Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 576/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
658
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 149 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 4 listopada 2015 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz Sędziowie Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędzia del. WSA Tamara Dziełakowska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] spółka z o.o. z siedzibą we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 listopada 2014 r. sygn. akt IV SAB/Po 62/14 w sprawie ze skargi [...] spółka z o.o. z siedzibą we W. na bezczynność i przewlekłość Prezydenta Miasta Poznania w przedmiocie zmiany decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Prezydenta Miasta Poznania na rzecz [...] spółka z o.o. z siedzibą we W. kwotę 700 (siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę [...] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na bezczynność Prezydenta Miasta Poznania w sprawie zmiany decyzji zezwalającej skarżącej na zbieranie odpadów.

Skarga dotyczyła postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem skarżącej z dnia 30 czerwca 2011 r. o zmianę w trybie art. 155 kpa decyzji Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] marca 2003 r. ([...]) w zakresie ustalonego w niej terminu obowiązywania i przedłużenie go do 10 lat.

Pismem z dnia [...] lipca 2011 r. organ wezwał skarżącą do wyjaśnienia okoliczności związanych z prowadzoną działalnością m. in. wskazania kierunku zagospodarowania zbieranych odpadów, miejsc ich przeładunku i rozładunku, stosowanych zabezpieczeń środowiska podczas zbierania i transportu odpadów. W wezwaniu tym wskazał, że nieusunięcie powyższych braków w terminie 7 dni spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania stosownie do art. 64 § 2 kpa.

W odpowiedzi z dnia 4 sierpnia 2011 r. skarżąca zajęła stanowisko, że żądane dane wymagane byłyby w przypadku ubiegania się o nowe zezwolenie na zbieranie odpadów, wniosek zaś dotyczy wyłącznie zmiany decyzji w zakresie terminu jej obowiązywania.

W dniu 16 sierpnia 2011 r. Prezydent Miasta Poznania ponowił wcześniejsze wezwanie do uzupełnienia wniosku zgodnie z pismem z dnia 28 lipca 2011 r., ponownie zastrzegając rygor pozostawienia podania bez rozpoznania.

W dniu 11 lutego 2014 r. skarżąca wniosła w trybie art. 37 § 1 kpa zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu, które postanowieniem podjętym w dniu [...] kwietnia 2014 r. wyznaczyło organowi I instancji dodatkowy termin załatwienia sprawy do dnia 30 maja 2014 r. W uzasadnieniu tego postanowienia organ wyższego stopnia stwierdził, że sprawie można było nadać bieg, a żądane dane nie stanowiły braków formalnych wniosku uzasadniających zastosowanie art. 64 § 2 kpa. Postanowienie to w późniejszym czasie zostało uzupełnione przez Kolegium rozstrzygnięciem, że stwierdzona bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

W dalszym toku sprawy, organ I instancji w piśmie z dnia 14 maja 2014 r. wezwał pełnomocnika skarżącej do złożenia dokumentu pełnomocnictwa, a następnie po jego przedłożeniu, decyzją z dnia [...] maja 2014 r. (nr [...]) podjętą na podstawie art. 105 § 1 kpa umorzył postępowanie w sprawie zmiany zezwolenia na zbieranie odpadów określonej kategorii. Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji powodem uznania bezprzedmiotowości prowadzonego postępowania był upływ terminu ważności zezwolenia obowiązującego do dnia 21 marca 2012 r.

We wniesionej w dniu 14 lipca 2014 r. skardze skarżąca domagała się stwierdzenia na podstawie art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako P.p.s.a., że bezczynność i przewlekłość prowadzonego przez Prezydenta Miasta Poznania postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz zażądała wymierzenia temu organowi grzywny w wysokości 35.000 zł stosownie do uregulowania zawartego w § 2 tego przepisu.

