Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 72/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2019-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6336 Pożyczki   na   sfinansowanie kosztów szkolenia, zorganizowanie   dodatkowych   miejsc  pracy oraz   podjęcie   działaln
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 76 ust. 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1265
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 15, art. 10 par. 1, art. 13, art. 114, art. 96a par. 1-2, art. 24, art. 25, art. 14a, art. 66a par. 2, art. 75, art. 76, art. 76a, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 106 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Karolina Chrapkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 r. przy udziale Wiesławy Klimontowicz - Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kielce-Zachód w Kielcach delegowanej do Prokuratury Okręgowej w Kielcach sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody z dnia 23 listopada 2018 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zwrotu jednorazowo przyznanych środków na podjęcie działalności gospodarczej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 listopada 2018 r., znak: [...], Wojewoda , po rozpatrzeniu odwołania A. S., utrzymał w mocy wydaną z upoważnienia Starosty decyzję z dnia 28 września 2018 r., znak: [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu jednorazowo przyznanych środków na podjęcie działalności gospodarczej w ramach umowy z dnia 10 grudnia 2015 r., nr [...].

W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

W dniu 3 września 2014 r. A. S. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy w (PUP) i na mocy wydanej tego samego dnia decyzji została uznana za osobę bezrobotną. W dniu 10 grudnia 2015 r. zawarła z Powiatem , w imieniu którego działał Zastępca Dyrektora PUP , umowę nr [...] w sprawie przyznania środków na podjęcie działalności gospodarczej, w ramach rezerwy Funduszu Pracy na realizację programu na rzecz promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków bezrobocia i aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych w wieku 30 - 50 lat (II tura). W § 3 pkt 3 i 4 ww. umowy A. S. zobowiązała się m. in. do niepodejmowania zatrudnienia w okresie pierwszych 12 miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto w § 6 pkt. 2 lit. f zobowiązała się do zwrotu w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania otrzymanych środków wraz z odsetkami ustawowymi w przypadku m. in. podjęcia zatrudnienia w okresie pierwszych 12 miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej lub zawieszenia działalności gospodarczej. Poręczycielami zostali: J. S., M. B. i M. S..

Organ I instancji, po powzięciu informacji z ZUS o podleganiu A. S. obowiązkowemu ubezpieczeniu z tytułu pracy i płatnika składek, tj. w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie , pismem z dnia 24 stycznia 2017 r. wypowiedział warunki umowy z dnia 10 grudnia 2015 r. i wezwał stronę do zwrotu otrzymanych środków wraz z odsetkami, jednocześnie informując poręczycieli o zaistniałej sytuacji.

Decyzją z dnia 5 kwietnia 2017 r. organ I instancji, po rozpatrzeniu wniosku strony, orzekł o rozłożeniu ww. środków na podjęcie działalności gospodarczej na 35 rat po 593,59 zł. Decyzję tę Wojewoda utrzymał w mocy decyzją z dnia 28 grudnia 2017 r. Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Ke 145/18 Wojewódzki Sad Administracyjny w Kielcach, uwzględniając skargę zobowiązanej, uchylił decyzję Wojewody, nakazując ustalić w sposób prawidłowy aktualną sytuację rodzinną i majątkową skarżącej. W dniu 14 czerwca 2018 r. do organu odwoławczego wpłynął odpis prawomocnego wyroku z dnia 5 kwietnia 2018 r. przedtem jednak, w dniu 22 maja 2018 r. A. S. wniosła o umorzenie należności z tytułu jednorazowo przyznanych środków na podjęcie działalności gospodarczej. W tej sytuacji Wojewoda decyzją z dnia 28 czerwca 2018 r. uchylił w całości decyzję organu I instancji z dnia 5 kwietnia 2017 r. dotyczącą rozłożenia na raty i umorzył postępowanie organu I instancji.

