Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1518/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2014-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: art. 151 par. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 146 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11  art. 49 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 lutego 2014r. sprawy ze skargi E.O. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] września 2013r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lipca 2013r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora Oddziału [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz skarżącego E.O. kwotę 249 (dwieście czterdzieści dziewięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2013r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej ARiMR) w T., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r. poz. 267), art. 10 ust. 2 w zw. z art. 29 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania E. O. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura powiatowego ARiMR w G. z dnia [...] lipca 2013r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (zwanej dalej płatnością ONW) w łącznej wysokości [...] zł.

Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu [...] maja 2004r. E. O. złożył w siedzibie Kierownika BP ARiMR w B. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz o przyznanie płatności ONW do powierzchni [...] ha (22 działki o identyfikatorach A – W) na rok 2004. Decyzją z dnia [...]grudnia 2004r. nr [...] Kierownik BP ARiMR w B. przyznał stronie płatność z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na kwotę [...] zł. Decyzja została stronie doręczona [...] stycznia 2005r., a przyznane środki zostały przekazane na rachunek bankowy producenta rolnego w dniu [...] lutego 2005r.

W dniu [...] lutego 2009r. w gospodarstwie wnioskodawcy przeprowadzono kontrolę na miejscu, która wykazała nieprawidłowości polegające zadeklarowaniu nieprawidłowej powierzchni niektórych działek oraz w zakresie zadeklarowanych do płatności upraw, skutkujące wszczęciem (postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r.) z urzędu postępowania w sprawie wznowienia postępowania zakończonego powyższą ostateczną decyzja o przyznaniu płatności ONW z dnia [...] grudnia 2004 r.

W dniu [...] lipca 2009 r. E. O., w wyniku wznowionego postępowania złożył korektę wniosku, pomniejszając powierzchnię działki oznaczonej identyfikatorem "S" z [...] ha do [...] ha.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2012r. Kierownik BP ARiMR w B. orzekł o uchyleniu decyzji dotychczasowej z dnia [...] grudnia 2004r. i odmowie przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004r.

W wyniku odwołania E. O., Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w T. decyzją z dnia [...] stycznia 2010r. uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2010r. Kierownik BP ARiMR w B., w ponownie prowadzonym postępowaniu wznowieniowym, stwierdził wydanie decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. z naruszeniem prawa. Decyzja ta, na skutek odwołania strony, została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora OR ARiMR w T. z dnia [...] czerwca 2010r.

Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2010r. o sygn. akt I SA/Bd 882/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, uwzględniając skargę E. O., uchylił zaskarżoną decyzję organu II Instancji.

Dyrektor OR ARiMR w T. decyzją z dnia [...] marca 2011r. uchylił w całości decyzję Kierownika BP w B. z dnia [...] czerwca 2010r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Nadto postanowieniem z [...] kwietnia 2011r. Dyrektor OR ARiMR wyłączył Kierownika BP ARiMR w B. od dalszych czynności procesowych i wyznaczy do prowadzenia sprawy Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G..

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy i uzupełnieniu postępowania dowodowego, stwierdzono, że przedeklarowanie przez wnioskodawcę wyniosło [...]% obszaru wyznaczonego dla płatności ONW stanowiącego obszar kwalifikowalny [...] ha z deklarowanego pierwotnie [...] ha, wobec czego decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. nr [...] Kierownik BP ARiMR w G. stwierdził wydanie decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. z naruszeniem prawa. Rozstrzygniecie to zostało utrzymane w mocy decyzją Dyrektora OR ARiMR w T. z dnia [...] czerwca 2012r. nr [...].

Wyrokiem z dnia 29 października 2012r. o sygn. akt II SA/Bd 823/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę E. O. na powyższą decyzję organu drugiej instancji.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2013r. organ I instancji poinformował wnioskodawcę o uznaniu za nienależnie pobrana płatności za rok 2004 w całości oraz możliwości dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych z tego tytułu.

W dniu [...] czerwca 2013r.r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu ONW przyznanych E. O. na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2004r.