W uzasadnieniu powyższych wniosków skarżąca zwróciła uwagę na blisko trzyletni okres bezczynności organu. Podkreśliła, że ostatnią korespondencją jaką otrzymała od organu przed wydaniem decyzji było pismo z dnia 16 sierpnia 2011 r. wzywające ją do wyjaśnienia okoliczności nie mających związku z przedmiotem sprawy. Podniosła, że organ nie tylko naruszył obowiązujący termin załatwienia sprawy, ale także nie pozostawił jej wniosku bez rozpoznania, a rozstrzygnięcie podjął dopiero wówczas gdy merytoryczne uwzględnienie żądania nie było możliwe. Ponadto skarżąca zarzuciła, że organ nie tylko pozostawał bezczynny, ale również prowadził postępowanie w sposób opieszały, gdyż podjęte w sprawie czynności nie zmierzały efektywnie do jej załatwienia. Odwołując się do zawartego w art. 11 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej nakazu załatwiania spraw przedsiębiorców bez zbędnej zwłoki oraz postanowień dyrektywy 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącej usług na rynku wewnętrznym, a w szczególności jej art. 13 ust. 2 i 3 przewidującego konieczność należytego uzasadnienia i poinformowania strony o przedłużeniu terminu dla załatwienia sprawy, skarżąca wskazywała na rażący charakter obu przejawów niesprawności organu oraz na konieczność wymierzenia wysokiej grzywny. Na uzasadnienie dopuszczalności wniesienia skargi na bezczynność organu i przewlekłość w prowadzonym postępowaniu po załatwieniu sprawy administracyjnej, skarżąca odwołała się do poglądów wyrażonych w piśmiennictwie prawniczym (J. P. Tarno "Bezczynność organu a przewlekłe prowadzenie postępowania", Casus 2013, nr 69) oraz orzecznictwie sądowoadministracyjnym m. in. w wyrokach o sygnaturach II SAB/Wr 22/13 i II OSK 1898/13 i II OSK 1031/12.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazywał na zasadność skierowanego do skarżącej w dniach 28 lipca i 16 sierpnia 2011 r. wezwania do uzupełnienia braków wniosku i konieczność jego pozostawienia bez rozpoznania w trybie art. 64 § 2 kpa. Odwołując się do poglądów komentatorów organ podkreślał, że czynność pozostawienia podania bez rozpoznania nie wymaga skierowania pisma do strony, wystarczające jest jedynie dokonanie odpowiedniej adnotacji w aktach sprawy.

W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zajął stanowisko, że załatwienie sprawy administracyjnej przed wniesieniem skargi wyłącza możliwość jej uwzględnienia nie tylko w zakresie zobowiązania organu do wydania w określonym terminie decyzji, ale również w zakresie żądania orzeczenia o charakterze bezczynności i przewlekłości (rażącym, bądź nie mającym takiej cechy), jak również w odniesieniu do możliwości wymierzenia grzywny. Sąd I instancji wyjaśnił, że celem skargi na bezczynność, jak i przewlekłość stosownie do art. 149 § 1 zd. 1 P.p.s.a. pozostaje zobligowanie organu do podjęcia działań, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1 – 4a P.p.s.a. Bezczynność występuje bowiem wtedy, gdy w ustawowo określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub niespiesznie prowadzi postępowanie, nie podejmując rozstrzygnięcia lub wprawdzie prowadzi postępowanie w sprawie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie kończy go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też aktu czy czynności, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. W postępowaniu sądowoadministracyjnym, uruchomionym skargą na bezczynność, sąd ogranicza się wyłącznie do ustalenia, czy organowi można przypisać opisany powyżej stan, tj. stan bezczynności, a przedmiotem oceny sądu w takim postępowaniu jest jedynie kwestia, czy stan bezczynności organu w danej sprawie zachodzi, a jeśli tak, to czy nakazanie organowi załatwienia sprawy jest na datę orzekania przez sąd dopuszczalne, uzasadnione i celowe. W przypadku skargi na bezczynność, przedmiotem kontroli nie jest więc określony akt lub czynność organu, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek działania w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Z konstrukcji art. 149 P.p.s.a., jak dalej argumentował Sąd I instancji, wynika, że wydanie przez organ decyzji lub innego aktu wyłącza możliwość uwzględnienia skargi w zakresie wyznaczenia organowi terminu załatwienia sprawy. Nie jest też w takiej sytuacji możliwe zastosowanie dwóch pozostałych środków prawnych w postaci orzeczenia o rażącym naruszeniu prawa i grzywnie. Użyty w zdaniu drugim art. 149 § 1 P.p.s.a. zwrot "jednocześnie" i w art. 149 § 2 Ppsa zwrot "ponadto" wskazuje, że Sąd nie ma możliwości ich zastosowania bez wcześniejszego zobowiązania organu do załatwienia sprawy. Sąd I instancji zwrócił ponadto uwagę, że w art. 154 § 3 P.p.s.a. ustawodawca wyraźnie określił, że "wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy po wniesieniu skargi (...), nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania lub oddalenia skargi", a zatem gdyby chciał powyższą konstrukcję zastosować także na gruncie art. 149 P.p.s.a., to również by tak wyraźnie wskazał.

