Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2945/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) sędzia NSA Jan Paweł Tarno sędzia del. WSA Iwona Kosińska Protokolant starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 czerwca 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 97/15 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 97/15, oddalił skargę R. Ś. na sprecyzowaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., przyznał reprezentującemu skarżącą pełnomocnikowi wynagrodzenie tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, a w pozostałym zakresie wniosek w tym przedmiocie oddalił.

Przedstawiając w uzasadnieniu tego orzeczenia stan faktyczny sprawy Sąd I instancji wskazał, iż decyzją z dnia [...] października 2014 r., nr [...], Prezydent Miasta K., na podstawie art. 30 ust. 1, 2 pkt 1-2, 6, 7, 8 i 9, 10, 11, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) oraz art. 104 i art. 108 K.p.a., zobowiązał R. Ś. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na dzieci Z. Ś. i J. Ś. w formie zasiłku rodzinnego w kwocie 2.544 zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia w kwocie 960 zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 200 zł za okres od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r., czyli w łącznej kwocie 3.704 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty całości świadczeń nienależnie pobranych. W jej motywach podał, że od świadczeń nienależnie pobranych za okres od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r. w łącznej kwocie 3.704 zł naliczono ustawowe odsetki do dnia wydania decyzji z dnia [...] lutego 2014 r. w łącznej kwocie 363,92 zł i za okres od [...] lutego 2014 r. do dnia wydania niniejszej decyzji, tj. do dnia [...] października 2014 r., w kwocie 308,70 zł. Zatem globalne zadłużenie strony z tytułu świadczeń nienależnie pobranych i ustawowych odsetek za okres od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r. wynosi 4.376,62 zł. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności w oparciu o treść art. 108 K.p.a. z uwagi na wyjątkowo ważny interes społeczny i ważny interes strony, tj. konieczność jak najszybszego ściągnięcia przysługujących Skarbowi Państwa nienależnie pobranych świadczeń. Powyższe świadczenia przyznano decyzjami z dnia [...] września 2012 r. i z dnia [...] grudnia 2012 r. Zostały one uchylone decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] kwietnia 2014 r. Decyzjami również z [...] lutego 2014 r. ustalono wysokość świadczeń nienależnie pobranych, które jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzjami z [...] kwietnia 2014 r. uchyliło i umorzyło postępowanie organu I instancji. Następnie decyzją z dnia [...] maja 2014 r. uznano świadczenia za okres od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r. za nienależnie pobrane. Została ona utrzymana w mocy decyzją organu odwoławczego z dnia [...] lipca 2014 r. Zatem opisana wyżej decyzja z dnia [...] października 2014 r. jest jej konsekwencją.

