Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 727/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 6 pkt 6, art. 8 ust. 1, 3 i 4 , art. 11 ust. 2, art. 39, art. 108 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: Art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Tadeusz Wołek (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata A. G. - Kancelaria Adwokacka K ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2011 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Nr [...] złożonego dnia 2011/02/09, odmówił przyznania G. P. świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup środków czystości - na podstawie art. 104, art. 107 kodeksu postępowania administracyjnego, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 11, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt. 5, art. 39, art. 104, art.106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pieniężnych z pomocy społecznej.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji dotyczącej aktualnej sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzono, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe, zgodnie z orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności jest zdolna do pracy w warunkach chronionych.

Do dochodu strony wliczono za styczeń 2011 r: zasiłek stały w wysokości 417 zł oraz kwotę 60 zł wpłacaną przez M. B. na fundusz remontowy na rzecz lokalu w L należącego do strony.

Pismem z dnia 16.04.2009 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L poinformował organ, że jedno z trzech odrębnych mieszkań stanowiących własność strony w miejscowości L wynajmuje M. B., płacąc czynsz w wysokości 160 zł, z czego kwotę 100 zł przekazuje komornikowi tytułem ciążących na stronie alimentach, a kwotę 60 zł na fundusz remontowy. Od dnia 1 maja 2008 r. za jeden z lokali strony wydatki na remonty w kwocie 60 zł miesięcznie pokrywa M. B. Kwota ta pomniejsza zobowiązania strony z tytułu kosztów remontowych i jest dochodem w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania (...). Łączny dochód za styczeń 2011 r. wynosi zatem 477 zł.

Decyzją z dnia [...] 2011 r. przyznano stronie zasiłek celowy w kwocie 40 zł na zakup środków czystości pomimo faktu, że nie wykorzystał posiadanego zasobu jakim jest lokal mieszkalny w miejscowości L.

G. P. nie przyjął propozycji zawarcia kontraktu socjalnego, a w dniu 14.12.2010 r. złożył kopię skargi do Rady Miasta w której kategorycznie odmówił współpracy pisząc "o żadnych negocjacjach, żadnej współpracy ze strony MOPS nie może być mowy, gdyż dotychczasowe stanowisko MOPS polega na narzucaniu (...) niekorzystnych rozwiązań". Działania MOPS idące w kierunku wykorzystania nieruchomości w L nie mogą być uznane jako niekorzystne rozwiązanie, a wykorzystanie własnego lokalu nie jest równoznaczne ze wskazaniem, że winien opuścić Gminę lub sprzedać te nieruchomość, o czym informowano stronę pismem z dnia 21.09.2010r.

Przyznając w dniu 21 stycznia 2011 r. pomoc w postaci zasiłku celowego w kwocie 40 zł na zakup środków czystości pouczono stronę po raz kolejny (pouczenia tej treści zawierały wcześniejsze decyzje przyznające pomoc, w tym zasiłki celowe na środki czystości), że wysokość i rodzaj dalszej pomocy uzależniona będzie od zajętego stanowiska w kwestii zawarcia kontraktu socjalnego.

Obecnie przyznano stronie decyzjami z dnia [...] 2011 r. zasiłek celowy w kwocie 100 zł na żywność oraz zasiłek celowy w kwocie 52,88 zł na leki pomimo nie wykorzystywania posiadanego zasobu jakim jest lokal mieszkalny w miejscowości L z tego powodu, iż do dnia 23.02.2011 przebywał na leczeniu szpitalnym w K, gdzie mając zapewnione podstawowe wyżywienie musiał kupować dodatkowy prowiant.

Zgodnie z zasadą zawartą w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zasada ta wyraża powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości i uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców został zaakcentowany w art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o uzyskanie pomocy należy rozumieć m. in. gotowość skorzystania z uzasadnionych propozycji pracownika socjalnego, pomagającego beneficjentowi przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Na miano uzasadnionej propozycji bezsprzecznie zasługuje wskazanie możliwości wykorzystania posiadanej przez stronę nieruchomości w L.

