Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 311/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2007-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1  pkt 1 i 2, 15, 127  par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1
journal: Dz.U. 1999 nr 72 poz 802
law: Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej.
article: art. 89  art. 93
journal: Dz.U. 2001 nr 125 poz 1371
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym.
Teza: Dyrektor Izby Celnej nie jest organem właściwym rzeczowo do orzekania w sprawach z zakresu transportu drogowego jako organ I instancji

TEZY

Dyrektor Izby Celnej nie jest organem właściwym rzeczowo do orzekania w sprawach z zakresu transportu drogowego jako organ I instancji


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2007 r. sprawy ze skargi M. Ch. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 23 stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie transportu drogowego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji tego samego organu z dnia 06 października 2006r. Nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją numer [...] z dnia [...] nałożył na M. Ch., przedsiębiorcę prowadzącego Hurtownię A karę pieniężną w łącznej kwocie [...] w związku ze stwierdzonym naruszeniem przepisów ustawy z dnia 06 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity: Dz.U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088), polegającym na:

- wykonywaniu transportu drogowego bez wymaganej licencji (wysokość kary –[...]),

- oraz wykonywaniu transportu drogowego bez uiszczeniu opłaty za przejazd po drogach krajowych (wysokość kary –[...] ).

W uzasadnieniu wskazano, iż wydając powyższe rozstrzygnięcie organ celny kierował się wynikiem kontroli przeprowadzonej [...] przez funkcjonariuszy Wydziału Zwalczania Przestępczości Izby Celnej w K., z której został sporządzony protokół kontroli numer [...]. Z protokołu tego wynika, że w tym dniu o godz. [...] w miejscowości P. na drodze krajowej numer [...] R. M. K. kierując samochodem ciężarowym marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], będącym w posiadaniu M. Ch., został skontrolowany na okoliczność przestrzegania przepisów ustawy o transporcie drogowym. Przedmiotowej kontroli dokonali funkcjonariusze Referatu Grup Mobilnych, działający z upoważnienia Dyrektora Izby Celnej w K., a kierujący pojazdem do kontroli przedstawił wypis nr [...] z zaświadczenia nr [...] na przewozy drogowe na potrzeby własne wystawiony dla przedsiębiorstwa A. H. i A. Ch. oraz nie przedstawił karty opłaty drogowej, stanowiącej dowód uiszczenia tej opłaty. Z okazanego kontrolującym dowodu rejestracyjnego pojazdu wynikało, że posiadał on dopuszczalną masę całkowitą –[...].

Organ celny wskazał, iż tym samym nie mógł zastosować przepisu art. 3 ustawy, który wyłącza stosowanie przepisów ustawy z uwagi na granicę dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu lub zespołu pojazdów. Wobec faktu, że w chwili kontroli funkcjonariuszom celnym nie okazano ważnego i prawidłowo wypełnionego dowodu uiszczenia opłaty drogowej, sporządzony został z czynności kontrolnych protokół kontroli numer [...].

Organ orzekający wskazał, iż przepisy ustawy z dnia 06 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity: Dz.U. z 2004r. Nr 204, poz. 2088) regulują między innymi zasady podejmowania i wykonywania krajowego transportu drogowego (art. 1 ust. 1 pkt 1). Wymieniona ustawa w przepisie art. 4 pkt 1 określa, krajowy transport drogowy jako podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób lub rzeczy pojazdami samochodowymi zarejestrowanymi w kraju -za które uważa się również zespoły pojazdów składające się z pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy -na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym jazda pojazdu, miejsce rozpoczęcia lub zakończenia podróży i przejazdu oraz droga znajdują się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa ta w przepisie art. 4 pkt 3, określa krajowy transport drogowy lub międzynarodowy - transport drogowy jako każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej, niespełniający warunków o których mowa w pkt. 4, cytowanej wyżej ustawy.

Wskazano, iż zgodnie z art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym jako niezarobkowy przewóz drogowy i przewóz na potrzeby własne klasyfikowany jest każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki:

a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników,

b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi,

c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego -rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin,

d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych,

a niespełnienie co najmniej jednego z powyższych warunków uniemożliwia zakwalifikowanie danego przejazdu jako niezarobkowego przewozu na przewozy własne, lecz kwalifikowane jest jako transport drogowy. Wówczas zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, podjęcie i wykonywanie transportu drogowego wymaga uzyskania odpowiedniej licencji na wykonywanie transportu drogowego.

