Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 679/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 716
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Janicki Sędziowie: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.) Protokolant: st. asystent sędziego Marta Aftowicz-Korlińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2019 roku nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2015 rok 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. W. kwotę 600 (sześćset) złotych powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

I SA/Łd 679/19

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia [...] marca 2019 r. w sprawie ustalenia E. M. (reprezentowanemu przez opiekuna prawnego A. S.) wymiaru podatku od nieruchomości na rok 2015.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że po wszczęciu postępowania podatkowego w sprawie, organ pierwszej instancji wezwał E. M. do złożenia informacji w sprawie podatku od nieruchomości, podatku rolnego i podatku leśnego na 2015 rok.

W dniu 25 czerwca 2019 r. podatnik wykazał do opodatkowania podatkiem rolnym grunty rolne zabudowane (Br) kl. V użytków rolnych o powierzchni 0,7 ha. Nie wykazał natomiast budynków lub ich części stanowiących przedmiot opodatkowania podatkiem od nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] marca 2019 r. Wójt Gminy Ł. ustalił stronie wymiar podatku od nieruchomości na rok 2015 w wysokości 3.398,00 zł. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał: art. 21 § 1, art. 207 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm. – dalej: O.p.), art. 3 ust. 1, art. 4. art. 6 ust. 1, ust. 7 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 7 16 ze zm. – dalej: u.p.o.l.) oraz uchwałę nr LII/228/14 Rady Gminy Łowicz z dnia 29 października 2014 r. w sprawie określenia wysokości stawek podatku od nieruchomości (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z 2014 r., poz. 3946).

W wyniku rozpoznania odwołania strony od decyzji organu pierwszej instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w decyzji z dnia [...] lipca 2019 r. w pierwszej kolejności stwierdziło, że zasadne było wydanie postanowienia o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku S.K.O.P.i.W.O. A o dopuszczenie do udziału w sprawie, gdyż w wyznaczonym terminie podmiot ten nie uzupełnił określenia swojego interesu publicznego. Kolegium wskazało również, że wniosek o dopuszczenie do udziału Stowarzyszenia został podpisany wyłącznie przez Prezesa Zarządu D. B., co jest niezgodne z § 13 pkt 13 regulaminu Stowarzyszenia, bowiem prawo do składania oświadczeń woli w imieniu Komitetu mają dwaj członkowie zarządu działający łącznie: Prezes i Wiceprezes.

Odnośnie zarzutu niedopuszczenia dowodu z zeznań świadków: M. P. i G. B., organ odwoławczy wyjaśnił, że wcześniej, w dniu 11 września 2019 r. strona wniosła o przeprowadzenie dowodów z przesłuchania świadków: D. B., J. W., J. N., M. L., A. S. i W. M. na okoliczność samoistnego posiadania nieruchomości przez R. K.. Organ przesłuchał wymienione osoby, po uprzednim zawiadomieniu strony o terminie przeprowadzenia tych dowodów. W dniu 15 stycznia 2019 r. A. S. złożyła następny wniosek o przesłuchanie świadków: M. P. i G. B. na tę samą okoliczność. Tym razem organ podatkowy odmówił przeprowadzenia wnioskowanych dowodów, uznając, że kolejne dowody na tę samą okoliczność nie są niezbędne.

W ocenie organu odwoławczego postępowanie podatkowe trwające od 24 maja 2018 r. było przedłużane na skutek działań podejmowanych przez stronę, zgłaszającą żądania dotyczące przeprowadzenia dowodów, przez co w efekcie mogłoby dojść do przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Kolegium uznało ponadto, że nieuwzględnienie żądania strony dotyczącego wystąpienia do Komendy Powiatowej Policji w Ł. o udostępnienie notatki służbowej ze zdarzenia dotyczącego zachowania R. K. wobec W. M. (osoby trzeciej) - nie można uznać za nieprawidłowość w prowadzeniu postępowania podatkowego. Celem tego postępowania było ustalenie przedmiotu i podmiotu opodatkowania oraz wielkości zobowiązania w podatku od nieruchomości. Natomiast zdarzenie, na które powołuje się strona, nie ma znaczenia na gruncie O.p. i u.p.o.l.

