Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2123/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: par. 1 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1476
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków  poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2018r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 150/17 w sprawie ze skargi E. W. na akt [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu w postępowaniu w przedmiocie ubezpieczeń społecznych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od [...] na rzecz skarżącej E. W. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt III SAB/Kr 83/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu skargi E. W. uchylił akt [...] Oddział w K. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu w postępowaniu w przedmiocie ubezpieczeń społecznych.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. w K. z dnia [...] stycznia 2013 r., sygn. [...], E. W. została ustanowiona kuratorem nieobecnego W. F., ostatnio zamieszkałego przy ul. [...] w K. w celu reprezentowania jego interesów w postępowaniu administracyjnym toczącym się przed [...], Oddział K., Inspektorat L., w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności wspólników za zaległości składkowe spółki "[...]" s.c. F. W. F., F. A.

[...] w K. decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] przeniósł na W. F., byłego wspólnika spółki cywilnej "[...]" s.c. F. W., F. A. odpowiedzialność za zaległości składkowe wyżej wskazanej spółki w łącznej kwocie 404176,60 zł.

Sąd Rejonowy dla K. w K. postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r., sygn. akt [...], zwolnił skarżącą z pełnienia funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu W. F.

Skarżąca zwróciła się do [...] w K. pismem z dnia [...] lutego 2016 r. o przyznanie kosztów z tytułu pełnienia funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu W. F. w kwocie 7200,00 zł plus vat. Żądaną kwotę odniosła do wartości przedmiotu sporu.

W piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r. doprecyzowała wysokość poniesionych wydatków, oświadczając, że w związku z pełnioną funkcją kuratora dla nieobecnego W. F. poniosła koszty dojazdów własnym samochodem ([...] o pojemności skokowej 1339,00 cm 3 nr rej. [...]): do [...] Oddział Kr., Inspektorat K. w celu zapoznania się z aktami sprawy (82 x 0,8358 zł = 68,53 zł), do Sądu Okręgowego w K. w celu zapoznania się z aktami sprawy (82 km x 0,8358 zł + 68,53 zł), do Sądu Okręgowego w K.na rozprawę 82 km x 0,8358 zł = 68,53 zł, w celu poszukiwania W. F. w miejscu prowadzenia działalności przez spółkę "[...]" s.c. F. W., F. A. (82 km x 0,8358 = 68,53 zł).

[...] w K. aktem z dnia [...] października 2016 r., nr [...], wydanym na podstawie przepisu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) w zw. z § 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1476) i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461), przyznał E. W. (dalej jako "skarżąca") wynagrodzenie w wysokości 295,20 zł, w tym vat i zwrot poniesionych wydatków w wysokości 274,12 zł w związku z pełnieniem funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu W. F.

[...] w K. nie zgodził się ze skarżącą, że wysokość wynagrodzenia powinna być odniesiona do kwoty wynikającej z decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r. i być ustalona na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Wskazał, że skoro postępowanie zmierzało do ustalenia wysokości zobowiązania, to sprawami najbardziej zbliżonymi rodzajowo przewidzianymi przez to rozporządzenie, są sprawy określone w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c tego rozporządzenia, zgodnie z którymi stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w innej sprawie wynoszą 240,00 zł. Dodał, że Sąd Okręgowy w postępowaniu odwoławczym od decyzji [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. przyznał pełnomocnikowi organu rentowego kwotę 60,00 zł.

Organ wskazał, że przyznane skarżącej wynagrodzenie jest adekwatne do nakładu pracy poczynionego przez nią. Czynności ograniczyły się do niezbędnych dla ochrony interesu strony postępowania nieznanej z miejsca pobytu. Odpowiada również charakterowi sprawy i jej niewielkiemu stopniu skomplikowania. Doliczenie kwoty podatku VAT do wynagrodzenia wynika z oświadczenia skarżącej, że jest podatnikiem obowiązanym do rozliczenia podatku od towarów i usług.

Rozliczenie wydatków nastąpiło zgodnie z przepisami określającymi należności przysługujące pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz na podstawie przedstawionego wykazu przejazdów.