Organ pomocy społecznej wydając decyzję bierze pod uwagę okoliczności przemawiające za przyznaniem pomocy. Ocenia sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia oraz jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Natomiast bierne oczekiwanie na świadczenie z pomocy społecznej, bez wykazania aktywności w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, w tym poszukiwania źródeł dochodu, nie uprawnia do świadczenia. Pomimo długotrwałych starań zmierzających do podjęcia negocjacji i znalezienia optymalnego rozwiązania trudnej sytuacji przez wykorzystanie własnych zasobów mieszkaniowych w L, G. P. nie podjął żadnych działań w tym kierunku.

Z akt wynika, że strona nie zamierza współdziałać z MOPS bezpodstawnie zakładając narzucanie niekorzystnych rozwiązań i to mimo zapewnienia, które otrzymał pismem z dnia 21.09.2010 r., znajdującym się w aktach sprawy. Brak zainteresowania współdziałaniem z MOPS i nie wykorzystanie możliwości jaką daje stronie mieszkanie w L należy uznać za wystarczającą podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Drugą przesłanką uzasadniająca odmowę przyznania jest odmowa zawarcia kontraktu socjalnego.

Zgodnie z treścią art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego (...) mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymaniu świadczeń z pomocy społecznej.

Organ przytoczył stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wyrażone w wyroku z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt. II SA/Lu 760/2007 w którym stwierdzono, że "celem pomocy społecznej nie jest, utrzymywanie na koszt podatnika osób i rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej, a jedynie pomoc. Dlatego też osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych w postaci świadczeń z pomocy społecznej na zaspokojenie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny, a brak takiego współdziałania może skutkować odmową przyznania świadczenia".

Mając na uwadze nie przyjęcie przez stronę propozycji współdziałania i odmowę zawarcia kontraktu socjalnego postanowiono jak w sentencji.

G. P. wniósł odwołanie od powyższej decyzji zarzucając naruszenie: art. 7, art. 77 k.p.a. przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 3 oraz art. 39 ust.1 ustawy o pomocy społecznej.

Nie zgodził się w szczególności z wyliczeniem dochodu podnosząc, że organ naruszył zasady ustalania dochodu z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w zakresie uznania za dochód wpłat dokonywanych dobrowolnie przez M. B. na fundusz remontowy kamienicy w L. Podkreślił, że umowa najmu zawarta z ww. lokatorką nie zawiera zapisów jakoby najemca był zobowiązany do ponoszenia innych kosztów niż wskazane w umowie. Zatem jakiekolwiek wpłaty dokonywane przez tę osobę na rzecz wspólnoty mieszkańców - w tym na tzw. Fundusz remontowy - są dobrowolnym świadczeniem osoby trzeciej. Wskazał, że drugi lokator nie płaci na fundusz remontowy. Wpłaty te nie stanowią dochodów strony i nie mogą mieć wpływu na wysokość jego dochodu do ustalenie wysokości świadczeń socjalnych. Opłata na fundusz remontowy nie jest świadczeniem na rzecz skarżącego, lecz obowiązkiem wynikającym z ustawy o prawie spółdzielczym. Nie przychodzi, bowiem na jego konto, nie otrzymuje jej do rąk własnych, jest wprost przekazywana na rzecz spółdzielni. W żaden sposób nie może być traktowana jako dochód. Zapłata na rzecz funduszu remontowego nie czyni ze skarżącego wierzyciela.

Co więcej zgodnie z przytoczonym w uzasadnieniu art. 39 ust 1 u.p.s. zasiłek powinien mu przysługiwać, ponieważ jest osobą z długotrwała chorobą - leczy się u kilku specjalistów, jest osobą niepełnosprawną - umiarkowany stopień niepełnosprawności przyznany na stałe, aktualnie nie ma możliwości otrzymywania uprawnień z innych systemów zabezpieczenia społecznego, jest osobą samotnie gospodarującą i wreszcie dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.