Zdaniem organu odwoławczego podjęte zostały niezbędne czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 O.p.). Przeprowadzono dowody w szczególności: z zeznań świadków, oględzin nieruchomości, ewidencji gruntów i budynków oraz dokumentacji architektoniczno-budowlanej. Organ podatkowy zawiadomił stronę o terminach przeprowadzenia tych dowodów. Mimo kilku oględzin nieruchomości, nie udało się dokonać fizycznego obmiaru powierzchni użytkowej budynku, gdyż nie było możliwości wejścia do obiektu z powodu niedysponowania przez stronę kluczami.

W ocenie Kolegium zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uwzględnienia żądania strony i przyjęcia innej klasyfikacji gruntu - działki nr ew. [...] położonej w K..

Powołując się na treść art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 2 ust. 2, art. 1 ust. 3 pkt 1 u.p.o.l., Kolegium podkreśliło, że kwestionowanie danych wynikających z ewidencji gruntów i budynków, i przyjmowanie wbrew jej zapisom, że dany grunt stanowi użytek rolny, w efekcie prowadziłoby do sytuacji, w której teren taki nie mógłby zostać opodatkowany ani podatkiem od nieruchomości, ani podatkiem rolnym.

W ocenie SKO informacje wynikające z ewidencji gruntów i budynków, co do kwalifikacji gruntu o powierzchni 7.000 m2, położonego w K. - nie zostały skutecznie podważone. Z akt sprawy nie wynika również, by toczyło się postępowanie mające na celu zmianę klasyfikacji z Bi na użytki rolne.

Zdaniem Kolegium, Wójt Gminy Ł. prawidłowo dokonał wymiaru podatku od nieruchomości od gruntu, przyjmując powierzchnię 1.000 m2, tym samym, nie zaliczając gruntu do użytków rolnych klasy V - czego domagała się strona. Zastosowana została stawka podatkowa 0,40 zł od 1 m2 powierzchni gruntów pozostałych, wynikająca z § 1 pkt 1 lit. c) uchwały Rady Gminy Łowicz z dnia 29 października 2014 r. Podatek od gruntów w wysokości 2.800 zł został obliczony prawidłowo (7.000 m x 0,40 zł = 2.800 zł). Wbrew twierdzeniu strony, organ pierwszej instancji nie ustalił podatku od nieruchomości od gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej przy zastosowaniu stawki 0,77 zł/m2, ponieważ podatek z tego tytułu wyniósłby wówczas 5.390 zł.

Odnośnie objęcia podatkiem od nieruchomości budynku posadowionego na działce nr [...] w K., SKO wyjaśniło, że informacja o funkcji handlowo-usługowej budynku znajduje się w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostwo Powiatowe w Ł.. Z pisma tego organu z dnia 14 grudnia 2015 r. skierowanego do Wójta Gminy Ł. i przekazanego do wiadomości strony wynika, że zmiana właściciela działki [...] położonej w obrębie K. gmina Ł. została naniesiona zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. sygn. akt [...] z dnia [...] listopada 2011 r. Z pisma Starosty Ł. z dnia 12 czerwca 2017 r. wynika, że nie toczy się żadne postępowanie dotyczące dziatki o nr ew. [...] położonej w obrębie K.. Od 2014 roku właścicielem działki jest E. M.. Z wypisu z Rejestru budynków na dzień 12 czerwca 2017 r. wynika, że budynki handlowo - usługowe wybudowane w 1998 r. na działce o nr ew. [...] w obrębie K. stanowią własność E. M.. Brak jest dowodów potwierdzających, aby budynki znajdujące się na przedmiotowej działce stanowiły odrębny od gruntu przedmiot własności.

Organ podkreślił, że w informacji w sprawie podatku od nieruchomości na 2015 rok złożonej przez podatnika, budynki nie zostały ujawnione. Strona kilkakrotnie wzywała poprzedniego właściciela (R. K.) do wydania nieruchomości (działki o nr ew. [...] położonej w K.) w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] listopada 2011 r, o sygn. akt [...], stwierdzającym nieważność umowy sprzedaży tej nieruchomości, zawartej w dniu [...] lutego 1996 r. pomiędzy E. M. a R. K.. Kopia ostatniego wezwania z dnia 11 maja 2019 r. została dołączona również do odwołania.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że dla budynków lub ich części podstawę opodatkowania stanowi powierzchnia użytkowa (art. 4 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l.).

