Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 875/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7. art. 77, art. 80, art. 138 § 1, art. 144
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9, art. 8 ust. 2a, art. 66 ust. 5, art. 86 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 87 ust. 1 pkt 1, art. 88 ust. 1, art. 123
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 79a ust. 6 pkt 6 i ust. 8, art. 84c ust. 16
journal: Dz.U. 2017 poz 2168
law: Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi S. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą we W. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie kontynuowania czynności kontrolnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Oddział ZUS [...] w dniu [...] grudnia 2017r. wszczął kontrolę "S". a prowadzący ją inspektor wezwał kontrolowanego płatnika składek do przedłożenia dokumentów związanych z zakresem kontroli m.in.:

- umów zlecenia zawieranych przez płatnika składek z wymienionymi w wezwaniu osobami wraz z rachunkami oraz potwierdzeniem wypłat wynagrodzenia z tytułu zawieranych umów zlecenia;

- informacji PIT-11;

- umów handlowych, umów współpracy, umów o świadczenie usług wraz z załącznikami;

- faktur VAT potwierdzających wykonanie umów między płatnikiem składek a innymi podmiotami;

- wydruków z konta księgowego dotyczące rozliczeń pomiędzy płatnikiem składek a innymi podmiotami, w oparciu o które płatnik składek realizował usługi związane z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Pismem z 5 lutego 2018r. upoważniona do reprezentowania płatnika składek wniosła zarzuty dotyczące naruszenia art. 79a ust. 6 ustawy z dnia 2.07.2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2017r., poz. 2168 ze zm.)., którego treścią jest przekroczenie przedmiotowego zakresu kontroli poprzez żądanie w ocenie upoważnionej do reprezentowania dokumentów wskazanych w wezwaniu z [...] grudnia 2017r., tj. umów handlowych, faktur VAT i wydruków księgowych. Oddział ZUS [...] potraktował przedmiotowe pismo za sprzeciw i wydał postanowienie z dnia [...] lutego br. o kontynuowaniu czynności kontrolnych. Prezes E. Ż. pismem z 28 lutego br. wniosła zażalenie na przedmiotowe postanowienie.

Postanowieniem z dnia [...].03.2018 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Za podstawę rozstrzygnięcia uznano treść art. 138 par. 1 i art. 144 kpa oraz art. 84c ustawy o działalności gospodarczej oraz art. 66 ust. 5 i art. 123 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017r., poz. 1778 ze zm.), dalej "ustawa systemowa".