Skarżący w odwołaniu zwarł obszerne fragmenty skargi do Rady Miasta z dnia 13.12.2010 r. na MOPS dotyczącej kontraktu socjalnego.

Podniósł również, iż żądanie podpisania kontraktu socjalnego jest nieuzasadnione, gdyż podejmuje szereg działań w celu poprawy swojej sytuacji życiowej. Uważa również, iż propozycje dotyczące wykorzystania nieruchomości w L są nieuzasadnione.

Decyzja rażąco naruszyła przepisy prawa nie uwzględniając jego potrzeb a także sytuacji materialnej i zdrowotnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 4 maja 2011r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji - na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz art. 138 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Kolegium w uzasadnieniu wskazało, że zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa materialnego jak również procesowego. Ponadto zaskarżona decyzja spełnia wymogi z art. 107 § 3 k.p.a, tj. zawiera szczegółowe uzasadnienie faktyczne odmowy przyznania pomocy finansowej. Wskazano na cele i zadania pomocy społecznej określone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej. Wyjaśniono również znaczenie obowiązku współpracy beneficjenta pomocy społecznej z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji (art. 4 ustawy) oraz konsekwencje braku takiej współpracy (art. 11 ustawy).

Ponadto Kolegium podniosło, że w dniu 9 lutego 2011 r. G. P. złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności, leków i środków czystości. Decyzjami z dnia [...] 2011 r. przyznano G. P. zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 100 zł (nr [...]) oraz na zakup leków w wysokości 52,88 zł (nr [...]). Powyższe świadczenia przyznane zostały z uwagi na to, iż w okresie od 10 stycznia 2011 r. do 23 lutego 2011 r. przebywał w szpitalu w K, gdzie mając zapewnione podstawowe wyżywienie musiał kupować dodatkowy prowiant i leki.

Natomiast zaskarżoną decyzją organu I instancji odmówiono przyznania stronie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup środków czystości.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że zgromadzony materiał dowodowy sprawy potwierdzał, iż strona nie podjęła współpracy z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania swojej trudnej sytuacji. W szerokim uzasadnieniu zaskarżonej Kolegium przedstawiło okoliczności i zdarzenia, które pozwalają zakwalifikować postawę strony jak brak współdziałania z pracownikiem socjalny. Zdaniem Kolegium, G. P. odmówił również podpisania kontraktu socjalnego, co dodatkowo uzasadnia na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej odmowę przyznania pomocy finansowej na zakup środków czystości.

Kolegium podzieliło również stanowisko organu I instancji w zakresie prawidłowości wyliczenia dochodu strony na kwotę 477 zł.

Ponadto Kolegium wskazało, iż na mocy decyzji z dnia [...] 2011 r., nr [...] przyznano G. P. zasiłek celowy na zakup środków czystości w wysokości 40 zł. W związku z tym uznać można, iż potrzeby strony dotyczące zaopatrzenia w środki czystości w miesiącu marcu 2011 r. zostały zaspokojone.

G. P. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie powtarzając argumentację z odwołania, zarzucając naruszenie art. 3 ust 1, art. 8 ust. 1 oraz art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i art. 7 oraz art. 77 k.p.a. przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Wskazał, iż jest niezadowolony z decyzji. Kwestionuje także prawidłowość ustaleń poczynionych przez organy dotyczących braku jego współdziałania z pracownikiem socjalnym i odmowy podpisania kontraktu socjalnego. Nie zgadza się również z zaliczeniem do jego dochodu kwoty 60 zł, którą lokatorka wpłaca na fundusz remontowy.

