Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 866/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 54
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr.), Sędziowie WSA Agata Ćwik – Bury, Beata Machcińska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 września 2019 r. sprawy ze skargi Z. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy, organ nadzoru) postanowieniem z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 17, art. 18 i art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 z późn. zm., dalej: u.p.e.a.), po rozpoznaniu zażalenia Z.S. (dalej: zobowiązany, dłużnik, skarżący) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) z dnia [...] nr [...] oddalające jako niezasadną skargę na czynność egzekucyjną z dnia [...] – zajęcie ułamkowej części nieruchomości nr Kw [...] nr wezwania [...].

Powyższe postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ egzekucyjny po podjęciu w dniu [...] zawieszonego postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku dłużnika na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...], realizując tytuł wykonawczy nr [...], skierował egzekucję do nieruchomości zobowiązanego, której jest właścicielem w ½, dla której została urządzona księga wieczysta nr Kw [...].

Zawiadomienie o zajęciu ułamkowej części nieruchomości z dnia [...] dłużnik otrzymał w dniu [...], po czym zakwestionował tę czynność egzekucyjną skargą z dnia 16 października 2018 r.

W uzasadnieniu skargi zobowiązany podniósł:

1. brak doręczenia zobowiązanemu tytułów wykonawczych;

2. skierowanie zawiadomienia o zajęciu do zobowiązanego, a nie do ustanowionego w sprawie pełnomocnika;

3. nieistnienie obowiązku egzekucyjnego w zakresie części odsetek w związku z niewskazaniem okresów wyłączenia naliczania odsetek za zwłokę, co stanowi naruszenie art. 27 § 1 pkt 3 w zw. z art. 33 pkt 10 u.p.e.a.;

4. brak wyszczególnienia terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu dochodzonej kwoty oraz rozliczenia kosztów egzekucji, co powoduje, że strona nie jest w stanie ustalić prawidłowej kwoty naliczonych odsetek oraz kosztów egzekucji;

5. naruszenie art. 33 pkt 1 u.p.e.a. z powodu przedawnienia zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące: sierpień, wrzesień, październik oraz listopad 2009 r. - z dniem 1 stycznia 2015 r., a za grudzień 2009 r. z dniem 1 stycznia 2016 r.

Postanowieniem z dnia [...] organ pierwszej instancji oddalił skargę na czynność egzekucyjną z dnia [...] – zajęcie ułamkowej części nieruchomości.

Na powyższe postanowienie pełnomocnik zobowiązanego wniósł zażalenie, w którym zarzucił:

1. brak doręczenia upomnienia;

2. brak wszczęcia egzekucji z powodu niedoręczenia zobowiązanemu tytułów wykonawczych;

3. określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią orzeczenia, bowiem nie zawiera ustawowych okresów, za które nie nalicza się odsetek za zwłokę, w związku z niewskazaniem okresów i nie wyłączeniem okresu naliczania odsetek za zwłokę, czym naruszono art. 27 § 1 u.p.e.a.;

4. brak wyszczególnienia terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu dochodzonej kwoty oraz rozliczenia kosztów egzekucji, co powoduje, że zobowiązany nie jest w stanie ustalić prawidłowej kwoty naliczonych odsetek oraz wysokości należnych kosztów egzekucji;

5. naruszenie art. 33 pkt 1 u.p.e.a. z powodu przedawnienia zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług;

6. niekompletne metryki akt;

7. naruszenie przepisów K.p.a. poprzez pominięcie w postępowaniu egzekucyjnym ustanowionego przez zobowiązanego w dniu 22 października 2013 r. pełnomocnika - J.K., które to pełnomocnictwo zostało złożone w tym samym dniu w kancelarii organu pierwszej instancji;

8. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9. niedoręczenie zobowiązanemu w 2013 r. tytułów wykonawczych;

10. niespełnienie w tytułach wykonawczych wymogów z art. 27 u.p.e.a., gdyż wskazują one błędne numery decyzji podatkowych, a potwierdzenie nadania zawiera inną numerację, która nie wynika z wystawionych tytułów wykonawczych - będących podstawą egzekucji;

11. zastosowanie wadliwego wzoru zajęcia.

Organ nadzoru postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...].

Rozpoznając sprawę organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił, że skarga złożona w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, a organ dokonuje w tym trybie jedynie oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych przez organ egzekucyjny w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można wnosić wyłącznie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Kontroli w tym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, którymi są zgodnie z definicją legalną z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt: II FSK 778/13; z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt: II FSK 1688/13).

