Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 35/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...] Minister Gospodarki, po rozpatrzeniu wniosku B. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2014 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r., nr [...].

Zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] października 2014 r., nr [...] Minister Gospodarki nie stwierdził nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r., nr [...] w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa G. S.A. [...], w części dotyczącej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], o łącznej powierzchni [...] m2, objętej Księgą Wieczystą [...], tom [...] wykaz L. [...]. W uzasadnieniu wskazano, że G., należąca do H. S.A. została przejęta na własność Państwa, zgodnie z istotą nacjonalizacji - wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami. Nieruchomość, stanowiąca własność spółki akcyjnej, prowadzącej znacjonalizowaną gorzelnię owocową i fabrykę wódek stanowiła składnik majątkowy tego przedsiębiorstwa, w rozumieniu art. 40 k.h., w związku z art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej. Orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r. nie naruszało zatem rażąco prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

B. W. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2014 r. Wnioskodawca zarzucił pominięcie przy rozpoznawaniu sprawy istotnych okoliczności prawnych, a w szczególności faktu, że decyzją z dnia [...] stycznia 1948 r., nr [...] nr rep. [...], Główna Komisja ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw skreśliła z wykazu przedsiębiorstw przeznaczonych do upaństwowienia przedsiębiorstwo G. S.A. [...], Minister Skarbu złożył wniosek o wznowienie postępowania nacjonalizacyjnego po terminie, a w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu na okoliczność, że postępowanie nacjonalizacyjne po skreśleniu przedsiębiorstwa z wykazu przedsiębiorstw przeznaczonych do nacjonalizacji, zostało wznowione. Ponadto zarzucił naruszenie art. 75a ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 w sprawie trybu przejmowania przedsiębiorstw na rzecz Państwa, polegające na pominięciu przy rozpoznawaniu sprawy dyspozycji tego przepisu stwierdzającej, że protokół zdawczo - odbiorczy jest integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa i w związku z tym pominięcie przy rozpoznawaniu sprawy zarzutów stawianych przeciwko orzeczeniu Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] sierpnia 1951 r., nr [...] w części orzekającej o przejęciu na własność Państwa G. S.A, a w konsekwencji naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., polegające na niezastosowaniu, mimo braku podstawy prawnej do wydania przez Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości orzeczenia z dnia [...] czerwca 1967 r., nr [...], w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa G. S.A. [...].

Decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...] Minister Gospodarki utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2014 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wnioskiem z dnia 15 maja 2008 r. B. W. i M. C. zwrócili się do Ministra Gospodarki o stwierdzenie nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa G. S.A. (w likwidacji) z siedzibą w [...], w części dotyczącej ustalenia, że częścią składową ww. przedsiębiorstwa jest nieruchomość położona w [...] przy ul. [...].

Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] października 2008 r., Minister Gospodarki odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie, wskazując na brak istnienia po stronie wnioskodawców interesu prawnego. W wyniku złożonej przez wnioskodawców skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 11/09, uchylił ww. decyzje wskazując, że skarżący posiadają interes prawny uzasadniający ich przymiot strony w tym postępowaniu. Skarga kasacyjna od ww. wyroku została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 94/11. Sąd przesądził, że "niewątpliwie Przedsiębiorstwo G. S.A. do czasu zawarcia umowy sprzedaży z dnia [...] maja 1996 r. miało legitymację i przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. do występowania w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r., w tym, w części dotyczącej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Z chwilą zawarcia umowy sprzedaży z dnia [...] maja 1996 r. uprawnienia te w zakresie tej nieruchomości przeszły na nabywców w drodze następstwa prawnego.

