Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 497/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2017-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 1, art. 22, art. 15 ust. 2 i 3, art. 20 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
article: art. 77 par. 1, art. 80, art. 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 4,
journal: Dz.U. 2011 nr 43 poz 224
law: Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c, art. 135
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Asesor WSA Agnieszka Banach (spr.), Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2017 r. sprawy ze skargi N. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

UZASADNIENIA

Zaskarżoną decyzją z dnia 6 czerwca 2017 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (powoływane dalej jako: "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z dnia [...] r. nr [...] znak: [...] przyznającą N. S. prawo doświadczenia wychowawczego w postaci dodatku dyferencyjnego na okres od dnia 1 kwietnia 2016r. do dnia 30 czerwca 2017 r. na dzieci L. S. w kwocie 53,80 zł miesięcznie oraz na A. S. w kwocie 53,80 zł miesięcznie.

W motywach powyższej decyzji organ II instancji wskazał, co następuje.

Po rozpatrzeniu wniosku z dnia 25 kwietnia 2016r., który złożony został do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Skarżysku - Kościelnym, organ wydał ww. decyzję z dnia 17 stycznia 2017 r. W podstawie prawnej decyzji powołano m.in. przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r., jak również ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że ponieważ wysokość świadczeń rodzinnych, jakie przyznano M.owi S. w Norwegii jest niższa od świadczenia wychowawczego, o które wnioskuje strona, dodatek dyferencyjny przysługuje jej w wysokości nadwyżki powyżej wysokości świadczeń na rodzinę za granicą tj. w wysokości 53,80 zł miesięcznie.

Od ww. decyzji wydanej w I instancji odwołanie złożyła N. S.

W wyniku rozpoznania tego odwołania, Kolegium wyjaśniło, że zasady oraz tryb postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze określa ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195), w szczególności organ wskazał na art. 1 ust. 2 i 3, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 3 i 4 tej ustawy, przywołując brzmienie tych przepisów. Nadto, odwołując się do art. 48 ust. 1 i 2 ww. ustawy, organ podniósł, że w myśl tych przepisów pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r., a w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na taki okres, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu.

Następnie organ II instancji powołał brzmienie art. 16 ust. 1, 2, 4 i 5 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i podniósł, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób bezsporny wskazuje, iż organem właściwym do rozpatrzenia wniosku N. S. z dnia 25 kwietnia 2016 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci L. S. i A. S. jest Marszałek Województwa Świętokrzyskiego. W sprawie ustalono bowiem, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ojciec dzieci, a były mąż wnioskodawczyni, M. S. w okresie od dnia 1 sierpnia 2007 r. do nadal wykonuje działalność zawodową na terytorium Norwegii. N. S. nie wykonuje zaś na terytorium Polski działalności zawodowej lub handlowej, w związku z czym pierwszeństwo wypłaty świadczeń rodzinnych będzie miał kraj wykonywania działalności zawodowej, tj. Norwegia. Nadto w toku postępowania dowodowego poprzedzającego wydanie decyzji z dnia 17 stycznia 2017 r. organ I instancji ustalił, że w sprawie spełnione zostały przesłanki do przyznania świadczenia wychowawczego, w tym przesłanka kryterium dochodowego. N. S. jest osobą długotrwale bezrobotną i nie osiągnęła żadnego dochodu w roku bazowym. Nadto ustalono, że M. S. w Norwegii pobiera świadczenia rodzinne na dzieci, w wysokości 970,00 NOK miesięcznie.

