Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1075/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2008-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 21, art 28 - 37
journal: Dz.U. 2004 nr 161 poz 1688
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 czerwca 2004 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant st. sekr. Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2008 r. sprawy ze skarg A. S., J. S. i B. S. na decyzję Wojewody S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie aktów stanu cywilnego 1. ze skargi A. S. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Z. z dnia [...] r. nr [...], a także postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Z. z dnia [...] r. nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Wojewody S. na rzecz skarżącego A. S. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 4. oddala skargi J. S. i B. S.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] roku obecnie skarżący A. S., posługując się imieniem J., zwrócił się do Urzędu Miejskiego w Z. – Wydziału Spraw Obywatelskich, o przywrócenie mu imienia w obecnym dowodzie osobistym z "A." na byłe imię "J.". Wskazał, że przy wymianie dowodu osobistego w [...] roku również domagał się, aby w tym dowodzie wpisano jego imię w brzmieniu "J." tj. takim, jakie figurowało w poprzednim dowodzie osobistym oraz w innych przedstawionych organowi dokumentach. Wskazał ponadto, że imię "A." zostało mu zmienione na "J." w latach [...] na podstawie ówczesnej "decyzji politycznej", której jego matka musiała się podporządkować. Posługiwanie się imieniem "J." spowodowało, iż takie imię występuje w szeregu ważnych dokumentach takich jak dyplomy, świadectwa pracy, ubezpieczenia zdrowotne i komunikacyjne, książeczka wojskowa, książeczka zdrowia, dowód rejestracyjny pojazdu, prawo jazdy i wiele innych. Narzucona konieczność posługiwania się obecnie imieniem "A." powoduje szereg komplikacji prawnych z ustaleniem jego tożsamości. Przyczyn takiego stanu rzeczy skarżący dopatrywał się w niekompetencji urzędników. Postulował, aby w Urzędzie Miejskim oraz w Urzędzie Stanu Cywilnego dokonać adnotacji o tej zmianie imienia.

W odpowiedzi na powyższy wniosek Naczelnik Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego w Z. pismem z dnia [...] roku poinformował skarżącego, że zarówno akt urodzenia, jak i akt małżeństwa sporządzone zostały na imię "A." i takim imieniem skarżący podpisał zawarcie związku małżeńskiego w Urzędzie Stanu Cywilnego w Z. W takiej sytuacji nie jest możliwe przywrócenie imienia, a jedynie jego zmiana.

Kolejnym wnioskiem z dnia [...] roku skarżący zwrócił się ponownie do Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego w Z. z prośbą o przywrócenie mu imienia "J.". Tym razem wskazał, że imię "A." figurujące w akcie urodzenia i w akcie małżeństwa jest wynikiem pomyłki urzędnika. Jego prawidłowym imieniem jest imię "J.". Mylnie podawane imię "A." jest przyczyną uniemożliwiającą mu m.in. dokonanie wymiany prawa jazdy zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zwrócił się o możliwie szybkie wydanie decyzji w sprawie.

Pismem z dnia [...] roku Naczelnik Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego w Z. poinformował skarżącego, iż dokonanie zmiany imienia możliwe jest jedynie w drodze decyzji administracyjnej. Wezwał jednocześnie skarżącego do usunięcia braków wniosku o zmianę imienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (art. 64 § 2 kpa).

W aktach sprawy brak jest dokumentów świadczących o toczącym się postępowaniu w okresie pomiędzy [...] roku a [...] roku. Z kolei po tym okresie jest szereg pism, notatek i protokołów stanowiących skargi i wystąpienia skarżącego oraz jego żony J. S. dotyczących niewłaściwego sposobu załatwiania sprawy przez organy administracji publicznej, w których skarżący domagają się również pociągnięcia wskazanych osób do odpowiedzialności karnej. Interwencje skarżących były kierowane zarówno do Prezydenta Miasta Z., jak i do Wojewody. Prezydent Miasta Z. konsekwentnie podtrzymywał swoje stanowisko w sprawie, zaś Wojewoda wielokrotnie zwracał uwagę na konieczność podjęcia określonych działań przez organ pierwszej instancji i na kierunek załatwienia sprawy. W piśmie z dnia [...] roku, Nr [...] Dyrektor Wydziału Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców [...] Urzędu Wojewódzkiego wyznaczył w trybie art. 37 kpa organowi pierwszej instancji nowy termin załatwienia sprawy na dzień [...] roku oraz zarządził wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie. Z kolei w piśmie z dnia [...] roku, kierowanym do Prezydenta Miasta Z., ten sam Dyrektor wskazał, że nadal nie został załatwiony wniosek skarżącego z dnia [...] roku, a także, że niewłaściwie załatwiono jego wniosek z dnia [...] roku pomimo, że organ pierwszej instancji dysponował odpisami aktów stanu cywilnego.

