Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 567/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV w dniu 9 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 20 lipca 2022 r. nr SKO/RŚ-423/189/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

A. G. (dalej jako strona lub skarżąca) zaskarżyła do tut. Sądu decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej jako Kolegium lub organ odwoławczy) z dnia 20 lipca 2022 r., nr SKO/RŚ-423/189/2022, utrzymującą

w mocy decyzję z dnia 12 maja 2022 r., nr OPS.8127.OŚP.8.2022, wydaną przez działającego z upoważnienia Burmistrza Ścinawy Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ścinawie (dalej jako GOPS lub organ I instancji)

o odmowie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na R. G. (dalej jako mąż strony, mąż skarżącej, podopieczny).

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

W dniu 23 września 2021 r. strona wniosła o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem. We wniosku strona oświadczyła, że jest jedyną osobą z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji na rzecz wymagającego opieki męża, która taką opiekę może sprawować i faktycznie sprawuje. Do wniosku dołączono orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania

o niepełnosprawności w Lubinie zaliczające męża strony do znacznego stopnia niepełnosprawności, która datuje się od 15 maja 2015 r.

Decyzją z dnia 16 listopada 2021 r., nr GOPS.4702.37.2021, organ I instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

W wyniku złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy decyzją z dnia 28 lutego 2022 r., nr SKO/RŚ-423/39/2022, uchyliło decyzję GOPS

i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Powodem wydania decyzji kasacyjnej było dokonanie przez organ I instancji zbyt ogólnych ustaleń, nie pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie, czy w niniejszej sprawie zakres sprawowanej przez stronę opieki nad mężem nie koliduje z podjęciem pracy przez stronę. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na konieczność dokładnego ustalenia, jakie czynności opiekuńcze związane z osobą chorą strona wykonuje i ile czasu czynności te zajmują. Ponadto w aktach sprawy brak było dokumentacji medycznej pozwalającej organowi na uzyskanie pełnego obrazu stanu zdrowia męża strony.

W ramach przeprowadzonego w dniu 7 października 2021 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że mąż strony mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną (stroną). W tym samym budynku mieszka syn, który przejął po rodzicach gospodarstwo rolne i wraz z żoną prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem z uwagi na jego zły stan zdrowia od dnia 9 lipca 2015 r. Podopieczny przeszedł rozległy udar mózgu, który spowodował niedowład lewostronny. Ma głęboki niedowład spastyczny lewostronny

z niedoczulicą lewostronną, niedrożność RICA. Ponadto ma problemy z pamięcią, leczy się na miażdżycę. Ma też problemy ruchowe. W obrębie mieszkania porusza się przy pomocy laski, natomiast poza mieszkaniem przy pomocy wózka inwalidzkiego. Nie może korzystać z balkonika z uwagi na niedowład rąk.