W dniu 23 sierpnia 2018 r. sporządzono protokół przesłuchania strony, która oświadczyła, że zamieszkuje z rodzicami w mieszkaniu o powierzchni 32.80 m2, ale prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania. Posiada na utrzymaniu córkę, która wymaga specjalistycznej diety (mleko modyfikowane), nie przedstawiając dokumentów na tę okoliczność. Koszty jej miesięcznego utrzymania wraz z wyżywieniem wynoszą 600 zł. Wnioskodawczymi oświadczyła, że ponosi również koszty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej: opłaty za telefon - 154,28 zł, Internet - 46,29 zł, czynsz za lokal - 426,56 zł, media - 60,26 zł, składki ZUS - 319,27 zł miesięcznie. Ponadto spłaca kredyt w wysokości 499,12 zł miesięcznie. Otrzymuje miesięcznie dochody w postaci: świadczenia wychowawczego w kwocie 500 zł, alimentów w kwocie 100 zł (nie przedstawiając stosownego wyroku sądowego), świadczenia rodzicielskiego w kwocie 1000 zł wypłacanego przez ZUS w okresie od 5.10.2017 r. do 3.10.2018 r. Dodatkowo strona oświadczyła, że leczy się u lekarza neurologa i ginekologą, lecz nie posiada rachunków na leczenie.

W dniu 28 sierpnia 2018 r. zobowiązana dostarczyła do organu dodatkowe oświadczenie o stanie majątkowym, z którego wynika, że kwota osiąganych dochodów nie uległa zmianie. Wśród stałych miesięcznych wydatków dodatkowo wskazała wydatki na leki i leczenie w wysokości 300 zł, nie przedkładając żadnych dokumentów na potwierdzenie. Oświadczyła również, że ma na utrzymaniu 10 - miesięczną córkę, która jest na specjalnej diecie — mleko modyfikowane, raz na kwartał wymaga wizyty u ortopedy ze względu na stawy biodrowe. W utrzymaniu pomagają jej rodzice, którzy są osobami niepełnosprawnymi. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ponosi wydatki w kwocie 1006,66 zł.

W dniu 12 września 2018 r. Powiatowa Rada Rynku Pracy negatywnie zaopiniowała wniosek A. S. o umorzenie ww. należności. W odpowiedzi na zawiadomienie o zakończeniu postępowania i prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, zobowiązana w piśmie z dnia 26 września 2018 r., które wpłynęło na adres e-mail PUP w dniu 27 września 2018 r., wezwała organ do dokładnego sprawdzenia materiału dowodowego oraz wniosła o wyłączenie pracowników PUP z komisji wydającej decyzję. Ponadto podniosła, że po wizycie lekarskiej w dniu 24 sierpnia 2018 r. ponownie zostały zlecone córce wizyty kontrolne u ortopedy.

Postanowieniem z dnia 27 września 2018 r. organ I instancji wydał postanowienie, w którym odmówił wyłączenia pracowników PUP od udziału w prowadzonym postępowaniu w sprawie umorzenia należności, uznając, że nie zaistniały okoliczności, które mogły wywoływać wątpliwości co do bezstronności pracowników. Następnie wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 28 września 2018 r.

W uzasadnieniu organ I instancji, odnosząc się do każdej z przesłanek umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wymienionych w art. 76 ust. 7 pkt 1-4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (dalej "ustawa"), stwierdził, że nie zaistniała przesłanka z pkt 1, ponieważ zobowiązana posiada ruchomości w postaci mebli i urządzeń stanowiących wyposażenie lokalu zajmowanego pod działalność gospodarczą, przedstawiających wartość majątkową. Zdaniem organu nie zaistniała również przesłanka z pkt 2, ponieważ zobowiązana utrzymuje siebie i córkę sama, a jej źródłem dochodu są świadczenia rodzicielskie i wychowawcze oraz alimenty, co łącznie daje kwotę 1600 zł miesięcznie; prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi dochodu, ale kwota wydatków na pokrycie kosztów utrzymania zobowiązanej i jej córki obejmuje tylko koszty zaliczone do niezbędnych środków utrzymania, na które składają się utrzymanie z wyżywieniem - 600 zł. Do dyspozycji strony pozostaje kwota 1000 zł, zatem dochodzenie należności nie pozbawi zainteresowanej, ani osoby pozostającej na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania. Organ nie stwierdził też zaistnienia przesłanki z pkt 3, ani przesłanki z pkt 4, ponieważ jeszcze nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne.

