Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 511/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą decyzję tego samego organu
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2,3,3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 511/17 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 sierpnia 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Protokolant: specjalista Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2017 r., sprawy ze skargi K. K. – K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 2 marca 2017 r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, , - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 10 listopada 2016 r. -,


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z dnia 10 listopada 2016 r. Nr [...] odmówił K. K. – K. umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 9 lipca 2013 r., od składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 04/2001 r. do 07/2001 r., od 10/2001 r. do 10/2002 r., od składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 04/2001 r. do 07/2001 r., od 11/2001 r. do 08/2003 r., oraz od składek na Fundusz Pracy za okres od 04/2001 r. do 07/2001 r., od 11/2001 r. do 10/2002 r. za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Ponadto Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 9 lipca 2013 r. od składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez płatnika za okres od 04/2001 r. do 07/2001 r., od 10/2001 r. do 08/2003 r., z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od 04/2001 r. do 07/2001 r., od 10/2001 r. do 08/2003 r., z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne za pracowników za okres od 04/2001 r. do 07/2001 r., od 11/2001 r. do 06/2002 r., oraz z tytułu odsetek za zwłokę od składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników za okres od 04/2001 r. do 07/2001 r., od 10/2001 r. do 10/2002 r.

Zakład ww. decyzją odmówił umorzenia należności na łączną kwotę 29.138,00 zł, uznając, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2016 r., poz. 963 ze zm.).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. K. – K. oświadczył, iż nie zgadza się z ww. decyzją, wnosząc o jej zmianę poprzez umorzenie należności. W uzasadnieniu wskazał, że wydając po raz kolejny błędną decyzję ZUS Oddział w K. nie wziął pod uwagę wskazań wynikających z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2014 r., a następnie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 lipca 2016 r. Zdaniem wnioskodawcy, organ nie uwzględnił podniesionych przez niego okoliczności przemawiających "za" umorzeniem należności, a w szczególności faktu, że w całym okresie za który naliczono odsetki jest stale i trwale niezdolny do jakiejkolwiek pracy. W ten sposób wbrew wskazaniom sądów organ nie "wyważył interesu zobowiązanego do opłacenia należności, oraz interesu społecznego, w tym szczególnym przypadku".

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 2 marca 2017 r. Nr [...] utrzymał swoją decyzję w mocy.

W pierwszej kolejności organ wskazał, że w okresie od co najmniej 1 stycznia 1999 r. do 31 sierpnia 2003 r. wnioskodawca prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą, pracownię cukierniczą pod nazwą F. P. C. "W." W. K. W okresie od 01/1999 r. do 08/2003 r. zatrudniał on pracowników. Jak podkreślono, wykonując działalność gospodarczą wnioskodawca zobligowany był do opłacania składek na ubezpieczenie stosownie do zasad ustalonych w przepisach prawa. Niedopełnienie obowiązku opłacania przewidzianych prawem składek na ubezpieczenia spowodowało, że na koncie rozliczeniowym w ZUS-ie powstały zaległości. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od nieterminowo opłaconych składek naliczono odsetki za zwłokę.

ZUS wskazał, że zgodnie z pismem z dnia 21 października 2016 r., Naczelnika Urzędu Skarbowego wnioskodawca figurował w ewidencji podatników ww. organu podatkowego z tytułu zarejestrowanej działalności gospodarczej tj. "W." W. K. w okresie od 1 września 1992 r. do 16 października 2007 r. oraz, że nie odnotowano przerw w prowadzonej działalności gospodarczej, a wnioskodawca figuruje w dziale egzekucyjnym. Nadto poinformowano, że na podstawie bazy Czynności Majątkowe, figuruje on jako darczyńca w 2014 r. Ww. organ podatkowy nie posiada informacji o dochodach osiąganych przez wnioskodawcę w latach 2010-2015 (za wymienione lata w ww. Urzędzie nie odnotowano wpływu zeznań podatkowych).

Ponadto zaległości figurujące na koncie wnioskodawcy w ZUS skierowane zostały na drogę przymusowego dochodzenia. Jak podkreślono, do tej pory nie stwierdzono całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji i na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, iż w toku podejmowanych obecnie przez Zakład czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych.

ZUS podkreślił, że w dalszym ciągu wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest przygarnięty przez córkę, która sprawuje nad nim opiekę, kupuje leki i żywność. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawca podał, że nie posiada żadnego dochodu z tytułu zawartych umów o pracę, zlecenia, działo, itp., nie pobiera żadnego świadczenia. Zgłosił on natomiast, że pobiera zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 624,00 zł miesięcznie. Stałe wydatki związane z utrzymaniem zostały przez niego określone na kwotę 250,00 zł, koszty związane z leczeniem na kwotę 370,00 zł miesięcznie, inne koszty na kwotę 600,00 zł miesięcznie. Nadto wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych zobowiązań finansowych z tytułu podatków, z tytułu zaciągniętych kredytów, w bankach, w instytucjach, u osób fizycznych, alimentacyjnych, innych.

