Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2764/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Machlejd, Sędzia WSA Maria Tarnowska, Protokolant st. ref. Jakub Szczepkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2014 r. sprawy ze skargi [...] Centrum Zdrowia Psychicznego sp. z o.o. z siedzibą [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2013 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., ([...]]), na podstawie art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 i art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku [...] Centrum Zdrowia Psychicznego sp. z o.o. – odmówił skreślenia z rejestru zabytków działek o nr ew. [...] i [...], stanowiących część zespołu szpitalnego przy ul. K. w W ., wpisanego do rejestru zabytków pod. nr [...] ([...]) decyzją z dnia [...] listopada 1991 r.

Organ podał, że w załączniku nr 1 do decyzji o wpisie do rejestru stwierdzono, iż zespół szpitala psychiatrycznego zbudowano w 1887 r., zajmuje on obszar 2 % ha między ul. K., Z., R.a i W. C.-K.. W jego skład wchodziło pięć zabytkowych budynków i ogród dla chorych w północnej i zachodniej części założenia. Zlokalizowany nad Odrą zespół szpitalny "zajmuje obszerny kwartał miejski, znaczący w układzie urbanistycznym", a składające się na niego budowle reprezentują "formy eklektyzmu typowe dla architektury publicznej ostatniej ćwierci XIX w.", stanowiąc "jednolity stylowo i reprezentacyjny architektonicznie" kompleks, znacząco wpływający na sylwetę przedmieścia O..

Z wydanej na wniosek organu opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddziału w W. z 18 grudnia 2012 r. wynika, że miejski szpital psychiatryczny w W. wzniesiono wg projektu J. R. M. (zmodyfikowanego przez R. P.) w latach 1885-1889 i obejmował on wówczas budynki szpitalny, gospodarczy, willę i kostnicę, ulokowane w sąsiedztwie parku, sadu i ogrodu użytkowego, tworzących razem integralne założenie. Lokalizacja zespołu szpitalnego w północnej części miasta, tj. K., stanowiła jedną z wielu inwestycji, jakie podejmowano wówczas na tym terenie i była jednym z czynników kształtujących lokalny układ urbanistyczny. W związku z rozwojem urbanistycznym miasta, działka sąsiadująca z budynkiem szpitala od zachodu, uległa w końcu XIX w. przekształceniu, podczas którego zmniejszono jej rozmiary i zawarto w obrysie regularnego prostokąta, a w 1898r. wydzielono w jej północno-zachodnim narożu mniejszą, regularną, prostokątną działkę, odpowiadającą obecnej działce o nr ew. [...], opartą z dwóch stron na ziemnych nasypach. W 1910 r. nieruchomość tę, z wybudowanym na niej budynkiem Ekspedycji Podatkowej, przyłączono do gruntów szpitalnych, a następnie sukcesywnie włączano terenu obecnej działki nr [...], co miało stworzyć rodzaj gruntowej rezerwy dla ewentualnej rozbudowy szpitala w przyszłości. W konsekwencji, po 1945 r. cały zespół szpitalny znajdował się na jednej działce nr [...], w granicach wyznaczonych ul. W.-K., Z., K. i R., a jej zachodnia część użytkowana była jako sad i ogród uprawny dla terapii chorych. W takiej formie w 1991 r. założenie wpisano do rejestru zabytków, a później podzielono na działki nr [...],[...] i [...].

W opinii stwierdzono, iż działki nr [...] i [...] niezmiennie pozostają integralną, historyczną częścią zespołu szpitalnego, a objęty wpisem do rejestru zabytków kwartał miejski, sąsiadujący od południa z zabytkowym zespołem więzienia i od zachodu Portem Miejskim, ma nadal duże znaczenie dla układu urbanistycznego K.. Granice między działkami [...] i [...] wyznaczono w sposób nieuwzględniający historycznego układu planistycznego oraz sposobu użytkowania terenu, co dodatkowo podkreśla ich integralność, uniemożliwiając wydzielenie działki nr [...] z terenu zespołu. Natomiast działka o nr ew. [...], na której znajduje się budynek d. Ekspedycji Podatkowej, nawiązuje zarysem do historycznych podziałów z czasu powstania budynku i jego samodzielnego użytkowania, więc jej ewentualne wydzielenie i sprzedaż są dopuszczalne, bez konieczności zniesienia ochrony konserwatorskiej.

