Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1631/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-06-30 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika

SENTENCJA

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi "Przywrócić Dzieciństwo" Towarzystwo Przyjaciół Dzieci Ulicy im. Kazimierza Lisieckiego "Dziadka" z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) lutego 2014 r. nr (...) w przedmiocie ustalenie wysokości dotacji przypadającej do zwrotu postanawia odmówić zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego


UZASADNIENIE

"Przywrócić Dzieciństwo" Towarzystwo Przyjaciół Dzieci Ulicy im. Kazimierza Lisieckiego "Dziadka" z siedzibą w W., dalej: "Skarżący" albo "Stowarzyszenie" wystąpiło z wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr, o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.

W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie wskazało, że posiada status organizacji pożytku publicznego i nie prowadzi działalności gospodarczej, pozyskiwane środki finansowe przeznacza na cele statutowe, które są określane każdorazowo przez publiczne instytucje (dotacje ze środków publicznych) oraz osoby fizyczne (darowizny, 1 % podatku dochodowego), a w ramach realizowanych celów statutowych Stowarzyszenie nie ma możliwości sfinansowania wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika oraz opłat sądowych. Skarżący wyjaśnił, że udało się pozyskać nieodpłatną poradę prawną, ale bez możliwości stałego prowadzenia sprawy.

W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżący wskazał, iż jego fundusz statutowy wynosi 20.032,37 zł, Stowarzyszenie nie posiada środków trwałych, a według stanu z 31 grudnia 2014 r. uzyskiwane przychody były wyższe od kosztów o 14.520,23 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika również, że Skarżący posiada środki pieniężne na trzech rachunkach bankowych w kwotach 369.256,34 zł, 38.712,38 zł oraz w kwocie 123.717,36 zł.

Dodatkowo wyjaśniono, że zgromadzone w 2014 r. środki pieniężne pochodziły z dotacji celowych ze środków publicznych, darowizn na cele statutowe oraz wpłat z tytułu 1% podatku dochodowego, a uzyskana nadwyżka mogła zostać przeznaczona tylko na cele statutowe Stowarzyszenia.

Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego Skarżącego, Stowarzyszenie wezwano do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący złożył swój statut, bilanse i informacje dodatkowe do bilansów oraz rachunki wyników za lata 2013-2014, zeznania podatkowe CIT-8 za lata 2013 - 2014, wykaz dotacji otrzymanych w latach 2013-2015, kserokopie wyciągów bankowych oraz informację o osobach zatrudnionych przez Stowarzyszenie według stanu w dniu 29 maja 2015 r.

Stowarzyszenie wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie działa w celu osiągnięcia zysku, realizuje zadania publiczne w oparciu o pozyskiwane dotacje, prowadzi nieodpłatną działalność pożytku publicznego, sporządza roczne sprawozdania finansowe, które po zatwierdzeniu są składane do urzędu skarbowego oraz zamieszczane na stronie internetowej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, jest zwolnione od podatku dochodowego od osób prawnych, opłaty skarbowej i opłat sądowych. Do pisma załączyło również dowód uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 400 zł wraz z wyjaśnieniem, że z opłaty tej Stowarzyszenie powinno być zwolnione.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.

Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej " p.p.s.a", właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Sąd może przyznać osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy jednostka taka wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a zwolnienie z części kosztów postępowania, jest możliwe jeśli jednostka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.).

Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że co do zasady, każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Prawo pomocy ma charakter szczególny i dlatego z uprawnienia tego mogą skorzystać jedynie podmioty, które wykażą, że znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej.

Na wstępie wskazać należy, że Stowarzyszenie powołując się na art. 24 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t. jedn. Dz.U. z 2014, poz. 1118), dalej: "u.d.p.p.w." bezzasadnie twierdzi, że wskazany przepis stanowi podstawę zwolnienia organizacji pożytku publicznego z kosztów sądowych w postępowaniach przed sądami administracyjnymi.

Podkreślić należy, że przepis art. 24 u.d.p.p.w. w części dotyczącej zwolnienia od opłat sądowych organizacji pożytku publicznego w odniesieniu do prowadzonej przez takie organizacje działalności pożytku publicznego był niejednokrotnie przedmiotem interpretacji sądów administracyjnych (np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 310/12, publ. LEX nr 1137803, z dnia 23 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 103/12, publ. LEX nr 1110155, z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt II OZ 915/09, publ. LEX nr 573638). Z orzeczeń sądowych wynika jednoznacznie, że przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 u.d.p.p.w. nie stanowi podstawy zwolnienia organizacji pożytku publicznego od kosztów sądowych w postępowaniach przed sądami administracyjnymi.

W postanowieniu z 23 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 103/12 NSA wskazał, że art. 24 u.d.p.p.w. odsyła do przepisów odrębnych, a zatem nie stanowi samodzielnej podstawy zwolnienia od opłat sądowych. Natomiast przepisy prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują z mocy prawa zwolnienia od opłat sądowych organizacji pożytku publicznego.

