Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2974/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 - 36(9).
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka - Klimas Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant st. ref. Paulina Stylińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi D. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2013 r. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] – Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2013 r. (dalej jako: "Komisja II stopnia), na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2010 r. nr 10, poz. 65 ze zm., dalej jako: "u.r.p") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., po rozpatrzeniu odwołania D. S. – utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w Warszawie (dalej także jako: "Komisja") z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

Z akt sprawy wynika, że z przeprowadzonego w dniach [...]-[...] marca 2013 r. egzaminu radcowskiego, D.S. uzyskał ocenę dobrą z pierwszej części egzaminu (test), ocenę dostateczną z drugiej części egzaminu (prawo karne), ocenę dostateczną z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne), ocenę dobrą z czwartej części egzaminu (prawo gospodarcze) oraz ocenę niedostateczną z piątej części egzaminu (prawo administracyjne).

Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.r.p. – Komisja w dniu [...] kwietnia 2013 r. podjęła uchwałę, w której stwierdziła, że w związku z otrzymaniem oceny niedostatecznej z piątej części egzaminu - zdający D. S. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Odwołanie do uchwały z dnia [...] kwietnia 2013 r. do Komisji II stopnia wniósł D. S.

Rozpoznając niniejszą sprawę Komisja II stopnia na wstępie wskazała na przepisy prawa regulujące postępowanie przed tą Komisją oraz wywiodła, że jest ono postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu, a Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Odniosła się do kryteriów ocen zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego oraz podkreśliła, że ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań, dlatego w art. 365 ust. 2 u.r.p. jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu. Ponadto stwierdziła, że określone w przytoczonym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Jednocześnie Komisja II stopnia dodała, że dokonując oceny prac z poszczególnych części od drugiej do piątej należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy. Stwierdziła także, że opis istotnych zagadnień nie stanowi żadnego kryterium ocen, skoro określony w art. 36 ust. 12 u.r.p. zakres upoważnienia dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia nie uprawniał do uregulowania w akcie wykonawczym kryteriów ocen zadań pisemnych części drugiej do piątej.

Komisja II stopnia podkreśliła, że w niniejszej sprawie zdający kwestionuje ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa administracyjnego.

Wskazała, że pracę zdającego z piątej części egzaminu radcowskiego sprawdzali dwaj egzaminatorzy, tj. sędzia WSA G. N. oraz radca prawny M. W., którzy jednomyślnie ocenili ją na ocenę niedostateczną. Przytoczyła uzasadnienia ocen pracy skarżącego dokonane przez poszczególnych egzaminatorów.

Następnie Komisja II stopnia opisała istotę zadania z prawa administracyjnego. Wskazała, że w sprawie tej organ I instancji przyznał stronie, na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie rodzinne w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. W związku z ujawnieniem się nowych okoliczności, które nie były znane organowi w dniu wydawania decyzji, organ I instancji wznowił postępowanie w sprawie przyznania tego zasiłku. Następnie organ I instancji wydał decyzję, w której uznał za nienależnie pobrany dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym oraz zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził także, że decyzja ta stanowi zakończenie postępowania wznowieniowego. Strona złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i o umorzenie postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło umorzenia postępowania oraz utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W dalszej kolejności Komisja II stopnia wymieniła uchybienia, które należało dostrzec w rozstrzygnięciu SKO w K., tj.: 1) naruszenie art. 151 K.p.a. poprzez zaniechanie wydania jednej z decyzji przewidzianych w tym przepisie, co jest prawną konsekwencją wznowienia postępowania. Organ nie mógł, po wznowieniu postępowania, wydać od razu decyzji zwrotowej korzystając z przesłanki przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych; 2) naruszenie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem z treści tego przepisu wynika, że za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie pobrane na podstawie decyzji, która została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W sprawie nie nastąpiło uchylenie decyzji w wyniku wznowienia postępowania i stronie nie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; 3) naruszenie art. 105 § 1 K.p.a. poprzez wydanie decyzji o odmowie umorzenia postępowania, podczas gdy K.p.a. nie przewiduje wydania takiej decyzji; 4) naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. poprzez niezapewnienie stronie prawa do czynnego udziału w postępowaniu; 5) naruszenie art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji I instancji, która była obciążona wyżej wskazanymi wadami.

W ocenie Komisji II stopnia sporządzona przez zdającego skarga do sądu administracyjnego stanowiąca rozwiązanie kazusu z prawa administracyjnego na egzaminie radcowskim nie spełnia minimalnych wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej.

Za pozytywne Komisja II stopnia uznała sformułowanie przez zdającego wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Stwierdziła, że skarga zawiera w petitum praktycznie jeden trafny zarzut, tj. naruszenia art. 138 § 1 K.p.a. w związku z art. 105 § 1 K.p.a., jednocześnie jednak dodała, że jego uzasadnienie świadczy o całkowitej nieznajomości podstaw procedury administracyjnej. Pozostałe zarzuty skargi są w jej ocenie całkowicie chybione.