Organ wyjaśnił, że dalsze utrzymywanie działalności gospodarczej nie przynoszącej dochodów jest tylko i wyłącznie decyzją zainteresowanej, która

prowadzi ją na własne ryzyko i obciąża ją samą. Alimenty na dziecko nie zostały potwierdzone orzeczeniem Sądu i w ocenie organu I instancji wskazana kwota alimentów w wysokości 100 zł miesięcznie z przeznaczeniem na utrzymanie dziecka budzi wątpliwości i nie znajduje potwierdzenia w realiach niniejszej sprawy.

W odwołaniu A. S. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego. W jej ocenie sposób prowadzenia postępowania, jak również zachowanie pracowników PUP naruszały zasady etyki zawodowej, były niezgodne z przepisami Kpa oraz przepisami prawa materialnego, postępowanie było prowadzone "bez korzystania z podstawowych środków dostępnych między organami publicznymi", obciążało ją psychicznie, fizycznie i finansowo.

Organ odwoławczy, po przedstawieniu przesłanek umorzenia nienależnie pobranego świadczenia w trybie art. 76 ust. 7 pkt 1-4 ustawy, wskazał na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia, stwierdził, że dotychczasowe postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo, a uzasadnienie negatywnego stanowiska Starosty jest wyczerpujące. Dalej wyjaśnił, że należność do zwrotu stanowi środki publiczne, które zostały udostępnione stronie pod określonymi warunkami dla realizacji ściśle określonego celu. Spłata przedmiotowych środków pieniężnych została zabezpieczona przez poręczycieli.

W odniesieniu do treści odwołania Wojewoda wskazał, że strona brała czynny udział w postępowaniu, a przed wydaniem decyzji umożliwiono jej wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego. Długi okres prowadzenia postępowania spowodowany był korzystaniem z przysługującego stronie prawa do wnoszenia środków odwoławczych od rozstrzygnięć organów I i II instancji. Nie doszło jednak do naruszenia przepisów dotyczących przewlekłości postępowania.

W odniesieniu do wniosku o "wyłączenie PUP oraz Starosty od prowadzenia sprawy" organ wyjaśnił, że zagadnienie wyłączenia pracownika oraz organu od prowadzenia sprawy jest uregulowane w przepisach Rozdziału 5 Kpa, które nie mają zastosowania w niniejszej sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A. S. zarzuciła powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kpa poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego;

2. art. 8 Kpa poprzez wydanie decyzji uznaniowej nienależycie uzasadnionej;

3. art. 9 Kpa poprzez wydanie decyzji na podstawie materiałów dowodowych według w własnego uznania, odbiegających od prawdy i stanu faktycznego w dniu wydawania decyzji;

4. art. 10 Kpa poprzez wydanie decyzji bez udziału strony; skarżąca nie została poinformowana nawet o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów w sprawie;

5. art. 13 Kpa poprzez wydanie decyzji oraz utrzymanie decyzji organu I instancji bez możliwości polubownego zakończenia postępowania przez okres prawie 3-letni;

6. art. 14a Kpa poprzez brak weryfikacji skarg na organ I instancji i pracowników prowadzących postępowanie;

7. art. 24 Kpa poprzez zwrot akt do organu I instancji, nie uznając uzasadnionego wniosku skarżącej o wyłączeniu organu;

8. art. 66a Kpa poprzez nieidentyfikowanie osób odpowiedzialnych za dane czynności w czasie prowadzenia postępowania;

9. art. 73 Kpa poprzez odmówienia skarżącej udostępnienia akt sprawy w trakcie postępowania przez organ I instancji (w dniu 4.10.2018r. w PUP zastępca dyrektora odmówił skarżącej udostępnienie akt bez podania uzasadnionych powodów, nie uwzględniając 14 dniowego terminu na złożenie odwołania );

