Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 2836/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia del. WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 9 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A Sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Łd 169/18 w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o pomocy de minimis 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A Sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w Ł. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Łd 169/18 oddalił skargę A Sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] grudnia 2017 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o pomocy de minimis.

Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca spółka zarzucając zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017.1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.):

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 8 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej i zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz U z 2016 r. poz. 2046 z późn. zm. - dalej ustawa o rehabilitacji), poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że zakup pojazdu ze środków ZFRON nie służył celom rehabilitacji niepełnosprawnego pracownika, pomimo iż został dokonany w celu utrzymania zatrudnienia tego pracownika przez odpowiednie wyposażenie jego miejsca pracy;

b) par. 2 ust. 1 pkt 12 lit. e) Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 roku (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1023) w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (dalej Rozporządzenie) w zw. z par. 6 ust. 1 Rozporządzenia w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że zakup wyposażenia stanowiska pracy niepełnosprawnego pracownika nie może obejmować elementów powszechnie dostępnych na rynku, pomimo iż przesłanka taka nie została wprowadzona przez ustawodawcę, a w konsekwencji poprzez uznanie, że zakup pojazdu Honda CR-V dla niepełnosprawnego pracownika stanowi wydatek uniwersalny, pomimo iż w stanie faktycznym sprawy rodzaj pojazdu i jego wyposażenie zostały dostosowane do indywidualnych potrzeb tego pracownika, były nakierowane na zmniejszenie jego konkretnie określonych ograniczeń zawodowych wynikających z niepełnosprawności, zgodnie z opracowanym dla pracownika Indywidualnym Programem Rehabilitacji;

c) par. 2 ust. 1 w zw. z par. 4a Rozporządzenia, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, ze zakup pojazdu Honda CR-V nie spełnia przesłanek celowości i oszczędności w sytuacji, gdy celem zakupu tego pojazdu było zmniejszenie ograniczeń zawodowych niepełnosprawnego pracownika wynikających z jego niepełnosprawności (przesłanka celowości), a cena zakupu pojazdu była przeciętna w odniesieniu do pojazdów z analogicznym wyposażeniem i walorami użytkowymi istotnymi z uwagi na rodzaj niepełnosprawności pracownika (przesłanka oszczędności).

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

a) art. 3 par. 1 i art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 306a par. 2-4 ustawy Ordynacja podatkowa (dalej: "o.p.") w zw. z par. 9 ust. 1 Rozporządzenia, art. 306b par. 1 oraz art. 306c o.p., polegające na niedostrzeżeniu przez WSA w Łodzi, że zarówno organ I instancji jaki i organ II instancji naruszyły normę art. 306a par. 2-4 o.p. w zw. z par. 9 ust. 1 Rozporządzenia, art. 306b par. 1 oraz art. 306c o.p. - poprzez bezpodstawne uznanie, że w posiadaniu organów nie znajdują się dane potwierdzające wydatkowanie przez skarżącego środków ZFRON na wyposażenie stanowiska pracy i przystosowanie otoczenia niepełnosprawnego pracownika, choć skarżąca przedstawiła dowody na te okoliczności, a w konsekwencji poprzez odmowę wydania zaświadczenia o udzielonej pomocy de minimis o żądanej treści;

b) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 106 par, 3 p.p.s.a., polegające na nieprzeprowadzeniu dowodu uzupełniającego z dokumentów przedstawionych przez skarżącą wraz ze skargą na okoliczność rodzaju oraz zakresu ograniczeń zawodowych niepełnosprawnego pracownika oraz jego potrzeb wynikających z posiadanej niepełnosprawności, a także na okoliczność związku między tymi ograniczeniami i potrzebami a zakupem pojazdu wraz z wyposażeniem ze środków ZFRON, pomimo iż przeprowadzenie tego dowodu było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie powodowało przedłużenia postępowania w sprawie.