Zgodziła się z egzaminatorami, że zdający nie zrozumiał istoty postawionego zadania, w którym podstawową kwestią, na którą należało zwrócić uwagę był brak wydania jednej z decyzji przewidzianej w art. 151 K.p.a. oraz naruszenie przez organy art. 10 K.p.a. poprzez zaniechanie zapewnienia stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Podniosła, że zdający w skardze przyjął rozwiązanie absolutnie nieadekwatne do istoty zadania egzaminacyjnego. Zarzuty naruszenia wskazanych przez zdającego przepisów proceduralnych były nietrafne i nie miały znaczenia dla zabezpieczenia interesu prawnego reprezentowanej strony. Dodała, że zdający naraził też reprezentowaną stronę na poniesienie nieuzasadnionych kosztów związanych z uiszczeniem wpisu od skargi.

Komisja II stopnia podkreśliła, że zarzuty odwołania nie mogą mieć wpływu na ocenę z zadania z prawa administracyjnego. Wyjaśniła, że powołane przez zdającego w uzasadnieniu skargi orzecznictwo sądów administracyjnych jest niespójne z podniesionymi w petitum skargi zarzutami. Wskazała, że skarżący błędnie twierdzi, że tryb nadzwyczajny (stwierdzenie nieważności decyzji) ma pierwszeństwo przed trybem odwoławczym. Podniosła, że w uzasadnieniu odwołania skarżący cytuje wyroki sądów administracyjnych, które potwierdzają jej stanowisko i przemawiają na jego niekorzyść.

Komisja II stopnia przyznała, że skarga spełnia wymagania formalne i nie podlegałaby odrzuceniu, a sąd administracyjny, który na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") nie jest związany zarzutami skargi, a tylko i wyłącznie granicami sprawy, niewątpliwie uwzględniłby taką skargę i orzekł o uchyleniu wadliwych decyzji. Jednocześnie jednak podkreśliła, że od osoby, która w przyszłości chce wykonywać zawód radcy prawnego koniecznym jest wymaganie chociażby w podstawowym zakresie znajomości prawa administracyjnego, zarówno procesowego, jak i materialnego, a celem egzaminu radcowskiego jest niewątpliwie sprawdzenie przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Odniosła się do publikacji "Czynności procesowe zawodowego pełnomocnika w sprawach administracyjnych i sądowo administracyjnych" autorstwa A. Mudrecki, H. Knysiak-Molczyk, w której wskazano, że wprawdzie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, to jednak od profesjonalnego pełnomocnika wymagane jest sporządzenie skargi na dobrym profesjonalnym poziomie.

Komisja II stopnia wyjaśniła, że kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w u.r.p., pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. opis istotnych zagadnień, który egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Dodała, że z ocen cząstkowych egzaminatorów nie wynika by opis istotnych zagadnień był podstawowym wzorcem oceny. Podkreśliła także, że nie sposób odnieść się do zarzutu skarżącego, że rzekomo inne komisje egzaminacyjne w [...] oceniały pozytywnie prace sporządzone w ten sam sposób, co praca skarżącego. Przypomniała, że Komisja II stopnia kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez zdającego. Nie jest to drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu K.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych.

W konkluzji Komisja II stopnia stwierdziła, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania zdającego i podwyższenia oceny z piątej części egzaminu radcowskiego do oceny pozytywnej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę Komisji II stopnia złożył D. S. dalej jako: "skarżący", zarzucając zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

• art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 11 K.p.a. przez niepodjęcie wszystkich istotnych czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem analizy czy zgromadzony materiał dowodowy w przedmiotowej sprawie pozwalał na wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia, ponieważ z treści sporządzonej przez skarżącego skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, a nadto z treści odwołania skarżącego wynika, iż skarżącemu powinna być wystawiona ocena pozytywna z zadania z prawa administracyjnego, co uznały również inne komisje egzaminacyjne, natomiast brak analizy m.in. wyżej wskazanego materiału dowodowego doprowadził Komisję II stopnia jedynie do powtórzenia argumentów zawartych w uzasadnieniu oceny cząstkowej sporządzonej przez obu egzaminatorów, które de facto są powtórzeniem opisu istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa administracyjnego;

• art. 7, art. 15 i art. 138 K.p.a. przez zaniechanie dokonania dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy i ograniczenie się przez Komisję II stopnia jedynie do kontroli zasadności zarzutów podniesionych przez Komisję, co jest również niezgodne z zasadą indywidualnej oceny pracy egzaminacyjnej skarżącego, która powinna być oceniona w szczególność pod kątem zachowania wymogów formalnych, zastosowania właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje (art. 365 ust. 2 u.r.p.), a nie jedynie pod kątem zgodności pracy egzaminacyjnej skarżącego z opisem istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa administracyjnego.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

