Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1116/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 54, art. 59
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 70 par. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędziowie sędzia del. SO Agnieszka Baran, sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 marca 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. ("Dyrektor", "Organ II instancji") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. ("Naczelnik, "Organ I instancji") z dnia [...] października 2017 r. w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko M.K. ("Skarżąca", "Strona") na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Postanowienie zostało oparte na następująco ustalonym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. ("Organ egzekucyjny") wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 4 grudnia 2006 r., wystawionego na Stronę i jej małżonka, M.K. Tytuł wykonawczy obejmował zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. w kwocie 1 617 662 zł wraz z odsetkami za zwłokę, określone decyzją Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2006 r. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w dniu 5 grudnia 2006 r. dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego udział w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz zajęcia wynagrodzenia Strony. Stosowane zawiadomienia doręczono w dniu 14 grudnia 2006 r. Organ egzekucyjny w dniu 7 grudnia 2006 r. przedstawił Sądowi Rejonowemu dla W. wniosek o wpis zajęcia ww. udziałów w Krajowym Rejestrze Sądowym, zaś postanowieniem z dnia [...] grudnia 2006 r. ww. Sąd dokonał wpisu zajęcia udziałów w KRS. Pismem z dnia 21 grudnia 2006 r. pracodawca przekazał informację o uzyskiwanym wynagrodzeniu przez Stronę, natomiast pismem z dnia 30 stycznia 2007 r. przekazał informację o uzyskiwanym wynagrodzeniu przez M.K., informując jednocześnie o zajęciu alimentacyjnym.

Zawiadomienia z dnia 5 grudnia 2006 r. wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego doręczono na adres małżonków w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2018 r., poz. 2096, ze zm., dalej "Kpa") w dniu 27 grudnia 2006 r.

Ponadto w dniu 5 grudnia 2006 r. Organ egzekucyjny wniósł o dokonanie wpisu w księdze wieczystej nr [...], urządzonej dla nieruchomości o powierzchni 4.4893 ha, położonej w S., stanowiącej współwłasność małżeńską Strony i M.K., hipoteki przymusowej w kwocie 1 617 662 zł tytułem należności dochodzonej na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Pismem z dnia 4 czerwca 2007 r. Sąd Rejonowy w L., [...] Wydział Ksiąg Wieczystych, zawiadomił o dokonaniu ww. wpisu.

Na wniosek Organu egzekucyjnego, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008 r. Sąd Rejonowy dla W. w W. zarządził sprzedaż 300 ww. udziałów w spółce. Organ egzekucyjny nie dokonał sprzedaży, natomiast z dniem 1 kwietnia 2016 r. spółka została wykreślona z rejestru przedsiębiorców.

Zawiadomieniem z dnia 1 grudnia 2008 r. Organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia wynagrodzenia u pracodawcy Strony. Zawiadomienie doręczono do pracodawcy w dniu 8 grudnia 2008 r., natomiast Stronie i jej małżonkowi w trybie art. 44 Kpa w dniu 23 grudnia 2008 r. W odpowiedzi pismem z dnia 12 grudnia 2008 r. pracodawca poinformował, że wynagrodzenie M.K. w okresie od września do listopada 2008 r. kształtowało się w wysokości 1 500 zł, która stanowiła podstawę wymiaru składek i była obciążona zajęciem alimentacyjnym w wysokości 1 000 zł, natomiast Strona była zatrudniona od dnia 1 grudnia 2008 r. z wynagrodzeniem w kwocie 1 126 zł brutto.

Zawiadomieniem z dnia 22 lipca 2013 r. Organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia rachunku bankowego Strony w [...] S.A. Zawiadomienie doręczono do Banku w dniu 26 lipca 2013 r., M.K. w dniu 6 sierpnia 2013 r., natomiast Stronie w dniu 27 lipca 2013 r.

Pismem z dnia 11 maja 2015 r. Organ egzekucyjny przekazał do Naczelnika do realizacji tytuł wykonawczy z dnia 4 grudnia 2006 r. wraz z aktami sprawy, wskazując, iż w związku z brakiem możliwości prowadzenia egzekucji z majątku zobowiązanych pod adresem rejestracyjnym, zgodnie z art. 22 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314, ze zm., dalej "ustawa" lub "upea"), przekazuje ww. tytuł wykonawczy Naczelnikowi jako organowi właściwemu, zgodnie z majątkiem nieruchomym zobowiązanych położonym w S.