Powołując się na art. 13 ust. 1 i 2 cyt. ustawy organ stwierdził, że działki o nr ew. [...] i [...], wchodzące w skład ww. zespołu szpitalnego stanowią integralną część całego założenia, którego kształt jest efektem wieloletnich przemian i rozwoju urbanistycznego W. na przełomie XIX i XX w. Analiza stanu faktycznego wykazała nadto, że kwartał miejski, wspomniany w decyzji o wpisie do rejestru zabytków, zachował swój historyczny obrys i nie uległ trwałym przekształceniom, powodującym utratę chronionych wartości. Dlatego też fakt, iż działki nie wchodziły pierwotnie w skład zespołu szpitalnego, nie podważa znaczenia, jakie zyskały w latach późniejszych, stając się częścią całego założenia i ich obecnej wartości historycznej.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] października 2013 r. ([...] ), na podstawie art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6, art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. ww. ustawy oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej kpa, po rozpatrzeniu wniosku [...] Centrum Zdrowia Psychicznego sp. z o.o. o ponowne rozpatrzenie sprawy – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ podtrzymał stanowisko, iż nie zachodzą ustawowe przesłanki do skreślenia ww. działek z rejestru zabytków, gdyż obszar ten od chwili objęcia go ochroną konserwatorską nie został trwale przekształcony i nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości, jak i nie ma nowych ustaleń naukowych, które nie potwierdzałyby wartości zabytkowej wzmiankowanego obszaru.

Podał, że dysponował materiałem dowodowym w postaci karty ewidencyjnej zespołu szpitala z marca 1993 r., opinią Oddziału Terenowego Narodowego Instytutu Dziedzictwa w W. z dnia 18 grudnia 2012 r., sporządzoną po oględzinach terenu w dniu 4 grudnia 2012 r.

Odnosząc się do argumentów, iż strona jest szpitalem mieszczącym się w zabytkowym kompleksie, zamkniętym do korzystania w obrębie działki o nr ewidencyjnym [...] ", natomiast działka nr [...] nie jest wykorzystywana przez szpital, "nie jest to działka rekreacyjna, terapeutyczna, nie stanowi też zaplecza ogrodowego czy parkowego dla budynku głównego szpitala" a "szpital bez działki o nr [...] stanowi zamkniętą i mogącą funkcjonować samodzielnie całość" organ podkreślił, że najistotniejsze znaczenie ma fakt, iż jest to teren historycznie przynależący do zespołu szpitala, wyznaczający obszerny kwartał miejski, istotny dla czytelności układu urbanistycznego K.. Wartości te, wskazane w decyzji obejmującej obiekt ochroną konserwatorską, nie uległy zmianie od wpisu do rejestru zabytków w 1991 r. Przekształcenia polegające na budowie bezstylowych budynków gospodarczych i obiektów technicznych, jak wynika z wyrysu z mapy ewidencyjnej z września 1991 r., miały miejsce jeszcze przed objęciem terenu ochroną konserwatorską i nie wpłynęły na ocenę jego walorów zabytkowych. Usytuowanie skupu surowców wtórnych na części działki nr [...] również nie jest trwałym przekształceniem terenu, rzutującym na czytelność całego założenia i jego historyczne granice. Obecny brak praktycznego wykorzystania tego terenu przez skarżącą i jego funkcjonalna zbędność nie jest dowodem na brak wartości historycznej nieruchomości i nie może stanowić przesłanki do skreślenia z rejestru zabytków.

Ustosunkowując się do wniosku o przeprowadzenie oględzin, stwierdził, że dotyczy on okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami i nie przyczyni się do pełniejszego wyjaśnienia sprawy.

Skargę na powyższą decyzję złożyło [...] Centrum Zdrowia Psychicznego sp. z o. o. zarzucając naruszenie:

- art. 7 kpa, poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy z naruszeniem słusznego interesu strony,

- art. 13 cyt. ustawy poprzez przyjęcie, że nie zachodzą okoliczności w nim określone, pozwalające na skreślenie z rejestru zabytków działek o nr ew. [...] i [...] .