W toku dalej prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w akcie urodzenia skarżącego nie ma wzmianki dotyczącej zmiany imienia. Wzmianki takiej nie ma również w akcie małżeństwa rodziców skarżącego, jak również w aktach urodzenia rodzeństwa. Ustalono także, że w Księdze Parafialnej Parafii w K. imię skarżącego figuruje w brzmieniu "A.". Ustalenia te poczyniono w oparciu o pisemną informację Wójta Gminy Z. (pismo USC w Z. z dnia [...] roku, nr [...]). O powyższym poinformowano skarżącego pismem z dnia [...] roku wskazując jednocześnie, iż brak jest prawnych możliwości "przywrócenia" imienia na imię, które nie figuruje w żadnych aktach stanu cywilnego.

Kolejne interwencje skarżącego i jego małżonki doprowadziły do wydania w dniu [...] roku przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Z. postanowienia nr [...] przekazującego w trybie art. 65 § 1 kpa podanie A. S. dotyczące przywrócenia imienia J. do Urzędu Stanu Cywilnego w Z. Uzasadniając to postanowienie Kierownik USC w Z. wskazał, że żądanie strony wymaga przeprowadzenia postępowania dotyczącego wpisania do aktu urodzenia wzmianki dodatkowej. Podstawę do wpisania wzmianki stanowić będzie decyzja, na którą wnioskodawca się powołuje. Właściwość organu, do którego przekazano sprawę uzasadnia miejsce urodzenia skarżącego.

Na to postanowienie skarżący wnieśli zażalenie, które jak wynika z akt sprawy nie zostało rozpoznane przez organ odwoławczy z uwagi na wydanie w dniu [...] roku decyzji w sprawie przez Kierownika USC w Z., o czym organ odwoławczy powiadomił skarżącego pismem z dnia [...] roku.

Wcześniej, bo w dniu [...] roku, Kierownik USC w Z. zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego z urzędu w sprawie naniesienia wzmianki dodatkowej na marginesie aktu urodzenia nr [...] A. S. urodzonego w dniu [...] roku w K. Wezwał jednocześnie skarżącego do dostarczenia decyzji o dostosowaniu imienia do zasad pisowni polskiej lub o zmianie imienia.

Następnie wspomnianą już decyzją z dnia [...] roku Kierownik USC w Z. odmówił wpisania wzmianki dodatkowej na marginesie aktu urodzenia skarżącego. Jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1986 roku – Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2004 roku, Nr 161, poz. 1688).

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ zrelacjonował przebieg postępowania wskazując, że w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oparto się na informacjach dotyczących dokumentów (tak aktów stanu cywilnego, jak i innych) udzielonych przez Kierownika USC w Z., Kierownika USC w G., Komendę Wojewódzką Policji w K., a także pochodzących z zasobów archiwalnych Urzędu Gminy w Z. Dokonano również sprawdzenia aktów stanu cywilnego członków rodziny skarżącego. Na podstawie uzyskanych informacji i dokonanych czynności ustalono, że brak jest jakiejkolwiek decyzji, jak też wzmianki o zmianie danych osobowych skarżącego.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli wszyscy obecnie skarżący tj. A. S. (używając imienia J.), jego żona J. S. oraz córka B. S. Zarzucili naruszenie art. 107 kpa poprzez pominięcie w decyzji oznaczenia stron postępowania, jak również nie podanie przyczyn, z powodu których odmówiono mocy dowodowej innym dowodom, a także naruszenie art. 20 i art. 21 kpa stwierdzając, iż sprawa winna być rozpatrywana na terenie Gminy Z.