Wezwaniem z dnia 9 listopada 2015 r. Naczelnik dokonał zajęcia ww. nieruchomości. Wezwanie doręczono Stronie i M.K. w dniu 18 listopada 2015 r. Jednocześnie skierował do Sądu Rejonowego w L. wniosek o wpis do księgi wieczystej informacji o wszczęciu egzekucji. Wniosek doręczono do Sądu w dniu 12 listopada 2015 r. Zawiadomieniem z dnia 16 grudnia 2015 r. Sąd Rejonowy w L. potwierdził dokonanie wpisu. Naczelnik podjął działania mające na celu sprzedaż zajętej nieruchomości.

Pismem z dnia 19 lipca 2017 r. Strona stwierdziła, że sprawa z dniem 1 maja 2017 r. uległa przedawnieniu. Naczelnik, pismem z dnia 24 lipca 2017 r., wezwał Stronę do sprecyzowania żądania informując, że w przypadku braku odpowiedzi pismo zostanie rozpatrzone jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Ponadto pismem z dnia 18 sierpnia 2017 r. Naczelnik w związku z twierdzeniem Strony o przedawnieniu zobowiązań, wystąpił do Organu egzekucyjnego o zajęcie stanowiska w sprawie. Pismem z dnia 16 października 2017 r. Organ egzekucyjny potwierdził wymagalność dochodzonych należności.

Postanowieniem z dnia 19 października 2017 r. Naczelnik odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Strony na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Organ egzekucyjny.

W uzasadnieniu Organ przedstawił dotychczasowy przebieg prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wykazał poszczególne czynności egzekucyjne podejmowane w jego toku i stwierdził, iż w sprawie zostały zastosowane środki egzekucyjne, zgodnie z art. 1a pkt 12 upea. Ponadto stwierdził, iż zgodnie z art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2017 r. poz. 201, ze zm., dalej "Op"), bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny, natomiast w przedmiotowej sprawie w dniach 14 grudnia 2006 r., 8 grudnia 2008 r., 26 lipca 2013 r. oraz 18 listopada 2015 r. zastosowano skuteczne środki egzekucyjne, które przerwały bieg terminu przedawnienia przedmiotowych zobowiązań.

Strona wniosła zażalenie na ww. postanowienie. Stwierdziła, iż postanowienie jest niezasadne zarówno z powodu złej interpretacji przepisów, jak i przewlekłości postępowania, które toczy się ponad dekadę. W ocenie Strony prowadzenie tak długiego postępowania egzekucyjnego nie ma uzasadnienia merytorycznego i powoduje utratę zaufania obywatela do władzy publicznej, co w sposób rażący narusza zasadę pogłębienia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r. Dyrektor utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika z dnia [...] października 2017 r., twierdząc, że przewlekłość postępowania egzekucyjnego nie została wymieniona w art. 59 upea, stanowiącym podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego, wobec czego nie może stanowić podstawy żądania przez Stronę umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Organ I instancji, w ocenie Dyrektora, prawidłowo zbadał i ustalił, że dochodzone zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2000 r. jest wymagalne i tym samym zasadnie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Dyrektor uznał, że do oceny wymagalności zobowiązania, jakim jest zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2000 r., mają zastosowanie przepisy art. 70 Op. Zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2000 (z terminem płatności do 30 kwietnia 2001 r.). pierwotnie było wymagalne do dnia 31 grudnia 2006 r. Z akt sprawy wynika, że przed upływem terminu wymagalności przedmiotowego zobowiązania Organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne przewidziane w art. 1a pkt 12 upea, skutecznie przerywające bieg terminu przedawnienia ww. zobowiązania. Zgodnie więc z art. 70 § 4 Op, bieg terminu przedawnienia przedmiotowego zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2000 został skutecznie przerwany - kolejno - w dniach 14 grudnia 2006 r., 8 grudnia 2008 r. oraz 26 lipca 2013 r. Natomiast w wyniku ww. zajęcia nieruchomości przez Naczelnika, z dniem 18 listopada 2015 r. doszło, w myśl przepisów art. 70 § 4 Op, do kolejnego przerwania biegu terminu przedawnienia przedmiotowego zobowiązania, które jest na obecnym etapie wymagalne do dnia 18 listopada 2020 r.

