Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 901/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi B. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

II SA/Łd 901/22

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga B. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] r. (znak [...]) utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Z. z [...] r. (znak [...]) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę J. G.

Z akt sprawy wynika, że 2 października 2020 r. B.T. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J.G. Sprawa była już dwukrotnie rozpatrywana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. Kolegium decyzjami z [...] stycznia 2021 r. i z [...] maja 2021 r. uchyliło poprzednie decyzje i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji m.in. ze względu na błędną wykładnię przepisów prawa, tj. art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych] oraz konieczność ustalenia, czy w sprawie istniał związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy zarobkowej przez osobę sprawującą opiekę, tj. B.T., wynikający z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Po uzupełnieniu materiału dowodowego i ponownej analizie dokumentów zgromadzonych w sprawie, organ pierwszej instancji decyzją z [...] lipca 2021 r. ponownie odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji podniósł, że matka skarżącej – J. G., ur. [...] 1936 r., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Z orzeczenia wynika, że inwalidztwo istnieje "trzy miesiące wstecz od daty złożenia wniosku". Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca od wielu lat sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką, pomagając jej w codziennych czynnościach. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, nie pracuje i nie jest zarejestrowana w PUP.

Z dokumentów wynika, że skarżąca była zatrudniona w firmie A w okresie od 1 lutego 2003 r. do 30 czerwca 2011 r., natomiast w okresie od 8 grudnia 2011 r. do 10 czerwca 2014 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy; Skarżąca oświadczyła, iż niepodejmowanie przez nią aktywności zawodowej zostało wymuszone upadłością pracodawcy, co zbiegło się z pogorszeniem stanu zdrowia mamy i sprawowaniem długotrwałej opieki (wcześniej w opiece nad matką wspierał ją ojciec, jednak po jego śmierci w 2004 r. coraz częściej doglądała mamy). Stan zdrowia mamy był na tyle stabilny, że wybiórcza pomoc wystarczała, co z wiekiem się zmieniło i mama robiła się coraz słabsza w związku z czym, po ustaniu zatrudnienia i nieudolnych próbach podjęcia pracy przez Urząd Pracy postanowiła oddać się opiece nad matką, która wymagała coraz więcej uwagi i zaangażowania. Skarżąca oświadczyła również, że jej matka porusza się przy pomocy balkonika bądź kuli, najczęściej potrzebuje wsparcia drugiej osoby; nie jest pampersowana. Skarżąca przygotowuje posiłki, sprząta, gotuje, pierze, wykupuje leki, opłaca rachunki, pali w piecu, pomaga mamie w przyjmowaniu lekarstw i spożywaniu posiłków oraz pomaga jej w ubieraniu, myciu. Matka pozostaje w domu sama dopiero wtedy, gdy skarżąca przygotuje ją do snu. Oświadczyła, że zakres czynności opiekuńczych nie pozwala jej na podjęcie zatrudnia, gdyż przebywa z mamą cały czas. Skarżąca, jak oświadczyła, jest jedyną osobą pełniącą opiekę nad matką, a w sytuacjach, gdy nie może zająć się matką opiekę "przejmuje" siostra A.K. W oświadczeniu z 19 lutego 2021 r. A. K. wskazała, że mieszka w odległości ponad 10 km od mamy i dlatego opiekę nad mamą sprawuje przede wszystkim siostra B.T. W sytuacji, w której jej siostra nie może zająć się mamą, przejmuje opiekę (dotyczy to wizyty siostry u lekarza, nagłej choroby czy załatwienia pilnej sprawy urzędowej). A. K. nie ponosi wydatków związanych z opieką nad mamą ponieważ emerytura mamy wystarcza na bieżące potrzeby. Skarżąca nie odniosła się do pkt 2 wezwania organu z dnia 4 lutego 2021 r. związanego z podjęciem pracy (w pkt 2 postawiono pytanie: "Czy w przypadku gdyby Pani nie sprawowała opieki nad matką, a zostałaby zaoferowana Pani praca, to byłaby Pani gotowa do jej podjęcia?").

W ocenie organu pierwszej instancji zdecydowana część czynności wykonywanych przez skarżącą sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (palenie w piecu, robienie zakupów, pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, opłacanie rachunków, kupowanie leków), takie czynności wykonują również osoby pracujące i to z reguły w pełnym wymiarze czasu pracy, czynności te są wykonywane w każdej rodzinie, również, gdy osoby pracują. Sprawowanie opieki musi mieć natomiast charakter stały lub długotrwały, opieka nad osobą niepełnosprawną musi cechować się tak znaczną intensywnością, która eliminuje opiekunowi jakąkolwiek możliwość podjęcia pracy zarobkowej, opieka ta związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, tj., sprzątaniu, gotowaniu, praniu, opłacaniu rachunków, itp., bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia.

