Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 494/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6195 Funkcjonariusze Straży Pożarnej
Hasła tematyczne: Straż pożarna
Skarżony organ: Komendant Państwowej Straży Pożarnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 178a § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1950
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny - t.j.
article: art. 43 ust. 1 i ust. 2 pkt 4; art. 45 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 1969
law: Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Anna Strzelec, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, Protokolant: Referent Małgorzata Rębacz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Lubelskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w Lublinie z dnia 3 sierpnia 2022 r. nr WK.1112.20.2022 w przedmiocie rozwiązania stosunku służbowego i zwolnienia ze służby oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r. (nr [...]) Lubelski Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej (dalej jako: "organ odwoławczy" lub "organ drugiej instancji") po rozpatrzeniu odwołania skarżącego T. G. uchylił decyzję Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w H. (dalej jako: "organ pierwszej instancji") z dnia [...] czerwca 2022 r. (nr [...]) w części dotyczącej daty zwolnienia funkcjonariusza ze służby i ustalił tę datę na dzień 7 lipca 2022 r., a w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu [...] kwietnia 2022 r. organ pierwszej instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zwolnienia ze służby asp. sztab. T. G.. Powodem wszczęcia postępowania było otrzymanie informacji o prawomocnym skazaniu skarżącego przez Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim na mocy wyroku z dnia 29 grudnia 2021 r., w sprawie sygn. akt II K 90/21, za czyn określony w art. 178a § 1 k.k., który jest przestępstwem umyślnym ściganym z oskarżenia publicznego.

Po przeprowadzeniu postępowania organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. orzekł o rozwiązaniu stosunku służbowego ze skarżącym i zwolnieniu go ze służby w Państwowej Straży Pożarnej z dniem 13 lipca 2022 r. Organ powołał się na art. 43 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1940, ze zm. – dalej jako: "p.s.p."), zgodnie z którym, strażaka zwalnia się ze służby w przypadku skazania prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe umyślne. Jednocześnie organ wyjaśnił, że w przypadku zaistnienia przesłanek określonych w art. 43 ust. 2 pkt. 4 p.s.p., decyzja o rozwiązaniu stosunku służbowego i zwolnieniu ze służby nie ma charakteru uznaniowego, o czym świadczy wyrażenie "strażaka zwalnia się ze służby". W toku prowadzonego postępowania zebrano dowody potwierdzające, że skarżący został prawomocnie skazany za czyn, który obligował do wydania tego rodzaju decyzji. Ze względu zaś na okoliczność, że skarżący przebywał na zwolnieniu lekarskim od dnia 12 kwietnia 2022 r., organ uwzględnił normę prawną określoną w art. 45 ust. 2 p.s.p., zgodnie z którą, zwolnienie strażaka ze służby na tej podstawie nie może nastąpić przed upływem 3 miesięcy od dnia zaprzestania służby z powodu choroby, chyba że strażak wystąpił z pisemnym wnioskiem o wcześniejsze zwolnienie. Do dnia wydania decyzji wniosek o wcześniejsze zwolnienie nie został złożony, wobec czego datą rozwiązania stosunku pracy i zwolnienia skarżącego ze służby jest dzień 13 lipca 2022 r., jako dzień przypadający po upływie trzech miesięcy od dnia zaprzestania służby z powodu choroby. Organ ubocznie zaznaczył, że w dniu 8 kwietnia 2022 r. skarżący złożył raport zawierający prośbę o zwolnienie go ze służby z dniem 9 kwietnia 2022 r., wskazując jako podstawę prawną zwolnienia art. 43 ust. 2 pkt 5 ustawy, czyli zgłoszenia przez niego pisemnego żądania zwolnienia w ciągu trzech miesięcy. Organ stwierdził, że wniosek taki nie mógł być jednak uwzględniony, ponieważ w dacie złożenia raportu w obrocie prawnym funkcjonował prawomocny wyrok skazujący, jak również organ posiadał pełną wiedzę w zakresie toczącego się postępowania karnego. Ponadto prowadzone postępowanie karne było podstawą wcześniejszej decyzji w zakresie zawieszenia skarżącego w obowiązkach służbowych.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie i wniósł o jej uchylenie. Decyzji tej zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 45 ust. 2 p.s.p., przez błędne uznanie, że uzasadnione było wydanie decyzji w przedmiocie rozwiązania stosunku służbowego i zwolnienia go ze służby w dniu [...] czerwca 2022 r., przed upływem zagwarantowanego w ustawie terminu 3 miesięcy od dnia zaprzestania służby z powodu choroby. Skarżący zarzucił również naruszenie przepisu art. 45 p.s.p., przez błędną wykładnię i nieprawidłowe uznanie, że wydanie decyzji o zwolnieniu go ze służby może być dokonane z całkowitym pominięciem okoliczności przez niego podnoszonych w postępowaniu przed sądem karnym I i II instancji. Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów prawa procesowego, a zwłaszcza art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 § 1 i 4 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego, brak wszechstronnej i obiektywnej oceny materiału dowodowego oraz oparcie decyzji na wybiórczo wybranym materiale dowodowym.