Decyzją z dnia [...] lipca 2013r. organ I instancji, ustalił E.O. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW w łącznej wysokości [...] zł, nakazując jej zwrot w terminie 14 dni od doręczenia tego rozstrzygnięcia przy jednoczesnym wskazaniu, że w przypadku braku uiszczenia tej kwoty w wyznaczonym terminie, od dnia następującego po jego upływie zostaną naliczone odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych. W uzasadnieniu wskazano, że producent rolny przedeklarował powierzchnię kwalifikowaną do płatności ONW za rok 2004 oraz wskazał częściowo nieprawidłowe uprawy. W związku z wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu płatności zaistniały przesłanki do żądania zwrotu przyznanej pierwotnie płatności, jako pobranej nienależnie. Organ stwierdził jednocześnie, iż nie zaistniały przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należnej kwoty, w tym upływ przedawnienia, bowiem producent rolny nie działał w dobrej wierze.

W odwołaniu od powyższej decyzji E. O. wniósł o jej uchylenie oraz umorzenie postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności, zarzucając naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zw. z § 9 ust. 2 pkt 2 i ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, poprzez przyjęcie przez organ, że zaszły okoliczności uzasadniające zwrot płatności ONW otrzymanej w roku 2004. Odwołujący się podkreślił, iż błędnie organ podaje, że doszło do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu mu płatności ONW na rok 2004, bowiem decyzja Kierownika BP ARiMR z [...] kwietnia 2012r. ograniczyła się tylko do stwierdzenia wydania uprzedniej decyzji z naruszeniem prawa. Tym samym, zdaniem strony nie została spełniona przesłanka umożliwiająca żądanie zwrotu przyznanej płatności jako nienależnej. Niezależnie od powyższego strona ponownie podniosła, że przy składaniu wniosku o płatność opierał się na zapewnieniach pracownika Agencji, że dopełnił wszystkich formalności do ubiegania się o płatność do upraw na wnioskowanych działkach. W związku z powyższym powołał się na błąd w działaniu organu, w rozumieniu art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001.

Dyrektor OR ARiMR w T., utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie decyzją z dnia [...] września 2013r., stwierdził, że odwołanie strony nie zawiera żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR, przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych i nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Niezbędnym zdaniem organu było ustalenie czy skarżący pobrał nienależne płatności ONW za 2004 rok. Jak wskazał organ w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3 co uregulowane zostało w art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) Nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12.12.2001, Polskie wydanie specjalne Rozdział 3 Tom 34 P. 308 - 329). Przepis ten nie uzależnia uznania płatności za nienależnie pobrane od uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego, decyzji którą nienależną płatność przyznano. W ocenie organu przeprowadzone w sprawie wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2004 postępowanie wznowieniowe wykazało, że skarżący zawyżył powierzchnię wnioskowaną zgłaszając we wniosku także grunty nieuprawnione do płatności. Wobec tego środki przekazane na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. w wysokości [...] zł. stały się nienależne i podlegają zwrotowi.

Nadto organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowym postępowaniu nie podlega kontroli zasadność stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji przyznającej środki, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało zakończone prawomocnym wyrokiem WSA w Bydgoszczy z dnia 29.10.2012 r.

Zdaniem organu drugiej instancji w sprawie nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności ONW, określone w art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001, bowiem przyznanie płatności z tytułu ONW na rok 2004 nie wynikało z pomyłki ARiMR, gdyż w dniu wydawania decyzji o przyznaniu płatności Kierownik BP ARiMR w B. nie był w posiadaniu dowodów, z których wynikałoby, iż część gruntów zgłoszonych we wniosku nie kwalifikuje się do płatności. Ponadto zdaniem organu odwoławczego, nie ma zastosowania w sprawie przepis art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001, ponieważ wypłata płatności ONW uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu [...].02.2005 r., natomiast decyzja nr [...] z dnia [...].12.2009 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej w całości oraz o odmowie przyznania płatności, stanowiąca pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, została doręczona stronie w dniu [...].12.2009 r. tak więc pomiędzy datą płatności, a pierwszym powiadomieniem beneficjenta o istnieniu płatności nienależnej nie minął okres dziesięciu lat. W ocenie organu II instancji działaniom skarżącego nie można przypisać znamion działania w dobrej wierze i w sprawie nie ma zastosowania przewidziany w ww. przepisie termin czterech lat. Organ powołując się na stanowisko Sądu Najwyższego wskazał, że ustalenie wystąpienia dobrej wiary, czy też przypisanie jej określonemu podmiotowi, zawsze wymaga spełnienia tych samych trzech elementów: 1. przeświadczenie o istnieniu (albo nieistnieniu) prawa lub stosunku prawnego, 2. błędność tego przeświadczenia i 3. możliwość usprawiedliwienia błędu w danych okolicznościach. Skarżący składając wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2004, złożył podpis pod oświadczeniem, że znane są mu zasady przyznawania płatności oraz podpisał zobowiązanie do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR między innymi o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności. Tym samym w opinii organu odwoławczego przez fakt złożenia wniosku producent potwierdził, że jest posiadaczem gruntów w nim wskazanych, jak również potwierdził znajomość przepisów określających zasady uzyskania płatności ONW na rok 2004 oraz przepisów, z których wynika, że w przypadku otrzymania płatności, uznanych następnie za nienależne, powstaje obowiązek zwrotu płatności nienależnie pobranych.

Skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. z dnia [...] września 2013r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy E. O., wnosząc o uchylenie decyzji zarówno organu drugiej, jak i pierwszej instancji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący powołał się na argumenty podnoszone w odwołaniu oraz wcześniejszych pismach składanych w toku postępowania wznowieniowego. W szczególności na fakt, iż nie doszło do wyeliminowania z obiegu prawnego decyzji przyznającej mu sporną płatność w roku 2004, bowiem w postępowaniu wznowieniowym stwierdzono jedynie wydanie jej z naruszeniem prawa nie zaś do stwierdzenia jej nieważności (decyzja Kierownika BP ARiMR w G. z [...].04.2012r.). Zdaniem skarżącego oznacza to, że nie została spełniona podstawowa z przesłanek żądania zwrotu otrzymanej płatności tj. nie wydano decyzji, w której przyznana mu płatność zostałaby pomniejszona. Skarżący powołał się na pogląd wyrażony w wyroku z 29 października 2012r., w którym sąd stwierdził, że "we wznowionym postępowaniu wobec skarżącego nie może obecnie zapaść decyzja uchylająca przyznane mu w roku 2004 płatności, co mogłoby się wiązać z określonymi konsekwencjami". Na tej podstawie stwierdził, że żądanie zwrotu otrzymanej płatności jest całkowicie bezzasadne.

Nadto analogicznie jak w odwołaniu skarżący powołał się na fakt, ze w trakcie składania wniosku o przyznanie płatności na 2004 r. został wprowadzony w błąd przez pracowników organu I instancji co do okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie jego praw, wobec czego doszło do naruszenia art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Odnosząc się do możliwości wykrycia przez siebie błędu, w odniesieniu do przepisu art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001r. skarżący podkreślił, że składając wniosek, jak i w późniejszym okresie nie miał świadomości wadliwego wypełnienia wniosku. Rok 2004 był bowiem pierwszym rokiem, w którym można było ubiegać się o płatności, w którym nie tylko rolnicy nie dysponowali wystarczającą wiedzą z dziedziny przyznawania płatności, ale również pracownicy organu popełniali kardynalne błędy w toku rozpatrywania poszczególnych spraw. Skarżący zarzucił, że co prawda nie twierdzi, że został celowo wprowadzony w błąd przez pracowników organu, lecz wypełnił wniosek zgodnie z pouczeniami pracowników organu, tym samy błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać przez niego wykryty. Zdaniem skarżącego świadczy to o działaniu przez niego przy ubieganiu się o płatności za 2004r. w dobrej wierze. Tym samym zwrot płatności uznanej za nienależną uległ przedawnieniu na mocy art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001, gdyż pomiędzy datą płatności pomocy, a data pierwszego powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze płatności upłynął okres czterech lat.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, z późn.zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn.zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że decyzje te wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało ich uchylenie.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634 z późn.zm.) ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Z kolei zgodnie z ust. 2 art. 29 ww. ustawy właściwym w sprawie ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Nadto wskazać przyjdzie, że szczegółowe przesłanki zwrotu płatności ONW jako pobranych nienależnie określa § 9 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 73, poz. 657 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem ONW, zgodnie z którym w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1, producent rolny zwraca:

1) całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie to nastąpiło:

a) na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW,

b) na części działek rolnych położonych na obszarze ONW, a łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż hektar;

2) część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło to zaniechanie, za cały okres jej pobierania, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar.

W myśl § 9 ust. 4 rozporządzenia ONW zwrot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków z tytułu płatności ONW następuje w trybie i na zasadach określonych w przepisach ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie ww. przepisów jest zatem ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Zgodzić się należy z organem odwoławczym, podzielając jednocześnie stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądowym, iż sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje wtedy, gdy środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. W takim przypadku zadaniem organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (to jest, czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną (por. wyrok WSA w Warszawie z 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2930/08; LEX nr 569646).

