Wyrok NSA, sygn. akt III SA 590/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: par. 54 ust. 5 pkt 1, par. 54 ust. 7 pkt 1
journal: Dz.U. 1997 nr 156 poz. 1024
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
Teza: Prawo do odliczenia zależne jest od dokonania faktycznej zapłaty za dokonaną przez zakład pracy chronionej czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT. Celem takiego unormowania jest objęcie zakładów pracy chronionej z racji ich szczególnych uwarunkowań większą opieką w gospodarce rynkowej.

Wyjątkiem od tej zasady jest między innymi par. 54 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 156 poz. 1024 ze zm./, w myśl którego przepis ust. 5 pkt 1 nie ma zastosowania w przypadku, gdy zapłata należności wynikającej z faktury następuje w formie wzajemnych potrąceń należności i zobowiązań, potwierdzonych przez właściwy dla nabywcy urząd skarbowy, na podstawie dokumentów przedstawionych przez nabywcę.

TEZY

Prawo do odliczenia zależne jest od dokonania faktycznej zapłaty za dokonaną przez zakład pracy chronionej czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT. Celem takiego unormowania jest objęcie zakładów pracy chronionej z racji ich szczególnych uwarunkowań większą opieką w gospodarce rynkowej.

Wyjątkiem od tej zasady jest między innymi par. 54 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 156 poz. 1024 ze zm./, w myśl którego przepis ust. 5 pkt 1 nie ma zastosowania w przypadku, gdy zapłata należności wynikającej z faktury następuje w formie wzajemnych potrąceń należności i zobowiązań, potwierdzonych przez właściwy dla nabywcy urząd skarbowy, na podstawie dokumentów przedstawionych przez nabywcę.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2001 r. sprawy ze skargi Cukrowni "K." SA w K. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 28 stycznia 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia zapłaty należności wynikającej z faktury - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, (...).


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 stycznia 2000 r. (...) Izba Skarbowa w W. na podstawie art. 233 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej i par. 54 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 156 poz. 1024 ze zm./ utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w M. M. z dnia 18 października 1999 r. (...) w sprawie odmowy Cukrowni "K." SA w K. potwierdzania zapłaty należności wynikającej z faktury VAT wystawionej przez Zakład Pracy Chronionej - Zakład Spożywczy "B." s.c. w Ł. z dnia 1 lipca 1997 r.

W uzasadnieniu Izba Skarbowa stwierdziła, iż stosownie do par. 54 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku VAT, nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury, których zapłata następuje w formie wzajemnych potrąceń należności i zobowiązań - niepotwierdzone przez właściwy dla nabywcy urząd skarbowy. Rola urzędu skarbowego w takiej sprawie sprowadza się do rozpatrzenia na gruncie przepisów o podatku od towarów i usług czy taka kompensata wzajemnych zobowiązań i należności jest możliwa a więc potwierdzeniu lub odmowie potwierdzenia możliwości zapłaty należności wynikającej z faktury zakładu pracy chronionej.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Izby Skarbowej, a w szczególności w wykonaniu umowy sprzedaży cukru zawartej pomiędzy odwołującą się Cukrownią a ZPCH "B." w Ł. nastąpiło zaniżenie ceny minimalnej cukru, gdyż Cukrownia sprzedawała cukier firmie "B." w cenie 0,96-1,24 zł brutto za 1 kg przy cenie minimalnej 1,71 zł netto za 1 kg. Izba Skarbowa stwierdziła w konkluzji, iż przedmiotowa umowa sprzedaży cukru firmie "B." miała w istocie na celu obejście prawa w zakresie uregulowań zawartych w par. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 lipca 1998 r. w sprawie ustalenia dla producentów cukru minimalnych cen zbytu na rynku krajowym /Dz.U. nr 98 poz. 619/.