Organ odwoławczy zaakceptował więc wyjaśnienia organu I instancji, że świadczenie wychowawcze w rozumieniu przepisów unijnych jest świadczeniem rodzinnym i podlega przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia nr 883/2004, świadczenia rodzinne niezależnie od ich rodzaju udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo. Ze względu na zróżnicowanie poszczególnych systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich, przepisy unijne przewidują jedynie tzw. dodatek dyferencyjny, tj. wypłatę kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością świadczeń rodzinnych wypłacanych w tym przypadku w Norwegii, a wysokością świadczenia, o które wnioskuje strona w Polsce. Dodatek ten będzie przysługiwał zatem wówczas, kiedy wysokość świadczeń rodzinnych pobieranych w Norwegii będzie niższa od świadczenia wnioskowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak w niniejszym przypadku. M. S. na każde z dzieci otrzymuje w Norwegii świadczenia rodzinne w wysokości 970 NOK miesięcznie, tj. po przeliczeniu – 446,20 zł miesięcznie. Kwota ta została ustalona na podstawie decyzji Nr H3 z dnia 15 października 2009 r. dotyczącej daty uwzględnianej przy ustalaniu kursu wymiany, o którym mowa w art. 90 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009, zgodnie z którą w takim przypadku podstawą przeliczenia jest kurs wymiany opublikowany przez Europejski Bank Centralny dla pierwszego dnia miesiąca bezpośrednio poprzedzającego miesiąc, w którym przepis musi być zastosowany. Skoro zatem otrzymywane w Norwegii przez ojca dzieci świadczenie jest niższe od świadczenia wychowawczego wnioskowanego przez stronę, a ponadto spełnione zostały wszystkie inne kryteria uprawniające stronę do świadczenia wychowawczego wypłacanego w Polsce, wniskodawczyni przysługuje dodatek dyferencyjny w kwocie 53,80 zł miesięcznie na każde z dzieci, tj. w wysokości różnicy pomiędzy świadczeniem wychowawczym, a otrzymywanym przez ojca dzieci świadczeniem rodzinnym obowiązującym w Norwegii.

Organ odwoławczy wyjaśnił także, że samorząd województwa wymienia dane w zakresie świadczenia wychowawczego w ramach Systemu Elektronicznej Wymiany Informacji dotyczących Zabezpieczenia Społecznego, o którym mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, za pośrednictwem punktu kontaktowego, o którym mowa w art. 12 ust. 2. Świadczenie wychowawcze przyznane decyzją wydaną przez marszałka województwa wypłaca organ właściwy.

Kolegium podkreśliło, że subiektywna ocena tego, czy świadczenie wychowawcze winno zostać przyznane w pełnej wysokości, pomimo zasad, jakie obowiązują w obecnym systemie prawa, nie może być brana pod uwagę przez organy administracji publicznej, które są nimi związane. Z ww. przepisów, zdaniem organu odwoławczego, bezspornie wynika pierwszeństwo wypłaty świadczeń rodzinnych. W kwestii twierdzeń wnioskodawczyni, że nie tworzy z byłym mężem już rodziny, Kolegium stwierdziło, że ojciec dzieci, niezależnie od faktu utrzymywania z dzieckiem czy też jego matką kontaktów i przyczyniania się do jego utrzymywania, uznawany jest za członka rodziny, a skoro tak, to w przypadku jego wyjazdu i podjęcia zatrudnienia w kraju, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, właściwy organ zgodnie z ww. przepisami zobligowany jest stosować przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wywiodła N. S. w zakresie, w jakim odmawia się jej pełnego świadczenia i wniosła o uchylenie decyzji.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że w postępowaniu o alimenty jej były maż podaje, iż nie pobiera w Norwegii świadczeń na dzieci, natomiast po zakończeniu spraw o alimenty, których nie uiszcza, w postępowaniu administracyjnym podaje, że zasiłek pobiera w pełnej wysokości. W ten sposób przyznaje się skarżącej tylko wyrównanie, choć to na nią spada wyłącznie opieka nad dziećmi. Podniosła, że żyje z pomocy znajomych, gdyż organy administracji nie uwzględniają oświadczeń jej byłego męża składanych w toku postępowania rozwodowego o niepobieraniu przez niego zasiłku. Sąd Okręgowy nie może ściągnąć alimentów zagranicą, gdyż dłużnik nie ma wystarczającego dochodu, albowiem zasiłek nie jest pobierany. Skarżąca wyraziła niezrozumienie powodów, dla których zachodzi sytuacja, że skoro rozwód został orzeczony z winy jej męża, który zostawił ją z małymi dziecmi, nie interesuje się nimi, nie opiekuje i nie płaci alimentów, jest traktowany jako członek rodziny, który ma prawo pobierać na dzieci świadczenia.