W oparciu o ww. zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Nadto skarżąca spółka wniosła o dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodów uzupełniających z następujących dokumentów: zaświadczenia z

[...] kwietnia 2018 roku oraz umowy o świadczenie usług medycznych z [...] grudnia 2003 r. wraz z aneksami, na okoliczność rodzaju oraz zakresu ograniczeń zawodowych niepełnosprawnego pracownika oraz jego potrzeb wynikających z posiadanej niepełnosprawności, a także na okoliczność związku między tymi ograniczeniami i potrzebami a zakupem pojazdu ze środków ZFRON. Skarżąca wskazała, że przeprowadzenie dowodów z załączonych dokumentów jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, a ich powołanie przed sądem I instancji nie było możliwe.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania oraz oddalenie wniosku skarżącej o dopuszczenie i przeprowadzenie wnioskowanych dowodów uzupełniających.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Niniejsza skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego (pkt 1) oraz naruszeniu przepisów postępowania (pkt 2).

W rozpatrywanej sprawie spór odnosi się do możliwości wydania Spółce przez organ zaświadczenia o udzieleniu pomocy de minimis w związku z dokonaniem przez Spółkę wydatku z zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, na zakup samochodu osobowego HONDA CR-V wraz z wyposażeniem dodatkowym dla pracownika.

Przystępując do jej rozpoznania wypada na wstępie wskazać, że w postępowaniu o wydanie zaświadczenia o pomocy de minimis mają zastosowanie przepisy o.p., tj. art. 306a – art. 306n, a także na mocy art. 306k o.p., w sprawach nieuregulowanych w art. 306a – art. 306i oraz art. 306l i art. 306m o.p., odpowiednio przepisy rozdziału 1 – 6, 8, 9 z wyłączeniem art. 171a, rozdziałów 10 – 12, 14, 16 oraz 23 działu IV o.p.

Z treści tych przepisów wynika, że postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia o pomocy de minimis stanowi rodzaj uproszczonego i w znacznym stopniu odformalizowanego postępowania o charakterze administracyjnym, w ramach którego organ jest zobowiązany do porównania treści żądania ze stanem rzeczy wynikającym z dokumentów będących w jego posiadaniu lub przedłożonych przez stronę. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że wydanie zaświadczenia jest urzędowym potwierdzeniem określonych faktów lub stanu prawnego. Innymi słowy jest ono przejawem tego, co zostało zawarte w dokumentach, na podstawie których jest ono wydawane. Organ jest więc zobowiązany odmówić wydania zaświadczenia, jeśli z dokumentów tych nie wynika żądana treść zaświadczenia.

Nawiązując do powyższego należy w tym miejscu wskazać, że niezależnie od prezentowanych w orzecznictwie i piśmiennictwie poglądów w zakresie możliwości przeprowadzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny dowodów z dokumentów zaoferowanych przez strony postępowania kasacyjnego wniosek Skarżącej o dopuszczenie oraz przeprowadzenie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym dowodów uzupełniających z dokumentów wskazanych we wniesionym środku zaskarżenia (v. str. 3 skargi kasacyjnej) pomija, że przedłożone zaświadczenie z dnia [...] kwietnia 2018 r. opatrzone podpisem lekarza specjalisty z NZOZ [...] wraz z kolejnymi aneksami umowy o świadczenie usług medycznych zostało wystawione po zakończeniu postępowania w przedmiocie wydania zaświadczenia o pomocy de minimis.

W przedmiotowej sprawie spór odnosi się do możliwości wydania Spółce przez organ zaświadczenia o udzieleniu pomocy de minimis w związku z dokonaniem przez Spółkę wydatku z zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, na zakup samochodu osobowego HONDA CR-V wraz z wyposażeniem dodatkowym dla pracownika na stanowisku dyrektora do spraw technicznych.