Ponadto, jak argumentował Sąd I instancji, brak stwierdzenia rażącego naruszenia prawa na postawie art. 149 § 1 P.p.s.a nie stanowi przeszkody w dochodzeniu, po prawomocnym zakończeniu postępowania, naprawienia szkody spowodowanej przewlekłością organów administracji państwowej w trybie art. 417 § 1 kodeksu cywilnego. Na możliwość dochodzenia odszkodowania na podstawie powyższego przepisu wskazuje orzecznictwo sądów powszechnych m. in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2011 r. o sygnaturze I CSK 684/10 (Lex nr 989122) oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 października 2008 r. o sygnaturze I ACa 620/07.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca zarzuciła naruszenie art. 149 § 1 i § 2 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w sytuacji wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłość po wydaniu przez organ decyzji wykluczone jest merytoryczne jej rozpoznanie i orzeczenie o charakterze bezczynności lub przewlekłości, jak i wymierzenie grzywny.

W uzasadnieniu powyższego zarzutu, skarżąca, odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego, zakwestionowała prawidłowość poglądu Sądu I instancji, że załatwienie sprawy przez organ przed wniesieniem skargi skutkuje jej oddaleniem w zakresie żądania stwierdzenia rażącego naruszenia prawa i wymierzenia grzywny. Podkreśliła, że w orzecznictwie przyjęto, iż 149 P.p.s.a. "zawiera normę, według której uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania polega nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie, ale także na rozstrzygnięciu o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce oraz czy było to z rażącym naruszeniem prawa albo nie miało charakteru rażącego. Użycie w zdaniu drugim § 1 art. 149 P.p.s.a. wyrazu "jednocześnie" nie oznacza, że ta część przepisu ma zastosowanie tylko wówczas, gdy sąd zobowiązuje organ do wydania aktu w określonym terminie. Wydanie więc przez organ decyzji po wniesieniu do sądu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego, nie powoduje, że w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, postępowanie sądowe staje się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a." (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach II OSK 1360/12 i I OSK 2626/12). Opowiadając się także za poglądem wyrażonym w wyroku tego Sądu z dnia 3 września 2013 r. w sprawie II OSK 891/12 przyjętym także w innych orzeczeniach m. in. w wyrokach o sygnaturach II OSK 1031/12 i II OSK 2390/12, skarżąca wywodziła, że art. 149 P.p.s.a. zawiera odrębne od siebie podstawy orzekania uzależnione od stanu faktycznego sprawy, a stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekłość ma charakter rażący nie ma charakteru akcesoryjnego w stosunku do rozstrzygnięcia zobowiązującego organ do określonego działania. Konsekwencją przyjęcia, że "art. 149 § 1 P.p.s.a. w jego całokształcie ustanawia niezależne od siebie przesłanki, które miałyby stanowić odrębną podstawę orzekania – stwierdzania rażącego charakteru przewlekłości (bezczynności)" (cyt. z wyroku II OSK 2390/12) jest, zdaniem skarżącej, pogląd, że dopuszczalne jest stwierdzenie przewlekłości postępowania i wymierzenie organowi grzywny także wówczas, jeżeli skarga zostanie złożona po wydaniu przez organ aktu kończącego postępowanie. Pogląd ten zresztą, jak wskazała skarżąca, najdobitniej wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 września 2013 w sprawie II OSK 891/13. W zakreślonej z urzędu tezie stwierdził w sposób jednoznaczny: "1) Wydanie przez organ administracji decyzji przed wniesieniem skargi na przewlekłość postępowania nie stanowi przeszkody do jej merytorycznego rozpoznania przez sąd administracyjny, na podstawie art. 149 § 1 zd. drugie P.p.s.a., 2) Uwzględnienie skargi w takim przypadku polega na rozstrzygnięciu czy przewlekłość w prowadzeniu postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i ewentualnym wymierzeniu grzywny stosownie do art. 149 § 2 P.p.s.a.". Skarżąca wskazała, że w wyroku tym znalazła się też bardzo obszerna i dogłębna argumentacja zakończona konkluzją, że należy uznać "możliwość wniesienia skargi, która w swej istocie nie jest nakierowana na uzyskanie rozstrzygnięcia sądu zobowiązującego organ do wydania rozstrzygnięcia lub podjęcia czynności w danej sprawie, lecz ma na celu doprowadzenie do orzeczenia przez sąd o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa". Skarżąca zacytowała również poniższy fragment uzasadnienia wyroku w sprawie II OSK 891/13 "Analizując funkcje skarg przewidzianych w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. trzeba mieć na uwadze, że nie stanowią one wyłącznie środka do dyscyplinowania organów administracji, ale mają w szerszym zakresie przeciwdziałać ich opieszałości w prowadzeniu spraw oraz służyć usuwaniu negatywnych skutków wynikających z bezczynności lub przewlekłości postępowań administracyjnych. Niewątpliwie istotne znaczenie w tym zakresie przypisać należy grzywnie, którą sąd administracyjny może nałożyć na organ administracji w trybie art. 149 § 2 p.p.s.a. Rozróżnienie skarg w aspekcie celu ich zastosowania pozwala przyjąć, że skarga na przewlekłość postępowania zasadniczo zmierza do uzyskania przez stronę orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia, czy przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Taka konstrukcja skargi, pozbawiona żądania w zakresie zobowiązania organu do podjęcia określonych działań (wydanie aktu, podjęcie czynności), skutkuje tym, że drugorzędne znaczenie ma stan sprawy administracyjnej w momencie wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym, a także w dacie wyrokowania. Innymi słowy, fakt zakończenia sprawy przez organ administracji nie stanowi przeszkody do złożenia skargi w przedmiocie stwierdzenia przewlekłości postępowania. Ze spraw rozpoznawanych przez sądy administracyjne i cywilne wynika, że nieterminowe załatwianie spraw przez organy administracji często powoduje, iż żądany przez stronę akt mający znaczenie dla realizacji określonych praw lub obowiązków staje się nieprzydatny, bezprzedmiotowy w razie wydania go ze znacznym opóźnieniem, a w konsekwencji może powodować powstanie szkody majątkowej". Skarżąca podkreśliła, że cytowany wyrok został zaakceptowany w dalszym orzecznictwie, czego dowodem są wyroki w sprawach o sygnaturach I OSK 1771/13, II OSK 2854/13, I OSK 563/14 i I OSK 2704/13.