E. W. zaskarżyła powyższy akt do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając naruszenie:

- art. art. 7, 77 § 1, 136 Kpa poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w całości materiału dowodowego dostępnego w sprawie, a także wydanie decyzji w oparciu o dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego poprzez brak uwzględnienia wszystkich czynności dokonanych przez kuratora, a to poszukiwania nieobecnego, sporządzenia odwołania, zapoznania się z aktami, stanem prawnym, uczestnictwo w rozprawie a także brak uwzględnienia ciążącej na kuratorze odpowiedzialności cywilnej,

- art. 107 § 3 Kpa poprzez brak wskazania z jakiego powodu nakład pracy kuratora nie jest adekwatny do żądanej przez niego kwoty w sytuacji, gdy kurator musiał podejmować wiele czynności i być gotowy do uczestniczenia w innych czynnościach przez kilka lat,

- § 5 w zw. z 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) poprzez jego niezastosowanie, podczas, gdy należało łączyć stawki minimalne z wartością przedmiotu sprawy i jako podstawę przyjętej wysokości przyjąć kwotę 7200,00 zł.

Skarżąca, w uzasadnieniu skargi, powołała się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2011 r., sygn. akt II UZ 28/11, który stwierdził, że w sprawach o zaległe składki na ubezpieczenie społeczne należy poprzez § 5 ww. rozporządzenia stosować § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

Wskazała, że zakres jej obowiązków jako kuratora pokrywał się z obowiązkami profesjonalnego pełnomocnika i powinna być wynagrodzona zgodnie z charakterem podjętych czynności. Znaczenie w sprawie ma odpowiedzialność odszkodowawcza, wynosząca w sprawie 40476,60 zł, a kurator, który jest adwokatem posiada ubezpieczenie OC jedynie na kwotę 25000,00 zł.

Zdaniem skarżącej przyznane wynagrodzenie jest nieadekwatne do poświęconego czasu sprawie, wręcz wymaga od niej pracy pro bono.

W odpowiedzi na skargę [...] w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wydając zaskarżony wyrok wskazał m.in., że w przedmiocie wniosku o przyznanie wynagrodzenia kuratorowi ustanowionemu dla osoby nieobecnej w trybie art. 34 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. - dalej jako "Kpa"), nie wydaje się ani decyzji ani postanowienia, lecz akt z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 Ppsa.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że zasadniczym zagadnieniem do rozstrzygnięcia przez Sąd w tym względzie była kwestia, czy organ załatwiając wniosek kuratora o przyznanie mu wynagrodzenia, powinien wydając akt z zakresu administracji publicznej stosować § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1476) w zw. z § 12 ust. 2 i § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461), czy też § 6 bądź inny rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

Sąd pierwszej instancji podniósł, że ani wysokość wynagrodzenia ani zasady i tryb jego przyznawania nie zostały unormowane w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego ani w przepisach szczególnych. Wprawdzie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie stanowią wprost o tym, że wynagrodzenie przysługuje przedstawicielowi za wykonane czynności, to jednak twierdzenie przeciwne nie dałoby się pogodzić z konstytucyjnymi zasadami – w tym z art. 2 Konstytucji RP. Rola przedstawiciela wyznaczonego przez sąd nie jest rolą dobrowolną, bezinteresowną działalnością społeczną. Kurator ma obowiązek wykonania niezbędnych czynności o charakterze przedstawiciela osoby nieobecnej z czym wiąże się prawo do wynagrodzenia. W tym zakresie istnieje luka prawna, która powinna być uzupełniona. NSA w wyroku z dnia 24 października 2006 r., sygn. akt I FSK 93/06, wskazał, że w demokratycznym państwie prawa, jednostka nie może ponosić konsekwencji błędów i zaniedbań prawodawcy. Lukę tę w wyjątkowych przypadkach wypełnić można w drodze analogii.

W ocenie Sądu organ winien w drodze analogii zastosować w celu wypełnienia istniejącej luki, przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1476), które odsyła w § 1 ust. 1 do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) i zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego siedmiu sędziów – zasadą prawną – z dnia 20 lipca 2016 r., sygn. akt III UZP 2/16, ustalić wynagrodzenie kuratorowi w niniejszej sprawie na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. z 2013 r., poz. 461), a nie na podstawie § 12 ust. 2 w zw. z § 5 tegoż rozporządzenia. Z całą pewnością podstawę ustalenia wynagrodzenia kuratorowi nie mógł w tym przypadku stanowić zastosowany § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

Sąd wskazał, że § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) odnosi się do "spraw o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego".

