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 1 pkt 19, art. 64 ust. 1, art. 70 ust. 1 i 2, art. 74 ust. 2, art. 77
journal: Dz.U. 2001 nr 115 poz 1229
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2013 r. sprawy ze skarg T. J. i B. L. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do wykonania konserwacji rowu melioracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty O. z dnia [...] maja 2012 roku nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. na rzecz skarżących T. J. i B. L. kwotę po 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją NR [...] z dnia [...] listopada 2012 r. Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. utrzymał w mocy decyzję Starosty O. z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] zobowiązującą T. J. – właścicielkę działki nr [...] oraz B. L. – właścicielkę działki nr [...] obręb Z., gm. W. do wykonania konserwacji urządzeń melioracji wodnych – rowu melioracyjnego [...] przebiegającego w granicach tych działek, jednocześnie uchylił decyzję organu I instancji co do terminu wykonania nałożonych tą decyzją obowiązków i ustalił nowy termin – do [...] maja 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. wskazał, że w myśl przepisu art. 77 ustawy Prawo wodne utrzymanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy (przy braku spółki wodnej) do ustawowych obowiązków zainteresowanych właścicieli gruntów. Stosownie do przepisu art. 9 ust 1 pkt. 19 ustawy Prawo wodne każdy rów jest urządzeniem wodnym, które powinno być przez jego właściciela utrzymywane w należytym stanie, w myśl przepisu art. 64 ust. 1, w celu zachowania jego funkcji. Funkcją każdego rowu jest odprowadzanie wód, zarówno z działki przez którą przepływa jak i z obszaru konkurencyjnego położonego powyżej. W świetle powyższego, zdaniem organu odwoławczego, nie ma znaczenia, na czyjej działce zlokalizowany jest rów, ani czyja działka przylega do rowu. Podstawową sprawą jest natomiast, komu funkcjonowanie rowu przynosi korzyści.

Rów melioracyjny [...] odprowadza wody gruntowe, zarówno z działki, przez którą przepływa jak i z obszaru konkurencyjnego oraz z terenów położonych powyżej. Zdaniem organu przyczynia się jednak do poprawy warunków gruntowo - wodnych nie tylko na działkach, na których jest usytuowany, ale również na działkach położonych powyżej. Stąd T. J. jako właścicielka działki nr ewid. [...] oraz B. L. jako właścicielka działki nr ewid. [...] do której przylega rów, który stanowi element melioracji wodnych szczegółowych zostały zobowiązane do ich konserwacji w zakresie, który zagwarantuje utrzymanie jego funkcji.

Na powyższą decyzję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły T. J. i B. L..

Skarżące, w identycznie brzmiących skargach wskazały, że mimo, iż rów [...] biegnie wzdłuż granicy obu działek będących ich własnością, to jednak nie są współwłaścicielkami tego rowu i nie mogą ponosić współodpowiedzialności za utrzymanie tej jego części, która przebiega po działce po drugiej stronie rowu. Współodpowiedzialność za tak przebiegający rów, nie wynika z przepisów obowiązującej ustawy Prawo wodne. Organy orzekajace w sprawie nie wykazały, że skarżące wypełniają przesłankę "zainteresowanego właściciela", jeszcze błędnie przyjmując, że nim są. Ponadto organy nie wykazały jakie i w jakich proporcjach w stosunku do innych zainteresowanych właścicieli, korzyści odnoszą. Tym samym organy nie wykazały jaki zakres obowiązku spoczywa na skarzących, a jaki na innych zainteresowanych właścicielach. Wśród zaś zainteresowanych właścicieli są nie tylko właściciele zmeliorowanych gruntów w gminie W., ale i przede wszystkim w gminie H..

Zarzuciły, że w postępowaniu nieprzeprowadzono w ogóle dowodu ustalającego granice obszaru, na który wywierają korzystny wpływ urządzenia melioracji wodnych szczegółowych zadania inwestycyjnego odprowadzający wodę z terenu. Sposób ustalania granic takiego obszaru, na który wywierają korzystny wpływ urządzenia melioracji wodnych szczegółowych, został wskazany w ww. rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 22 listopada 2006 r. W rozporządzeniu tym podano, m.in., po jakiej linii terenu określa się obszar (§ 1), jakich gruntów ustalając obszar nie uwzględnia się, np. wzniesionych o ponad 0,5 m nad terenem przy rowie lub rurociągu drenarskim na użytkach zielonych i o ponad 1 m nad terenem przy rowie lub rurociągu drenarskim na gruntach ornych (§ 2 ust. 1). Przy ustalaniu obszaru konieczne jest również udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy konkretne grunty, przez które przebiegają rowy lub rurociągi drenarskie, wymagały melioracji wodnych (§ 2 pkt 3).