Odnosząc się do zarzutów opisanych w zażaleniu dotyczących przekroczenia zakresu kontroli Prezes ZUS prezentuje odmienne stanowisko. Zakres kontroli wskazany w upoważnieniu z dnia [...] grudnia 2017r. został określony zgodnie z art. 86 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy systemowej, tj. "Prawidłowość i rzetelność obliczania, potrącania i opłacania składek oraz innych składek i wpłat, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego". Żądanie przedłożenia umów handlowych zawartych przez płatnika składek "S." z innymi podmiotami oraz zestawienie obrotów i sald dotyczące tychże właśnie podmiotów nie wykracza poza zakres przedmiotowy kontroli, gdyż żądane dokumenty są związane z zakresem kontroli. Sposób realizacji wzajemnych usług oraz prowadzonych rozliczeń pomiędzy Spółką a innymi podmiotami może mieć istotny wpływ na ustalenie właściwego płatnika składek ale również na prawidłowość obliczania składek oraz zgłaszania do ubezpieczeń osób, które wykonują umowy na rzecz Spółki. Ustawa systemowa określa w art. 6 katalog osób podlegających obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Przykładowo umowa zlecenia stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej). Zgodnie z art. 4 pkt 2 lit. a ustawy systemowej, płatnikiem składek jest m.in. jednostka organizacyjna pozostająca z inną osobą fizyczną w stosunku prawnym uzasadniającym objęcie tej osoby ubezpieczeniami społecznymi. Natomiast do zakresu działania Zakładu należy m.in. stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych, jak również kontrola wykonywania przez płatników składek i przez ubezpieczonych obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych. Dane wykazywane w dokumentach zgłoszeniowych oraz rozliczeniowych mają charakter deklaratoryjny, których prawidłowość można zweryfikować w trakcie kontroli z dokumentami źródłowymi płatnika składek. Kontrola polega na zbadaniu stanu faktycznego popartego dowodami, tj. weryfikacji stanu deklarowanego ze stanem rzeczywistym. Kontrola nie może być oparta wyłącznie na deklaracji płatnika składek, że postanowienia umów zawieranych przez płatnika składek z innymi podmiotami pozostają bez wpływu na obowiązek ubezpieczeń osób objętych kontrolą z tytułu zawieranych umów, z tego względu, że nie mają one żadnego związku z relacjami łączącymi płatnika składek z osobami ubezpieczonymi. Ustalenie faktycznych warunków współpracy kontrolowanego płatnika składek z innymi podmiotami gospodarczymi pozostaje w bezpośrednim związku z zakresem przedmiotowym prowadzonej kontroli z uwagi na konieczność ustalenia, który podmiot gospodarczy jest de facto płatnikiem składek dla zleceniobiorców zgłoszonych przez Spółkę. Zakład ma obowiązek podejmowania działań w celu ustalenia prawidłowości danych przekazywanych do ZUS poprzez zbadanie wszelkich dokumentów, które mogą mieć wpływ na ustalenie tytułu do ubezpieczeń, jego faktyczne istnienie lub też stwierdzenie, że zgłoszona osoba do ubezpieczeń powinna być wyłączona z kręgu osób obejmowanych ubezpieczeniami społecznymi.

Prezes nie zgodził się z argumentem, że żądana dokumentacja nie pozostaje w związku z zakresem kontroli wskazanym na upoważnieniu. Uzasadnienie zaprezentowane w postanowieniu o kontynuowaniu czynności kontrolnych z [...].02.2018r. wyjaśnia konieczność ustalenia zależności gospodarczych pomiędzy kontrolowaną spółką a innymi podmiotami, gdyż wpływa to bezpośrednio na ocenę realizacji obowiązków wynikających z przepisów ustawy systemowej, w szczególności wskazanego art. 9 czy art. 8 ust. 2a.

Zarzut kompleksowego badania całej dokumentacji związanej z powadzoną działalnością jest niezasadny z tego powodu, że dokumenty określone w wezwaniu dotyczą żądania przedłożenia wyłącznie umów czy faktur, na podstawie których usługi świadczyły osoby zgłoszone do ubezpieczeń. Jeżeli kontrolowana Spółka i podmiot z nią współpracujący świadczą usługi na rzecz podmiotu trzeciego, na przemian zgłaszając te same osoby do ubezpieczeń pozorując zbieg tytułów do ubezpieczeń, to nie sposób uznać, że weryfikacja umów cywilnoprawnych zawieranych pomiędzy płatnikami składek nie ma istotnego znaczenia dla ustalenia prawidłowego tytułu do ubezpieczeń oraz prawidłowej wysokości podstawy wymiaru składek czy też przekracza kontrolowany zakres. W tym kontekście nie można stwierdzić, że badanie umów cywilnoprawnych pomiędzy płatnikiem składek a jego kontrahentami i ich wzajemnych rozliczeń wykracza poza kompetencje ZUS-u, skoro jest to kluczowe dla ustalenia czy wykonywanie umów zmierzało do obejścia przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W skardze – postulującej uchylenie wskazanych wyżej postanowień i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego – zarzucono naruszenie prawa:

a) materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 79a ust. 6 pkt 6 i ust. 8 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz art. 86 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 87 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 88 ust. 1 ustawy systemowej – poprzez błędne przyjęcie, że ww. przepisy stanowią uprawnienie dla organu do żądania przedłożenia przez płatnika składek umów handlowych zawartych z innymi podmiotami gospodarczymi, faktur oraz wydruków z konta księgowego, jako dokumentów związanych z zakresem przedmiotowym kontroli wskazany w upoważnieniu, podczas gdy problematyka relacji płatnika składek z kontrahentami handlowymi oraz rozliczeń z kontrahentami nie jest przedmiotem kontroli, a zawarte przez płatnika składek umowy handlowe w żaden sposób nie odnoszą się do obowiązku ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego zatrudnionych osób, ani do kwestii rozliczania składek na ubezpieczenia, a tym samym nie mają żadnego znaczenia dla stwierdzenia prawidłowości obliczania składek oraz zgłaszania do ubezpieczeń tych osób;

b) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 92a ustawy systemowej oraz art. 84c ust. 16 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, poprzez przyjęcie przez organy obu instancji, że żądanie przedłożenia przez płatnika składek umów handlowych zawartych z innymi podmiotami gospodarczymi oraz faktur i wydruków z konta księgowego, tj. dokumentów nie pozostających w związku z prowadzoną wobec płatnika składek kontrolą, może mieć istotny wpływ na ustalenie prawidłowości obliczania składek oraz zgłaszania do ubezpieczeń osób, które wykonują umowy na rzecz Spółki "S.".

W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi, zaś ich treść zostanie przedstawiona w dalszej części uzasadnienia Sądu.

W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia przedstawiono argumenty przeciwne, zgodne z treścią postanowień.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W motywach skargi zarzucono błędne przyjęcie przez Organ II instancji, że sposób realizacji wzajemnych usług w ramach zawartych umów handlowych oraz prowadzonych rozliczeń pomiędzy Spółką a kontrahentami wskazanymi w wezwaniu do przedłożenia dokumentów z dnia [...] grudnia 2017 r. może mieć istotny wpływ na prawidłowość obliczania składek oraz zgłaszanie do ubezpieczeń osób wykonujących umowy na rzecz Spółki. Zdaniem Skarżącego organ kontrolujący nie może kompleksowo weryfikować całej dokumentacji podmiotu kontrolowanego związanej z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, w tym (zdaniem Skarżącego) umów i rozliczeń z podmiotami innymi niż kontrolowany podmiot i ubezpieczeni (zleceniodawcy/pracownicy).

W ramach postępowania kontrolnego organ może żądać jedynie dokumentów, które mieszczą się w zakresie kontroli prowadzonej u płatnika składek. Zgodnie bowiem z przepisem art. 87 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej "w trakcie przeprowadzania kontroli inspektor kontroli Zakładu ma prawo badać wszelkie księgi, dokumenty finansowo-księgowe i osobowe oraz inne nośniki informacji związane z zakresem kontroli". Kontrola płatników składek jest zadaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określonym w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Celem tej kontroli jest ocena wywiązywania się przez płatników składek z obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz innych zadań zleconych Zakładowi (patrz art. 86 ustawy systemowej).

Zdaniem Skarżącego organ prowadzący kontrolę jest uprawniony do przeglądania tylko tych dokumentów, które pozostają w związku z zakresem kontroli. Z tym uprawnieniem jest skorelowany obowiązek podmiotu kontrolowanego (płatnika składek) udostępnienia tylko ww. dokumentów (art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej).

Zakres kontroli wszczętej wobec Skarżącego obejmuje "prawidłowość i rzetelność obliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego".

Kontrola płatnika składek w tym zakresie polega więc na zweryfikowaniu, czy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia została właściwie ustalona, czy składki zostały opłacone w należytej wysokości oraz czy płatnik składek dokonał zgłoszenia zatrudnionych osób do ubezpieczeń w sposób prawidłowy.

Kontrola dotyczy prawidłowości zgłaszania do ubezpieczeń i ustalania podstawy wymiaru składek ubezpieczonych zatrudnionych u płatnika składek, a więc wyłącznie w ramach łączącego te osoby z płatnikiem składek stosunku prawnego. Kontrola dotyczy więc relacji płatnika składek z ubezpieczonymi i wynikających z tego obowiązków płatnika składek w zakresie zgłaszania do ubezpieczeń i opłacania składek na te ubezpieczenia, a nie relacji płatnika z innymi podmiotami gospodarczymi.

