Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1303/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2010-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 2b, art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2001 nr 87 poz 960
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 lipca 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
article: art. 104, art. 138 par. 1 pkt 1, art. 16,134 , art. 156 par. 1 pkt 2, art. 129 par. 1 ,2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 14 ust. 2 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
article: art. 145 par. 1 pkt 2, art. 152, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.),, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 czerwca 2010 r. przy udziale prokuratora Prokuratury Okręgowej w Szczecinie delegowanego do Prokuratury Apelacyjnej w Szczecinie B. Ż. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do uprawomocnienia się wyroku, III. przyznaje od Skarbu Państwa- Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego K. K. kwotę [...], obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 15 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 2 b ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych(Dz. U. z 2001 r. nr 87, poz. 960, ze zm.) oraz art. 104 Kpa - po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego z wniosku H.O. z dnia [...] r.

- orzekł o wymeldowaniu M.O. z miejsca pobytu stałego pod adresem przy ul. [...].

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji powołał się na treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące (w sposób dobrowolny i trwały) i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Organ przytoczył również art. 9 ust. 2 b powyższej ustawy, zgodnie z którym zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu.

Organ I instancji wskazał w decyzji, że w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że M.O. będąc w konflikcie z H.O. (matką), dobrowolnie i w sposób trwały opuścił przy ul. [...] lokal. Fakt ten potwierdzają obszerne zeznania stron postępowania, oraz zebrany w sprawie materiał dowodowy w postaci pism, zwrotnych potwierdzeń odbioru i notatek służbowych pochodzących z organu orzekającego i Straży Miejskiej, jak również zeznania świadków.

Ponadto organ wyjaśnił, że czynność materialno - techniczna zameldowania nie przesądza w żaden sposób o prawie do zamieszkania, ani też o uprawnieniu do przebywania w jakimkolwiek lokalu czy domu mieszkalnym. Obowiązkiem organu orzekającego w tej sprawie było wyłącznie uporządkowanie oraz zaktualizowanie ewidencji ludności celem uniknięcia utrzymywania fikcji w tej ewidencji oraz wykluczenie, że opuszczenie przez M.O. przedmiotowego lokalu miało charakter przymusowy oraz czasowy.

Organ podkreślił, że M.O. wielokrotnie twierdził, że uniemożliwia mu się dobrowolne zamieszkiwanie w tym lokalu, jednak nie udowodnił, do dnia wydania decyzji, czynnego zamiaru powrotu. Nie skorzystał bowiem z przysługujących mu uprawnień dochodzenia utraconego posiadania prawa do przebywania w lokalu na drodze sądowej.

Odpis powyższej decyzji został doręczony M.O. w dniu

[...] r.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania M.O. od decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...]r. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W części wstępnej uzasadnienia organ II instancji przedstawił treść odwołania M.O. wskazując, że odwołujący się zarzucił organowi gminy zignorowanie jego próśb o niewymeldowywanie go z miejsca pobytu stałego. Nadto podał, że odwołujący się przeprowadził z własnych środków remont tego lokalu

i opiekował się chorą matką. Zaistniały konflikt pomiędzy stronami spowodowała choroba matki i celowe działania osób trzecich. M.O. oświadczył również, że właśnie dla dobra i spokoju swojej matki opuścił z żoną przedmiotowy lokal i wyjechał do innego miasta. Wówczas wnioskodawczyni bez jego wiedzy i zgody wymieniła zamki w drzwiach, zabraniając mu wejścia do mieszkania. Podał nadto, że we [...]r. próbował dostać się do mieszkania matki, nie został jednak przez wnioskodawczynię wpuszczony do lokalu, a po interwencji Policji i poczynionych ustaleniach zrezygnował z wejścia do mieszkania. Jednocześnie odwołujący się zaznaczył, że aktualnie oczekuje na przydział mieszkania z Urzędu Miasta [...] i gdy tylko taki lokal otrzyma to sam wymelduje się z lokalu przy ul. [...]. Gdyby jednak takiego mieszkania nie otrzymał to wówczas zamierza wraz z żoną powrócić do miejsca swojego stałego zameldowania. M.O. nadmienił również, że w lokalu tym pozostawili z żoną sprzęty ADG i meble, których nie może odzyskać.

Organ II instancji powołując się na treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 9 ust. 2 b tej ustawy wyjaśnił, że ustawa

o ewidencji ludności i dowodach osobistych służy państwowym celom ewidencyjnym

i prawidłowemu wykonywaniu przez organy publiczne ich funkcji, jako że posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu obywateli umożliwia racjonalizację działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Zameldowanie

i wymeldowanie winno odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy. Instytucja ta nie powinna natomiast służyć fikcji meldunkowej, tj. odzwierciedlać stanu faktycznie nieistniejącego, co do miejsca zamieszkania danej osoby.

