Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 41/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Rzążewska Sędziowie Sędzia NSA Bożena Walentynowicz Sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Protokolant Andżelika Nycz po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1369/07 w sprawie ze skargi D.B. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz D.B. kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D.B. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] czerwca 2007 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] marca 2006 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] kwietnia 2004 r. odmawiającej wydania dokumentu potwierdzającego posiadanie obywatelstwa polskiego przez D.B.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców decyzją z dnia [...] września 2004 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] kwietnia 2004 r., którą odmówiono D.B. wydania dokumentu potwierdzającego posiadanie obywatelstwa polskiego ze względu na przyznanie wnioskodawcy dokumentu podróży, co stanowiło wyraz udzielenia zainteresowanemu uchwałą Rady Państwa nr 5/58 zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego na izraelskie.

Powyższe rozstrzygnięcie były przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2005 r., sygn. II SA/Wa 2302/04 uchylił decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] marca 2006 r. podnosząc, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona konieczna przesłanka utraty obywatelstwa, tzn. nie zostało wydane przez Radę Państwa indywidualne zezwolenie na zmianę obywatelstwa D.B. Zezwolenia tego rodzaju, zdaniem Sądu, nie mogła stanowić w szczególności generalna uchwała Rady Państwa nr 5/58 z dnia 23 stycznia 1958 r.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. II OSK 1085/05 oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku uznając, że przywołane orzeczenie pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu I instancji, że uchwała Rady Państwa z dnia 23 stycznia 1958 r. w żadnym razie nie mogła stanowić zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego skarżącego nie było trafne, albowiem przedmiotowa uchwała mogła stanowić tego rodzaju zezwolenie, pod warunkiem jednakże, że odnosiła się do oznaczonych osób, których podania były w toku rozpoznawania przez Radę Państwa. To, że w tekście samej uchwały nie zostały wymienione konkretne osoby z imienia i nazwiska nie oznaczało, iż uchwała nie miała charakteru indywidualnego i konkretnego, jeżeli okazałoby się, że krąg osób był jednoznacznie określony wnioskiem Prezesa Rady Ministrów. Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze powyższe względy stwierdził, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy wyjaśnienia wymaga, czy podanie D.B. dotyczące zezwolenia na zmianę obywatelstwa zostało Radzie Państwa przedstawione oraz, czy Rada Państwa podejmując uchwałę w sprawie zezwolenia na zmianę obywatelstwa objęła tym zezwoleniem także osobę skarżącego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy – w wyniku rozpoznania odwołania D.B., Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców decyzją z dnia [...] marca 2006 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] kwietnia 2004 r. stwierdzając, że udzielenie uchwałą Rady Państwa nr 5/58 zezwolenia na zmianę obywatelstwa było w stosunku do skarżącego skuteczne, albowiem w jego przypadku miała miejsce uproszczona procedura uzyskania zezwolenia związana z zadeklarowaniem wyjazdu na pobyt stały do Izraela. Tego rodzaju oświadczenie (deklaracja opuszczenia terytorium Polski i udania się na stały pobyt do Izraela), skutkowało tym, według organu, że wniosek zainteresowanego nie wymagał wydania indywidualnej uchwały na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim, miała do niego natomiast zastosowanie wspomniana uchwała Rady Państwa.

Wnioskiem z dnia 25 września 2006 r. D.B. wystąpił o stwierdzenie nieważności powyższych decyzji, jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa. Podał, że Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców w swojej decyzji nie tylko nie zastosował się, na zasadzie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej: p.p.s.a., do ocen prawnych i wytycznych wskazanych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ale dokonał również niedopuszczalnych własnych ustaleń odnośnie do roli uchwały Rady Państwa nr 5/58, jako generalnego aktu stosowania prawa upraszającego procedurę zmiany obywatelstwa.

Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców w wyniku rozpoznania powyższego wniosku decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. odmówił stwierdzenia nieważności swojej decyzji z dnia [...] marca 2006 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] kwietnia 2004 r. przyjmując, że kwestionowane rozstrzygnięcie było prawidłowe. W opinii organu nadzoru, skoro ustawa o obywatelstwie polskim nie zawierała regulacji dotyczących trybu i formy wydawania przez Radę Państwa zezwoleń na zmianę obywatelstwa polskiego na obce, to przyjąć należy, iż dopuszczalny był każdy sposób udzielenia przez Radę Państwa takiego zezwolenia. Według Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców, w stosunku do osób, które spełniały warunki przewidziane w uchwale, nie były wydawane indywidualne zezwolenia, ponieważ już przez sam fakt spełnienia warunków osoby zainteresowane uzyskiwały zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego na izraelskie.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców utrzymał mocy swoje rozstrzygnięcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 września 2008 r. oddalił skargę D.B. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców przyjmując, że nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Według Sądu I instancji, w sytuacji, gdy ocena naruszenia prawa opiera się na wykładni przepisów prawa, nie można uznać, iż kontrolowane orzeczenie narusza prawo w stopniu "rażącym". Nie można bowiem przyjąć, że jest to przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Na gruncie rozpoznawanej przez Sąd sprawy, regulacja ustawowa odnosząca się do trybu postępowania przed Radą Państwa odnośnie do zmiany obywatelstwa była przedmiotem wykładni sądów i nie była jednoznaczna. Skoro brzmienie stosowanych przepisów nasuwało wątpliwości interpretacyjne, a przepis nie rozstrzygał wprost spornej kwestii, w związku z czym jego wykładnia była kształtowana przez orzecznictwo sądów, jak to miało miejsce w rozpoznawanym przypadku, nie może być mowy, w opinii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, o rażącym naruszeniu prawa.

Sąd I instancji wskazał jednocześnie, że nie można zgodzić się z zarzutami skarżącego, że rozpoznając ponownie sprawę Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców rażąco naruszył prawo nie stosując się do wytycznych wskazanych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem Sądu, mieć należy bowiem na uwadze, że zawarte w przedmiotowym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazania znacznie złagodziły zwrot zawarty w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2005 r., wskazując, że uchwała Rady Państwa z dnia 23 stycznia 1958 r. mogła stanowić zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego skarżącego ale pod pewnymi warunkami. W toku bowiem postępowania powinno zostać wyjaśnione, czy podanie dotyczące zezwolenia na zmianę obywatelstwa skarżącego zostało przedstawione Radzie Państwa i Rada Państwa podejmując uchwałę w sprawie zezwolenia na zmianę obywatelstwa, zezwoleniem tym objęła także skarżącego.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył D.B., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz obu decyzji Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] czerwca 2007 r. oraz [...] kwietnia 2007 r.

Zaskarżonemu wyrokowi, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego - art. 11 ust. 1 i 5 oraz art. 13 ustawy z 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim,

- naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy – art. 153 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 k.p.a.

W uzasadnieniu stawianych zarzutów skarżący podniósł, że brak ustalonego przez organy orzekające w sprawie dowodu, że Prezes Rady Ministrów przedstawił Radzie Państwa wnioski rodziców skarżącego o zezwolenie na zmianę obywatelstwa przed podjęciem uchwały nr 5/58 skutkuje tym, iż zaskarżony wyrok oraz decyzje administracyjne dotyczące wydania dokumentu potwierdzającego posiadanie obywatelstwa polskiego skarżącemu zostały wydane z rażącą obrazą art. 11 i art. 13 ustawy o obywatelstwie polskim, a także art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 k.p.a. Zaskarżony wyrok, jak i decyzje odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji są niezgodne z prawem również z uwagi na nieuwzględnienie w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym wiążącej oceny oraz wskazań o jakich mowa w art. 153 p.p.s.a., a wynikających z treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2005 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Sprawowana przez Sąd kontrola prawidłowości zaskarżonego wyroku Sądu I instancji ograniczyła się z tego względu do rozważenia zasadności zarzutów powołanych w skardze kasacyjnej.