Skarżący wskazał, że umowy handlowe (umowy o współpracy, o świadczenie usług) zawarte pomiędzy płatnikiem składek a jego kontrahentami określają tylko i wyłącznie ogólne warunki współpracy pomiędzy stronami tej umowy (przedmiot umowy, ewentualnie też zasady ustalania wynagrodzenia, warunki płatności, itp.) – są to zwykłe umowy ramowe. Nie odnoszą się natomiast te umowy w ogóle do kwestii zatrudnienia personelu, ustalania wynagrodzenia dla zatrudnionych osób, czy też zgłaszania tych osób do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, rozliczania składek na ww. ubezpieczenia. Nie wskazują również, które zatrudnione u płatnika składek osoby zostały skierowane do realizacji usługi na rzecz konkretnego klienta, ani sposobu wykonywania przez te osoby umów zawartych z płatnikiem składek (Skarżącym). Także dokumentacja w postaci faktur, wydruków kont księgowych, dotyczy wyłącznie kwestii rozliczeń pomiędzy stronami z tytułu realizacji zawartych umów a nie rozliczeń płatnik-ubezpieczony.

Wobec powyższego, żądana przez organ kontrolujący dokumentacja, pozostaje bez wpływu na ustalenie, czy składki na ubezpieczenia z tytułu umów zawartych przez płatnika składek z ubezpieczonymi zostały odprowadzone w należnej wysokości i w jaki sposób została ustalona podstawa wymiaru tych składek poszczególnych osób (czy i w jakiej wysokości dany ubezpieczony uzyskał wynagrodzenie/przychód u płatnika składek).

