Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1360/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 33 § 1 pkt 9, art. 54, art. 62, art. 162 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 857/20 w sprawie ze skargi M. A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA) wyrokiem z 22 grudnia 2020 r., V SA/Wa 857/20 oddalił skargę M. A. M. (dalej: skarżący lub zobowiązany) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: Dyrektor IAS) z [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa-Ursynów (dalej: Naczelnik US) wszczął z wniosku wierzyciela, tj. Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej: Komisja) postępowanie zabezpieczające na majątku skarżącego, na podstawie zarządzenia zabezpieczenia z [...] listopada 2019 r. o nr [...], obejmującego obowiązek zwrotu równowartości należnego świadczenia w kwocie [...] zł nałożonego decyzją Komisji z [...] listopada 2019 r. o nr [...].

W toku postępowania zabezpieczającego organ egzekucyjny dokonał m.in. zajęcia zabezpieczającego udziałów skarżącego w A. sp. z o.o. w W., na podstawie zawiadomienia z [...] listopada 2019 r. Spółka otrzymała zawiadomienie [...] listopada 2019 r., a zobowiązany pokwitował osobiście jego odbiór [...] listopada 2019 r. Z kolei Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy XIII Wydział KRS otrzymał zawiadomienie [...] listopada 2019 r.

Pismem z [...] listopada 2019 r. A. sp. z o.o. poinformowała, o przeszkodach w realizacji zawiadomienia wskazując, że udziały przysługujące zobowiązanemu zostały uprzednio zajęte przez Prokuratora Prokuratury Regionalnej we Wrocławiu na podstawie postanowień o dokonaniu zabezpieczenia majątkowego kar i roszczeń z [...] maja i [...] maja 2017 r.

Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy XII Wydział KRS postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. poinformował organ egzekucyjny o złożeniu do akt rejestrowych KRS [...] zawiadomienia Naczelnika US z [...] listopada 2019 r. o zajęciu udziałów w A. sp. z o.o.

Skarżący pismem z [...] grudnia 2019 r. wniósł skargę na czynność zabezpieczającą zajęcia udziałów w A. sp. z o.o., w którym podniósł, że czynności dokonano z naruszeniem art. 155a § 1 pkt 1 w zw. z art. 156 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.; dalej: upea), gdyż postępowanie zabezpieczające wszczęto na wniosek nieuprawnionego podmiotu, a tym samym brak było podstawy prawnej do podjęcia czynności egzekucyjnej. Podniósł także dokonanie czynności egzekucyjnej przez niewłaściwy miejscowo organ egzekucyjny, gdyż wskazany w zaskarżonej czynności adres zobowiązanego ul. P. [...], 02-785 Warszawa jest nieaktualny. Ponadto podniósł naruszenie art. 155a § 1 pkt 1 upea poprzez brak prawidłowego zarządzenia zabezpieczenia, gdyż Przewodniczący Komisji niebędący organem, nie był uprawniony do podpisania zarządzenia zabezpieczenia. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów Kodeksu postępowania karnego polegające na dokonaniu czynności zabezpieczających na udziałach, które zostały uprzednio zajęte przez Prokuratora Prokuratury Regionalnej we Wrocławiu na podstawie postanowień o dokonaniu zabezpieczenia majątkowego kar i roszczeń. Zdaniem skarżącego doszło też do naruszenia art. 21a ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, gdyż na udziałach został uprzednio ustanowiony zastaw rejestrowy na rzecz zastawnika – B. S.A. w W., przy czym dłużnikiem wierzytelności pozostaje spółka.

Naczelnik US postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. uznał, że skarga skarżącego podlega oddaleniu, ponieważ dokonał zaskarżonej czynności zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, o których mowa w art. 96j-96k upea. Zawiadomienie o zajęciu zawierało wszystkie niezbędne elementy, informacje i pouczenia, w szczególności informacje umożliwiające identyfikacje dłużnika zajętej wierzytelności, zobowiązanego, wierzyciela oraz dochodzonych należności. Bez wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej czynności pozostaje fakt ewentualnego wydania przez prokuratora postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym w trybie art. 293 § 1 kpk, jak też fakt ewentualnego ustanowienia zastawu rejestrowego na zajętym udziale. Bez wpływu na ocenę zaskarżonej czynności egzekucyjnej pozostały kwestie związane z wadliwym wskazaniem wierzyciela, błędnie ustaloną właściwością miejscową organu egzekucyjnego oraz brakiem prawidłowo sporządzonego zarządzenia zabezpieczenia. Okoliczności te wykraczają bowiem swym zakresem poza tryb skargowy art. 54 § 1 upea.