Z protokołu przesłuchania strony sporządzonego w dniu 31 marca 2022 r. wynika, że mąż strony wstaje o godz. 7.30 i przy pomocy laski idzie do łazienki, gdzie sam odkręca wodę i żona pomaga mu przy myciu, wycieraniu ręcznikiem oraz codziennie goli go maszynką elektryczną. Nakłada mu pastę do zębów na szczoteczkę, sam myje zęby. W toalecie mąż załatwia swoje potrzeby sam. Następnie strona pomaga mężowi się ubrać, przygotowuje mu śniadanie, rozdrabnia na mniejsze kawałki i mąż sam je zjada. Napoje pije z butelki z dziubkiem. Potem podaje mu leki. Po śniadaniu mąż strony spędza czas przed telewizorem, głównie na leżąco. Gdy jest ładna pogoda przebywa na świeżym powietrzu. Wychodzi o lasce z mieszkania i siada na wózku inwalidzkim, a żona odwozi go w dogodne miejsce przed domem. Potem strona szykuje obiad, a następnie kolację. Wieczorem ponownie podaje leki. Toaleta wieczorna polega na kąpieli średnio co drugi dzień. Strona myje męża na siedząco (siedzi na specjalnym plastikowym taborecie, który znajduje się w brodziku). Mąż sam wychodzi z brodzika, następnie strona wyciera męża, ubiera w piżamę i odprowadza do pokoju. W nocy średnio dwa razy mąż chodzi do toalety, sam załatwia swoje potrzeby, czasem woła żonę aby pomogła mu się ubrać. Podopieczny nie ma problemów z mową, słuchem czy wzrokiem. Czyta w okularach tylko trzeba mu przewracać kartki, rozwiązuje krzyżówki. Nie jest osoba pampersowaną, nie ma odleżyn, przetok ani stomii. Z łóżka wstaje sam, ponieważ ma wysoko tapczan, z krzesła wstaje podpierając się laską. Leki przyjmuje dwa razy dziennie. Leki są dozowane przez stronę. Mąż strony nie potrafi sam przygotować sobie posiłku, leków czy napoju. Nie ubierze się, ani nie rozbierze. Nie może nic sobie przynieść czy wziąć do ręki. Nie odbierze telefonu. Sam położy się do łóżka, ale trzeba go przykryć lub odkryć, co spowodowane jest niedowładem lewej części ciała oraz problemem z ręką prawą oraz otyłością. W razie konieczności strona jeździ z mężem do lekarza, w 2022 r. były to około 4 wizyty. Mąż strony sam wsiada do samochodu. Średnio co 2-3 miesiące ma przez 10 dni zajęcia rehabilitacyjne w przychodni, na które również wozi go strona. Zajęcia trwają około 1,5 godziny i wtedy również strona jest obecna przy mężu. W domu nie stosują żadnych zabiegów czy masaży.

Organ I instancji decyzją z dnia 12 maja 2022 r., nr OPS.8127.OSP.8.2022, odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U.

z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej w skrócie u.ś.r.). GOPS uznał, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem zatrudnienia strony a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem. Brak takiego związku przesądza o niespełnieniu przesłanki pozytywnej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji stwierdził przy tym, że strona urodziła się w 1957 r., a zatem jest osobą, która wedle wszelkich zasad dotyczących wieku emerytalnego, zdolności podejmowania zatrudnienia ze względu m.in. na możliwości fizyczne i zdrowotne, wyłączona jest z rynku pracy, a przynajmniej nie wykazała, by było inaczej. Dodatkowo wskazano, że w momencie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie decyzji z dnia 24 grudnia 2020 r. strona miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 października 2021 r. Nadal uzyskuje ona przedmiotowe świadczenie. Uznano zatem, że w sprawie ma zatem zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. według którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła jej:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

b) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę

a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy

w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje,

c) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 5 lit. b u.ś.r., polegającej na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego w oparciu o przepis art. 16a u.ś.r. stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku odwołującej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

d) naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 5 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., co w konsekwencji:

- skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji strony nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa strony do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego,

- doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy

w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony,

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie wydanej decyzji

i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazało, że warunki, jakie należy spełnić aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne określa ustawa

o świadczeniach rodzinnych.

Na wstępie organ odwoławczy zauważył, że wbrew poglądowi strony wyrażonemu w odwołaniu, organ I instancji jako przyczynę odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego nie podał okoliczności nie spełnienia warunku ustawowego dotyczącego daty powstania niepełnosprawności. Wyartykułowane w tym zakresie zarzuty uznano zatem za bezpodstawne.

Według Kolegium strona spełnia przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a mianowicie należy do kręgu "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny".

Dalej organ odwoławczy argumentował, że z przepisów u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Co istotne, świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej

w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Kolegium zauważyło, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Wskazano, że w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie ma mowy

o konieczności sprawowania całodobowej opieki. Musi ona być jednak stała, permanentna i regularna, a także sprawowana w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. Wobec tego jedną z podstawowych przesłanek uprawniających danego wnioskodawcę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobiście przez niego świadczona opieka nad osobą niepełnosprawną, przy czym taka opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Oznacza to, że musi zachodzić bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go, a sprawowaną opieką.