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażone jest również stanowisko, że brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków, jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyrok NSA z dnia 15.11.2012r., sygn. akt II GSK 518/11; wyrok WSA w Warszawie z dnia 24.11.2011r., sygn. akt V SA/Wa 1884/11; wyrok NSA z dnia 11.04.2013r. sygn. akt II GSK 96/12).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela także pogląd zaprezentowany w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 kwietnia 2010 r., sygn. akt III SA/GL 831/10, LEX nr 619010, zgodnie z którym "nienależną płatnością" jest wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową (...)."

Przyjmuje się również, że obowiązek wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności powstaje wraz z ustaleniem zaistnienia przesłanki zaniechania prowadzenia działalności rolniczej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5.04.2011r., sygn. akt V SA/Wa 2367/10).

Z treści art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ARiMR wynika wprost, iż przedmiotem postępowania toczącego się przed organem administracji publicznej jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wskazanych w tym przepisie, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Skoro ustalenie, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy następuje w drodze decyzji administracyjnej, to należy przyjąć, że postępowanie toczy się w oparciu o przepisy K.p.a. Tym samym ustalenie, czy przyznane rolnikowi uprzednio kwoty płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych przez organ w toku postępowania toczącego się w oparciu o K.p.a. na podstawie art. 29 ust. 1 ww. ustawy (por. wyrok NSA z dnia 29.06.2012r., sygn. akt II GSK 822/11).

Wbrew zarzutom skargi, w niniejszym postępowaniu nie mają bowiem zastosowania wyłączenia wynikające z przepisów szczególnych - art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (tekst jedn. Dz.U. z 2013r. poz. 173). Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie jest bowiem przyznanie pomocy – płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, lecz ustalenie czy pobraną przez skarżącego z tego tytułu za 2004 r. płatność, można w okolicznościach danej sprawy, uznać za pobraną nienależnie lub w nadmiernej wysokości.

Podkreślenia jednocześnie wymaga, iż zastosowanie w sprawie winny mieć wszelkie zasady ogólne postępowania administracyjnego oraz gwarancje procesowe, w tym zasada prawdy obiektywnej określona w art. 7 K.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy traktować zatem ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków koniecznych do jednoznacznego wyjaśnienia okoliczności sprawy, jako warunku niezbędnego wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99. Stanowisko wyrażone w decyzji organ winien uzasadnić w sposób przekonujący, wymagany przez przepisy K.p.a. (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 1981 r. SA 810/81, ONSA 1981, Nr 1 poz. 45 oraz z dnia 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99).

W kontekście powyższych rozważań trafne jest stanowisko organu odwoławczego, że użyte w art. 49 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) Nr 3508/92 z dnia 27 listopada 1992 r. (Dz.U. WE L 327 z 12.12.2001 r.) oraz art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, z późn.zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t.44, str. 242, z późn.zm.) określenie "nienależne" odnosi się także do sytuacji, gdy nie zachodziły okoliczności uzasadniające udzielenie płatności na gruncie regulacji unijnych.

W ocenie Sądu, trafne jest również co do zasady stanowisko organu, iż możliwe jest wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w sytuacji, gdy decyzja o ich przyznaniu, co prawda nie została skutecznie wyeliminowana z obrotu prawnego, na skutek upływu terminu, o którym mowa w art. 146 § 1 K.p.a., lecz zostało ostateczną decyzją stwierdzone, iż została ona wydana z naruszeniem prawa (art.151 § 2 K.p.a.)(vide wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2011r. sygn. akt V SA/Wa 183/11, z dnia 26 października 2011r. sygn. akt V SA/Wa 985/11, z dnia 23 października 2012r. sygn. akt V SA/Wa 1518/12). W takiej sytuacji zadaniem organu orzekającego w sprawie nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, nie jest kontrola prawidłowości decyzji stwierdzającej wydanie decyzji pierwotnej z naruszeniem prawa, lecz wyłącznie ustalenie czy jest ona ostateczna. Jednocześnie, organ odmiennie niż w przypadku uprzedniego skutecznego wyeliminowania decyzji o płatnościach z obrotu prawnego, winien ustalić i wykazać czy i w jakim zakresie płatności ustalone ostateczną decyzją (pozostającą nadal w obrocie prawnym mimo jej wadliwości) i pobrane, stały się płatnością nienależną, lub pobraną w nadmiernej wysokości.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, organy nie wykazały dostatecznie tego, że pomoc z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przyznana skarżącemu decyzją z dnia [...] grudnia 2004r. nr [...] w wysokości [...] zł (do wnioskowanej powierzchni [...] ha) zasadnie została uznana za nienależną w całości. Stan faktyczny sprawy nie został w toku postępowania administracyjnego ustalony prawidłowo, czym naruszono przepisy prawa procesowego, tj. art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Podkreślenia również wymaga, że ustanowiona w art. 80 K.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 K.p.a. - i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Tylko tak przeprowadzone postępowanie stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.). Ponadto organ winien prowadzić postępowanie w taki sposób, by pogłębiać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej - art. 8 K.p.a.