W ocenie organu do dnia wydania decyzji, strona nie podjęła działań mających na celu przymusowe wydanie nieruchomości, ograniczając się do wystosowania wezwań do wydania nieruchomości skierowanych do R. K.. Podatnik nie wykorzystał natomiast swoich uprawnień w stosunku do poprzedniego właściciela nieruchomości na drodze postępowania cywilnego. Organ przypomniał, że przyjęta do opodatkowania wielkość powierzchni użytkowej budynku wynikająca z dokumentacji architektoniczno-budowlanej nie była kwestionowana przez poprzedniego właściciela. Uznano jednocześnie, że brak jest podstaw do uwzględnienia dla celów ustalenia podstawy opodatkowania budynku wielkości powierzchni budynku mierzonej po jego zewnętrznej stronie przez "komisję" w składzie: D. B., J. N. i W. M. w dniu 21 maja 2018 r.

Organ odwoławczy ocenił, że Wójt Gminy Ł. podjął działania mające na celu zgromadzenie materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie powierzchni użytkowej budynku posadowionego w K. na działkach o nr ew;. [...] i [...]. Z decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Ł. wydanej w dniu [...] października 1997 r. w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę dla M. i R. K., obejmującego stację paliw wraz z budynkiem gastronomicznym wynika, że powierzchnia użytkowa wymienionego budynku wynosi 132,93 m2. Treść oświadczenia złożonego w dniu 15 września 2000 r. przez K. S. - kierownika budowy - potwierdza zgodność wykonanego obiektu budowlanego z projektem budowlanym. Opis techniczny do projektu architektoniczno-budowlanego budynku gastronomiczno-handlowego stacji paliw w pkt 1.6 zawiera tę samą wielkość powierzchni użytkowej budynku (132,93 m2). Wysokość zobowiązania podatkowego od budynków została ustalona zgodnie z § 1 pkt 2 lit. e) uchwały Rady Gminy Ł.: 132,93 m2 powierzchni użytkowej budynku handlowo-usługowego zakwalifikowanego do budynków pozostałych x 4,50 zł/1m2 = 598,19 zł. Również w tym przypadku, wbrew twierdzeniu strony, Wójt Gminy Ł. nie uznał budynków za związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, ponieważ podatek z tego tytułu wyniósłby 2.448,57 zł.

Odnośnie ustalenia podmiotu, na którym ciąży zobowiązanie w podatku od nieruchomości organ wskazał, że w związku z unieważnieniem umowy sprzedaży nieruchomości i niewydaniem jej E. M. przez dotychczasowego właściciela, strona podważa nabycie własności przedmiotowego budynku.

Zdaniem organu dowody zgromadzone w postępowaniu podatkowym, jak również przepisy prawne regulujące prawo własności, kłócą się z twierdzeniami pełnomocnika o braku tytułu własności budynku po stronie E. M.. Faktyczne władztwo nad rzeczą, na które powołuje się strona, nie koliduje z prawem własności. W trakcie postępowania podatkowego przeprowadzono m. in. dowody z zeznań świadków wskazanych przez stronę na okoliczność samoistnego posiadania nieruchomości przez R. K..

Organ podkreślił, że budynek dzieli los prawny gruntu, na którym został posadowiony. Z uwagi na to, przedmiotem obrotu nie jest budynek, lecz nieruchomość gruntowa zabudowana budynkiem (który stanowi część składową całej nieruchomości).

W ocenie organu skoro w niniejszej sprawie strona wskazuje w informacji podatkowej i potwierdzają to inne dowody, że jest właścicielem gruntu, na którym posadowiony jest budynek handlowo-usługowy, to z zasady określonej w art. 48 K.c. wynika, że jest również właścicielem tego budynku. Natomiast konsekwencją zapadłego w dniu [...] listopada 2011 r. wyroku Sądu Okręgowego w Ł. stwierdzającego nieważność umowy sprzedaży, jest uwidocznienie zarówno w księdze wieczystej, jak i ewidencji gruntów i budynków, E. M. jako właściciela nieruchomości o nr ew. [...] w K..

