Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 394/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 93  ust. 2  pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 85
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 394/20 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maria Zawadzka, Sędziowie: WSA Hanna Knysiak-Sudyka, WSA Ewa Michna (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w dniu 25 stycznia 2021 r. skargi, Ł. Z. na decyzję Rektora Akademii z dnia 28 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie stypendium za wyróżniające się wyniki w nauce za rok, akademicki 2019/2020, , , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 29 listopada 2019 r. tego samego organu;, zasądza od Rektora Akademii kwotę 200 zł (dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania., ,


UZASADNIENIE

Decyzją Rektora [...] Akademii [...] z 29 listopada 2019 r. odmówiono Ł. Z. (dalej: skarżącemu) przyznania stypendium za wyróżniające wyniki w nauce na rok akademicki 2019/2020. Jako podstawę prawną Rektor powołał art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2020 r. poz. 85) oraz § 5 ust. 1 "Regulaminu świadczeń dla studentów [...] Akademii [...]" stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora [...] Akademii [...] Nr [...] z dnia 1 lipca 2019r.

W uzasadnieniu decyzji Rektor wskazał, że na dzień rozpoczęcia roku akademickiego 2019/2020 łączny okres dotychczasowych studiów, z uwzględnieniem wszystkich rozpoczętych przez wnioskującego o stypendium kierunków (Akademia [...] - kierunek: "elektronika i telekomunikacja" 1 semestr od 1 października 2010 r., Uniwersytet [...] kierunek: "rachunkowość i finanse" 1 semestr od 1 października 2011 r.; Wyższa Szkoła Medyczna w S - kierunek: "ratownictwo medyczne" od 1 października 2012 r. do 8 lipca 2015 r. ukończony licencjat, [...] Akademia [...] - kierunek: "prawo" od 1 października 2016 r. i kontynuowane), wynosił 84 miesiące. Ustalenia w tym zakresie Rektor oparł na oświadczeniach i zaświadczeniach przedłożonych przez studenta oraz danych zgromadzonych od roku akademickiego 2012/2013 w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on.

Rektor przywołał również interpretację opublikowaną przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w świetle której bieg terminu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy, dla biegu tego terminu nie ma znaczenia czy student występuje o wymienione w nim świadczenie i czy je pobiera, a dla 6 letniego okresu uprawniającego do świadczenia wlicza się także okresy studiowania sprzed wejścia w życie ustawy, tj. sprzed 1 października 2018 r.

W następstwie rozpatrzenia odwołania od decyzji I instancji, decyzją z 28 stycznia 2020 r. [...] Rektor utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Rektor dokonał wykładni przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, powołał się na celowościową wykładnię Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego zawartą w pismach urzędowych i opublikowaną na stronie internetowej urzędu obsługującego Ministra, wskazał brak innych niż powyższe wskazówek interpretacyjnych dokonania prawidłowej wykładni ww. przepisu, odwołał się do uzasadnienia do rządowego projektu powołanej ustawy, a także wskazał na brak głosów krytycznych lub polemicznych przedstawicieli doktryny wobec przytoczonej interpretacji Ministerstwa.

Ł. Z. ww. decyzję Rektora zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając jej naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania, tj.:

- naruszenie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że świadczenie stypendialne przysługuje studentowi, który studiuje przez okres nie dłuższy niż 6 lat podczas gdy z prawidłowej wykładni wynika, że przysługuje studentowi, który pobierał świadczenie stypendialne przez okres nie dłuższy niż 6 lat;

- naruszenie art. 95 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez niezgodne z ustawowym upoważnieniem brzmienie § 5 ust. 1 "Regulaminu świadczeń dla studentów [...] Akademii [...]", który nie określa szczegółowego kryterium lub trybu przyznawania świadczeń stypendialnych, lecz stanowi swoiste dodatkowe kryterium wprowadzone przez Rektora warunkujące przyznanie świadczenia,

- naruszenie art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 256) poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności oraz niezbadanie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy poprzez niezawarcie w decyzji wskazania faktów, które uznał za udowodnione, na których się oparł, a także przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co skutkowało wnioskowaniem wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

W uzasadnieniu zarzutów skarżący podniósł m.in: że zarówno Rektor, jak i Ministerstwo w swojej interpretacji popełnili błąd, a z wykładni językowej ustawy jako jedynej podstawy rozstrzygnięcia jednoznacznie wynika, że ograniczenie przyznawania świadczeń z art. 86 ust. 1 pkt 1-4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce ma zastosowanie jeżeli student pobierał świadczenia przez 6 lat (a nie studiował przez 6 lat). Wskazał, że wykładnia bazująca na argumentacji Rektora jest nieadekwatna i nielogiczna. Odwołał się też do orzecznictwa sądów administracyjnych odnośnie art. 186 poprzednio obowiązującej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r., do którego analogię stanowi obowiązujący aktualnie przepis art. 95 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Orzeczenia wskazane przez skarżącego rozpatrywały kwestię przyznania stypendium i wprowadzania ograniczeń dla ich uzyskania przez wewnętrzne akty prawne uczelni, i jednoznacznie wynika z nich, że takie akty wewnętrzne nie mogą wykraczać poza przepis ustawy.

Ponadto skarżący zarzucił Rektorowi, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniósł tylko kwestię i okoliczności, które zdaniem Rektora stanowią negatywne przesłanki przyznania świadczenia stypendialnego, tj. w szczególności zebrano oraz przedstawiono informacje o okresie studiowania.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Ponadto zgodził się wprawdzie, że brzmienie § 5 ust. 1 "Regulaminu świadczeń dla studentów [...] Akademii [...]" różni się od wskazanego w skardze brzmienia przepisu ustawy, jednak nie może być mowy o wprowadzeniu nowego warunku ubiegania się o świadczenie stypendialne, a jedynie doprecyzowaniu brzmienia ustawy, tj. od kiedy zaczyna biec termin wskazany w ustawie, zgodnie z wykładnią ustawy dokonaną przez Rektora oraz zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Powołał się na dorobek orzecznictwa sądów administracyjnych w stosunku do art. 184 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, i podkreślił, że art. 93 ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. powinien być interpretowany identycznie.

Ponadto organ nie zgodził się z zarzutami naruszenia przepisów postepowania, wyjaśnił również m.in. że jakkolwiek rektor nie poczynił ustaleń faktycznych w przedmiocie średniej ocen oraz łącznego pobierania przez skarżącego pomocy materialnej, to ustalenia te były bez znaczenia dla sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje

Skarga była zasadna ponieważ zdaniem Sądu istotne było ile lat skarżący pobierał stypendium, a nie ile lat skarżący studiował.

W zakresie interpretacji kluczowego dla sprawy art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce orzekały sądy administracyjne (o czym poniżej), w tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (por. wyrok z 14 listopada 2020 r., III SA/Kr 638/20), który orzekający w niniejszej sprawie Sąd w całości podziela. Z tych to powodów poniżej prezentuje tożsamą argumentację.

Powołany wyżej przepis stanowi, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Organy obu instancji wydając decyzje w sprawie dokonały interpretacji powołanego przepisu w ten sposób, że uznały, za kluczowy jest okres, w jakim skarżący posiadał status studenta, ustalając tym samym, że na moment złożenia wniosku o przyznanie stypendium skarżący posiadał status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat akademickich. O zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania stypendium, zdaniem organów obu instancji, decydował zatem wyłącznie okres studiowania.

Sąd nie podziela takiego zapatrywania, zarazem opowiadając się za stanowiskiem wyrażanym w kształtującej się obecnie linii orzeczniczej wojewódzkich sądów administracyjnych, zgodnie z którym zastosowane na gruncie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce pojęcie "przysługiwania świadczenia" nie jest pojęciem tożsamym z pojęciem "przysługiwania statusu studenta" (por. m.in. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 czerwca 2020 r., II SA/Go 155/20; wyrok WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r., II SA/Sz 222/20, wyrok WSA w Kielcach z 23 września 2020 r., II SA/Ke 356/20). W powyższym zakresie Sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną w ww. orzeczeniach oraz powołane w nich stanowisko K. Leweckiego w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62), zgodnie z którym pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie (podkreślenie orzekającego Sądu) stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, nie natomiast z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania (por. wyrok WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Sz 222/20).

Ponadto należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 92 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy (por. wyrok WSA w Olsztynie z 28 lipca 2020 r., II SA/Ol 107/20, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 czerwca 2020 r. II SA/Go 155/20).

Z art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 powołanej ustawy wynika zatem, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat, a nie w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Dlatego sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, winien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, tj. gdy student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że organy do sześcioletniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. wliczyły cały okres studiowania przez skarżącego, nie rozważając, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącemu przysługiwało w rozumieniu wyżej wskazanym. W konsekwencji powyższego przyjęcie, że wspomniany sześcioletni okres upłynął, a tym samym odmowa przyznania skarżącemu stypendium była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację.

Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja dotknięta jest mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce przez błędną jego wykładnię. Konsekwencją wymienionego uchybienia było ponadto naruszenie przepisów postępowania w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego, to jest art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez niedokonanie ustaleń dotyczących okresów pobierania przez skarżącego świadczeń istotnych dla ustalenia przysługiwania prawa do stypendium. Powyższe względy uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również uchylenie decyzji ją poprzedzającej, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) – dalej "p.p.s.a". Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną, którą jest związany na mocy art. 153 p.p.s.a.

Skarga została uwzględniona Sąd - na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 w zw. z art. 210 § 2 p.p.s.a. - zasądził od organu na rzecz skarżącego poniesione przez niego koszty postępowania, które sprowadzają się do wpisu od skargi uiszczonego w wysokości 200 zł zgodnie z § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.).