Podkreślenia wymaga, iż organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji wielokrotnie powołuje się na okoliczności sprzeczne ze wskazanym przebiegiem postępowania oraz treścią skarżącego skutkami prawnymi wydanych wobec skarżącego w postępowaniu wznowieniowym decyzji. Nadto organ ten bezzasadnie i błędnie zdaje się utożsamiać skutki procesowe uchylenia (wyeliminowania z obrotu prawnego) w trybie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego ostatecznej decyzji o przyznaniu płatności od sytuacji, która zaistniała w niniejszej sprawie, kiedy decyzja o przyznaniu płatności z 2004 r., po ostatecznym zakończeniu postępowania wznowieniowego – i ustaleniu, że została wydana z naruszeniem prawa, nadal pozostaje w obrocie prawnym.

Zważyć przyjdzie, iż ze swej istoty decyzje Kierownika BP ARiMR w G. z dnia [...] kwietnia 2012r. o stwierdzeniu wydania decyzji Kierownika BP ARiMR w B. z dnia [...].12.2004r. o przyznaniu skarżącemu płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004 z naruszeniem prawa oraz decyzja Dyrektora OR ARiMR w T. z dnia [...] czerwca 2012r. o utrzymaniu jej w mocy, z uwagi na przedmiot sprawy i charakter rozstrzygnięcia, nie orzekały o tym czy przyznana decyzją z 2004 r. płatność jest czy nie jest płatnością "nienależną" i ewentualnie w jakiej części. Z uwagi na upływ terminu przedawnienia, niedopuszczalne stało się bowiem dla organów ARiMR ewentualne uchylenie decyzji dotychczasowej i orzeczenie co do istoty sprawy (w tym wysokości należnej płatności, utracie lub braku do niej uprawnień). Adekwatnie, również WSA w Bydgoszczy, oddalając skargę E. O. na tę decyzję (wyrok z dnia 29 października 2012r. sygn. akt II SA/Bd 823/12), kontrolował zgodność z prawem rozstrzygnięcia stwierdzającego jedynie wydanie decyzji o przyznaniu płatności ONW na rok 2004 z naruszeniem prawa.

Wobec powyższego w niniejszym postępowaniu organy winny ustalić i wyjaśnić czy i w jakiej wysokości płatność z tytułu ONW, przyznana skarżącemu na rok 2004 w wysokości [...] zł jest nienależna, w rozumieniu wskazanych wyżej przepisów, w całości bądź w określonej części. Nie jest przy tym wystarczające, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, odwoływanie się w tym zakresie do ustaleń dokonanych w postępowaniu wznowieniowym zakończonym wydaniem ostatecznej decyzji stwierdzającej wyłącznie wydanie decyzji pierwotnej z naruszeniem prawa. Organ winien w niniejszej sprawie, zmierzającej do ustalenia ewentualnych kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, przeprowadzić postępowanie dowodowe i na tej podstawie dokonać stosownych konkretnych ustaleń i wyliczeń w tym zakresie. Nie wyłącza to możliwości korzystania z dowodów zgromadzonych w tamtym, odrębnym wszakże, postępowaniu administracyjnym. Analiza akt sprawy oraz w szczególności uzasadnień decyzji pierwszoinstancyjnej oraz decyzji zaskarżonej prowadzi do stwierdzenia, iż organy nie przeprowadziły w niniejszej sprawie dostatecznego i samodzielnego postępowania w tym zakresie.