• art. 365 ust. 2 w zw. z art. 364 ust. 1 i 8 u.r.p. poprzez oparcie ustalenia negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego w zakresie zadania z prawa administracyjnego z naruszeniem zasad oceny prac egzaminacyjnych egzaminu radcowskiego, a tym samym działania przez Komisje z pominięciem obowiązujących przepisów prawa w zakresie zasad i norm ustalania wyniku egzaminu radcowskiego i przyjęcie własnych, nie ugruntowanych prawnie zasad oceniania prac, co w świetle braku odpowiedniej legitymacji prawnej wynikającej z zapisów prawa materialnego, nie jest uprawnieniem Komisji egzaminacyjnych wynikającym z przepisów prawa obowiązujących w dniu otwarcia egzaminu radcowskiego;

• art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez oparcie ocen cząstkowych zadania z prawa administracyjnego wyłącznie na opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa administracyjnego i potraktowanie tego opisu, jako dokumentu zawierającego wiążące Komisję wytyczne kreujące kryteria oceny, a tym samym stworzenie, bez żadnej podstawy prawnej, odmiennych od ustawowych zasad oceny prac;

• art. 365 ust. 2 u.r.p. przez zaniechanie dokonania przez egzaminatorów oceny w punkcie dotyczącym języka, stylu i staranności pracy i błędne przyjęcie przez Komisję, iż brak oceny pracy zdającego w tym zakresie nie ma wpływu na ocenę pracy skarżącego;

• art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez brak właściwego, wyczerpującego uzasadnienia przyczyn, dla których nie było możliwe postawienie oceny cząstkowej pozytywnej w sytuacji, gdy praca egzaminacyjna odpowiada wymogom określonym w powołanym przepisie;

• art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez błędne przyjęcie, iż kryteria oceny wskazane w tym przepisie muszą być spełnione łącznie, podczas gdy zgodnie z treścią tego przepisu przy ocenie pracy bierze się pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje;

• art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez przyjęcie, że jedynym prawidłowym sposobem rozwiązania zadania jest podniesienie zarzutów naruszenia: art. 151 K.p.a., art. 10 § 1 K.p.a., art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 105 § 1 K.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. podczas, gdy dopuszcza się możliwości innego rozwiązania zadania, postawienie innych aniżeli wskazanych zarzutów, ponieważ zgodnie z treścią tego przepisu ważnym m.in. jest należyte zabezpieczenie reprezentowanej strony, oraz rozstrzygnięcie problemu egzaminacyjnego;

• art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez przyjęcie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia, że istotą zadania z egzaminacyjnego było dokonanie przez zdających oceny prawidłowości rozstrzygnięcia przez organy administracji publicznej sprawy zwrotu świadczenia rodzinnego pobranego niezależnie, podczas gdy w przedmiotowym zadaniu w szczególności doszło do naruszenia przepisów postępowania dowodowego;

• art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez przyjęcie, iż tzw. problemem egzaminacyjnym było zaniechanie wydania jednej z decyzji przewidzianych w przepisie art. 151 K.p.a., podczas gdy sformułowanie zarzutu polegającego na zaniechaniu wydania decyzji przewidzianych w art. 151 K.p.a. jest: a) konsekwencją nieznajomości stanu faktycznego, bo inaczej skarżący potrafiłby określić, który z punktów i ustępów art. 151 K.p.a. został naruszony; b) zarzutem w części - art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. - na niekorzyść reprezentowanej strony; c) nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ gdyby organ II instancji naprawił błąd organu I instancji i wydał decyzję w oparciu o art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. albo art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. albo art. 151 § 2 K.p.a., to przecież sama właściwa podstawa proceduralna decyzji nie konwaliduje błędów, które nastąpiły na etapie postępowania dowodowego, tj. ustalenia, iż strona reprezentowana przez skarżącego mogła sprawować opiekę nad dzieckiem, w sposób który uprawniał ją do pobierania świadczenia rodzinnego, a w związku z powyższym skarżący rozwiązując zadanie i tak wnosiłby skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie;

• art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez pominięcie wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w ustawie płaszczyzn oceny prac egzaminacyjnych;

• art. 368 ust. 12 w zw. z art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez przyjęcie, iż uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest decyzją administracyjną wydawaną w warunkach uznania administracyjnego.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonej uchwały całości, ewentualnie uchylenie poprzedzającej ją uchwały z dnia 12 kwietnia 2013 r.;

2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych;

3) przeprowadzenie dowodu z dokumentu prywatnego, tj. uzasadnienia oceny, jednego ze zdających egzamin radcowskich, którego praca była sprawdzana przez Komisję Egzaminacyjną nr [...] w W.

W obszernym uzasadnieniu skarżący m. in. podniósł, że Komisja II stopnia nie odniosła się do żadnych z argumentów odwołania i jedynie częściowo w sposób zdawkowy odniosła się do zarzutów odwołania. Zarzucił, że Komisja II stopnia zamiast zająć się badaniem argumentów i zarzutów podniesionych w treści odwołania ograniczyła się do przedstawienia orzecznictwa sądów administracyjnych, z treści którego wynikają negatywne konsekwencje dla skarżącego.

W ocenie skarżącego z powyższego wynika, że Komisja II stopnia nie badała jego odwołania, a jedynie skupiła się na obronie oceny wystawionej przez Komisję I stopnia, a tak naprawdę na obronie opisu istotnych zagadnień.

