Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1066/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 159 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Dominik Mączyński Protokolant: ref. staż. Martyna Dziubałka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. sprawy ze skargi [A] sp. z o.o. w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zabezpieczenia dokonanego na majątku spółki na podstawie zarządzeń zabezpieczenia obejmujących zobowiązania podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług. oddala skargę


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w W., działając na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia [...] marca 2013 r., o nr od [...] do [...], wystawionych w oparciu o decyzję o zabezpieczeniu z dnia [...] marca 2013 r., [...], [...], w celu zabezpieczenia należności z tytułu podatku od towaru i usług za miesiące od marca do grudnia 2011 r. oraz od stycznia do marca 2012 r., wszczął administracyjne postępowanie zabezpieczające wobec "X." Sp. o.o. z siedzibą w X. Wszystkie zarządzenia zabezpieczenia zostały doręczone zobowiązanej spółce w dniu [...] marca 2013 r.

Działając w celu zabezpieczenia w/w należności pieniężnych organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia [...] marca 2013 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w: [...], [...], [...], [...] oraz w [...]. Wskazane zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym zostały doręczone zobowiązanej w dniu [...] marca 2013 r. Zajęcie w [...] okazało się nieskuteczne. Zawiadomieniem nr [...] organ egzekucyjny dokonał próby zajęcia wierzytelności pieniężnej w Urzędzie Celnym w L. w postaci zabezpieczenia akcyzowego generalnego w formie depozytu w gotówce [...] zł. Naczelnik Urzędu Celnego w L. odmówił realizacji zajęcia w związku z posiadanymi przez spółkę zaległościami w podatku akcyzowym oraz opłacie paliwowej. Z kolei zawiadomieniami o nr od [...] do nr [...] organ egzekucyjny dokonał próby zajęcia zabezpieczającego prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelności pieniężne u dłużników zajętych wierzytelności innych niż pracodawca, organ rentowy lub bank (u kontrahentów spółki). Z otrzymanych informacji wynikało jednak, że żaden z kontrahentów zobowiązanej obecnie nie prowadzi z nią współpracy. Powyższych zabezpieczeń dokonano przed ustaleniem należności pieniężnych. Ponadto w dniu [...] marca 2013 r. poborca skarbowy spisał protokół o stanie majątkowym zobowiązanej spółki.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w W., działając na podstawie art. 159 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. - dalej w skrócie: "u.p.e.a."), przedłużył termin zabezpieczenia do dnia [...] września 2013 r. na majątku "X." Sp. z o.o. z siedzibą w X. z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od marca do grudnia 2011 r. oraz od stycznia do marca 2012 r.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano m.in., że przyczyną nie wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest brak wydania przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Z. decyzji określającej spółce "X." wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od marca do grudnia 2011 r. oraz od stycznia do marca 2012 r. Tym samym ziściła się przesłanka, o której mowa w art. 159 § 2 u.p.e.a., a zatem przedłużenie terminu zabezpieczenia było zasadne.

W zażaleniu z dnia [...] czerwca 2013 r. zobowiązana wniosła o uchylenie powyższego postanowienia, zarzucając organowi egzekucyjnemu:

- bezzasadność przedłużenia terminu zabezpieczenia w sytuacji gdy Dyrektor Izby Skarbowej w P. przedłużył termin rozpatrzenia odwołań spółki od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] oraz nr [...], do dnia [...] sierpnia 2013 r.,

- działanie na szkodę spółki poprzez utrudnienie prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej spowodowanej zabezpieczeniem środków pieniężnych na rachunkach bankowych. Stwierdziła, ze dalsze utrzymanie zabezpieczenia grozi całkowitym zamknięciem działalności,

- działanie w pośpiechu, bez przeprowadzenia wnikliwej oceny stanu faktycznego.

Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie ziściły się przesłanki umożliwiające organowi egzekucyjnemu przedłużenie terminu zabezpieczenia. Wskazano, że z przepisu art. 159 § 2 u.p.e.a. wynika, iż przedłużenie terminu do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje na wniosek wierzyciela, jednakże w analizowanej sprawie wierzycielem i jednocześnie organem egzekucyjnym jest ten sam organ administracji publicznej, tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W.. Okoliczność ta sprawia, że złożenie przez wierzyciela wniosku o przedłużenie terminu zabezpieczenia jest bezprzedmiotowe. Stwierdzono także, że organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem, dokonując przedłużenia terminu zabezpieczenia z uzasadnionych przyczyn, działa niejako z urzędu, a wystarczającą podstawą do dokonania przedłużenia terminu zabezpieczenia jest w takiej sytuacji wystąpienie uzasadnionych przyczyn, dla których postępowanie egzekucyjne nie mogło być wszczęte. W badanej sprawie, zdaniem organu II instancji, ta przesłanka została spełniona, albowiem organ egzekucyjny wskazał, że postępowanie kontrolne prowadzone przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Z. wobec spółki "X." nie zostało jeszcze zakończone wydaniem decyzji określających zobowiązanie podatkowe. Brak decyzji określającej spółce zobowiązanie podatkowe uniemożliwia natomiast złożenie wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Uznając za niezasadne podniesione w zażaleniu zarzuty, Dyrektor Izby Skarbowej w P. wskazał, że termin załatwienia odwołań spółki od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] oraz [...], w sprawie zabezpieczenia, nie ma wpływu na przebieg postępowania zabezpieczającego (możliwość złożenia wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego uzależniona jest od wydania ostatecznej decyzji wymiarowej, a nie od rozstrzygnięcia sprawy odwołania od decyzji o zabezpieczeniu), natomiast rozpoznanie zarzutu dotyczącego utrudniania prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej spółki poprzez zabezpieczenie środków pieniężnych na rachunkach bankowych może nastąpić jedynie w odrębnym trybie i na podstawie innych przepisów prawa (zastosowanie zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego może być podstawą do wniesienia zarzutu w sprawie dokonanego zabezpieczenia).

