Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 40/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 33, art. 56 par. 1 pkt 1 i par. 5
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 125 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edmund Łój (sprawozdawca), Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia WSA (del.) Małgorzata Długosz – Szyjko, Protokolant Krzysztof Zaleski, po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skarg kasacyjnych M. N. od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2007 r., sygn. akt od I SA/Po 1097/06 do I SA/Po 1099/06 w sprawach ze skarg M. N. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 28 lipca 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargi kasacyjne, 2. zasądza od M. N. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w P. kwotę 120 zł (słownie: sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skarg kasacyjnych są trzy wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 20 września 2007 r. o sygn. akt: I SA/Po 1097/06, I SA/Po 1098/06 oraz I SA/Po 1099/06, którymi oddalono skargi M. N. (zwanej dalej "skarżącą") na trzy postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z 28 lipca 2006 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

Na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 111 § 2 w zw. z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.); powoływanej dalej jako "Ppsa", postanowił połączyć ww. sprawy do łącznego rozpoznania i wyrokowania.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wydał na podstawie tożsamych stanów: faktycznego i prawnego, które przedstawiają się następująco.

Postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej zostało wszczęte przez Dyrektora Izby Celnej na podstawie tytułów wykonawczych z 16 marca 2006 r. w związku brakiem wpłaty należności podatkowych określonych decyzjami Naczelnika Urzędu Celnego z 6 lutego 2006 r.

Po otrzymaniu zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego skarżąca skorzystała z prawa do wniesienia zarzutów.

Następnie pismem z 26 kwietnia 2006 r. skarżąca wniosła do Dyrektora Izby Celnej w P. skargi na czynności egzekucyjne w związku z doręczonymi jej zawiadomieniami o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną w Urzędzie Skarbowym we W. W skargach zawarła dwa wnioski, tj.: o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o zawieszenie postępowania do czasu rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. Ponadto stwierdziła, że należności z tytułu akcyzy są w całości nienależne. Poinformowała, iż w związku z tym wniosła do Dyrektora Izby Celnej zarzuty w trybie art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), powoływanej dalej jako "upea".

Postanowieniami z dnia 12 maja 2006 r. Dyrektor Izby Celnej, powołując się na art. 17 § 1 w zw. z art. 56 § 3 upea, odmówił zawieszenia prowadzonych przeciwko skarżącej postępowań egzekucyjnych. W ich uzasadnieniach organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte wobec braku wpłaty należności określonych w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 6 lutego 2006 r. oraz że w przedmiotowych sprawach nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 56 § 1 upea, stanowiących podstawę do zawieszenia postępowań.

W zażaleniach skarżąca podtrzymała swoje wnioski o zawieszenie postępowań egzekucyjnych. Zdaniem skarżącej, w prowadzonych sprawach kwoty zobowiązań podane w tytułach wykonawczych były inne aniżeli w decyzjach Naczelnika Urzędu Celnego. Tym samym treść tytułów wykonawczych była sprzeczna z art. 33 pkt 3 upea. Ponadto, w jej ocenie, istnieją przesłanki do wstrzymania wykonania decyzji podatkowych, ponieważ toczą się postępowania odwoławcze.

Postanowieniami z 28 lipca 2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienia Dyrektora Izby Celnej. Odnosząc się do formułowanych przez skarżącą zarzutów wyjaśnił, że:

- zarzut naruszenia art. 33 pkt 3 upea jest objęty odrębnym postępowaniem,

- o rozliczeniu wpłat dokonanych na poczet należności podatkowych rozstrzyga jedynie wierzyciel, a nie organ egzekucyjny,

- wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych został rozpatrzony postanowieniami Dyrektora Izby Celnej z 5 maja 2006 r.

- kwestia zawyżenia kwoty wymierzonego podatku powinna zostać podniesiona w toku postępowania odwoławczego od decyzji dotyczącej określenia zobowiązania podatkowego.

Organ podkreślił przy tym, że zarówno w skargach z 26 kwietnia 2006 r. jak i w zażaleniach skarżąca nie wskazała, aby zachodziły przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

Niezgadzając się z powyższymi rozstrzygnięciami skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu trzy identycznie brzmiące skargi, w których domagała się uchylenia postanowień Dyrektora Izby Skarbowej oraz umorzenie postępowań, a ponadto o wstrzymania wykonania postępowań egzekucyjnych. Zaskarżonym postanowieniom zarzuciła naruszenie art. 33 pkt 3 upea oraz art. 224 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) powoływanej dalej "Op".

Zdaniem skarżącej, w niniejszych sprawach należało wziąć pod uwagę stan prawny dotyczący naliczania podatku akcyzowego pobieranego przy wewnątrzwspólnotowym nabyciu samochodów osobowych.

W odpowiedziach na skargi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skarg.