Zgodnie z pismem z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia 29 września 2016 r. wnioskodawca korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Otrzymał on: w 2014 r. - zasiłek stały w kwocie 529,00 zł miesięcznie (od 1 marca 2014 r.), dwa zasiłki celowe (jeden w kwocie 100,00 zł, a drugi w kwocie 120,00 zł); w 2015 r. - zasiłek stały w kwocie 529,00 zł miesięcznie, natomiast od 1 października 2015 r. w kwocie 604,00 zł miesięcznie, jeden zasiłek celowy w kwocie 200,00 zł; w 2016 r. - zasiłek stały w kwocie 604,00 zł miesięcznie, zasiłek okresowy w wysokości 20,00 zł miesięcznie (w okresie 1 lipca 2016 r.- 30 września 2016 r.), pięć zasiłków celowych (jeden w kwocie 198,00 zł, trzy w kwocie 99,00 zł w okresie 1 lipca 2016 r. -30 września 2016 r., oraz jeden w kwocie 200,00 zł).

Ponadto, jak wskazał ZUS, wnioskodawca zgłosił, że jest osobą bardzo poważnie chorą, jest trwale całkowicie niezdolny do pracy, jego stan zdrowia wymaga stałej opieki. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności - jest on osobą niezdolną do pracy - orzeczenie wydane jest na stałe. Przedłożył on również liczne dokumenty medyczne potwierdzające swój stan zdrowia. Wskazano, że wymaga stałego leczenia specjalistycznego.

Kolejno ZUS podał, że na podstawie informacji uzyskanej z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych ustalono, że księgi wieczyste Nr [...], [...] stanowią własność J. M. H. z domu K. tj. córki W. i A. K. Stała się ona ich właścicielem poprzez umowę darowizny z dnia 21 lutego 2014 r. Organ wskazał, że na dzień wydania niniejszej decyzji w księdze wieczystej nr [...] w dalszym ciągu figuruje wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej, w kwocie 34.242,96 zł. Tym samym J. M. H. stała się dłużnikiem rzeczowym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w myśl przepisów art. 65 i nast. ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Prawo własności omawianej nieruchomości zostało ujawnione w treści Działu II księgi wieczystej nr [...].

Jak podkreślił ZUS, wnioskodawca został poinformowany o tym, iż postępowanie w sprawie dotyczącej ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie odsetek zostało zakończone, oraz został pouczony o prawie wglądu do akt sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz żądań. Jednak po zapoznaniu się z całością materiału dowodowego nie wniesiono żadnych zastrzeżeń oraz nie złożono nowych żądań.

W dalszej części uzasadnienia organ wskazał na treść art. 28 ust. 2 i ust. 3, ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz na § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) i podkreślił, że to właśnie strona ma interes w udowodnieniu faktów, na które się powołuje, zaś ich ocena i właściwa kwalifikacja należy do organu rentowego. Rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności następuje w drodze tzw. "uznania administracyjnego".

Mając powyższe na uwadze ZUS uznał, że sytuacja w jakiej znajduje się wnioskodawca nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku.

Po pierwsze, zdaniem ZUS, w przypadku wnioskodawcy całkowita nieściągalność nie zachodzi, bowiem, musi mieć ona charakter trwały. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca był jedynym właścicielem nieruchomości: lokalu mieszkalnego o pow. 42,4 m2, (który jest wolny od zabezpieczeń), położonego przy ul. [...], w K., obj. księgą wieczystą nr [...] oraz nieruchomości gruntowej (gospodarstwo rolne o pow. 3900 m2), położonej w miejscowości P. D., obj. księgą wieczystą nr [...] (na której Zakład dokonał już zabezpieczenia zadłużenia), którą to na podstawie umowy darowizny zbył na rzecz córki J. M. H. Jak wyjaśnił organ, w związku z wpisem hipotecznym dokonanym w księdze wieczystej ww. nieruchomości J. M. H. stała się dłużnikiem rzeczowym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w myśl przepisów art. 65 i nast. ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

Podkreślono, że Zakład ma w dalszym ciągu możliwość wyegzekwowania należności z tytułu składek, co zamierza uczynić, i o czym świadczą działania podjęte przez Zakład, a dotyczące przygotowania przez Wydział Obsługi Prawnej skargi pauliańskiej i wniesienia jej do sądu, przygotowania dokumentów niezbędnych do dochodzenia należności z tytułu składek od dłużnika rzeczowego, czy w końcu skierowania zawiadomienia do prokuratury o możliwości popełnienia przez wnioskodawcę przestępstwa z art. 300 Kodeksu Karnego.