W postanowieniu z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 310/12 NSA wskazał, że art. 24 ust. 1 pkt 5 u.p.p.w. jest przepisem odsyłającym, a to oznacza, że przy ocenie, czy danej organizacji w danym postępowaniu sądowym należy się zwolnienie od opłat sądowych, należy sięgnąć po przepisy szczególne, regulujące to konkretne postępowanie sądowe. W przypadku postępowania przed sądem administracyjnym zastosowanie mają przepisy p.p.s.a., które nie przewidują zwolnienia od opłat sądowych dla organizacji pożytku publicznego. W dalszej części uzasadnienia NSA wyjaśnił, że powołana przez Stowarzyszenie okoliczność uchwalenia u.p.p.w. po uchwaleniu p.p.s.a. potwierdza te ocenę, bowiem gdyby ustawodawca w momencie uchwalania u.p.p.w. chciał zwolnić organizacje pożytku publicznego od opłat sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, to zmieniłby także przepisy p.p.s.a. lub uczyniłby z art. 24 ust. 1 u.p.p.w. wyjątek (lex specialis) od art. 199 p.p.s.a. Wówczas w art. 24 ust. 1 u.p.p.w. nie byłoby odesłania do przepisów regulujących dany typ postępowania sądowego (w tym przepisów p.p.s.a.). Tymczasem ustawodawca wprowadził takie odesłanie uzależniając ww. zwolnienie od przepisów p.p.s.a.

W związku z powyższym wniosek Stowarzyszenia należy rozpoznać zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia radcy prawnego, a więc ocenić, czy wnioskodawca wykazał, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Mając na uwadze regulacje ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy jak również stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania Skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, bowiem Skarżący nie wykazał, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Na obecnym etapie postępowania na Stowarzyszeniu ciążył obowiązek uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 400 zł, którą to opłatę Skarżący uiścił. Inne koszty postępowania nie są pewne zależą bowiem od wyniku postępowania przed sądem I instancji (np. opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia do wyroku - 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej – 200 zł. Należy zauważyć, że Stowarzyszenie zapłaciło należny wpis sądowy. Okoliczność uiszczenia wpisu wskazuje, że Skarżący nie znajduje się sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Dowodzą tego również inne informacje przedstawione przez Stowarzyszenie. Odpowiadając na wezwanie do przedstawienia dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej, Stowarzyszenie przedstawiło wyciągi bankowe z trzech rachunków bankowych. Zauważyć należy, że Stowarzyszenie posiada na rachunkach bankowych wolne środki pieniężne tj. 369.256,34 zł, 38.712,38 zł oraz w kwocie 123.717,36 zł. Ponadto, zgodnie z przedstawionym rachunkiem zysków i strat, w 2014 r. uzyskane przychody przekroczyły koszty o kwotę 14.520,23 zł.

Skarżące Stowarzyszenie wyjaśniło, że realizuje działania statutowe głównie dzięki środkom uzyskiwanym z dotacji oraz darowizn. Oświadczyło, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Podkreślić jednak należy, że nadesłany przez Skarżącego statut przewiduje możliwość prowadzenia działalności gospodarczej oraz podejmowania działalności pożytku publicznego, zarówno w formie odpłatnej jak i nieodpłatnej, a źródło dochodu stanowią również składki członkowskie (§ 30 statutu). Stowarzyszenie dysponuje więc możliwościami uzyskiwania dochodów lub zwiększenia wysokości uzyskiwanych dochodów. Okoliczność, że Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, a swoją działalność prowadzi przede wszystkim dzięki dotacjom i darowiznom nie może przemawiać za uprzywilejowanym jego traktowaniem przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. "Przerzucanie" ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 9.06.2006 r., sygn. akt II OZ 317/06, postanowienie NSA z dnia 31.03.2008 r., sygn. akt II OZ 263/08, postanowienie z dn. 17.06.2011 r., sygn. akt II OZ 491/11).

Podkreślić należy, że Stowarzyszenie realizując cele określone w statucie powinno liczyć się z tym, że prowadzenie każdej działalności, w tym działalności w formie stowarzyszenia wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów. Należy zaliczyć do nich również koszty administracyjne.

Mając na uwadze, że Skarżący posiada środki pieniężne w znacznej wysokości, a ponadto ma możliwość uzyskania dodatkowych środków np. z tytułu składek członkowskich, jak również z ewentualnej działalności gospodarczej, to uznać należy, że przyznanie Skarżącemu prawa pomocy nie jest zasadne. Warto powołać pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt II OZ 915/09: "prowadzenie działalności jako organizacja non profit nie jest przesłanką do zwolnienia Stowarzyszenia od kosztów postępowania sądowego. Organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Stowarzyszenie jako strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinna zatem przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów.

Odnosząc się do wniosku o ustanowienie pełnomocnika podkreślić należy, że ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Sąd obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez Skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (Skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04).

Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.