Jak wynika z analizy skargi, sformułowane przez stronę skarżącą zarzuty odnoszą się do obu podstaw wymienionych w art. 174 p.p.s.a., a więc naruszenia prawa materialnego oraz naruszenia przepisów postępowania. Wychodząc z założenia, że warunkiem poprawnego zastosowania prawa materialnego jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania w sprawie, w pierwszej kolejności rozważeniu winny w niniejszej sprawie podlegać zarzuty naruszenia prawa procesowego, w szczególności wysunięty przez skarżącego na plan pierwszy zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a.

Regulacja procesowa, której poprawność zastosowania w niniejsze sprawie skarżący w całości zakwestionował stanowi, że "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia". Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., w powtórnym postępowaniu administracyjnymi rozstrzygające sprawę organy, w tym także sąd administracyjny, gdyby doszło do wniesienia skargi na wydaną w sprawie nową decyzję, związane są zapatrywaniami zawartymi w prawomocnym orzeczeniu sądowym, którym uchylono wydaną w toku postępowania decyzję. W piśmiennictwie w odniesieniu do przywołanego przepisu podkreśla się, że związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 326)

W rozpoznawanej sprawie punktem odniesienia dla oceny wypełnienia przez organy orzekające w sprawie zobowiązania do zastosowania się do stanowiska prawnego sądu administracyjnego jest ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. II OSK 1085/05. Sąd w niniejszym składzie w całości podziela stanowisko przyjęte w wyroku NSA z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. FSK 207/04 (z aprobującą glosą Z. Kmieciaka, OSP 2005/2/18), zgodnie z którym w przypadku, gdy Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a., ale wyraża w uzasadnieniu wyroku inną ocenę prawną niż sąd I instancji, to ocena ta jest wiążąca dla organów. W odniesieniu do kwestii wydawania przez Radę Państwa zezwoleń na zmianę obywatelstwa polskiego na obce, w tym w szczególności rozstrzygnięcia o rozpatrzeniu wniosku D.B. o zmianę obywatelstwa polskiego na izraelskie, z mocy art. 153 p.p.s.a., za wiążącą uznana w niniejszej sprawie być musi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, a nie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2005 r. Pominięcie stanowiska zaprezentowanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest tym bardziej konieczne, że sąd odwoławczy oddalił skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji, zastrzegając jednakże, iż zastosowanie art. 184 p.p.s.a. nie wiązało się z uznaniem zarzutów skargi za nieusprawiedliwione, lecz przyjęciem, że zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia opowiada prawu.

