Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 423/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-09-04 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Referendarz sądowy Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 4 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 22 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za październik 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. S. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 22 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za październik 2011 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 5.129,46 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 206 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 103 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W dniu 27 lipca 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotowym wnioskiem skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych ze względu na prowadzoną przez Dyrektora Izby Celnej w Opolu egzekucję zaległości z tytułu podatku akcyzowego i opłaty paliwowej zajęcia w kwocie 383.071,80 zł wraz z odsetkami. Skarżący wskazał również na wymagalność kosztów sądowych w 72 sprawach zawisłych przed tut. Sądem jako dodatkowy argument przemawiający za niemożnością uiszczenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie oświadczył, że w ramach gospodarstwa domowego, w którym pozostaje wspólnie z żoną i córką, uzyskiwane są miesięczne dochody w wysokości 2.290 zł (skarżącego z prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 690 zł, jego córki ze stosunku pracy w kwocie 1.600 zł), oraz że majątek gospodarstwa domowego obejmuje dom mieszkalny o powierzchni 200 m² i nieruchomość rolną o powierzchni 6 ha.

W załączeniu do wniosku pełnomocnik skarżącego przekazał uwierzytelnione za zgodność z oryginałem kopię zawiadomienia Dyrektora Izby Celnej w Opolu o zajęciach wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 16 grudnia 2014 r. na kwotę 368.811,90 zł (kwota należności głównej wraz z odsetkami).

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.).

Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.).

Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy.

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i wynikające z załączonej kserokopii zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 6 sierpnia 2015 r. skarżący, za pośrednictwem pełnomocnika, został wezwany do przekazania w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania:

- szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca przez niego i rodzinę na bieżące utrzymanie wraz z dowodami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów,

- pisemnej informacji na temat przychodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie,

- szczegółowej informacji na temat aktualnie prowadzonej egzekucji pieniężnej wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te informacje,

- kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego, żonę i córkę w 2014 r. (PIT),

- kserokopii deklaracji podatkowych składanych dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2015 r.,

- kserokopii wyciągów i odpisów z jego kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące.

W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego przedłożył pismo (sporządzone w dniu 21 sierpnia 2015 r.), w którym wskazał, że z prowadzonego gospodarstwa rolnego skarżący nie uzyskuje przychodów, że poza dochodami pozyskiwanymi z prowadzenia działalności gospodarczej nie posiada innych źródeł dochodów, że skarżący i jego córka nie posiadają lokat bankowych, że jego córka nie przyczynia się do zaspokojenia potrzeb wspólnego gospodarstwa domowego, oraz że Dyrektor Izby Celnej w Opolu dokonał zajęcia rachunku bankowego prowadzonego w A na kwotę 404.479,92 zł, a także zajęcia ruchomości na kwotę 381.343,95 zł (wskazano zarazem, że dotychczas wyegzekwowano kwotę 16.657,71 zł). W piśmie tym pełnomocnik skarżącego zamieścił również zestawienie miesięcznych kosztów dotyczących zakupu żywności (stanowiących wielkość rzędu 2.000 zł), utrzymania domu mieszkalnego (opiewających na kwotę 1.628 zł, a związanych z zakupem środków czystości, gazu, węgla na opał, energii elektrycznej, a także odnoszących się do podatku od nieruchomości, opłat komunalnych, za zużycie wody, media i odprowadzenie ścieków) oraz zakupu lekarstw, ubrań, paliwa do samochodów, odzieży roboczej, ubezpieczenia na życie (łącznie w kwocie 2.162 zł).

W załączeniu do wymienionego pisma pełnomocnik skarżącego przekazał również uwierzytelnione za zgodność z oryginałem kopie następujących dokumentów:

- faktur dotyczących zakupu artykułów spożywczych, energię elektryczną, zużytą wodę, odprowadzenie ścieków, gospodarowanie odpadami,

- dowodów wpłaty dobrowolnego ubezpieczenia na życie skarżącego i jego żony,

- dowodu zapłaty za dostarczone usługi telekomunikacyjne,

- zeznania o wysokości dochodów (PIT36L) osiągniętych przez skarżącego w 2014 r.,

- zeznania o wysokości dochodów (PIT-37) osiągniętych przez córkę skarżącego M. S. w 2014 r. wraz załącznikiem PIT-11 do zeznania podatkowego za ten okres,

- deklaracji podatkowych VAT-7 za okres od lutego do czerwca 2015 r.,

- protokołu zajęcia ruchomości,

- wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego córki.

Wymienione kopie dokumentów znajdują się w aktach sprawy o sygnaturze I SA/Op 402/15.

W wyniku analizy sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, dokonanej w oparciu o oświadczenie zawarte we wniosku o prawo pomocy oraz informacje i dane wynikające z opisanych wyżej pisma i dokumentów, referendarz sądowy uznał, iż zapłata przez niego kosztów sądowych wymaganych zarówno w niniejszej sprawie jak i w innych zawisłych przed tut. Sądem nie przekracza jego możliwości finansowych.

Otóż jak ustalono na podstawie przekazanych kopii zeznania podatkowego PIT-36L za 2014 r. oraz deklaracji podatkowych VAT-7 za okres od lutego do czerwca 2015 r. skarżący posiada znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl)..

Badając tę okoliczność, na podstawie wymienionych dokumentów, ustalono, że w 2014 r. skarżący uzyskał przychody w wysokości 709.980,24 zł, zaś ostatnim okresie, tj. w miesiącach luty, marzec, kwiecień maj i czerwiec 2015 r. z tytułu sprzedanych towarów i usług pozyskał środki finansowe w wysokości 255.136 zł.

Zatem porównując wielkość kosztów sądowych związanych z wpisem od skargi wymaganych zarówno w przedmiotowej sprawie jak i w innych zawisłych przed tut. Sądem (jak wskazano na wstępie uzasadnienia kwota wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 206 zł, zaś w pozostałych, jak ustalono, stanowi kwotę około 19.000 zł) ze skalą środków finansowych, którymi obraca (709.980,24 zł w 2014 r., 255.136 zł we wskazanym wyżej okresie, z czego tylko w czerwcu 2015 r. skarżący pozyskał zasoby finansowe ze sprzedaży towarów i usług w wysokości 57.116 zł, wydatkując zarazem w tym miesiącu środki finansowe na zakup towarów i usług w wysokości 44.011 zł brutto), nie sposób przyjąć, iż nie jest on w stanie dokonać zapłaty tych kosztów sądowych.

Ponadto w ramach oceny sytuacji finansowej skarżącego dokonano porównania skali uzyskiwanych w jego gospodarstwie domowym dochodów z wielkością stałych miesięcznych kosztów ponoszonych w tym gospodarstwie. Z porównania tego wynika, iż oświadczonymi miesięcznymi dochodami w wysokości 2.290 zł skarżący i jego rodzina nie są w stanie pokryć nawet połowę wykazanych miesięcznych wydatków w wysokości 5.790 zł. W tej sytuacji aby pokryć koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżący zmuszony jest czerpać z środków finansowych pochodzących z uzyskiwanych przychodów. Zatem okoliczność ta dodatkowo uzasadnia tezę, iż oceniając sytuację finansową skarżącego prowadzącego działalność gospodarczą należy brać pod uwagę przede wszystkim skalę uzyskiwanych przychodów, nie zaś dochodów.

W ocenie referendarza również posiadana przez skarżącego nieruchomość rolna zwiększa finansowy i majątkowy potencjał jego gospodarstwa domowego. Jednocześnie należy stwierdzić, iż z przekazanych dokumentów nie wynika, że prowadzona egzekucja pieniężna uniemożliwia skarżącemu partycypowanie w kosztach postępowania sądowego. Prowadzenie egzekucji pieniężnej nie pozbawiało bowiem skarżącego możliwości obracania, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, znacznymi środkami finansowymi.

W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych nie jest wystarczający do uznania, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy (postanowienie z 7 stycznia 2014 r., II FZ 1196/13, lex 1410630; postanowienie z 15 stycznia 2014 r., II FZ 1527/13, lex 1417310).

Jak wynika bowiem z przekazanych deklaracji podatkowych VAT-7 w lutym, marcu, kwietniu, maju i czerwcu 2015 r. (a więc w okresie kiedy już prowadzono egzekucję pieniężną, co wynika z przekazanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z 16 grudnia 2014 r.) skarżący dokonał sprzedaży towarów i usług na kwotę 255.136 zł, wydatkując zarazem środki finansowe na zakup towarów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą na kwotę 240.027 zł (brutto).

Dodatkowo należy podkreślić, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych (jak wskazano wyżej wielokrotnie przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktuje zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. W tym kontekście powoływana przez skarżącego okoliczność, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie nie może mieć miejsca z uwagi na wymagalność zapłaty kosztów sądowych w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem, w ocenie referendarza, jest okolicznością przemawiającą bardziej za negatywnym rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Skarżący pomimo pozyskiwania co miesiąc znacznych zasobów pieniężnych z prowadzonej działalności gospodarczej nie podjął bowiem jakiejkolwiek próby uregulowania (choćby w części) zobowiązania dotyczącego kosztów sądowych. W związku z tym nasuwa się uwaga, iż skarżący, zamiast podjąć działania w celu realizacji obowiązku zapłaty wymaganych kosztów sądowych (ku czemu miał wiele okazji jak też możliwości), poczynił jedynie znaczne starania aby odniesiono wrażenie, że z tego obowiązku winien być zwolniony, oczekując tym samym, że koszty te pokryje Skarb Państwa, stawiając zarazem siebie w uprzywilejowanej pozycji wobec innych podatników.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.