Organ odwoławczy podał, że mąż strony legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności ustalonym w orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lubinie z dnia 18 września 2019 r. wydanym na czas określony, tj. do 30 września 2022 r. W orzeczeniu tym stwierdzono, że niepełnosprawność jak i ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 maja 2015 r. Ponadto z orzeczenia tego wynika, że przyczyną niepełnosprawności męża strony są choroby neurologiczne (symbol przyczyny niepełnosprawności: 10-N).

Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie, w tym z wywiadu środowiskowego, oświadczeń strony oraz zaświadczeń lekarskich wynika, że mąż strony jest osobą schorowaną.

W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie nie zachodzi jednak związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a wykonywaną przez nią opieką nad mężem. Organ odwoławczy nie kwestionuje, że stwierdzone wyżej schorzenia znacznie utrudniają mężowi strony codzienne funkcjonowanie, jednakże zakres sprawowanej nad nim opieki przez żonę nie stoi na przeszkodzie do podjęcia zatrudnienia przez stronę.

W świetle stwierdzonych wyżej okoliczności szereg podstawowych czynności mąż strony wykonuje samodzielnie albo przy nieznacznej pomocy żony. Z akt sprawy nie wynika aby był on osobą leżącą i całkowicie niesamodzielną, a także aby miał kłopoty w poruszaniu się w obrębie mieszkania bądź poza nim. Po mieszkaniu porusza się przy pomocy laski, zaś poza domem na wózku inwalidzkim przy czym z domu wychodzi z laską i dopiero potem siada na wózku inwalidzkim. Potrzebuje pomocy żony jedynie przy porannej i wieczornej toalecie, przygotowaniu a następnie podaniu posiłków, dawkowaniu leków, ubieraniu i rozbieraniu się.

W ocenie organu świadczona przez stronę opieka nad mężem nie ma charakteru ciągłego, gdyż może być wykonywana o różnych porach dnia np. przed lub po pracy. Stwierdzono, że strona w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności

i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż mąż strony nie wymaga leczenia odleżyn, pielęgnacji przetok, czy też karmienia przez sondę, cewnikowania. Ponadto jest w stanie samodzielnie jeść oraz nie używa pampersów, czy też pieluchomajtek. Strona względem męża nie wykonuje żadnych zabiegów pielęgnacyjnych (tj. nie masuje, nie używa żadnych kremów lub maści). Mąż strony samodzielnie idzie to toalety i załatwia swoje potrzeby. Sam wstaje z łóżka i kładzie się do niego, a także wstaje z krzesła podpierając się laską. Ponadto samodzielnie przyjmuje przygotowane wcześniej przez żonę leki. Nie ma problemów z mową oraz ze słuchem i wzrokiem. Stwierdzono zatem, że pomoc strony zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, gdyż osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, robią zakupy, sporządzają posiłki, sprzątają mieszkanie, czy też udają się do lekarzy. Także doświadczenie życiowe wskazuje, że zakupów nie dokonuje się codziennie, czy też sprząta mieszkania, śniadania mogą być przygotowane wcześniej, a obiad może być ugotowany na dwa dni. Kąpiel również może być wykonywana

o każdej porze dnia. Jakkolwiek Kolegium nie kwestionuje, że sprawowana przez stronę opieka nad mężem ma charakter stały, to jednakże jest ona sprawowana

w takim zakresie, który nie wyklucza możliwości jednoczesnego wykonywania pracy. Szereg czynności związanych z opieką nad mężem strona może wykonać przed pracą lub po powrocie z niej.