Zarzuciły nieprawidłowe przedstawienie przez organ II instacji w uzasadnieniu decyzji, treści art. 9 ust. 1 pkt 19 ustawy Prawo wodne, co ma wpływ na jego interpretację.

Zaznaczyły, że termin na wykonanie nałożonego przez nie zadania powinien być oznaczony w dniach, tygodniach lub miesiącach od upłynięcia terminu do wniesienia odwołania do sądu administracyjnego, albo od uprawomocnienia się orzeczenia tego sądu. Nie można obciążać właścicieli gruntów opóźnieniem w kontroli urządzeń wodnych i w przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, co powinno było nastąpić najdalej bezpośrednio po zgłoszonych podtopieniach, a więc już w 2011 r.

Ponadto zarzuciły nieskorygowanie błędu w ustaleniach faktycznych, co do powierzchni rowu [...] na odcinku należących do nich działek oraz podtrzymanie niezgodnego ze stanem faktycznym obciążania podtopieniami mieszkańców okolicznych terenów, skoro podtopienia były wynikiem braku odpływu z rowu [...] do tzw. Kanału W., ze względu na to, że rów [...], do którego jest odprowadzana woda z rowu [...], w dolnym odcinku przebiega przez rów przydrożny drogi krajowej nr [...] i w związku z jej przebudową latem 2011 r. i zmniejszeniem przepustowości wspomnianego rowu przydrożnego, przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad, utracił zdolność odpływu.

Skarżące podkreśliły również, że rów na ich działkach nie jest potrzebny do regulacji stosunków wodnych, a jedynie muszą znosić go, ze względu na konieczność odprowadzania wody z terenu gminy H..

W odpowiedzi na skargi Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie wniósł o ich oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi zasługują na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Starosty O. z dnia [...] maja 2012 r. naruszają bowiem prawo w stopniu, które ma istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawę materialnoprawną orzekania organów administracji publicznej stanowił przepis art. 77 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U z 2012 poz. 145 j.t.) zgodnie z którym utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej - do tej spółki. Jeżeli ten obowiązek nie jest wykonywany, starosta jako organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego ustala, w drodze decyzji, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntu, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonywania.

Definicję "zainteresowanych właścicieli gruntów" zawarto w art. 74 ust. 2 tej ustawy wskazując, że chodzi o właścicieli gruntów, na które urządzenia te wywierają korzystny wpływ. Zgodnie natomiast z art. 70 ust. 2 Prawa wodnego urządzenia melioracji wodnych dzielą się na podstawowe i szczegółowe, w zależności od ich funkcji i parametrów. W art. 73 ust. 1 ustawodawca poprzez wyliczenie do urządzeń melioracji wodnych szczegółowych zaliczył:

1) rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie,

1a) drenowania,

2) rurociągi o średnicy poniżej 0,6 m,

3) stacje pomp do nawodnień ciśnieniowych,

4) ziemne stawy rybne,

4a) groble na obszarach nawadnianych,

5) systemy nawodnień grawitacyjnych i ciśnieniowych

- jeżeli służą celom, o których mowa w art. 70 ust. 1.

Zgodnie zaś z art. 70 ust. 1 Prawa wodnego melioracje wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby, ułatwienia jej uprawy oraz na ochronie użytków rolnych przed powodziami.

Zgodnie z art. 64 ust. 1 Prawa wodnego utrzymywanie urządzeń wodnych polega na ich eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji. W kosztach utrzymywania urządzeń wodnych uczestniczy ten, kto odnosi z nich korzyści; ustalenia i podziału kosztów dokonuje na wniosek właściciela urządzenia wodnego, w drodze decyzji, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego (ust. 1a).