10. art. 75 oraz art. 76 i art. 76a Kpa poprzez celowe pominięcie dowodów, jakie znajdują się w aktach mających istotne znaczenie w sprawie (dowód w postaci zaświadczenia z ZUS o składkach z tytułu pracy w PCPR powinien być oceniony po wyjaśnieniu, na jakiej podstawie osoba prowadząca działalność gospodarczą została zatrudniona, czy może być zatrudniona na stanowisku publicznym; PCPR podlega przy tym Staroście i nie jest tak, że skarżąca "zatrudniła się w PCPR" tylko została zatrudniona, a jej dokumenty o prowadzeniu działalności gospodarczej nie zostały wzięte pod uwagę);

11. art 96 Kpa poprzez niezastosowanie mediacji w postępowaniu administracyjnych bez uzasadnionych przyczyn;

12. art. 107 Kpa poprzez błędne uzasadnienie faktyczne i prawne, bez uwzględnienia zmienionej od dnia 28 września 2018 r. sytuacji strony;

13. art. 114 Kpa poprzez nieprzeprowadzenie ugody w postępowaniu, w którym charakter sprawy na to pozwalał.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody;

2. wyłączenie PUP oraz Starosty od prowadzenia i wydawania decyzji wobec skarżącej;

3. wyznaczenie przez Sąd organu do przeprowadzenia postępowania;

4. przyznanie skarżącej odszkodowania w wysokości 20.000 zł, od Starosty z tytułu wadliwych decyzji administracyjnych oraz prowadzenia postępowania z naruszeniem przepisów Kpa;

5. nałożenie kary porządkowej na Wojewodę za wydanie decyzji bez udziału strony;

6. nałożenie kary porządkowej na PUP za sporządzenie i wypełnienie weksla in blanco oraz deklaracji przez osobę nieupoważnioną.

7. uchylenie wykonania zobowiązania co do weksla in blanco z dnia 10 grudnia 2015 r. z powodu rażącego naruszenia prawa wekslowego;

8. uchylenie wykonania zobowiązanie co do ww. weksla in blanco z powodu wypełnienia przez stażystę podającego się za pracownika PUP ;

9. uchylenie wykonania zobowiązania co do ww. weksla in blanco z powodu wypełnienia weksla wbrew deklaracji i obowiązującemu regulaminowi umowy Nr [...] z dnia 10 grudnia 2015 r.;

10. uchylenie odsetek ustawowych z powód naliczania również w trakcie przedłużania postępowania ze strony organu;

11. uwzględnienie dowodów załączonych do skargi;

12. dopuszczenie dowodu z przesłuchania R. M. na okoliczność występowania w czynnościach przesłuchania w PUP i Starostwie ;

13. dopuszczenie nakazu zapłaty oraz pozwu z Sądu Rejonowego w K. na okoliczność potwierdzenia ww. dowodów w sprawie;

14. dopuszczenie dowodu w sprawie regulaminu PUP o warunkach przyznawania jednorazowych środków na działalności gospodarczą;

15. dopuszczenie dowodu w postaci pisma do Starosty oraz Rady Powiatu .

W uzasadnieniu skarżąca zakwestionowała ustalenie, że w dniu 3 września 2014 r. została uznana za bezrobotną, ponieważ w tym okresie pracowała jako operator monitoringu dla Prezydenta Miasta i nie była związana żadną

umową z PUP . Zdaniem skarżącej potwierdza to, że decyzje są kopiowane bez prowadzenia postępowania z udziałem strony.

Dalej skarżąca podniosła, że regulamin przyznania środków na podjęcie działalności gospodarczej oraz wszystkie dokumenty podpisane dnia 10 grudnia 2015 r. zostały sporządzone przez stażystę M. P., podającą się za pracownika, a działającą bez upoważnienia. Tymczasem stażysta nie jest pracownikiem, lecz ma status bezrobotnego. Z kolei poręczyciele, wśród nich osoba 86-letnia, w żaden sposób nie zostali poinformowani o znaczeniu prawnym podpisywanych dokumentów. W świetle regulaminu i umowy, weksel in blanco powinien zostać wypełniony, a strony powinny zostać zawiadomione w roku 2016. Wystawienie weksla w dniu 16 października 2018 r. jest więc celowym działaniem PUP na szkodę skarżącej i poręczycieli (skutkuje naliczeniem odsetek ustawowych).

Skarżąca zarzuciła organowi odwoławczemu wadliwe ustalenia co do stanu faktycznego w dacie orzekania przez ten organ, mianowicie pominięcie okoliczności, że skarżąca jest zarejestrowana jako bezrobotna.

W dalszej części skargi jaj autorka zakwestionowała zachowanie urzędników od pracowników PUP po Starostę , którzy jej zdaniem nie okazali zaangażowania w celu uczciwego wyjaśnienia i zakończenia sprawy.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 r. skarżąca podniosła, że organ I instancji w dacie wydawania decyzji wiedział, iż od dnia 3 października 2018 r. zobowiązana nie będzie pobierać świadczenia rodzicielskiego w kwocie 1000 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w

zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).

Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa).

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 1265 ze zm.), dalej "ustawa". Stosownie do tej regulacji starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek:

1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;

2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 i 3, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;

3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 i 3, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;

4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Użycie przez ustawodawcę sformułowania "może umorzyć" oznacza, że decyzja wydawana w trybie cyt. przepisu podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że rozstrzygnięcia

podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy rozstrzygnięcie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy organy rozważyły wszystkie istotne okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia, czy rozstrzygnięcie to wydano w oparciu o prawidłowo zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Organ, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie rozłożenia na raty czy też umorzenia należności jest bowiem związany regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki zarówno w zakresie prowadzenia postępowania, jak również orzekania. W szczególności organ winien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 Kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki, zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Musi także w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 Kpa). Uzasadnienie zaś powinno zawierać dokładne, wyczerpujące a zarazem czytelne dla strony wyjaśnienie zajętego w sprawie stanowiska. Przede wszystkim musi prezentować szczegółowe ustalenia, co do istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek rozłożenia na raty czy też umorzenia.

W świetle powyższego organ administracyjny powinien dokładnie zbadać w oparciu o obiektywne kryteria istnienie bądź nieistnienie okoliczności wymienionych w pkt 1-4 art. 76 ust. 7 ustawy, co wiąże się w szczególności z koniecznością analizy sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej wnioskodawczyni oraz dokonania oceny możliwości, a także konsekwencji ściągnięcia wymaganej należności w stosunku do strony.

Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z wynikającą z art. 15 Kpa zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji, z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 2 Kpa. Dwukrotne rozpoznanie sprawy oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego. Tak więc organ odwoławczy nie może ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, lecz obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę, uwzględniając między innymi istniejące w dacie orzekania przez niego okoliczności faktyczne. Sprawy

rozstrzygane w trybie art. 76 ustawy, w tym dotyczące wniosku o umorzenie należności, ocenia się więc w oparciu o stan faktyczny istniejący w dacie orzekania, nie zaś w dacie składania wniosku czy też w dacie orzekania przez organ I instancji.

Tymczasem w niniejszej sprawie Wojewoda w istocie ograniczył się tylko do oceny prawidłowości decyzji organu I instancji, dokonując tej oceny na tle okoliczności istniejących w dacie orzekania przez ten organ, tj. 28 września 2018 r., mimo że już z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że świadczenie rodzicielskie z ZUS w kwocie 1000 zł miało być wypłacane do dnia 3 października 2018 r. W dacie orzekania przez Wojewodę (23 listopada 2018 r.) ww. świadczenie już więc skarżącej nie przysługiwało. Organ odwoławczy w ogóle okoliczności tej nie wziął pod uwagę, mimo że wspomniana kwota to 62,5% dochodu ustalonego przez organ I instancji, a wysokość dochodu skarżącej stanowiła podstawowy argument przemawiający za odmową umorzenia należności. W konsekwencji stwierdzić należy, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 15 Kpa. Oznacza to, że podniesione w skardze zarzuty niewyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego i wydania decyzji w oparciu o okoliczności faktyczne nieistniejące w dacie orzekania przez organ odwoławczy okazały się zasadne.

