Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 395/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 39 ust. 1 i 2, art. 8, art. 41 pkt 1, art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2022 r. sprawy ze skargi L. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022 r. [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] czerwca 2022 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania L. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza [...] i Gminy B.-Z. z [...] kwietnia 2022 r. orzekającej o odmowie ustalenia na rzecz L. W. prawa do pomocy finansowej w postaci: specjalnego zasiłku celowego na dopłatę do kosztów ponoszonych za wynajęcie mieszkania przy ul. [...] w B. , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że jak wynika z akt sprawy, w szczególności z przeprowadzonego 1 kwietnia 2022 r. wywiadu środowiskowego L. W. ma 63 lata, jest rozwiedziony, ma trzech dorosłych synów, z którymi od wielu lat nie utrzymuje kontaktu. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się ze świadczenia rentowego pobieranego z ZUS w wysokości 853,73 zł miesięcznie (dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku – t.j. z lutego 2022 r.).

Mając na uwadze powyższe Kolegium wskazało, że dochód odwołującego przekracza uprawniające do zasiłku celowego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynoszące 776 zł. Ponieważ strona nie spełniła wymagań, kwalifikujących do bezzwrotnych świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym zasiłków celowych, organ I instancji ocenił sytuację strony pod kątem możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U.2021.2268 ze zm.) dalej zwanej "u.p.s.". Organ II instancji zaznaczył, że przyznanie świadczenie na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy, jednak dowody zgromadzone w sprawie przemawiają za przyjęciem poglądu, że w niniejszej sprawie organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

Kolegium podało, że organ I instancji w swoich wyjaśnieniach zawartych w piśmie z 2 maja 2022 r. wskazał, że L. W. od 2 marca 2022 r. wynajął mieszkanie przy ul. [...] w B. Z. . Umowa podnajmu lokalu dotyczy jednego pokoju przeznaczonego do wyłącznego używania, a także kuchni, łazienki, toalety i przedpokoju przeznaczonych do wyłącznego używania z innymi lokatorami. Strona wyraziła zgodę na miesięczną opłatę w wysokości 1.200 zł, pomimo że jej miesięczny dochód wynosi 853,73 zł. Wnioskodawca mieszkanie to wynajął bez wcześniejszego poinformowania MGOPS w B. Z. , nie biorąc pod uwagę, że posiadane do dyspozycji środki finansowe są niewystarczające na pokrycie kosztów podnajmu. Organ wskazał, że w zawartej umowie podnajmu mieszkania L. W. oświadczył, że w chwili natychmiastowego opuszczenia lokalu czy w przypadku wygaśnięcia umowy lub niedostosowania się do umowy, wyprowadza się pod adres Halinów ul. [...]. Organ podał również, że dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. Dodał, że nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.

Ponadto organ I instancji w piśmie z 7 czerwca 2022 r. (data wpływu do SKO) poinformował, że w kwietniu 2022 r. zasiłek celowy specjalny był przyznany 6 rodzinom. Łączna kwota wypłaconych zasiłków wyniosła 880 zł. Pomoc dla osób samotnie gospodarujących została przyznana w wysokości od 150 zł do 200 zł z powodu długotrwałej choroby, niepełnosprawności czy choroby onkologicznej, z przeznaczeniem na dofinansowanie do poniesionych kosztów leczenia, zakup żywności, opału lub opłaty za energię elektryczną lub gaz. Natomiast pomoc dla rodzin została przyznana w wysokości od 100 zł do 200 zł, z powodu długotrwałej choroby, bezrobocia i samotnego wychowywania dzieci, z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów leczenia, zakup odzieży i obuwia lub środków czystości.

Kolegium dodało, że z akt sprawy wynika, że L. W. pozostaje w stałym zainteresowaniu MGOPS w B. Z. . Organ bowiem, po wypadku komunikacyjnym, któremu odwołujący uległ w sierpniu 2021 r. i pozostawał w bezdomności, skierował L. W. do schroniska dla osób bezdomnych i zagrożonych bezdomnością z usługami opiekuńczymi w Morawianach, gdzie wnioskodawca przebywał od 1.10.2021 r. do 31.12.2021 r. K. jego stan zdrowia uległ poprawie, od 1.01.2022 r. do 17.02.2022 r. przebywał w noclegowni MGOPS w B. Z. . Ponieważ noclegownia ta przeznaczona jest dla bezdomnych mężczyzn z terenu miasta i gminy B.-Z., stronie zaproponowano skierowanie do Schroniska dla bezdomnych z usługami opiekuńczymi w Nizinach, na co ten nie wyraził zgody, natomiast wyraził zgodę na skierowanie do schroniska dla bezdomnych mężczyzn w K. ul. [...], gdzie został dowieziony 18 lutego 2022 r. Jednak 1 marca 2022 r. z tego schroniska został usunięty za rażące naruszenie regulaminu placówki. Jednocześnie organ nadmienił, że z każdej placówki, w której wnioskodawca przebywał przychodziły do MGOPS w B. Z. informacje, że zachowuje się on skandalicznie, stosuje agresję słowną w stosunku do personelu oraz współmieszkańców i przyjmuje postawę roszczeniową.