Poza tym – zdaniem Skarżącego – w toku prowadzonej kontroli wobec płatnika składek (Skarżącego) sytuację prawną ubezpieczonego należy oceniać wyłącznie w oparciu o treść łączącego go z płatnikiem składek stosunku prawnego, a nie przez pryzmat ewentualnych relacji ubezpieczonego (jak również płatnika składek) z innymi podmiotami gospodarczymi. Zatem żądanie przedłożenia umów handlowych zawartych z kontrahentami oraz faktur i rozrachunków z odbiorcami i dostawcami, które nie mają żadnego związku z przedmiotem kontroli, o czym była mowa wyżej, świadczy o tym, że czynności kontrolne, jako wykraczające poza zakres wskazany w upoważnieniu, zostały przeprowadzone z naruszeniem art. 79a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Z uwagi na fakt, że dokumenty te nie zawierają żadnych danych dotyczących ubezpieczonych, czy podstawy wymiaru składek na ich ubezpieczenia, a zatem żądana dokumentacja nie ma żadnego związku z zakresem kontroli określonym w upoważnieniu, brak jest podstaw prawnych do żądania jej udostępnienia (patrz np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7.03,2014r., VSA/Wa 2022/13, którego treść powinna mieć zastosowanie w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do powyższych motywów skargi Sąd pragnie zwrócić uwagę, że zakres kontroli wskazany w upoważnieniu z dnia [...] grudnia 2017r. został określony zgodnie z art. 86 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy systemowej, tj. "Prawidłowość i rzetelność obliczania, potrącania i opłacania składek oraz innych składek i wpłat, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego". Żądanie przedłożenia umów handlowych zawartych przez płatnika składek z innymi podmiotami oraz zestawienie obrotów i sald dotyczące tychże właśnie podmiotów nie wykracza poza zakres przedmiotowy kontroli, gdyż żądane dokumenty są związane z zakresem kontroli. Sposób realizacji wzajemnych usług oraz prowadzonych rozliczeń pomiędzy Spółką a innymi podmiotami może mieć istotny wpływ nie tylko na ustalenie właściwego płatnika składek, ale również na prawidłowość obliczania składek oraz zgłaszanie do ubezpieczeń osób, które wykonują umowy na rzecz Spółki. Ustawa systemowa określa w art. 6 katalog osób podlegających obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Przykładowo umowa zlecenia stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (art. 6 ust. 1 i 4 ustawy systemowej). Zgodnie z art. 4 pkt 2 lit. a ustawy systemowej, płatnikiem składek jest m.in. jednostka organizacyjna pozostająca z inną osobą fizyczną w stosunku prawnym uzasadniającym objęcie tej osoby ubezpieczeniami społecznymi. Natomiast do zakresu działania ZUS-u należy m.in. stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych, jak również kontrola wykonywania przez płatników składek i przez ubezpieczonych obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych. Dane wykazywane w dokumentach zgłoszeniowych oraz rozliczeniowych mają charakter deklaratoryjny, których prawidłowość można zweryfikować w trakcie kontroli z dokumentami źródłowymi. Kontrola polega na zbadaniu stanu faktycznego popartego dowodami, tj. weryfikacji stanu deklaratywnego ze stanem rzeczywistym. Kontrola nie może być oparta wyłącznie na deklaracji płatnika składek, że postanowienia umów zawieranych przez płatnika składek Spółki z innymi podmiotami pozostają bez wpływu na obowiązek ubezpieczeń osób objętych kontrolą z tytułu zawieranych umów, z tego względu, że nie mają one żadnego związku z relacjami łączącymi płatnika składek z osobami ubezpieczonymi. Ustalenie faktycznych warunków współpracy kontrolowanego płatnika składek z innymi podmiotami gospodarczymi pozostaje w bezpośrednim związku z zakresem przedmiotowym prowadzonej kontroli z uwagi na konieczność ustalenia, który podmiot gospodarczy jest de facto płatnikiem składek dla zleceniobiorców zgłoszonych przez Spółkę. Zakład ma obowiązek podejmowania działań w celu ustalenia prawidłowości danych przekazywanych do Zakładu poprzez zbadanie wszelkich dokumentów, które mogą mieć wpływ na ustalenie tytułu do ubezpieczeń, jego faktyczne istnienie lub też stwierdzenie, że zgłoszona osoba do ubezpieczeń powinna być wyłączona z kręgu osób obejmowanych ubezpieczeniami społecznymi.

Zdaniem Sądu nie sposób zgodzić się z argumentem, że żądana dokumentacja nie pozostaje w związku z zakresem kontroli wskazanym w upoważnieniu. Uzasadnienie stanowiska ZUS zaprezentowane w postanowieniu o kontynuowaniu czynności kontrolnych z [...] lutego 2018r. wyraźnie wyjaśnia konieczność ustalenia zależności gospodarczych pomiędzy kontrolowaną spółką a innymi podmiotami, gdyż wpływa to bezpośrednio na ocenę realizacji obowiązków wynikających z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności wskazanego art. 9 czy art. 8 ust. 2a tejże ustawy.

Zarzut kompleksowego badania całej dokumentacji związanej z prowadzoną działalnością jest niezasadny z tego powodu, że dokumenty określone w wezwaniu dotyczą żądania przedłożenia wyłącznie umów czy faktur, na podstawie których usługi świadczyły osoby zgłoszone do ubezpieczeń. Jeżeli kontrolowana spółka i podmiot z nią współpracujący świadczą usługi na rzecz podmiotu trzeciego, na przemian zgłaszając te same osoby do ubezpieczeń pozorując zbieg tytułów do ubezpieczeń, to nie sposób uznać, że weryfikacja umów cywilnoprawnych zawieranych pomiędzy płatnikami składek nie ma istotnego znaczenia dla ustalenia prawidłowego tytułu do ubezpieczeń oraz prawidłowej wysokości podstawy wymiaru składek czy też przekracza kontrolowany zakres. W tym kontekście nie można stwierdzić, że badanie umów cywilnoprawnych pomiędzy płatnikiem składek a jego kontrahentami i ich wzajemnych rozliczeń wykracza poza kompetencje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skoro jest to kluczowe dla ustalenia, czy wykonanie umów zmierzało do obejścia ustawy systemowej.