Następnie wniósł pismo procesowe zatytułowane "uzupełnienie do skargi". Wskazał w nim, że posiada nieruchomość w L w postaci trzech lokali mieszkalnych o łącznej powierzchni 106 m2 , co stanowi 27 % całości. Zgodnie z art. 6 ustawy o własności lokali ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości, tworzą wspólnotę mieszkaniową. Ustawa nie nakłada na wspólnotę mieszkaniową żadnego obowiązku tworzenia funduszu remontowego. Taki obowiązek mają jedynie spółdzielnie mieszkaniowe. Jednak w przedmiotowym stanie faktycznym mamy do czynienia jedynie ze wspólnotą mieszkaniową. Zatem jako członek wspólnoty mieszkaniowej nie ma obowiązku ustawowego ponoszenia składki na fundusz remontowy.

Jednakże wspólnota mieszkaniowa, jeśli uzna to za konieczne może utworzyć taki fundusz remontowy. O tym zaś decydują w odpowiedniej uchwale jej członkowie. Wspólnota mieszkaniowa budynku w L przy ul. Ł nie podejmowała żadnych decyzji o utworzeniu funduszu remontowego. Zatem należy wysunąć wniosek, że nie ma i nie istnieje żaden prawny a nałożony na skarżącego obowiązek jakichkolwiek wpłat na fundusz remontowy. W następstwie tego, nie można mówić o zwolnieniu skarżącego z obowiązku i tym samym o powstaniu dochodu.

Wobec powyższego podniósł, że organy nie tylko nie zebrały prawdziwego i rzetelnego materiału dowodowego ale w sposób nieuprawniony i fałszywy ustaliły jego dochód.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Skarga w ocenie Kolegium - jest niezasadna. Kolegium podtrzymało zawarte w zaskarżonej decyzji stanowisko w zakresie trafności zastosowania przepisów ustawy o pomocy społecznej jak również zakwalifikowania postawy skarżącego jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym. Materiał dowodowy potwierdza także, że skarżący odmówił podpisania kontraktu socjalnego. Kolegium podtrzymało także stanowisko co do konieczności zaliczenia wpłaty na fundusz remontowy do dochodu skarżącego. Powyższa kwota jest de facto darowizną na rzecz G. P.

Następnie skarżący wniósł kolejne pismo procesowe, w którym podważył zeznania J. K., na które powołał się MOPS. Wskazał, że J. K. nie jest zarządcą ani administratorem budynku przy ul. Ł. Zarzucił naruszenie art. 67 i art. 69 Konstytucji RP. Stwierdził, że nieprawdą jest, że w lutym 2011 r. czy w innym terminie odmówił podpisania kontraktu socjalnego, gdyż do dnia dzisiejszego nawet w zarysie nikt mu go nie przedstawił. Zarzucił podanie przez organ I instancji nieprawdy, przez twierdzenia, że odmówił podpisania kontraktu socjalnego w dniu 28 kwietnia 2011 r. oraz w dniu 24 maja 2011 r.

Podniósł, że nigdy nie odmawiał współdziałania z pracownikami pomocy społecznej, a przeciwnie uczciwie i terminowo składał wyjaśnienia i informował MOPS o sytuacji życiowej.

Skarżący powołał się również na uzasadnienie wyroku WSA w Krakowie z dnia 14 kwietnia 2010 r. sygn. akt III SA/Kr 1004/09.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawą działania organów w sprawie były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą, która określa zasady przyznawania pomocy społecznej.

Podkreślić należy, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy służy ona wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).

Błędnie w ocenie Sądu, Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji jest zgodna z przepisami prawa materialnego jak również procesowego w związku z czym winna być utrzymana w mocy. Trafne były, bowiem zarzuty skarżącego podnoszone już w odwołaniu od decyzji organu I instancji, że organy naruszył zasady ustalania dochodu z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w zakresie uznania za dochód wpłat dokonywanych przez M. B. na fundusz remontowy kamienicy w L.

Przede wszystkim należy zauważyć, że organy uznały, że skarżący spełnia kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy i w § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 127, poz. 1055) - wynoszące kwotę 477 zł, którego zachowanie jest jedną z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w formie zasiłku celowego określonego w art. 39 ustawy.