Podniesiono, iż ustawodawca wart. 4 pkt 17 ustawy o transporcie drogowym określił licencję jako decyzję administracyjną wydaną przez ministra właściwego do spraw transportu lub określony w ustawie organ samorządu terytorialnego, uprawniająca do podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego. Licencji udziela się na czas oznaczony, nie krótszy niż 2 lata i nie dłuższy niż 50 lat, uwzględniając wniosek przedsiębiorcy, składany na piśmie (art. 8 ust. 1).

Uprawnionymi do kontroli łych dokumentów, są również funkcjonariusze organów celnych (art. 89 ust. 1 pkt. 3).

Wskazano, iż przepisy art. 42 cytowanej wyżej ustawy o transporcie drogowym stanowią, że przedsiębiorcy wykonujący transport drogowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wykonujący przewozy na potrzeby własne są obowiązani do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, której maksymalna wysokość nie może być wyższa niż równowartość 800 euro rocznie, z wyłączeniem przypadków tej ustawy przewidzianymi, a szczegółowo kwestie dotyczące uiszczenia opłaty reguluje rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz.U. z 2001r., Nr 150, poz. 1684 -wraz z późniejszymi zmianami).

Zaakcentowano, iż stosownie do postanowień § 3 rozporządzenia, przedsiębiorca wykonujący transport drogowy uiszcza opłatę roczną, półroczną, miesięczną, siedmiodniową albo dobową. Uiszczenie opłaty następuje poprzez nabycie przez przedsiębiorcę karty opłaty, która następnie podlega wypełnieniu (§ 4 ust. 1 rozporządzenia). Wypełniona, zgodnie z przepisami § 5, przed rozpoczęciem przejazdu, karta opłaty stanowi dokument potwierdzający wniesienie opłaty (§ 4 ust. 2 rozporządzenia).

Nadmieniono, iż w myśl przepisów art. 87 ust 1 ustawy o transporcie drogowym, podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego, jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli wypis z licencji, dowód uiszczenia należnej opłaty za korzystanie z dróg krajowych, zapisy urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku a ponadto inne dokumenty określone w pkt 1, 2 i 3. Z kolei za wyposażenie kierowcy wykonującego transport drogowy w wymagane dokumenty odpowiedzialny jest przedsiębiorca (art. 87 ust. 3 ustawy).

Organ wskazał, iż w oparciu o sporządzony w dniu [...] protokół Dyrektor Izby Celnej w K. pismem numer [...] z dnia [...]. zawiadomił przedsiębiorcę wskazanego przez kontrolowanego kierowcę tj. Przedsiębiorstwo A H. i A. Ch. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie. Przedsiębiorstwo to odpowiadając na w/wym. zawiadomienie w piśmie z dnia [...] poinformowało, iż nie jest stroną przedmiotowego postępowania, gdyż kontrolowany pojazd nie wykonywał żadnego przewozu w imieniu przedsiębiorstwa, oraz nie był użytkowany przez przedsiębiorstwo, które nie posiada żadnego tytułu prawnego do tegoż pojazdu, ponadto zawiadomiona strona wskazywała, iż kontrolowany kierowca faktycznie jest pracownikiem [...], jednakże w dniu [...] przebywał na urlopie wypoczynkowym.

Organ celny wskazał, iż w związku z tym podjął postępowanie celem wyjaśnienia kto faktycznie jest stroną niniejszego postępowania. M. Ch. (posiadacz kontrolowanego pojazdu) w pismach z dnia [...] oraz [...] wyjaśnił, iż kontrolowany pojazd jest jego własnością, nie wykonuje nim przewozów, zaś w dniu [...] R. K. przemieszczał pojazd celem przeprowadzenia dodatkowych prób w warsztacie naprawczym. Dodatkowo M. Ch. potwierdził, iż R. K. nie jest pracownikiem jego przedsiębiorstwa oraz podkreślił, że kontrolowany samochód nie był wykorzystywany w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Organ wskazał, iż do protokołu przesłuchania M. Ch. zeznał, miedzy innymi, iż prowadzi działalność gospodarczą w C. zlecił w dniu [...] R. K. przejazd samochodem ciężarowym marki [...] który jest jego własnością oraz potwierdził iż kontrolowany kierowca nie jest zatrudniony w jego przedsiębiorstwie. Fakt ten powoduje, iż nie został spełniony jeden z warunków, pozwalający na zakwalifikowanie tego przewozu jako przewóz na potrzeby własne tj.. prowadzącym pojazd nie był przedsiębiorca, ani jego pracownik, tak że w świetle art. 4 pkt 3 ustawy , na tego rodzaju przewozy wymagana jest licencja na wykonywanie krajowego transportu drogowego rzeczy.

Organ celny podniósł, iż w związku z ustaleniami dokonanymi w trakcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego pismem nr [...] z dnia [...] zawiadomiono przedsiębiorcę M.Ch. o wszczęciu postępowania w sprawie naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym. Wyjaśnił, iż M. Ch. wskazuje, iż kontrolowany samochód jest jego prywatna własnością i nie był wykorzystywany na potrzeby "firmy" , ani do działalności zarobkowej. Jednakże ze zgromadzonych w sprawie dokumentów - zdaniem organu - wynika, iż M. Ch. jest osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą Hurtownia A .

Wskazano, iż zgodnie z art. 4. ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173 poz. 1807 z późno zmian.) przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną -wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zatem – zdaniem organu - w świetle w/wym. ustawy oraz przedstawionych dowodów M. Ch. jest przedsiębiorcą i podlega przepisom ustawy o transporcie drogowym.

Zgodnie z art. 4 pkt 3, ustawy o transporcie drogowym każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej, niespełniający warunków o których mowa w pkt 4, cytowanej wyżej ustawy jest kwalifikowany jako transport drogowy, a sam przedsiębiorca również wskazuje iż "przygotowuje pojazd do wykonywania przewozów i w tym celu jest odpowiednio sprawdzany i doposażany".

Wskazano, iż przepisy ustawy o transporcie drogowym w sposób precyzyjny i ścisły określają prawa i obowiązki przedsiębiorcy wykonującego transport drogowy oraz konsekwencje niezastosowania się do nich, pozbawiając organ kontrolny możliwości dowolnego wyboru sankcji i jej wysokości w przypadku ich naruszenia. Kierując się postanowieniami przepisu art. 92 ust. 1 ustawy -który jednoznacznie wskazuje, że kto wykonuje transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne, naruszając przy tym obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 zł do 15000 zł. –stwierdzono zatem, że podczas kontroli drogowej dnia [...] nie przedstawiono ważnego dowodu uiszczenia opłaty należnej za przejazd po drogach krajowych oraz licencji /wypisu/ na wykonywanie transportu drogowego. Wobec faktu, że przepisy szczególne, dla tak skonkretyzowanego naruszenia przewidują karę w wysokości [...] (pkt 1.1.1 załącznika do ustawy) za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji, oraz [...] ( pkt. 1.4.1. załącznika do ustawy) wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, to co daje łącznie karę w kwocie [...].

M. Ch. wniósł odwołanie od wymienionej powyżej decyzji. Strona zarzuciła zaskarżonej decyzji rozbieżność stanu faktycznego występującego w sprawie z ustaleniami organu wydającego decyzję poprzez przyjęcie, że pojazd samochodowy należał do przedsiębiorcy oraz bezpodstawne stosowanie przepisów ustawy z dnia 06 września 2001 r. o transporcie drogowym -dotyczącym przedsiębiorców -w stosunku do osoby fizycznej, która w przedmiotowej sprawie nie posiada tego przymusu. Na tej podstawie M. Ch. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu odwołania strona podkreśliła, iż wielokrotnie, bezskutecznie wyjaśniała w toku prowadzonego postępowania, że samochód ciężarowy marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] -poddany kontroli drogowej w dniu [...] -stanowił jej prywatną własność i nie przewoził żadnego Ładunku. Pojazd ten nie był też wykorzystywany w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej a on -jako przedsiębiorca -nie wykonuje ani przewozów na potrzeby własne ani przewozów o charakterze zarobkowym. M. Ch. stwierdził, że w jego przekonaniu całe postępowanie było prowadzone w stosunku do niego jako osoby fizycznej, natomiast wydane rozstrzygnięcie jest adresowane do przedsiębiorcy. Zdaniem strony ustalenia organu prowadzącego postępowanie sprowadziły się do tezy, iż całe mienie osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą jest automatycznie mieniem przedsiębiorstwa, a wszystkie czynności wykonywane przez taką osobę związane są z prowadzoną działalnością gospodarczą. Stanowisko takie uznała za błędne i nieposiadające żadnego uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawnych i niezgodne z doświadczeniem życiowym. W przekonaniu strony jest rzeczą oczywistą, iż przedsiębiorca -będący osobą fizyczną - oprócz mienia wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej ma prawo do posiadania mienia prywatnego w postaci samochodu ciężarowego, niezwiązanego i nieprzypisanego do prowadzonej działalności gospodarczej. Na tej podstawie M. Ch. stwierdził, iż zastosowane w stosunku do jego osoby sankcje karne w postaci kary pieniężnej nie posiadają żadnego umocowania w ustawie a przyjęcie, iż przedmiotową jazdę wykonywał przedsiębiorca -a nie osoba fizyczna -należy uznać za bezpodstawne. W załączeniu do odwołania strona przedstawiła kserokopie: umowy kupna sprzedaży pojazdu samochodowego, dowodu zapłaty podatku od środków transportu, dowodu rejestracyjnego pojazdu oraz wykazu środków trwałych według stanu na dzień [...] .

Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, art. 1 ust. 1 pkt 1 i pkt 3, art. 4 pkt 1, pkt 3, pkt 4 i pkt 17, art. 5 ust. 1, art. 42 ust. 1 i ust. 3, art. 87 ust. 1 i ust. 3, art. 88, art. 89 ust. 1, pkt 3, art. 92 ust. 1 i ust. 4, art. 93 ust. 1, ust. 1a, ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity: Dz.U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088 -wraz z późniejszymi zmianami oraz Załącznik do tej ustawy zawierający wyszczególnienie naruszeń wraz z przyporządkowanymi im karami) Dyrektor Izby Celnej w K. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ opisał dotychczasowy tok postępowania i podzielił wszelkie ustalenia dokonane na etapie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej. Nadto wskazał, iż ze zgromadzonych w sprawie dokumentów jednoznacznie wynika, iż brak jest podstaw prawnych pozwalających na zastosowanie w stosunku do M. Ch. jako przedsiębiorcy zawartych w ustawie o transporcie drogowym podmiotowych i przedmiotowych przepisów wyłączających -zarówno tych o charakterze generalnym, jak i szczególnym. Organ podniósł, iż ze względu na rodzaj pojazdu (samochód ciężarowy) oraz jego dopuszczalną masę całkowitą –[...] nie można było zastosować wyłączenia przedmiotowego zawartego w art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o transporcie drogowym. Zgodnie z tym artykułem przepisów ustawy nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym.

Organ wyjaśnił, iż w trakcie przeprowadzonego przez organ odwoławczy uzupełniającego postępowania dowodowego potwierdzone zostały twierdzenia strony o tym, iż w ewidencji środków trwałych firmy A z siedzibą w C. , przy ul. [...] brak jest wpisu dotyczącego samochodu ciężarowego marki [...] typ [...] o numerze rejestracyjnym [...], a w prowadzonej przez tego przedsiębiorcę księdze przychodów i rozchodów brak jest zapisów dotyczących zakupów paliwa i kosztów eksploatacji tego pojazdu. Tym samym brak jest dowodów wykorzystywania tego pojazdu w prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej.

Organ wskazał nadto, iż ustalono także, iż przedsiębiorca ten nie dokonał w Urzędzie Miasta C. zgłoszenia przewozów drogowych rzeczy na potrzeby własne, a organ ten nie wydał zaświadczenia o którym mowa w art. 33 ust. 5 ustawy z dnia 06 września 2001 r. o transporcie drogowym (pismo numer [...] z dnia [...] ).

Zdaniem organu orzekającego pozytywny wynik weryfikacji podnoszonej przez przedsiębiorcę zarówno w toku postępowania -jak również w złożonym odwołaniu -okoliczności użytkowania samochodu ciężarowego wyłącznie do celów prywatnych pozostaje jednak bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wydanego w przedmiotowej sprawie w świetle przepisów ustawy o transporcie drogowym. Zasadność takiego stanowiska potwierdził między innymi Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 05 października 2006 r. , sygn. akt I OSK 1294/05. Każdy bowiem przewóz drogowy pojazdem o masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony jest albo krajowym bądź międzynarodowym transportem drogowym albo też krajowym lub międzynarodowym przewozem drogowym na potrzeby własne. Podjęcie i wykonywanie transportu drogowego, stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy wymaga licencji, podczas gdy przewóz drogowy na potrzeby własne wymaga uzyskania stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy zaświadczenia potwierdzającego jego zgłoszenie z wyłączeniem przypadków określonych w ust. 2.

Organ podniósł, iż w trakcie postępowania ustalono, iż M. Ch. w chwili kontroli drogowej był osobą fizyczną prowadzącą od [...] działalność gospodarczą pod nazwą Hurtownia A w oparciu o wpis do ewidencji dokonany w Urzędzie Miasta C. pod pozycją [...]. Jej przedmiotem jest handel hurtowy tworzywami sztucznymi, barwnikami dodatkami oraz eksport, import. Jako miejsce wykonywania tej działalności wskazano miasto C. ul. [...]. Tym samym brak było podstaw do zastosowania w jego przypadku ab initio kwalifikacji przedmiotowej jazdy określonej wart. 3 ust. 2 pkt 3 omawianej ustawy -to jest przewozu drogowego wykonywanego przez podmioty niebędące przedsiębiorcami -a tym samym odpowiedniego stosowania przepisów ustawy dotyczących niezarobkowego przewozu drogowego.

Organ wskazał, iż biorąc jednak pod uwagę fakt, iż przejazd należącym do przedsiębiorcy samochodem ciężarowym był wykonywany w dniu [...] bez ładunku -jak również mając na uwadze cel tej jazdy wskazany w materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania administracyjnego -zbadano możliwość kwalifikacji przedmiotowej jazdy jako niezarobkowego przewozu drogowego -przewozu na potrzeby własne w kontekście warunków wskazanych przez ustawodawcę wart. 4 pkt 4 ustawy. Na powyższą kwalifikację nie pozwoliła jednak okoliczność prowadzenia pojazdu przez osobę inną niż przedsiębiorca lub jego pracownik (naruszony został warunek określony wart. 4 pkt 4 lit.a). Samochód bowiem prowadził R. K., kolega właściciela pojazdu, który na jego prośbę przewoził pojazd do innego miejsca.

Wskazano, iż zgodnie z art. 4 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej, niespełniający warunków o których mowa wart. 4 pkt 4, cytowanej wyżej ustawy winien być kwalifikowany jako transport drogowy. W konsekwencji niespełnienie warunków pozwalających na zakwalifikowanie jazdy jako niezarobkowy przewóz drogowy -przewóz na potrzeby własne wywołuje w każdym przypadku konieczność kwalifikacji danego przewozu jako transportu drogowego, na wykonywanie którego wymagana jest odpowiednia licencja, o której mowa wart. 5 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym.

Wskazano, iż taka kwalifikacja została właśnie dokonana w przypadku przejazdu wykonywanego w dniu [...] a z uwagi na fakt, iż M. Ch. nie posiadał licencji na wykonywanie krajowego transportu drogowego rzeczy, decyzją z dnia [...] -będącą przedmiotem odwołania -na Przedsiębiorcę nałożona została kara pieniężna w wysokości [...]. Nałożono jednocześnie karę pieniężną w wysokości [...] za wykonywanie transportu drogowego bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. W tej mierze wskazano, iż wyłączenia z obowiązku uiszczania opłat za przejazd po drogach krajowych, które ustawodawca zawarł wart. 42 ust. 1 omawianej ustawy -według stanu na dzień kontroli drogowej - obejmowały przedsiębiorców wykonujących transport drogowy taksówką, przejazdy po autostradach płatnych, komunikację miejską oraz zakłady pracy chronionej lub zakłady aktywności zawodowej. Nie mogły więc zostać zastosowane w przedmiotowym przypadku.

Organ podniósł, iż odpowiedzialność z tytułu naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym spoczywa na przedsiębiorcy, gdyż zgodnie z art. 87 ust. 3 ustawy o transporcie drogowym to przedsiębiorca jest odpowiedzialny za wyposażenie kierowcy wykonującego transport drogowy lub przewóz na potrzeby własne w wymagane dokumenty. Zatem wobec stwierdzonych nieprawidłowości w kontekście dyspozycji z art. 92 ust. 1 i art. 93 ust. 1 cytowanej powyżej ustawy, w myśl których -kto wykonuje przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, naruszając obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 15000 złotych – zdaniem organu - należało stwierdzić, iż przedmiotowa w sprawie decyzja o nałożeniu kar pieniężnych z dnia [...] jest zgodna z obowiązującym prawem.

Przepisy ustawy o transporcie drogowym w sposób ścisły określają prawa i obowiązki przedsiębiorcy wykonującego transport drogowy oraz konsekwencje niezastosowania się do i nich, pozbawiając organ kontrolny możliwości dowolnego wyboru sankcji i jej wysokości w przypadku ich naruszenia.

Reasumując wskazano, iż organ pierwszej instancji prawidłowo wyjaśnił wszystkie okoliczności sprawy, a w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego zgromadził materiał dowodowy pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, a nadto decyzja organu administracyjnego z dnia [...] zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne oraz wskazuje fakty, które organ uznał za udowodnione oraz dowody, na których się oparł wydając zaskarżone rozstrzygnięcie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący M. Ch. wniósł o .uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] nakładającej na niego karę pieniężną w wysokości [...] jako niezgodnych z prawem.

Decyzjom tym zarzucił:

1) rozbieżność pomiędzy stanem faktycznym a ustaleniami istotnymi dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie poprzez przyjęcie, że samochód ciężarowy należał do przedsiębiorcy,

2) niewłaściwą wykładnię art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 06 września 2001 r. o transporcie drogowym w związku z treścią art. 3 ust. 2 pkt 3 tej ustawy,

3) bezpodstawne nałożenie kar pieniężnych ustalonych dla przedsiębiorcy za osobę fizyczną nie posiadającą statusu przedsiębiorcy,

4) naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) poprzez rozpatrzenie odwołania przez organ, który wydał decyzję w I instancji.

Skarżący zaznaczył, iż nie stanowi przedmiotu sporu okoliczność przeprowadzenia przez funkcjonariuszy celnych w dniu [...] kontroli samochodu ciężarowego marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], który poruszał się po drodze krajowej [...] bez ładunku, jak również to, że kontrolowany pojazd stanowił jego prywatną własność i nigdy nie był przez niego wykorzystywany do prowadzenia działalności gospodarczej. Stwierdził , że podczas prowadzonego postępowania występował jako osoba fizyczna a nie jako przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w zakresie (transportu) drogowego, co potwierdzać miały złożone w toku postępowania dokumenty, z których wynikało, że zatrzymany podczas kontroli drogowej samochód ciężarowy -wywrotka nie był środkiem trwałym należącym do przedsiębiorcy, jak również to, że strona nie prowadziła i nie prowadzi działalności transportowej ,usługowej ani też na potrzeby własne. Podniósł, iż pomimo przedstawionych dowodów organ administracyjny w decyzji nakładającej karę pieniężną przyjął, że pojazd należał do przedsiębiorcy i i zastosował sankcje pieniężne wynikające z tej błędnej tezy, a organ odwoławczy nie zmienił w tym kluczowym dla niniejszej sprawy zakresie ustaleń organu I instancji. Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja jest wadliwa, gdyż nałożono kary pieniężne przewidziane w ustawie dla przedsiębiorcy -podczas gdy samochód ciężarowy stanowił własność osoby fizycznej, której w tym przypadku nie można było przypisać takiego statusu. W konkluzji M. Ch. podniósł, iż organy rozpatrujące sprawę pominęły treść art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym, który to zupełnie inaczej reguluje sytuację składającego skargę od ustaleń przyjętych przez te instytucje, stanowiąc, iż do przewozów drogowych przez podmioty nie będące przedsiębiorcami (co w niniejszej sprawie ma miejsce) -stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Ponadto skarżący uznał, że podczas rozpatrywania sprawy naruszona została zasada dwuinstancyjności postępowania obowiązująca na gruncie prawa administracyjnego. Ustawa Prawo celne daje bowiem możliwość rozpatrywania odwołań przez Dyrektora Izby Celnej od decyzji wydanych przez Dyrektora Izby Celnej ale wyłącznie w sprawach celnych. Postępowanie w niniejszej sprawie nie było natomiast "sprawą celną", lecz prowadzono je w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał dotychczas prezentowaną argumentację. Uzasadniając swoją właściwość do orzekania w przedmiotowej sprawie w charakterze organu odwoławczego przeprowadził wywód prawny wskazujący, iż Minister Finansów nie jest w rozpatrywanym przypadku organem nadrzędnym (odwoławczym) od decyzji Dyrektora Izby Celnej. Dyrektor Izby Celnej wskazał nadto , iż swoją legitymację do rozpatrzenia odwołania upatrywał w przepisach ustawy Prawo celne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga musiała odnieść skutek.

W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Godzi się przy tym zaznaczyć, iż ocena przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji wymaga odniesienia się do sprawy w pełnym zakresie, a więc z uwzględnieniem okoliczności i rozstrzygnięć administracyjnych poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji, zwłaszcza w sytuacji gdy istnieje między nimi bezpośredni związek. Jeżeli organ nie zastosuje środków, które są w jego dyspozycji, w celu usunięcia negatywnych skutków wadliwego załatwienia sprawy, to sąd administracyjny rozpatrując skargę może, na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Według art. 145 § 1 pkt. 2 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę na decyzję stwierdza jej nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Art. 156 § 1 pkt. 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego stanowi: "Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości." Z uwagi na treść art. 156 § 1 pkt 1 naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje nieważność decyzji bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. Innymi słowy przepis art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. obejmuje wszelkie postacie naruszenia właściwości rzeczowej, łącznie z jej odmianą właściwością instancyjną. Organ niewłaściwy nie jest prawnie legitymowany do rozstrzygania o prawach i obowiązkach stron. Przepisy o właściwości mają charakter przepisów bezwzględnie obowiązujących, organ zaś z urzędu musi przestrzegać swojej właściwości.

Natomiast art. 156 § 1 pkt. 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego stanowi: "Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa". Decyzja wydana jest z rażącym naruszeniem prawa wówczas, kiedy naruszono przepis prawa, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Rażącym naruszeniem prawa jest sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem a treścią przepisu. Taka sytuacja ma miejsce wówczas, gdy załatwienie sprawy decyzją administracyjną stanowi zaprzeczenie jej stanu prawnego. Inaczej mówiąc chodzi o takie załatwienie sprawy, które nie odnosi się do rozpoznawanej sprawy, lecz do jej kontratypu. W takiej sytuacji zachodzi konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji z racji istnienia w niej wad o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym (tak: J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Wydawnictwo CH. Beck Warszawa 1998 r. str. 813). Innymi słowy decyzja taka została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek. Zatem cechą rażącego prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą.

Taka zaś sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie.

Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2004 r. Nr 156 poz. 1641 ze zm.) w art. 1 b stanowi, iż do zadań dyrektora izby celnej należy - między innymi - rozstrzyganie w II instancji w sprawach należących w I instancji do naczelników urzędów celnych (pkt 3) oraz rozstrzyganie w I instancji w sprawach celnych określonych w przepisach odrębnych (pkt 4).

Z powyższego wynika zatem, iż zasadą jest, iż w strukturze służby celnej organem I instancji jest naczelnik właściwego urzędu celnego, zaś organem II instancji (organem odwoławczym) dyrektor izby celnej. Wyjątek od tej zasady ustala wspomniany przepis art. 1 b w pkt 4, gdzie ustawodawca wyraźnie wskazał , iż dyrektor izby celnej w może działać jako organ I instancji, ale tylko i wyłącznie w określonej kategorii spraw , a mianowicie w sprawach celnych określonych w odrębnych przepisach.

Zdaniem Sądu Administracyjnego nie wymaga szerszego uzasadnienia oczywiste twierdzenie, iż sprawa której przedmiotem jest naruszenie prawa polegające na wykonywaniu transportu drogowego bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, nie jest sprawą celną, a sprawą z zakresu transportu drogowego.

Zatem brak jest podstaw do snucia jakichkolwiek rozważań prawnych w oparciu o przepisy ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 622).

Ten już argument – zdaniem Sądu – w sposób jednoznaczny wskazuje, iż Dyrektor Izby Celnej w K. nie był uprawniony (nie był organem właściwym) do działania w rozpatrywanej sprawie jako organ I instancji.

Ten tok rozumowania znajduje także potwierdzenie w przepisach ustawy z dnia 06 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2007 Nr. 125 , poz. 874).

Przepis art. 89 tej ustawy w ust. 1 pkt. 3 stanowi, iż do kontroli dokumentów, o których mowa w art. 87, oraz warunków w nich określonych, uprawnieni są m.in. funkcjonariusze organów celnych. Po myśli art. 93 tej ustawy , uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 89 ust. 1, mają prawo nałożyć na wykonującego przewozy drogowe lub inne czynności związane z tym przewozem karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej (ust. 1), a decyzja, o której mowa w ust. 1, wydawana jest w imieniu organu właściwego ze względu na miejsce przeprowadzanej kontroli (ust. 1 a). Natomiast z treści ust. 5 art. 93 omawianej ustawy wynika, iż od decyzji o nałożeniu kary pieniężnej przysługuje odwołanie do organu nadrzędnego w stosunku do organu, który karę tę nałożył, w terminie 14 dni od dnia doręczenia przedsiębiorcy lub innemu podmiotowi wykonującemu przewozy na potrzeby własne tej decyzji.