Skarżący zaznaczył, że oczywistym jest, iż w ramach postępowania odwoławczego Komisja II stopnia nie będzie badać przebiegu egzaminu radcowskiego ani też ponownie sprawdzać wszystkich prac egzaminacyjnych. Podkreślał jednocześnie, że mając na względzie potwierdzone i sprawdzone u źródła stanowisko, iż inne komisje egzaminacyjne w W.stawiały zdającym oceny pozytywne nawet przy postawieniu tylko zarzutów art. 7, 77, 107 § 3 K.p.a. – to Komisja II stopnia w jego ocenie – powinna była szczególnie dokładnie zbadać, czy w przedmiotowym zadaniu nie doszło również do naruszenia powołanych przepisów i szczegółowo uzasadnić swoje stanowisko w tym zakresie, a nie jedynie podtrzymywać zarzuty wskazane w opisie istotnych zagadnień z jednoczesnym twierdzeniem, że rzekomo opis istotnych zagadnień nie był wiążący dla egzaminatorów sprawdzających pracę skarżącego, albowiem w przypadku skarżącego było inaczej.

Skarżący ponadto zarzucał, że Komisja II stopnia stwierdza pewne fakty, których w ogóle nie uzasadnia, np. twierdzenia, że podniesione przez niego zarzuty są nieuprawnione oraz nienależycie zabezpieczają interes reprezentowanej strony. Zadawał pytanie co do podstawy twierdzeń Komisji II stopnia, że podniesienie zarzutów naruszenia art. 15, 6, 8, 7, 77 § 1, 107 § 3, 11, 138 w zw. z 105 i 75 w zw. z 80 K.p.a. nie doprowadzi do co najmniej takiego samego skutku, jak podniesienie zarzutu naruszenia art. 151 K.p.a. Zarzucał, że Komisja II stopnia nie odniosła się do argumentacji skarżącego zgodnej z orzecznictwem sądów administracyjnych, iż zarzuty naruszenia prawa materialnego podnosi się wówczas gdy nie kwestionuje się stanu faktycznego.

Skarżący wskazywał, że powyższe twierdzenia i wątpliwości zostały potwierdzone również m.in. przez dowód w postaci oceny pracy egzaminacyjnej jednego ze zdających, w której egzaminator sędzia WSA M. K. stwierdził, iż: "istotnie niewyjaśnienie wszystkich okoliczności związanych ze świadczeniem przez skarżącą pracy w ramach umowy zlecenia, w szczególności czy świadczenie tej pracy pozwalało skarżącej na sprawowanie opieki nad dzieckiem, ma zasadnicze znaczenie dla wyniku sprawy, a to przez wzgląd na treść art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skarżący zarzucał, że Komisja II stopnia nie powinna unikać wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z treścią art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz do sporządzenia uzasadnienia zaskarżonej uchwały według wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a.

Podnosił, że podstawową umiejętnością wymaganą dla rozwiązania kazusu jest umiejętność poszukiwania dobrze umotywowanych argumentów, które biorąc pod uwagę poglądy doktryny i orzecznictwo sądów, mogą potencjalnie doprowadzić do rozstrzygnięcia korzystnego dla mocodawcy radcy prawnego. Zaznaczył, że on sprostał temu obowiązkowi.

Stwierdził, że sporządził, jako profesjonalny pełnomocnik - radca prawny, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Fakt sporządzenia skargi, świadczy o tym, że dokonał prawidłowej analizy zagadnienia będącego przedmiotem egzaminu. Podkreślił, że skarga spełnia warunki formalne określone w art. 57 w zw. z art. 46 p.p.s.a. Prawidłowo oznaczył strony, powołał się na właściwe przepisy i zawarł wniosek o wstrzymanie, który został prawidłowo uzasadniony oraz wniosek o rozpoznanie sprawy trybie uproszczonym, co stanowi konsekwencję postawionego wniosku o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Wprawdzie niepotrzebnie uiścił wpis od skargi, na co zasadnie zwróciły uwagę Komisje Egzaminacyjne, jednakże uchybienie to absolutnie nie wpływa na skuteczność zainicjowania postępowania sądowo-administracyjnego. Podniósł także, że oceny egzaminatorów w zakresie pkt 4 - dotyczące języka, stylu i staranności pracy w żadnym stopniu nie dyskwalifikują skargi. Jako zdecydowanie zbyt daleko idącą uznał uwagę radcy prawnego M. W. oceniająca, że praca jest niestaranna i napisana w chaotycznym i nieuporządkowanym stylu. W ocenie skarżącego taki wniosek, pozbawiony jest jakiegokolwiek uzasadnienia, w świetle analizy całości pracy, należy wręcz uznać za bezpodstawny i krzywdzący, noszący znamiona usilnego dopasowywania uwag do postawionej na wstępie oceny cząstkowej, w sytuacji, gdy powinno być odwrotnie. Zauważył, że egzaminator G. N. w ogóle nie zawarła jakichkolwiek uwag w pkt 4 pozostawiając puste pole, co stanowi ewidentne naruszenie zasad oceniania prac egzaminacyjnych. W ocenie skarżącego powyższe może świadczyć, iż powołany egzaminator nie przeczytał uzasadnienia jego pracy, ograniczając się wyłącznie do przeczytania zarzutów skargi i zweryfikowania ich z opisem istotnych zagadnień z prawa administracyjnego.