ZUS wskazał, że do tej pory nie stwierdzono całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji i na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, iż w toku podejmowanych obecnie przez Zakład czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych.

Jak podkreślono, na organie rentowym, jako dysponencie środków publicznoprawnych, ciąży szczególny obowiązek wykorzystania wszelkich dostępnych środków zmierzających do wyegzekwowania należności składkowych, zaś ich umorzenie stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości dochodzenia składek. Zakład nie ma natomiast obowiązku umarzania należności, zwłaszcza gdy dostrzega realne szansę na ich odzyskanie od zobowiązanego, a w tym wypadku widzi możliwość wyegzekwowania należności od dłużnika rzeczowego J. M. H. Zakres odpowiedzialności płatnika został określony w przepisie art. 26 ustawy - Ordynacja podatkowa w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stanowi on, że płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, nie tylko teraźniejszym, ale również przyszłym. Organ wyjaśnił, że przy braku całkowitej nieściągalności ustalonej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3, organ podejmujący rozstrzygnięcie na podstawie art. 28 ust. 2 pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umarzania należności z tytułu składek.

Wobec nie stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności, organ rozpatrzył złożony wniosek w oparciu o kolejną podstawę prawną, tj. art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a mianowicie przeanalizował stan faktyczny na podstawie każdej, dającej możliwość umorzenia przesłanki, wskazanej w przepisach wykonawczych do ww. przepisu tj. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. i podkreślił, że w niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z opisanych w nim przesłanki.

Zakład wyjaśnił, że rozpatrując sprawę organ w każdym przypadku ma obowiązek wskazać, interes ogólny (publiczny) i udowodnić, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli". Jak zaznaczył organ, interpretując pojęcie ważnego interesu, należy wziąć pod uwagę, wszelkie okoliczności i zdarzenia, których zaistnienie obiektywnie wpływa na szczególną sytuację osoby zobowiązanej, faktyczną lub prawną tworzącą "ważny interes", w tym by skorzystać z przedmiotowej ulgi. Ponadto ważny interes dłużnika nie zwalnia organu rentowego od dbałości o interes Skarbu Państwa, który jest utożsamiany z interesem ogólnospołecznym rozumianym jako konieczność zapewnienia stałych dochodów, co wymaga skutecznego realizowania należności składkowych. Każdorazowe umorzenie należności z tytułu składek bez wyraźnego uzasadnienia powoduje uprzywilejowane traktowanie jednych płatników w stosunku do innych.

Reasumując, zdaniem ZUS zaskarżona decyzja jest prawidłowa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący nie zgodził się z ww. decyzją ZUS zarzucając jej wadliwość i niezgodność z Konstytucją. W uzasadnieniu wskazał, że ZUS ignoruje wydane już w jego sprawie inne orzeczenia NSA i WSA w Krakowie. Dodatkowo wskazał na swoją ciężką sytuację zdrowotną oraz materialną.

Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.). Sąd rozpoznający skargę na akt administracyjny dokonuje jego oceny mając na uwadze wyłącznie stan prawny obowiązujący w dniu podjęcia aktu, jak i stan sprawy istniejący na ten dzień, a wynikający z akt administracyjnych (art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."). Podstawą orzekania Sądu jest więc materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed organami obydwu instancji.

Aby usunąć z obrotu prawnego decyzję wydaną przez organ administracji konieczne jest stwierdzenie, że doszło w niej do naruszenia przepisu prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, bądź przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt dotknięty jest jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych ustawach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję co do jej zgodności z prawem, tj. w granicach określonych przepisami ustaw powołanych wyżej, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję ZUS, którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone rozstrzygnięcie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 i art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd stwierdził naruszenie prawa, które skutkowało koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego jak również rozstrzygnięcia z dnia 10 listopada 2016 r.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1.dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2.sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3.nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Wobec treści wniosku skarżącego, zastosowanie w sprawie miał zastosowanie także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 powoływanego dalej jako "rozporządzenie wykonawcze")). Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia wykonawczego, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają

Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu należności składkowych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

Z kolei wedle art. 107 § 1 zdanie pierwsze k.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.