Na marginesie należy zauważyć, że Spółka była kontrolowana w 2016 r.; wówczas kontrolowany płatnik składek współpracował z kontrolującymi i nie podnosił zarzutu, że żądanie umów z kontrahentami stanowi naruszenie prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania.

Uprawnienia oraz zasadność żądania umów łączących Spółkę z kontrahentami oraz wydruków z kont potwierdzających wzajemne rozrachunki znajduje potwierdzenie w orzecznictwie (wyrok Sądu Rejonowego [...] Wydział Karny z dnia [...] stycznia 2017r. sygn. akt [...] oraz wyrok Sądu Rejonowego [...] Wydział Karny z dnia [...] stycznia 2018r. sygn. akt [...]).

Wskazać należy również na treść uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z dnia 5 lipca 2013r., sygn. akt V SA/Wa 639/13, gdzie Sąd w stanie faktycznym, w którym organ kontroli żądał okazania do kontroli dokumentów takich jak: regulamin ZFŚS i innej dokumentacji gromadzonej w związku z dokonywaniem ustaleń do wypłat z ww. Funduszu, rejestru umów handlowych wraz z aneksami, zawieranych z pracodawcami osób, z którymi zawarto umowy cywilnoprawne – stwierdził, że niezasadny jest zarzut dotyczący naruszenia art. 86 ust. 2 wraz z art. 87 ust. 1 oraz art. 88 ust. 1 u.s.u.s. Sąd zwrócił uwagę na art. 87 ust. 1 u.s.u.s., w którym określono uprawnienia inspektora przeprowadzającego kontrolę wskazując m.in. (ust. 1 pkt 1), iż ma on prawo badać wszelkie księgi, dokumenty finansowo-księgowe i osobowe oraz inne nośniki informacji związane z zakresem kontroli. Powołanemu uprawnieniu kontrolującego odpowiadają obowiązki kontrolowanego płatnika, który na podstawie art. 88 ust.1 pkt 1 u.s.u.s. zobowiązany jest ww. dokumenty udostępnić kontrolującemu. Sąd wskazał ponadto, iż zgodnie z art. 18 ust. 1 u.s.u.s. podstawę wymiaru składek ubezpieczonych będących pracownikami, osobami wykonującymi pracę nakładczą oraz członkami rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10 u.s.u.s. Zgodnie zaś z tymi przepisami przychód definiowany jest jako przychody w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie tylko z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, lecz również z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności oraz umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, jak również z tytułu współpracy przy tej działalności lub współpracy przy wykonywaniu umowy. Przychód z tytułu członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub spółdzielni kółek rolniczych oznacza natomiast przychody z tytułu pracy w spółdzielni i z tytułu wytwarzania na jej rzecz produktów rolnych. Konkludując WSA stwierdził, że mając na uwadze zarówno określony w upoważnieniu przedmiotowy zakres kontroli jak i fakt, iż dane o podstawach wymiaru składek przekazywanych do ZUS opierając się na ww. definicji przychodu, należało uznać, że żądanie okazania przez skarżącą dokumentów określonych przez inspektora ZUS nie naruszało przepisów u.s.u.s.

Odnosząc się do zarzutu stosowania wykładni rozszerzającej i braku kompetencji do badania ww. umów, należy zauważyć, że ugruntowane jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowisko, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do badania ważności stosunków prawnych stanowiących tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym w celu stwierdzenia objęcia ubezpieczeniem społecznym (wyrok Sądu Najwyższego z 23 lutego 2005r., sygn. akt III UK 200/04), natomiast wyrok WSA w Warszawie z 7 marca 2014r. sygn. akt V SA/Wa 2022/13 zapadł w indywidualnej sprawie i nie ma charakteru wiążącego.