Dyrektor IAS, po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z [...] marca 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US.

WSA zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę na postanowienie Dyrektora IAS.

W motywach wyroku WSA uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów Kodeksu postępowania karnego poprzez zabezpieczenie udziałów uprzednio zajętych przez Prokuratora Prokuratury Regionalnej we Wrocławiu. WSA wyjaśnił, że art. 292 § 1 kpk wskazuje, iż zabezpieczenie majątkowe w trybie przepisów Kodeksu postępowania karnego następuje w sposób wskazany w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. W myśl art. 162 § 1 upea, w razie zbiegu postępowania zabezpieczającego prowadzonego przez organ egzekucji administracyjnej i organ egzekucji sądowej, przepisów art. 62 upea nie stosuje się chyba, że w myśl przepisów Kodeksu postępowania cywilnego rzecz stanowiąca przedmiot zabezpieczenia podlega sprzedaży. Tym samym wobec przedmiotu zajęcia może toczyć się kilka postępowań zabezpieczających niezależnie od siebie, a uprzednie zabezpieczenie udziału przez określony organ nie wyklucza dokonania zajęcia zabezpieczającego przez inny organ. Tym samym podnoszona przez skarżącego okoliczność pozostawała bez wpływu na wynik sprawy.

WSA zauważył, że skarżący, choć kwestionuje poprawność dokonanej czynności zabezpieczającej, to nie przedstawił przeciwko tej czynności konkretnych zarzutów. Skarżący podnosi natomiast, że postępowanie zabezpieczające zostało wszczęte na wniosek nieuprawnionego podmiotu, wystawione zarządzenie zabezpieczenia jest wadliwe, a postępowanie prowadzi niewłaściwy organ egzekucyjny. Z powyższego wynika, że skarżący tak naprawdę kwestionuje zasadność prowadzenia postępowania zabezpieczającego w przedmiotowej sprawie.

Sąd podzielił stanowisko Dyrektora IAS, że podniesione kwestie wykraczają poza zakres uregulowany w art. 54 upea. Skarga na czynność egzekucyjną nie jest bowiem uniwersalnym środkiem zaskarżenia, którym można negować całe prowadzone postępowanie egzekucyjne czy zabezpieczające. Organ egzekucyjny nie był zatem uprawniony do dokonywania analizy, w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynność egzekucyjną, kwestii poprawności wydania zarządzenia zabezpieczenia, uprawnień wierzyciela czy też kwestii właściwości organu egzekucyjnego. Zarzut prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, może zostać podniesiony jedynie w trybie art. 33 § 1 pkt 9 upea (zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji), a nie art. 54 upea (skarga na czynności). Ponadto uchybienia z art. 67 § 2 pkt 1, 4 i 5 upea, polegające na błędnym określeniu wierzyciela, braku informacji o terminie płatności należności i rodzaju odsetek, błędnym określeniu rodzaju zobowiązania z tytułu wykonawczego, nie stanowią naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie dokonanej czynności.

WSA wyjaśnił, że skarga na czynność egzekucyjną, nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia, którym można negować cale prowadzone postępowanie egzekucyjne czy też zabezpieczające. Nie było zatem dopuszczalne aby organ egzekucyjny w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynność egzekucyjną, analizował kwestię poprawności wydania zarządzenia zabezpieczenia, uprawnień wierzyciela czy też kwestię właściwości organu egzekucyjnego.

Ponadto WSA zauważył, że skarżący już skorzystał z trybu wynikającego z art. 33 upea wnosząc pismem z [...] listopada 2019 r. zarzuty (identycznej treści, co w skardze) do postępowania zabezpieczającego. W sprawie, zostało też wydane przez Naczelnika US postanowienie z [...] stycznia 2020 r. uznające te zarzuty za nieuzasadnione.

Mając powyższe na uwadze, WSA oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: ppsa).