Mając na uwadze powyższe w ocenie Kolegium brak jest podstaw do zarzucenia organowi pomocy społecznej, że pozostawił odwołującego bez koniecznego wsparcia. Jakkolwiek zaskarżoną decyzją odmówił pomocy w postaci zasiłku celowego specjalnego w formie finansowej, niemniej jednak nie odmówił pomocy w formie skierowania do wybranego przez odwołującego schroniska dla bezdomnych, z którego został usunięty z uwagi na rażące naruszenie regulaminu placówki. W ocenie Kolegium, MGOPS w B. Z. stara się wspierać trudną sytuację odwołującego, natomiast sam odwołujący tę pomoc neguje.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję L. W. podał, że musiał wynająć mieszkanie, gdyż w schronisku dla bezdomnych mężczyzn w K. ul. [...], gdzie go skierowano, były złe warunki higieniczne przez co dostał alergii skórnej na całym ciele i musiał się leczyć, co pociągnęło za sobą koszty w wysokości 400 zł, a jego zasiłek wynosi 912, 49 zł. Ponadto leczy się też na inne choroby przez co kupuje dużo lekarstw. Skarżący stwierdził, że ma zadłużenie mieszkania i grozi mu opuszczenie lokalu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi (art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem skierowanego do organu pomocy społecznej wniosku skarżącego z 18 marca 2022 r., była prośba o udzielenie dopłaty do wynajętego przez skarżącego mieszkania. Wniosek ten został trafnie zakwalifikowany przez organy obu instancji jako dotyczący udzielenia pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak to niespornie i prawidłowo ustaliły organy, dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, co zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. uniemożliwiało przyznanie zasiłku celowego. W tej sytuacji organy prawidłowo rozważyły możliwość przyznania mu specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., który jest szczególną formą zasiłku celowego wyłączoną z ograniczenia wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. dotyczącego kryterium dochodowego. Zgodnie bowiem z art. 41 pkt 1 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Należy zaznaczyć, że organy obu instancji ograniczyły się w sentencjach swoich decyzji do rozstrzygnięcia w kwestii prawa do specjalnego zasiłku celowego, mimo że rozstrzygały również w kwestii przyznania zasiłku celowego. Ponadto z tytułu decyzji organu I instancji wynika, że decyzja ta została wydana w sprawie zasiłku celowego. Ponieważ jednak uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że rozstrzygnięciem organów objęto oba powyższe świadczenia, a wobec niewątpliwego niespełnienia przez skarżącego kryterium dochodowego nie było wątpliwości co do braku podstaw do przyznania zasiłku celowego - uchybienie polegające na braku rozstrzygnięcia w sentencji obu zaskarżonych decyzji również o zasiłku celowym, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Dlatego nie mogło spowodować uchylenia zaskarżonej decyzji.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że niezdefiniowane ustawowo pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku należy pojmować jako sytuację wyjątkową. Użycie sformułowania "szczególnie" oznacza, że nie wystarczy ustalenie wystąpienia po stronie osoby ubiegającej się o pomoc – nawet uzasadnionej – potrzeby udzielenia pomocy, ale muszą wystąpić nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy. Jej udzielenie musi być zatem dla osoby wnioskującej o taką pomoc czymś absolutnie niezbędnym i wyjątkowym w danej sytuacji, przy czym potrzeba ta winna być uzasadniona nie tylko z jej subiektywnego punktu widzenia, ale przede wszystkim przy zastosowaniu obiektywnych kryteriów oceny. Przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por.m.in. wyroki: NSA z 27 maja 2020 r., I OSK 1363/19, I OSK 2245/19, z 25 maja 2020 r., I OSK 1890/19, wyrok WSA w Kielcach z 18 lutego 2021 r., II SA/Ke 705/20).

