Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 800/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Pinkowski (spr.), Asesor WSA Alojzy Skrodzki, Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi A. U. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odpowiedzialności za zobowiązanie w podatku od towarów i usług oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem o nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 roku Dyrektor Izby Skarbowej w W. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] kwietnia 2004 roku o nr [...] określającej zlikwidowanej spółce cywilnej A. zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za grudzień 1998 roku w kwocie 37.856 zł oraz przenoszącej na Pana A. U., zwanego dalej Skarżącym, odpowiedzialność za to zobowiązanie oraz za nienależny zwrot podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 1998 roku w wysokości 79.181 zł.

W uzasadnieniu Dyrektor Izby Skarbowej w W. wskazał, że zgodnie z art. 150 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (t.j. z 2005r. Nr 8, poz. 60, dalej Op) doręczenie pisma uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia 14-dniowego okresu przechowania pisma w placówce pocztowej. Adresat musi być jednak o tym dwukrotnie powiadomiony, przy czym powtórne zawiadomienie powinno nastąpić w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni od dnia pierwszego zawiadomienia. Ponieważ w omawianej sprawie wyżej przywołana decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego W. została awizowana pierwszy raz w dniu 13 kwietnia 2004 roku, a wobec jej niepodjęcia w terminie 7 dni, była awizowana powtórnie w dniu 21 kwietnia 2004 roku, uznana została za doręczoną z dniem 27 kwietnia 2004 roku, tj. we wskazanym w art. 150 Op terminie. Oznacza to, że termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 11 maja 2004 roku.

Skarżący złożył odwołanie od przedmiotowej decyzji w dniu 12 października 2004 roku (data stempla pocztowego), występując jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. przypomniał, że zgodnie z art. 163 § 2 Op w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ podatkowy właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. W świetle zaś postanowień zawartych w art. 162 Op uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli zostaną spełnione łącznie cztery przesłanki: strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu; wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin (w tym wypadku termin do wniesienia odwołania) oraz strona uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Wszystkie te przesłanki – zdaniem organu odwoławczego – muszą być spełnione łącznie, niedopełnienie zaś któregokolwiek z nich uniemożliwia przywrócenie terminu.

Jak podkreślił organ podatkowy w sprawie jest bezsporne, że Skarżący w okresie od 19 kwietnia do 10 maja 2004 roku, tj. w czasie gdy nastąpiło doręczenie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] kwietnia 2004 roku o nr [...], przebywał na zwolnieniu lekarskim. Oznacza to jednakże, iż pierwsze zawiadomienie o przesyłce doręczono jeszcze przed chorobą Skarżącego. Co więcej – podkreślił Dyrektor Izby Skarbowej w W. - wg treści zwolnienia Skarżący mógł chodzić, nic zatem nie stało na przeszkodzie, aby mógł on odebrać pismo osobiście. Dyrektor Izby Skarbowej w W. podniósł również, że nawet gdyby przyjąć, iż choroba stanowiła powód niedotrzymania terminu do złożenia odwołania, to zgodnie z przepisem art. 162 § 2 Op podanie o jego przywrócenie powinno było być wniesione w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Oznacza to, że swój wniosek Skarżący powinien był złożyć najpóźniej w dniu 18 maja 2004 roku.

Zdaniem organu podatkowego nie były zasadne twierdzenia Skarżącego, iż doręczenia dokonano pod niewłaściwym adresem, gdyż sam Skarżący w swoim piśmie z dnia 17 lutego 2004 roku wskazał adres [...] M., ul. [...] jako swój adres do doręczeń. Co więcej – podkreślił organ podatkowy – pod adres ten doręczono postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie, był to bowiem wcześniej adres siedziby s.c. A. oraz pismo o wyznaczeniu terminu do zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Oznacza to, że Skarżący miał świadomość toczącego się postępowania a działanie organu I instancji było prawidłowe ponieważ ustawa – Ordynacja podatkowa przewiduje możliwość doręczania pism zarówno pod adresem zamieszkania jak i w miejscu pracy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. U. wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. o nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 roku, zarzucając mu naruszenie art. 163 Op oraz przepisów art. 121 § 1, art. 122, art. 124, art. 187 § 1 oraz art. 191 Op. Jak wskazał w uzasadnieniu doręczenia dokonano na nieprawidłowy adres, gdyż w związku z likwidacją s.c A. organ powinien był dokonywać doręczeń kierowanych do niego pism na jego adres zamieszkania. Zdaniem Skarżącego organ podatkowy w sposób nieprawidłowy zastosował jako podstawę odmowy przywrócenia terminu art. 162 § 2 Op. W sytuacji bowiem, gdy nie miał on jakiejkolwiek wiedzy o awizowaniu mu przesyłki pocztowej, organ nie powinien był uznać, że bieg terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zaczął biec po zakończeniu zwolnienia lekarskiego, lecz dopiero od podjęcia przez niego rzeczywistej wiedzy o istnieniu decyzji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie, powtarzając co do zasady argumenty zawarte w uzasadnieniu swojego postanowienia. Podniósł dodatkowo, iż chybiony jest argument Skarżącego, że pismo było kierowane na adres siedziby spółki po jej likwidacji, jak bowiem wynika z akt sprawy spółka została zlikwidowana z dniem [...] grudnia 2002 roku, zatem Skarżący wskazując ten adres jako swój adres do doręczeń nie wiązał możności odbioru korespondencji z faktem prowadzenia pod wskazanym adresem działalności gospodarczej w postaci s.c A. Dyrektor Izby Skarbowej w W. podkreślił również, że Skarżący miał świadomość toczącego się postępowania i świadomie starał się uchylić od skutków doręczenia decyzji.