W obszernym uzasadnieniu skarżący zarzucili pracownikom organów rozpatrujących sprawę korupcję, działanie na szkodę interesu publicznego i prywatnego, krętactwo, matactwo, podejmowanie bezprawnych działań, przewlekłość postępowania. Zarzucili także błędną interpretację art. 21 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego poprzez pominięcie części tego przepisu wskazującego inne dokumenty mające wpływ na treść lub ważność aktu stanu cywilnego. Wskazali, że nieprawdziwe są twierdzenia organu pierwszej instancji, jakoby w sprawie przekazano komplet dokumentów, gdyż pominięte zostały ich wcześniejsze pisma z dowodami w sprawie. Oświadczyli, że nie było żadnej decyzji o zmianie imienia skarżącego, a dokonana w roku [...] lub [...] zmiana była bezprawna. Wskazali, że nie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe, które wyjaśniłoby wszystkie istotne dla sprawy wątpliwości. W szczególności nie ustalono dlaczego we wcześniejszych dokumentach takich jak dowody osobiste, książeczka wojskowa, w ewidencjach różnych innych wskazywanych wcześniej przez skarżących instytucji, figurowało imię J. Naruszona została tym samym zasada prawdy obiektywnej. Skarżący zakwestionowali także wszczęcie postępowania "z urzędu" przez organ pierwszej instancji. Poczynili także dywagacje natury historycznej i politycznej i w sposób emocjonalny ocenili działania imiennie wskazanych pracowników organów administracji. Zauważyli także brak konsekwencji odnośnie jakiej zmiany prowadzone jest postępowanie: czy z imion "A., P." na "J., P.", czy z "J., P." na "A., P.".

W toku postępowania odwoławczego skarżący pismem z dnia [...] roku wnieśli do Wojewody skargę na Dyrektora Wydziału Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców [...] Urzędu Wojewódzkiego, domagając się wyciągnięcia konsekwencji prawnych w stosunku do tego Dyrektora, jak i w stosunku do szeregu innych urzędników imiennie w tej skardze wskazanych.

W odpowiedzi na tę skargę Wojewoda pismem z dnia [...] roku poinformował skarżących o treści art. 234 kpa oraz wyjaśnił przyczyny niemożliwości odbycia żądanej wcześniej przez skarżących rozmowy z Dyrektorem Wydziału, na którego złożona została skarga.

Rozpoznając z kolei odwołanie skarżących od decyzji Kierownika USC w Z. z dnia [...] roku, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jako podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 7 ust. 4 w związku z art. 21 Prawa o aktach stanu cywilnego. W komparycji tej decyzji zaznaczono ponadto, że jej wydanie następuje po rozpatrzeniu odwołania A. S. W aktach sprawy brak jest dokumentów, z których wynikałoby, czy i w jaki sposób zostało rozpoznane odwołanie J. S. i B. S. Jedynie w końcowym fragmencie uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdza, że stroną postępowania w sprawach wpisu wzmianki dodatkowej w akcie stanu cywilnego jest osoba, której akt ten dotyczy, zaś w sprawie wydania dowodu osobistego – osoba, której dowód osobisty ma zostać wydany.

Uzasadniając merytorycznie powyższą decyzję organ odwoławczy stwierdził, iż w świetle art. 7 ust. 4 w związku z art. 21 Prawa o aktach stanu cywilnego decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Wskazał nadto, że akty stanu cywilnego są dokumentami pierwotnymi i stanowią podstawę do wydawania innych dokumentów jak np. dowodu osobistego, paszportu, prawa jazdy. Jeżeli inny dokument wydany został niezgodnie z treścią aktu, to znaczy, że zawiera błąd, a zatem sporządzony został nieprawidłowo. Jeżeli natomiast osoba posiada dokumenty wystawione na imię niezgodnie z treścią aktu stanu cywilnego może ubiegać się o zmianę imienia na podstawie ustawy z dnia 16 listopada 1956 roku o zmianie imion i nazwisk (tekst jedn. Dz.U. z 2005 roku, Nr 233, poz. 1992 z późn. zm.). Taka zmiana imienia zostaje odnotowana w formie wzmianki dodatkowej w aktach stanu cywilnego osoby, której zmiana dotyczy.

Organ odwoławczy odniósł się także do wniesionego i nierozpoznanego zażalenia na postanowienie Kierownika USC w Z. przekazującego według właściwości sprawę Urzędowi Stanu Cywilnego w Z. Wskazał mianowicie, że rozpoznanie tego zażalenia stało się niemożliwe wobec uprzedniego wydania decyzji w sprawie przez organ, któremu sprawa została przekazana. Stwierdził, że organ odwoławczy z urzędu bada m.in., czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów o właściwości i w tym zakresie nie dopatrzył się ich naruszenia.

Stwierdzono także, że przeanalizowano wszystkie zarzuty skarżącego i nie dopatrzono się w świetle tych zarzutów naruszenia prawa przez organ pierwszej instancji.

Powyższą decyzję zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. S. (konsekwentnie posługując się imieniem J.), J. S. i B. S., określając się w skardze mianem pokrzywdzonych.