R. Ś. wniosła odwołanie od w/w decyzji domagając się jej uchylenia w części dotyczącej nadania rygoru natychmiastowej wykonalności albo wstrzymania natychmiastowego wykonania decyzji oraz jej uchylenia i umorzenia w całości postępowania organu I instancji. W uzasadnieniu podała, że decyzja ta narusza art. 107 § 1 K.p.a., ponieważ błędnie określa podstawę prawną, gdyż wskazuje jedynie art. 108 K.p.a., a nie konkretnie jego paragraf. Uchybienie to miało istotny wpływ na wynika sprawy, albowiem nie mogła złożyć zażalenia na kwestionowany rygor natychmiastowej wykonalności. Nadto w jej ocenie uzasadnienie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności jest tak ogólnikowe, że nieprzekonujące i nielogiczne. Nie wie, jakimi przesłankami kierował się organ dochodząc do wniosku, że "interes społeczny jest wyjątkowo ważny" i jednocześnie "interes strony jest ważny" dlatego, że istnieje "konieczność jak najszybszego ściągnięcia przysługujących Skarbowi Państwa nienależnie pobranych świadczeń". Z uwagi na tę wadliwość za zasadne uznała wstrzymanie wykonania tej decyzji. Odwołująca się podała również, że nie wiedziała, iż nie może pobierać zasiłku i dodatków do zasiłku rodzinnego w istniejącym stanie faktycznym. Wnioski o świadczenia rodzinne składała w wielkim pośpiechu, zaś ani na druku, ani w treści decyzji ustalającej prawo do świadczenia nie zawarto żadnego pouczenia o braku prawa do pobierania świadczeń. Nie dostała też żadnej ulotki z takim pouczeniem. W szczególności nikt jej nie pytał o to, czy mąż pracuje. Tymczasem mąż pokazał jej umowę o pracę dopiero w listopadzie 2013 r. i wtedy ją przedłożyła organowi.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (błędnie oznaczone przez Sąd I instancji jako Kolegium w P.), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy tę decyzję. Ustaliło, że świadczenia rodzinne przyznano stronie decyzjami z dnia [...] września 2012 r. i z [...] grudnia 2012 r. W dniu [...] listopada 2013 r. do organu I instancji wpłynęła kserokopia umowy o pracę jej męża, z której to umowy wynikało jego zatrudnienie od [...] września 2012 r., zaś w styczniu 2013 r. zaświadczenie o wysokości jego wynagrodzenia za pracę. Powyższe decyzje uchylono decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., utrzymaną w mocy decyzją tegoż Kolegium z dnia [...] kwietnia 2014 r. Następnie uzyskane świadczenia uznano za nienależnie pobrane decyzją z dnia [...] maja 2014 r., która została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. niezaskarżoną do sądu. Wedle organu w trakcie okresu zasiłkowego doszło do przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego odwołującą się do dalszego pobierania świadczenia. Tymczasem zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się między innymi świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Zdaniem Kolegium powołany przepis jednoznacznie wskazuje, iż możliwość uznania świadczenia za nienależnie pobrane uzależniona została od prawidłowego pouczenia wnioskodawcy o braku prawa do jego pobierania. Pouczenie powinno być zawarte w treści decyzji ustalającej świadczenia albo w ulotce wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru. Dopiero z tym momentem można uznać, że osoba pobierająca świadczenie przejmuje na siebie obowiązek powiadomienia organu o okolicznościach wpływających na jego utratę. Kolegium uznało, że w decyzjach organu I instancji, przyznających świadczenia, zawarte zostały stosowne pouczenia, co więcej w decyzji przyznającej świadczenia sformułowanie w art. 3 pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych "uzyskanie dochodu" zostało dodatkowo wytłuszczone przez organ I instancji. Organ w pouczeniu wyraźnie wskazał, kiedy następuje uzyskanie dochodu. Ponadto Kolegium wskazało, że pouczenie takie umieszczone zostało również we wniosku o ustaleniu prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, a zapoznanie się z treścią pouczenia, strona potwierdziła własnoręcznym podpisem. Wobec tego podnoszone w odwołaniu zarzuty o braku stosownego pouczenia o okolicznościach wyłączających prawo do dalszego pobierania świadczeń rodzinnych, uznało za nieuzasadnione. Brak jest również podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji w części dotyczącej nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności, jak i do wstrzymania natychmiastowego wykonania decyzji. Wprawdzie organ I instancji nie wskazał, na podstawie którego paragrafu art. 108 K.p.a. opiera swoje rozstrzygnięcie, lecz skoro nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności nastąpiło w decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, wiadomym jest iż rozstrzygnięcie to zapadło na podstawie art. 108 § 1 K.p.a.