Skarżący pismem z dnia 15 czerwca 2005 roku, złożonym na rozprawie w dniu 16 czerwca przypomniał swoje stanowisko i wyjaśnił, że będąc z zawodu lekarzem próbował samodzielnie leczyć swoje dolegliwości, a zatem zwolnienie lekarskie nie było mu w pierwszym okresie choroby potrzebne. Nadto wyjaśnił, że nie zmienił podanego wcześniej adresu dla doręczeń, gdyż podał on ten adres dla potrzeb kilku toczących się z jego udziałem postępowań administracyjnych. Pod adresem [...] M., ul. [...] działały inne firmy i on z nimi uzgodnił odbiór przychodzącej dla niego korespondencji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej ppsa), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 tej ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia w tym zakresie należy stwierdzić, że odpowiada ono prawu.

W myśl art. 150 § 2 Op doręczenie pisma uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia 14-dniowego okresu przechowania pisma w placówce pocztowej. Adresat, jeśli nie podjął pisma w terminie 7 dni po pierwszym zawiadomieniu, musi otrzymać zawiadomienie po raz drugi. Zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w urzędzie pocztowym umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 art. 150 Op a pismo pozostawia się w aktach sprawy.

Art. 150 Op tworzy jedną z fikcji prawnych polegająca na tym, że pismo którego adresat nie odebrał z placówki pocztowej lub z urzędu gminy w określonym terminie zostało doręczone z upływem ostatniego dnia tego terminu. Analogiczna konstrukcja prawna obowiązuje w procedurze cywilnej (art. 139 Kpc) oraz w procedurze administracyjnej (art. 44 Kpa). Celem tych regulacji jest uniemożliwienie tamowania postępowania podmiotom, które nie odbierają korespondencji z zamiarem uniknięcia odpowiedzialności prawnej (por. B. Gruszczyński; w Ordynacja podatkowa – komentarz, praca zbiorowa, wyd. LexisNexis, W-wa 2004 r., str.469). Analogia ta pozwala uznać za w pełni aktualny także na gruncie na art. 150 Op pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy właśnie na podstawie wskazanego art. 139 Kpc. Jak podkreślił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 stycznia 1973 roku w/s I CZ 157/72 (OSNC 1973/12/215) domniemanie, iż doręczenie nastąpiło, nie wyłącza wykazania, że uchybienie terminu wykonania zarządzenia nastąpiło bez winy adresata, w szczególności - z przyczyn leżących po stronie osób, do których rąk doręczenie nastąpiło zgodnie z właściwymi przepisami. Równie aktualny na gruncie art. 150 Op jest zdaniem Sądu pogląd Trybunału Konstytucyjnego zawarty w wyroku z dnia 17 września 2002 roku o sygn. SK 35/01, że uchylenie się od negatywnych skutków przyjętego przez ustawodawcę domniemania skuteczności doręczenia zastępczego wymaga wprawdzie nie udowodnienia, lecz jedynie uprawdopodobnienia, że adresat nie powziął wiadomości o piśmie złożonym w pocztowej placówce oddawczej, nie może się ono opierać jednak na prostym zaprzeczeniu, gdyż konieczne jest poparcie odpowiedniego twierdzenia w tej kwestii dowodami na uprawdopodobnienie okoliczności niepowzięcia wiadomości o piśmie. Możliwość wykazania, że uchybienie terminu wykonania zarządzenia nastąpiło bez winy adresata istnieje jednak dopiero w postępowaniu uruchomionym przez złożenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, co oznacza, że jednocześnie z wnioskiem strona musi dopełnić czynności, dla której przywrócenia terminu się domaga.