Zaakcentować należy, że kontrola sądowa sprawy dokonywana jest po raz kolejny, gdyż przedmiotowa sprawa była już rozstrzygana przez tut. sąd, który ostatnim wyrokiem z dnia 12 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 392/16 uchylił uprzednią decyzję odmowną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 2 grudnia 2015 r. W uzasadnieniu wyroku sąd odnosił się do braku należytego wykazania przesłanki całkowitej nieściągalności należności.

Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję, nie mógł dokonać jej oceny z pominięciem oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 lipca 2016 r.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynikało, iż wnioskodawca był właścicielem nieruchomości: lokalu mieszkalnego w K. o pow. 42,4 m2, (który jest wolny od zabezpieczeń) oraz nieruchomości gruntowej (gospodarstwo rolne o pow. 3900 m2), położonej w miejscowości P. D. (na której Zakład dokonał już zabezpieczenia zadłużenia). W toku postępowania ustalono, iż w dniu 21 kwietnia 2014 r. zobowiązany umową darowizny zbył (z pokrzywdzeniem Zakładu) tę nieruchomość na rzecz córki. W swoich rozstrzygnięciach ZUS ponownie ograniczył się do wskazania możliwości wystąpienia do sądu z powództwem o uznanie bezskuteczności takiej czynności prawnej.

Zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 listopada 2016 r.. wciąż nie czynią zadość wymogom prawidłowego uzasadnienia przesłanki całkowitej nieściągalności.

Obie przywołane decyzje nie zawierają w swej warstwie motywacyjnej oceny wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, a naruszenie to mogło w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy. Tym samym przedwczesna była ocena ZUS, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Dla przyjęcia zaistnienia całkowitej nieściągalności nie może być przesądzającym fakt, że w dacie wydania skarżonej decyzji postępowanie egzekucyjne przeciw skarżącemu było w toku. Argumentu tego nie powiązano jednak z ustaleniami dotyczącymi ściągalności zadłużenia, ani nie przedstawiono prognoz, co do efektywności egzekucji w przyszłości. W ocenie sądu, samo powoływanie się przez ZUS na fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. Obowiązkiem organu było wykazanie, na jakiej podstawie opiera wniosek, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Nie sposób uznać, że obowiązkowi temu czyni zadość stwierdzenie, że wdrożone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne jest w toku, gdyż sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez stronę. Organ winien zatem ocenić, czego nie uczynił, czy w badanej na dzień złożenia wniosku sytuacji materialnej skarżącego istnieją realne możliwości zaspokojenia przezeń zaległych należności z tytułu składek. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12 i z dnia z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni popiera. Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II CSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności. Ta zaś, rozpatrywana w kontekście możliwości finansowych skarżącego, stanowi wysokość znaczną. Nie sposób także tracić z pola widzenia wciąż hipotetycznych jedynie założeń dotyczących "możliwości" wystąpienia do sądu ze skargą pauliańską, czy "możności" dochodzenia zaspokojenia z nieruchomości gruntowej, co organ "na pewno uczyni" bez jakiejkolwiek analizy realności takich działań i przy uwzględnieniu faktu wykreślenia wpisów o wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Stwierdzić zatem należy, że organ niewyczerpująco ustalił stan faktyczny w zakresie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz nie ocenił należycie wszystkich istotnych w tym zakresie okoliczności, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Należy podkreślić, że brak jest informacji, aby na dzień orzekania, ZUS wystąpił z deklarowaną skargą pauliańską, natomiast w uzasadnieniu rozstrzygnięcia jedynie powoływał się na taką możliwość. Ostatecznie ta okoliczność o charakterze wyłącznie hipotetycznym zdaje się być traktowana, jako przyczyna negatywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy. Przy czym na powyższą okoliczność ZUS powołuje się w kolejnych decyzjach, nie przedstawiając w tym zakresie żadnych konkretnych działań (sprawa od lat jest analizowana w komórce obsługi prawnej).

W dalszej kolejności, trudno się zgodzić ze stanowiskiem ZUS o braku przesłanek umorzenia przedmiotowych należności pomimo ich całkowitej nieściągalności, w rozumieniu § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Nie można bowiem uznać za właściwą ostateczną konkluzję ZUS, że sytuacja nie uzasadnia zastosowania umorzenia odsetek w kontekście dokonanych ustaleń faktycznych co do sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego (§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia), tym bardziej, iż Zakład w żadnym wypadku nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej skarżącego, którą uznał za udokumentowaną i udowodnioną.