Zdaniem organu z zebranego w sprawie materiału dowodowego, opartego na oświadczeniach strony i informacjach podanych w wywiadzie środowiskowym wynika, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. W oparciu o poczynione ustalenia trudno uznać, aby matka strony była osobą całkowicie niesamodzielną, nie sposób też uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną matką zajmowały taką ilość czasu w ciągu dnia, aby przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej.

Zatem organ uznał, że w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką; w konsekwencji nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Z akt sprawy wynika również, iż związek pomiędzy zaprzestaniem zatrudnienia i jego niepodejmowaniem w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie ma charakteru bezpośredniego, gdyż niepełnosprawność J.G. istnieje od trzech miesięcy wstecz od daty złożenia wniosku, natomiast skarżąca zrezygnowała z ostatniego zatrudnienia 30 czerwca 2011 r.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez:

- zastosowanie normy prawnej wyrażonej wart. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13,

- błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

Kolegium zauważyło, że rozstrzygając sprawę organ pierwszej instancji nie wziął pod uwagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13. Niemniej jednak organ odwoławczy odszedł do wniosku, że mimo błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ pierwszej instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę J. G.

W rozpoznawanej sprawie spełnione są przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki w gronie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo uznał, że pomimo spełnienia ww. dwóch pozytywnych przesłanek, należy odmówić przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie można uznać za stałą w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powoduje to, iż brak jest bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad matką. Związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Ustalenia wymagało zatem, czy strona występując z żądaniem przyznania jej tego świadczenia znajduje się obecnie w takiej sytuacji życiowej i rodzinnej, że gdyby nie sprawowała opieki nad daną osobą niepełnosprawną, a zostałaby jej zaoferowana praca, to byłaby gotowa do jej podjęcia.

W świetle przywołanych przepisów oraz w kontekście dokonanych ustaleń faktycznych Kolegium stwierdziło, iż matka skarżącej - J.G. - mieszka pod innym adresem, w odległości ok. 2 km od miejsca zamieszkania skarżącej. Skarżąca nie pracuje i nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w B., jako bezrobotna. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który miał przyznane świadczenie w formie zasiłku stałego. Matka skarżącej nie jest osobą leżącą, pampersowaną, ale na noc ma zakładane podpaski chłonne. Po mieszkaniu porusza się za pomocą kul i balkonika. Sporadycznie opuszcza mieszkanie ze względu na konieczność pokonania stromych schodów. Choruje na nadciśnienie, chorobę niedokrwienną serca, cukrzycę, ma przewlekłą chorobę nerek i chorobę Parkinsona. Nie jest w stanie samodzielnie utrzymać higieny osobistej. Posiłki przygotowane przez córkę próbuje spożywać samodzielnie, ale sprawia jej to trudność i wymaga pomocy. Leki podaje córka. Skarżąca wykonuje wszystkie czynności związane z dbaniem o porządek w mieszkaniu, pierze, w okresie zimowym pali w piecu, a także w razie potrzeby, aby nagrzać wody do umycia mamy, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, opłaca rachunki, kupuje lekarstwa, kontaktuje się z lekarzem rodzinnym. B. T. oświadczyła, iż u mamy przebywa cały dzień, od rana do wieczora, a jeśli cokolwiek ją zaniepokoi, mama źle się czuje, pozostaje na noc. Matka pozostaje sama wtedy, gdy robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, itp.

Z ustaleń poczynionych przez organ I instancji wynika, iż skarżąca ma siostrę, na której również ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Siostra skarżącej mieszka w innej miejscowości, oddalonej ok. 10 km od miejsca zamieszkania matki, nie pracuje. W sytuacji, w której skarżąca nie może zająć się mamą (choroba, wizyta u lekarza, itp.) siostra przejmuje nad nią opiekę.

Z powyższego wynika, iż w dużej mierze pomoc skarżącej sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego (pranie, sprzątanie, robienie zakupów, kontakty z lekarzem, wykupywanie leków, opłacanie rachunków, przygotowywanie posiłków), które to czynności wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również gdy osoby pracują, a przede wszystkim nie wszystkie z tych czynności są wykonywane codziennie.

Ponadto, Kolegium podkreśliło, że rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. W sytuacji więc, gdy sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki.