Zgodnie z art. 162 § 1 Op w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Zainteresowany powinien wnieść (art. 162 § 2 Op) podanie o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni licząc od dnia ustania przyczyny jego uchybienia, dopełniając jednocześnie czynności, dla której ten termin był określony. Ważne jest, iż art. 162 § 3 Op wyraźnie stanowi, że nie jest dopuszczalne przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2, tj. podania o przywrócenie terminu. Wreszcie, zgodnie z 162 § 4 Op, przepisy powyższe stosuje się do terminów procesowych. W świetle zatem postanowień zawartych w art. 162 Op uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli zostaną spełnione łącznie cztery przesłanki: strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu; wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin (w tym wypadku wniesienie odwołania) oraz strona uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy.

Jak podkreśla się w orzecznictwie (por. np. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996r., str. 295) oraz orzecznictwie (por. np. wyroki NSA: z 14 stycznia 2000r. w/s I SA/Gd 794/99 - Lex nr 40381; z 2 lutego 2000r. w/s SA/Sz 2125/98 - Lex nr 39797; z 19 września 2000r. w/s I SA 1072/00 - Lex nr 55307) samo wniesienie prośby przez zainteresowanego nie jest wystarczającą przesłanką do przywrócenia uchybionego terminu do dokonania czynności procesowej, koniecznym jest bowiem także uprawdopodobnienie przez zainteresowanego, że nie ponosi on winy w niedochowaniu terminu. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp. Podkreśla się, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 stycznia 1972 roku sygn. akt II CRN 448/71 (OSP i KA 1972/7-8/144) jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności jakiej można wymagać od strony dbającej o swoje interesy. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił z kolei w wyroku z dnia 13 czerwca 2000 roku w/s V SA 2320/01 (Lex nr 109300), że z treści samego przepisu art. 162 § 1 Op wynika, że to strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna.

W przedmiotowej sprawie decyzja została skierowana celem doręczenia na adres wskazany wyraźnie przez Skarżącego jako adres do doręczeń – ul. [...], [...] M. Nie można uznać racji Skarżącego, który twierdzi, że w związku z likwidacją s.c A., organ powinien był dokonywać doręczeń kierowanych do niego pism na jego adres zamieszkania. Zgodnie bowiem z art. 146 Op w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o każdej zmianie swego adresu, w razie zaś zaniedbania tego obowiązku, pismo uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem, a organ podatkowy pozostawia pismo w aktach sprawy.

Jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji, Skarżący był zawiadomiony dwukrotnie o nadejściu przesyłki pod wskazanym przez siebie adresem, w żadnym też momencie postępowania nie informował on organu podatkowego o zmianie adresu. Co więcej, w toku rozprawy wyraźnie oświadczył, że adres ten wykorzystywał także w ciągu roku 2004 dla potrzeb kilku innych postępowań, z firmami mającymi zaś pod tym adresem swą siedzibę był umówiony co do przekazywania mu wszelkich przesyłek. Nie ulega zatem wątpliwości, że zarzut Skarżącego, iż decyzja była doręczona pod niewłaściwym adresem nie zasługuje na uwzględnienie, organ podatkowy zaś był uprawniony, wobec otrzymania informacji o niepodjęciu przesyłki przez Skarżącego mimo dwukrotnego jej awizowania, do uznania jej za doręczoną w trybie wskazanym w art. 150 Op.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 stycznia 2000 roku w/s I SA/Gd 794/99 (LEX nr 4038), że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W pełni także należy podzielić pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 8 grudnia 1999 roku w/s I SA/Lu 1246/98 (LEX nr 40367), że o braku winy strony w niedopełnieniu w ustawowym terminie określonej czynności procesowej można mówić tylko w przypadku uprawdopodobnienia przez nią, że dopełnienie czynności było niemożliwe z powodu przeszkody nagłej i nie do przezwyciężenia, tj. takiej, której strona nie mogła przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.

W badanej sprawie Skarżącemu doręczono decyzję pod wskazanym przez niego adresem, pod który już wcześniej kierowana korespondencja była bez żadnych problemów odbierana. Skarżący w swoim wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania (k.49-50 akt pod.) jako przyczyny opóźnienia wskazał jedynie skierowanie decyzji pod niewłaściwy adres oraz fakt, że był on chory w okresie od 19 kwietnia do 10 maja 2004 roku. Oznacza to, że Skarżący w żaden sposób ani nie wyjaśnił przyczyn złożenia odwołania od przedmiotowej decyzji dopiero w październiku 2004 roku, ani też nie uwiarygodnił braku swojej winy w występującym opóźnieniu.

W tym stanie rzeczy Dyrektor Izby Skarbowej w W. zatem nie mógł uwzględnić jego wniosku z dnia 8 października 2004 roku. 7-dniowy termin do wniesienia prośby o przywrócenie terminu jest terminem prekluzyjnym i nie podlega przywróceniu – na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 lutego 2001 roku w/s III SA 551/00 (Lex nr 47458) – tym samym zatem uchybienie tegoż terminu musiało skutkować oddaleniem wniosku o przywrócenie terminu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o przepisy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - orzekł jak w sentencji wyroku.