Skarżąca podniosła, że poczynając od ul. Z. szpital stanowi zwartą zabudowę kilku budynków. Za budynkami jest teren niezabudowany stanowiący działkę nr [...] , a dalej działka nr [...] , w rogu której, u zbiegu ulic Wł. R. i W. J. C.-Ko. znajduje się pojedynczy budynek. Działki wydzielono, ponieważ nie stanowią spójnego kompleksu z zabudową szpitala. Nie ma na nich roślinności, nie ma parku łączącego się z pozostałym terenem zielonym szpitala. Znajduje się tam postawiony przed 1991 r. warsztat samochodowy. Nadto, pacjenci nie korzystają z tych działek, albowiem pomiędzy budynkami szpitala stworzono wystarczająco duży teren rekreacyjny, zadrzewiony służący pacjentom, odwiedzającym i ma charakter terapeutyczny.

Działki [...] i [...] nie stanowią spójnego terenu z kompleksem szpitalnym, nie mają charakteru zabytkowego. Nie są wykorzystywane przez szpital, wręcz stanowią zagrożenie dla pacjentów. Skarżąca podała, że kieruje się dobrem prowadzonej działalności i zasadami racjonalnej gospodarki. Zaskarżona decyzja utrudnia racjonalne i sensowne gospodarowaniem kompleksem szpitalnym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał przedstawione stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej ppsa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W rozpoznawanej sprawie kontroli Sądu skarżąca poddała decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymującą w mocy decyzję odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków działek o nr ew. [...] [...] będących częścią zespołu szpitalnego położonego przy ul. Kraszewskiego [...] w W., wpisanego do rejestru zabytków decyzją z dnia [...] listopada 1991 r.

[...] Centrum Zdrowia Psychicznego sp. z o.o. domagało się uchylenia ww. decyzji podnosząc, że szpital jest zwartą zabudową kilku budynków. Działki nr [...] i nr [...] nie stanowią spójnego kompleksu z zabudową szpitala. Nie ma na nich roślinności, jak i parku łączącego się z pozostałym terenem zielonym szpitala. Pacjenci nie korzystają z tych działek, bowiem pomiędzy budynkami szpitalnymi utworzono duży teren rekreacyjny z drzewami i roślinnością ogrodową, który służy pacjentom i odwiedzającym. Działki nie mają zatem – w ocenie skarżącej - charakteru zabytkowego.

Ustosunkowując się do powyższych twierdzeń wyjaśnić należy, że art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 62, poz. 1568) wskazuje dwie podstawy do wykreślenia wpisanego do rejestru zabytków obiektu: zniszczenie w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo nie potwierdzenie w nowych ustaleniach naukowych wartości będącej podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru.

Przytoczony przepis składa się zatem z dwóch przesłanek, które muszą być spełnione łącznie, aby zaistniała możliwość wykreślenia obiektu z rejestru. Pierwszą jest zniszczenie obiektu, drugą spowodowana tym zniszczeniem utrata wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Wskazana przez ustawodawcę konstrukcja podstawy wykreślenia z rejestru zabytków odpowiada kluczowym celom ustawy, to jest ochronie materialnych przejawów kultury człowieka, wymienionych w art. 6 ustawy o ochronie zabytków dla zachowania ich wartości artystycznej, historycznej lub naukowej.

Oznacza to, że nawet obiekt znajdujący się w złym stanie technicznym nie może zostać wykreślony, jeżeli w swoim aktualnym kształcie zachowuje walory historyczne, artystyczne lub naukowe (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2008 r., I SA/Wa 654/08 publ. http//orzecznictwo nsa). W konsekwencji nawet obiekt będący ruiną, jeżeli zachowuje jedną z podlegających ochronie wartości nie może zostać wykreślony z rejestru zabytków. Powyższe znajduje potwierdzenie również w art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o ochronie zabytków, który wskazuje, że ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania dzieła architektury i budownictwa. Jednym z przejawów ochrony zabytków jest wpisanie obiektu do rejestru zabytków (art. 7).

Dla wpisania obiektu do rejestru zabytków nie ma zatem samoistnego znaczenia stan jego zachowania, a to oznacza, że okoliczność ta nie może być brana pod uwagę również przy jego wykreśleniu.