Nie sposób też pominąć, zdaniem Kolegium, że strona była aktywna zawodowo (praca w gospodarstwie rolnym) do dnia 5 maja 2011 r., gdyż w tym okresie wraz

z mężem przekazali pole w dzierżawę osobie spoza rodziny. Jak z powyższego wynika zakończenie tej aktywności zawodowej miało miejsce ponad 10 lat przed datą złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z wyjaśnień strony wynika, że opiekę nad mężem podjęła dopiero od dnia 9 lipca 2015 r. z chwilą wypisania męża ze szpitala. W tym okresie mąż strony przeszedł rozległy udar mózgu. Z akt sprawy nie wynika natomiast aby zarówno w okresie od 6 maja 2011 r. do 8 lipca 2015 r. jak i od 9 lipca 2015 r. do dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. 23 września 2021 r., strona podejmowała jakąkolwiek pracę.

Według Kolegium, skoro więc ostatnia aktywność zawodowa strony ustała

z dniem 5 maja 2011 r., zaś dopiero z początkiem lipca 2015 r. nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia męża, które uzasadniło konieczność opieki na nim, trudno zatem dać wiarę twierdzeniom, że to akurat z powodu konieczności zapewnienia opieki mężowi strona zrezygnowała z pracy, a obecnie jej nie podejmuje. Ze złożonych w dniu 31 marca 2022 r. wyjaśnień strony wynika, że do dnia przebycia przez męża udaru niedokrwiennego mózgu nie była aktywna zawodowo i po powrocie ze szpitala przejęła pełną opiekę nad mężem, nie szukała zatrudnienia, ani nie podejmowała prac dorywczych. Strona potwierdziła jednocześnie, że nawet w sytuacji niekolidowania opieki nad mężem z możliwością podjęcia zatrudnienia, nie podjęłaby zatrudnienia

z uwagi na wiek emerytalny i brak możliwości dodatkowego zatrudnienia. Powyższym strona potwierdziła fakt, że niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w głównej mierze nie zostało spowodowane koniecznością opieki nad mężem, lecz posiadaniem wieku emerytalnego. Trudno jest więc dać wiarę, twierdzeniom, że to akurat z powodu konieczności zapewnienia opieki nad mężem strona obecnie nie podejmuje zatrudnienia skoro od maja 2011 r. (czyli przeszło ponad 11 lat) nie wykazała ona żadnej aktywności zawodowej.

Dalej organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 3 pkt 22 u.ś.r. "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Tak więc wśród form zarobkowania ustawodawca wymienił również takie, które nie wymagają ciągłego świadczenia pracy (np. umowa zlecenia, umowa o dzieło). Analiza treści przepisów art. 17 ust. 1

w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że ustawodawca przewidział pomoc w formie świadczenia pielęgnacyjnego tylko w takich sytuacjach, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest tak bardzo absorbująca, że konieczna jest rezygnacja, albo nie jest możliwe podjęcie nawet takich form zarobkowania, które nie wymagają pracy przez osiem godzin dziennie. Wykluczona jest zatem jakakolwiek aktywność zawodowa osoby sprawującej opiekę i dlatego otrzymuje ona wsparcie od państwa, którego celem jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia lub rezygnacją z pracy w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Uwzględniając powyższe Kolegium uznało, że strona przy należytej organizacji swojego czasu mogłaby pogodzić pracę np. w formie umowy zlecenia, w niepełnym wymiarze czasu pracy (np. na 1/2 czy też 3/4 etatu) ze sprawowaniem opieki nad mężem. Jak już wcześniej podkreślono, sprawowany przez nią zakres opieki nad mężem nie ma charakteru całodobowego, a ponadto nie wiąże się z czasochłonnym wykonywaniem przy nim czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jego osobą.

Zdaniem Kolegium również dwójka dzieci strony może dzielić z nią opiekę nad ojcem, a zatem są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu

w zakresie zapewnienia należytej opieki niepełnosprawnemu ojcu nie tylko w formie świadczeń osobistych ale i również w formie świadczeń finansowych. Z wywiadu środowiskowego wynika, że ze stroną i jej mężem mieszka wspólnie ich syn

z rodziną, który w 2019 r. przejął gospodarstwo rolne od rodziców.

Z kolei drugi ich syn zamieszkujący wcześniej z rodzicami przebywa obecnie

w Lubinie. Z akt sprawy nie wynika aby w przypadku dzieci strony zachodziły szczególne sytuacje, które uniemożliwiają im wypełnienie swoich obowiązków alimentacyjnych względem ojca. Ponadto stwierdzono, że zobowiązania zawodowe czy też odległe miejsce zamieszkania nie są szczególnymi okolicznościami uniemożliwiającymi sprawowanie opieki nad rodzicem, a zatem nie mogą one prowadzić do przyjęcia, że obowiązek alimentacyjny względem ojca ciąży jedynie na ich matce. Podkreślono, że jeden z synów strony wraz z rodziną zamieszkuje wspólnie ze stroną i jej mężem, co niewątpliwie pozwala mu na dyspozycyjność i szybkość reagowania na zaistniałe potrzeby. Może on tym samym przejąć od strony (np. po godzinach pracy, w weekendy, święta) szereg obowiązków jakie ona wykonuje względem męża zwłaszcza, co podkreślono już wyżej, większość czynności sprawowanych w ramach opieki może być wykonywanych w różnych godzinach dnia. Podjęcie przez synów tych czynności z pewnością odciążyłoby ich matkę od części obowiązków, jakie ciążą na niej w zakresie sprawowanej opieki nad mężem. Zauważono też, że zapewnienie należytej opieki niepełnosprawnemu mężowi strony może odbyć się nie tylko w formie świadczeń osobistych ale i również w formie świadczeń finansowych w przypadku, gdy np. świadczenie osobiste w uwagi na odległe miejsce zamieszkania nie może być wykonane. Poprzez chociaż częściowe wsparcie finansowe można przyczynić się do należytej opieki nad ojcem.

Reasumując organ stwierdził, że jest wiele osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego męża strony, które działając wspólnie mogłyby zapewnić mu opiekę i nie musi być ona wykonywana wyłącznie przez jego żonę, chociaż to ona zdecydowała, że jako jedyna będzie tą opiekę sprawowała. Z akt sprawy nie wynika aby w przypadku dzieci strony zachodziły szczególne sytuacje, które uniemożliwiłyby im wypełnienie swoich obowiązków alimentacyjnych względem ojca.

W skardze do tut. Sądu strona reprezentowana przez pełnomocnika zarzuciła organom:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego niezastosowanie

w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie pozostającej w związku małżeńskim, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego wobec współmałżonka,

b) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj.

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad mężem podczas gdy

w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych

w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, zasądzenie kosztów postępowania,

w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W szczegółowym uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stwierdził, że poczynione przez organ odwoławczy ustalenia,

że zakres sprawowanej opieki przez żonę nie stoi na przeszkodzie do podjęcia zatrudnienia przez stronę, pozostają w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy.

Z okoliczności sprawy jednoznacznie wynika, że opieka nad mężem skarżącej zajmuje znaczną część dnia. Mąż strony nie potrafi sam przygotować sobie posiłku, leków czy napoju. Nie może nic sobie przynieść czy wziąć do ręki. Nie odbierze telefonu. To tylko niewielka część czynności obligująca skarżącą do permanentnej pomocy mężowi. Skarżąca oprócz szeregu czynności wykonywanych w związku z niepełnosprawnością męża, pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego przez co należy rozumieć sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Jako nie znajdujące uzasadnienia uznała argumenty o innych dzieciach zobowiązanych

w równym stopniu do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej, na których organ niejako przerzuca opiekę nad osobą niepełnosprawną. Na potwierdzenie słuszności podnoszonych w tym zakresie zarzutów przywołała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt ll SA/Gd 307/22.

Skarżąca stwierdziła ponadto, że do ram czasowych w kontekście pozostawania bez zatrudnienia/rezygnacji z zatrudnienia wypowiadały się sądy administracyjne, których linia orzecznicza jest zgodna i nie budząca wątpliwości interpretacyjnych. Przykładowo powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Gdańsku z dnia 25 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 66/21.

Reasumując strona wskazała, że w sprawie będącej przedmiotem skargi prawidłowe odczytanie treści art. 17 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że skarżąca opiekująca się niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej u.p.p.s.a.), albowiem zarówno strona, jak i organ, wnosili o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.

W myśl art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 u.p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności

z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.).

Jak wskazuje na to przepis art. 133 § 1 u.p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, co oznacza, że sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Dokonując zatem kontroli zgodności z prawem decyzji administracyjnej sąd ocenia ją biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny, który istnieje w chwili wydania decyzji. Sąd administracyjny nie jest przeto uprawniony do rozpatrywania w związku

z wniesioną skargą okoliczności, które powstały po wydaniu zaskarżonej decyzji, gdyż jego funkcje kontrolne są odmienne od celów i zadań organu odwoławczego, który

w postępowaniu w drugiej instancji ma obowiązek ponownego rozpatrzenia

i merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej.

Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że nie jest ona zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego.

Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z normami art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a., a zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej interpretacji norm prawa materialnego.

Podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. osobom zobowiązanym do alimentacji, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na podkreślenie zasługuje konstatacja, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wystarcza dla określenia potrzeb osoby niepełnosprawnej

w zakresie opieki, pielęgnacji czy wsparcia. Na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział bowiem specyficzny instrument badania

i weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobkową i zawodową jej opiekuna. Zgodnie

z przepisem art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca

2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej u.p.s.)

w celu weryfikacji tych wątpliwości. Można dodać ponadto, iż stosownie do przepisu art. 23 ust. 4b u.ś.r., w przypadku, o którym mowa w ust. 4aa, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą wystąpić do ośrodka pomocy społecznej o udzielenie informacji o okolicznościach dotyczących sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, jeżeli okoliczności te zostały ustalone w rodzinnym wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym nie wcześniej niż 3 miesiące przed dniem otrzymania przez ośrodek pomocy społecznej wniosku o udzielenie informacji.

Rację ma zatem Kolegium twierdząc, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza jeszcze o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich.

Z kolei pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiało by się odbyć ze szkodą dla niej. Tymczasem, zakres opieki sprawowanej przez skarżącą oraz poszczególne czynności wykonywane w jej ramach, nie są na tyle angażujące, aby strona nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia.

Z ustaleń pracownika socjalnego, który przeprowadził wywiad środowiskowy,

wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, nad którym sprawuje opiekę. Zamieszkuje z nimi syn z żoną, którzy stanowią osobną rodzinę. Syn przejął gospodarstwo rolne po rodzicach. Drugi z synów wyprowadził się

do miasta. Skarżąca opiekę nad mężem sprawuje od dnia 9 lipca 2015 r., po przejściu przez męża rozległego udaru mózgu. Mąż skarżącej choruje przewlekle i jest zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności z powodu schorzeń neurologicznych. Wymaga stałej pomocy osoby drugiej. Po mieszkaniu porusza się samodzielnie, a poza mieszkaniem korzysta z wózka inwalidzkiego.

Z zeznań skarżącej zgłoszonych do protokołu przesłuchania stron wynika jednoznacznie, że jej mąż nie wymaga zabiegów typowo pielęgnacyjnych, gdyż nie jest osobą stale leżącą, wymagającą leczenia odleżyn, karmienia, pomocy w zakresie specjalistycznej pielęgnacji (np. karmienie przez sondę, pielęgnacja przetok, itp.), podawania leków czy wymiany pielucho-majtek. Świadczone przez skarżącą czynności, a mianowicie pomoc przy czynnościach higienicznych, przygotowywanie posiłków, ubrań, robienie zakupów, realizacja recept, sprzątanie, pranie, transport na wizyty lekarskie, spacery, a nawet dostarczanie gotowego jedzenia nie jest i nie musi być świadczona przez stronę w sposób ciągły i nieprzerwany, wymagający ciągłej jej obecności przy mężu i wyłączający możliwość podjęcia zatrudnienia w takim wymiarze

i zakresie, który uniemożliwiałby wykonywanie przez nią niezbędnych czynności opiekuńczych.