W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego organ drugiej instancji uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej daty zwolnienia ze służby w Państwowej Straży Pożarnej i ustalił tę datę na dzień 7 lipca 2022 r., a w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy powołał się na fakt, że przeciwko skarżącemu toczyło się postępowanie karne, w którym oskarżony był o prowadzenie w dniu [...] października 2020 r. w ruchu lądowym samochodu osobowego będąc w stanie nietrzeźwości. Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2021 r. Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim II Wydział Karny, w sprawie sygn. akt II K 90/21, uznał skarżącego winnym zarzucanego mu czynu, a Sąd Okręgowy w Zamościu II Wydział Karny wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2022 r., w sprawie sygn. akt II Ka 117/22, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, wobec czego stał się on prawomocny.

Organ odwoławczy wskazał, że w dniu [...] kwietnia 2022 r. skarżący złożył raport o zwolnienie go ze służby w Państwowej Straży Pożarnej z dniem 9 kwietnia 2022 r. w trybie art. 43 ust. 2 pkt 5 p.s.p., tj. poprzez złożenie przez strażaka pisemnego żądania zwolnienia – w terminie do 3 miesięcy. Pismem z dnia [...] kwietnia 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił strażakowi zwolnienia ze służby w żądanym trybie, mając na uwadze posiadane informacje na temat jego skazania, obligujące organ do zwolnienia w trybie art. 43 ust. 2 pkt 4 p.s.p., w związku ze skazaniem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego.

Organ drugiej instancji wyjaśnił, że od dnia 10 lutego 2022 r. skarżący zaprzestał służby z powodu choroby, a następujące po sobie zwolnienia lekarskie obejmowały okresy: 10.02.-13.02.2022 r., 14.02.-28.02.2022 r., 01.03-21.03.2022 r., 22.03-31.03.2022 r., 01.04-08.04. 2022 r., 12.04.-29.04.2022 r., 30.04.-20.05.2022 r., 21.05-10.06.2022 r. oraz 11.06.-01.07.2022 r. Podczas przerwy w przebywaniu na zwolnieniach lekarskich, tj. w okresie 09.04-11.04.2022 r. skarżący nie realizował zadań służbowych.

W ramach toczącego się postępowania administracyjnego w sprawie zwolnienia skarżącego ze służby, organ pierwszej instancji zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim o wskazanie dziennej daty uprawomocnienia się wyroku skazującego. Prezes Sądu poinformował, że datą uprawomocnienia się wyroku jest dzień 5 kwietnia 2022 r. Decyzja organu pierwszej instancji określała datę rozwiązania stosunku służbowego i zwolnienia ze służby na dzień 13 lipca 2022 r., tj. po upływie trzech miesięcy od dnia 12 kwietnia 2022 r., czyli rozpoczęcia kolejnego zwolnienia lekarskiego po uprawomocnieniu się wyroku.