We wskazanej uchwale z dnia 20 lipca 2016 r. Sąd Najwyższy podkreślił, że pojęcie "sprawy o świadczenie pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzeni emerytalnego", użyte w analizowanym § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. obejmuje tylko dwie kategorie: 1) sprawy o emeryturę i rentę, 2) sprawy o dodatki do emerytury i renty oraz o zasiłki z ubezpieczenia społecznego i rodzinnego. Wykładnia historyczna § 12 ust. 2 tego rozporządzenia powinna uwzględniać to, że do grudnia 1997 r. "sprawy o świadczenia z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego" obejmowały jedynie sprawy o emeryturę oraz sprawy o dodatki do emerytury i renty lub o zasiłki z ubezpieczenia społecznego. Nie obejmowały żadnych innych kategorii spraw, w tym zwłaszcza spraw o podleganie ubezpieczeniom społecznym. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy intencją prawodawcy było wprowadzenie niskich, zryczałtowanych stawek, oderwanych od wartości przedmiotu sporu, wynagrodzenia radcy prawnego lub adwokata w najbardziej doniosłych dla ubezpieczonych sprawach o świadczenia, które stanowią podstawowe źródło utrzymania (taki charakter mają emerytury, renty, zasiłki). Ratio legis niskich stawek ryczałtowych powinna być brana pod uwagę przy dokonywaniu interpretacji przepisów o wynagrodzeniach profesjonalnych pełnomocników.

Podkreślić należy, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem postępowania toczącego się przed [...] w K., w którym skarżąca została ustanowiona kuratorem była kwestia odpowiedzialności wspólników za zaległości składkowe spółki cywilnej. Jest to zatem sprawa o zapłatę składek, która należy do kategorii spraw "z zakresu ubezpieczeń społecznych." Przez tego rodzaju sprawy rozumie się te wskazane w art. 476 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 - dalej jako "k.p.c."), jak to wyjaśnił w powoływanej już uchwale z dnia 20 lipca 2016 r. Sąd Najwyższy (także wskazane w § 3 ww. przepisu).

Sąd Najwyższy podkreślił, że § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) obejmuje tylko część spraw sklasyfikowanych jako sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, zawartą w k.p.c. Poza tym zakresem na pewno znajdują się sprawy o ustalenie lub nieistnienie obowiązku ubezpieczenia, jego zakresu i wymiaru składki.

W art. 476 § 5 pkt 2 k.p.c. sprawy o świadczenia z ubezpieczenia społecznego i emerytalnego (lit. a, c, d) zostały wyraźnie odróżnione od spraw o ustalenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczenia, jego zakresu lub wymiaru składki z tego tytułu (art. 476 § 5 pkt 2 lit. b k.p.c.). Są to sprawy "o podleganie ubezpieczeniom społecznym", a które zgodnie z 398² § 2 k.p.c. mieszczą się w kategorii spraw "o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego".

Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 marca 1993 r., sygn. akt II UZP 5/93 (OSNCP 1993 nr 11, poz. 194) "składki na ubezpieczenie społeczne" nie są "świadczeniami pieniężnymi z ubezpieczenia społecznego", lecz "świadczeniami na to ubezpieczenie." W orzecznictwie Sądu Najwyższego ujawniło się już wyraźne stanowisko, że w sprawach, które mają za przedmiot obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne, choć w następstwie ustalenia podlegania ubezpieczeniom społecznym (tj. ustalenia obowiązku objęcia ubezpieczeniem społecznym i podstawy wymiaru składek), minimalne stawki pełnomocnika są ustalane na podstawie wartości przedmiotu sporu, zgodnie § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

Sąd Najwyższy wskazał, że sprawa z odwołania od decyzji organu rentowego dotyczącej podlegania lub niepodlegania ubezpieczeniom społecznym nie należy do kategorii spraw "o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego", objętych § 12 ust. 2 rozporządzenia, co wyklucza bezpośrednie stosowanie § 12 ust. 2 do ustalenia wysokości wynagrodzenia. Nie ma również istotnych argumentów przemawiających za stosowaniem tego przepisu odpowiednio, przez odesłanie zawarte w § 5 rozporządzenia.