Pismami z 14 sierpnia 2007 r. skarżąca zwróciła się do Sądu pierwszej instancji z wnioskami o zawieszenie postępowań sądowych w związku z wydaniem przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości wyroku w sprawie C-313/05. Wyjaśniła, że powołując się na powyższe orzeczenie, złożyła wnioski o wznowienie postępowań zakończonych decyzjami z 6 lutego 2006 r. w sprawie określenia podatku akcyzowego od sprzedaży samochodów osobowych przed ich pierwszą rejestracją w kraju. Ponadto skarżąca zażądała stwierdzenia nadpłaty podatku akcyzowego.

Powoływanymi na wstępie trzema wyrokami Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargi skarżącej.

W uzasadnieniach orzeczeń wyjaśniono, że skarżąca w pismach z 26 kwietnia 2006 r. nie zawarła żadnej skargi na czynności egzekucyjne, ale wyraźnie sprecyzowała dwa żądania: umorzenia postępowań egzekucyjnych i zawieszenia tych postępowań do czasu rozpatrzenia skargi. W tej sytuacji organy prawidłowo rozpoznały wnioski o zawieszenie postępowań egzekucyjnych w świetle art. 56 § 1 upea. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w skargach na czynności egzekucyjne, a także w zażaleniach jak i w skargach do WSA skarżąca nie wskazała żadnej z przesłanek wynikających z art. 56 § 1 upea jako tej, z powodu której należałoby postępowania egzekucyjne zawiesić.

Niezależnie od powyższego skład orzekający ocenił jako zgodne z prawem wyłączenie do odrębnego rozpoznania zarzutu naruszenia art. 33 pkt 3 upea, albowiem - jak już na to zwrócono uwagę w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - skarga wnoszona w trybie art. 54 upea nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się inne środki zaskarżenia albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2000 r., sygn. akt III SA 827/99, Lex Nr 43032).

Z kolei zarzut dotyczący naruszenia art. 224 § 2 Op Sąd pierwszej instancji uznał za bezzasadny z tego względu, że wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego został rozpatrzony przez Dyrektora Izby Celnej w postanowieniu z 5 maja 2006 r., przy czym istotnym jest, że sąd administracyjny bada zgodność z prawem aktów objętych skargą w granicach danej sprawy.

Odnosząc się do wniosków o zawieszenie postępowań sądowych, WSA w Poznaniu zauważył, że z treści załączonych do ww. wniosków pism wynika, że nie wydano jeszcze żadnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wznowienia postępowania. W tej sytuacji rozpoznanie samych wniosków skarżącej byłoby zarówno przedwczesne, jak i pozbawione podstaw prawnych.

Skargi kasacyjne od powyższych wyroków wniósł pełnomocnik skarżącej, domagając się:

– ich uchylenia i przekazania spraw do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji;

– ewentualnie zmiany zaskarżonych wyroków i uchylenia postanowień Dyrektora Izby Celnej w P. z 12 maja 2006 r. oraz

– zasądzenia na kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wniesione środki zaskarżenia zostały oparte na:

1. naruszeniu prawa materialnego przez nie zastosowanie przepisu art. 56 § 1 pkt 1 i 5 upea,

2. ponadto strona skarżąca wywodzi, że zaskarżone wyroki naruszają przepisy postępowania, gdyż zostały wydane sprzecznie z treścią art. 125 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.); powoływanej dalej jako "Ppsa".

Autor skarg kasacyjnych uzasadniając powyższe zarzuty twierdził, że stanowisko zawarte w zaskarżonych wyrokach Sądu pierwszej instancji jest błędne. Argumentował, że prowadzenie egzekucji w momencie, gdy z mocy prawa wykonanie zaskarżonego postanowienia powinno być wstrzymane, stanowi naruszenie art. 56 § 1 pkt 1 i 5 upea.

W ocenie pełnomocnika skarżącej, zarówno organy administracji, jak i Sąd nie uwzględniły faktu, który zaistniał gdy toczyło się postępowanie odwoławcze skarżącej, tj. że WSA w Warszawie skierował do ETS pytanie prejudycjalne w sprawie, której stan faktyczny i prawny był zbieżny ze sprawą skarżącej.

Z faktu, że w orzeczeniu ETS w sprawie C-313/05 stwierdzono "bezzasadność pobierania akcyzy przez Państwo Polskie", pełnomocnik wywiódł, że wierzytelność Dyrektora Izby Celnej jest bezzasadna, a zatem powinno nastąpić umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Jednocześnie pełnomocnik skarżącej wskazał, że wnioski skarżącej o wznowienie postępowania oraz stwierdzenia nadpłaty są "przekładane w czasie". Wobec tego wskazano na naruszenie art. 125 § 1 ust. 1 Ppsa, przypominając, że skarżąca "składała wniosek o zawieszenie postępowania z urzędu albowiem rozstrzygnięcie tej sprawy zależy od wyniku innych toczących się postępowań administracyjnych. Wystąpiła bowiem w dniu 25 stycznia 2007 r. z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją w sprawie podatku akcyzowego, a w dniu 24 stycznia 2007 r. z żądaniem stwierdzenia nadpłaty podatku akcyzowego.