Od decyzji tej R. Ś. wniosła skargę wnosząc o jej uchylenie. Podała, że organ odwoławczy nie rozważył sprawy wszechstronnie. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika dlaczego uważa, że strona została prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia. Organ pominął zarzuty odwołania w powyższym zakresie, zbagatelizował znaczenie wskazanych przez stronę błędów w postępowaniu organu I instancji. W piśmie z dnia [...] stycznia 2015 r. zarzuty te zostały szerzej umotywowane, w szczególności wyeksponowano, iż organ nie odniósł się w ogóle do wniosku o wstrzymanie natychmiastowego wykonania decyzji, nie ocenił możliwości zrozumienia przez nią pouczenia, którego w zasadzie nie było. Podtrzymano poza tym argumenty wskazane w odwołaniu dotyczące nieprawidłowego podania podstawy prawnej zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności. Wreszcie odwołująca się wskazała, iż nie jest w stanie zwrócić pobranych świadczeń.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie dnia 2 czerwca 2015 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu wniosła jak w skardze o uchylenie decyzji i o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały pokryte wraz w kosztami przejazdu do sądu i z sądu PKP w kwocie łącznej 48,90 zł. Podała dodatkowo, że organy nie wysłuchały skarżącej, nie wyjaśniły dlaczego tak się zachowała, a pouczenia były przepisaniem przepisu, nadto zbyt ogólnikowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznając skargę za niezasadną, wskazał, że stan faktyczny w sprawie był bezsporny. W takich okolicznościach słusznie przyjęły organy, iż spełnione zostały przesłanki do nakazania zwrotu wypłaconych skarżącej w okresie od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r. świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 3.704 zł. (zasiłku rodzinnego w kwocie 2.544 zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia w kwocie 960 zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 200 zł) wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia wydania decyzji z [...] października 2014 r. i liczonymi nadal do dnia spłaty. Sąd I instancji wskazał, że wobec wydania ostatecznej decyzji administracyjnej stwierdzającej, iż wskazane wyżej świadczenia rodzinne wypłacone skarżącej za ten okres są świadczeniami nienależnie pobranymi, zasadnym stało się wydanie decyzji zobowiązującej do ich zwrotu. Podkreślił, że zgodnie z ugruntowanym poglądem, niedopuszczalne jest jednoczesne orzekanie o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i o ich zwrocie (p. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. I OSK 620/10, LEX nr 694359). W konsekwencji decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poza tym że może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne, stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany. Innymi słowy, jeżeli decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane jest ostateczna, organ jest zobligowany do wydania decyzji o jego zwrocie, zaś niedopuszczalne jest wówczas ponowne weryfikowanie, czy świadczenie to spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 tej ustawy. Bowiem zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną. Sąd meriti uznał więc zarzuty skarżącej co do zasadności uznania świadczeń rodzinnych pobranych przez nią w okresie od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r. za świadczenia nienależne, jako nietrafne. Z tych względów zagadnienie, czy organ I instancji winien był skarżącą przesłuchać przed przyznaniem świadczenia, czy była ona prawidłowo pouczona, czy też nie o konieczności ujawnienia zmian w dochodach, uznał za niemające znaczenia dla sprawy i przesądzone. Okoliczności te podnoszone być mogły jedynie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] maja 2014 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., a nie w niniejszej sprawie. Sąd I instancji wskazał również, że wysokość kwoty do zwrotu w decyzji będącej przedmiotem niniejszego postępowania ustalona została prawidłowo. Odnosząc się do kwestii nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności Sąd meriti podzielił stanowisko Kolegium, że brak precyzyjnego wskazania podstawy prawnej w tym zakresie nie stanowi naruszenia przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, a tylko tego typu naruszenie mogło skutkować uchyleniem decyzji w tym zakresie. W jego ocenie Kolegium wydając zaskarżoną decyzję słusznie wskazało, że nadanie rygoru nie było uzasadnione ważnym interesem strony, a interesem społecznym, zaś granice uznania nie zostały przekroczone.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., skargę oddalił. W pozostałym zakresie orzekł na zasadzie powołanych w uzasadnieniu przepisów, oddalając żądanie w zakresie wydatków, które nie zostały udokumentowane.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła R. Ś., zaskarżając go w części oddalającej skargę (pkt 1). Zarzuciła mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. wskutek błędnej wykładni co do charakteru prawnego decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, a także wskutek niewłaściwego zastosowania;

2) art. 135 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie;

3) art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne zastosowanie.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części, przyznanie wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej i zwrot wydatków radcy prawnego według spisu kosztów przedłożonego na rozprawie.

Autorka skargi kasacyjnej podniosła, że zagadnieniami prawnymi budzącymi poważne wątpliwości w niniejszej sprawie są następujące kwestie:

- czy postępowanie w sprawie uznania świadczenia za nienależnie pobrane prowadzone jest w granicach sprawy o zwrot nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 135 P.p.s.a, a jeśli tak,

- czy w granicach sprawy o zwrot nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego organ administracji zobowiązany jest oceniać czy strona była prawidłowo pouczona o okolicznościach skutkujących brakiem prawa do pobierania świadczenia, czy też niedopuszczalna jest ponowna ocena w tym zakresie?

- czy po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane, organ administracji jest zobligowany do wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego także wówczas, gdy w toku prowadzonego postępowania o zwrot nienależnie pobranego świadczenia organ dojdzie do wniosku, że ocena prawidłowości pouczenia strony o braku pobierania świadczenia powinna być odmienna niż dokonana w postępowaniu prowadzonym w sprawie uznania świadczenia za nienależnie pobrane?