Zobowiązany złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył wyrok WSA w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa, zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) zw. z art. 145 § 2 ppsa w zw. z art. 155a § 1 pkt 1 w zw. z art. 156 § 1 upea, poprzez nieuwzględnienie, że doszło do naruszenia powyższych przepisów na skutek dokonania czynności egzekucyjnej w postępowaniu zabezpieczającym wszczętym na wniosek nieuprawnionego podmiotu, a tym samym brak podstawy prawnej do podjęcia czynności egzekucyjnej i do wszczęcia postępowania zabezpieczającego;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) zw. z art. 145 § 2 ppsa w zw. z art. 155a § 1 pkt 1 upea, poprzez uznanie, że doszło do prawidłowego zarządzenia zabezpieczenia; Komisja jest organem administracji publicznej (art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa - Dz. U. z 2018 r., poz. 2267; dalej: ustawa o Komisji), a Komisja nie podjęła rozstrzygnięcia o zarządzeniu zabezpieczenia, a jedynie Przewodniczący Komisji podpisał dokument nazwany "zarządzeniem zabezpieczenia"; jednak Przewodniczący Komisji - nie będąc organem nie był uprawniony do dokonania zarządzenia zabezpieczenia. Organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. Skoro nie było wniosku uprawnionego wierzyciela, ani nie było zarządzenia zabezpieczenia, to organ egzekucyjny nie był uprawniony do wszczęcia postępowania zabezpieczającego i dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) zw. z art. 145 § 2 ppsa w zw. z art. 22 ust. 2 upea, poprzez bezzasadne przyjęcie, że dokonanie czynności egzekucyjnej przez niewłaściwy miejscowo organ egzekucyjny, nie miało wpływu na rozstrzygnięcie;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) zw. z art. 145 § 2 ppsa w zw. z art. 291 § 1, art. 292, art. 293 § 1 i 2 kpk i art. 62 upea, poprzez błędne uznanie, że w sprawie nie dochodzi do zbiegu postępowania zabezpieczającego;

5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) zw. z art. 145 § 2 ppsa w zw. z art. 54 § 1 upea, poprzez błędne stwierdzenie, że zarzut wszczęcia postępowania zabezpieczającego na wniosek nieuprawnionego podmiotu, zarzut wadliwości zarządzenia zabezpieczenia i prowadzenia postępowania przez niewłaściwy organ egzekucyjny wykraczają poza ramy postępowania skargowego.

Z uwagi na powyższe zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA.

Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, które w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą.

Ustosunkowanie się do zarzutów skargi kasacyjnej wymaga poczynienia uwagi, że jej autor przytacza argumentację dotychczas prezentowaną w sprawie. Zarzuty skargi kasacyjnej stanowią bowiem powtórzenie zarzutów skargi do WSA, a uzupełniono je tylko poprzez wskazanie podstawy prawnej zaskarżenia, tj. art. 174 pkt 2 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 145 § 2 ppsa.

Tymczasem oceniać należy, że podnoszone nadal i w ten sam sposób kwestie, zostały już przez WSA wyjaśnione i prawidłowo ocenione. Zatem w sytuacji, gdy pełnomocnik zobowiązanego konsekwentnie powtarza te same twierdzenia, jednocześnie nie wnosząc do sprawy nowej argumentacji, odpowiedź WSA jawi się nie tylko jako prawidłowa, ale i jako wyczerpująca wszystkie wątpliwości strony.

W tej sytuacji, odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej, przypomnieć należy, że skarga skarżącego dotyczyła czynności zajęcia jego udziałów w A. sp. z o.o. w Warszawie, dokonanego na podstawie zawiadomienia z [...] listopada 2019 r. Organy, a za nim WSA, uznały, że czynność zajęcia udziałów dokonana została zgodnie z prawem, co kwestionuje skarżący.

Przede wszystkim trafnie WSA podniósł, że choć skarżący kasacyjnie kwestionuje poprawność dokonanej czynności zabezpieczającej, to nie przedstawił przeciwko tej czynności żadnych konkretnych zarzutów. Argumenty skarżącego, że postępowanie zabezpieczające zostało wszczęte na wniosek nieuprawnionego podmiotu, wystawione zarządzenie zabezpieczenia jest wadliwe, a postępowanie prowadzi niewłaściwy organ egzekucyjny (zarzuty z punktów 1-3 i 5 petitum skargi kasacyjnej) w istocie kwestionują zasadność prowadzenia postępowania zabezpieczającego w przedmiotowej sprawie.