W ramach zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 8 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o rehabilitacji (pkt 1 a) petitum skargi kasacyjnej) a także przepisów § 2 ust. 1 pkt 12 lit e) w zw. z § 6 ust.1 Rozporządzenia w zw. z art. 33 ust.4 ustawy o rehabilitacji ( pkt 1 lit.b petitum skargi kasacyjnej) Skarżąca podniosła, że Sąd I instancji nieprawidłowo ustalił, że poniesiony przez nią wydatek, na zakup pojazdu ze środków ZFRON nie służył celom rehabilitacji niepełnosprawnego pracownika pomimo, że został dokonany w celu utrzymania zatrudnienia tego pracownika przez odpowiednie wyposażenie jego miejsca pracy oraz błędnie zinterpretował przepisy wymienione w zarzucie pkt 1 b petitum, iż zakup wyposażenia stanowiska pracy niepełnosprawnego pracownika nie może obejmować elementów powszechnie dostępnych , pomimo, że w stanie faktycznym sprawy rodzaj pojazdu i jego wyposażenie zostały dostosowane do indywidualnych potrzeb tego pracownika , były nakierowane na zmniejszenie jego konkretnie określonych ograniczeń zawodowych wynikających z niepełnosprawności. Dalej, w zakresie naruszenia § 2 ust. 1 w zw. z § 4a Rozporządzenia (pkt 1 c petitum) Skarżąca zarzuciła, że Sąd I instancji błędnie wyłożył te przepisy i w efekcie wadliwie przyjął, że zakup przedmiotowego pojazdu nie spełnia przesłanek celowości i oszczędności.

Powyższych zarzutów nie sposób podzielić.

Stosownie do postanowień art. 8 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 4 ustawy o rehabilitacji wynika, że rehabilitacja zawodowa ma na celu ułatwienie osobie niepełnosprawnej uzyskanie i utrzymanie odpowiedniego zatrudnienia i awansu zawodowego przez umożliwienie jej korzystania z poradnictwa zawodowego, szkolenia zawodowego i pośrednictwa pracy. Realizacji tego celu służy między innymi dobór odpowiedniego miejsca pracy i jego wyposażenia. W myśl przepisu art. 33 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, prowadzący zakład pracy chronionej tworzy zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych. W ramach ZFRON mogą być finansowane wydatki przeznaczone na zmniejszenie ograniczeń zawodowych pracownika, w tym m.in. na dostosowanie miejsca pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracownika (§ 2 ust. 1 pkt 12 lit. e) rozporządzenia) oraz "inne koszty" ponoszone w ramach realizacji tego programu (§ 2 ust. 1 pkt 12 lit. f) rozporządzenia).

Wybór podstaw wydatkowania należy do pracodawcy.

Nie oznacza to jednak, że każdy wydatek sfinansowany z ZFRON może być uznany za pomoc de minimis. Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 12 Rozporządzenia, poniesiony przez pracodawcę wydatek powinien mieć na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych niepełnosprawnego pracownika, a więc musi powstać związek o charakterze przyczynowo – skutkowym między tym wydatkiem a realizowanym celem. Nadto, z uwagi na treść § 4a rozporządzenia, wydatek ten musi być dokonany w sposób celowy i oszczędny z uwzględnieniem optymalnego doboru metod i środków realizacji w stosunku do zakładanego efektu.

Zatem, wydatek finansowany w ramach Indywidualnego Programu Rehabilitacji (IPR) powinien być zindywidualizowany, skoro jego celem jest zmniejszenie ograniczeń zawodowych pracownika, a nadto, ze względu na źródło jego finansowania (środki publiczne) powinien być on również optymalny do zakładanego celu, a więc najlepszy z możliwych w jakiś warunkach .

Wnosząca skargę kasacyjną dokonała zakupu samochodu osobowego w celu dostosowania miejsca pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności (§ 2 ust. 1 pkt 12 lit. e) Rozporządzenia), finansowanego w ramach IPR. Ma to znaczenie dla ustalenia, czy poniesiony przez pracodawcę wydatek mieści się w § 2 ust. 1 pkt 12 lit. f) rozporządzenia.