Przedstawiając po raz kolejny historię zmiany imienia skarżącego z A. na J. (w latach [...]) i ponownie z J. na A. (w latach [...] i [...][...] wieku) podkreślili, że jakakolwiek zmiana imienia była i jest możliwa wyłącznie na wniosek osoby, której dotyczy (art. 1 ust. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk). Oświadczyli przy tym, że skarżący nigdy nie występował o jakąkolwiek zmianę swoich imion. Zarzucili brak wskazania przez organy orzekające podstawy prawnej dokonanej dwukrotnie zmiany imienia oraz brak wykazania, aby o zmianę taką kiedykolwiek skarżący występował. Powołując się dalej na art. 2 ust. 1 w zw. z art. 7 ustawy o zmianie imion i nazwisk skarżący wskazali, że wniosek o przywrócenie imienia winien był zostać uwzględniony z uwagi na ważny, priorytetowy interes prywatny skarżącego. W ich ocenie względy pragmatyczne przemawiają za utrzymaniem tej pierwszej zmiany imienia (tj. z A., P. na J., P.). Skarżący przypomnieli w tym miejscu zasadnicze motywy wniosku skarżącego, a związane z posługiwaniem się przez niego (na podstawie wówczas posiadanych dokumentów tożsamości – do [...] roku) imionami J., P. - w szczególności w okresie czynnej pracy zawodowej. Zarzucili, iż obecne władze podtrzymują bezprawny stan z okresu PRL. Wskazali, że zadaniem organu odwoławczego nie jest dokonanie oceny prawidłowości decyzji lecz ponowne rozpatrzenie sprawy. Tymczasem organ odwoławczy lapidarnie i bez pokrycia stwierdził, iż w niniejszej sprawie przeanalizowano wszystkie zarzuty zawarte w odwołaniu. Zarzucili dalej nie uznanie przez organ odwoławczy dowodów będących dokumentami urzędowymi w rozumieniu art. 76 kpa. Jako takie dowody skarżący wskazali książeczkę wojskową oraz zaświadczenie wydane przez Wojskową Komendę Uzupełnień na podstawie wówczas posiadanego tymczasowego dowodu osobistego. Podważyli prawidłowość wydanego przez USC w Z. skróconego odpisu aktu urodzenia z dnia [...] roku. W odpisie tym uwidoczniono bowiem imiona skarżącego w brzmieniu A., P. (tj. w wersji niemiecko-polskiej), podczas gdy w podstawowym dokumencie jakim jest księga urodzeń z [...] roku brak jest jakiejkolwiek wzmianki o zmianie imion. W księdze tej figurują imiona "A., P." i brak jest podstaw na obecnym etapie do wydania odpisu niezgodnego z oryginalnym wpisem.

W skardze skarżący wymienili ponadto imiennie osoby, które w ich ocenie dopuściły się popełnienia przestępstw bądź innych nieprawidłowości w toku rozpatrywania sprawy wskazując jednocześnie, w jakich działaniach dopatrują się tych nieprawidłowości.

Do skargi dołączono odpisy dokumentów (które w części już wcześniej zostały dołączone do akt administracyjnych). Wśród tych załączników znalazły się kserokopie:

- poświadczonego za zgodność przez Kierownika USC w Z. wyciągu z Księgi Urodzeń z [...] roku, sporządzonej przez ówczesne władze niemieckie i w języku niemieckim, w której imiona skarżącego figurują w brzmieniu "A., P.";

- świadectwa chrztu wystawionego w dniu [...] roku przez Rzymskokatolicką Parafię p.w. św. [...] w K., w którym imiona skarżącego figurują w brzmieniu "A., P.";

- dowodu osobistego wystawionego w dniu [...] roku, w którym imiona skarżącego figurują w brzmieniu "A., P.";

- dowodu osobistego wystawionego w dniu [...] roku, w którym imiona skarżącego figurują w brzmieniu "J., P.";

- książeczki wojskowej wystawionej w dniu [...] roku, w której imię skarżącego figuruje w brzmieniu "J.";

- zaświadczenia WKU w G. z dnia [...] roku, stwierdzającego, że J. S. został ujęty w ewidencji wojskowej na podstawie dowodu osobistego w dniu [...] roku;

- skróconego odpisu aktu urodzenia z dnia [...] roku, w którym imiona skarżącego figurują w brzmieniu "A., P.";

- zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia [...] roku, z którego wynika, że J. S. nie figuruje w kartotece emerytalno-rentowej tamt. Oddziału.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstawy do zmiany swojego stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że jedynym dowodem na okoliczność zmiany imienia mogła być decyzja administracyjna wydana w tym przedmiocie. O tym, czy taka decyzja kiedykolwiek została wydana miało przesądzić postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją, które dało wynik negatywny. W ocenie organu sam skarżący w piśmie inicjującym postępowanie domagał się właśnie dokonania adnotacji w aktach stanu cywilnego o zmianie jego imienia.