Wadliwie w ocenie Sądu, Kolegium podzieliło w tym zakresie stanowisko organu I instancji w zakresie prawidłowości wyliczenia dochodu skarżącego na kwotę 477 zł. Do dochodu skarżącego wliczono - z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, zasiłek stały w wysokości 417 zł oraz kwotę 60 zł wpłacaną przez M. B. na fundusz remontowy na rzecz lokalu w L należącego do skarżącego.

Zgodnie, bowiem z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych,

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach,

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Zgodnie z kolei z art. 8 ust. 4 ustawy: do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych.

Z dokonanych przez organy ustaleń wynikało, że jedno z trzech odrębnych mieszkań stanowiących własność skarżącego w miejscowości L wynajmuje M. B., płacąc czynsz w wysokości 160 zł, z czego kwotę 100 zł przekazuje komornikowi tytułem ciążących na stronie alimentach, a kwotę 60 zł na fundusz remontowy.

Z punktu widzenia obowiązujących przepisów obojętny jest tytuł i źródło uzyskania przychodu (art. 8 ust. 3 ustawy). Należy jednak zauważyć, że ze znajdującej się w aktach administracyjnych umowy najmu przedmiotowego lokalu wynika, że czynsz wynosi 100 zł i brak jest w tej umowie postanowienia, że najemca będzie uiszczał kwotę 60 zł na fundusz remontowy. Nie zostało również podważone przez organy stosownymi dowodami twierdzenie skarżącego, że Wspólnota mieszkaniowa budynku w L przy ul. Ł nie podejmowała żadnych decyzji o utworzeniu funduszu remontowego. Zatem trafnie skarżący wysnuł wniosek, że nie ma i nie istnieje żaden prawny a nałożony na skarżącego obowiązek jakichkolwiek wpłat na fundusz remontowy. W następstwie tego, nie można mówić o zwolnieniu skarżącego z obowiązku i tym samym o powstaniu dochodu przez uwzględnienie kwoty 60 zł.

Organy obu instancji nie zauważyły także, że z zalegającej w aktach umowy najmu w punkcie 4 ustalone zostało, że najemca zobowiązany jest do ponoszenia wszelkich kosztów i świadczeń związanych z eksploatacją wynajmowanych nieruchomości, bieżących remontów lub napraw instalacji wewnętrznej i wyposażenia. Ta kwestia nie została w żaden sposób wyjaśniona.

W tej sytuacji w ocenie Sądu, nie było wystarczającym w tym zakresie odwoływanie się do pisma z dnia 16.04.2009 r. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L informującego, że jedno z mieszkań stanowiących własność skarżącego wynajmuje M. B., płacąc czynsz w wysokości 160 zł, z czego kwotę 100 z! przekazuje komornikowi tytułem ciążących na stronie alimentach, a kwotę 60 zł na fundusz remontowy. Nie było wystarczającym też wskazanie, że pismem z dnia 3.03.2010 r. Urząd Miasta L - Wydział Geodezji i Katastru poinformował, że dla ww. nieruchomości zarządca bądź administrator nie został ustalony oraz przywołanie informacji uzyskanej od J. K. uznanej przez organy za zarządcę czy administratora nieruchomości.

Powyższe wskazuje też na możliwość oraz konieczność przeprowadzenia dowodów w celu wyjaśnienia spornych kwestii dochodu skarżącego, jak chociażby przesłuchania w charakterze świadków znanych organom osób.

Organy wadliwie ustaliły, zatem w sprawie, że dochód skarżącego wynosi 477 zł (417 zł + 60 zł).

Zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Użyte przez ustawodawcę w treści przepisu art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej sformułowanie "może być przyznany" wskazuje, że decyzja w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to sytuację, w której organ administracji publicznej ma możność wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań.