W skardze Cukrownia wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem tj. z par. 54 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 lutego 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz art. 165 par. 1 Ordynacji podatkowej. Podnosi w uzasadnieniu, iż zaskarżona decyzja opiera się na analizie przesłanek, które w tym postępowaniu nie mogą, nawet gdyby były zasadne, być brane pod uwagę. Zgodnie z par. 54 ust. 7 pkt 1 cytowanego rozporządzenia organy podatkowe upoważnione są do potwierdzenia na podstawie przedłożonych dokumentów występowania między określonymi kontrahentami wzajemnych należności i zobowiązań, co ma charakter czynności materialno-technicznej potwierdzającej istnienie w danym czasie określonych zobowiązań faktycznych. Podniosła, iż badanie treści zakwestionowanej umowy byłoby możliwe dopiero w postępowaniu wymiarowym wszczętym zgodnie z art. 165 par. 1 Ordynacji a nie zaś wszczętym z wniosku podatnika.

Poddaje w wątpliwość czy organ podatkowy wypowiadając się w kwestii potwierdzenia /lub niepotwierdzenia/ kompensaty winien swoje stanowisko zawrzeć w decyzji.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z par. 54 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 156 poz. 1024/ przepis ust. 4 tego paragrafu /dotyczący szczególnych sytuacji, gdy faktura VAT nie jest podstawą do odliczenia wykazanego w niej naliczonego podatku od towarów i usług/ stosuje się również w przypadku, gdy podatnikami a między innymi zakładem pracy chronionej w rozumieniu przepisów ustawy o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych, nabywca nie zapłaci bezpośrednio w formie pieniężnej za pośrednictwem banku należności wynikającej z faktury, wystawionej przez tych podatników. Innymi słowy, dokonanie bezpośredniej zapłaty w formie pieniężnej za pośrednictwem banku jest warunkiem umożliwiającym odliczenie podatku naliczonego w sytuacji nabycia towarów lub usług od zakładu pracy chronionej.

Powyższy przepis stanowi zasadę, że prawo do odliczenia zależne jest od dokonania faktycznej zapłaty za dokonaną przez zakład pracy chronionej czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT. Celem takiego unormowania jest objęcie zakładów pracy chronionej z racji ich szczególnych uwarunkowań większą opieką w gospodarce rynkowej. Wyjątkiem od tej zasady jest między innymi par. 54 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia, w myśl którego przepis ust. 5 pkt 1 nie ma zastosowania w przypadku, gdy zapłata należności wynikającej z faktury następuje w formie wzajemnych potrąceń należności i zobowiązań, potwierdzonych przez właściwy dla nabywcy urząd skarbowy, na podstawie dokumentów przedstawionych przez nabywcę. Powyższy przepis powołując się na instytucję wzajemnych potrąceń nie odwołuje się do przepisów Kodeksu cywilnego a to oznacza, że podatnicy mogą zawierać wszelakiego rodzaju kontrakty, których efektem jest umorzenie wzajemnych wierzytelności.

Przepisy rozporządzenia z dnia 15 grudnia 1997 r. będące przedmiotem analizy w rozpoznawanej sprawie ani żadne inne przepisy nie uprawniają organów podatkowych do merytorycznej kontroli zawieranych przez podatników kontraktów na etapie ich realizacji.

Instytucja "potwierdzenia" wzajemnych kompensat wierzytelności nie wymaga przeprowadzenia szczegółowej analizy warunków kontraktu lecz winna ograniczyć się wyłącznie do potwierdzenia na podstawie złożonych przez nabywcę dokumentów występowania między kontrahentami wzajemnych należności i zobowiązań. Jest to więc czynność materialno-techniczna. Natomiast dokonana przez organy podatkowe ocena byłaby uzasadniona przy rozpatrywaniu zagadnienia nabycia przez nabywcę prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony, a więc przy rozstrzyganiu kwestii wymiarowych.

Konstatując stwierdzić należy, iż analizowana decyzja została wydana bez podstawy prawnej a w związku z tym, Sąd na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono zgodnie z art. 55 ustawy o NSA.