W ocenie skarżącego - spełnienie warunków formalnych skargi, co zgodnie potwierdzili egzaminatorzy jednoznacznie wskazuje na znajomość przez zdającego odpowiednich przepisów procedury sądowoadministracyjnej w stopniu wystarczającym do skutecznego wszczęcia postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie. W tym zatem zakresie interes mocodawcy został całkowicie zabezpieczony. Skarga bowiem spełnia wymogi formalne i z całą pewnością mogłaby odnieść właściwy skutek w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez najmniejszego ryzyka jej odrzucenia.

W ocenie skarżącego podniesione przez niego w sporządzonej skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania były zasadne i znajdujące oparcie w obowiązujących przepisach oraz okolicznościach faktycznych zadania egzaminacyjnego.

Nie zgodził się z twierdzeniem Komisji II stopnia, że postawiony przez niego zarzut naruszenia art. 15 K.p.a. był bezzasadny. Dokonał przeglądu orzecznictwa sądowoadministracyjnego odnoszącego się do zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oraz stwierdził, że z zadania egzaminacyjnego wynikało, że SKO w K. nie rozpatrzyło ponownie sprawy w jej całokształcie, a ponadto przez skądinąd wadliwą odmowę umorzenia postępowania – rozstrzygało jako organ I instancji, w sytuacji gdy jako organ odwoławczy nie był uprawniony do rozstrzygania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.

Zdaniem skarżącego w okolicznościach faktycznych zadania egzaminacyjnego nie ulega również wątpliwości, że SKO w K. naruszyło również art. 7, 77 § 1, i art. 80 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie właściwego postępowania wyjaśniającego i brak oceny całokształtu materiału dowodowego. Podkreślił, że podstawowym problemem wymagającym rozstrzygnięcia było ustalenie w oparciu o istniejący materiał dowodowy, czy spełnione zostały przesłanki określone w art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Organy obu instancji musiały zatem udzielić odpowiedzi na podstawowe pytanie, czy wykonywanie pracy zarobkowej przez stronę postępowania uniemożliwiało sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Przypomniał, że organ w ogóle nie rozważył, czy rzeczywiście tego rodzaju zajęcie nie tyle utrudniało, ale wręcz uniemożliwiało sprawowanie opieki. Tych ustaleń w ogóle nie poczyniono zarówno w I, jak i II instancji.

Skarżący stwierdził, że również zarzut naruszenia art. 138 § 1 K.p.a. był zasadny, a na prawidłowość powołania zarzutu naruszenia art. 138 § 1 K.p.a. wskazano – jak zaznaczył – w opisie istotnych zagadnień dla zadania z zakresu prawa administracyjnego.

Przypomniał, że dostrzegł również naruszenie art. 105 K.p.a. co także uznano za zasadne w opisie istotnych zagadnień. Podkreślił przy tym, że naruszenia art. 105 K.p.a. powinno się upatrywać właśnie w niewłaściwym rozstrzygnięciu w tym przedmiocie przez organ II instancji. Zarzut ten nie powinien bowiem dotyczyć merytorycznego sporu dotyczącego bezprzedmiotowości postępowania, co w ogóle nie jest istotne w świetle treści zadania egzaminacyjnego.

Zdaniem skarżącego także powołane zarzuty naruszenia art. 6, 8 oraz 11 K.p.a. znajdują uzasadnienie w treści zadania administracyjnego. Wskazał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia lub wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy - okoliczności podnoszonych przez stronę.

Skarżący przyznał, że nie powołał zarzutu naruszenia art. 151 K.p.a. oraz naruszeń prawa materialnego, jednakże jak podnosił - brak tych zarzutów nie powinien skutkować wystawieniem oceny niedostatecznej w sytuacji, gdy właściwie zostały powołane inne zarzuty. Jego zdaniem w okolicznościach faktycznych podanych w zadaniu egzaminacyjnym zarzuty naruszenia art. 151 K.p.a. oraz prawa materialnego należy uznać za współwystępujące z naruszeniami powołanymi przez skarżącego, co zresztą przyznają egzaminatorzy.

Wywodził, że to do pełnomocnika należy wybór określonych zarzutów skargi, które odnoszą się do wadliwości prowadzonego postępowania, o ile – jak w tym przypadku – znajduje to odzwierciedlenie w treści zadania administracyjnego. Wybór taki nie oznacza braku wiedzy, czy umiejętności praktycznego zastosowania przepisów procedury, skoro skutecznie złożył skargę powołując odpowiednie zarzuty i szczegółowo je uzasadniając w oparciu o konkretne okoliczności wynikające z treści zadania. Skoncentrowanie się na naruszeniu przepisów postępowania nie może być uznane jego zdaniem za dyskwalifikujące pracę egzaminacyjną i uzasadniające postawienie oceny niedostatecznej.