Działanie organu administracji publicznej w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednakże dowolności, lecz doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie przez ustawodawcę ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r.- Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r., nr.98, poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy społecznej. Treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego sięga bowiem tutaj do granic kolizji z interesem społecznym.

Obowiązkiem, zatem organu pomocy społecznej, orzekającego w sprawie przyznania osobie zasiłku celowego, jest dokonanie ustalenia rzeczywistej sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o przyznanie tego rodzaju świadczenia.

Wspomniana zasada prawdy obiektywnej wymaga od organu, aby ten ustalił dochód osoby ubiegającej się o zasiłek lub rodziny i dokonał jego zestawienia z kryterium dochodowym, wskazanym w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nadto, by sprawdził spełnienie pozostałych przesłanek przyznania zasiłku celowego – wystąpienia trudnej sytuacji życiowej, ocenianej przez pryzmat sytuacji osobistej, rodzinnej, materialnej, egzystencjalnej wnioskodawcy oraz niemożność jej samodzielnego przezwyciężenia przez osobę ubiegającą się o przyznanie pomocy. Wreszcie organ ma stwierdzić, czy wnioskowany cel mieści się w pojęciu "niezbędnej potrzeby bytowej", o której mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej.

W sprawie jak wskazano powyżej organy wprawdzie przyjęły, że skarżący spełnia kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej uprawniające do otrzymania zasiłku celowego, jednakże wadliwie ustaliły wysokość dochodu. W sytuacji osób korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej uzyskujących niewielkie dochody - jak w sprawie poddanej kontroli Sądu - wadliwie ustalony nawet w granicach kilkudziesięciu złotych dochód - ma istotne znaczenie dla możliwości dokonania prawidłowej oceny sytuacji tej osoby.

W tym zakresie, zdaniem Sądu, doszło do przekroczenia ram uznania administracyjnego przez naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ale i art. 3 ust. 1 i 3 i oraz art. 11 ustawy o pomocy społecznej w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy.

Organy uznały, że podstawą do odmowy przyznania zasiłku celowego jest nie przyjęcie przez stronę propozycji współdziałania wynikającego z art. 4 ustawy o pomocy społecznej i odmowa zawarcia kontraktu socjalnego.

Zgodnie z treścią art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego (...) mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymaniu świadczeń z pomocy społecznej.

Skarżący twierdził, że nieprawdą jest, że odmówił podpisania kontraktu socjalnego, gdyż do dnia dzisiejszego nawet w zarysie nikt mu go nie przedstawił.

Zgodnie z art. 6 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej użyte w tej ustawie określenie "kontrakt socjalny" oznacza umowę zawartą z osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny. Umowa ta, której celem jest wzmocnienie osoby ubiegającej się o pomoc w zakresie aktywności i samodzielności życiowej i zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, musi uwzględniać zasady wynikające z ustawy o pomocy społecznej oraz warunki, na jakich ustala się poszczególne świadczenia. Istotne jest, że ustawa o pomocy społecznej nie odsyła do uregulowań Kodeksu cywilnego i nie przewiduje równości kontrahentów, w tym także w określaniu jej treści.

W myśl art. 108 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej pracownik socjalny może zawrzeć kontrakt socjalny z tą osobą lub rodziną, w celu wzmocnienia aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu. Ostateczny kształt kontraktu socjalnego co do jego treści należy do organu pomocy społecznej, co wynika także z przepisów wykonawczych, a więc z obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie wzoru kontraktu socjalnego (Dz. U. z 2010 r., nr 218, poz. 1439) - por. wyrok NSA z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt I OSK 675/11 Lex nr 1068526).

Wniosek o przyznanie świadczenia skarżący złożył w dniu 9.02.2011 r.