Podkreślić należy, że zakres czynności wykonywanych przez skarżącą w rzeczywistości nie odbiega od zwyczajnego prowadzenia gospodarstwa domowego przez osoby aktywne zarobkowo i zawodowo. Nie ulega bowiem wątpliwości, że powyższe czynności mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, gdyż mają one charakter uniwersalny, skoro nie dotyczą tylko wąskiego grona osób, co do których istnieje konieczność zapewnienia opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Inne jeszcze czynności, tzw. porządku dziennego, mogą być wykonywane w czasie wolnym od pracy, w tym także przed udaniem się do pracy lub po powrocie z niej, jak np. pomoc przy czynnościach higienicznych, czy też przygotowanie posiłków. Ponadto w opiece nad mężem może wspomóc skarżącą także dwóch jej synów. Zapewnienie należytej opieki nad podopiecznym może przybrać formę świadczeń osobistych np. przez syna zamieszkującego z rodzicami, który choćby po godzinach pracy, w niedzielę czy święta może wspomóc matkę w opiece nad chorym, czy świadczeń finansowych, których może podjąć się drugi z synów ze względu na odległe miejsce jego zamieszkania.

Wbrew argumentom zawartym w skardze, organ odwoławczy nie kwestionował, że mąż strony, jako osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym, wymaga stałej opieki, a jedynie podważył zakres tej opieki.

Wskazać w tym miejscu należy, że pomimo iż rolą organu nie jest interpretacja wyników badań osoby, w stosunku do której wydane zostało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, to w niniejszej sprawie - wbrew zarzutom skargi - podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oparto na przesłance braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą,

a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, wynikającej zarówno z zakresu opieki, jak i możliwości rozplanowania czynności opiekuńczych na różne godziny i dni, które nie kolidowałyby z godzinami aktywności zawodowej. Skarżąca przy należytej organizacji czasu pracy może pogodzić pracę np. w formie umowy zlecenia

w niepełnym wymiarze czasu pracy ze sprawowaną opieką. Co jednak istotne, sama skarżąca potwierdziła, że nawet w sytuacji niekolidowania opieki nad mężem

z możliwością podjęcia zatrudnienia nie podjęłaby pracy z uwagi na osiągnięty wiek emerytalny (64 lata) i brak możliwości dodatkowego zatrudnienia. Słusznie zatem organ odwoławczy zauważył, że trudno dać wiarę twierdzeniom, iż to akurat z powodu konieczności zapewnienia opieki nad mężem skarżąca nie podejmuje zatrudnienia skoro od przeszło 11 lat nie wykazała żadnej aktywności zawodowej.

Za nieuzasadniony uznać należy zarzut skargi, że skarżąca nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. bowiem w uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego, a małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność

o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego uznano, że skarżąca spełnia przesłankę wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. należy do kręgu "innych osób", na których zgodnie z przepisami u.ś.r. ciąży obowiązek alimentacyjny.

Podsumowując powyższe rozważania należy zatem stwierdzić, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ odwoławczy zasadnie przyjął, iż zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem swojego niepełnosprawnego męża nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia przynajmniej w niepełnym wymiarze czasowym. Nie zaistniał więc związek przyczynowy pomiędzy wykonywanymi czynnościami, a biernością zawodową skarżącej, niewywołaną ich realizacją. W związku z tym niespełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia odmawiającego stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W takim stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia skargi, wobec czego Sąd zobligowany był do jej oddalenia na podstawie art. 151 u.p.p.s.a.