W kwestii obrazy przepisów procesowych Skarżący zwrócił uwagę, że powołane przepisy k.p.a., określające reguły postępowania dowodowego, nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Powinny być one uwzględnione przez organ kontrolujący w trakcie trwania kontroli, jednakże wspomniane regulacje nie uprawniają organu do dowolnego gromadzenia materiału dowodowego i żądania przedstawienia przez Skarżącego dokumentacji nie związanej z zakresem kontroli.

Bez wątpienia żądana dokumentacja dotycząca relacji kontraktowych Skarżącego z innymi podmiotami nie zawiera informacji odnośnie zasad ustalania czy też wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego przez poszczególnych ubezpieczonych objętych kontrolą. Tym samym na tej podstawie nie ma możliwości zweryfikowania, czy podstawy wymiaru składek poszczególnych ubezpieczonych zostały ustalone w sposób prawidłowy.

Zatem dokumenty te są niezwiązane z zakresem kontroli i jako takie nie powinny być przedmiotem czynności kontrolnych podejmowanych przez organ. Pomimo tego, organ I instancji uznał, że żądanie przedłożenia dokumentów nie pozostających w związku z przedmiotem prowadzonej wobec Skarżącego kontroli, tj. wykraczających poza jej zakres wskazany w upoważnieniu, jest uzasadnione i ma na celu ustalenie "właściwego płatnika".

W ocenie Skarżącego powyższe dowodzi, że celem prowadzonej przez organ rentowy (Kontrolującego) postępowania nie jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, lecz udowodnienie z góry przyjętej tezy, jakoby płatnikiem składek mógł być inny podmiot co stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej. Bowiem skoro umowy (zlecenia, o pracę) były zawierane przez płatnika składek i w ramach tych umów ubezpieczeni wykonywali czynności na rzecz płatnika składek, to nie ulega wątpliwości, że tylko kontrolowana spółka była płatnikiem składek na ubezpieczenia wobec zatrudnionych na podstawie tych umów osób, a nie kontrahenci Skarżącego.

W nawiązaniu do treści uzasadnienia skargi Sąd wskazuje, że kontrolę przeprowadza inspektor (art. 86 ust. 1 ustawy systemowej) i to on jest władny żądać i oceniać dokumenty w sferze zakresu kontroli, a także pod kontem istotności i proporcjonalności w stosunku do ustaleń kontroli. Prawidłowość wskazanych przez płatnika składek tytułów do ubezpieczeń społecznych zgłoszonych osób w dokumentach zgłoszeniowych wymaga zbadania nie tylko analizy zawartych umów i dowodów wypłaty za wykonanie umowy, ale sprawdzenie sposobu i warunków wykonania umowy.

Dla właściwej realizacji zasady prawdy obiektywnej konieczne jest zarówno ustalenie okoliczności zgodnych ze stanem rzeczywistym jak i prawidłowa ich kwalifikacja. W przypadku gdy płatnik składek uniemożliwia analizę żądanych dokumentów zasada prawdy obiektywnej zostaje naruszona. Regulacja zawarta w art. 7, 8 i art. 77 k.p.a. zawiera twierdzenie, że trafność rozstrzygnięcia w każdej indywidualnej sprawie wymaga szczegółowego zbadania i rozważenia dowodów, które stanowiłyby podstawę konkretnego rozstrzygnięcia. W przypadku wszczęcia postępowania administracyjnego skutkować będzie wadliwością decyzji. Kompetencje Zakładu do ustalania prawidłowości tytułu do ubezpieczeń społecznych normuje ustawa systemowa (art. 68 ust. 1 pkt 1a).

Reasumując należy stwierdzić, że Organy – wbrew stanowisku zaprezentowanemu w skardze – nie naruszyły prawa o działalności gospodarczej (art. 79a ust. 6 pkt 6 i ust. 8 oraz art. 84c ust. 16 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej) jak też zapisów ustawy systemowej (art. 86 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 87 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 1, oraz art. 92a), a także k.p.a. (art. 7,8,77 par. 1 k.p.a.).

Mając powyższe na względzie należało – stosownie do treści art. 151 p.p.s.a. – orzec jak w sentencji.