W aktach sprawy rzeczywiście brak jest dokumentu, który byłby takim projektem kontraktu socjalnego o którym jest mowa w art. 11 ust. 2 ustawy. Zdaniem Sądu, wyprowadzanie negatywnej przesłanki dla przyznania świadczenia z ustawy o pomocy społecznej, jaką jest odmowa zawarcia kontraktu socjalnego - możliwe jest tylko w sytuacji jeżeli taki projekt zostanie sporządzony przez pracownika socjalnego w ramach postępowania o przyznanie świadczenia, według wzoru ustalonego w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie wzoru kontraktu socjalnego. Nie jest wystarczającym ani przywołanie przez organ negatywnego stanowisko w tej kwestii przez osobę ubiegającą się o świadczenie ani też przesyłanie niewypełnionego druku kontraktu. Taka sytuacja w sprawie zaistniała, co stanowi o wadliwości podjętych rozstrzygnięć w przedmiocie zasiłku celowego.

Na marginesie Sąd zauważa, w sprawie podstawą odmowy przez organ I instancji przyznania skarżącemu zasiłku celowego był brak współdziałania skarżącego z pracownikami socjalnymi, który to obowiązek wynika z treści art.4 ustawy o pomocy społecznej. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym. Obowiązek współdziałania przedstawia się różnie w zależności od formy pomocy. Powinność współdziałania wyznacza określone obowiązki dla świadczeniobiorcy i pracownika socjalnego. Za brak współdziałania nie może być jednak uznana nieumiejętność świadczeniobiorcy. Zdaniem Sądu, nawet w sytuacji, gdy brak współdziałania jest ewidentny, to za przyznaniem pomocy społecznej mogą przemawiać jej cele. Brak możliwości przyznania pomocy musi być wykazany, nie może być to gołosłowny argument, mający uzasadniać niechęć udzielenia pomocy z uwagi na trudności występujące w relacjach z osobą jej potrzebującą. Obowiązek współdziałania musi być interpretowany z uwzględnieniem zasad i celów pomocy społecznej, z dostosowaniem do konkretnej sytuacji i osoby. Stąd też z dużą ostrożnością należy oceniać brak efektywnej współpracy z niektórymi świadczeniobiorcami, zwłaszcza osobami niepełnosprawnymi, dotkniętymi chorobą, nawet, jeżeli wykazują postawę roszczeniową wiążącą się z obiektywnie istniejącą ich trudną sytuacją życiową. Tym samym - zdaniem Sądu - z daleko idącą ostrożnością należy stosować treść art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, tym bardziej, iż przyjęcie braku współdziałania strony z pracownikiem socjalnym naraża tę stronę na dotkliwe konsekwencje w postaci braku konkretnego świadczenia, a takim postępowaniem przyczynia się do pogłębienia swojej trudnej sytuacji życiowej.

Na marginesie należy zauważyć, że skarżący zarzucił naruszenie art. 67 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 ze zm.). Dlatego też należy przytoczyć wskazane przepisy.

Art. 67. 1. Obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa.

2. Obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa.

Art. 69. Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.

Analiza wskazanych przepisów prowadzi do wniosku, że nie ustanawiają wprost prawa do określonego rodzaju świadczenia z zabezpieczenia społecznego. Przepis konstytucyjny precyzuje między innymi ustawa o pomocy społecznej. Konstytucja RP w tym zakresie stanowi jedynie pewien wzorzec określający w sposób ogólny ramy zabezpieczenia społecznego, kierunki polityki państwa i jest adresowany głównie do organów prawodawczych. Przepis ten stanowi zatem źródło gwarancji, a nie praw podmiotowych obywatela dla zabezpieczenia społecznego, które dopiero konkretyzują się w ustawach zwykłych.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" oraz "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

Przy ponownym prowadzeniu postępowania organy rozpatrzą wniosek skarżącego uwzględniając oceny prawne i wskazania powyżej wyrażone zgodnie z dyspozycją art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 29 ust.1 ustawy z dnia z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2009 r., nr 146, poz. 1188 ze zm.), określając ich wysokość na podstawie §19 pkt 1 i §18 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r., nr 163, poz. 1348 ze zm.).