Strona uzasadniła także wniosek o zwolnienie jej od kosztów postepowania i przyznanie pełnomocnika z urzędu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarzonej decyzji. Organ II instancji odnośnie zarzutów skarżącej dodał, że w ramach swoich kompetencji nie może badać, czy były mąż skarżącej złożył nieprawdziwe oświadczenie w sprawie o ustalenie wysokości alimentów. Do akt przedmiotowej sprawy załączono wiążące Kolegium dowody potwierdzające, że M. S. w Norwegii pobiera świadczenia rodzinne na dzieci. Organy I i II instancji były zobowiązane zatem ustalić prawo N. S. do świadczenia wychowawczego w postaci dodatku dyferencyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., powoływanej dalej jako "ustawa p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyżej zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga N. S. zasługuje na uwzględnienie, albowiem organy obu instancji orzekające w postępowaniu administracyjnym dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uzasadnień kwestionowanych decyzji wynika, że przesądzającymi dla rozstrzygnięcia sprawy stały się ustalenia faktyczne dokonane w toku postępowania, że M. S. – ojciec dzieci L. S. i A. S. - w okresie od dnia 1 sierpnia 2007 r. do nadal wykonuje działalność zawodową na terytorium Norwegii, gdzie pobiera świadczenie rodzinne na dzieci w wysokości 970 koron norweskich (NOK) miesięcznie, natomiast N. S. nie wykonuje działalności zawodowej lub handlowej na terytorium Polski. Jak zważyły organy, skoro zatem świadczenie wychowawcze jest świadczeniem rodzinnym w rozumieniu przepisów unijnych i podlega przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia rodzinnego, to wnioskodawczyni przysługuje wyłącznie dodatek dyferencyjny, gdyż świadczenie pobierane w Norwegii przez M. S. jest niższe od świadczenia wnioskowanego przez stronę, a ponadto spełnione zostały wszystkie inne kryteria uprawniające stronę do świadczenia wychowawczego wypłacanego w Polsce.

W kontekście powyższych ustaleń faktycznych materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195 ze zm., dalej powoływanej też jako "ustawa o pomocy państwa") oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2009 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE.L 166 z 30.04.2004, str. 1, ze zm.; Dz.Urz.UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, powoływane dalej jako: "rozporządzenie nr 883/2004"). Zgodnie z powołanymi w uzasadnieniach decyzji przepisami art. 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci:

- w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa (ust. 1);

- w przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2);

- w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, marszałek województwa ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 4);

- w przypadku gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 11 (ust. 5).

W związku z powyższym, zauważyć w pierwszej kolejności należy, że istotą koordynacji zabezpieczenia społecznego jest uniknięcie kumulacji świadczeń. Analizowane przepisy mają na celu wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 17 maja 2017 r., II SA/Bd 140/17, czy wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 czerwca 2016 r., II SA/Łd 143/16, oba dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Prawo unijne znajduje zastosowanie bowiem wówczas, gdy przepisy każdego z krajów podlegających ustawodawstwu wspólnotowemu będą miały zastosowanie, a przepisy w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego pozwolą na ustalenie, czy i które prawo krajowe danego Państwa Członkowskiego będzie miało pierwszeństwo. Zasada ta wynika wprost z art. 68 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004, zamieszczonego w rozdziale 8 zatytułowanym "Świadczenia rodzinne". Przepis ten określa zasady pierwszeństwa w przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny.

W pierwszej kolejności konieczne w sprawie było zatem ustalenie, czy M. S. byłby uprawniony do świadczenia wychowawczego na gruncie prawa polskiego. Tylko bowiem wówczas, gdy świadczenie wychowawcze przysługiwałoby ojcu dzieci na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, można dokonywać rozważań, czy w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Przechodząc na grunt regulacji ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci należy wyjaśnić - w świetle jej przepisów – kto jest osobą uprawnioną do świadczenia wychowawczego.

W tym celu należy wskazać, że stosownie do art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, pojęcie "rodziny" oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Jednocześnie stosownie do dyspozycji art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2 tej ustawy). W przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18. roku życia lub w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. (art. 5 ust. 2 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 sierpnia 2017r.).

Nadto stosownie do treści art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 ustawy stosuje się.

Analiza przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci prowadzi więc do konstatacji, że beneficjentem świadczenia wychowawczego jest rodzic dziecka zamieszkujący wspólnie z dzieckiem, sprawujący nad nim faktyczną opiekę. Dziecko powinno pozostawać na utrzymaniu uprawnionego do świadczeń rodzica, zaś otrzymane świadczenia muszą być przeznaczone na to dziecko, bowiem taki jest ich cel. Nie należy zatem do rodziny swojego dziecka rodzic, jeżeli nie pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Z taką sytuacją mamy do czynienia z reguły w sytuacji, gdy po rozwodzie małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, a dziecko (dzieci) pozostaje (pozostają) pod pieczą jednego z nich.

Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - choć zapadłym na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale z uwagi na podobieństwo rozwiązań ustawowych, aktualnym także na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - rodzinę tworzą aktualni, a nie byli małżonkowie, a także rodzice dziecka pozostający w nieformalnym związku (nadal mogą to być rozwiedzeni małżonkowie), pod warunkiem wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego, w ramach którego wychowują wspólne dzieci (zob. wyroki NSA z dnia 14 lutego 2012 r., I OSK 1709/11, dnia 21 lutego 2008 r., I OSK 627/07, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konkluzji stwierdzić należy, że uprawnionym do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego jest wyłącznie ten rodzic, na którego bieżącym utrzymaniu znajduje się dziecko w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Potwierdzają to również inne regulacje tej ustawy. W art. 2 pkt 12 ustawa definiuje pojęcie "osób pozostających na utrzymaniu" jako członków rodziny utrzymujących się z połączonych dochodów tych osób. Przy czym dochód rodziny, zgodnie z art. 2 pkt 4 tej ustawy, oznacza sumę dochodów członków rodziny. Ustawa o pomocy państwa wprowadza także definicję "osoby samotnie wychowującej dziecko", stanowiąc, że oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem (art. 2 pkt 13).

Z tych wszystkich powodów istotne w okolicznościach niniejszej sprawy było ustalenie, czy i kiedy doszło do rozwodu pomiędzy M. S. a N. S., komu i w jakim zakresie powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej, kto w związku z tym sprawuje faktyczną opiekę (pieczę) nad dziećmi.

Organy nie przeprowadziły postępowania dowodowego mającego na celu dokonanie powyższych ustaleń faktycznych, w szczególności nie włączyły do materiału dowodowego sprawy wyroku sądowego orzekającego rozwód, choć w toku postępowania wnioskodawczyni podnosiła, że doszło do rozwiązania jej związku małżeńskiego z M. S. i wskazała przy tym na dzień 14 czerwiec 2016 r. Organy nie ustaliły, czy w istocie zapadł wyrok rozwodowy, czy jest on prawomocny.

Tymczasem w myśl art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. b ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia dołącza się prawomocne orzeczenie sądu orzekające rozwód lub separację. Natomiast w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie (art. 20 ust. 1 tej ustawy). Osoby otrzymujące świadczenie wychowawcze, instytucje publiczne i organizacje pozarządowe są obowiązane do udzielania, na żądanie organu właściwego lub marszałka województwa, wyjaśnień oraz informacji co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (art. 20 ust. 2 ww. ustawy).

Jednocześnie art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) wskazuje na konieczność podejmowania przez organy administracji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakłada z kolei na organy obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, który zgodnie z art. 80 k.p.a. w całości powinien być podstawą dokonywanej przez organ oceny dowodów. Wyrażony w art. 77 k.p.a. ustawowy nakaz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego musi być utożsamiany z obowiązkiem podjęcia wszelkich niezbędnych czynności mających na celu zebranie pełnego materiału dowodowego, co z kolei umożliwia dokonanie oceny, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ ma także obowiązek rozpatrzenia wszystkich dowodów zgromadzonych lub odzwierciedlonych w aktach sprawy w ich wzajemnej łączności. Realizacja obowiązku zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego przez organ administracji polega na obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby wydane orzeczenie wynikało z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu, a jego uzasadnienie musi przekonywać o słuszności wydanego rozstrzygnięcia.

Zauważyć nadto należy, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (t. j. Dz. U. z 2011 r., nr 43, poz. 224 ze zm.), język polski jest językiem urzędowym organów wymienionych w tym przepisie, a więc m.in. organów orzekających w niniejszej sprawie. Z przepisu tego wynika zatem dla organu obowiązek prowadzenia wszelkich czynności procesowych w języku polskim, do których zalicza się nie tylko czynności dokonywane ustnie, lecz także prowadzenie w tym języku pełnej dokumentacji postępowania, zwłaszcza posługiwania się w postępowaniu tłumaczeniami dokumentów. Dokument sporządzony w języku obcym musi być zgodny z prawem. Niezgodność z prawem, w tym wypadku oznacza naruszenie obowiązku stosowania języka polskiego przy przyjęciu za dowód dokumentu sporządzonego w języku obcym i dokonanie jego oceny (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2004 r., V SA/Wa 1558/05, lex nr 220903, czy wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 lutego 2008 r., IV SA/Wa 1957/07, lex nr 538480). Podkreślić należy, że to na organie spoczywa obowiązek zapewnienia dokonywania wszelkich czynności w języku polskim.