Słusznie wywodzi WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że Spółka nie wykazała w żaden sposób, iż niedostosowany do schorzeń pracownika samochód Honda CR-V stanowi niezbędne usprawnienie, które z uwagi na jego schorzenia (m.in. dyskopatia kręgosłupa, zwyrodnienie stawów, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, skrajna otyłość) umożliwi tej osobie wykonywanie dotychczasowych obowiązków pracowniczych. Pojazd ten posiada wyposażenie standardowe, przewidziane dla danego modelu samochodu, które w jednakowym stopniu ułatwia jego prowadzenie zarówno osobie zdrowej, jak i niepełnosprawnej. Spółka nie wskazała na elementy wyposażenia dodatkowego, które mają na celu dostosowanie samochodu do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Na przykład, że zamontowane specjalne siedzenie z uwagi na nadwagę i choroby kręgosłupa. Sugerowane dodatkowe wyposażenie (m.in.: regulowane siedzenie, ruchoma kolumna kierownicy, automatyczne sterowanie światłami drogowymi, odpowiednie reflektory, elektrycznie ustawiane i podgrzewane lusterka, elektryczne szyby, czujniki parkowania, klimatyzacja) stanowi wyposażenie w większości standardowe, ogólnie dostępne, przewidziane dla danego modelu samochodu. Niewątpliwie Spółka składając wniosek nie wykazała, że tak skonfigurowany samochód Honda CR-V był dostosowany do potrzeb niepełnosprawnego pracownika, wynikających z jego schorzeń. Jedynie ogólnie podała, iż przy wyborze auta zostały uwzględnione wszelkie sugestie pracownika dotyczące dostosowania samochodu i wyposażenia do jego niepełnosprawności. Zgodzić należy się z oceną WSA przyjętą za organami, iż Spółka nie wykazała w żaden sposób, że zakupiony samochód stanowi podstawowe narzędzie pracy, jest nieodzowny do wykonywania obowiązków służbowych oraz stanowi miejsce pracy osoby niepełnosprawnej, a jego brak miałby ten skutek, iż osoba niepełnosprawna nie mogłaby bez niego sprawować funkcji dyrektora do spraw technicznych.

Okoliczność zakupienia przedmiotowego auta, w wersji seryjnej, ze standardowym wyposażeniem, bez dodatkowego indywidualnego wyposażenia nie jest kwestionowana a co za tym idzie brak było podstaw do podejmowania dalszych czynności procesowych w tym zakresie, czego domaga się strona.

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje uzasadnionych podstaw do uznania za zasadne w rozpatrywanej sprawie naruszenie przez WSA przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 306a § 2-4 o.p. w zw. z § 9 ust. 1 Rozporządzenia, art. 306b § 1 oraz art. 306c o.p. Należy stwierdzić, że WSA właściwie przyjął, że zarówno organ I instancji, jaki i organ II instancji nie naruszyły norm z art. 306a § 2-4 o.p. w zw. z § 9 ust. 1 Rozporządzenia, oraz nie uchybiły normom art. 306b § 1 o.p. oraz art. 306c o.p.

Wbrew zarzutowi, Sąd I instancji nie naruszył też art. 106 § 3 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. co, zdaniem Skarżącej, polegało na nieprzeprowadzeniu dowodu uzupełniającego z dokumentów przedstawionych przez stronę wraz ze skargą. Zgodnie z przywołanym przepisem, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Dopuszczenie nowego dowodu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Nawet w sytuacji, gdy dowód taki był oferowany przez stronę w postępowaniu sądowym, to jego nieprzeprowadzenie przez sąd nie może być oceniane jako naruszenie przepisu postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 4 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 982/06, LEX nr 354691; z dnia 19 maja 2022 r. , sygn. akt II GSK 1828/18. Kwestionowanie w skardze kasacyjnej ustaleń faktycznych, do czego sprowadzała się omawiana podstawa kasacyjna, nie może być dokonywane w oparciu o zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a.(por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 9 marca 2007 r., sygn. akt I OSK 1026/06, LEX nr 322261; por. też B. Dauter (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi", Kantor Zakamycze 2006, s. 244-245).

Mając powyższe na uwadze, ponieważ zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

O kosztach postępowania kasacyjnego w wysokości 360 zł na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika organu będącego radcą prawnym, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i nie występował przez Sądem I instancji, postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).