Organ wskazał, że złożony przez B. W. wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] sierpnia 1951 r., nr [...] o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa "G. S.A., [...], ul. [...]", Minister Gospodarki przekazał w dniu 15 listopada 2012 r. do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jako organu właściwego. Z wnioskiem z dnia 30 października 2012 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] sierpnia 1951 r., nr [...] do Ministra Gospodarki wystąpiła również spółka H. S.A. z siedzibą w [...]. Wniosek ten został również przekazany wg właściW.ci do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Minister wyjaśnił, że orzeczeniem Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] sierpnia 1951 r., nr [...] przedsiębiorstwo zostało przejęte na własność Państwa, w trybie art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

Protokołami zdawczo-odbiorczymi z dnia 5 i 26 marca 1952 r. oraz z dnia 2 lutego 1954 r. objęto poszczególne składniki majątkowe przedsiębiorstwa. Jako składnik majątkowy wskazano m.in. nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], stanowiącą w dacie wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego własność ww. spółki kapitałowej oraz nieruchomości tej spółki położone w [...] ul. [...] i ul. [...].

W dniu [...] maja 1952 r. Minister Przemysłu Rolnego i Spożywczego wydał orzeczenie o zatwierdzeniu ww. protokołów zdawczo-odbiorczych z dnia 5 i 26 marca 1952 r., z wyłączeniem m.in. nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...] - z uwagi na okoliczność, że "stanowi własność Państwa jako przejęta na mocy orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r. jako składnik majątkowy przedsiębiorstwa C. w [...] ".

Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zwrócił w dniu 30 czerwca 1953 r. Ministrowi Przemysłu Spożywczego i Skupu ww. orzeczenie bez parafy, wskazując, że "z załączonych do akt sprawy planów budynków stojących na wyżej opisanej nieruchomości gruntowej (ul. [...] w [...]) wynika, że przedsiębiorstwo obecnie przejmowane, jak i "C." zajmują w tych budynkach pomieszczenia na różnych kondygnacjach, w ten sposób, że podział tych budynków jest wykluczony. Dlatego skoro nieruchomość ta stanowi własność przedsiębiorstwa przejmowanego i skoro to przedsiębiorstwo ma pomieszczenie w budynkach stojących na tej nieruchomości, a więc nieruchomość służyła i służy do spełnienia zadań produkcyjnych tego przedsiębiorstwa, obojętnym jest dla istoty sprawy okoliczność, że część tych budynków zajmuje inne przedsiębiorstwo, w danym przypadku "C". W tych warunkach są podstawy do objęcia tej nieruchomości jako składnika majątkowego przejmowanego przedsiębiorstwa".

W dniu [...] czerwca 1955 r. Minister Przemysłu Rolnego i Spożywczego wydał orzeczenie w sprawie zatwierdzenia ww. protokołów zdawczo-odbiorczych przedsiębiorstwa. PPKPG zwrócił w dniu 8 czerwca 1958 r. bez zatwierdzenia ww. orzeczenie do Ministerstwa Przemysłu Spożywczego i Skupu, stwierdzając, że "o ile objęcie jako składnik majątkowy powyższego przedsiębiorstwa nieruchomości przy ul. [...] jest prawidłowe - to objęcie dodatkowym protokółem zdawczo-odbiorczym z dnia 2 lutego 1954 r. jako składnik majątkowy powyższego przedsiębiorstwa dwóch nieruchomości przy ul. [...] Nr [...] i przy ul. [...] nr [...] - nie znajduje uzasadnienia w aktach sprawy".

Przewodniczący Komitetu Drobnej Wytwórczości wydał, w dniu [...] czerwca 1967 r., orzeczenie w sprawie zatwierdzenia protokołów zdawczo - odbiorczych znacjonalizowanego przedsiębiorstwa z dnia 5 i 26 marca 1952 r. oraz 2 lutego 1954 r., stwierdzając, że składniki majątkowe nimi objęte stanowią część składową ww. przedsiębiorstwa i zostają przejęte na własność Państwa, z wyjątkiem nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...], dawniej [...] i przy ul. [...]. Natomiast przeszła na własność Państwa wraz z przedsiębiorstwem nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], która według zaświadczenia Sądu Powiatowego dla [...] ldz. [...] zapisana jest w Księdze Wieczystej [...] tom [...], karta [...]. Nieruchomość ta przeszła na własność Państwa z zabudowaniami i urządzeniami znajdującymi się na niej. Minister wyjaśnił, że wskazane orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości nie posiada parafy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, gdyż na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o utworzeniu przy Radzie Ministrów Komisji Planowania i o zniesieniu Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, zniesiono przewidziane w ustawach szczególnych wymaganie uzyskania zgody wskazanego wyżej organu lub porozumienia z nim.

Decyzją z dnia [...] listopada 1995 r., Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] sierpnia 1951 r., nr [...]. Decyzja została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 1996 r., sygn. akt IV SA 1701/95. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, decyzją z dnia [...] lipca 1996 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] listopada 1998 r., odmówił wygaszenia przedmiotowego orzeczenia. Skarga na tę ostatnią decyzję została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 lutego 2001 r., sygn. akt. IV SA 2654/98. Sąd w wyroku tym przesądził, że "Wbrew stanowisku skarżącego zaniedbanie i brak ujawnienia w księdze wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela majątku G. w [...], na podstawie art. 3 ust. 1 lit. A i art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. - nie stanowią podstawy do uznania, że orzeczenie Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] sierpnia 1951 r. stało się bezprzedmiotowe. Także nowa okoliczność jaka zaistniała wskutek wydania przez Urząd Dzielnicowy [...] w dniu [...] października 1990 r. decyzji przywracającej Firmie H. zarząd nieruchomością przy ul. [...] w [...] nie ma żadnego istotnego znaczenia dla zmiany stanu prawnego nieruchomości. Przyjęta bowiem w trybie ww. ustawy nacjonalizacyjnej pozostaje własnością Skarbu Państwa, bez względu na to kto jest jej administratorem bądź zarządcą".

Jednocześnie, decyzją z dnia [...] listopada 1996 r., Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego, w części dotyczącej przedmiotowego przedsiębiorstwa. Decyzją z dnia [...] listopada 1996 r., Minister odmówił także, na podstawie art. 155 k.p.a., uchylenia orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] sierpnia 1951 r., nr [...].

Aktem notarialnym z dnia [...] maja 1996 r., likwidator ww. spółki akcyjnej zbył nieruchomość położoną przy ul. [...] na rzecz B. W. oraz M. i J. C. Jak wskazał organ, aktualnie w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości wpisane jest prawo własności po 1/2 udziału na rzecz B. W. i M. C. B. W. i M. C. zbyli odrębne prawo własności lokali na rzecz: H. M., D. M., K. M., A. sp. z o.o. z siedzibą w [...].

Organ wskazał, że podnoszone w toku postępowania zarzuty wnioskodawców dotyczące "bezwzględnej nieważności" ww. orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1951 r., nie mogą być przedmiotem oceny w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r. Orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] sierpnia 1951 r. wywołujące skutek rzeczowy w postaci przejęcia przez Państwo prawa własności przedsiębiorstwa jest w obrocie prawnym i było przedmiotem oceny w postępowaniu przed Ministrem Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Orzeczenie właściwego ministra, wydane na podstawie art. 75 a rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstwa na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm.) posiada charakter formalny, potwierdzając prawidłoW.ć sporządzenia protokołu zdawczo - odbiorczego z faktycznego przejęcia przez państwowe jednostki organizacyjne poszczególnych składników majątkowych. Orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego ww. przedsiębiorstwa, w części dotyczącej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] o łącznej powierzchni [...] m2, podlega zatem ocenie, w postępowaniu nadzwyczajnym prowadzonym na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w kontekście prawidłowego ujęcia ww. nieruchomości jako składnika majątkowego znacjonalizowanego przedsiębiorstwa w zatwierdzonych tym orzeczeniem protokołach zdawczo-odbiorczych.

Organ zaznaczył, że w toku postępowania nacjonalizacyjnego zostały wydane dwie odrębne decyzje administracyjne, na podstawie różnych przepisów prawa. W odniesieniu do tych decyzji zostały wszczęte dwa oddzielne postępowania w sprawie stwierdzenia ich nieważności. Zarzut pominięcia faktu, iż Minister Skarbu złożył wniosek o wznowienie postępowania nacjonalizacyjnego po terminie, a w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu na okoliczność, że postępowanie nacjonalizacyjne po skreśleniu przedsiębiorstwa z wykazu przedsiębiorstw przeznaczonych do nacjonalizacji, zostało wznowione, mógłby zostać postawiony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu lub przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa, gdyż w takim postępowaniu wady postępowania nacjonalizacyjnego, które poprzedzało wydanie decyzji o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, mogłoby zostać wzięte pod uwagę, przy ocenie prawidłoW.ci decyzji nacjonalizacyjnej. Takie postępowanie było prowadzone przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, które nie zakończyło się stwierdzeniem, że decyzja nacjonalizacyjna została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swej właściW.ci. Minister Gospodarki w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o zatwierdzeniu protokołu zdawczo - odbiorczego nie może oceniać dodatkowo również prawidłoW.ci wydania decyzji nacjonalizacyjnej przez poprzednika prawnego Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Minister wyjaśnił, że w postępowaniu nacjonalizacyjnym, zakończonym orzeczeniem o przejęciu lub przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa, nie dokonywano konkretyzacji, jakie mienie stanowi składnik majątkowy przejmowanego przedsiębiorstwa a status własnościowy przedsiębiorstwa był istotny w szczególności w aspekcie dokonywanej kwalifikacji prawnej nacjonalizacji przedsiębiorstwa, na podstawie art. 2 bądź art. 3 ww. ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. Konkretyzacja poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa następowała poprzez sporządzenie w trybie § 73-75 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. protokołu zdawczo-odbiorczego z przejęcia przedsiębiorstwa przez "osoby lub organizacje gospodarcze". Orzeczeniem wydawanym zaś na podstawie § 75a ww. rozporządzenia przywoływanego rozporządzenia właściwy minister ustalał, jakie składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo-odbiorczym stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa. Orzeczenie nie wywoływało skutków rzeczowych. Zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy stawał się częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu (art. 2 ustawy nacjonalizacyjnej) lub przejęciu (art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej) przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Tym samym, w niniejszej sprawie, skutek w postaci przejęcia prawa własności wywarło dopiero orzeczenie Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] sierpnia 1951 r., nr [...] o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa G. S.A., które pozostaje w obrocie prawnym.

Dalej organ nadzorczy podniósł, że na własność Państwa przechodziły, w myśl ww. art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, te składniki, które wskazano w art. 40 § 1 kodeksu handlowego od pkt 1 do 5, w tym nieruchomości i ruchomości należące do kupca. Z opisu technicznego przedsiębiorstwa, sporządzonego w dniu 31 grudnia 1951 r., wynika że na nieruchomości położonej przy ul. [...] znajdywały się: budynek frontowy mieszkalny, budynki biurowy boczny oraz fabryczny, które posiadają piwnice magazynowo-fabryczne, budynek kotłowni oraz budynek oficynowy magazynowy i "piwnice podwórzowe" przeznaczone jako pomieszczenia produkcyjne oraz komin fabryczny o wys. 36 m. Protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 25 lutego 1950 r. przedsiębiorstwa "C." [...] potwierdza, że na ww. nieruchomości mieściły się dwa działy przedsiębiorstwa firmy H. S.A. - [...] oraz [...], biura administracyjne, natomiast w "oficynie frontowej" były mieszkania pracownicze "w przeważającej części" zajmowane przez pracowników firmy H. S.A.

Minister podkreślił, że skoro w dacie bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego przedsiębiorstwo stanowiło własność spółki akcyjnej - jako całokształt zorganizowanych składników majątkowych i niemajątkowych - należy stwierdzić, iż przedmiotowa nieruchomość "należała do" przedsiębiorstwa i była wykorzystywana w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W konsekwencji protokołami zdawczo-odbiorczymi objęto składnik przedsiębiorstwa – nieruchomość przy ul. [...].

Organ zaznaczył, że z faktu, iż po zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, zatwierdzony protokół stawał się integralną częścią orzeczenia nacjonalizacyjnego, nie wynika by decyzja o przejęciu lub przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa oraz decyzja o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego stanowiły jedną decyzję administracyjną. Spełnianie przez dane przedsiębiorstwo kryterium upaństwowienia, czy też ewentualne wady postępowania nacjonalizacyjnego mogą być brane pod uwagę i oceniane wyłącznie w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, na podstawie której przedsiębiorstwo przeszło na rzecz Państwa. Zarzuty stawiane przeciwko ww. orzeczeniu z dnia [...] sierpnia 1951 r., nr [...], będącemu odrębną decyzją administracyjną od decyzji o zatwierdzeniu protokołu zdawczo - odbiorczego, nie mogą być brane pod uwagę w niniejszym postępowaniu. Jak bowiem wyżej podniesiono, w sytuacji, gdy orzeczenie nr [...] nie zostało skutecznie podważone przed właściwym organem w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności i nadal znajduje się ono w obrocie prawnym – organ nadzoru nie może go kwestionować.

Minister podniósł, że w chwili wydania przez Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości orzeczenia z dnia [...] czerwca 1967 r. istniała zarówno podstawa prawna orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, tj.: art. § 75a ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. jak i wymagane do wydania tego orzeczenia: objęcie ww. przedsiębiorstwa nacjonalizacją, wydanie decyzji o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa oraz sporządzenie protokołu zdawczo- odbiorczego. Prawidłowe jest twierdzenie wnioskodawcy, że ważność decyzji deklaratoryjnej zatwierdzającej protokół zdawczo-odbiorczy jest w sposób bezpośredni zależna od ważności wcześniejszej decyzji o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa. Jednak stwierdzenia nieważności jakiejkolwiek decyzji administracyjnej nie można domniemywać. Fakt, że decyzja nacjonalizacyjna jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa może być stwierdzony tytko przez właściwy organ administracji publicznej.

B. W., reprezentowany przez radcę prawnego A. K., złożył skargę na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2015 r., zarzucając jej:

1) pominięcie przy rozpoznaniu sprawy istotnych okoliczności prawnych a w szczególności faktu, że decyzją z dnia [...] stycznia 1948 r., [...] nr rep. [...] Główna Komisja do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw skreśliła z wykazu przedsiębiorstw przeznaczonych do upaństwowienia przedsiębiorstwo G. S.A. [...], Minister Skarbu złożył wniosek o wznowienie postępowania nacjonalizacyjnego po terminie, a w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu na okoliczność, że postępowanie nacjonalizacyjne po skreśleniu przedsiębiorstwa G. S.A. [...] z wykazu przedsiębiorstw przeznaczonych do nacjonalizacji zostało wznowione;

2) naruszenie art. 75a ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu przejmowania przedsiębiorstw na własność Państwa (dodany rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 kwietnia 1948 r. o zmianie rozporządzenia RM z dnia 30 stycznia 1947 r. - Dz.U. Nr 25 poz. 170) polegające na pominięciu przy rozpoznawaniu sprawy dyspozycji tego przepisu stwierdzającej, że protokół zdawczo-odbiorczy jest integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, i w związku z tym pominięcie przy rozpoznawaniu sprawy zarzutów skierowanych przeciwko orzeczeniu nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] sierpnia 1951 r. w części orzekającej o przejęciu na własność Państwa G. S.A.;

3) naruszenie art. 156 § 1 punkt 2 k.p.a. polegającą na jego niezastosowaniu, mimo braku podstawy prawnej do wydania przez Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości orzeczenia z dnia [...] czerwca 1967 r., nr [...] w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo odbiorczego przedsiębiorstwa G. S.A. [...].

Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2015 r. i stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej - orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymał stanowisko zawarte w decyzji z dnia [...] września 2015 r.

Pełnomocnik skarżącego radca prawny A. K., w piśmie z dnia 22 marca 2016 r. (data wpływu do Sądu) stanowiącym uzupełnienie skargi wniósł o:

a) zobowiązanie Ministra Gospodarki, w trybie art. 48 § 2 zdanie ostatnie p.p.s.a. do złożenia do akt uwierzytelnionego odpisu zarządzenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] grudnia 1950 r. o wznowieniu postępowania nacjonalizacyjnego firmy G. S.A., który to dokument pozostaje w dyspozycji organu, znajduje się w kopii akt Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi przekazanych Ministrowi Gospodarki do sprawy, przy piśmie z dnia 13 stycznia 2012 r.,

b) przeprowadzenie na rozprawie w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu z dokumentu, zarządzenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia 22 grudnia 1950 r. o wznowieniu postępowania nacjonalizacyjnego firmy G. S.A., którego fotokopię załączył.

Jedocześnie sprecyzował wnioski skargi w ten sposób, że wniósł o:

a) uchylenie zaskarżonej decyzji [...] września 2015 r. utrzymującej w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] października 2014 r. w przedmiocie nie stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r. w związku z naruszeniem przez organ przepisów prawa, a w szczególności art. 75 i 77 § 1 k.p.a. dających podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 punkt 1 litera (b) p.p.s.a.) oraz inne naruszenie przepisów postępowania a w szczególności art. 7 k.p.a. (art. 145 § 1 punkt 1 litera (e) p.p.s.a.);

b) stwierdzenie w trybie art. 145 § 1 punkt 2 p.p.s.a. nieważności decyzji Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r.;

c) stwierdzenie w trybie art. 145 § 1 punkt 2 p.p.s.a. nieważności decyzji Orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] sierpnia 1951 r. (M.P. 1951 nr 95 poz. 1331), albo

d) uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2015 r. utrzymującej w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] października 2014 r. w przedmiocie nie stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r. w całości i zobowiązanie Ministra Gospodarki w trybie art. 145a § 1 p.p.s.a. do wydania w terminie 14 dni decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r. oraz Orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] sierpnia 1951 r. (M.P. 1951 nr 95 poz. 1331) wobec stwierdzenia zarządzenia wznowienia postępowania nacjonalizacyjnego przedsiębiorstwa G. S.A. z uchybieniem terminu o którym mowa w § 68 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność państwa (Dz.U. 1947 nr 16 poz. 62) i nieważności wszelkich decyzji i czynności zapadłych w toku tego postępowania po jego nieważnym wznowieniu.

Pełnomocnik skarżącego radca prawny A. K., w piśmie z dnia 4 kwietnia 2016 r. (data wpływu do Sądu) wniósł o połączenie do wspólnego rozpoznania na zasadzie art. 111 § 2 p.p.s.a. niniejszej sprawy sygn. akt I SA/Wa 35/16 ze sprawą ze skargi B. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] utrzymującą w mocy swoją wcześniejszą decyzję, postanowienie z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności Orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] sierpnia 1951 r. w sprawie przejęcia na własność państwa G. S.A., która to skarga skierowana została do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dnia 24 marca 2016 r.

Na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że w piśmie z dnia 4 kwietnia 2016 r. chodzi o postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Sąd na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016 r. oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. zarządzenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia 22 grudnia 1950 r., oddalił wniosek o zobowiązanie organu do złożenia do akt uwierzytelnionego odpisu ww. zarządzenia z dnia 22 grudnia 1950 r. oraz odmówił połączenia sprawy o sygn. I SA/Wa 35/16 ze sprawą, która nie toczy się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie ze skargi B. W. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...].

Na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016 r. pełnomocnik sprecyzował, że ostatecznym wnioskiem skarżącego jest uchylenie decyzji I i II instancji oraz rozważenie zastosowania art. 145a § 1 p.p.s.a. ze wskazaniem, żeby organ wydał decyzję z uwzględnieniem wpływu jakie zarządzenie o wznowieniu postępowania nacjonalizacyjnego z dnia 22 grudnia 1950 r. miało na decyzję o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem oceny, dokonanej w ramach prowadzonego postępowania nieważnościowego, przez Ministra Gospodarki było orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa G. S.A. [...], w części dotyczącej przejęcia nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej w Księdze Wieczystej [...] – [...], tom [...] wykaz L. [...].

Na wstępie należy wskazać, że podstawą prawną przejęcia - orzeczeniem Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] sierpnia 1951 r., nr [...] - na własność Państwa m.in. wyżej opisanego przedsiębiorstwa była ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17, ze zm.). W rozpatrywanej sprawie, dotyczącej wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego, jako podstawę materialnoprawną powołano natomiast przepis § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62, ze zm.) - będącego rozporządzeniem wykonawczym do powołanej wyżej ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. Przepis ten stanowił, że osoba lub organizacja gospodarcza wyznaczona do sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego winna przedstawić właściwemu ministrowi do zatwierdzenia protokół zdawczo-odbiorczy wraz ze zgłoszonymi uwagami i zarzutami. Zatwierdzając protokół zdawczo-odbiorczy właściwy minister miał rozpatrzyć zgłoszone uwagi i zarzuty i ustalić w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, które składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo-odbiorczym stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego. Zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy stanowił integralną część orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego. Przepis ten stanowił wyraz woli ustawodawcy, że protokół zdawczo-odbiorczy jest formalnym spisem (zestawieniem) składników przedsiębiorstwa znacjonalizowanego decyzją właściwego organu administracji publicznej, który wymagał dla swojej ważności zatwierdzenia przez właściwy organ odrębną decyzją. Obie decyzje, to jest decyzja nacjonalizacyjna oraz decyzja o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego pozostają ze sobą w ścisłym związku. Dlatego też stwierdzenie ze skutkiem ex tunc, że orzeczenie nacjonalizacyjne jest nieważne, powoduje że orzeczenie w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego danego przedsiębiorstwa wydane zostało bez podstawy prawnej, a to skutkuje koniecznością stwierdzenia jego nieważności. W niniejszej sprawie orzeczenie nacjonalizacyjne pozostaje w obrocie prawnym.

Jednocześnie wskazać należy, że zawarte w przepisach § 71-75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. określenie funkcji protokołu zdawczo-odbiorczego jako spisu składników majątkowych przejmowanego z mocy prawa przedsiębiorstwa, stanowiącego integralną część orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa oznacza, że orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy stanowi jedynie prawnie określoną formę oceny prawidłoW.ci sporządzenia tego protokołu jako dokumentu i zarazem oceny zasadności zgłoszonych wobec tego protokołu uwag i zarzutów. Ustawa nacjonalizacyjna nie stanowi aby w sferze konkretyzowania skutków prawnych przejęcia określonych składników majątkowych przedsiębiorstwa miało być wydawane orzeczenie o jakimkolwiek znaczeniu prawnorzeczowym. Skoro zaś podstawą prawną orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego są przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, wydanego na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r., to charakter prawny orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego jest określany w odniesieniu do celu, któremu służy powołane rozporządzenie, jako określające procedurę przejęcia przedsiębiorstwa, a nie prawnomaterialne skutki tego przejęcia. Orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego posiada zatem jedynie prawnoprocesowy, a nie prawnomaterialny charakter. Orzeczenie to nie może zatem samodzielnie wywoływać skutków prawnomaterialnych w sferze rzeczowej. Jest ono jedynie sformalizowanym sposobem uznania w postępowaniu administracyjnym przez właściwy organ, że dokument jakim jest protokół zdawczo-odbiorczy odpowiada wymogom jego sporządzenia. Skutki prawnomaterialne wywołuje więc orzeczenie o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, wydawane na podstawie przepisów ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstwa nadal jest w obrocie prawnym. Tym samym, problemem wymagającym rozstrzygnięcia jest, czy sporządzone na podstawie art. 75a powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy obciążone jest wadą tego rodzaju, iż można ją zakwalifikować jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W myśl art. 6 powołanej ustawy nacjonalizacyjnej przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie art. 2 i 3 tej ustawy przechodziły na własność Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z majątkiem ruchomym i nieruchomym wraz ze wszystkimi prawami, wolne od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publicznym. Ustawa nacjonalizacyjna nie definiowała pojęcia "przedsiębiorstwo". W dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej obowiązywał Kodeks handlowy, analizując, co wchodziło w skład przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości, sięga się do przepisu art. 40 tego Kodeksu. Z treści art. 40 § 1 Kodeksu handlowego wynika, że w skład przedsiębiorstwa wchodzą różne, stanowiące określoną, wymierną wartość składniki takie jak: firma, znaki towarowe, nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa, towary, ale także wierzytelności i prawa wynikające z umów (najmu, dzierżawy). Nie ulega więc wątpliW.ci, że na własność Państwa przechodzą te składniki, które wymienia się w art. 40 § 1 Kodeksu handlowego od pkt 1 do 5, a w tym nieruchomości i ruchomości należące do kupca (przedsiębiorcy).