Zdaniem organu nie bez znaczenia w sprawie jest też podnoszona przez skarżącą w oświadczeniu z 16 czerwca 2021 r. okoliczność, że choruje na cukrzycę, nadciśnienie i astmę, co według niej ogranicza możliwości znalezienia i podjęcia pracy. Powyższe wskazuje zatem, iż niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą nie łączy się tylko i wyłącznie z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką, ale według jej oświadczenia, związane jest ze stanem jej zdrowia. W ocenie Kolegium obiektywnie jest możliwe takie zorganizowanie tej opieki, aby skarżąca dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie, chociaż w niepełnym wymiarze czasu pracy. Brak jest więc bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad matką. W konsekwencji nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zatem odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką jest w pełni uzasadniona.

W skardze do sądu administracyjnego B. T., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnik, zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wobec stawianych zarzutów pełnomocnik skarżącej wniósł o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium z [...]r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie B. T. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania,

- zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, iż z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową (w tym względzie odwołuje się do stanowiska prezentowanego w wyrokach sądów administracyjnych). Strona wskazała też, iż w sprawowaniu opieki, o której mowa w ww. art. 17 ust. 1 powoływanej ustawy, chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjonalnych osobie niepełnosprawnej, których ta, z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy zgodne wnioski w tym przedmiocie zostały złożone przez stronę skarżąca w skardze, przez a organ administracji w odpowiedzi na skargę.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy p.p.s.a.).

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując - w zakreślonych wyżej granicach -kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych]. Przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Podkreślić na wstępie należy, iż na pełną aprobatę zasługuje stanowisko Kolegium uwzględniające treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, w którym Trybunał orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ odwoławczy powołując się na treść powyższego wyroku Trybunału uznał, że moment powstania u matki skarżącej niepełnosprawności nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednak, jak słusznie wskazał organ II instancji, zasadniczą przeszkodą do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego był brak podstaw do uznania, aby w przedmiotowej sprawie zachodził związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy oraz niepodejmowaniem innego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie wypełniła przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącą wykluczała podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Skarżąca wskazała, że pomoc matce stanowią następujące czynności: przygotowywanie posiłków, sprzątanie, gotowanie, pranie, wykupywanie leków, opłacanie rachunków, palenie w piecu, pomaganie matce w przyjmowaniu lekarstw i spożywaniu posiłków oraz pomaganie jej w ubieraniu, myciu. W ocenie Sądu takie czynności, jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

Natomiast czynności związane z opieką nad matką polegające na pomocy w kąpieli, ubieraniu się, czy podaniu leków, oraz pomocy w dostaniu się do lekarza nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia.

W ocenie Sądu z powyższego bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

W tym miejscu należy też zauważyć, odwołując się do informacji przekazanych przez samą skarżąca, iż zaopiekowana (matka skarżącej - J.G.) mieszka pod innym adresem, w odległości ok. 2 km od miejsca zamieszkania skarżącej. Również skarżąca w swoim oświadczeniu, w toku postępowania administracyjnego stwierdziła, że u matki przebywa cały dzień, od rana do wieczora, a jeśli cokolwiek ją zaniepokoi, mama źle się czuje, pozostaje także na noc. Zatem sama przyznała, iż nie jest to sytuacja stała i każdorazowa - stały pobyt i stałe sprawowanie opieki. Powyższe, choć nie jest argumentem zasadniczym w sprawie, jednakże może dodatkowo świadczyć o fakcie sprawowania opieki w sposób nie mający charakteru ciągłego, nieprzerwanego, stałego.

Przypomnieć zatem należy, iż system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką, a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia nie istnieje taki związek.

Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, ale nie sposób przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W tym miejscu należy także bardzo wyraźnie podkreślić, na co zwracało także uwagę Kolegium, że skarżąca nie zrezygnowała z aktywności zawodowej bezpośrednio w związku z koniecznością opieki nad matką. Jak bowiem wynika z wypisu orzeczenia o niepełnosprawności, niepełnosprawność datuje się "od trzech miesięcy wstecz od daty złożenia wniosku". Zatem w przybliżeniu od marca 1994 r., natomiast skarżąca zrezygnowała z ostatniego zatrudnienia 30 czerwca 2011 r. Nie ma tu zatem korelacji czasowej opieki nad matką z rezygnacją z dotychczasowego zatrudniania. Nie bez znaczenia jest tu także fakt, iż skarżąca w oświadczeniu z 16 czerwca 2021 r. podała, że choruje na cukrzycę, nadciśnienie i astmę, co według niej ogranicza jej możliwości znalezienia i podjęcia pracy. Zatem sama przyznaje, iż bezpośrednią przyczyną niepodejmowania zatrudnienia nie jest opieka nad matką, ale przynajmniej w istotnym stopniu inne czynniki natury osobistej związane z samą skarżącą. Nie odniosła się też do pkt 2 wezwania organu z 4 lutego 2021 r. związanego z podjęciem pracy (w pkt 2 postawiono pytanie: "Czy w przypadku gdyby Pani nie sprawowała opieki nad matką, a zostałaby zaoferowana Pani praca, to byłaby Pani gotowa do jej podjęcia?"). Powyższe fakty, choć ponownie nie mają podstawowego znaczenia, to jednak nie mogą w tym aspekcie pozostać całkowicie bez znaczenia dla końcowej oceny podjętego przez organy roizstrzygnięcia.