W aktach administracyjnych niniejszej sprawy znajdują się dokumenty w języku norweskim i angielskim, które tylko w znikomej części zostały przetłumaczone przez najprawdopodobniej pracownika organu. Tymczasem organy winny włączyć do materiału dowodowego niniejszej sprawy tłumaczenia tych dokumentów, w przeciwnym wypadku wydane decyzje naruszają prawo – art. 7 i 77 k.p.a. w zw. z art. 4 ustawy o języku polskim. Okoliczność naruszenia przez organ obowiązku przeprowadzenia postępowania administracyjnego w języku polskim mogła mieć bowiem istotny wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia z wyjaśnionych powyżej przyczyn, co zresztą potwierdza skierowany przez Kolegium do organu I instancji wniosek o przedłożenie tłumaczenia na język polski (wszystkich) dokumentów wystawionych przez właściwe instytucje w Norwegii celem uzupełnienia akt sprawy (pismo z dnia 31 lipca 2017 r. – k. 93 akt administracyjnych). Przy czym nie eliminuje powyższych skutków przeprowadzenia postępowania administracyjnego z naruszeniem zasad wynikających z przepisów prawa procesowego (k.p.a.) okoliczność, że organ przeprowadził czynności zmierzające do uzupełnienia materiału dowodowego o istotne dla rozstrzygnięcia sprawy dokumenty po wydaniu decyzji rozstrzygającej sprawę przez ten organ.

Z wszystkich podanych wyżej powodów Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 7, art. 77 § 2 i art. 80 k.p.a., które bez wątpienia mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro doprowadziło do niedokonania istotnych dla jej rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych opisanych powyżej, a także przeprowadzenia postępowania bez właściwej, zgodnej z prawem (z przepisami ustawy o języku polskim) oceny dokumentów znajdujących się w aktach sprawy.

Przeprowadzenie ponownie postępowania przez organy z uwzględnieniem powyższej argumentacji i zachowaniem zasad postępowania administracyjnego będzie determinować nie tylko ustalenie, kto będzie osobą uprawnioną do świadczenia wychowawczego w niniejszej sprawie i za jaki okres, ale również właściwość organu uprawnionego do rozpoznania przedmiotowego wniosku N. S., a także zasadność zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Należy bowiem zważyć, że zgodnie z powołanym wyżej art. 68 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004, w zakresie świadczeń rodzinnych zastosowanie mają zasady pierwszeństwa określone w tym przepisie w przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny. Jego zastosowanie ma miejsce wyłącznie wtedy, gdy dochodzi do zbiegu ustawodawstw przynajmniej dwóch Państw Członkowskich i tylko wtedy, gdy zbieg przepisów dotyczy udzielania świadczeń rodzinnych dla tych samych członków rodziny, w rozumieniu art. 1 lit. i ww. rozporządzenia nr 883/2004. Natomiast zgodnie z art. 1 lit. i tego rozporządzenia, definicja "członek rodziny" oznacza: każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia. Jeżeli jednak ustawodawstwo Państwa Członkowskiego, które ma zastosowanie zgodnie z akapitem pierwszym, nie dokonuje rozróżnienia pomiędzy członkami rodziny a innymi osobami, do których się ono stosuje, to za członków rodziny uważa się małżonków, nieletnie dzieci i dzieci pozostające na utrzymaniu, które osiągnęły pełnoletniość. Natomiast w sytuacji, gdy na podstawie ustawodawstwa, które ma zastosowanie zgodnie z akapitem pierwszym i drugim, osoba jest uważana za członka rodziny lub członka gospodarstwa domowego tylko wtedy, gdy mieszka ona w tym samym gospodarstwie co ubezpieczony albo emeryt lub rencista, to warunek ten uważa się za spełniony, jeśli wspomniana osoba pozostaje głównie na utrzymaniu ubezpieczonego albo emeryta lub rencisty.

Z powyższego wynika, że także przepisy rozporządzenia nr 883/2004 - definiując pojęcie "członka rodziny" - uzależniły spełnienie tego warunku od prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, a w sytuacji braku rozróżnienia pomiędzy członkami rodziny a innymi osobami, do których stosuje się ustawodawstwo danego Państwa Członkowskiego, od warunków pozostawania w związku małżeńskim lub posiadania na swym utrzymaniu dzieci zarówno nieletnich, jak i tych, które osiągnęły pełnoletniość (zob. cyt. wyrok WSA w Łodzi - II SA/Łd 143/16).

Wytyczne co do kierunku ponownego postępowania wynikają wprost z powyżej przedstawionej argumentacji, którą organy winne są uwzględnić, ponownie rozpoznając niniejszą sprawę.

Z podanych wyżej przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) i art. 135 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.