Zdaniem autorki skargi kasacyjnej, wbrew poglądowi zaprezentowanemu przez Sąd I instancji w zaskarżonym orzeczeniu, po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane, organ administracji nie w każdej sytuacji jest zobligowany do wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Taka sytuacja może mieć miejsce zwłaszcza wówczas, gdy w toku prowadzonego postępowania o zwrot nienależnie pobranego świadczenia organ dojdzie do wniosku, że ocena prawidłowości pouczenia strony o braku pobierania świadczenia powinna być odmienna niż dokonana w postępowaniu prowadzonym w sprawie uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Przy założeniu niedopuszczalności ponownej oceny ww. kwestii organ zobowiązany byłby do wydania decyzji o zwrocie bez względu na możliwą odmienną ocenę prawidłowości pouczenia strony o braku pobierania świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w oparciu o błędny pogląd o niedopuszczalności ponownej oceny prawidłowości pouczenia strony o braku prawa do pobierania nienależnie pobranego świadczenia uznał, że w sprawie ma zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i organy nie dopuściły się naruszenia prawa mającego wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego, zdaniem pełnomocnika skarżącej, dokonując niewłaściwej oceny stanu faktycznego i wadliwie stosując ten przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych Sąd meriti wyprowadził nieprawidłową konkluzję, tym samym dopuszczając się naruszenia prawa mającego wpływ na wynik niniejszej sprawy.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. pełnomocnik skarżącej ustanowiona z urzędu wniosła o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych, w tym opłat i wydatków na korespondencję, według załączonych dokumentów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy zauważyć, iż stosownie do brzmienia art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest jej granicami, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Takich okoliczności w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania – choć nie jest to wyraźnie wyartykułowane, może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach, bo mimo iż werbalnie powołała tylko postawę naruszenia przepisów procesowych, to eksponowała także wytyk naruszenia prawa materialnego, co skutkować winno rozważeniem w pierwszej kolejności zarzutów naruszenia prawa procesowego, jednakże skoro wszystkie zostały ze sobą ściśle powiązane, zostały ocenione i omówione łącznie.

Przedmiotem kontroli przeprowadzonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu była zgodność z prawem decyzji zobowiązującej skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Analiza treści skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że w istocie kwestionuje się w niej prawidłowość decyzji uznających pobrane przez skarżącą świadczenia rodzinne za nienależne i na tej podstawie wywodzi, iż nie było powodu do zobowiązania jej do zwrotu świadczeń, które zostały uznane za nienależnie pobrane. Ten wniosek zasadza zaś na nieprawidłowym pouczeniu o okolicznościach mających wpływ na pobieranie spornych świadczeń oraz o jej obowiązkach, w szczególności w zakresie obowiązku informowania organu o zmianach w sytuacji rodzinnej. Odnosząc się do tak ukierunkowanych zarzutów skargi kasacyjnej wskazać należy na istotę postępowań administracyjnych dotyczących świadczeń rodzinnych i świadczeń nienależnych. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wyszczególnione w art. 30 ust. 2 ustawy, tj.:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Z powołanego przepisu art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika obowiązek wydania decyzji administracyjnej zobowiązującej osobę, która nienależnie pobrała świadczenie do jego zwrotu. Jednakże obowiązek zwrotu może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostało na podstawie decyzji administracyjnej organu za nienależnie pobrane. Zatem postępowanie w tej materii jest niejako dwuetapowe, bo dopiero wejście do obrotu prawnego, a bardziej ostateczność decyzji uznającej dane świadczenie za nienależnie pobrane daje podstawę do procedowania w przedmiocie zwrotu tego świadczenia. W judykaturze panuje już ugruntowany pogląd, że nie jest możliwe orzekanie w jednej decyzji administracyjnej o uznaniu świadczenia za nienależne oraz o zwrocie świadczenia nienależnego (p. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10, 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1773/12, publ. CBOSA, i cytowane tamże orzecznictwo). Rozróżnienie postępowań administracyjnych w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane oraz w przedmiocie zwrotu świadczenia nienależnego, gdy każde z tych postępowań kończy się wydaniem decyzji administracyjnej, oznacza że w sensie materialnym i procesowym mamy do czynienia z dwiema sprawami administracyjnymi, z wyodrębnieniem w każdej z nich podmiotu, przedmiotu i treści rozstrzygnięcia. To rozróżnienie powoduje także, że inne okoliczności faktyczne i przepisy prawa stanowią podstawę do wydania decyzji w każdej z tych spraw. W przypadku zwrotu świadczenia nienależnego wskazuje się na art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast w przypadku uznania świadczenia za nienależnie jako podstawę wskazuje się art. 30 ust. 2 tej ustawy. Pomiędzy wspomnianymi decyzjami występuje związek prawny, bowiem warunkiem wydania decyzji o zwrocie świadczenia nienależnego jest wcześniejsze wydanie decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne. Powoduje to również tę konsekwencję, że nie można skutecznie zwalczać decyzji o zwrocie świadczenia nienależnego argumentami, które odnoszą się do przesłanek uznania świadczenia za nienależne. Wyodrębnienie spraw administracyjnych i w konsekwencji także postępowań administracyjnych oznacza bowiem niezależność tych postępowań względem siebie, w tym sensie, że dotyczą one innej materii prawnej i faktycznej (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lipca 2016, sygn. akt I OSK 2589/14, publ. CBOSA). Inaczej doszłoby do niedopuszczalnej ingerencji w ostateczne czy prawomocne rozstrzygnięcie. Z powyższych powodów nie mogły odnieść zamierzonego skutku zarzuty kwestionujące prawidłowość pouczenia skarżącej o braku prawa do pobierania określonych świadczeń rodzinnych, bowiem ta materia może być badana wyłącznie w postępowaniu w przedmiocie uznania świadczenia za nienależne, które w tej sprawie zostało zakończone ostateczną decyzją SKO w K. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...]. Decyzja ta dotyczy innej sprawy administracyjnej, która mogła być substratem odrębnej skargi do sądu administracyjnego. Rozpoznając sprawę w jej granicach Sąd I instancji nie mógł oceniać legalności decyzji wydanej w innej sprawie administracyjnej, pomimo istnienia wspomnianego związku prawnego pomiędzy decyzją o uznaniu świadczenia za nienależne a decyzją o zwrocie świadczenia nienależnego. Z tego względu nie mógł odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który zasadzał się na poglądzie o wadliwości decyzji uznającej wypłacone świadczenia za nienależnie pobrane.