W ocenie skarżącego - sporządzenie w ramach piątej części egzaminu radcowskiego skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie to propozycja zasadna, prawidłowa z punktu widzenia interesu reprezentowanej strony. Przypomniał, że postawił w niej właściwy wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji, a jej dodatkowym walorem jest wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oparty na obu możliwych podstawach prawnych i skierowany do odpowiednich adresatów, tj. w oparciu o art. 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a. do organu, który wydał zaskarżoną decyzję oraz na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

Skarżący nie zgodził się z uwagą egzaminatora sędziego G.N., która przy ocenie pracy według kryterium poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony podniosła, że wniósł jedynie o uchylenie decyzji bez wyjaśnienia powodów, dla których jest to konieczne. Zdaniem skarżącego w świetle przedstawionych przez niego obszernych wywodów i treści pracy egzaminacyjnej uwaga ta jest całkowicie bezpodstawna. Jego zdaniem nie jest również błędem podniesienie wniosku o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, tym bardziej, że w świetle orzecznictwa możliwe jest również stwierdzenie nieważności z powodu rażącego naruszenia przepisów postępowania. Zauważył, że obok najdalej idącego wniosku z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zawarł również, w przypadku nieuwzględnienia przez Sąd podstawowego wniosku, ewentualny wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. Wreszcie wskazał, że decyzja SKO w Koszalinie została wydana z tak dużą liczbą różnego rodzaju wadliwości, że istnieje bardzo wysokie prawdopodobieństwo uwzględnienia wniosku o stwierdzenie nieważności przez sąd administracyjny w "rzeczywistym" postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Jako niezasadną skarżący uznał również uwagę sędziego G.N. dotyczącą konieczności określenia w skardze naruszenia prawa lub interesu prawnego stosownie do art. 57 § 1 p.p.s.a. i niewywiązania się autora skargi z tego obowiązku. W ocenie skarżącego - w sytuacji powołania szeregu zarzutów procesowych, powyższa uwaga wydaje się nieuprawniona i nie mająca oparcia w treści pracy egzaminacyjnej.

Za niezrozumiałe skarżący uznał uwagi egzaminatora radcy prawnego M.W. co do niepodniesienia zarzutu naruszenia art. 105 § 1 K.p.a. poprzez wydanie decyzji o odmowie umorzenia postępowania, której nie przewiduje procedura administracyjna oraz pominięcia zarzutu naruszenia art. 138 § 1 K.p.a. – w sytuacji gdy jak skarżący wskazywał zarzuty te znalazły się w jego pracy, a on miał pełne prawo użycia własnej ich redakcji.

W ocenie skarżącego Komisje Egzaminacyjne oparły swoje oceny wyłącznie o "wytyczne" przygotowane na potrzeby przeprowadzenia egzaminu radcowskiego, w sytuacji, gdy nie są one wiążące dla samodzielnie działających Komisji Egzaminacyjnych, a kryteria przyjętych ocen nie korespondują z przyjętymi przez ustawodawcę na gruncie art. 365 ust. 2 u.r.p. Ponadto Komisje Egzaminacyjne dokonały oceny pobieżnej zawierając uzasadnienie wyłącznie dopasowane do z góry przyjętych tez lub w ogóle pomijając uzasadnienie niektórych aspektów pracy, co jego zdaniem narusza także art. 365 ust. 2 u.r.p.

Skarżący zaznaczył, że Komisje dysponując szerokim katalogiem ocen cząstkowych określonym w art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 2 u.r.p. całkowicie pominęły możliwość przyznania oceny pozytywnej kierując się wyłącznie niewiążącymi zagadnieniami opracowanymi dla Komisji I stopnia.

Ponadto w ocenie skarżącego przedstawione w zaskarżonej uchwale wnioski zostały sformułowane w sposób bardzo ogólnikowy bez odniesienia się do konkretnych uchybień i oceny ich znaczenia w kontekście kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p. Wywodził, że ocena ta powinna uwzględniać nie tylko uchybienia, ale także te elementy, które zostały ocenione pozytywnie. Dopiero pełne zestawienie wyników oceny pracy z punktu widzenia warunków jakie powinna ona spełniać, określonych w 365 ust. 2 u.r.p., pozwala zdaniem skarżącego na sformułowanie końcowych wniosków wyrażających się w ocenie, o której mowa w art. 364 ust. 10 u.r.p.