Wystąpienie bowiem u skarżącego takich chorób jak: organiczne zaburzenia depresyjne zaostrzone reaktywne, uwarunkowane zaburzenia nerwicowe typu neurasteniczno-przygnębiennego z komponentem wegetatywnym, padaczka, kiła, która uszkodziła centralny układ nerwowy i oko prawe oraz początkowe zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, czyni z niego osobę, w stosunku do której z całą pewnością odnosi się pojęcie "przewlekłej choroby zobowiązanego" użyte w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, szczególnie w sytuacji, gdy skarżący orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 21 grudnia 2015 r. został uznany za stale niezdolnego do pracy i wymagającego uczestnictwa w Warsztatach Terapii Zajęciowej.

W ocenie Sądu ZUS nadal nie zbadał więc przesłanek zastosowania umorzenia należności składkowych i nie zindywidualizował sytuacji skarżącego w aspekcie istnienia jego ważnego interesu i sytuacji majątkowej (braku jakiegokolwiek dochodu poza zasiłkami z opieki społecznej) a z drugiej strony przewlekłej choroby zobowiązanego (orzeczenie o stałej niezdolności do pracy) pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, czym naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz przepisy postępowania w postaci art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 107 k.p.a.

Tymczasem właściwa ocena występowania bądź braku rzeczonych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym jego zebraniem oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych.

Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, iż wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Sąd w składzie orzekającym w sprawie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn.. akt II GSK 2794/15, że "Należy pamiętać, że zarówno słuszny interes obywateli jak i interes społeczny stanowią pojęcia nieostre, których próby zdefiniowania podejmowała doktryna, akcentując w odniesieniu do interesu społecznego (publicznego) kontekst społeczno-polityczny w jakim jest on osadzony i niedopuszczalność identyfikowania go z określoną strategią polityczną (por. M. Wyrzykowski, Pojęcie interesu społecznego w prawie administracyjnym, Wyd. U.W., Warszawa 1986, str. 47). Nie budziło sprzeciwów określenie interesu społecznego (publicznego) jako interesu ludzi żyjących w ramach politycznie zorganizowanej wspólnoty (G. Jellinek, przywoł. za M. Wyrzykowskim, op.cit. od nr 37). Brak normatywnego wzorca interesu publicznego skutkował pozostawieniem organom administracji prawa zidentyfikowania tego interesu w określonych indywidualnych sprawach załatwianych w formie uznania administracyjnego (vide: H. Izdebski, M. Kulesza, Administracja publiczna zagadnienia ogólne, str. 95-96, LIBER, wyd. 1, Warszawa 1998). Decydujący na zasadzie uznania organ zobowiązany jest, mając na uwadze przepisy prawa materialnego znajdujące zastosowanie w konkretnej sprawie, objaśnić jak rozumie w danej indywidualnej sprawie interes społeczny, jak na tym tle jawi się żądanie strony postępowania odwołującej się do słusznego interesu obywateli i rozważyć, czy ewentualne zadośćuczynienie żądaniu strony nie stanie w sprzeczności z interesem publicznym.

Szczególnie odpowiedzialne zadanie spoczywa na organie wówczas, gdy zaistnieje określona prawem przesłanka umożliwiająca rozstrzygnięcie na korzyść strony postępowania, zaś organ podejmuje decyzję dla strony niekorzystną. W takiej sytuacji uzasadnienie decyzji wymaga szczególnej staranności gdy idzie o objaśnienie sprzeciwiającego się uwzględnieniu żądania interesu publicznego przy jednoczesnym uwzględnieniu wszystkich okoliczności stanu faktycznego. Zaznaczyć należy, że organ administracji, wyjaśniając dlaczego w rozpoznawanej, indywidualnej sprawie przedłożył interes społeczny nad słuszny interes strony, nie może ograniczać się do ogólnej formuły mogącej znaleźć zastosowanie w każdej tego typu sprawie. Tak rozumiane działanie w trybie uznania administracyjnego, operujące na pojęciach nieostrych, a zatem wymagających podlega kontroli sądu administracyjnego i w żadnym razie nie można uznać, że Sąd nie ma uprawnień do wkraczania w meritum sprawy. Sąd kontroluje dokonane przez organ ustalenia faktyczne, a przez to ocenia zasadność zastosowania lub odmowy zastosowania określonego przepisu prawa materialnego. Takie działanie sądu, jak podkreślał M. Wyrzykowski "ogranicza sferę nadużycia prawa przez organy administracji i stwarza realne środki ochrony praw jednostek" (op.cit. str. 84)".

Rozpoznając ponownie sprawę ZUS winien ocenić materiał dowodowy, zgodnie z przedstawionymi wskazaniami, a następnie w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, rozpatrzyć wniosek skarżącego o umorzenie należności składkowych (odsetek za zwłokę) w oparciu o powołane normy prawa materialnego, a wnioski przedstawić w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.