Dokonując oceny sytuacji skarżącego w oparciu o wskazane wyżej kryteria wypracowane w orzecznictwie, które sąd orzekający w pełni akceptuje, należy podzielić stanowisko organów, że nie sposób uznać, że w kontrolowanej sprawie mamy do czynienia z tak rozumianym szczególnie uzasadnionym przypadkiem, o jakim mowa w art. 41 u.p.s. Za takim stanowiskiem przemawia zarówno charakter wniosku wysokość żądanego świadczenia oraz okoliczności sprawy.

Stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3).

Przedmiot wniosku skarżący określił jako dopłatę do wynajętego mieszkania, co w okolicznościach niniejszej sprawy, nie stanowi niezbędnej potrzeby, możliwej do sfinansowania ze środków przeznaczonych na pomoc społeczną na zasadach specjalnych. Przede wszystkim bowiem należy podkreślić, że potrzeby mieszkaniowe skarżącego są zaspokajane przez MGOPS w B. Z. . Jak bowiem wynika z niewadliwych ustaleń faktycznych organu I instancji, organ ten w 2021 r. skierował skarżącego do schroniska dla osób bezdomnych i zagrożonych bezdomnością z usługami opiekuńczymi w M. , potem skarżący przebywał w noclegowni MGOPS w B. Z. , a następnie organ ten skierował L. W. do schroniska dla bezdomnych mężczyzn w K. ul. [...], gdzie został dowieziony 18 lutego 2022 r. i przebywał do 1 marca 2022 r. Z tego schroniska skarżący został usunięty z powodu rażącego naruszenia regulaminu placówki. Z kolei skarżący twierdzi, że zrezygnował sam z powodu złych warunków higienicznych i, bez poinformowania MGOPS w B. Z. wynajął mieszkanie w B. Z. .

Niezależnie jednak od przyczyn opuszczenia schroniska w K., należy zaznaczyć, że na skutek kierowania skarżącego przez organ I instancji do różnych placówek świadczących usługi schronienia i noclegu, skarżący ma gdzie mieszkać, co w konsekwencji oznacza, że nie domaga się on zaspokojenia najpilniejszej potrzeby bytowej, która jest czymś absolutnie niezbędnym w jego sytuacji osobistej, a tylko takie okoliczności uzasadniają przyznanie świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego. W tym miejscu należy podnieść, że nawet złe warunki panujące w schronisku, nie stanowią podstawy do wynajęcia mieszkania, lecz ewentualnie mogą być one podstawą do zmiany schroniska. Natomiast z całą pewnością niezadowalające warunki mieszkaniowe w schronisku - nie mogą być uznane za szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 41 u.p.s. Trzeba także dodać, że pomoc ze strony Państwa nie może stanowić sposobu na podniesienie stopy życiowej i wyrównanie wszystkich niedostatków, jakimi dotknięta jest dana osoba.

Odnośnie wysokości żądanego świadczenia, to choć skarżący nie sprecyzował, jakiej dopłaty oczekuje, należy przyjąć, że skoro miesięczna opłata za podnajmowany przez niego samodzielny pokój wraz z dzieloną kuchnią, łazienką i przedpokojem wynosi 1200 zł, a jego miesięczny dochód, jak wynika ze skargi, wynosi 912,49 zł, to dopłata winna wynosić minimum 300 zł miesięcznie. Taka kwota w bardzo wyrazisty sposób odbiega od przedstawionych przez organ I instancji w piśmie z 3 czerwca 2022 r. kwot zasiłków celowych specjalnych wypłacanych na obszarze właściwości Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. Z. , które przeznaczane są na dofinansowanie kosztów leczenia, zakupu żywności, opału, gazu oraz energii elektrycznej (a więc na bezpośrednie zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych) i wyniosły w kwietniu 2022 r. od 150 zł do 200 zł. Wobec pozostawania wielu osób objętych pomocą powyższego Ośrodka, w sytuacji materialnej i życiowej znacznie trudniejszej od sytuacji skarżącego, przyznanie mu zasiłku we wskazanych okolicznościach byłoby nieadekwatne do możliwości finansowych tego Ośrodka i naruszałoby zasady sprawiedliwości społecznej.

Reasumując, dopłata do wynajętego mieszkania, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie jest wydatkiem pierwszej potrzeby, ani też wydarzeniem tego rodzaju, że można je zakwalifikować jako szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie pomocy, o jakiej mowa w art. 41 u.p.s.

Ponieważ podniesione w skardze kwestie nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.