Wezwaniami z dnia [...] roku, tut. Sąd zwrócił się do skarżących J. S. i B. S. o usunięcie braków formalnych skargi poprzez wykazanie, że skarżące mają interes prawny we wniesieniu skargi oraz określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego w związku z zaskarżeniem decyzji, która ich nie dotyczy.

W odpowiedzi na te wezwania skarżące w odrębnych pismach procesowych (J. Sp. – w piśmie z dnia [...] roku, a B. S. – w piśmie z dnia [...] roku) oświadczyły, że sprawa prawidłowego brzmienia imion skarżącego ma istotne znaczenie z uwagi na treść aktów i dokumentów dotyczących ich osób, a ponadto, że w związku z przewlekłym, niekompetentnym i przestępczym prowadzeniem postępowania poniosły straty moralne, finansowe i zdrowotne.

J. S. wskazała, że w związku z bezprawną zmianą imion męża w jej akcie małżeństwa figuruje ono w brzmieniu "A.", podczas gdy w rzeczywistości wyszła za mąż za J., co wynika m.in. z treści świadectwa ślubu kościelnego. Do pisma dołączyła kopię aktu małżeństwa zawartego w dniu [...] roku w Z. (z imionami męża A., P.) oraz kopię świadectwa ślubu z tego samego dnia wystawionego przez Rzymsko – Katolicką Parafię św. [...] w Z., w którym imiona męża figurują w brzmieniu "J., P.".

Z kolei B. S. powołała się na zafałszowane brzmienie imienia swojego ojca w jej akcie urodzenia (A.), czego konsekwencją jest figurowanie tego imienia w jej dokumentach osobistych. Tymczasem w akcie urodzenia jej brata D., imię ojca figuruje w prawidłowym brzmieniu – J. Do swojego pisma B. S. dołączyła wyciągi z aktów urodzenia swojego i brata.

Na rozprawie w dniu 16 maja 2008 roku skarżący podtrzymali skargę Dodatkowo złożyli wyjaśnienia, których treść została ujęta w formie załącznika do protokołu z rozprawy. Załącznik ten został sporządzony i podpisany przez skarżących i stanowi integralną część protokołu. Z treści tych oświadczeń wynika m.in., że skarżący domagają się przed Sądem przywrócenia prawnych imion skarżącego, oskarżenia osób winnych obecnego stanu i zadośćuczynienia za poniesione straty moralne, zdrowotne i materialne. Skarżący podtrzymali swoje dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie. Ponownie wskazali na osoby, które w ich przekonaniu dopuściły się popełnienia przestępstw w tej sprawie. Podkreślili, że zaistniała sytuacja powstała wyłącznie z winy organów administracji i ich urzędników, a jej efektem jest chaos i bałagan w dokumentach rodzinnych. Dodatkowo powołali się na art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 marca 2005 roku o zmianie ustawy o zmianie imion i nazwisk, dopatrując się w tym przepisie podstawy do przeprowadzenia postępowania o przywrócenie poprzednio używanego imienia. Domagali się także zaprotokołowania całego przygotowanego przez siebie na piśmie wystąpienia powołując się na art. 148 Kodeksu postępowania karnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga A. S. zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek część jej wniosków i zarzutów nie mogła zostać przez Sąd rozpoznana z uwagi na wynikający z obowiązujących przepisów prawa zakres kognicji sądów administracyjnych.

Z kolei z uwagi na charakter i rodzaj stawianych zarzutów w pierwszej kolejności należy wskazać skarżącym, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

Nadto stosownie do treści art. 135 p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także postanowienia o przekazaniu sprawy według właściwości, wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Należy bowiem stwierdzić, że wydane zostały z naruszeniem art. 64 § 2 i art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7, 8 i 9 k.p.a.