Sąd nie kwestionuje przy tym ustalonego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności pomocy w opiece przez jej córkę, należy jednak podkreślić za organami, które nie negują również faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącą, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd podkreśla także, iż organy nie podważały orzeczenia lekarza orzecznika oraz faktu, iż matka skarżącej jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, a jedynie fakt, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką jest tego rodzaju, że nie uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie.

Słusznie, w ocenie Sądu, organ drugiej instancji stwierdził, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13). W realiach niniejszej sprawy natomiast bezspornie ustaliły organy, że skarżąca nie pracuje od stycznia 2011 r., a ostatnie zatrudnienie nie ustało z powodu konieczności opieki nad matką, a w związku z wypowiedzeniem umowy o pracę przez pracodawcę w związku z jego upadłością. Nie sposób zatem stwierdzić, że doszło do rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, skoro nie podejmowała ona stałego zatrudnienia z innych przyczyn. Sama stwierdziła, że nie mogła znaleźć zatrudnienia.

Zaznaczyć należy również, że ustalenia związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021, I OSK 2859/20, z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21, z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19).

Należy wskazać w tym miejscu, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak m.in.: wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r., II OSK 445/19). Tymczasem Kolegium w niniejszej sprawie bezspornie ustaliło faktyczny zakres opieki skarżącej nad matką w oparciu o złożone przez skarżącą oświadczenie oraz treść wywiadu środowiskowego. Zaznaczyć należy, że skarżąca nie kwestionowała w toku postępowania wskazanego przez siebie zakresu opieki.

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało zatem oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Należy jeszcze końcowo wyjaśnić, że sąd administracyjny, oceniając zasadność skargi, bada zaskarżony akt pod względem jego zgodności z przepisami prawa, nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Powyższe wynika wprost z przytoczonych na początku niniejszego uzasadnienia zasad, jakie wiążą sąd administracyjny w procesie dokonywanej przezeń kontroli. Dostrzegając zatem i nie kwestionując trudnej sytuacji skarżącej Sąd wyjaśnia, że o ile państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny, a rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), to nie każdy wniosek o udzielenie pomocy rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej powinien być zaspokojony. Państwo może określać warunki udzielania pomocy, w tym przesłanki odmowy jej udzielenia. Zróżnicowanie uprawnień do pomocy ze strony państwa nie stanowi przy tym naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP ani też zasady niedyskryminacji, określonej w art. 18 ustawy zasadniczej.

Cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymywać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że rezygnują one z dochodu osiąganego tytułu działalności zarobkowej. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów, a to w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wnioskowane świadczenie stanowić ma ekwiwalent za utracony dochód z tytułu działalności zarobkowej, z którego osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny zmuszona jest zrezygnować. Mylnie zdaje się zakładać skarżąca, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje bezwzględnie z tego tytułu, że jeden z członków jego rodziny jest niepełnosprawny w stopniu znacznym i wymaga w związku z tym stałej opieki. Nie akceptuje przy tym jasnych warunków uzyskania powyższego świadczenia, a w zasadzie warunków samej możliwości ubiegania się o nie. Wnioskowana forma pomocy państwa, jak wielokrotnie podkreślono, przysługuje pod konkretnymi warunkami i sama konieczność wypełniania obowiązków alimentacyjnych dziecka względem rodzica, nawet w poszerzonym zakresie z racji na jego niepełnosprawność, nie aktualizuje w żadnym wypadku bezwarunkowej zasadności jej przyznania.

Jedynie na marginesie Sąd, odnosząc się do wniosków profesjonalnego pełnomocnika skarżącej zawartych w skardze pragnie zauważyć, iż sąd administracyjny nie jest kolejną instancją w postępowaniu zainicjowanym przed organami administracji publicznej i nie rozstrzyga sprawy merytorycznie. Z tych względów niemożliwe było uwzględnienie wniosku skargi o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie w sprawie poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę w sposób prawidłowy dokonał wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych też względów, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił jako bezzasadną.

dc