Ramy poddanego kontroli sądowej postępowania nie pozwalają w bezpośredni sposób odnieść się do prawidłowości wypełnienia przez Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców w decyzji z dnia [...] marca 2006 r. zobowiązania do zastosowania się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, albowiem decyzja ta stała się prawomocna wskutek odrzucenia skierowanej na nią skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym postanowieniem z dnia 7 września 2006 r., sygn. IV SA/Wa 1087/06. Orzeczenie to nie pozwoliło na dokonanie przez sąd kontroli legalności bezpośrednio podjętego rozstrzygnięcia, co jednak nie oznacza, że zamknięta została droga do określenia, czy wykładnia i zastosowanie art. 153 p.p.s.a. dokonane w wymienionej decyzji Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców było prawidłowe. Ustalenie takie wynika bowiem z faktu, że niewykonanie zaleceń zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowi naruszenie prawa, które w zależności od stopnia zaistniałej wadliwości może zostać zakwalifikowane nawet jako rażące naruszenie prawa, skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji sprzeciwiającej się stanowisku wypowiedzianemu przez sąd administracyjny (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Należy zauważyć, że w piśmiennictwie przyjmuje się, iż naruszenie przez organy administracji publicznej postanowień art. 153 p.p.s.a. skutkuje tym, że podjęty akt lub czynność są wadliwe, co powoduje konieczność ich uchylenia (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu..., s. 330; T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 548). Sankcja uchylenia decyzji naruszającej zasadę związania oceną prawną prezentowana jest również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, z tym, że Naczelny Sąd Administracyjny prezentuje również w swoich orzeczeniach pogląd, iż złamanie zasady związania oceną prawną sądu stanowić może w niektórych przypadkach kwalifikowaną wadę skutkującą stwierdzeniem nieważności decyzji podjętej w nowym postępowaniu (por. wyrok NSA z dnia 15 lutego 2007 r., sygn. II FSK 275/06). Nieprzestrzeganie zasady wynikającej z art. 153 p.p.s.a. podważa obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji. Naczelny Sąd Administracyjny w przytoczonym powyżej wyroku trafnie w związku z tym wskazał, że sąd administracyjny po to wyraża swoją ocenę w omawianym zakresie, by przy ponownym rozpoznawaniu sprawy zakres tej oceny nie był już przedmiotem rozpoznania. Organ administracji publicznej w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie przeprowadza ponownie postępowania in merito, lecz w swej decyzji rozstrzyga wyłącznie co do kwestii zaistnienia w kontrolowanej decyzji przesłanek nieważności wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny przeprowadza kontrolę zaskarżonej decyzji wydanej w opisanym trybie nieważnościowym pod względem jej zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Taki zakres kontroli legalności zawiera ocenę odnoszącą się do zaistnienia w decyzji rozstrzygającej merytorycznie sprawę administracyjną wad kwalifikowanych, pozwala zatem również ustalić stopień i sposób wypełnienia przez organ, który wydał kontrolowaną w trybie nadzoru decyzję, obowiązku przestrzegania związania orzeczeniem sądu.

Na to uwarunkowanie w niniejszej sprawy trafnie zwrócił uwagę wnoszący skargę kasacyjną, sprzeciwiając się pominięciu w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym okoliczności polegającej na wydaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia, w którym zaprezentowane zostało stanowisko odnoszące się do kwestii zmiany obywatelstwa przez D.B. Obowiązkiem Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców, wynikającym wprost z treści art. 153 p.p.s.a., było bezwzględne podporządkowanie się ocenie prawnej zawartej w wyroku z dnia 14 grudnia 2005 r. oraz wykonanie zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego co do dalszego biegu postępowania administracyjnego, mającego określić, czy podania rodziców skarżącego były objęte wnioskiem Prezesa Rady Ministrów, czy zostały przekazane Radzie Państwa przed podjęciem uchwały z dnia 23 stycznia 1958 r., czy wreszcie podań tych osób dotyczyła uchwała Rady Państwa w części zezwalającej na zmianę obywatelstwa polskiego osobom, które złożyły prośbę o takie zezwolenie i opuściły Polskę, a następnie uzyskały obywatelstwo izraelskie. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 grudnia 2005 r. zawarł ocenę prawną w odniesieniu do przepisów ustawy o obywatelstwie polskim z 1951 r., których naruszenie dało podstawę do uchylenia decyzji, w związku z czym zasadniczą rolą organów prowadzących postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 2006 r. oraz Sądu I instancji oceniającego legalność decyzji kończących powyższe postępowanie było ustalenie, czy Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców w swojej decyzji z dnia [...] marca 2006 r. zastosował się do oceny prawnej Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz przeprowadził dodatkowe postępowanie dowodowe, przestrzegając przy tym w całości wytycznych Sądu. Jeżeli powyższa kontrola dałaby odpowiedź negatywną, Sąd zobowiązany był ustalić jaką formę i jaki zakres miało niepodporządkowanie się stanowisku prawnemu Sądu i jak stwierdzona wadliwość w działaniu organu administracji publicznej powinna zostać zakwalifikowana w sensie prawnym (rażące/nierażące naruszenie prawa). W całości należy przy tym odrzucić stanowisko Sądu I instancji, który przywoływaną zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie zasadę zakazującą stwierdzenia nieważności decyzji opartej na przepisie budzącym wątpliwości interpretacyjne odniósł do rozpoznawanej sprawy. Nietrafność powołania się przez Sąd w tym przypadku na przytoczoną zasadę wynika bowiem z tego, że Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców w decyzji z dnia [...] marca 2006 r. nie dokonywał wykładni przepisów ustawy o obywatelstwie polskim w znaczeniu ogólnie przyjętym, albowiem wykładnię taką przeprowadził już Naczelny Sąd Administracyjny, co powodowało, że organ był nią związany. Akcentowane zatem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalenie, że nie może być mowy o rażącym naruszeniu prawa, gdy wykładnia przepisu stanowiącego podstawę materialnoprawną decyzji jest chwiejna lub jest kształtowana przez orzecznictwo sądów, musi być w całości odrzucona, jako sprzeczne z regulacją zawartą w art. 153 p.p.s.a.

W zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na to, że sprawa posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego była już przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej, niemniej wątpliwości budzi prawidłowość wniosków, które Sąd I instancji sformułował w związku z zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego szczegółowymi wyjaśnieniami w tym przedmiocie. Wątpliwości te wynikają przede wszystkim z tego, że Sąd w swoim uzasadnieniu w całości pominął argumenty, którymi się kierował przyjmując, że zaskarżona decyzja Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 2006 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] kwietnia 2004 r. prawidłowo rozważyła kwestię zastosowania się przez organ do oceny prawnej i wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Za argumentację wystarczającą do stwierdzenia, że w sprawie nie został naruszony przez Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców art. 153 p.p.s.a. nie może być bowiem uznana formuła przyjęta przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazania "znacznie złagodziły zwrot zawarty w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2005 r., wskazując, że uchwała Nr 5/58 Rady Państwa z dnia 23 stycznia 1958 r. mogła stanowić zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego skarżącego ale pod pewnymi warunkami. W toku bowiem postępowania powinno zostać wyjaśnione, czy podanie dotyczące zezwolenia na zmianę obywatelstwa skarżącego zostało przedstawione Radzie Państwa i Rada Państwa podejmując uchwałę w sprawie zezwolenia na zmianę obywatelstwa, zezwoleniem tym objęła także skarżącego." (s. 8 uzasadnienia). Powyższe stanowisko jest niezrozumiałe z tego względu, że to właśnie powołanie się na pogląd prawny Naczelnego Sądu Administracyjnego i wskazania tego Sądu wyrażone w wyroku z dnia 14 grudnia 2005 r., a niezrealizowane w sprawie ponownie rozstrzyganej, stanowiły podstawowy zarzut zawarty we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Trudno zresztą określić, w jakim związku pozostaje "złagodzenie" stanowiska zawartego w uchylonym wyroku Sądu I instancji z oceną naruszenia art. 153 p.p.s.a. przez Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców, skoro nie zostało to poparte jakimkolwiek dalszym wyjaśnieniem.

Sąd I instancji właściwie odczytał zakres wskazań co do dalszego postępowania, jakie powinno zostać przeprowadzone w sprawie D.B., jednakże ocenę faktycznego wypełnienia przez organ tychże wskazań w całości pominął w swoich rozważaniach, zastępując merytoryczny wywód w tym względzie oceną końcową, sprowadzającą się do przyjęcia, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Należy przypomnieć, że w klasycznym modelu sądowego stosowania prawa, finalna decyzja jest efektem skonfrontowania wykładni prawa z faktami, które zostały stwierdzone, albowiem w pierwszej kolejności zawsze dochodzi najpierw do ustalenia, jaka norma obowiązuje i jak przedstawia się stan faktyczny sprawy, a dopiero w następnej kolejności dokonuje się subsumcji i orzeka o prawnych konsekwencjach tego, co ustalono. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył powyższą zasadę, ponieważ pomijając całkowicie wypowiedzi prawne organu orzekającego w sprawie, wyraził arbitralne zapatrywanie o zgodności tychże wypowiedzi z art. 153 p.p.s.a. Przedstawione postępowanie nie mogło zostać uznane przez Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłowe nie tylko z tego względu, że ustalenia zawarte w zaskarżonym wyroku odnośnie do zastosowania art. 153 p.p.s.a. nie dają się bezpośrednio ocenić, albowiem pozbawione są argumentacji prezentującej przesłanki, w oparciu o które sformułowana została ocena prawna Sądu. Wątpliwości budzi bowiem samo odrzucenie twierdzeń skarżącego, że rozpoznając ponownie sprawę Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców naruszył prawo nie stosując się do wytycznych wskazanych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji brak jest jakichkolwiek wyjaśnień, które mogłyby zostać uznane za rzeczywiste zrealizowanie wskazań Sądu.