Przypomnieć w tym miejscu wypada, że w myśl art. 63 § 2 k.p.a. każde podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Wymaganie w postaci zawarcia w podaniu żądania wiąże się z wyznaczeniem przedmiotu postępowania, brak ten jeśli nie zostanie usunięty powoduje zatem bezskuteczność wniesionego podania. Określenie żądania bądź jego sprecyzowanie należą zawsze do wnoszącego podanie (por. np. B. Adamiak /w/ B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 63; M. Jaśkowska, A. Wróbel: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005 r., s. 434-435; G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom I, Zakamycze, 2005 r. , s. 614 – 615). W konsekwencji w przypadkach, gdy treść żądania budzi wątpliwości, organ administracji publicznej nie jest uprawniony do precyzowania treści żądania, bowiem mogłoby to prowadzić do niedopuszczalnej zmiany kwalifikacji prawnej żądania, wbrew intencjom osoby wnoszącej podanie. O tym, jaki charakter ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym decyduje bowiem ostatecznie strona, a nie organ administracyjny, do którego strona pismo to skierowała. W razie wątpliwości, organ administracyjny mając na względzie postanowienia art. 7-9 k.p.a. winien zapytać stronę o wyrażenie swego stanowiska tak aby wyjaśnić rzeczywistą wolę strony – por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1993 r., SA/Kr 2342/92 (niepublikowany). Można zatem stwierdzić, iż obowiązkiem organu jest zwrócenie się do skarżącego o stosowne sprecyzowanie żądania, a odstąpienie od tej czynności stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które może mieć wpływ na wynik sprawy – tak wyrok NSA w Warszawie z dnia 14 listopada 2001 r. V SA 552/01, LEX nr 84484. Co prawda w niniejszej sprawie organ, do którego wpłynęło podanie A. S. zwrócił się do niego o wskazanie, czy domaga się wpisania w treści aktu urodzenia wzmianki dodatkowej, jednakże z uwagi na okoliczność, iż wezwanie to nastąpiło już po wyjaśnieniu przez organ, iż brak jest dokumentów i innych dowodów, które mogłyby stanowić podstawę dokonania takiej wzmianki, to z całą stanowczością należy stwierdzić, iż ukierunkowanie postępowania w tym przedmiocie nie znajdowało porycia w faktycznym żądaniu strony. Żądanie to wielokrotnie było przez skarżącego ukierunkowane na "przywrócenie" imienia, którym posługiwał się w przeszłości.

Zadaniem organu administracyjnego było nie tylko właściwe odczytanie intencji strony, ale także, a może nawet przede wszystkim, należyte i wyczerpujące informowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw skarżącego (art. 9 k.p.a.). Tymczasem organ, do którego wniesiono podanie usiłował ukierunkować podanie strony na postępowanie w przedmiocie zmiany imienia w trybie ustawy o zmianie imion i nazwisk. Nie jest wykluczone, że w istocie takie postępowanie stanowiłoby "najłatwiejszy" sposób doprowadzenia do sytuacji, w której skarżący osiągnąłby cel, jakim w istocie jest posługiwanie się przez niego imieniem J. Organ jednak nie wyjaśnił w sposób należyty przesłanek takiego postępowania, a ponieważ skarżący na skutek takich nienależytych wyjaśnień odebrał intencję organu, jako działanie skierowane przeciwko niemu, to kategorycznie sprzeciwił się takiemu kierunkowi postępowania.

Zwrócić należy uwagę, że znając motywację skarżącego co do żądania "przywrócenia" imienia, organ, do którego wpłynęło podanie winien był w pierwszej kolejności rozważyć, jakie prawne możliwości towarzyszą takiemu żądaniu. Organ w postępowaniu wyjaśniającym ustalił, że brak jest dokumentów, na podstawie których mogło dojść w przeszłości do zgodnej z prawem zmiany imienia. Ustaleń tych dokonano przy współudziale urzędów stanu cywilnego, w obszarze których takie dokumenty mogły się potencjalnie znajdować. Wyjaśnienie tej sprawy we własnym zakresie na etapie postępowania przed Prezydentem Miasta Z. czyniło zbędnym przekazanie sprawy Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego w Z. Nota bene z akt sprawy nie wynika, w jaki sposób sprawa została wcześniej przekazana Kierownikowi USC w Z. przez Prezydenta Z.

Zauważyć przyjdzie w tym miejscu, że organ odwoławczy na niektóre z powyższych aspektów sprawy wskazywał już uwagę służbom podległym Prezydentowi Miasta Z., które to służby nie wykonały zaleceń organu odwoławczego.

Powyższe uchybienia prowadzą do konstatacji, że już na wstępnym etapie postępowania administracyjnego doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej. Do naruszenia tej zasady może wszak dojść na każdym etapie postępowania administracyjnego. Błędne ustalenie treści żądania strony stanowi w swej istocie uchybienie zasadzie prawdy obiektywnej już w pierwszej fazie postępowania, jeszcze przed określeniem, jakie przepisy prawa materialnego będą miały zastosowanie, jakie procedury i jakie czynności należy podjąć w danej, konkretnej sprawie. Należy pamiętać przy tym, że prawidłowe zakwalifikowanie wniosku strony inicjującego postępowanie implikuje oparcie rozstrzygnięcia na określonych przesłankach materialnoprawnych. Samo właściwe odczytanie intencji strony z treści wniesionego podania nie świadczy o tym, że strona postępowania zamknęła listę żądań, które organ administracji ma obowiązek każdorazowo zbadać (por szerzej na ten temat: P. Sukienniczak: Błędy organów administracji publicznej w stosowaniu zasady prawdy obiektywnej – w świetle orzecznictwa NSA (ZNSA, Nr 2 (17)/2008, s. 20 i nast.).

Zważywszy na treść zgłoszonego przez stronę żądania, a także na skomplikowany charakter sprawy, należało w znacznie szerszym aspekcie zbadać możliwości i kierunki, w jakich powinno zmierzać zainicjowane przez stronę postępowanie. W szczególności, poza wskazaniem możliwości ukierunkowania postępowania na postępowanie w przedmiocie zmiany imienia (art. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk), należało rozważyć i przeanalizować, czy nie zachodzą przesłanki określone w art. 10 ustawy o zmianie imion i nazwisk, względnie w art. 28 – 37 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Nawet, gdyby te rozważania doprowadziły do wniosków negatywnych, to należało o tym poinformować stronę we właściwy sposób i umotywować tak zajęte stanowisko (art. 11 k.p.a.). Tymczasem żaden z organów zajmujących się sprawą skarżącego tych okoliczności nie wziął pod uwagę. Nie zostało również rozstrzygnięte w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją, dlaczego w postępowaniu, którego przedmiotem miało być naniesienie w akcie urodzenia wzmianki dodatkowej nie wzięto pod uwagę przedkładanych przez skarżącego w toku postępowania dokumentów i nie uznano ich za "inne dokumenty", o których mowa w art. 21 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego. Tym samym doszło po raz kolejny do naruszenia reguł postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a.).

Dalsze naruszenie, które w ocenie Sądu należy uznać za istotne, polega na nierozpoznaniu przez organ odwoławczy zażalenia skarżącego na postanowienie Kierownika USC w Z. z dnia [...] roku o przekazaniu sprawy wg właściwości. Nie usprawiedliwia tego faktu zamieszczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenia, że rozpoznanie sprawy przez Kierownika USC w Z. przed rozpoznaniem zażalenia uniemożliwiało dalsze rozpoznanie tego zażalenia. Zgodnie z art. 143 k.p.a. wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania postanowienia. Takie unormowanie pozwalało Kierownikowi USC w Z. dalsze prowadzenie sprawy – nie zwalniało jednak organu odwoławczego z obowiązku merytorycznego rozpoznania zażalenia (art. 144 w zw. z art. 138 k.p.a.). Ewentualne uwzględnienie tego zażalenia skutkowałoby zaistnieniem przesłanki wznowieniowej co do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją. W ocenie Sądu merytoryczne rozpoznanie zażalenia mogłoby doprowadzić do właściwego ukierunkowania dalszego toku postępowania.

Nie bez znaczenia pozostaje w sprawie także i to, że już po przekazaniu sprawy z wniosku skarżącego organ, do którego sprawa została przekazana podjął z urzędu postępowanie. Tymczasem postępowanie w niniejszej sprawie od początku było postępowaniem prowadzonym na wniosek skarżącego i w granicach tego wniosku. Brak było zatem podstaw do wszczęcia "kolejnego" postępowania z urzędu. Zgodnie z art. 61 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej może ze względu na szczególnie ważny interes strony wszcząć z urzędu postępowanie także w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony. Winien jednak w takiej sytuacji uzyskać zgodę strony i uzasadnić swoje stanowisko w tym przedmiocie.

Przedstawione wyżej rozważania przemawiają za koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z naruszeniem przez organy orzekające art. 7 – 11, art. 61 § 2, art. 64 § 2, art. 65 § 1, art. 77, art. 107 § 3 i art. 138 w zw. z art. 144 kpa.

W ramach dokonanej przez Sąd kontroli postępowania w trybie art. 135 p.s.a. koniecznym było także uchylenie postanowienia Kierownika USC w Z. o przekazaniu sprawy według właściwości. Postanowienie to było bowiem wiążące dla organu, któremu sprawa została przekazana. Tymczasem właściwość organu w sprawie z wniosku skarżącego może być różna i zależeć będzie od ustaleń dokonanych przez Prezydenta Miasta Z. zgodnie z przedstawionymi wyżej rozważaniami.