Sąd stwierdził ponadto, że rozpatrując przedmiotową sprawę organy dokonały błędnej wykładni, a w następstwie tego niewłaściwie zastosowały przepisy wspólnotowe regulujące zasady zwrotu przez producenta rolnego płatności uznanej za nienależną lub nadmierną, w szczególności w zakresie przedawnienia obowiązku zwrotu.

Stosownie do art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 - obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy/organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Po drugie, stosownie do art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. oraz art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. - obowiązek zwrotu, określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat.

Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Stan faktyczny zaistniały w sprawie dowodzi, że postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności prowadzone było na skutek stwierdzenia (w postępowaniu wznowieniowym zainicjowanym na skutek kontroli z lutego 2009 r. wskazującej na nieprawidłowości w zakresie zadeklarowanej powierzchni niektórych działek oraz zadeklarowanych do płatności upraw) wydania z naruszeniem prawa decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia [...] grudnia 2004r.o przyznaniu skarżącemu płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania do powierzchni [...] ha.

Poza sporem jest, że płatność za rok 2004 została zrealizowana na rachunek bankowy skarżącego w terminie wskazanym w zaskarżonym rozstrzygnięciu – [...] lutego 2005r. Z kolei informacja o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych płatności "w związku z decyzją nr [...] z dnia [...].04.2012r. wydaną przez kierownika BP ARiMR w G. o przyznaniu płatności w ramach działania wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) (w pomniejszonej wysokości) powstała kwota nienależnie pobranych płatności w wysokości [...]", została skierowana do skarżącej pismem z dnia [...] kwietnia 2013r. Wskazać przyjdzie, iż w ocenie Sądu przedmiotowa informacja nie zawiera dostatecznej informacji o "nieuzasadnionym charakterze danej płatności", nadto błędnie zdaje się wskazywać, iż omawianą już decyzją z [...] kwietnia 2012r. organ orzekł o przyznaniu/odmowie przyznania płatności (0,00 zł). Sytuacja taka bowiem nie zaistniała w okolicznościach przedmiotowej sprawy.

Nadto, w ocenie Sądu, również organ odwoławczy błędnie wskazuje, że w niniejszej sprawie pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności stanowiła decyzja nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej w całości oraz o odmowie przyznania płatności, która został doręczona stronie [...] grudnia 2009r. Podkreślenia bowiem wymaga, co zupełnie pominął organ odwoławczy, że powyższa decyzja Kierownika BP ARiMR w B., wydana w postępowaniu nadzwyczajnym w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Kierownika BP ARiMR w B. z dnia [...]grudnia 2004r. o przyznaniu płatności ONW za 2004r., nie tylko nie istnieje w obrocie prawnym lecz nigdy nie wywołała jakichkolwiek skutków prawnych, bowiem została uchylona w trybie odwoławczym ostateczną decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. z dnia [...] stycznia 2010 r., który jednocześnie przekazał sprawę wznowieniową do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Postępowanie wznowieniowej natomiast, jak już podkreślono wyżej, nie zostało zakończone wydaniem jakiejkolwiek decyzji, która rozstrzygałaby o tym, że przyznana skarżącemu decyzją z 2004 r. płatność ONW jest nienależna w jakiejkolwiek części. Bezspornie bowiem postępowanie to zakończone zostało wydaniem decyzji z dnia [...] kwietnia 2012r. stwierdzającej wydanie decyzji o przyznaniu płatności (z 2004r.) z naruszeniem prawa, w związku z upływem od doręczenia decyzji okresu, o którym mowa w art. 146 § 1 K.p.a. Konsekwencją powyższego, co zasadnie podnosi skarzący, jest fakt, że nadal pozostaje w obrocie prawnym decyzja z [...] grudnia 2004r. o przyznaniu płatności, pomimo stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa.

Podkreślenia wymaga, że z przepisu art. 49 ust. 5 akapit 1 rozporządzenia nr 2419/2001 wynika, iż obowiązek zwrotu, określony w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. W akapicie drugim tej normy prawnej stwierdzono, że jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Z przepisu tego wynika, że jako zasadę przyjmuje się dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od przyznania płatności do pierwszego powiadomienia o niezasadnym charakterze płatności, z wyjątkami w sytuacji gdy beneficjent działał w dobrej wierze. Taka treść przepisu oznacza, że okoliczności dobrej wiary ustalające ten okres na cztery lata podnoszone przez zainteresowanego powinny być przez organ rozważone. To, czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną.