Na uwzględnienie nie zasługują natomiast pozostałe zarzuty skargi.

Jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 10 Kpa, to w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że uchybienie art. 10 § 1 Kpa, nakazującemu zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy zostanie wykazane, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy, strona musi wykazać, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny. W niniejszej sprawie skarżąca w żaden sposób nie wykazała, aby uczynienie przez organ odwoławczy zadość dyspozycji art. 10 § 1 Kpa mogło doprowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. I OSK 1691/18).

Co do zarzutu naruszenia art. 13 Kpa, to nie można stawiać organowi-wierzycielowi zarzutu, że uchybił on przepisom postępowania przez to, że nie podjął działań zmierzających do zawarcia ugody. Jego obowiązkiem jest bowiem wyegzekwowanie należności. Zgodnie z art. 114 w zw. z art. 13 Kpa organy

administracji publicznej dążą do polubownego rozstrzygania kwestii spornych, w szczególności poprzez nakłanianie stron do zawarcia ugody, ale tylko wtedy, gdy pozwala na to charakter sprawy. Wierzyciel publicznoprawny nie pozostaje dysponentem postępowania prowadzącego do zaspokojenia należności Skarbu Państwa. Organ taki realizując zasadę legalizmu jest zobowiązany do podejmowania wszelkich czynności zmierzających do zaspokojenia należności publicznoprawnej, a przesłanki umorzenia należności wymienione są w art. 76 ust. 7 pkt 1-4 ustawy. Powyższe odnieść należy również do zarzutu nieprzeprowadzenia mediacji. Także tutaj, stosownie do art. 96a § 1 Kpa, mediacja może być przeprowadzona, jeżeli pozwala na to charakter sprawy. Mediacja jest przy tym zawsze dobrowolna (art. 96a § 2).

W odniesieniu do zarzutu niewyłączenia organu wyjaśnić należy, że zagadnienie wyłączenia pracownika lub organu od udziału w postępowaniu lub załatwienia sprawy regulują w sposób wyczerpujący przepisy art. 24 i art. 25 Kpa. W niniejszej sprawie skarżąca nie wskazała żadnej z podstaw wyłączenia, o której mowa w tych przepisach. W szczególności podstawy takiej nie stanowi zachowanie pracownika podczas przesłuchania strony (wniosek skarżącej z dnia 26 września 2018 r., k. 104a t. 3 akt adm.).

Żadnego wpływu na rozstrzygnięcie nie ma ewentualne naruszenie art. 14a Kpa, który stanowi, że organy administracji publicznej umożliwiają stronom ocenę działania urzędów kierowanych przez te organy, w tym pracowników tych urzędów. Przepis ten ma oddziaływać na postawy urzędników, wyzwalać poczucie odpowiedzialności za wynik postępowania. Chodzi tu o ocenę pracy urzędów i urzędników, nie zaś o ocenę decyzji administracyjnych. W konsekwencji, naruszenie tego przepisu nie może stanowić podstawy do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 66a Kpa, to istotnie, wbrew dyspozycji § 2 tej regulacji, nakazującej w treści metryki sprawy wskazywać wszystkie osoby, które uczestniczyły w podejmowaniu czynności w postępowaniu administracyjnym, w spisie akt (tom I akt adm.) brak jest nazwisk pracowników uczestniczących w czynnościach, uchybienie to jednak nie miało wpływu na wynik sprawy, której przedmiotem jest rozstrzygnięcie o zaistnieniu przesłanek do umorzenia należności z tytułu jednorazowo przyznanych środków na podjęcie działalności gospodarczej. Wprowadzenie do Kpa obowiązku prowadzenia metryki sprawy, w świetle

uzasadnienia projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Ordynacja podatkowa (Sejm VI kadencji, druk sejmowy nr 3362), miało na celu zwiększenie transparentności udziału poszczególnych urzędników w procesie wydawania rozstrzygnięć w sprawach obywateli. Transparentność, a zatem precyzyjne określenie w metryce, kto, jak i dlaczego wydał daną decyzję, ma zwiększyć poczucie odpowiedzialności urzędników, a w razie wydania decyzji powodującej szkody dla państwa lub obywateli ułatwić ustalenie winnych wyrządzenia szkody przez wydanie błędnej decyzji. Zwiększenie transparentności ma też mieć pozytywny wpływ na ograniczenie zjawiska korupcji. Naruszenie ww. przepisu nie może więc stanowić samodzielnej podstawy do uchylenia decyzji administracyjnej.