Organ II instancji podkreślił ponadto, iż dopiero po nowelizacji upea dokonanej art. 111 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1289), zrezygnowano z określenia w art. 110 § 1-3 upea przesłanek niezbędnych do wszczęcia egzekucji z nieruchomości. W obecnym stanie prawnym do wszczęcia egzekucji z nieruchomości nie jest konieczne stwierdzenie, że nie jest możliwe zastosowanie innych środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, lub że postępowanie okazało się bezskuteczne. Natomiast do dnia wejścia w życie w ww. ustawy, tj. 31 listopada 2013 r., powyższe przesłanki determinowały przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości, tym samym nie było możliwości zastosowania ww. środka egzekucyjnego jednocześnie z innymi środkami egzekucyjnymi, co zaprzecza twierdzeniu Strony zawartym w zażaleniu, że wszystkie wymienione w zaskarżonym postanowieniu środki egzekucyjne mogły być i powinny być przeprowadzone w ciągli dwóch, maksymalnie trzech lat od daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Na postanowienie Dyrektora Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając Dyrektorowi naruszenie:

1) art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 11 Kpa w zw. z art. 18 upea, poprzez brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej oraz niewyważenie ani interesu społecznego, ani słusznego interesu obywateli, poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek niezastosowania wobec Skarżącej w rozsądnym terminie wszystkich dostępnych środków egzekucyjnych, co było przyczyną wielokrotnego przerwania biegu terminu przedawnienia jej zobowiązania podatkowego, narastania odsetek i niewyegzekwowania należności, a tym samym jest niekorzystne zarówno dla Skarbu Państwa, jak i Skarżącej;

2) art. 11, art. 12 § 1 Kpa w zw. z art. 18 upea, poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek naruszenia zasady szybkości i wnikliwości w prowadzeniu niniejszego postępowania egzekucyjnego, w szczególności, mając na uwadze fakt, iż od daty wydania tytułu wykonawczego do daty wydania zaskarżonego postanowienia podejmowano czynności w zbyt długich odstępach czasu, jakie nie odpowiadają normalnemu tokowi bieżącego prowadzenia tego typu spraw, zaś w okresie od 23 grudnia 2008 r. do 26 lipca 2013 r. nie prowadziły żadnych czynności, przez co nastąpiła przewlekłość niniejszego postępowania, która doprowadziła do znacznego narośnięcia odsetek;

3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa w zw. z art. 18 upea, poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia sprawy i wybiórczą ocenę materiału dowodowego z pominięciem istotnych okoliczności, tj.:

– braku wskazania, jakie działania podjął Naczelnik, mające na celu sprzedaż zajętej 9 listopada 2015 r. nieruchomości położonej w S.,

– braku wskazania, z jakich powodów zajęcie ww. nieruchomości nastąpiło dopiero 9 listopada 2015 r., podczas gdy organy egzekucyjne miały wiedzę na temat posiadania wzmiankowanego składnika majątku przez Skarżącą co najmniej od 2006 r., zaś nowelizacja przepisów w zakresie egzekucji z nieruchomości weszła wżycie 21 listopada 2013 r.;

– braku wskazania, z jakich powodów zajęcie konta Skarżącej w [...] S.A. nastąpiło dopiero 26 lipca 2013 r., podczas gdy zobowiązana dysponowała tym kontem już w dacie wszczęcia wobec niej postępowania egzekucyjnego, co implikuje wniosek, iż Organy zwlekały z zastosowaniem rzeczonego środka egzekucyjnego przez ponad siedem i pół roku;

4) art. 59 § 1 pkt 2 upea, poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania, albowiem zobowiązanie jest nadal wymagalne i to mimo zawinionej opieszałości organów egzekucyjnych, które w ewidentny sposób wykorzystują wobec Skarżącej znane im od początku środki egzekucyjne z bardzo dużym opóźnieniem, jakiego nie da się racjonalnie wytłumaczyć, aby w sposób sztuczny przedłużać prowadzone postępowanie egzekucyjne, w trakcie którego nieustannie rosną odsetki, jakimi zostanie obciążona Skarżąca;

5) art. 138 § 1 pkt 1 zw. z art. 144 Kpa w zw. z art. 18 upea, poprzez utrzymanie w mocy błędnego postanowienia Organu I instancji, gdy ze względu na powołane powyżej uchybienia należało to rozstrzygnięcie uchylić w całości;

6) art. 2, art, 30 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 70 § 4 Op, polegające na naruszeniu zasady równości wobec prawa poprzez wprowadzenie zróżnicowanej sytuacji prawnej podatników (z przyczyny niezależnej od nich), w zależności od tego, jaką liczbę środków egzekucyjnych można zastosować wobec nich w toku postępowania egzekucyjnego, co ma zasadniczy wpływ na bieg terminu przedawnienia w tego typu sprawach;