Odnosząc się do zarzutu obrazy przepisu art. 45 ust. 2 p.s.p., organ odwoławczy podniósł, że z treści tego przepisu wynika, że strażak nie może być zwolniony przed upływem 3 miesięcy od dnia zaprzestania służby z powodu choroby. Ustawodawca tym samym objął swoistą "ochroną" strażaka, który zaprzestał służby z powodu choroby przez okres 3 miesięcy. Nie oznacza to zaś, że nie można wydać decyzji w okresie tych miesięcy, o ile sama data zwolnienia ze służby przypada po upływie 3 miesięcy, bowiem nie ma znaczenia termin wydania takiej decyzji, ale jej skutek. Organ odwoławczy zgodził się natomiast w części z zarzutem skarżącego, dotyczącym konieczności dokładnej i wszechstronnej oceny materiału dowodowego, jednakże z innych powodów niż wskazane w odwołaniu. Stwierdził, że organ pierwszej instancji zgromadził wystarczający materiał dowodowy w sprawie i ustalił w sposób niebudzący wątpliwości, że zaistniała obligatoryjna przesłanka zwolnienia strażaka ze służby. Jednakże w ocenie organu odwoławczego błędnie ustalona została data, w której powinno nastąpić zwolnienie strażaka ze służby. Dlatego też organ drugiej instancji zmienił decyzję w tej części, utrzymując podstawę prawną zwolnienia strażaka ze służby, a zmieniając jedynie datę tego zwolnienia na znajdującą uzasadnienie w całokształcie materiału dowodowego i przepisach prawa.

Organ odwoławczy zauważył również, że w dniu 11 kwietnia 2022 r. organ pierwszej instancji z urzędu wszczął postępowanie w sprawie zwolnienia skarżącego ze służby w związku ze skazaniem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Wskazał jednak, że równocześnie zaistniała druga przesłanka do zwolnienia strażaka ze służby, także obligatoryjna, tj. pisemny wniosek z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zwolnienie ze służby. Zatem o ile organ pierwszej instancji mógł odmówić zwolnienia ze służby z dniem wskazanym przez wnioskodawcę, tj. z dniem 9 kwietnia 2022 r., jako terminem praktycznie nierealnym z uwagi na kwestie techniczno-administracyjne, to nie mógł odmówić tego zwolnienia w terminie do 3 miesięcy, tj. do 8 lipca 2022 r. Niemniej jednak, w sytuacji zbiegu dwóch podstaw prawnych do zwolnienia ze służby, czyli art. 43 ust. 2 pkt 4 oraz art. 43 ust. 2 pkt 5 p.s.p., organ miał pełne prawo wyboru podstawy, z zastrzeżeniem, że zwolnienie strażaka ze służby winno nastąpić do dnia 8 lipca 2022 r. (wtedy mijał obligatoryjny termin zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 2 pkt 5 p.s.p.), tj. okres 3 miesięcy od złożenia pisemnego wniosku funkcjonariusza o zwolnienie. Z tych powodów organ odwoławczy uznał, że zwolnienie strażaka z dniem 13 lipca 2022 r. na podstawie art. 43 ust. 2 pkt 4 było działaniem bezprawnym, gdyż według akt postępowania organ pierwszej instancji był zobowiązany zwolnić strażaka ze służby najpóźniej do dnia 8 lipca 2022 r., tj. do czasu upływu 3 miesięcy od dnia złożenia pisemnego wniosku o zwolnienie. Zdaniem organu odwoławczego w decyzji organu pierwszej instancji błędnie został określony dzień zaprzestania służby z powodu choroby, o którym mowa w art. 45 ust. 2 p.s.p. – na dzień 12 kwietnia 2022 r., tj. 7 dni po uprawomocnieniu się wyroku skazującego. W ocenie organu odwoławczego, skoro wyrok skazujący skarżącego stał się prawomocny w dniu 5 kwietnia 2022 r., to okres 3 miesięcy od dnia zaprzestania służby z powodu choroby należało liczyć od dnia 6 kwietnia 2022 r., gdyż strażak tego dnia przebywał na zwolnieniu lekarskim (zaprzestał służby z powodu choroby). Strażak zaś w dniu 9 kwietnia 2022 r. przerwał ciągłość zwolnień lekarskich, ale nie powrócił do służby. Organ odwoławczy zinterpretował ten stan rzeczy na korzyść strażaka, uznając ciągłość trwania trzymiesięcznego okresu, o którym mowa w art. 45 ust. 2 p.s.p., a dzień zwolnienia ze służby ustalił na dzień 7 lipca 2022 r., tj. dzień następujący po dniu upływu terminu 3-miesięcznego.