Wskazując na powyższe orzecznictwo skarżąca stwierdziła, że nie można podzielić stanowiska Sądu I instancji co do braku podstaw do wyrokowania o charakterze przewlekłości oraz o wymierzeniu organowi grzywny w sytuacji, gdy skarga została wniesiona po wydaniu przez organ aktu załatwiającego sprawę. Stwierdziła także, że jakkolwiek w większości cytowanych orzeczeń sądy wprost wypowiedziały się o takiej możliwości w odniesieniu do przewlekłości postępowania, to jednak z wywodów uzasadnień wielu orzeczeń wynika, iż dopuszcza się także możliwość odrębnego orzekania o charakterze bezczynności, na co wskazują wyroki w sprawach II OSK 891/13 i II OSK 1360/13.

W oparciu o powyższą argumentację skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podstawa skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie okazała się usprawiedliwiona. Pogląd Sądu I instancji o niedopuszczalności orzekania o charakterze bezczynności lub przewlekłości i o wymierzeniu grzywny w sytuacji wniesienia skargi po załatwieniu sprawy przez organ, jest nieprawidłowy, a co więcej dość odosobniony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w czasie w którym wyrokował Sąd I instancji. W momencie wydania zaskarżonego orzeczenia wykładnia art. 149 § 1 i § 2 P.p.s.a. w brzmieniu przed jego zmianą wprowadzoną od dnia 15 sierpnia 2015 r. ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), czyli w stanie prawnym w którym wyrokował Sąd I instancji, była już ugruntowana. Dla porządku należy wskazać, że przepis ten stanowił: "§ 1. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 – 4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. § 2. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6." Przepis ten rzeczywiście w początkowym okresie jego stosowania tj. od dnia 17 maja 2011 r. po dodaniu przez ustawodawcę zdania drugiego do dotychczasowej treści art. 149 P.p.s.a., a następnie wkrótce, bo od 12 lipca 2011 r., wprowadzenia możliwości wymierzenia organowi grzywny ( § 2), budził wątpliwości w zakresie jego prawidłowej wykładni i stosowania, zwłaszcza w kontekście dotychczasowej linii orzeczniczej ukształtowanej uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r. o sygnaturze I OPS 6/08 (ONSAiWSA 2009/4/63) wskazującą na konieczność umorzenia postępowania ze skargi na bezczynność organu po wydaniu przez organ aktu, co do którego pozostawał w bezczynności. Dotychczasowe orzecznictwo ukształtowane w okresie gdy treść art. 149 P.p.s.a. umożliwiała sądowi administracyjnemu wyłącznie "zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa" przemawiało za oddaleniem skargi wniesionej już po załatwieniu sprawy przez organ. Załatwienie z kolei sprawy na etapie po wniesieniu skargi na bezczynność, a przed wydaniem wyroku, skutkowało umorzeniem postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. stosownie do poglądu wyrażonego w powołanej uchwale.