Zdaniem organu dowody zgromadzone w postępowaniu podatkowym nie potwierdzają statusu R. K. jako posiadacza samoistnego gruntu - dziatki o nr ew. [...] położonej w obrębie K. i trwale z nim związanego budynku handlowo – usługowego. Z zeznań świadków wynika, że nie uważa się on za uprawnionego do rozporządzania rzeczą, podejmując kilkakrotnie próby nabycia własności od obecnego właściciela. Brak jest natomiast dowodów potwierdzających manifestowanie uprawnień odpowiadających uprawnieniom właścicielskim wobec organów państwowych, samorządowych i innych jednostek. Ocena zachowania wobec osoby trzeciej, którą jest W. M., podnoszona przez świadków, nie należy do organu podatkowego, lecz policji. Obecna sytuacja jest wynikiem nierozliczenia się stron unieważnionej przez sąd umowy sprzedaży. Dołączone do odwołania ostateczne przedsądowe wezwanie do wydania nieruchomości, noszące datę 11 maja 2019 r., skierowane do R. K., potwierdza, że do tego dnia nie zostało wszczęte postępowanie sądowe w tej sprawie, jak również postępowanie mające za przedmiot dokonanie wzajemnych rozliczeń na skutek unieważnienia umowy sprzedaży. Po zawarciu umowy sprzedaży, w 1998 r. R. K. wybudował budynek handlowo - usługowy na działce, która do 1996 r. stanowiła własność E. M..

Zdaniem Kolegium postępowanie podatkowe nie obejmuje swoim zakresem spraw związanych z rozliczeniami stron unieważnionej umowy. W tej sytuacji, mając na uwadze przepisy Kodeksu cywilnego regulujące materię posiadania samoistnego oraz możliwości ustanowienia odrębnej własności budynku i odzwierciedlenia tego stanu w odpowiednich rejestrach publicznych, Kolegium uznało E. M. za podatnika podatku od nieruchomości z tytułu przysługującego mu prawa własności gruntu i budynku usytuowanego na działce nr ew. i [...] w K..

Na decyzję decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. z dnia [...] lipca 2019 r. E. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 122 w związku z art. 187 § 1 i w związku z art. 191 O.p. poprzez:

- dokonanie błędnej oceny, że R. K. nie jest posiadaczem samoistnym dz. ew. [...], podczas gdy właściciel nieruchomości E. M. jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie, nie wykonuje w stosunku do nieruchomości osobiście czynności o charakterze władczym, a takie czynności wykonuje posiadacz samoistny nieruchomości w osobie R. K.,

- brak nadania właściwej oceny temu, że w toku postępowania administracyjnego R. K. nie stawiał się na czynności, nie wykonał wezwania do udostępnienia nieruchomości, nie przekazał kluczy do nieruchomości budynkowej na dz. ew. [...] oraz nigdy nie zadośćuczynił wezwaniom właściciela do wydania nieruchomości, co doprowadziło organ do błędnego wniosku o braku posiadania samoistnego nieruchomości przez R. K., podczas gdy tymi czynnościami, wraz z często występującym pobytem na działce ew. [...], R. K. manifestuje swoje władztwo nad nieruchomością noszące cechy posiadania samoistnego,

- dokonanie dowolnej oceny dowodów z zeznań świadków przesłuchanych w toku postępowania administracyjnego i zdjęć oraz nagrań wideo, które to dowody ocenione zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów powinny prowadzić do wniosku przeciwnego, aniżeli przyjął organ, tj. o fakcie posiadania samoistnego dz. ew. [...] przez R. K.,

- brak uwzględnienia istotnych okoliczności dotyczących E. M., którymi są: choroba, całkowite ubezwłasnowolnienie, brak prowadzenia kiedykolwiek działalności gospodarczej na dz. ew. [...] w K. oraz brak wykonywania jakichkolwiek czynności na tej działce, w szczególności w latach od 2014 do chwili obecnej,

- błędne uznanie, że powierzchnia użytkowa budynku wybudowanego przez R. K. na dz. ew. [...] w K. wynosi 132,93 m² oraz brak usunięcia przez organ poważnych wątpliwości, które powstały w zakresie wartości powierzchni użytkowej tego budynku, podczas gdy skarżący zakwestionował tę powierzchnię (132 m2), w toku postępowania administracyjnego; organ nie dokonał w ogóle obmiaru powierzchni użytkowej budynku, a z obmiarów dokonanych przez 3 osoby (D. B., J. N. i W. M.) wyszło, że powierzchnia zewnętrzna budynku wynosi 108 m2, w związku z czym zupełnie niemożliwym w świetle zasad logicznego rozumowania i zasad doświadczenia życiowego jest, aby powierzchnia użytkowa budynku wynosiła aż 132,93 m2,

- brak uwzględnienia wniosków dowodowych skarżącego o przeprowadzenie obmiarów budynku na dz. ew. [...], o dopuszczenie dowodu z notatki Policji z dnia 5 listopada 2018 r., z przesłuchania M. P. i G. B. oraz z dodatkowego przesłuchania D. B. i J. N.;