Na powyższą decyzję skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W skardze zarzucił organowi:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, a zwłaszcza:

1) art. 43 ust. 2 pkt 4 p.s.p. przez przyjęcie, że dniem właściwym dla rozwiązania stosunku pracy i zwolnienia skarżącego ze służby w Państwowej Straży Pożarnej jest dzień 7 lipca 2022 r.;

2) art. 43 ust. 2 pkt 5 p.s.p., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu raportu skarżącego z dnia 8 kwietnia 2022 r. z wnioskiem o zwolnienie go ze służby z dniem 9 kwietnia 2022 r.;

3) art. 45 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 43 ust. 2 pkt 4 p.s.p., przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na niesłusznym założeniu, że rozwiązanie stosunku pracy i zwolnienie ze służby skarżącego może nastąpić wyłącznie po upływie wskazanego w ustawie terminu 3 miesięcy, pomimo że w dniu 8 kwietnia 2022 r. został złożony raport z wnioskiem o zwolnienie w terminie wcześniejszym – z dniem 9 kwietnia 2022 r., tj. przed wszczęciem postępowania administracyjnego;

4) art. 60 w zw. z art. 61 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, przez niczym nieuzasadnione pominięcie i nieuwzględnienie oświadczenia woli, zawartego w raporcie z dnia 8 kwietnia 2022 r., złożonego przez skarżącego swojemu bezpośredniemu przełożonemu – Komendantowi Powiatowemu Państwowej Straży Pożarnej w H. – o zwolnieniu ze służby i rozwiązania stosunku pracy w Państwowej Straży Pożarnej z dniem 9 kwietnia 2022 r.

Ponadto skarżący zarzucił organowi także obrazę przepisów postępowania, a zwłaszcza:

1) art.138 w zw. z art.139 k.p.a., przez niczym nieuzasadniony wybór podstawy prawnej dla rozwiązania stosunku pracy i zwolnienia ze służby w Państwowej Straży Pożarnej – bardziej dolegliwej dla obywatela;

2) art. 107 § 1 k.p.a., poprzez niedostateczne uzasadnienie zaskarżonej decyzji, a w szczególności niewyjaśnienie przyczyn, dla których organ uznał za prawidłowy obszar argumentacji wyznaczony przez organ drugiej instancji, zaś nieprawidłowy obszar argumentacji wskazany przez skarżącego.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego o uchyleniu decyzji jedynie w części dotyczącej określenia daty zwolnienia skarżącego ze służby na dzień 7 lipca 2022 r., jest dla niego wysoce niesprawiedliwe i krzywdzące. Podkreślił, że w dniu 8 kwietnia złożył raport z wnioskiem o rozwiązanie z nim stosunku pracy i zwolnienia ze służby z dniem 9 kwietnia 2022 r. Zgodnie zaś z art. 60 w zw. z art. 61 ustawy Kodeks cywilny – było to oświadczenie woli, które zobowiązywało organ nadrzędny do podjęcia określonych działań. Zwrócił uwagę, że organ pierwszej instancji podjął nałożony na niego przez ustawodawcę obowiązek polegający na rozpoczęciu postępowania administracyjnego dopiero w dniu 11 kwietnia 2022 r., kiedy od 3 dni znane mu było oświadczenie woli skarżącego. Wszczęcie z dniem 11 kwietnia 2022 r. postępowania administracyjnego o charakterze dyscyplinarnym nie uwzględniało więc wcześniejszego raportu skarżącego, co było działaniem nie znajdującym uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Zdaniem skarżącego w sytuacji złożenia oświadczenia woli o tej treści, tj. żądania wcześniejszego zwolnienia, działanie organu pierwszej instancji polegające na odmowie zwolnienia strażaka w trybie art. 43 ust. 2 pkt 5 p.s.p. było działaniem bezprawnym. Przez to organ pierwszej instancji wybrał podstawę prawną zwolnienia bardziej niekorzystną i dolegliwą dla obywatela. Jest to naruszenie obligatoryjnej w polskim prawodawstwie zasady reformationis in peius, sformułowanej w art. 138 w zw. z art. 139 k.p.a. oraz art. 7 i art. 8 k.p.a. Stosownie bowiem do art. 139 k.p.a., organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Wprowadzony tym przepisem zakaz wyraża się w tym, że organ odwoławczy nie może pogarszać – określonej decyzją organu pierwszej instancji – sytuacji prawnej strony odwołującej się. Skarżący podniósł również, że wybrana dla zwolnienia ze służby podstawa prawna wiąże się z poważnymi konsekwencjami materialnymi, co nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa.