W konsekwencji, Minister Gospodarki prawidłowo uznał, iż nieruchomość przy ul. [...] była integralnym składnikiem majątkowym przejętego na własność Państwa przedsiębiorstwa, wykorzystywanym dla jego potrzeb a potwierdza to opis techniczny przedsiębiorstwa, sporządzony w dniu 31 grudnia 1951 r. Tym samym słusznie wywiódł, że orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa G. S.A. [...], w części dotyczącej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] – nie narusza rażąco prawa.

Biorąc pod uwagę powyższe, nie może zyskać akceptacji Sądu stanowisko strony skarżącej co do tego, iż obowiązkiem organu nadzorczego była ocena, w postępowaniu nadzorczym dotyczącym kontroli orzeczenia z dnia [...] czerwca 1967 r., zarzutów podnoszonych przeciwko orzeczeniu z dnia [...] sierpnia 1951 r., tj. przede wszystkim stwierdzenia zarządzenia wznowienia postępowania nacjonalizacyjnego przedsiębiorstwa G. S.A. z uchybieniem terminu o którym mowa w § 68 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność państwa.

Jak bowiem wyżej wskazywano, w sytuacji gdy orzeczenie nr [...] nie zostało skutecznie podważone przed właściwym organem w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności i nadal znajduje się w obrocie prawnym – Minister Gospodarki nie może go kwestionować w odrębnym postępowaniu dotyczącym kontroli orzeczenia w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego.

Z powyższych względów Sąd rozpoznający niniejszą sprawę oddalił wnioski skarżącego o: przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. zarządzenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia 22 grudnia 1950 r. o wznowieniu postępowania w sprawie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa G. S.A. oraz zobowiązanie organu do złożenia do akt uwierzytelnionego odpisu ww. zarządzenia – jako nieistotne w zakresie dotyczącym oceny orzeczenia z dnia [...] czerwca 1967 r.

W świetle tego co wyżej podniesiono, wbrew stanowisku skarżącego, Minister zasadnie uznał, że orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r nie zostało dotknięte którąkolwiek z wad nieważności normowanych w art. 156 § 1 k.p.a., w tym wadą rażącego naruszenia prawa. W konsekwencji nie było podstaw do stwierdzenia jego nieważności.

Reasumując, Sąd uznał, że organy administracji rozpatrujące przedmiotową sprawę prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i wydały rozstrzygnięcia zgodnie z prawem, nie naruszając reguł procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Sąd nie podzielił zarzutów skargi.

Mając na uwadze wszystkie wskazane wyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.