W skardze z dnia [...] września 2013 r. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu spółka, reprezentowana przez doradcę podatkowego, wniosła o uchylenie powyższego postanowienia, jako wydanego z naruszeniem prawa, oraz o zasądzenie kosztów.

Ponadto w piśmie z dnia [...] września 2013 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, spółka podniosła zarzut naruszenia art. 159 § 2 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu. Skarżąca wyraziła przekonanie, iż błędne jest twierdzenie organu odwoławczego, że w sprawie zachodzi tożsamość wierzyciela i organu egzekucyjnego w tym samym organie administracji publicznej. Zdaniem spółki, wierzycielem jest Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Z., a organ ten nie złożył wniosku o przedłużenie terminu zabezpieczenia w trybie art. 159 § 2 u.p.e.a. Powyższe oznacza więc, że w sprawie nie wystąpiła niezbędna przesłanka do wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. postanowienia o przedłużeniu zabezpieczenia na majątku skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P., podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności stanowiska organów egzekucyjnych w kwestii przedłużenia terminu zabezpieczenia na majątku skarżącej spółki.

Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie zabezpieczające jest postępowaniem pomocniczym wobec postępowania egzekucyjnego, toczy się przed jego wszczęciem i służy stworzeniu gwarancji wykonania obowiązku w toku postępowania egzekucyjnego. Zasadniczo ma ono ułatwić przyszłą egzekucję. U podstaw stosowania tej instytucji leży zatem zabezpieczenie interesów wierzyciela. Takie właśnie przyczyny spowodowały wydanie decyzji o zabezpieczeniu w przedmiotowej sprawie, konsekwentnie temu celowi służy przedłużenie czasu trwania tego zabezpieczenia. Podkreślenia wymaga, że przedłużenie zabezpieczenia skutkuje możliwością dalszego stosowania środków zabezpieczających.

Dokonując oceny legalności zaskarżonego aktu Sąd uznał, że organ egzekucyjny nie naruszył prawa wydając postanowienie o przedłużeniu, o trzy miesiące, terminu zabezpieczenia na majątku skarżącej spółki, albowiem w sprawie ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 159 § 2 u.p.e.a., dające podstawę do przedłużenia terminu zabezpieczenia.

Zgodnie z art. 159 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny na żądanie zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 2, uchyla zabezpieczenie, jeżeli wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie został zgłoszony w terminie 30 dni od dnia dokonania zabezpieczenia należności pieniężnej, a w terminie 3 miesięcy od dokonania zabezpieczenia w związku z wydaniem decyzji, o której mowa w art. 33a i 33b ustawy - Ordynacja podatkowa lub w art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne, lub zabezpieczenia obowiązku o charakterze niepieniężnym. Termin określony w § 1 może być przez organ egzekucyjny przedłużony na wniosek wierzyciela, jeżeli z uzasadnionych przyczyn postępowanie egzekucyjne nie mogło być wszczęte, jednakże termin wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co do obowiązku o charakterze niepieniężnym może być przedłużony tylko o okres do trzech miesięcy (art. 159 § 2 u.p.e.a.).