Dodać należy, że przez utratę wartości artystycznej, historycznej lub naukowej należy rozumieć jej całkowitą utratę. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że organy oceniające zasadność wpisu do rejestru zabytków obiektu, który uległ zniszczeniu, powinny oceniać, czy stan zachowania tego obiektu jest na tyle zły, że nie przedstawia on już żadnej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej (por. wyrok Naczelnego Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 25 maja 2011 r., II OSK 1157/10, publ. http//orzecznictwo nsa).

W świetle przedstawionej argumentacji oraz ustaleń Ministra, nie można było podzielić stanowiska skarżącej, że działki o nr ew. [...] i [...] winny być wykreślone z rejestru zabytków.

W opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddziału w W.– na której organ oparł swoje stanowisko - wynika, że w aspekcie historycznym kompleks szpitala powstał wg projektu J. R.M. oraz R. P. w latach 1885-1889. Na założenie to składały się budynki szpitalny, gospodarczy, willa i kostnica umiejscowione przy parku, sadzie i ogrodzie użytkowym. W końcu XIX w. działkę sąsiadującą od strony zachodniej zmniejszono nadając jej obrys prostokąta. Następnie w 1898r. w północno-zachodnim jej narożu wydzielono mniejszą, prostokątną działkę (obecnie nr ew. [...]). W 1910 r. nieruchomość tę, z wybudowanym na niej budynkiem Ekspedycji Podatkowej, przyłączono do gruntów szpitalnych. W kolejnych latach włączano teren obecnej działki nr [...], w celu rezerwy gruntów dla ewentualnej rozbudowy szpitala. Po 1945 r. całość zespołu szpitalnego znajdowała się działce nr 2, której część zachodnią użytkowano jako sad i ogród uprawny dla terapii chorych. Ostatecznie w takiej formie założenie to wpisano do rejestru zabytków w 1991 r., a później podzielono na działki nr [...] , [...] i [...] .

Dalej w opracowaniu wskazano, że przedmiotowe działki nadal stanowią integralną, historyczną część zespołu szpitalnego i cały wpisany do rejestru zabytków kwartał miejski ma duże znaczenie dla układu urbanistycznego Kleczkowa. Stwierdzono przy tym, że przy wyznaczaniu granic między działkami [...] i [...] nie uwzględniono wprawdzie historycznego układu planistycznego oraz sposobu użytkowania terenu, niemniej podkreśla to dodatkowo ich integralność, co uniemożliwia wydzielenie działki nr [...] z zespołu. Odnośnie działki nr ew. [...] (zabudowanej budynkiem dawnej Ekspedycji Podatkowej) podano, że nawiązuje ona zarysem do historycznych podziałów z okresu powstania budynku i jego samodzielnego użytkowania, więc jej wydzielenie i sprzedaż są dopuszczalne, bez konieczności zniesienia ochrony konserwatorskiej.

Słusznie zatem Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego przyjął, uwzględniając również kartę ewidencyjną opracowaną dla zespołu szpitala z marca 1993 r. oraz oględziny nieruchomości z dnia 4 grudnia 2012r., że od 1991r., to jest objęcia ochroną konserwatorską kompleksu szpitala wraz z teren przynależnym do niego historycznie, wartości wówczas uwzględnione nie uległy zmianie, pomimo budowy obiektów bezstylowych, co - jak podkreślił organ – miało miejsce jeszcze przed wpisem do rejestru, a więc pozostawało bez wpływu na aktualną ocenę jego walorów zabytkowych.

W konsekwencji, zarówno obecne niewykorzystanie opisanego terenu przez [...] Centrum Zdrowia Psychicznego, jego zbędność dla potrzeb szpitala, czy sygnalizowany brak spójności z pozostałym kompleksem zabudowań szpitalnych pozostawały bez wpływu na ocenę wartości historycznej nieruchomości. Tym samym okoliczności te nie mogły stanowić uzasadnienia do skreślenia z rejestru zabytków.

W opisanej sytuacji zarzuty skargi Sąd uznał za chybione, również w zakresie naruszenia art. 7 k.p.a.

Z podanych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji