Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1388/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 44 ust. 5, art. 44 ust. 8, art. 44 ust. 1  pkt 1, art. 47 ust. 1, art. 42 ust. 1, art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1230
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędzia WSA Andrzej Kołodziej Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2015 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu stypendium – oddala skargę –


UZASADNIENIE

II SA/WA 1388/14

UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 2014 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 44 ust.1 pkt 1, art. 44 ust. 9 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. z 2012 r. poz. 1230 ze zm., dalej jako "u.k.s.s.p." ) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury z [...] maja 2014r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu stypendium.

W uzasadnieniu decyzji wskazano na następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

W. S. (dalej jako skarżąca) odbywała aplikację ogólną w Krajowej Szkole Sądownictwa Prokuratury w okresie od [...] listopada 2010 r. do [...] listopada 2011 r. Decyzją Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury z [...] marca 2013 r. nr [...], została przyjęta na aplikację sędziowską, którą rozpoczęła [...] kwietnia 2013 r.

Decyzją Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury z [...] lipca 2013 r. nr [...], skarżąca została skreślona z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej wobec rażącego naruszenia zakazu określonego w art. 47 ust. 1 u.k.s.s.p. Ustalono bowiem, że od [...] czerwca 2011 r. do [...] września 2011 r., tj. w okresie odbywania aplikacji ogólnej, skarżąca podjęła dodatkowe zatrudnienie w "G. Spółka jawna" w W. na stanowisku związanym prowadzeniem spraw kadrowo-prawnych.

W odwołaniu od decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania administracyjnego.

Decyzją z [...] sierpnia 2013 r. nr [...], Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w sprawie skreślenia skarżącej z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej.

Od tej decyzji skarżąca złożyła skargę oddaloną wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 1943/13.

Od wskazanego orzeczenia została wywiedziona skarga kasacyjna, zarejestrowana pod sygn. akt I OSK 789/14.

Decyzją z [...] stycznia 2014 r. nr [...], Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury ustalił wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu stypendium pobranego przez skarżącą w okresie od kwietnia do sierpnia 2013 r. na kwotę 21 913,33 zł (pkt 1). Na poczet tego zobowiązania zaliczył kwotę 3 115 zł zwróconą przez skarżącą tytułem stypendium wypłaconego za wrzesień 2013 r. (pkt 2). Nadto zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty 18 798,33 zł stanowiącej sumę stypendium wypłaconego jej za miesiące od kwietnia do sierpnia 2013 r. powiększoną o wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne i zaliczki na podatek dochodowy od stypendium wypłaconego jej za miesiąc wrzesień 2013 r.

Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie. W oparciu o sformułowane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa Prokuratury z [...] stycznia 2014 r. i o zawieszenie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. postępowania w sprawie wydania decyzji o zwrocie stypendium do czasu rozpatrzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie sygn. akt II SA/Wa 1943/13 oddalającego skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] sierpnia 2013r.

Decyzją z [...] marca 2014 r., nr [...], Minister Sprawiedliwości uchylił powyższa decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na błędne ustalenie kwoty pobranego stypendium, jak również kwoty podlegającej zwrotowi.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury decyzją z [...] maja 2014 r. nr [...], zobowiązał skarżącą do zwrotu stypendium pobranego w okresie odbywania aplikacji sędziowskiej od [...] kwietnia do [...] sierpnia 2013 r. w kwocie 18 113,33 zł brutto.

Organ I instancji uznał, że w sytuacji gdy przepis art. 44 u.k.s.s.p. nie określa, czy stypendium powinno być zwrócone w kwocie netto, czy brutto, świadczenie podlegające zwrotowi obejmuje kwotę brutto, czyli kwotę stypendium, powiększoną o zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, które zostały potrącone. Uzasadniając swoje stanowisko organ powołał się na treść wyroku Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt. I UK 333/08. Wskazał także, że od stypendium wypłaconego skarżącej za okres, w którym odbywała aplikację sędziowską zostały odprowadzone do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 1 630,20 zł. Natomiast zgodnie z art. 26 ust.1 pkt 2 oraz 27b ust. 1-3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 z późn. zm.) odliczeniu od podatku za 2013 r. podlegała jedynie kwota 1 403,78 zł, która została wykazana w doręczonej skarżącej "Informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy PIT-11".

Organ I instancji stwierdził, że zwrot stypendium nie jest dodatkową sankcją za naruszenie zakazu wykonywania zatrudnienia podczas aplikacji, lecz stanowi konsekwencję prawną skreślenia aplikanta z listy aplikantów. W niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy dotyczące ochrony stosunku pracy, a wypłacone skarżącej stypendium nie może być traktowane jako wynagrodzenie za pracę, ponieważ odwołująca się nie odbywała aplikacji w ramach stosunku pracy.

Ponieważ skarżąca zwróciła kwotę 3 115,00 zł netto wypłaconą jej tytułem stypendium za wrzesień 2013 r., od której Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury nie odprowadziła składki na ubezpieczenie zdrowotne i zaliczki na podatek dochodowy, to postępowanie nie dotyczyło zwrotu stypendium za ten miesiąc.

Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury nie uwzględnił wniosku skarżącej o zawieszenie postępowania uznając, że rozstrzygnięcie skargi kasacyjnej wniesionej przez skarżącą w sprawie skreślenia jej z listy aplikantów nie stanowi materialnoprawnej przesłanki rozstrzygnięcia sprawy o zwrot stypendium. W związku ze złożonym przez skarżącą wnioskiem z 11 września 2013 r. o umorzenie należności z tytułu pobranego stypendium, Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury wskazał, że taki wniosek może zostać rozpoznany dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie zwrotu stypendium.

Od powyższej decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury skarżąca złożyła odwołanie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 41 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 44 ust. 1 pkt 1 u.k.s.s.p. przez zastosowanie podwójnej sankcji administracyjnej za ten sam czyn w sytuacji, gdy poniosła już odpowiedzialność administracyjną za naruszenie obowiązku z art. 47 u.k.s.s.p. przez skreślenie jej z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej w trybie art. 41 ust. 1 pkt 5 u.k.s.s.p.;

2) naruszenie art. 24 i art. 65 ust. 2 i 4 Konstytucji RP w zw. z art. 22 § 1 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1976 r. Kodeks pracy w zw. z art. 44 ust. 1-3, art. 31 ust. 2 i art. 25 ust. 4 i 5 w zw. z art. 39 pkt 1 i art. 43 u.k.s.s.p. w zw. z § 4 ust. 1, 2, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 października 2011 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej i § 3 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2009 r. w sprawie wyznaczania patronów koordynatorów oraz patronów poszczególnych praktyk i staży, przez ocenę, że odbywanie praktyki zgodnie z programem aplikacji, a więc wykonywanie prac określonego rodzaju w miejscu i czasie wyznaczonym przez Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury i pod kierownictwem patrona praktyki, nie jest świadczeniem pracy.

W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. w sprawie wydania decyzji o zwrocie stypendium do czasu rozpatrzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie sygn. akt II SA/Wa 1943/13 oddalającego skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z 30 sierpnia 2013 r., w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej.

Postanowieniem z [...] czerwca 2014 r., nr [...], Minister Sprawiedliwości odmówił zawieszenia postępowania w sprawie o zwrot stypendium.

Decyzją z [...] czerwca 2014 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w przedmiocie zwrotu stypendium. Organ odwoławczy wskazał, że obowiązek zwrotu stypendium przez osobę, która na mocy ostatecznej decyzji organu administracyjnego została skreślona z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej, znajduje uzasadnienie w art. 44 ust. 1 pkt 1 u.k.s.s.p. Organ uznał, że wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu pobranego stypendium została ustalona prawidłowo.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 41 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 44 ust. 1 pkt. 1 u.k.s.s.p., Minister Sprawiedliwości stwierdził, że decyzja organ I instancji w przedmiocie zwrotu stypendium pobranego przez aplikantkę stanowi oczywistą konsekwencję prawomocnego rozstrzygnięcia o skreśleniu jej z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej. Obowiązek zwrotu świadczenia dotyczy osoby, która z uprawnienia do pobierania stypendium korzystała dobrowolnie, godząc się na to, że spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w przepisie art. 44 u.k.s.s.p. będzie skutkować powstaniem takiego zobowiązania. Organ odwoławczy nie zgodził się z twierdzeniem skarżącej, że nałożenie na nią obowiązku zwrotu stypendium oznacza dwukrotne zastosowanie środka represyjnego za ten sam czyn i narusza zasadę ne bis in idem. W obecnym stanie prawnym decyzja o zwrocie stypendium wypłacanego aplikantowi aplikacji sędziowskiej nie stanowi dodatkowej sankcji za naruszenie zakazu wykonywania zatrudnienia podczas aplikacji. Jest jedynie konsekwencją finansową skreślenia z listy aplikantów, co - jak wynika z art. 41 ust. 1 k.s.s.p. - może nastąpić z jednej z dwunastu przyczyn.

Organ odwoławczy nie uwzględnił również zawartego w odwołaniu zarzutu naruszenia przepisów art. 24 i 65 ust. 2 i 4 Konstytucji RP w zw. z art. 22 § 1 i § 11 ustawy dnia 26 czerwca 1976 r. Kodeks pracy w zw. z art. 44 ust. 1-3, art. 31 ust. 2 i art. 25 ust. 4 5 w zw. z art. 39 pkt 1 i art. 43 u.k.s.s.p. w zw. z § 4 ust. 1, 2, 3, 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 października 2011 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej i § 3 ust. 1, 2, 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2009 r. w sprawie wyznaczania patronów koordynatorów oraz patronów poszczególnych praktyk i staży, uznając, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy dotyczące ochrony stosunku pracy. Wypłacona skarżącej należność nie może być traktowana jako wynagrodzenie za pracę, bowiem skarżąca nie odbywała aplikacji w ramach stosunku pracy.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości przepisy ustawy o KSSiP decydujące o treści stosunku prawnego łączącego aplikanta oraz Krajową Szkołę (m.in. w art. 39 i 43 u.k.s.s.p.), a także przepisy powołanego przez skarżącą rozporządzenia w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej, nie dają podstaw do twierdzenia, że unormowania te pozostają w sprzeczności z powołanymi przez skarżącą przepisami Konstytucji RP i wynikającymi z nich obowiązkami w zakresie ochrony stosunku pracy. Z ich treści nie wynika, aby aplikanta aplikacji sędziowskiej (na jakimkolwiek etapie kształcenia wstępnego) oraz Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury łączył stosunek pracy, z którym wiąże się obowiązek wypłaty wynagrodzenia w zamian za świadczoną na rzecz pracodawcy pracę. Przeciwnie, wbrew twierdzeniom skarżącej, stosunek łączący aplikanta aplikacji sędziowskiej z Krajową Szkołą Sądownictwa i Prokuratury, w całym okresie przygotowywania się przez aplikanta do wykonywania w przyszłości urzędu sędziego, ma charakter administracyjno-prawny. Jego istotę z jednej strony określa podległość aplikanta aktom i poleceniom organów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, z drugiej zaś spoczywający na Krajowej Szkole obowiązek prowadzenia procesu kształcenia aplikanta w sposób ukierunkowany na osiągnięcie celu określonego w art. 2 ust. 1 pkt 1 u.k.s.s.p.

Od decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] czerwca 2014 r. skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 41 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 44 ust. 1 pkt 1 u.k.s.s.p. przez zastosowanie podwójnej sankcji administracyjnej za ten sam czyn w sytuacji, gdy już raz poniosła odpowiedzialność administracyjną za naruszenie obowiązku z art. 47 u.k.s.s.p. przez skreślenie jej z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej w trybie art. 41 ust. 1 pkt 5 u.k.s.s.p.;

2) naruszenie art. 24 i art. 65 ust. 2 i 4 Konstytucji RP w zw. z art. 22 § 1 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1976 r. Kodeks pracy w zw. z art. 44 ust. 1-3, art. 31 ust. 2 i art. 25 ust. 4 i 5 w zw. z art. 39 pkt 1 i art. 43 u.k.s.s.p. w zw. z § 4 ust. 1, 2, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 października 2011 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej i § 3 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2009 r. w sprawie wyznaczania patronów koordynatorów oraz patronów poszczególnych praktyk i staży, przez przyjęcie, że odbywanie praktyki zgodnie z programem aplikacji, a więc wykonywanie prac określonego rodzaju w miejscu i czasie wyznaczonym przez Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury i pod kierownictwem patrona praktyki, nie jest świadczeniem pracy;

3) obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 42 ust. 1 u.k.s.s.p. w zw. z § 2a, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 czerwca 2009 r. w sprawie stypendium dla aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, przez błędne przyjęcie, że w okresie odbywania aplikacji sędziowskiej skarżąca pobrała stypendium w wysokości 18 113,33 zł.

W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości i decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury oraz stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.

Skarżąca dodatkowo wniosła o:

1) wstrzymanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wykonania w całości decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury z dnia [...] maja 2014 r., nr [...], do czasu rozpatrzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej o sygnaturze akt I OSK 789/14 od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1943/13, oddalającego skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2013 r., [...], w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej;

2) zwrócenie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do Trybunału Konstytucyjnego w celu zbadania, czy art. 44 ust. 1 pkt 1 u.k.s.s.p. w zw. z § 4 ust. 1, 2, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 października 2011 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej i § 3 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2009 r. w sprawie wyznaczania patronów koordynatorów oraz patronów poszczególnych praktyk i staży w zakresie, w którym nakazuje obligatoryjny zwrot pobranego stypendium w sytuacji, kiedy aplikant został skreślony z listy wbrew swojej woli, jest zgodny z art. 24 i art. 65 ust. 2 i 4 Konstytucji RP.

Uzasadniając powyższe zarzuty skarżąca zauważyła, że art. 47 ustawy o KSSIP nie wskazuje żadnej konsekwencji za naruszenie ust. 1 wskazanego przepisu. Odbywając aplikację sędziowską skarżąca nie naruszyła żadnych norm ustawy o KSSIP w zakresie praw i obowiązków aplikanta, a mimo to została skreślona z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej. A zatem zdaniem skarżącej skoro powyższy przepis nie wskazuje konsekwencji prawnych, a ustawa w art. 39 literalnie wymienia obowiązki aplikanta, to zwrot pobranego stypendium można orzec tylko za naruszenie tychże obowiązków.

Skarżąca podniosła również, że odbywanie praktyk nosi cechy stosunku pracy. Aplikant odbywając praktyki zgodnie z programem aplikacji wykonuje prace określonego rodzaju w miejscu i czasie wyznaczonym przez Dyrektora Szkoły i pod kierownictwem patrona praktyk. Takie faktyczne warunki wykonywania pracy w ramach praktyk noszą cechy stosunku pracy z art. 22 § 1 1 k.p. Za takim przyjęciem wykładni celowościowej przepisów przemawia - zdaniem skarżącej - toczący się obecnie proces legislacyjny w sprawie senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz innych ustaw, w którym proponowane jest uregulowanie statusu aplikanta i wprowadzenie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

Nadto skarżąca podała, że na jej konto wpłynęła kwota 14 859,13 zł, co oznacza, że nie pobrała kwoty wskazanej w decyzji. Dlatego też w zakresie określenia "pobierał stypendium", którym posługuje się art. 44 ust. 1 u.k.s.s.p. należy przyjąć kwotę netto, a nie brutto.

W odpowiedzi na skargę Ministra Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko i zauważając, iż zarzuty podniesione w skardze są tożsame z zarzutami sformułowanymi w odwołaniu wniesionym przez skarżącą od decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury z [...] maja 2014 r.

W ocenie organu bez wpływu na ocenę zasadności wywiedzionego środka zaskarżenia pozostaje fakt wskazania przez skarżącą dodatkowego zarzutu obrazy przepisów prawa materialnego tj. art. 42 ust. 1 u.k.s.s.p. w zw. z § 2a, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 czerwca 2009 r. w sprawie stypendium dla aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, jak również przedstawienie w uzasadnieniu skargi dodatkowej argumentacji sprowadzającej się do twierdzenia, że w decyzjach błędnie przyjęto, że w okresie odbywania aplikacji sędziowskiej skarżąca pobrała stypendium w wysokości 18 113,33 zł.

Odnosząc się do powyższej kwestii organ podniósł, że decyzja o przyznaniu aplikantowi (na jego wniosek) stypendium w istocie stanowi czynność materialno- techniczną, która na żadnym etapie szkolenia nie wiąże się z wzajemnym świadczeniem usług przez aplikanta, któremu to stypendium wypłacono. Zgodnie z poglądem zaaprobowanym w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stypendium przyznawane na zasadach określonych w art. 42 u.k.s.s.p. jest ekwiwalentem za ograniczenie dotyczące aplikanta wynikające z art. 47 ust. 1 u.k.s.s.p. w postaci, m.in. zakazu podejmowania zatrudnienia lub zajęcia, z wyjątkiem aktywności wymienionych w tym przepisie (por. wyrok z 10 stycznia 2014 r, II SA/Wa 1943/13). Ograniczenie to ma służyć umożliwieniu aplikantom maksymalnego skoncentrowania wysiłków na przygotowaniu się do wykonywania w przyszłości zawodu sędziego lub prokuratora. Ratio legis rozwiązań prawnych zawartych w art. 44 u.k.s.s.p. dotyczących zwrotu stypendium pobieranego przez aplikanta aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej, z chwilą gdy nie spełnił on określonych w ustawie warunków, sprowadza się do obowiązku wyrównania kosztów poniesionych ze środków budżetowych Skarbu Państwa w związku z procesem jego kształcenia w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "P.p.s.a." sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c P.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 K.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 44 ust. 1 pkt 1 u.k.s.s.p., zgodnie z którym aplikant, który pobierał stypendium w okresie aplikacji sędziowskiej jest obowiązany do jego zwrotu, jeżeli został skreślony z listy aplikantów.

Przytoczony przepis ma charakter związany, co oznacza, że w sytuacji zaistnienia stanu faktycznego w nim wyrażonego, organ – Dyrektor Krajowej Szkoły zgodnie z art. 44 ust. 5 u.k.s.s.p. – obowiązany jest wydać decyzję w sprawie zwrotu stypendium.

Ustawodawca nie pozostawił organowi w tym zakresie luzu decyzyjnego. Przewidziana w art. 44 ust. 8 u.k.s.s.p. możliwość umorzenia w całości lub w części należności z tytułu zwrotu stypendium w szczególnie uzasadnionych przypadkach, o czym orzeka w formie decyzji również Dyrektor Szkoły Krajowej, powstaje dopiero wówczas, gdy decyzja o zwrocie stypendium stanie się ostateczna i prawomocna.

W rozpoznawanej sprawie okoliczności faktyczne nie budzą wątpliwości. Skarżąca decyzją Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury z [...] lipca 2013 r. została skreślona z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej III rocznika. Decyzja ta jest ostateczna i prawomocna, wobec oddalenia wyrokiem z 25 lutego 2015 r. skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z 10 stycznia 2014 r. oddalającego skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] sierpnia 2013 r. utrzymującą w mocy ww. decyzję o skreśleniu skarżącej z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej. Skarżąca utraciła zatem status aplikanta aplikacji sędziowskiej z [...] sierpnia 2013 r.

Zaistniała zatem podstawa faktyczna do zobowiązania skarżącej do zwrotu pobranego w okresie odbywania aplikacji sędziowskiej stypendium.

Wbrew przekonaniu skarżącej nie można uznać, że obowiązek zwrotu pobranego stypendium jest kolejną sankcją za czyn, który stanowił podstawę do skreślenia skarżącej z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej, co miałoby stanowić naruszenie art. 2 Konstytucji RP.

Skarżąca składając wniosek o przyjęcie na aplikację ogólną, a następnie specjalistyczną, miała pełną świadomość konsekwencji wiążących się ze statusem aplikanta, tak w sferze uprawnień, jak i obowiązków.

Wybory dokonane przez skarżącą w postaci podjęcia zatrudnienia, doprowadziły do naruszenia przez nią określonego ustawą o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury obowiązku w postaci zakazu podejmowania zatrudnienia lub zajęcia, z wyjątkiem zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym oraz zajęcia o charakterze naukowym, dydaktycznym lub publicystycznym, ale tylko w przypadku, gdy wykonywanie tego zatrudnienia lub zajęcia nie przeszkadza w wykonywaniu obowiązków aplikanta oraz braku sprzeciwu ze strony Dyrektora KSSiP.

Konsekwencją naruszenia jednego z obowiązków aplikanta było skreślenie skarżącej z listy aplikantów, a następnie zobowiązanie do zwrotu pobranego stypendium.

Jak zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 10 stycznia 2014 r. stypendium stanowi ekwiwalent za ograniczenie wynikające z art. 47 ust. 1 u.k.s.s.p. w postaci zakazu podejmowania zatrudnienia lub zajęcia, z wyjątkiem aktywności wymienionych w tym przepisie. Przyznanie stypendium następuje na wniosek aplikanta, co oznacza, że jego pobieranie jest dobrowolne. Decydując się na korzystanie z tej formy pomocy materialnej, aplikant musi mieć świadomość, że w przypadku niepodporządkowania się nałożonym na niego obowiązkom, obowiązany będzie do zwrotu stypendium . Zauważyć przy tym należy, że obowiązek taki nie powstaje jedynie w sytuacji skreślenia z listy aplikantów, ale również w sytuacjach określonych w art. 44 ust. 1 pkt 2, 3 u.k.s.s.p., czyli w razie niepodjęcia w terminie 3 lat od dnia ukończenia aplikacji zatrudnienia na stanowisku sędziego, referendarza sądowego, asystenta sędziego lub asystenta prokuratora albo zrzeczenia się stanowiska sędziego, a także w razie rozwiązania stosunku pracy albo rozwiązania z aplikantem stosunku pracy bez wypowiedzenia z jego winy w terminie nie dłuższym niż 3 lata od dnia ukończenia aplikacji po podjęciu zatrudnienia na ww. stanowiskach.

Z regulacji art. 44 ust. 1 u.k.s.s.p. jednoznacznie wynika, że intencją ustawodawcy było odzyskanie kosztów wydatkowanych ze środków budżetowych Skarbu Państwa w związku z procesem kształcenia aplikanta w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, w sytuacji gdy aplikant nie wykonuje zawodu, do którego aplikacja odbywana w tej Szkole przygotowuje. Zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 czerwca 2009 r. w sprawie stypendium dla aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury należność objęta decyzją o zwrocie stypendium aplikant zwraca właśnie na konto Krajowej Szkoły.

Dlatego też aplikant obowiązany jest do zwrotu pobranego stypendium w wysokości "brutto". Są to bowiem rzeczywiste koszty poniesione przez Szkołę Sądownictwa i Prokuratury w trakcie odbywania aplikacji. Obejmują one kwotę świadczenia faktycznie wypłaconego aplikantom, zwiększoną o kwotę podatku dochodowego od osób fizycznych odprowadzoną przez Krajową Szkołę na rzecz organu podatkowego oraz o potrąconą składkę na ubezpieczenie zdrowotne.

Zaznaczenia przy tym wymaga, że w takiej sytuacji po stronie aplikanta powstaje możliwość ubiegania się o zwrot "nadpłaconego" podatku dochodowego od osób fizycznych, z którym to żądaniem aplikant może wystąpić do organu podatkowego (właściwego urzędu skarbowego). Dyrektor KSSiP nie ma natomiast możliwości ubiegania się o zwrot podatku dochodowego odprowadzanego do urzędu skarbowego od stypendium wypłaconego aplikantom. Zwrotom nie podlega natomiast składka na ubezpieczenie zdrowotne, która jednakże podlega odliczeniu od podatku dochodowego od osób fizycznych – na zasadach określonych w ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r., poz. 361 ze zm.) (art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.). Zauważyć przy tym należy, że aplikant w okresie, w którym składka na ubezpieczenie zdrowotne jest odprowadzana, miał możliwość korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych m.in. z uiszczonej składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Uwzględniając powyższe uznać należy, że Dyrektor KSSiP prawidłowo wyliczył kwotę stypendium, do której zwrotu obowiązana jest skarżąca, przyjmując, że winna to być kwota w wysokości "brutto". Jest to bowiem kwota faktycznie wydatkowana przez organ w procesie kształcenia skarżącej w ramach odbywanej aplikacji sędziowskiej. Tym samym zarzut naruszenia art. 42 ust. 1 u.k.s.s.p. w zw. z § 2a, 3, 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 czerwca 2009 r. w sprawie stypendium dla aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury ocenić należy jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw.

Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 24 i 65 ust. 2, 4 Konstytucji RP w zw. z art. 22 § 1 i § 11 K.p. w zw. z art. 44 ust. 1-3, art. 31 ust. 2 i art. 25 ust. 4 i 5 w zw. z art. 39 pkt 1, art. 43 u.k.s.s.p. w zw. z § 1, 2, 3, 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 października 2011 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej i § 3 ust. 1, 2, 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2009 r. w sprawie wyznaczania patronów koordynatorów oraz patronów poszczególnych praktyk i staży.

O treści stosunku prawnego łączącego aplikanta oraz Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury decydują przepisy ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Zgodnie z art. 29 tej ustawy w sprawie przyjęcia na aplikację sędziowską Dyrektor KSSP wydaje decyzję, co oznacza, że stosunek łączący aplikanta z Krajową Szkołą ma charakter administracyjno-prawny. Jego istotę z jednej strony określa podległość aplikanta aktom i poleceniom organów Krajowej Szkoły, z drugiej zaś spoczywający na Krajowej Szkole obowiązek prowadzenia procesu kształcenia aplikanta w sposób ukierunkowany na osiągnięcie celu określonego w art. 2 ust. 1 pkt 1 u.k.s.s.p. Nie można zatem przyjąć, że odbywanie praktyki zgodnie z programem aplikacji jest świadczeniem pracy.

Wypłacane aplikantom stypendium nie stanowi wynagrodzenia w zamian za świadczoną przez niego na rzecz pracodawcy pracę. Jak wskazano wcześniej stypendium przyznawane jest aplikantowi przez Dyrektora Krajowej Szkoły, ale tylko na wniosek aplikanta i stanowi swoisty ekwiwalent za ograniczenia wynikające z art. 47 ust. 1 u.k.s.s.p.

Na żadnym etapie szkolenia stypendium wypłacane aplikantom nie wiąże się z ekwiwalentnym świadczeniem usług przez aplikanta, któremu te środki wypłacono.

Za prawidłowością takiego odczytania przepisów ustawy o KSSiP jednoznacznie świadczą zmiany ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury wprowadzone ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z nowymi regulacjami aplikant aplikacji sędziowskiej jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas określony – na czas odbywania aplikacji. Umowa o pracę wygasa w przypadku skreślenia aplikanta z listy aplikantów.. Aplikant aplikacji sędziowskiej zostaje zatrudniony w sądzie okręgowym (art. 28 i 30 ust.1 ustawy o KSSiP po zmianie). Konsekwencją nowego modelu aplikacji jest likwidacja stypendium, które zostało zastąpione wynagrodzeniem.

Omówione regulacje prawne wprowadzone w ramach zasadniczych zmian modelu odbywania aplikacji, nie mają zastosowania do sytuacji skarżącej. Sąd przywołał je jedynie dla wykazania, że skoro ustawodawca dostrzegł konieczność dokonania zmian w zakresie stosunku prawnego łączącego aplikanta z Krajową Szkołą, to nie można przyjmować, że przed tą wprowadzoną zmianą, przy innym okształtowaniu tego stosunku, w istocie należałoby go traktować tak jak to wynika z uchwalonej aktualizacji ustawy. A do tego zmierza argumentacja skarżącej, której w świetle powyższego nie można uznać za prawidłową.

Sąd nie znalazł podstaw do skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania co do zgodności przepisów art. 44 ust. 1 pkt 1 u.k.s.s.p. w zw. z § 4 ust. 1, 2, 3, 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 października 2011 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej i § 3 ust. 1, 2, 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2009 r. w sprawie wyznaczania patronów koordynatorów oraz patronów poszczególnych praktyk i straży w zakresie, w którym nakazuje obligatoryjnie zwrócić pobrane stypendium w sytuacji, kiedy aplikant został skreślony z listy wbrew swojej woli, z przepisami art. 24 i 65 ust. 2, 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Nie powziął bowiem żadnych wątpliwości co do niekonstytucyjności tego przepisu, a skarżąca nie przedstawiła przekonywującego uzasadnienia swojego wniosku.

Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.