Nie jest też prawdą, że w dniu 4 października 2018 r. organ I instancji odmówił skarżącej udostępnienia akt. Z wniosku z dnia 4 października 2018 r. wynika bowiem, że skarżąca wystąpiła o wydanie uwierzytelnionych kopii wszystkich dokumentów i zrobienie fotokopii, nie zaś o udostępnienie akt sprawy. Z pisma Zastępcy Dyrektora PUP z dnia 5 października 2018 r. wynika zaś, że w odpowiedzi na wniosek poinformowano stronę o jego rozpatrzeniu bez zbędnej zwłoki. Nie sposób więc twierdzić, że organ odmówił udostępnienia akt sprawy i w ten sposób naruszył art. 73 Kpa.

Niezasadny jest wreszcie zarzut naruszenia art. 75, art. 76 i art. 76a Kpa poprzez pominięcie dowodów znajdujących się w aktach sprawy. Skarżąca wskazuje tu na brak wyjaśnienia, na jakiej podstawie została zatrudniona, podaje, że jako osoba prowadząca działalność gospodarczą nie powinna być zatrudniona na stanowisku publicznym. Zdaje się więc kwestionować samą zasadność żądania zwrotu od niej przedmiotowej należności. Kwestia ta nie ma jednak żadnego wpływu na rozstrzygniecie niniejszej sprawy, gdzie przedmiotem kontroli jest prawidłowość odmowy umorzenia należności w świetle przesłanek z art. 76 ust. pkt 1-4 ustawy. Organ dochodzi zwrotu świadczenia wynikającego z umowy cywilnoprawnej, co oznacza, że ocena zasadności tego żądania należy do właściwości sądów cywilnych i nie może być przedmiotem kontroli przez sąd administracyjny. Sama skarżąca wnosząc o umorzenie należności w istocie potwierdza, że żądanie zwrotu jest w istocie zasadne, ale z uwagi na jej sytuację materialną należność powinna być umorzona.

Na uwzględnienie nie zasługują również zawarte w skardze wnioski, z wyjątkiem pkt 1, gdzie skarżąca wnosi o uchylenie decyzji Wojewody. Przede wszystkim sąd administracyjny nie jest władny do wyłączania organów administracji od prowadzenia poszczególnych spraw. Obowiązujące przepisy nie przewidują też nałożenia przez sąd administracyjny kary porządkowej na organ za wydanie decyzji bez udziału strony. Wszelkie kwestie związane z dochodzeniem roszczeń z weksla rozstrzygane są zaś przez sąd powszechny (cywilny). Brak jest też podstaw do przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, ponieważ w myśl art. 106 § 3 Ppsa przed sądem administracyjnym nie przeprowadza się żadnych dowodów, poza dowodem z dokumentów (pod określonymi warunkami).

Rozpatrując ponownie sprawę organ II instancji, uwzględniając wskazane wyżej uwagi Sądu, dokona ponownej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego ustalenia sytuacji majątkowej, rodzinnej skarżącej w aspekcie przesłanek przewidzianych w art. 76 ust. 7 ustawy. Biorąc pod uwagę charakter sprawy organ odwoławczy powinien przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające w tym zakresie mające na celu przede wszystkim uaktualnienie danych w złożonych przez skarżącą oświadczeniach, jak również zwrócić się do Rady Rynku Pracy o zajęcie stanowiska. Dopiero w oparciu o tak przeprowadzone postępowanie wyjaśniające i zgromadzony w aktach materiał dowodowy podejmie rozstrzygnięcie którego treści obecnie Sąd nie przesadza, zaś swoje stanowisko uzasadni stosownie do wymogów przewidzianych w art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c Ppsa.