Wątpliwości, co do możliwości stosowania dotychczasowej wykładni omawianego przepisu pojawiły się już z momentem zmiany jego treści wprowadzonej ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 6, poz. 18) gdzie oprócz skargi na bezczynność przewidziano również możliwość zaskarżenia przewlekłości postępowania prowadzonego przez organ, a nasiliły się one z momentem dalszych zmian wprowadzonych kolejno przez art. 14 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz. U. Nr 34, poz. 173) i następnie przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 76, poz. 409).

Wobec tych zmian i rozszerzenia środków zwalczania bezczynności i przewlekłości organów w prowadzonych postępowaniach poprzez możliwość orzekania o charakterze tych stanów, że miały miejsce z rażącym, bądź nie z rażącym naruszeniem prawa i wymierzania organom grzywien z tego tytułu, niemożliwe stało się zaakceptowanie sytuacji gdy przez wydanie aktu tj. załatwieniu sprawy po okresie bezczynności lub przewlekłości zastosowanie tych środków byłoby niemożliwe. Taka wykładnia skutkująca bądź oddaleniem skargi, gdy załatwienie sprawy nastąpiło przed wniesieniem skargi, bądź umorzeniem postępowania w sytuacji gdy do tego załatwienia doszło już po wniesieniu skargi a przed wydaniem wyroku, podważała bowiem cały sens wprowadzonych przez ustawodawcę zmian. Pozbawiałaby stronę możliwości uzyskania tzw. prejudykatu w dochodzeniu odszkodowania od Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niewydanie orzeczenia (art. 4171 § 3 kodeksu cywilnego). Stąd Naczelny Sąd Administracyjny już w pierwszych swoich orzeczeniach wydanych w nowym stanie prawnym tj. po przedstawionych wyżej zmianach wyraził pogląd, że załatwienie przez organ sprawy nie zwalnia sądu administracyjnego z obowiązku zbadania, czy w sprawie doszło do przewlekłego prowadzenia postępowania, a następnie oceny, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa i rozważenia, czy zachodzą podstawy do wymierzenia organowi z tego tytułu grzywny oraz że załatwienie sprawy nie powoduje bezprzedmiotowości prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego i nie uzasadnia jego umorzenia. Te dwa pierwsze orzeczenia, przywołane w skardze kasacyjnej, o sygnaturach II OSK 1031/12 i II OSK 1360/12 określiły na nowo sposób rozumienia i stosowania art. 149 § 1 i § 2 P.p.s.a., a w konsekwencji stały się też podstawą tezy wyrażonej w orzeczeniu o sygnaturze II OSK 891/13, że wydanie przez organ decyzji przed wniesieniem skargi nie stanowi przeszkody dla jej merytorycznego rozpoznania w zakresie rozstrzygnięcia czy przewlekłość w prowadzeniu postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i ewentualnym wymierzeniu grzywny. Podkreślenia wymaga, że przyjęta linia orzecznicza spotkała się z pełną akceptacją orzecznictwa, czego dowodem są wyroki i postanowienia sądów administracyjnych przywołane i częściowo cytowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Nie zachodzi zatem konieczność ich ponownego powtarzania. Wszystkie orzeczenia są publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej pod adresem https://cbois.nsa.gov.pl. Stanowisko przyjęte w wyroku z dnia 3 września 2013 r. w sprawie II OSK 891/13 wraz z argumentacją zawartą w jego uzasadnieniu pozostaje jedynie podzielić. Potwierdzeniem prawidłowości prezentowanej w skardze kasacyjnej wykładni art. 149 § 1 i § 2 P.p.s.a. w jego brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez Sąd I instancji jest także, oprócz wyżej wskazanych orzeczeń, kierunek zmian jakie przyjął w odniesieniu do tego przepisu ustawodawca w ustawie z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658).

Z powyższych względów na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. Na mocy art. 203 pkt 1 P.p.s.a. zasądzono od organu na rzecz strony skarżącej koszty postępowania kasacyjnego.