Z powołanego wyżej przepisu wynika, że organ egzekucyjny, do którego zgłosi się wierzyciel o przedłużenie wcześniej ustanowionego zabezpieczenia ma obowiązek zbadania, czy nie upłynął termin wymieniony w § 1 art. 159 u.p.e.a., skoro może dokonać jedynie jego przedłużenia (nie zaś dokonać zabezpieczenia na nowo), a także, czy występuje uzasadniona przyczyna, dla której nie wszczęto postępowania egzekucyjnego. Podkreślenia wymaga, że w judykaturze ugruntował się pogląd, zgodnie z którym organ egzekucyjny, na podstawie art. 159 § 2 u.p.e.a., obowiązany jest przedłużyć termin do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w terminie trwania zabezpieczenia. Ponadto w orzecznictwie podnosi się, że termin zabezpieczenia należności pieniężnych może być przedłużony wielokrotnie (por.: wyrok NSA w Warszawie z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt I FSK 2053/09, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 7 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 322/09, wyrok NSA w Warszawie z dnia 10 lutego 2009 r., sygn. akt I FSK 1563/07, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 130/09, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy także zauważyć, że określona w art. 159 § 2 u.p.e.a. przesłanka przedłużenia terminu zabezpieczenia, tj. brak możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego z uzasadnionej przyczyny, jest jedynym i wystarczającym warunkiem, którego spełnienie uprawnia organ do przedłużenia terminu zabezpieczenia. Podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie ewentualnego przedłużenia terminu zabezpieczenia nie wymaga więc prowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego np. co do dalszego istnienia podstaw zabezpieczenia. Konieczne jest jedynie, by wierzyciel domagając się przedłużenia terminu zabezpieczenia wykazał, że w terminie określonym w art. 159 § 1 u.p.e.a. nie było możliwe wszczęcie postępowania egzekucyjnego, a przyczyny, które to uniemożliwiały były usprawiedliwione (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1642/12, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, w rozpoznanej sprawie wskazane wyżej przesłanki z § 2 art. 159 u.p.e.a. zostały spełnione. Stwierdzając ziszczenie się pierwszej z przesłanek, tj. wystąpienie przez wierzyciela z wnioskiem o przedłużenie terminu zabezpieczenia, podnieść należy, że w badanej sprawie wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam organ - Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na treść art. 155a § 1 u.p.e.a., z którego wynika, że już dla samego dokonania zabezpieczenie konieczny jest wniosek wierzyciela (ewentualnie wniosek organu kontroli skarbowej w myśl art. 155a § 2 u.p.e.a.). Jednak w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że w sytuacji, gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, wniosek o dokonanie zabezpieczenia nie jest wymagany (por. R. Hauser i A. Skoczylas w: "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", Warszawa 2012, str. 667 i n.). Analogicznie zatem, w ocenie Sądu, także przedłużenie terminu zabezpieczenia na podstawie art. 159 § 2 u.p.e.a. nie wymaga wniosku wierzyciela w sytuacji, gdy jest on organem egzekucyjnym, który ma rozstrzygać w przedmiocie tego przedłużenia. Zauważyć bowiem należy, że we wniosku, o jakim mowa, wierzyciel winien wykazać, że istnieje uzasadniona przeszkoda we wszczęciu postępowania egzekucyjnego, a podniesione okoliczności i argumenty podlegają rozważeniu przez organ egzekucyjny orzekający w przedmiocie przedłużenia terminu zabezpieczenia, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego przez organ egzekucyjny postanowienia. Gdy zaś organ ten jest jednocześnie wierzycielem okoliczności stanowiące przeszkodę dla wszczęcia postępowania egzekucyjnego są mu znane z urzędu i nie musi on w tym zakresie pozyskiwać dodatkowych informacji, a przy tym obowiązany jest je ujawnić w uzasadnieniu postanowienia wydanego w przedmiocie przedłużenia terminu zabezpieczenia tak samo, jak przy rozstrzyganiu z wniosku wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym. Kierowanie zatem wniosku o przedłużenie terminu zabezpieczenia przez organ podatkowy, jako wierzyciela, do samego siebie, ale jako organu egzekucyjnego, uznać należy za formalizowanie, które niczemu nie służy, nie ma żadnego wpływu na prawa lub obowiązki strony (zobowiązanego), a wobec tego jest bezprzedmiotowe. Zaakcentować w tym miejscu należy, że w podobny sposób w judykaturze oceniane są wymogi dokonywania niektórych innych czynności przewidzianych w u.p.e.a. dla wierzyciela, gdy jest on równocześnie organem egzekucyjnym (por. uchwałę NSA w Warszawie z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd stwierdza ponadto, że w sprawie ziściła się również druga z przesłanek, o których mowa w art. 159 § 2 u.p.e.a., tj. wystąpiła uzasadniona przyczyna, dla której postępowanie egzekucyjne nie mogło być wszczęte. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika jednoznacznie, że przyczyną nie wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest brak wydania przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Z. decyzji określającej spółce "X." wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od marca do grudnia 2011 r. oraz od stycznia do marca 2012 r.

Odnosząc się natomiast do podniesionego przez skarżącą w piśmie procesowym z dnia [...] września 2013 r. zarzutu naruszenia art. 159 § 2 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu w wyniku błędnego twierdzenia organu odwoławczego, że w sprawie zachodzi tożsamość wierzyciela i organu egzekucyjnego, stwierdzić należy, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż wierzycielem, dochodzonych od skarżącej spółki należności, wskazanym w tytułach wykonawczych, jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w W., który jednocześnie pełni rolę organu egzekucyjnego w prowadzonym postępowaniu zabezpieczającym. Błędnie zatem skarżąca wywodzi, że wierzycielem jest Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej z Z., który w sprawie prowadził jedynie postępowanie kontrolne.

Mając na względzie powyższe za chybiony należy uznać zarzut naruszenia art. 159 § 2 u.p.e.a.

W podsumowaniu przeprowadzonej kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że w świetle poczynionych wyżej rozważań oraz wobec braku uchybienia przez zaskarżone postanowienie normom prawa procesowego i materialnego, także w zakresie nie objętym skargą, nie zachodzą okoliczności uzasadniające uchylenie zaskarżonego aktu.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.