Skarżący nie zgodził się z poglądem Komisji II stopnia popartym orzecznictwem NSA, iż określone w art. 365 ust. 2 u.r.p. kryteria oceny prac muszą być spełnione łącznie. Jego zdaniem z art. 365 ust. 2 u.r.p. nie wynika by jako poprawna mogła być oceniona tylko taka praca egzaminacyjna, która spełnia wszystkie kryteria wymienione w powołanym przepisie. Akceptacja takiego stanowiska prowadziłaby także w ocenie skarżącego do wniosku, że prace egzaminacyjne mogą być oceniane w zasadzie w skali dwustopniowej, gdyż w przypadku gdy nie spełniają łącznie kryteriów ustawowych nie mogą być ocenione pozytywnie, zaś spełnienie wspomnianych kryteriów oznacza pracę, która zasługuje na najwyższą ocenę. Przy takich założeniach praca, która nie spełnia wszystkich warunków formalnych, nawet gdy uchybienia nie są wielkiej wagi, a poza tym jest bezbłędna, nie mogłaby zostać oceniona pozytywnie. Podobnie pominięcie choćby jednego elementu składającego się na rozwiązanie zadania pod względem materialnoprawnym, przy spełnieniu pozostałych kryteriów wykluczałoby uzyskanie przez zdającego oceny pozytywnej.

W konkluzji skarżący wskazał, że z treści uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika, iż Komisja II stopnia próbuje zaniżyć rzeczywisty poziom pracy skarżącego, bowiem stawia znak równości pomiędzy jego pracą, a pismem, w którym będzie napisane wyłącznie, że: "nie zgadzam się z zaskarżoną decyzją", co potwierdza, iż Komisja II stopnia usilnie próbowała utrzymać uchwałę Komisji I stopnia.

W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o oddalenie skargi oraz podtrzymała stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną uchwałę z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania.

Kontrolując zaskarżoną uchwałę pod kątem powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy wydawaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do naruszenia przez Komisję II stopnia przepisów prawa.

Na wstępie należy podkreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 u.r.p. oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163 poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 u.r.p.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p. egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego zostały określone w art. 365 u.r.p. W myśl tego przepisu test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

Stosownie do art. 366 ust. 1 u.r.p. pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Kryteria oceny prac określone zostały w przepisie art. 365 ust. 2 u.r.p., do których ustawodawca zaliczył: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem tej oceny.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia (art. 366 ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji II stopnia w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 u.r.p.). Natomiast od uchwały Komisji II stopnia służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 u.r.p.).

W myśl przepisu art. 368 ust. 12 u.r.p. do postępowania przed Komisją II stopnia stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a.

Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 u.r.p. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz.U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1314).

W myśl § 5 pkt 3 powołanego rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.

Sąd podziela stanowisko skarżącego – znajdujące oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok z dnia 16 czerwca 2013 r. sygn. akt II GSK 319/12), iż uchwała komisji II stopnia należy do grupy decyzji związanych, jednocześnie jednak za bezprzedmiotowy uznaje jego zarzut, że Komisja II stopnia przyjęła, iż podejmuje uchwały w warunkach uznania administracyjnego, albowiem z treści zaskarżonej uchwały nie wynika, by w takich warunkach została ona podjęta.

W zaskarżonej uchwale Komisja II stopnia przyjęła, że sporządzona przez skarżącego skarga w ramach rozwiązania zadania z piątej części egzaminu radcowskiego nie spełnia minimalnych wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej.

Zgodnie z art. 364 ust. 8 u.r.p. piąta część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

W zadaniu z piątej części egzaminu radcowskiego w stosunku do reprezentowanej przez radcę prawnego strony wydane zostały, po wznowieniu postępowania w sprawie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego – przez organ I instancji decyzja o uznaniu za nienależnie pobrany dodatek do zasiłku rodzinnego i o obowiązku jego zwrotu, a przez organ odwoławczy decyzja o odmowie umorzenia postępowania oraz o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

W sprawie bezsporne jest, że prawidłowym sposobem rozwiązania postawionego w zadaniu egzaminacyjnym problemu jest sporządzenie skargi do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sporna zaś jest przyjęta przez skarżącego koncepcja skargi, która oparta została na zarzutach naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd podziela stanowisko Komisji II stopnia, że sposób ujęcia przez skarżącego problemu od strony wykazania naruszenia przez organy szeregu przepisów postępowania, w tym art. 7, 10, 77, 80 i 107 § 3 K.p.a. – świadczy o niezrozumieniu przez skarżącego istoty zadania, którym było dostrzeżenie, że w sprawie wydane zostały decyzje o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu w sytuacji pozostawania w obrocie prawnym decyzji o przyznaniu świadczenia. Pomimo bowiem wznowienia postępowania w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego nie zostało ono zakończone przez wydanie jednej z decyzji wymienionych w art. 151 K.p.a., co również winno zostać uwypuklone w sporządzonej skardze. Wadliwe również było orzeczenie w jednej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu, podczas gdy ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje takiej możliwości.

Innymi słowy prawidłowe rozwiązanie kazusu egzaminacyjnego sprowadzało się zatem do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, w której należało przede wszystkim podnieść zarzut naruszenia art. 151 K.p.a. przez wydanie rozstrzygnięcia, które nie odpowiada żadnemu z dopuszczalnych tym przepisem sposobów zakończenia wznowionego postępowania. W wydanych po wznowieniu postępowania decyzjach w żaden sposób nie odniesiono się bowiem do pozostawionej nadal w obrocie prawnym dotychczasowej decyzji z [...] lipca 2009 r. przyznającej reprezentowanej stronie wymienione w niej świadczenia rodzinne. Ponadto w przedstawionej sprawie decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu wydana została na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ten ostatni przepis (zamieszczony w materiałach egzaminacyjnych) stanowi, iż za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W związku z tym należało podnieść, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie.