Zdaniem organu, do wymeldowania M.O. niezbędne było przede wszystkim rozstrzygnięcie kwestii opuszczenia przedmiotowego lokalu przez M.O. - w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

W rozpatrywanej sprawie faktem jest, że M.O. nie mieszka w lokalu położonym przy ul. [...] i nie koncentruje w nim interesów życiowych.

Składając wniosek o wymeldowanie H.O. poinformowała, że jej syn od [...] r. nie przebywa w przedmiotowym lokalu oraz to, że wcześniej mieszkał tam ze swoją żoną, jednak ich pobyt był podłożem konfliktów. Do protokołu przesłuchania wnioskodawczyni oświadczyła, iż M.O. opuścił mieszkanie dobrowolnie zabierając wszystkie swoje rzeczy osobiste.

Podczas wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego przez Straż Miejską

w [...], w dniu [...]r. wnioskodawczym poinformowała, że M.O. od [...] r. nie przebywał w mieszkaniu, nie utrzymuje

z nią żadnego kontaktu osobistego lub listownego, jedynie czasami dzwoni.

W.D. (teściowa skarżącego) oświadczyła natomiast, że nie zna miejsca pobytu córki i zięcia, lecz w mieszkaniu przy ul. [...] pozostał należący do nich komplet mebli, pralka i telewizor.

Organ odwoławczy wskazał nadto, że z pism M.O. składanych

w niniejszej sprawie wynikało, że opuścił on wraz z żoną przedmiotowy lokal. Powodem takiej decyzji były naganne zachowania jego matki, będące skutkiem zażywania silnych leków antydepresyjnych, choroby matki oraz działania innych członków rodziny, którzy buntowali ją przeciwko odwołującemu się. Mieszkanie opuścił dobrowolnie, właśnie dla dobra i spokoju swojej matki, z którą nie mógł się porozumieć. Oświadczył jednak, że zamierza ponownie zamieszkać w miejscu stałego zameldowania, bowiem w lokalu tym pozostały jego rzeczy oraz przedmioty, które jego żona zakupiła jeszcze przed ślubem. Od chwili opuszczenia mieszkania był kilkakrotnie w miejscu stałego zameldowania, lecz nie został wpuszczony do lokalu. W chwili obecnej zamieszkuje wraz z żoną poza miejscem stałego zameldowania. Nigdy nie występował przeciwko swojej matce do Sądu, nigdy też nie zgłaszał ww. zdarzeń Policji, gdyż chciałby takiej sytuacji uniknąć.

M.O., pismem z dnia [...] r., poinformował organ gminy, że mimo starań z jego strony, nie udało mu się jednak dojść do porozumienia

z wnioskodawczynią oraz, że zwrócił się do Sądu Administracyjnego o pomoc

w rozwiązaniu zaistniałego problemu.

Zdaniem organu odwoławczego, faktem bezspornym jest, że M.O. nie przebywa w miejscu stałego zameldowania, co potwierdza materiał dowodowy sprawy. Organ odwoławczy wyjaśnił dalej, że instytucja zameldowania osoby pod określonym adresem nie daje tej osobie ani praw do lokalu, ani też prawa do przebywania w nim. Zameldowanie jest bowiem instytucją prawa administracyjnego, a prawa do lokalu wynikają z prawa cywilnego (np. akt własności, umowa najmu itp.). Jeżeli osoba zamieszkująca w danym lokalu, została przez właściciela zmuszona do jego opuszczenia wbrew swojej woli, to wówczas przysługuje jej prawo obrony naruszonego posiada tego lokalu, i w tym celu winna wystąpić do sądu powszechnego z pozwem o przywrócenie posiadania lokalu.

Według organu, za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została nawet z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu i pozwalających uznać działania dysponenta za bezprawne.

W ocenie organu II instancji fakt, że M.O. postanowił opuścić sporny lokal z uwagi na naganne zachowanie jego matki oraz późniejsze uniemożliwianie mu przebywania w tym lokalu, a przy tym brak z jego strony jakichkolwiek działań

w obronie swoich praw, pozwala uznać, iż utracił on tym samym zamiar stałego zamieszkiwania w tym lokalu. Zachowanie strony stanowi opuszczenie miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Odpowiadając na zarzut M.O., zawarty w odwołaniu od decyzji Burmistrza Miasta [...], iż nie uwzględniono, że winien on najpierw otrzymać lokal zastępczy, a dopiero wówczas sam dokona swojego wymeldowania, organ

II instancji podał, że sprawy związane z przydziałem mieszkań nie mogą być rozstrzygane na podstawie przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż należą one do zupełnie odrębnego zakresu działań gminy.