W odpowiedzi na skargę organ administracji publicznej wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, przez co nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm. – dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie ocenie podlega to, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia, bądź stwierdzenie nieważności tego aktu. Nadto, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą praną.

Przedmiotem kontroli sądu w przedmiotowej sprawie była decyzja Lubelskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] sierpnia 2022 r. Decyzją tą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w H. z dnia [...] czerwca 2022 r. w części odnoszącej się do rozwiązania stosunku służbowego i zwolnienia skarżącego ze służby w Państwowej Straży Pożarnej i jednocześnie uchylił decyzję w części dotyczącej daty tego zwolnienia przyjętej na dzień 13 lipca 2022 r., ustalając ją ostatecznie na dzień 7 lipca 2022 r.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, przy czym z punktu widzenia istoty sprawy zasadnicze znaczenie miały przepisy art. 43 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 oraz art. 45 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1969 – dalej jako: "p.s.p.").

Zgodnie z przepisem art. 43 ust. 1 p.s.p., zwolnienie ze służby następuje w drodze rozwiązania stosunku służbowego, w trybie i na zasadach określonych w ustawie. Obligatoryjne przesłanki zwolnienia strażaka z Państwowej Straży Pożarnej zostały uregulowane w art. 43 ust. 2 p.s.p. Zgodnie z tym przepisem strażaka zwalnia się ze służby w przypadkach:

1) orzeczenia przez komisję lekarską całkowitej niezdolności do służby;

2) nieprzydatności do służby, stwierdzonej w opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej;

3) wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby;

4) skazania prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe umyślne;

5) zgłoszenia przez niego pisemnego żądania zwolnienia – w terminie do 3 miesięcy;

6) utraty obywatelstwa polskiego.

Pomiędzy skarżącym a organem nie było sporu co do samego faktu rozwiązania stosunku służbowego ze skarżącym i jego zwolnienia ze służby. Natomiast sporne było to, która z określonych w art. 43 ust. 2 p.s.p. obligatoryjnych przesłanek zwolnienia ze służby była właściwą podstawą zwolnienia w okolicznościach tej sprawy. Z uwagi na przedmiot postępowania przed organami administracji, rolą organów orzekających było niewadliwe ustalenie, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, prawidłowej podstawy prawnej zwolnienia skarżącego ze służby w Państwowej Straży Pożarnej.

Podkreślić na wstępie należy, że unormowanie art. 43 ust. 2 p.s.p. określa różne podstawy zwolnienia strażaka ze służby o charakterze obligatoryjnym. Jednakże trzeba zwrócić uwagę, że podstawy określone w punktach 1-4 i 6 art. 43 ust. 2 p.s.p. przewidują tryb postępowania wszczynany z urzędu, natomiast zwolnienie ze służby na podstawie art. 43 ust. 2 pkt 5 p.s.p. jakkolwiek obligatoryjne, to zainicjowane może być wyłącznie na podstawie wniosku strażaka. Każda z przewidzianych przez ustawodawcę przesłanek stanowi odrębną podstawę rozwiązania ze strażakiem stosunku służbowego.