Nie mogły natomiast zostać uwzględnione przez Sąd pozostałe argumenty skarżącego. W szczególności wnioski, którymi domagał się oskarżenia osób winnych, jak i zadośćuczynienia wykraczają, jak już wskazano na wstępie, poza kognicję sądów administracyjnych. Sprawami popełnienia, czy też podejrzenia popełnienia przestępstwa zajmują się organy ścigania (Policja i Prokuratura) i sądy karne. Z kolei ewentualnym zadośćuczynieniem lub odszkodowaniem za poniesione straty – sądy cywilne.

Nie jest również zasadny podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 marca 2005 roku o zmianie ustawy o zmianie imion i nazwisk (Dz.U. Nr 62, poz. 550). Zgodnie z tym przepisem, który znowelizował art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie imion i nazwisk, znowelizowany przepis otrzymał brzmienie: "2. Ważne względy zachodzą w szczególności, gdy wnioskodawca: 1) nosi nazwisko: a) ośmieszające albo nielicujące z godnością człowieka, b) o brzmieniu niepolskim, c) posiadające formę imienia, 2) pragnie zmienić swoje nazwisko na nazwisko, którego używa, lub powraca do nazwiska, które zostało zmienione." Przepis ten wymienia zatem przesłanki uzasadniające zmianę nazwiska (imienia), dotyczy jednakże postępowania w przedmiocie zmiany imienia prowadzonego na wniosek strony w trybie ustawy o zmianie imion i nazwisk. Gdyby skarżący skorzystał z tego trybu (lub jeżeli skorzysta w przyszłości), to niewątpliwie będzie można stwierdzić, że podnoszone przez niego okoliczności wyczerpują wymienione w art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie imion i nazwisk przesłanki.

Powołany przez skarżącego na rozprawie w dniu 16 maja 2008 roku przepis art. 148 Kodeksu postępowania karnego nie znajduje zastosowania w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż to postępowanie jest regulowane wyżej wspomnianą ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Z kolei odmowa zaprotokołowania pisemnego wystąpienia skarżących znajduje swoje uzasadnienie w treści art. 100 i art. 104 p.s.a., przy czym podkreślić przyjdzie, że wystąpienie to zostało dołączone do protokołu z rozprawy jako załącznik.

W kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.s.a., zaś o zwrocie kosztów postępowania na podstawie art. 200 p.s.a.

Skargi J. S. i B. S. podlegały natomiast oddaleniu na zasadzie art. 151 p.s.a. z uwagi na brak legitymacji skargowej po ich stronie. Zgodnie bowiem z art. 50 § 1 p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny. W ocenie Sądu w sprawach, w których przedmiotem jest treść aktu stanu cywilnego, jak również zmiana imion i nazwisk interes prawny w rozumieniu powołanego przepisu przysługuje wyłącznie temu, kogo te sprawy bezpośrednio dotyczą (w wyjątkowych przypadkach również następcom prawnym). W kontrolowanym postępowaniu legitymację skargową miał wyłącznie skarżący, albowiem to o jego imię chodziło. J. S. i B. S. uzasadniając swój interes we wniesieniu skargi (vide: pisma procesowe z dnia [...] i [...] roku) nie wskazały okoliczności, z których można by wywieść ich interes prawny. Okoliczności te stanowią natomiast o interesie faktycznym, którego naruszenie nie legitymuje do wniesienia skargi. Oczywistym jest natomiast, że ewentualny pozytywny wynik postępowania prowadzonego w stosunku do skarżącego będzie stanowił podstawę do wprowadzenia zmian w aktach i dokumentach dotyczących J. i B. S. na zasadach przewidzianych w ustawie Prawo o aktach stanu cywilnego – jednakże w odrębnych od niniejszego postępowaniach.

Wskazówki co do dalszego postępowania wynikają z powyższych wywodów. W szczególności akta sprawy winny zostać przekazane w pierwszej kolejności Prezydentowi Miasta Z., który dokona należytego zbadania żądania strony i po wyjaśnieniu wskazanych wątpliwości na etapie badania wstępnego podejmie dalsze czynności w sprawie. Organ pierwszej instancji winien mieć również na uwadze zasadę szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.) i terminy załatwienia spraw określone w art. 35 i nast. k.p.a. Organy rozpoznające ponownie wniosek skarżącego zwrócą ponadto szczególną uwagę na treść dokumentów składanych w toku postępowania i wyjaśnią skąd w tych dokumentach znalazły się imiona skarżącego w brzmieniu J., P., skoro nie doszło do zmian w treści aktu urodzenia. Po wyjaśnieniu tej okoliczności uzasadnią w sposób wyczerpujący, jakie znaczenie dowodowe mają te dokumenty dla rozstrzygnięcia sprawy.