Sąd Najwyższy uznał, że zwrot kosztów procesu osoby korzystającej z pomocy profesjonalnego pełnomocnika (podobnie jak i kuratora) powinien nastąpić z uwzględnieniem wartości przedmiotu sporu. "Sprawa o zapłatę składek (ustalenie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości składkowe) jest bowiem sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, co ma znaczenie w tym sensie, że wysokość stawki minimalnej obowiązującej w takiej sprawie powinna być określona przede wszystkim według zasad określonych w rozdziale 3. rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. Poszukiwanie spraw o najbardziej zbliżonym rodzaju (w rozumieniu § 5 tego rozporządzenia) byłoby uzasadnione tylko wówczas, gdyby nie udało się ustalić wysokości stawki minimalnej w oparciu o reguły przewidziane w rozdziale 3. Inne sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych niż sprawy o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego nie zostały wprost (odrębnie) wymienione w rozporządzeniu i dlatego w odniesieniu do nich należy stosować stawki przewidziane w § 6 rozporządzenia."

W ocenie Sądu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych o ustalenie istnienia stosunku ubezpieczenia lub jego zakresu, a do takich zaliczyć należy postępowanie, jakie toczyło się przed [...] w K. w tej sprawie, należy ustalić wynagrodzenie kuratorowi w niniejszym przypadku na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) z uwzględnieniem zawiłości danej sprawy i nakładów pracy kuratora, jak to stanowi § 2 ww. rozporządzenia.

Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należało, że przy wydawaniu kwestionowanego aktu doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa, poprzez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie zwłaszcza że nie tylko, iż niezrozumiałym, ale błędnym, było stosowanie do ustalenia wynagrodzenia kuratora ustanowionego w postępowaniu administracyjnym w tej sprawie przepisów rozporządzenia wykonawczego, odnoszących się do postępowania sądowoadministracyjnego. To nie są nawet rodzajowo zbliżone postępowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł [...] w K. zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez:

1. niewłaściwe zastosowanie art. 146 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy o Ppsa w związku z § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1476) w związku z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461), zwanego dalej rozporządzeniem, polegające na ich zastosowaniu przy nie spełnianiu hipotezy normy § 6 punkt 7 rozporządzenia w niniejszym stanie faktycznym;

2. niewłaściwe zastosowanie art. 146 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 Ppsa w zw. z § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1476) w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461), polegające na ich niezastosowaniu przy analogicznym spełnianiu hipotezy normy § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia w niniejszym stanie faktycznym.

Wskazują na powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona m.in. podniosła, że zgodzić należy się z WSA oraz poglądami wyrażanymi w innych orzeczeniach, że luka prawna w zakresie wynagrodzenia przedstawiciela dla nieobecnego, z którym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, winna być "wypełniona" poprzez analogiczne zastosowanie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1476). § 1 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi: "wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w przepisach, o których mowa w ust. 1, ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju". Sprawą o najbardziej zbliżonym rodzaju nie jest sprawa o zapłatę, zatem § 6 pkt 7 rozporządzenia nie ma w sprawie zastosowania. Przepis ten może być stosowany jedynie w sytuacji, gdy wartość przedmiotu sprawy wynosi powyżej 200000,00 zł. Czynności należące do kompetencji kuratora ustanowionego dla nieobecnego na podstawie art. 34 § 1 Kpa, nie są tożsame z materialnoprawnymi obowiązkami nieobecnego w zakresie jego odpowiedzialności za zaległości składkowe spółki, w której to sprawie interesy W. F. reprezentować miała, zgodnie z postanowieniem Sądu z [...] stycznia 2013 r., skarżąca. Obowiązek zapłaty tych zaległości przez W. F. nie przeszedł na kuratora. Zatem wypełniania obowiązków kuratora nie można zrównać ze zobowiązaniem nieobecnego do zapłaty.

Obowiązki kuratora w postępowaniu administracyjnym, w którym ma reprezentować interesy nieobecnego nie są w żaden sposób podobne do zobowiązania W. F. do zapłaty określonej kwoty. Obowiązki te są natomiast, co do rodzaju, identyczne lub bardzo zbliżone we wszystkich sprawach, w których kuratorzy dla nieobecnych są ustanawiani na podstawie art. 34 § 1 Kpa. Organ, którego działanie jest przedmiotem skargi uznał, że zakres obowiązków kuratora w niniejszym stanie faktycznym uzasadnia ustalenie jego wynagrodzenia z uwzględnieniem, że najbardziej zbliżoną rodzajowo sprawą jest sprawa przed sądem administracyjnym w innych sprawach niż wymienione w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a i b rozporządzenia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną E. W. wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

E. W. podniosła m.in., że wbrew twierdzeniom organu Sąd pierwszej instancji wyczerpująco podał podstawę prawna swojego rozstrzygnięcia, wskazując jednocześnie, że po stronie organu doszło do naruszenia przepisów prawa poprzez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "Ppsa") skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania , jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 Ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod uwagę nieważność postępowania.

Badając stosownie do treści art. 183 § 2 Ppsa zaistnienie, którejkolwiek z przesłanek nieważności, w tym zakresie Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń w rozpoznawanej sprawie.

Bezsporne jest w niniejszej sprawie, że [...] w K. decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] przeniósł na W. F., byłego wspólnika spółki cywilnej "[...]" s.c. F. W., F. A. odpowiedzialność za zaległości składkowe wyżej wskazanej spółki w łącznej kwocie 404176,60 zł. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. w K. z dnia [...] stycznia 2013 r., sygn. [...], E. W. została ustanowiona kuratorem dla nieobecnego W. F., ostatnio zamieszkałego przy ul. [...] w K. w celu reprezentowania jego interesów w postępowaniu administracyjnym toczącym się przed [...], Oddział K., Inspektorat L., w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności wspólników za zaległości składkowe spółki "[...]" s.c. F. W. F., F. A.. Następnie Sąd Rejonowy dla K. w K. postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r., sygn. akt [...], zwolnił E. W. z pełnienia funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu W. F.

Kwestią sporną było, czy organ załatwiając wniosek kuratora o przyznanie mu wynagrodzenia, powinien wydając akt z zakresu administracji publicznej stosować § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461- dalej jako "rozporządzenie"), czy też § 18 ust. 1 pkt 1 lit a w związku z § 6 rozporządzenia.

Należy wskazać, że ani wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego przez sąd powszechny dla osoby nieobecnej w trybie art. 34 § 1 Kpa ani zasady i tryb jego przyznawania nie zostały unormowane w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego ani w przepisach szczególnych. W tym zakresie istnieje luka prawna, która powinna być uzupełniona.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2748/12 ( publ. CBOSA), powołują się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2006 r., sygn. akt I FSK 93/06 (publ. CBOSA), lukę taką w wyjątkowych przypadkach wypełnić można w drodze analogii znajdując w systemie prawa przepisy, które mogą stanowić oparcie dla rozstrzygnięcia wniosku o wynagrodzenie dla kuratora ustanowionego na podstawie art. 34 Kpa.

Trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie należy odwołać się do § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1476).

Z treści § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia wynika, że wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej, zwanego dalej "kuratorem", nie może przekraczać stawek minimalnych przewidzianych przepisami określającymi opłaty za czynności adwokackie, a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny, przepisami określającymi opłaty za czynności radców prawnych. Wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w przepisach, o których mowa w ust. 1, ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju (ust. 2 rozporządzenia).

Przedmiotem postępowania toczącego się przed [...] w K., w którym E. W. została ustanowiona kuratorem, była kwestia odpowiedzialności wspólników za zaległości składkowe spółki cywilnej.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym składek na ubezpieczenie społeczne przyjmuje się, że wynagrodzenie pełnomocnika powinno być ustalane według wartości przedmiotu sprawy, zgodnie z § 6 rozporządzenia (uchwała z dnia 9 marca 1993 r., sygn. akt II UZP 5/93, OSNCP 1993 nr 11, poz. 194; uchwała z dnia 7 maja 2013 r., sygn. akt I UZP 1/13, OSNP 2013 nr 21-22, poz. 280).

W postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt II UZ 3/10 (OSNP 2011 nr 21-22, poz. 283), Sąd Najwyższy wprost uznał, że w sprawie, której przedmiotem rozpoznania było ustalenie odpowiedzialności wspólników spółki jawnej za zaległości płatnika (spółki jawnej) z tytułu składek ubezpieczeniowych, zwrot kosztów procesu strony korzystającej z pomocy radcy prawnego powinien nastąpić z uwzględnieniem wartości przedmiotu zaskarżenia. W sprawie tej bowiem nie chodzi o świadczenia z zabezpieczenia społecznego ale o określone należności zabezpieczenia społecznego wynikające z określonych regulacji materialnoprawnych kształtujących specjalne przesłanki odpowiedzialności określonych osób za zaległości z tytułu składek.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpatrujący niniejszą sprawę podziela stanowisko, które zostało przedstawione przez Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 20 lipca 2016 r., sygn. akt III UZP 2/16 ( publ. Lex nr 2071356), że sprawa o zapłatę składek na ubezpieczenie społeczne (o ustalenie podstawy wymiaru składek, ustalenie osoby płatnika składki, odpowiedzialności osób trzecich za zaległości składkowe) nie jest sprawą o świadczenia pieniężnego z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego (nie rozstrzyga o nabyciu uprawnień do takiego świadczenia ewentualnie o jego wysokości).

Sąd Najwyższy wskazał, że w art. 476 § 5 pkt 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 - dalej jako "k.p.c.") sprawy o świadczenia z ubezpieczenia społecznego i emerytalnego (lit. a, c, d) zostały wyraźnie odróżnione od spraw o ustalenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczenia, jego zakresu lub wymiaru składki z tego tytułu (art. 476 § 5 pkt 2 lit. b k.p.c.). Są to sprawy "o podleganie ubezpieczeniom społecznym", a które zgodnie z 398² § 2 k.p.c. mieszczą się w kategorii spraw "o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego".

Sąd Najwyższy uznał, że we wskazanych wyżej sprawach wynagrodzenie należne radcy prawnego powinno być ustalone w oparciu o stawki minimalne określone w § 6 rozporządzenia.

Zwrócić należy ponadto w tym miejscu uwagę na to, że sprawa, o ustalenie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości składkowe jest sprawą o prawa majątkowe albowiem wynikają z niej bezpośrednio skutki finansowe dla określonych osób. W związku z tym, skoro E. W. została ustanowiona kuratorem w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności wspólników za zaległości składkowe spółki "[...]" s.c. F. W. F., F. A., to przy określaniu należnego jej wynagrodzenia powinna mieć zastosowanie reguła wyrażona w § 18 ust. 1 pkt 1 lit a rozporządzenia, a która odwołuje się do stawek określonych w § 6 rozporządzenia.

Nie mają znaczenia dla niniejszej sprawy argumenty skarżącego kasacyjnie o zakresie obowiązków kuratora dla osoby nieobecnej. Wynagrodzenie za pełnienie funkcji kuratora nie jest jedynie ekwiwalentem za poniesione wydatki i nie jest dobrowolną działalnością społeczną. Kurator niejako pełni obowiązki pełnomocnika i musi dbać należycie o interesy osoby, którą reprezentuje. Nie ma podstaw do odróżnienia pełnomocnika od kuratora także z uwagi na treść § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r., który wprost stanowi, że wysokość wynagrodzenia kuratora, nie może przekraczać stawek minimalnych przewidzianych przepisami określającymi opłaty za czynności adwokackie.

Podsumowując uznać należy, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie § 18 ust. 1 pkt 1 lit a w związku z § 6 pkt 7 rozporządzenia.

Zatem nietrafne są zarzuty skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku art. 146 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 Ppsa w zw. z § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia.

Z powyższych względów Naczelny Sad Administracyjny, podstawie art. 184 Ppsa oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach zastępstwa procesowego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 Ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

.