2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 336 K.c. poprzez błędne przyjęcie, że R. K., pomimo posiadania atrybutów posiadacza samoistnego, nie jest posiadaczem samoistnym dz. ew. [...],

- art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l. poprzez niezasadne nałożenie zobowiązania podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości na E. M., który nie jest posiadaczem samoistnym nieruchomości,

- art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l. poprzez błędną wykładnię tego przepisu polegającą na niezasadnym przyjęciu przez organ, że do uznania posiadacza samoistnego za podatnika zamiast właściciela nieruchomości w przypadku podatku od nieruchomości niezbędne jest ujawnienie posiadacza samoistnego w ewidencji gruntów i budynków.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiot sporu w pierwszej kolejności dotyczy prawidłowego ustalenia podmiotu, którego należało uznać za podatnika, w świetle postanowień art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l.

Na podstawie art. 3 ust. 1 u.p.o.l. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące:

1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3;

2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych;

3) użytkownikami wieczystymi gruntów.

Natomiast w myśl art. 3 ust. 3 u.p.o.l., jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym.

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że wobec braku odmiennego zdefiniowania posiadania samoistnego w ustawie podatkowej, pojęcie posiadania samoistnego użyte w art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 u.p.o.l. należy definiować poprzez odwołanie się do art. 336 Kodeksu cywilnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 września 2018 r., sygn. akt II FSK 319/18, z 11 września 2014 r., sygn. akt II FSK 917/14).

Zgodnie z tym przepisem (art. 336 K.c.) posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

Za posiadacza-podatnika w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l. może być zatem uznany jedynie ten podmiot, co do którego organ podatkowy ustali, że spełnia on wszystkie wymagania i cechy charakterystyczne dla posiadacza samoistnego w ujęciu art. 336 K.c.

Sąd w składzie orzekającym w dniu dzisiejszym podziela pogląd zawarty w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 23 listopada 2016 r. I SA/Bk 264/16 (publ. CBOSA), że "Dla przyjęcia samoistności posiadania konieczne jest wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Wszystkie dyspozycje posiadacza powinny zatem swą treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela. Posiadacz powinien władać rzeczą dla siebie, a nie za kogoś innego. Nie może zachowywać się tak, jak uprawniony do posiadania rzeczy w zakresie innego prawa niż prawo własności".

W niniejszej sprawie zatem należało dokonać szczegółowych ustaleń, czy w badanym roku podatkowym sporna nieruchomość znajdowała się w posiadaniu samoistnym R. K. – jak twierdzi skarżący. Wprawdzie organ pierwszej instancji przeprowadził na tę okoliczność pewne dowody, jednak – zdaniem Sądu – ich oceny dokonał w sposób dość pobieżny, koncentrując się zasadniczo na ewidencji gruntów i budynków oraz prawomocnym wyroku Sądu Okręgowego w Ł. I Wydział [...] z dnia [...] listopada 2011 r. [...] - z których wynika, że skarżący odzyskał tytuł prawny do spornej nieruchomości. W rezultacie Wójt Gminy Ł. uznał, że skarżący jest podatnikiem, co zaakceptowało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S..

Sytuacja zaś z pewnością jest bardziej złożona.

W piśmiennictwie i orzecznictwie zwraca się uwagę, że o ile właściciel chcący zachować swe prawo nie musi się wykazywać aktywnością wobec rzeczy, o tyle posiadacz pragnący rzecz nabyć w drodze zasiedzenia musi w sposób widoczny manifestować swoje władztwo nad rzeczą (por. J. Rudnicka, G. Rudnicki, S. Rudnicki. Kodeks cywilny. Komentarz pod red. J. Gudowskiego, tom II. Własność i inne prawa rzeczowe, Wydanie II, komentarz do art. 366, przywołany za LEX, postanowienie Sadu Najwyższego z dnia 18 października 2013 r., sygn. akt II CSK 12/13, LEX nr 1413547). Decydujące zatem dla przyjęcia, że posiadanie miało charakter posiadania samoistnego jest ustalenie przesłanek z art. 336 K.c., czyli fizycznego władztwa nad rzeczą (corpus) oraz woli władania rzeczą dla siebie - cum animo rem sibi habendi (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 11 września 2013 r., sygn. akt III CZP 51/13, LEX nr 1383288; z 21 maja 2014 r., sygn. akt II CSK 458/13, LEX nr 1486972; z 8 października 2014 r., sygn. akt II CSK 793/13, LEX nr 1544559; z 15 stycznia 2015 r., sygn. akt IV CSK 193/14, LEX nr 1583443).