7) art. 70 § 4 Op, poprzez jego błędną wykładnię w wyniku uznania, że organy egzekucyjne mogą zwlekać w zastosowaniu znanych sobie środków egzekucyjnych wobec zobowiązanych, aby w sposób "sztuczny" przedłużać ustawowy termin przedawnienia zobowiązań podatkowych, określony w art. 70 § 1 Op, a co za tym idzie zobowiązanie Skarżącej nie uległo przedawnieniu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "Ppsa"), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy).

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Pomimo obszerności skargi można stwierdzić lakonicznie, że koncentruje się ona wokół kwestii zarzucanej przewlekłości prowadzonego wobec Skarżącej postępowania egzekucyjnego oraz wyrażanej wielokrotnie sugestii, że przewlekłość ta była świadomym środkiem Organu egzekucyjnego, zmierzającym do wykreowania odsetek od zaległości podatkowej.

Otóż, w ocenie Sądu, Skarżąca konsekwentnie ignoruje zasadę wynikającą z art. 6 § 1 upea, według której w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Nadto Skarżąca nie zauważa, że najlepszym środkiem zapobiegającym prowadzeniu postępowania w sposób - zdaniem Skarżącej – przewlekły, jest zapłata dochodzonej zaległości. Zapłata taka spowodowałaby efektywne wygaśnięcie zobowiązania, wskutek czego nie byłoby potrzeby dalszego prowadzenia jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. W ten sposób Skarżąca zrealizowałaby zresztą konstytucyjny obowiązek ponoszenia ciężarów publicznych (art. 84 Konstytucji), i nie miałaby powodu odwoływać się do innej konstytucyjnej zasady, tj. do przyrodzonej godności człowieka (art. 30). Sama natomiast przewlekłość postępowania może być zwalczana za pomocą skargi na taką przewlekłość (art. 54 § 1 ustawy).

Odnosząc się bezpośrednio do zarzutów skargi wyjaśnić należy, że organ egzekucyjny może podejmować czynności egzekucyjne, w tym środki egzekucyjne, tak długo, jak długo zobowiązanie nie przedawniło się. Bez znaczenia jest tu okoliczność, od kiedy organ egzekucyjny jest świadomy majątku, jaki posiada zobowiązany (z tego względu Sąd nie uznał za zasadne przeprowadzenia dowodu zawnioskowanego w skardze, tj. dowodu z odpisu księgi wieczystej, na okoliczność daty, od której Organy egzekucyjne wiedziały o tym składniku majątku Skarżącej). Skarżąca nie kwestionowała skuteczności zastosowanych w sprawie środków egzekucyjnych, twierdziła natomiast, że celowo i bez koniecznego wyjaśnienia stosowano je opieszale. Sąd ponawia więc uwagę, że skoro, na podstawie art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, każde skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego przerywało bieg terminu przedawnienia, to aż do wydania zaskarżonego postanowienia zobowiązanie Skarżącej nie przedawniło się. Kwestia ta została wystarczająco wyjaśniona w wydanych w sprawie postanowieniach. Trafnie też wskazał Dyrektor, że art. 59 § 1 upea ustanawia zamknięty katalog podstaw umorzenia postepowania egzekucyjnego i nie ma wśród nich ewentualnej przewlekłości egzekucji.

Wszystkie powyższe uwagi Sądu prowadzą do wniosku, że odmawiając umorzenia postepowania egzekucyjnego Organy nie naruszyły ani wskazywanych w skardze przepisów procesowych, a nie przepisów Konstytucji. Organy nie naruszyły zasady równości wobec prawa, gdyż wobec każdego zobowiązanego można i należy stosować takie środki egzekucyjne, jakie ze względu na posiadany przez tego zobowiązanego majątek jest to racjonalne i celowe. Zacytowane w skardze orzeczenia sądowe uznać należy za trafne, ale nie przystają one do niniejszej sprawy, w której Skarżąca zarzuca Organom to, że po prostu wykonują swoje ustawowe obowiązki, choć nie zauważa, że sama takie swoje obowiązki narusza.

Z tych względów, na podstawie art. 151 Ppsa, skarga podlegała oddaleniu.

Podstawą rozpoznania skargi w trybie uproszczonym był art. 119 pkt 3 Ppsa.