W tym zakresie WSA dokonał prawidłowej oceny, że podniesione kwestie wykraczają poza zakres uregulowany w art. 54 upea, który wymienia przesłanki i skutki wniesienia skargi na czynności egzekucyjne. Podkreślić należy, że skarga na czynność egzekucyjną nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia, którym można negować całe prowadzone postępowanie egzekucyjne czy zabezpieczające. Postępowanie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną jest postępowaniem obejmującym swoim zakresem jeden tylko, ograniczony wycinek postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku zobowiązanego. W postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Organ egzekucyjny nie był zatem uprawniony do dokonywania analizy, w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynność egzekucyjną, podnoszonych przez skarżącego kasacyjnie kwestii, tj. poprawności wydania zarządzenia zabezpieczenia, uprawnień wierzyciela czy też właściwości organu egzekucyjnego.

WSA trafnie zaznaczył, że zarzut prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, może zostać podniesiony jedynie w trybie art. 33 § 1 pkt 9 upea (zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji), a nie art. 54 upea. Ponadto zarzuty nie mogą być przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne, bowiem rozpatrzenie takiego żądania byłoby próbą obejścia prawa i naruszałoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia. Powyższa zasada sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich postawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja w ramach, której dany zrzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. (por. wyroki NSA z 6 lutego 2018 r. sygn. akt II FSK 141/16 i z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane orzeczenia tamże).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, co pomija skarżący kasacyjnie a co celnie zauważono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że skarżący skorzystał już z trybu wynikającego z art. 33 upea wnosząc pismem z [...] listopada 2019 r. zarzuty (identycznej treści, co w skardze) do postępowania zabezpieczającego. W tym zakresie zostało też wydane przez Naczelnika US Warszawa-Ursynów postanowienie uznające przedmiotowe zarzuty za nieuzasadnione.

Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że rozstrzyganie podnoszonych przez skarżącego kasacyjnie kwestii, nie mogło nastąpić w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 54 upea, a zatem zarzuty skargi kasacyjne sformułowane w punktach 1-3 i 5 jej petitum są nieusprawiedliwione.

Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznaje także zarzut sformułowany w punkcie 4. petitum skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) zw. z art. 145 § 2 ppsa w zw. z art. 291 § 1, art. 292, art. 293 § 1 i 2 kpk i art. 62 upea, poprzez błędne uznanie, że w sprawie nie dochodzi do zbiegu postępowania zabezpieczającego.

W tym zakresie WSA prawidłowo uznał, że rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów Kodeksu postępowania karnego poprzez zabezpieczenie udziałów uprzednio zajętych przez Prokuratora Prokuratury Regionalnej we Wrocławiu. Wskazać należy, że zgodnie z art. 292 § 1 kpk –zabezpieczenie majątkowe w trybie przepisów Kodeksu postępowania karnego następuje w sposób wskazany w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. W myśl natomiast, art. 162 § 1 upea – w razie zbiegu postępowania zabezpieczającego prowadzonego przez organ egzekucji administracyjnej i organ egzekucji sądowej, przepisów art. 62 upea nie stosuje się chyba, że w myśl przepisów Kodeksu postępowania cywilnego rzecz stanowiąca przedmiot zabezpieczenia podlega sprzedaży. Zatem wobec przedmiotu zajęcia może toczyć się kilka postępowań zabezpieczających niezależnie od siebie, a uprzednie zabezpieczenie udziału przez określony organ nie wyklucza dokonania zajęcia zabezpieczającego przez inny organ. Tym samym podnoszona przez skarżącego kasacyjnie okoliczność pozostawała bez wpływu na wynik omawianej sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje także, że w tożsamy sposób, jak w niniejszej sprawie, w podobnym stanie faktycznym i prawnym, wypowiadał się WSA w Warszawie w prawomocnych wyrokach (por. wyroki o sygn. akt V SA/Wa 1616/20 z 3 marca 2021 r., V SA/Wa 755/21 z 12 maja 2021 r. i V SA/Wa 1609/21 z 2 czerwca 2021 r.).

Konkludując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że żaden z zarzutów, podniesionych w skardze kasacyjnej, nie okazał się uzasadniony. Wobec tego skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw została oddalona na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 ppsa.