Organ zaznaczył również, że M.O. może ubiegać się o stały lub czasowy meldunek w miejscu aktualnego pobytu, może także zameldować się w lokalu położonym w [...], jeżeli tylko ponownie w nim zamieszka. W ocenie Wojewody , organ gminy przeprowadził postępowanie wyjaśniające zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego

i właściwie ustalił stan faktyczny sprawy na podstawie wszystkich zebranych przez siebie dowodów.

Na powyższą decyzję Wojewody M.O. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, w której zwrócił się do Sądu o przywrócenie mu stałego meldunku w lokalu przy ul. [...] lub o przydzielenie mu mieszkania zastępczego.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji ponowił argumenty przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

W kolejnych pismach procesowych z dnia [...] r. skarżący ponowił żądanie zawarte w skardze.

W piśmie z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącego, wyznaczony z urzędu radca prawny K.K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, i wskazał, że nie można przyjąć w sprawie, iż skarżący dobrowolnie i z zamiarem stałego opuszczenia miejsca pobytu wyprowadził się ze spornego lokalu.

Uczestnik postępowania H.O. w dniu [...] r. złożyła do sprawy pismo, w którym podała, że M.O. wraz z żona opuścili dobrowolnie mieszkanie, w chwili obecnej mieszka w spornym lokalu z wnukiem.

Na rozprawie w dniu [...] r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę, pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie. Prokurator B.R. wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, bowiem pismo skarżącego z dnia [...] r. będące faktycznie pismem z dnia [...] r. skierowane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zostało rozpoznane przez organ II instancji jako odwołanie. Natomiast odwołanie od decyzji I instancji zostało wniesione dopiero [...] r., a więc po terminie i nie zawierało wniosku o przywrócenie terminu. W tej sytuacji decyzja organu II instancji została wydana z rażącym naruszeniem art. 16 i art. 134 K.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest zasadna, ale nie z przyczyn w niej wskazanych.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest

w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 1 i 2 P.p.s.a.). Stosownie natomiast do treści art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję, stwierdza jej nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone

w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z tym ostatnim przepisem organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji która, m. in. wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana

z rażącym naruszeniem prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego,

w całości podzielanym również w piśmiennictwie, rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa, albowiem wydanie przez organ odwoławczy w takim przypadku rozstrzygnięcia oznacza weryfikację w postępowaniu administracyjnym (odwoławczym) decyzji ostatecznej, czyli decyzji, która korzysta z ochrony trwałości na podstawie art. 16 § 1 kpa (por. A. Matan (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 385, wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2008 r. II OSK 901/07). Sąd administracyjny stwierdzając, że organ dokonał rozpatrzenia odwołania wniesionego po terminie, a więc ponownie – wbrew prawu – rozpoznał sprawę co do meritum, zamiast wydać postanowienie

o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 134 kpa, zobowiązany jest stwierdzić nieważność decyzji stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Podobna sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

Decyzja Burmistrz [...] z dnia [...] r. została doręczona M.O. w dniu [...] r. W tym samym dniu skarżący wniósł pismo opatrzone mylnie datą [...] r. skierowane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, które organ II instancji bez wyjaśnienia sprawy

i wbrew stanowisku Sądu wyrażonemu w piśmie z dnia [...]r.

(Ko [...]) włączył do akt administracyjnych sprawy.

Wojewoda nie zwrócił uwagi na to, że M.O. odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej wniósł dopiero w dniu [...] r. i że pismo to wyraźnie nosiło cechy odwołania. Skarżący pomimo prawidłowego pouczenia w decyzji Burmistrza o trybie i terminie wnoszenia środka odwoławczego wyraźnie temu terminowi uchybił i nie składał wniosku o przywrócenie terminu.

Decyzja organu II instancji została wydana w dniu [...] r. a więc po terminie, w którym pismo z dnia [...] r. zatytułowane "odwołanie" wpłynęło do organu i z pominięciem wyjaśnienia strony co jej intencji związanych z wnoszonymi w sprawie pismami.

Na skutek nie wyjaśnienia przez organ odwoławczy istotnych dla sprawy okoliczności proceduralnych, decyzja II instancji została wydana w oparciu o odwołanie wniesione po terminie.

Z wskazanych przyczyn Sąd nie miał możliwości merytorycznego rozpoznania skargi, ani ustosunkowania się do zawartych w niej zarzutów. Był natomiast zobowiązany do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145

§ 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy, biorąc pod uwagę wskazane wyżej uwagi rozpatrzy sprawę przy uwzględnieniu treści art. 134 zd. 1 in fine w zw. z art. 129 § 1 i 2 Kpa.

Na podstawie art. 152 P.p.s.a. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, natomiast w oparciu o przepis art. 250 tej ustawy Sąd przyznał ustanowionemu w ramach prawa pomocy radcy prawnemu wynagrodzenie, którego wysokość określa § 14 ust. 2 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).