Z powyższego wynika zatem wprost, iż decyzje w sprawie nałożenia kary pieniężnej w sprawach z zakresu transportu drogowego podejmują dwa różne (inne) organy, a mianowicie organ I instancji nakładający karę i w postępowaniu odwoławczym organ nadrzędny nad tym organem. Przeto też nie do przyjęcia jest koncepcja prezentowana przez organ procedujący w niniejszej sprawie , iż jest on zarówno organem I instancji, jak i organem nadrzędnym w stosunku do samego siebie.

To w połączeniu z wyżej już naprowadzoną okolicznością, iż sprawa której przedmiotem jest naruszenie prawa polegające na wykonywaniu transportu drogowego bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, nie jest sprawą celną, a sprawą z zakresu transportu drogowego, prowadzi do jednoznacznego i oczywistego wniosku, iż organem I instancji w przedmiotowej sprawie jest naczelnik właściwego urzędu celnego, czyli organ właściwy dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania (art. 93 ust. 1 a ustawy o transporcie drogowym).

Bez znaczenia prawnego pozostaje tu kwestia, czy konkretni funkcjonariusze celni wykonujący w danej sprawie czynności kontrolne w terenie są funkcjonariuszami urzędu celnego, czy też funkcjonariuszami pozostającymi w strukturach izby celnej. Przy tym - zdaniem Sądu - nie jest tu potrzebne funkcjonariuszowi celnemu jakieś szczególne upoważnienie wydane przez Dyrektora Izby Celnej lub Naczelnika Urzędu Celnego do wykonywania kontroli drogowej, albowiem sama ustawa z dnia 06 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2007 Nr. 125 , poz. 874) w przepisie art. 89 ust. 1 pkt. 3 stanowiąc, iż do kontroli dokumentów, o których mowa w art. 87, oraz warunków w nich określonych, uprawnieni są m.in. funkcjonariusze organów celnych, nie ogranicza w jakikolwiek sposób możliwości wykonywania tej kontroli przez jakiegokolwiek funkcjonariusza celnego. Innymi słowy sama ustawa nie wymaga jakiegoś dodatkowego upoważnienia dla funkcjonariusza celnego (wydanego przez organ, któremu ten funkcjonariusz bezpośrednio podlega) do wykonywania kontroli opisanej w ustawie o transporcie drogowym.

Powyższe wywody prowadzą wprost do kolejnego wniosku o oczywistym naruszeniu przez organ orzekający w sprawie przepisów art. 15 i 127 § 1 i 2 k.p.a.. Postępowanie administracyjne ma bowiem charakter dwuinstancyjny. Decyzja ostateczna zapada w instancji drugiej. Jedynie bowiem w przypadku decyzji wydawanych przez organy wymienione w art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. postępowanie jest jednoinstancyjne, co jest odstępstwem od zasady wyrażonej w art. 15 k.p.a.

Dwuinstancyjność jest standardem rzetelnego postępowania wymaganym przez zasady państwa prawa. Dlatego nie jest dopuszczalne używanie ścieśniającej wykładni tam, gdzie uszczuplałaby ona wspomniany standard (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 08 lutego 2002 r. sygn. akt V SA 1573/01 – zbiór orzeczeń LEX nr 82685).

Stąd też wydanie decyzji z pogwałceniem zasady dwuinstancyjności, obowiązującej w postępowaniu administracyjnym (art. 15 k.p.a.), godzi w podstawowe prawa i gwarancje procesowe obywatela i musi być ocenione jako rażące naruszenie prawa ( patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 1989 r. , sygn. akt II SA 1198/88 - ONSA 1989/1/36)

Przeto też mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w z zw. z art. 135 tej ustawy, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz rozstrzygnięcia ją poprzedzającego. O kosztach orzeczono po myśli art. 200 cyt. ustawy.

Stwierdziwszy zatem z urzędu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 wspomnianej ustawy nieważność wyżej wymienionych orzeczeń, Wojewódzki Sąd Administracyjny pozostał zwolniony od obowiązku ustosunkowania się do zarzutów merytorycznych skargi.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań Sądu.