Z akt sprawy wynika, że mocą aktu notarialnego z dnia [...] lutego 1996 r., skarżący sprzedał R. K. niezabudowaną nieruchomość rolną położoną we wsi K. oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 70 arów, za cenę 4.000 zł. W 1998 r. R. K. wybudował tam budynek handlowo – usługowy. Jednakże wyrokiem z dnia [...] listopada 2011 r. [...] Sąd Okręgowy w Ł. I Wydział [...] stwierdził nieważność m. in. tej umowy, uznając, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 82 K.c., gdyż w chwili składania oświadczenia woli o sprzedaży nieruchomości, skarżący nie był zdolny do świadomego wyrażenia swojej woli i pokierowania swoim postępowaniem.

Zdaniem organu przeprowadzone dowody z przesłuchania świadków nie potwierdzają statusu R. K. jako posiadacza samoistnego przedmiotowej nieruchomości gruntowej i budynkowej. Zdaniem Sądu natomiast ocena taka nie wynika jednoznacznie z ich zeznań przytaczanych w treści zaskarżonej decyzji. W tym zakresie organ odwoławczy zaakcentował wypowiedź W. M., który wskazał, że w grudniu 2013 r. lub styczniu 2014 r. R. K. dwukrotnie wystąpił z propozycją odkupienia przedmiotowej działki. Prowadzone rozmowy nie przyniosły jednak rezultatów w postaci zawarcia umowy sprzedaży.

W ocenie Sądu okoliczność ta nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż nie ulega wątpliwości, że R. K. jest świadomy, że nie przysługuje mu tytuł własności do spornych nieruchomości. Należy zauważyć przy tym, że dla powstania obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości u posiadacza samoistnego, nie ma żadnego znaczenia kwestia jego dobrej lub złej wiary.

Na okoliczność, że R. K. faktycznie przebywa (jest widziany) na spornej nieruchomości (gruntowej i budynkowej) wskazywali świadkowie: W. M., A. S., J. N., D. B. i M. L.. Natomiast trzej pierwsi z nich dodali ponadto, że R. K. nie dopuszcza do tej nieruchomości jej właściciela, co – zdaniem Sądu – może wskazywać na to, że posiada on sporną nieruchomość bez respektowania uprawnień właściciela.

Organy obu instancji marginalizują tę kwestię. Uznając, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, organy nie przeprowadziły dalszych dowodów wnioskowanych przez stronę, a przede wszystkim nie ponowiły próby przesłuchania R. K. – który w omawianej sprawie pełni rolę tak samo istotną jak sam skarżący. Wprawdzie postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. Wójt Gminy Ł. z urzędu wezwał R. K. na przesłuchanie, jednak szybko zrezygnował z tego dowodu wobec braku stawiennictwa świadka. Zauważyć należy przy tym, że R. K. był też dwukrotnie wzywany do udostępnienia budynku na oględziny, czego również nie uczynił.

Zdaniem Sądu przesłuchanie R. K. oraz szczegółowa ocena jego postępowania na spornej nieruchomości ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zaś organ dysponuje odpowiednimi środkami, aby zdyscyplinować tego świadka, np. poprzez ukaranie go karą porządkową (art. 262 § 1 pkt 1 O.p.).

Należy zwrócić uwagę, że w dniu 15 stycznia 2019 r. reprezentująca skarżącego A. S. (opiekun prawny) złożyła wniosek o przesłuchanie kolejnych świadków: M. P. i G. B. na tę samą okoliczność co wcześniej, tj. samoistnego posiadania nieruchomości przez R. K., czego organ nie uwzględnił, uzasadniając, że strona mogła wnosić o przeprowadzenie dowodu z zeznań tych osób w terminie wcześniejszym, a postępowanie dowodowe w tym zakresie było przeprowadzone w sposób wyczerpujący.

W tym kontekście należy zauważyć po pierwsze, że wymieniona okoliczność ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Po drugie skarżący jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, zaś reprezentującej go opiekunki prawnej nie można utożsamiać z profesjonalnym pełnomocnikiem jakim jest adwokat, radca prawny, czy doradca podatkowy.

Zgodnie z art. 188 O.p. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem.