Definicja urządzenia wodnego znajduje się w art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. a cyt. ustawy, zgodnie z którym rozumie się przez to urządzenia służące kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich, a w szczególności budowle: piętrzące, upustowe, przeciwpowodziowe i regulacyjne, a także kanały i rowy. Rowami zaś zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 13 cyt. ustawy są sztuczne koryta prowadzące wodę w sposób ciągły lub okresowy, o szerokości dna mniejszej niż 1,5 m przy ich ujściu.

Analiza powyższych przepisów pozwala na przyjęcie, że rów jest zarówno urządzeniem melioracji wodnej i urządzeniem wodnym, które winno być utrzymane w należytym stanie, aby spełniało swoją rolę. Zarówno w art. 64 ust. 1a i art. 77 ust. 1 w zw. z art. 74 ust. 2 Prawo wodnego ustawodawca wskazał, że obowiązek utrzymywania rowów dotyczy podmiotów, które generalnie mają z tego jakąś korzyść. Zauważyć należy, że postępowanie melioracyjne ma na celu poprawę i ochronę gleb zajętych pod uprawy rolne, a obowiązek utrzymania urządzeń wodnych dotyczy właścicieli nieruchomości na które urządzenia te wywierają korzystny wpływ. Natomiast art. 64 ust. 1a nie wskazuje jako adresata obowiązku utrzymywanie rowu właściciela nieruchomości, ale podmiot, który odnosi z korzyść z tego urządzenia wodnego. Niekoniecznie zatem musi to być właściciel nieruchomości, przez który ów rów przebiega.

Wobec tego rolą organów orzekających w tego typu sprawach jest przede wszystkim ustalenie kto i w jakim stopniu odnosi korzyści z tytułu położenia i funkcji rowu i kto powinien zatem partycypować w kosztach jego utrzymania. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie tego typu ustaleń zabrakło.

Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego sprawy skarżąca T. J. jest właścicielką działki nr [...] natomiast B. L. właścicielkę działki nr [...] obręb Z., gm. W.. Przez działki te przechodzi rów, który jak wynika z powołanych wyżej przepisów jest urządzeniem melioracji wodnej. Zastosowanie art. 77 ust. 1 i 2 Prawa wodnego w stosunku do tych osób byłoby możliwe w przypadku ustalenia, że jako właściciele nieruchomości, przez który przechodzi, odnoszoną korzyści z tego tytułu. Ustalenie, że taka przesłanka występuje, następnie obliguje właściwy organ ustalenia proporcjonalności odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntu. Tymczasem organy orzekające w sprawie zobowiązały skarżące, jako właścicielki działek [...] i [...] do konserwacji rowu melioracyjnego, bez ustalenia, czy i jakie korzyści skarżące uzyskują z faktu takiego usytuowania tego urządzenia melioracji wodnej. Lakonicznie stwierdziły, że jako właścicielki nieruchomości ponoszą obowiązek związany z utrzymaniem urządzenia wodnego wyłącznie z powodu położenia rowu.

Takie rozstrzygnięcie narusza art. 7, 77, 107 § 3 K.p.a. Przypomnieć należy, że w toku prowadzonego postępowania administracyjnego organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do podjęcia rozstrzygnięcia, a nadto zobligowane są do zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i do wnikliwego jego rozpatrzenia. Tylko bowiem dla prawidłowo ustalonego stanu faktycznego można zastosować przepisy prawa materialnego skutkujące powstaniem praw i obowiązków strony postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu organy nie ustaliły czy skarżące T. J. i B. L. są w niniejszej sprawie zainteresowanym właścicielem gruntów tj. na które urządzenia melioracyjne wywierają korzystny wpływ (art. 74. ust. pkt 1). Nie wyjaśniły także, dlaczego w sprawie nie miał zastosowania art. 64 ust. 1a Prawa wodnego, skoro w toku postępowania administracyjnego skarżące podnosiły, że z tego urządzenia korzystają mieszkańcy gminy H., a nałożony na nie obowiązek jest nieproporcjonalny do liczby podmiotów korzystających z przedmiotowego urządzenia melioracji wodnej.

Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że sprawa wymaga ponownej szczegółowej analizy we wskazanym wyżej kierunku. Dopiero uzupełnienie materiału dowodowego, a następnie jego ocena zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 80 K.p.a. pozwoli na ustalenie stanu faktycznego i podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 134 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) należało orzec jak w okt 1 sentencji.

W pkt 2 orzeczono na podstawie art. 152, zaś w pkt 3 na podstawie art. 200 i 205 § 1 powołanej ustawy.