Organ odwoławczy podkreślił, że w toku postępowania wywołanego wniesieniem skargi nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, co wynika z treści art. 29 § 1 u.p.e.a. Nie jest zatem możliwe podnoszenie w postępowaniu skargowym zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia, służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a., czyli zarzutu niedoręczenia upomnienia, nieprawidłowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, dochodzenia należności w nieprawidłowej wysokości, czy przedawnienia dochodzonych zobowiązań, jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Tak więc powyższe zarzuty nie mogły być uwzględnione w ramach postępowania zainicjowanego skargą na czynność egzekucyjną.

Następnie organ nadzoru omówił przepisy art. 110c § 2, 3 i 4 u.p.e.a. oraz wskazał, że wszelkie wymogi formalne dotyczące zajęcia ułamkowej części nieruchomości zostały spełnione. O zajęciu nieruchomości została także zawiadomiona współwłaścicielka nieruchomości. Również Sąd Rejonowy w C. dokonał wpisu o wszczęciu egzekucji w dziale III księgi wieczystej prowadzonej dla zajętej nieruchomości.

W odniesieniu do zarzutu dotyczącego nieprawidłowego określenia wysokości odsetek za zwłokę, organ odwoławczy wyjaśnił, że zawiadomieniem z dnia [...] organ egzekucyjny został poinformowany o przerwie w naliczaniu odsetek. Wobec tego zawiadomieniem z tego samego dnia poinformował o zmianie wysokości zajęcia w tym zakresie. Tytuły wykonawcze nie mogły więc uwzględniać przerwy w naliczaniu odsetek, gdyż okoliczność ta zaistniała dopiero po wystawieniu tytułów wykonawczych.

Odnosząc się do zarzutu pominięcia w postępowaniu egzekucyjnym pełnomocnika zobowiązanego poprzez niedoręczenie mu zawiadomienia o zajęciu, organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 110c § 2 u.p.e.a. zajęcie nieruchomości następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zgodne z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy K.p.a. Odpowiednie zastosowanie przepisów K.p.a. w postępowaniu egzekucyjnym oznacza, że przepisy tego kodeksu mogą być stosowane tylko w takim zakresie i w taki sposób, aby uzupełniać, a nie modyfikować ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tak też należy ocenić zastosowanie art. 32 K.p.a. stanowiącego, że strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Bez wątpienia zobowiązany może ustanowić pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym. Niezależnie jednak od przyznania prawa do działania przez pełnomocnika, przepis powyższy wyłącza takie działanie z uwagi na szczególny charakter określonej czynności, który może wynikać z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Charakter taki ma doręczenie zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych oraz zawiadomienia o zajęciu jego składnika majątkowego. Skoro bowiem to zobowiązanego obciąża obowiązek uiszczenia należności, to jego należy osobiście zawiadomić o zajęciu składnika majątkowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 18 lipca 2006 r., sygn. akt I SA/Gd 532/05).

W skardze na postanowienie organu odwoławczego, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, w szczególności:

a) art. 15 § 1 u.p.e.a. w zw. z § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2001 r. nr 137, poz. 1541 z późn. zm.) poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że wierzyciel nie miał obowiązku doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a., podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do przeciwnego wniosku, z uwagi na fakt, że ostateczne decyzje podatkowe wydane przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. w dniu [...] nr [...] od [...] do [...], utrzymane w mocy decyzjami z dnia [...]. Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach nie określają wysokości należności podlegającej wpłacie w taki sposób, aby zobowiązany na tej podstawie mógł wykonać swój obowiązek, wobec czego w sprawie nie może mieć zastosowania § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r.;

b) art. 32 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do czynności egzekucyjnych, pomimo niedoręczenia zobowiązanemu tytułów wykonawczych wymienionych w zawiadomieniu o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej;

c) art. 34 § 4 w zw. z art. 33 pkt 3 i 10 u.p.e.a. poprzez zaniechanie umorzenia egzekucji pomimo wystąpienia zasadnych zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, obligujących organ do umorzenia postępowania, tj. określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, poprzez nieuwzględnienie przerwy w naliczaniu odsetek od zaległości podatkowej i niespełnienia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.;

d) art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 70 § 6 pkt 1, art. 70c ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej: O.p.) w związku z nieuznaniem zarzutu egzekwowania należności z tytułów wykonawczych po upływie okresu przedawnienia zobowiązania podatkowego;

e) art. 67 § 2 pkt 6 u.p.e.a. poprzez określenie opłaty egzekucyjnej w zawyżonej wysokości, z uwagi na fakt nieuwzględnienia rzeczywistych wydatków związanych z dokonaniem czynności egzekucyjnych.