Przedmiotem dowodu nie może być okoliczność stwierdzona wystarczająco innym dowodem. Jeżeli strona zgłasza dowód, to w świetle art. 188 organ podatkowy może nie uwzględnić wniosku, gdy żądanie dotyczy tezy dowodowej już stwierdzonej na korzyść strony; jeżeli jednak strona wskazuje na dowód, który ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, przy czym jest zgłoszony na tezę dowodową odmienną, powinien on zostać dopuszczony (por. wyrok NSA w Katowicach z 4 stycznia 2002 r., I SA/Ka 2164/00, ONSA 2003/1, poz. 33). Przyjęcie tezy odmiennej prowadziłoby do pozbawienia strony podstawowego instrumentu, za pomocą którego realizuje ona prawo do czynnego udziału w postępowaniu, a mianowicie skutecznego zgłaszania wniosków dowodowych.

Niedopuszczenie dowodu wnioskowanego przez stronę powinno mieć miejsce, jeżeli jest oczywiste, że okoliczność, która ma być udowodniona, nie ma i nie może mieć żadnego znaczenia dla sprawy (treści rozstrzygnięcia), co obejmuje przypadki, gdy dowód jest nieprzydatny do stwierdzenia danej okoliczności, jak również gdy z przyczyn obiektywnych dowodu nie da się przeprowadzić (por. prawomocny wyrok WSA w Opolu z 27 stycznia 2017 r., I SA/Op 443/16, CBOSA).

Sytuacja taka nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Nie ulega wątpliwości, że przedmiotem zgłoszonego dowodu były okoliczności, które po pierwsze mają istotne znaczenie dla sprawy, a po drugie - nie dotyczą tezy dowodowej już stwierdzonej na korzyść strony.

Zdaniem Sądu zeznań dotychczas przesłuchanych świadków nie można uznać za dowody wystarczająco potwierdzające stanowisko organów, że R. K. nie zachowuje się jak posiadacz samoistny spornej nieruchomości.

Jak wskazano wyżej - dla przyjęcia samoistności posiadania konieczne jest wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa.

Zdaniem Sądu treść zeznań świadków: W. M., A. S. i J. N. wskazuje właśnie na podobny schemat działania R. K.. Wynika z nich bowiem, że nie dopuszcza on właściciela do jego nieruchomości, nie chce oddać kluczy do budynku, a nawet – co wiadomo organowi z urzędu – nie chce udostępnić tych kluczy podczas oględzin.

Należy przyznać rację organowi, że część składowa rzeczy nie może stanowić samoistnego przedmiotu posiadania. Budynki lub ich części mogą być przedmiotem samoistnego posiadania jedynie wówczas, gdy stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2008 r. II FSK 481/07). W omawianej sprawie jednak nie można przyjąć w sposób kategoryczny, że R. K. zawłaszczył tylko budynek, który wzniósł na gruncie skarżącego, zaś właściciel ma pełny dostęp do nieruchomości gruntowej, na której jest on posadowiony.

Brak szczegółowego wyjaśnienia tej kwestii, zwłaszcza wobec naruszenia prawa strony do żądania przeprowadzenia dowodu (art. 188 O.p.), spowodowało uchybienie zasadom: prawdy obiektywnej (art. 122 O.p.) i zupełności postępowania podatkowego (art. 187 O.p.), gdyż organ nie rozważył wszechstronnie okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy. Doprowadziło to w konsekwencji do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów (art. 191 O.p.), gdyż punkt widzenia przyjęty w tej części budzi uzasadnione wątpliwości, co stanowi również wadę uzasadnienia zaskarżonej decyzji (art. 210 § 4 O.p.).

Przy kolejnym rozpoznaniu sprawy organ ponownie przeanalizuje wnioski dowodowe strony dotyczące przesłuchania świadków oraz ewentualnego wystąpienia do Komendy Powiatowej Policji w Ł. o udostępnienie notatki służbowej ze zdarzenia dotyczącego zachowania R. K. wobec W. M.. Zdaniem Sądu jeżeli notatka ta potwierdzałaby fakt bezprawnego przebywania R. K. na spornej nieruchomości - może stanowić pomocniczy dowód w sprawie. Ponadto organ podejmie wszelkie dopuszczalne prawem czynności w celu przeprowadzenia dowodu z przesłuchania R. K..

Na tym etapie postępowania ustosunkowanie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego należy uznać za przedwczesne.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.

PJ