Mając na uwadze treść wskazanych przepisów należy zwrócić uwagę, że w okolicznościach faktycznych i prawnych przedmiotowej sprawy, mając na uwadze w szczególności to, iż obecnie organy żądają od skarżącego zwrotu płatności wypłaconej w lutym 2005 r., kardynalne znaczenie ma także właściwe rozumienie pojęcia dobrej i złej wiary beneficjenta pomocy. Zważyć przyjdzie, że zasadniczo tego zagadnienia, a w konsekwencji braku przesłanek do żądania zwrotu spornej płatności uznanej przez organy za nienależną, dotyczą zarzuty skargi.

Powyższe rozporządzenia nie podają definicji pojęcia dobrej czy złej wiary, dlatego zasadne jest odwołanie się w tej mierze do orzecznictwa sądowoadministracyjnego, w którym słusznie podnosi się, że badaniu podlegają okoliczności konkretnej sprawy, w tym świadomość beneficjenta. Jak trafnie wywodził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r. o sygn. akt II GSK 1209/11 (dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl), "Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest ten kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu mniemania, wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara występuje gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności".

W ocenie Sądu, powinnością organów było dokładne rozważenie zachowania skarżącego w ustalonych okolicznościach sprawy, pod wskazanym wyżej kątem. Obowiązkowi temu jednakże organy nie uczyniły zadość, poprzestając na przytoczeniu stwierdzenia Podkreślenia wymaga, iż sam fakt stwierdzenia, że nie zostało wykazane, że skarżący został wprowadzony "celowo" w błąd co do właściwego określenia charakteru upraw na spornych działkach (plantacja choinek/ rośliny ozdobne/ szkółki drzew pracowników krzewów) przez pracowników ARiMR nie oznacza jeszcze, iż niweczy to jego dobrą wiarę w okolicznościach danej sprawy. Organ winien wyjaśnić, czy działania bądź zaniechania uprawnionych pracowników Agencji przy obsłudze wniosku skarżącego jako producenta rolnego w 2004 r. nie uzasadniały przyjęcia, że błędne przekonanie skarżącego można uznać w okolicznościach niniejszej sprawy za uzasadnione. Organ winien, jak słusznie wywodzi skarżący, w tej sprawie przeprowadzić wnikliwe postępowanie i wykorzystać między innymi wskazywany materiał dowodowy w postaci zeznań skarżącego oraz pracowników Agencji zgromadzony w postępowaniu wznowieniowym (w tym przedłożone przez skarżącego w toku postępowania sądowego w niniejszej sprawie dokumenty).

Organ pierwszej instancji, nie poddał jakiejkolwiek analizie okoliczności danej sprawy pod kątem ustalenia dobrej bądź złej wiary skarżącego, ograniczając się do ogólnikowego stwierdzenia (bez szczegółowego uzasadnienia), że E. O. zawyżył powierzchnię deklarowanych działek rolnych do płatności ONW oraz część gruntów na dzień składania wniosku nie była w dobrej kulturze – w związku z czym nie działał w dobrej wierze.

Z kolei w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z [...] września 2013r. Dyrektora OR ARiMR w T., formułując stanowisko o braku podstaw do uwzględnienia przesłanek wyłączających - z uwagi na termin przedawnienia - dochodzenie zwrotu płatności, jako pobranej nienależnie, wzięto pod uwagę jedynie to, że skarżący składając wniosek o przyznanie płatności ONW na 2004r., złożył podpis pod oświadczeniem, że znane mu są zasady przyznawania płatności ONW oraz podpisał

zobowiązanie do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR między innymi o fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności. Przez fakt złożenia wniosku producent potwierdził, że jest posiadaczem gruntów w nim wskazanych, jak również potwierdził znajomość przepisów określających zasady uzyskania płatności ONW na rok 2004 oraz przepisów, z których wynika, że w przypadku otrzymania płatności uznanych następnie za nienależne, powstaje obowiązek zwrotu płatności niezależnie pobranych. Organ wskazał również, że prowadzone postępowanie wznowieniowej nie dowiodło wprowadzenia w błąd E. O. przez pracowników ARiMR w zakresie wypełnienia wniosku.

W ocenie Sądu, takie uzasadnienie nie świadczy o przeprowadzeniu wnikliwej analizy art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji Nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 i nie dotyka istoty problemu, tj. pozostawania strony w złej lub dobrej wierze. Dlatego nie może być uznane za spełniające wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a., zwłaszcza że argumentacja o braku zawiadomienia o istotnych dla realizacji programu okolicznościach stoi w sprzeczności z wyjaśnieniami skarżącego, składanymi w toku postępowania wznowieniowego, a następnie w niniejszym postępowaniu.