W związku z powyższymi rozważaniami za niezasadne należało uznać również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które podobnie jak zarzuty prawnomaterialne koncentrują się na kwestiach rozstrzygniętych przywołaną wyżej ostateczną decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., niezależnie od niezbyt poprawnego ich uzasadnienia i powiązania. Skoro, orzekając w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, organ administracji publicznej nie bada ponownie okoliczności faktycznych i prawnych, które leżały u podstaw uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane, to za chybione należało uznać zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 w zw. z P.p.s.a. podnoszące nienależyte wyjaśnienie okoliczności faktycznych i niewłaściwą ocenę charakteru decyzji. Przy czym trzeba podkreślić, że przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, to przepis tzw. wynikowy, regulujący sposób i formę rozstrzygnięcia w wypadku zajścia określonych w jego hipotezie sytuacji. Zatem zastosowanie zawartej w nim normy jest wynikiem wnioskowania dokonanego na bazie ustalonego stanu faktycznego i rozważań prawnych, przeto naruszenie to może mieć miejsce wówczas, gdyby Sąd bądź zastosował inną formę rozstrzygnięcia, do czego w sprawie nie doszło, albo gdyby mimo legalności decyzji czy postanowienia, je uchylił. Tym samym naruszenie to będzie miało miejsce wówczas, gdy kontrolując legalność zaskarżonego aktu nie dostrzeże, że narusza on przepisy, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie oceni ich wpływ na rozstrzygnięcie. Zatem uznanie tego zarzutu za zasadny wymaga zawsze wykazania naruszenia prawa skutkującego bądź odmiennym wynikiem, bądź zastosowaniem niewłaściwej formy orzeczenia (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2812/13, publ. CBOSA). Zarzut w tym obrębie wymaga zatem powiązania go z przepisami uznanymi za naruszone. W kasacji powiązano go z wytykiem uchybienia art. 134 § 1 P.p.s.a., oczywiście nietrafnym, co jasno wynika z powyższych wywodów. Z wyłożonych przyczyn nie mógł Sąd meriti zastosować art. 135 P.p.s.a. Brak bowiem powodów dla rozszerzenia granic kontroli legalności na decyzję wydaną w ramach innej sprawy.

Jeżeli więc w sposób prawidłowy Sąd ten przeprowadził ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, nie naruszając przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego ujawnionych w podstawach kasacyjnych, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu zostanie rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w postępowaniu uregulowanym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.