2. przepisów postępowania, w szczególności:

a) art. 42 § 1 i art. 44 § 2 do 4 K.p.a. w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 7 marca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2013 r. poz. 672) przez niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów, polegające na uznaniu przez organ egzekucyjny za skuteczne doręczenie przesyłki pocztowej, pomimo przesłania jej na niewłaściwy adres, w związku z czym zobowiązany nie miał możliwości jej odebrania;

b) art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania bez przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa;

c) art. 66a K.p.a. poprzez niekompletną metrykę i niekompletne akta, ponumerowane ołówkiem, co uniemożliwia ustalenie, kto dokładnie uczestniczył w podejmowaniu czynności w postępowaniu, ustalenie jakie czynności i kiedy zostały podjęte i na jakiej podstawie wszczęto uciążliwe dochodzenie;

d) art. 144 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, które zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., które ma istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów O.p., w szczególności:

a) art. 54 § 1 pkt 1 do 4 O.p. z powodu braku wyszczególnienia terminów, w których wyłączony jest okres naliczania odsetek za zwłokę, tym samym zawyżenia odsetek za zwłokę;

b) art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 59 ust. 1 pkt 9 i art. 70c O.p. przez błędną wykładnię, a w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie polegające na uznaniu, że nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia, w związku ze wszczęciem postępowania przygotowawczego w sprawie karnej skarbowej, pomimo niedoręczenia zawiadomienia o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia pełnomocnikowi skarżącego.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Ponadto skarżący wniósł o wstrzymanie czynności egzekucyjnych oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W bardzo obszernej skardze skarżący opisał przebieg postępowania egzekucyjnego, wskazując także dlaczego nie zgadza się z wydanymi postanowieniami organu nadzoru jak i organu egzekucyjnego.

Przede wszystkim skarżący podniósł, że nie otrzymał tytułów wykonawczych. Jak wynika z kopii dowodu potwierdzenia odbioru przesyłki nadanej przez organ egzekucyjny w dniu [...] o numerze [...], w której zawarto: zawiadomienie o zajęciu nr [...] i [...] do tytułów wykonawczych oznaczonych numerami [...], [...] oraz [...] - została ona wysłana na adres podany w tytułach wykonawczych, tj. miejsce zamieszkania. Natomiast głównym miejscem wykonywania przez niego działalności gospodarczej jak również adresem doręczeń, wskazanym w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej: CEIDG) - był adres siedziby firmy. Jako dowód skarżący dołączył do skargi kserokopię wypisu z CEIDG.

Dalej skarżący wskazał, iż potwierdzenie odbioru zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego z dnia [...] nr [...], nie zawiera jego podpisu, tym samym dokument ten nie został mu doręczony. Pomimo złożonych dwukrotnie wniosków o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego grafologa, co do autentyczności podpisu na ww. dowodzie nadania, organy nie ustaliły czy dokument jest autentyczny, czy też został podrobiony lub przerobiony. Dlatego też złożył na Policji zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa podrobienia podpisu w celu użycia za autentyczny. Komenda Powiatowa Policji w K. wszczęła dochodzenie o przestępstwo określone w art. 270 § 1 Kodeksu karnego pod sygn. akt. [...]. Jako dowód skarżący załączył kserokopię zawiadomienia z dnia [...] Komendy Powiatowej Policji w K. o wszczęciu dochodzenia w sprawie podrobienia podpisu.

Skarżący podniósł także, że w dniu 22 października 2013 r. udzielił pełnomocnictwa J.K. do reprezentowania go w sprawie. Pomimo udzielonego pełnomocnictwa organy pominęły go w prowadzonym postępowaniu, nie doręczając mu pism. Do skargi skarżący dołączył kopię pełnomocnictwa.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne i mogą być badane w postępowaniu skargowym, w oparciu o treść art. 54 § 1 u.p.e.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że narusza ono jednak prawo i musi zostać wyeliminowane z obrotu prawnego.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucją postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 778/13; z 18 sierpnia

2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3396/14 – wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty (postanowienia i zarządzenia), na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w tym trybie mogą bowiem podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, którymi są zgodnie z definicją legalną z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. Służy kontroli prawidłowości stosowania przez organy egzekucyjne środków egzekucyjnych, zmierzających do bezpośredniego wyegzekwowania należności.

Zatem nie mogą być przedmiotem rozważań w postępowaniu dotyczącym skargi na czynność egzekucyjną zarzuty dotyczące niedoręczenia upomnienia, nieprawidłowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, poprzez nieuwzględnienie przerwy w naliczaniu odsetek od zaległości podatkowej, niespełnienia w tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, czy przedawnienia dochodzonych zobowiązań. Takie zarzuty można bowiem podnieść w ramach zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne (zarzuty z art. 33 u.p.e.a.).

Również Sąd w ramach kontroli postanowienia organu odwoławczego, nie może badać takich okoliczności, które mogą być przedmiotem innych postępowań. W postępowaniu skargowym, w oparciu o treść art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się bowiem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych.

Zatem istotą skargi na czynność egzekucyjną jest kontrola poprawności jej dokonania na gruncie przepisów normujących tryb postępowania przy zastosowaniu konkretnego środka egzekucyjnego.

Z tych też względów nie mogły okazać się skuteczne zarzuty skargi opisane jako naruszenie przepisów prawa materialnego.

Również nie mogły zostać uwzględnione podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej. Po pierwsze dlatego, że Sąd w trybie skargi na czynność egzekucyjną nie może w ogóle badać, czy zobowiązanie podlegające egzekucji uległo przedawnieniu. Po drugie dlatego, że zgodne z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy K.p.a. (a nie O.p.).

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, jako czynność wszczynająca egzekucję administracyjną, musi nastąpić do rąk zobowiązanego i dopiero od tego momentu zobowiązany ma prawo ustanowić pełnomocnika. Obowiązek doręczenia tytułu wykonawczego do rąk zobowiązanego wynika nie tylko z brzmienia art. 26 § 5 u.p.e.a. Powinność taka wynika przede wszystkim z istoty egzekucji administracyjnej, której celem jest sięgnięcie do majątku zobowiązanego i wykonanie ciążącego na stronie obowiązku. O podjęciu czynności ściśle związanych z wykonaniem ciążącego na stronie obowiązku zobowiązany musi zostać poinformowany osobiście i tym samym uzasadnione jest przyjęcie poglądu, że dopiero skuteczne wszczęcie egzekucji umożliwia ustanowienie przez zobowiązanego pełnomocnika zgodnie z art. 33 § 2 i 3 K.p.a., natomiast na etapie poprzedzającym wszczęcie egzekucji nie jest to w ogóle możliwe (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 grudnia 2008 r., sygn. akt II FSK 945/08; z 1 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 1410/09).

Jak wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2818/12, tytuł wykonawczy należy doręczyć zobowiązanemu mimo tego, że ustanowił on pełnomocnika do prowadzenia wszystkich spraw przed organem, który jest jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym. W wyroku tym wskazano, że dołączenie pełnomocnictwa do akt sprawy, o czym mowa w art. 33 § 3 K.p.a., może mieć miejsce dopiero wtedy, gdy sprawa istnieje, to zaś wymaga wszczęcia postępowania (w rozpatrywanym przypadku postępowania egzekucyjnego, stanowiącego odrębną sprawę administracyjną).

W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że w postępowaniu egzekucyjnym strona może być reprezentowana przez pełnomocnika w sposób prawidłowy umocowanego. W tym zakresie art. 18 u.p.e.a. wskazuje na odpowiednie zastosowanie przepisów K.p.a. a zatem przyjąć należy, że zastosowanie znajdzie art. 40 § 2 K.p.a, zgodnie z którym jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi, przepis ten ma moc erga omnes i nie doznaje żadnych ograniczeń. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że wszczęcie egzekucji administracyjnej, rozumianej jako jedno ze stadium postępowania egzekucyjnego, związane jest z doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.). Doręczenia dokonuje organ egzekucyjny lub egzekutor w momencie przystąpienia do czynności egzekucyjnych, o ile odpis tytułu wykonawczego nie został wcześniej doręczony (art. 32 u.p.e.a.). Wiąże się to z faktem, że organ egzekucyjny przystępując do czynności egzekucyjnych w egzekucji należności pieniężnych od razu dokonuje zajęcia prawa majątkowego (por. art. 67 § 1 u.p.e.a.).

Sąd w składzie orzekającym w sprawie podziela pogląd zaprezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 czerwca 2012 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 491/11, że "w egzekucji administracyjnej doręczenie tytułów wykonawczych, o którym mowa w art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a., wszczyna egzekucję administracyjną i może być kierowane wyłącznie do zobowiązanego". W tym samym orzeczeniu jednocześnie stwierdzono, że "po doręczeniu tytułów wykonawczych dalsze pisma mogą być kierowane do pełnomocnika zobowiązanego, zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a., mającym zastosowanie w związku z art. 18 u.p.e.a, o ile pełnomocnik zostanie ustanowiony w sprawie". Wskazać także należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 maja 2015 r., w sprawie o sygn. akt II FSK 2931/12 stwierdził, iż rola pełnomocnika ustanowionego przez zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym nie ogranicza się wyłącznie do wnoszenia w jego imieniu środków zaskarżenia. Pełnomocnik powinien być również adresatem pism kierowanych przez organ egzekucyjny do zobowiązanego - w tym odpisów zawiadomień o zastosowanych środkach egzekucyjnych. Powyższe oznacza, że doręczenie zawiadomienia o zastosowanym środku egzekucyjnym skarżącemu, a nie jego prawidłowo umocowanemu pełnomocnikowi, nie spełnia wymogu prawidłowego zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego.

Natomiast w rozpoznawanej sprawie budzi wątpliwości Sądu, w jakiej dacie doręczono zobowiązanemu tytuł wykonawczy nr [...], będący podstawą zajęcia ułamkowej części nieruchomości, gdyż w aktach sprawy (pomiędzy k. 8 a k. 9 akt administracyjnych) znajduje się jedynie zwrotne potwierdzenie odbioru tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...].

Kwestia doręczenia odpisów tytułów wykonawczych ma więc kluczowe znaczenie dla ustalenia, czy udzielenie pełnomocnictwa przez skarżącego J.K. (k. 21 akt administracyjnych) nastąpiło po wszczęciu postępowania egzekucyjnego.

Należy także podkreślić, że organ nadzoru w swoim rozstrzygnięciu w ogóle nie odniósł się do kwestii znajdującego się w aktach sprawy pełnomocnictwa z dnia 22 października 2013 r. i jego oceny co do prawidłowości i skuteczności takiego pełnomocnictwa, wskazując jedynie, że niezależnie od przyznania prawa do działania przez pełnomocnika, przepis art. 32 K.p.a. wyłącza takie działanie z uwagi na szczególny charakter określonej czynności, który może wynikać z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Jednakże w ocenie Sądu, powyższa argumentacja w żaden sposób nie może stanowić podstawy do wyłączenia stosowania w niniejszej sprawie art. 40 § K.p.a.

W ocenie Sądu, czynnościom egzekucyjnym polegającym na zajęciu ułamkowej części nieruchomości nie można przypisywać charakteru czynności wymagających osobistego działania zobowiązanego. Taka interpretacja narusza art. 32 K.p.a. Przepis ten jest wprawdzie w postępowaniu egzekucyjnym stosowany odpowiednio, z uwzględnieniem specyfiki tego postępowania, to jednak taka odpowiednia interpretacja uzasadnia ograniczanie jego zakresu, tylko tam gdzie jest to konieczne.

Zdaniem Sądu, czynności wymagające osobistego działania strony to takie czynności, w których brak udziału strony stawiałby pod znakiem zapytania sens ich prowadzenia. W piśmiennictwie i orzecznictwie wskazuje się, że za takie czynności uznać należy poddanie się przez stronę przesłuchaniu, czy też stwierdzenie jej tożsamości. Natomiast takiego charakteru nie można przypisać doręczeniu zobowiązanemu zawiadomienia o zastosowanym środku egzekucyjnym.

W ocenie Sądu, przedstawiona przez organ odwoławczy argumentacja wiązała się z błędną wykładnią art. 32 K.p.a., a w efekcie z akceptacją nieuprawnionej odmowy zastosowania przez organ egzekucyjny art. 40 § 2 K.p.a., które to przepisy znajdowały w sprawie odpowiednie zastosowanie na podstawie art. 18 u.p.e.a.

Niemniej Sąd podkreśla, że organ nadzoru ponownie rozpoznając sprawę w pierwszej kolejności musi ustalić, kiedy doręczono zobowiązanemu tytuł wykonawczy będący podstawą dokonanej czynności egzekucyjnej, bo dopiero wtedy można ustalić, czy udzielenie pełnomocnictwa przez skarżącego J.K. nastąpiło po wszczęciu postępowania egzekucyjnego.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: P.p.s.a.) uchylił zaskarżone postanowienie.

Sąd uchylił tylko postanowienie organu nadzoru, uznając, że jest to wystarczające dla podjęcia przez ten organ prawidłowego rozstrzygnięcia.

W postepowaniu ponownym organ odwoławczy zastosuje się do zaleceń i oceny prawnej Sądu.

O kosztach postepowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a., zasadzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 100 zł z tytułu uiszczonego wpisu sądowego.