W prowadzonym od 2009 r. postępowaniu wznowieniowym skarżący dowodził, że pozostawał w stałym kontakcie z pracownikami Agencji, którzy byli zorientowani jaki rodzaj upraw na jego działkach prowadzi. Co więcej, akcentował kilkakrotnie, że w zaistniałej sytuacji postępował zgodnie z zaleceniami pracowników Agencji, w tym Kierownika BP w B., którego nieruchomości graniczą ze zgłoszonymi do płatności działkami ewidencyjnymi. E. O. powoływał na tę okoliczność konkretne zdarzenia i rozmowy z pracownikami Agencji, jednak organy, rozważając kwestię ewentualnej dobrej wiary po stronie skarżącego, co umożliwiłoby mu skorzystanie z czteroletniego okresu przedawnienia, nie odniosły się do składanych wyjaśnień i nie stwierdziły wyraźnie, że takie zdarzenia nie miały miejsca, bądź nie miały wpływu dla oceny dobrej wiary skarżącego. Zdaniem Sądu, stanowisko organów w tym zakresie było niezbędne dla oceny, czy przekonanie beneficjenta o zgodnym z prawem działaniu można uznać za usprawiedliwione powołanymi okolicznościami, zaś w dalszej kolejności, czy działał on w dobrej czy też złej wierze, a w związku z tym, czy wystąpiły podstawy do zwolnienia go z obowiązku zwrotu przyznanych płatności. Ponadto dokonując analizy stanu wiedzy i świadomości skarżącego producenta rolnego w dacie składania wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2004 organy winny uwzględnić również okoliczność, że był to pierwszy rok możliwości ubiegania się przez polskich rolników o płatności ze środków pochodzących częściowo z funduszy Unii Europejskiej, której Polska jest członkiem od 1 maja 2004r. Nie może wobec tego budzić wątpliwości to, że z pewnością rzeczywista znajomość szczegółowych wymogów dotyczących ubiegania się o pomoc z poszczególnych działań, w tym ONW, prawidłowości określenia danych we wniosku, zarówno rolników, jak i przedstawicieli właściwych władz (organów) w roku 2004, była nieporównywalna do wiedzy posiadanej po kilku latach funkcjonowania systemu i korzystania przez beneficjentów z płatności. Nadto organy winny również rozważyć jaki wpływ na ocenę okoliczności danej sprawy może mieć akcentowane przez skarżącego, także na rozprawie w dniu 11 lutego 2014r., ograniczenie zakresu wnioskowanych do płatności na rok 2004 r. działek we wniosku na rok 2005, oraz to, że w związku z nieprawidłowościami stwierdzonymi przez organ dopiero w trakcie kontroli w lutym 2009 r., zaprzestał on ubiegania się o przyznanie płatności na dalsze lata.

W konsekwencji należało uznać, że orzekające organy nie rozważyły należycie i nie zbadały przesłanek z art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji Nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, a więc nie udowodniły w swoich rozstrzygnięciach, że beneficjent pozostawał w złej wierze. Przy czym, w ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, iż właściwe organy nie poinformowały skutecznie beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze płatności z tytułu ONW za 2004r. przed upływem 4 lat od daty dokonania tej płatności.

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że podjęte w sprawie decyzje organów obu instancji wydano z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów procedury administracyjnej, jak również naruszeniem norm materialnoprawnych, a naruszenia te niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustalenie czyni koniecznym uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 P.p.s.a. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonego aktu oparto o przepis art. 152 P.p.s.a. Natomiast orzeczenie o zwrocie poniesionych kosztów postępowania wydano na podstawie art. 200 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu i sprowadzają się do przeprowadzenia postępowania zgodnie z zasadami procedury administracyjnej i dokonania ustaleń odnośnie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie dla oceny, czy sporna płatność i w jakiej wysokości może być uznana za nienależną. W zależności od ustaleń w powyższym zakresie może okazać się też konieczne dokonanie oceny, w sposób wskazany przez Sąd, czy zachodzą przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu płatności przez skarżącego. Organ rozpatrujący sprawę da wyraz powyższym ocenom w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, które zostanie sporządzone z zachowaniem wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a.