W sporządzonej przez skarżącego skardze zabrakło podstawowych zarzutów, które należało postawić zaskarżonej decyzji SKO w K. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji świadczących o dostrzeżeniu istoty zadania, tj. osadzeniu sprawy w warunkach wznowienia postepowania, które nie zostało ostatecznie zakończone, a pomimo tego, wbrew dyspozycji art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wydane zostało rozstrzygnięcie uznające świadczenie za nienależnie pobrane.

Sąd podziela stanowisko Komisji II stopnia, uznając, że wskazane przez egzaminatorów i potwierdzone przez organy wady sporządzonej skargi są istotne. W konsekwencji, zdaniem Sądu, egzaminatorzy, a następnie Komisja II stopnia prawidłowo uznali, że rozwiązanie sprawy zaproponowane przez skarżącego nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi co uzasadnia wystawienie oceny niedostatecznej.

Oceny wystawione przez obu egzaminatorów, zdaniem Sądu zostały również w sposób prawidłowy uzasadnione, a stanowiska tego – ze względu na wagę stwierdzonych naruszeń nie zmienia brak oceny pracy przez jednego z egzaminatorów z punktu widzenia języka, stylu i jej staranności. Wady sporządzonej przez skarżącego pracy są bowiem na tyle istotne, iż nawet przy założeniu, że praca pod względem redakcji i jej staranności nie budziłaby zastrzeżeń – ocena jej wartości nie mogłaby ulec zmianie. Jednocześnie Komisja II stopnia szczegółowo wyjaśniła, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez skarżącego jest nieprawidłowe, a ocena ta, zdaniem Sądu, nie była wybiórcza tylko kompleksowa.

Wobec powyższego Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanych w skardze przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 365 ust. 2 u.r.p. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 K.p.a. a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 8 k.p.a., ocena materiału dowodowego – pracy z piątej części egzaminu radcowskiego nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 K.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu "organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organy w ocenie materiału dowodowego nie są skrępowane żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonują według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Podkreślenia wymaga, że dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone, Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też jest w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu, wystawione przez obu egzaminatorów oceny, zostały w sposób prawidłowy uzasadnione i następnie w całości podzielone przez organ drugiej instancji. Komisja II stopnia zaś w sposób obszerny, szczegółowy i konkretny wyjaśniła, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez skarżącego jest nieprawidłowe. Wbrew twierdzeniu skarżącego Komisja II instancji wskazała na pozytywne elementy jego pracy, porównała i wyważyła je z elementami negatywnymi – prawidłowo uznając, że elementy negatywne przeważyły nad pozytywnymi. W tej sytuacji ocenę tę należy uznać za kompleksową, a zarzut naruszenia art. 36⁴ ust. 10 u.r.p. za bezprzedmiotowy.

Sąd podziela przy tym – nieakceptowane przez skarżącego stanowisko Komisji II stopnia znajdujące odzwierciedlenie w orzecznictwie NSA, że określone w art. 365 ust. 2 u.r.p. kryteria oceny pracy muszą być spełnione łącznie. Tylko bowiem praca, która jest poprawna pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes stronny, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje zdający zasługuje w ocenie Sądu na ocenę pozytywną. Okoliczność, że z redakcji przepisu art. 365 ust. 2 u.r.p. wynika, że katalog wymienionych w nim kryteriów oceny nie jest zamknięty stanowiska tego nie zmienia, a użycie w omawianym przepisie sformułowania "w szczególności" oznacza, że kryteria te są decydujące przy ocenie pracy, a nie jak chce tego skarżący mają one charakter przykładowy.

Za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw Sąd uznaje również zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 w zw. z art. 364 ust. 1 i 8 u.r.p. przez nieuwzględnienie faktu pozytywnego oceniania przez inne komisje egzaminacyjne w W. prac sporządzanych w ten sam sposób, co praca skarżącego. Zważyć bowiem należy, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 K.p.a., której indywidualizm powoduje, że nigdy dana sprawa nie jest rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i wyłącznie w jego sprawie.

Stanowisko to legło u podstaw odmowy nieuwzględnienia przez Sąd wniosku dowodowego w postaci uzasadnienia oceny jednego ze zdających egzamin radcowskich.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany jest w tym miejscu jedynie na marginesie wyjaśnić, iż oddalając na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2014 r. wniosek dowodowy skarżącego, sformułowany w treści skargi, działał na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym to przepisem sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Uzasadniając powyższą decyzję o odmowie uwzględniania wniosku dowodowego strony skarżącej, należy zwrócić uwagę, iż postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym i w konsekwencji dokonywanie przez ten sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że sąd w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (tak również: B. Dauter /w:/ B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005 r., s. 257 i powołany tam m.in. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt V SA 671/00).

Biorąc powyższe pod rozwagę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.