Mając powyższe na uwadze w skargach kasacyjnych wywiedziono, że "skoro bezczynność organów trwa i nic nie wskazuje by miała się zakończyć, obowiązkiem sądu administracyjnego orzekającego jako sąd wspólnotowy (...) jest ochrona praw podmiotowych obywateli w tym skarżącej i zagwarantowanie jej pełnej efektywności tu i teraz".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne nie zawierają usprawiedliwionych podstaw i jako takie podlegają oddaleniu.

Tytułem wstępu wskazać należy, że stosownie do art. 183 § 1 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi.

Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest także wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dodatkowo należy wskazać, że w sytuacji gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania (czyli tak jak na gruncie rozpoznawanej sprawy); to w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2005 r., sygn. akt FSK 618/04, ONSAiWSA 2005/6/120).

Oceniając zatem sformułowany w skargach kasacyjnych zarzut naruszenia art. 125 § 1 pkt 1 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie jest on zasadny.

Zgodnie z tym przepisem Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Po pierwsze, przypomnienia wymaga zatem, że stanowisko na temat wniosków o zawieszenie postępowań sądowych, zawartych w pismach z 14 sierpnia 2007 r., Sąd pierwszej instancji zajął w uzasadnieniach zaskarżonych wyroków (s. 6). Sąd ten uznał, ze rozpoznanie ww. wniosków byłoby zarówno przedwczesne, jak i pozbawione podstaw prawnych.

Po drugie stwierdzić należy, że zarzut braku zastosowania art. 125 § 1 pkt 1 Ppsa, aby mógł zostać uznany za skuteczny musi być skorelowany z zarzutami skargi kasacyjnej dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, przy jednoczesnym założeniu, że brak zawieszenia postępowania sądowego mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. na odmienne rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Tak rozumianego naruszenia ww. przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w rozpatrywanych sprawach nie dostrzegł.

Z orzecznictwa sądowego wynika bowiem, że uruchomienie nadzwyczajnych środków, zmierzających do wzruszenia decyzji podatkowych, nie daje podstaw do przerwania postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z 6 marca 2001 r., sygn. akt III SA 47/00, LEX nr 50361; wyrok NSA z 17 stycznia 2001 r., sygn. akt SA/Sz 1636/99, LEX nr 49798).

Dodatkowo należy podnieść, że w przepisie art. 125 § 1 pkt 1 Ppsa, chodzi o sytuację, w której występuje zagadnienie prejudycjalne pozostające w bezpośrednim związku z rozpoznawaną sprawą, a sąd nie jest władny samodzielnie tego zagadnienia rozstrzygnąć, przy czym celowość zawieszenia postępowania pozostawiona jest ocenie tegoż sądu.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanych spraw stwierdzić należy, że ani wystąpienie przez Skarżącą z żądaniem o stwierdzenie nadpłaty w związku z wyrokiem ETS w sprawie C-313/05, ani wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Naczelnika Urzędu Celnego, nie stanowiły dla niniejszej sprawy dotyczącej zawieszenia postępowania egzekucyjnego, zagadnienia wstępnego koniecznego do rozpoznania wniesionych przez skarżącą skarg.

Sąd administracyjny dokonuje bowiem kontroli działalności administracji w granicach danej sprawy, uwzględniając przy tym stan faktyczny i prawny objęty zaskarżonym aktem.

W świetle powyższych wywodów na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia art. 56 § 1 pkt 1 i § 5 upea.

W myśl powyższego przepisu postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu:

- w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej (pkt 1);

- w innych przypadkach przewidzianych w ustawach (pkt 5).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pierwsza z przesłanek w sprawie nie zachodzi, z akt sprawy nie wynika bowiem aby doszło w niej do wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku czy wreszcie rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej.

O nieskuteczności zarzutu naruszenia art. 56 § 1 pkt 5 upea zdecydował zaś fakt nie wskazania przez pełnomocnika skarżącej konkretnej ustawy, z której wynikałby obowiązek zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

Wprawdzie w uzasadnieniach skarg kasacyjnych postawiony został zarzut braku umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale nie wskazano żadnej konkretnej jednostki redakcyjnej art. 59 upea. Przypomnieć należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do zastępowania wnoszącego skargę kasacyjną w formułowaniu zarzutów kasacyjnych pod adresem Sądu pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 184 Ppsa Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na tej podstawie Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach, w pkt 2 sentencji wyroku, orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1) Ppsa.