Brak niezbędnych w tym zakresie wyjaśnień nie powinien być może budzić większych wątpliwości, jeżeli się zważy, że Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców w decyzji utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] kwietnia 2004 r. przyjął, że uchwała Rady Państwa nr 5/58 była generalnym aktem stosowania prawa upraszczającym procedurę emigracyjną, co w szczególności oznaczało, że wszystkim obywatelom polskim, którzy wystąpili z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na zmianę obywatelstwa, zezwolenie to z dniem podjęcia uchwały zostało udzielone. Pogląd powyższy jednocześnie korespondował ze stanowiskiem, że nie ma potrzeby szczegółowego ustalania, czy podanie dotyczące zezwolenia na zmianę obywatelstwa wszystkich osób, które o to wystąpiły, w tym i skarżącego, zostało przedstawione Radzie Państwa i Rada Państwa podejmując uchwałę w sprawie zezwolenia na zmianę obywatelstwa, zezwoleniem tym objęła te właśnie osoby. Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców powołał się w tym zakresie na obszernie zacytowany pogląd zawarty w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2006 r., sygn. IV SA/Wa 1567/05, w którym tenże Sąd odrzucił pogląd wyrażony z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2005 r., sygn. II OSK 965/05 odnośnie do tego, że skutki prawne dotyczące zgody na zmianę obywatelstwa mogą dotyczyć wyłącznie tych osób, których indywidualne podania zostały przedstawione Radzie Państwa przez Prezesa Rady Ministrów.

Okoliczność zastosowania w kontekście rozstrzyganej sprawy przez Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców art. 153 p.p.s.a. ma zasadnicze znaczenie dla oceny, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności decyzji utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] kwietnia 2004 r., odmawiającą wydania dokumentu potwierdzającego posiadanie obywatelstwa polskiego przez D.B. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oceni w związku z tym, czy ustalenia zawarte w decyzji Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców, w tym także przyjęcie za własne tez wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (nieprawomocnych – uchylonych następnie przez Naczelny Sąd Administracyjny) stanowiło wypełnienie wskazań co do dalszego postępowania i nie wykraczało poza stanowisko prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie oceny prawnej zastosowania przepisów ustawy o obywatelstwie polskim z 1951 r. W przypadku gdyby Sąd I instancji skargę uwzględnił, rozważenia wymaga, czy w rozpoznawanej sprawie nie powinien znaleźć zastosowania art. 135 p.p.s.a.

Z uwagi na to, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa procesowego, co uzasadnia jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznawał podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Na mocy art. 203 pkt 1 p.p.s.a. wobec zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, zasądzono od organu na rzecz skarżącego 400 zł, na którą to kwotę złożyły się opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (100 zł), wpis od skargi kasacyjnej (100 zł) oraz wynagrodzenie adwokata (200 zł), określone w oparciu o § 2 ust. 2 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

Mając na uwadze, że wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), a pełnomocnik skarżącego wnosząc skargę kasacyjną uiścił wpis sądowy w wysokości równej wpisowi od skargi, tj. w kwocie 200 zł, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwróci skarżącemu D.B. kwotę 100 zł tytułem nadpłaconego wpisu od skargi kasacyjnej.