Organy administracji obu instancji jako właściwą w przedmiotowej sprawie podstawę przyjęły przesłankę określoną w art. 43 ust. 2 pkt 4 p.s.p., odnoszącą się do faktu skazania strażaka prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe umyślne. Zwolnienie na tej podstawie ma swoje dalsze konsekwencje w art. 45 ust. 2 p.s.p., bowiem zgodnie z tym przepisem, w przypadku zwolnienia strażaka ze służby na podstawie art. 43 ust. 2 pkt 3 i 4 oraz ust. 3 pkt 2 ustawy, nie może ono nastąpić przed upływem 3 miesięcy od dnia zaprzestania służby z powodu choroby, chyba że strażak wystąpił z pisemnym wnioskiem o wcześniejsze zwolnienie.

Skarżący nie zgodził się z taką podstawą rozwiązania z nim stosunku służbowego i zwolnienia ze służby, wskazując jako prawidłową podstawę takiego zwolnienia przepis art. 43 ust. 2 pkt 5 p.s.p., tj. zgłoszenie przez niego pisemnego żądania zwolnienia – w terminie do 3 miesięcy.

W ocenie Sądu rację należy przyznać organom administracji, które od momentu wszczęcia postępowania administracyjnego wskazywały konsekwentnie na unormowanie określone art. 43 ust. 2 pkt 4 p.s.p., jako właściwą w okolicznościach tej sprawy podstawę zwolnienia. Z akt sprawy administracyjnej wynika, że postępowanie w sprawie zwolnienia skarżącego ze służby w związku ze skazaniem go za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego, zostało wszczęte w dniu 11 kwietnia 2022 r. (k. 15 akt adm.). Podstawą zaś wszczęcia tego postępowania było uzyskanie przez organ pierwszej instancji informacji o prawomocnym skazaniu skarżącego przez Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim wyrokiem z dnia 29 grudnia 2021 r., w sprawie sygn. akt II K 90/21, za czyn określony w art. 178a § 1 Kodeksu karnego – prowadzenie w ruchu lądowym samochodu osobowego w stanie nietrzeźwości. Informację powyższą organ pierwszej instancji uzyskał w dniu 11 kwietnia 2022 r. w związku z przesłaniem przez Prezesa Sądu Okręgowego w Zamościu właściwego pisma (nr [...]) wraz z kserokopią wyroku Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt II Ka 117/22, utrzymującego w mocy zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji.

Wymaga przy tym zwrócenia uwagi, że organ pierwszej instancji już w dniu 25 stycznia 2022 r. wystąpił do Prezesa Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim o udzielenie informacji, czy postępowanie karne w sprawie sygn. akt II K 90/21, toczącej się przeciwko skarżącemu zostało prawomocnie zakończone. Z podobnym pismem organ pierwszej instancji występował jeszcze kilkakrotnie, tj. w dniach: 7 lutego 2022 r., 22 marca 2022 r., 31 marca 2022 r. oraz 5 kwietnia 2022 r. Ponadto w dniu 5 kwietnia 2022 r. organ pierwszej instancji uzyskał drogą telefoniczną informację o wydaniu przez Sąd Okręgowy w Zamościu wyroku utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim, którym skazano skarżącego za popełnienie przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego, a na powyższą okoliczność została sporządzona notatka służbowa. Na ostatnie pismo organu z dnia 5 kwietnia 2022 r. Prezes Sądu Okręgowego w Zamościu przesłał wskazaną wyżej odpowiedź z dnia 11 kwietnia 2022 r. (nr [...]) wraz z kserokopią wyroku tego Sądu z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt II Ka 117/22. W konsekwencji analiza akt administracyjnych wskazuje zatem, że organ bardzo skrupulatnie prowadził czynności gromadzenia materiału dowodowego i nie był opieszały w podejmowaniu czynności zmierzających do wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu i wydania decyzji.

Podkreślić przy tym należy, że organ administracji nie mógł wszcząć postępowania administracyjnego w sprawie o rozwiązanie stosunku służbowego i zwolnienie skarżącego z pracy w Państwowej Straży Pożarnej tylko na podstawie informacji o toczącym się przeciwko niemu postępowaniu karnym w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. Jak bowiem stanowi przepis art. 43 ust. 2 pkt 4 p.s.p., tylko prawomocne skazanie za przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe umyślne – stanowi przesłankę zwolnienia strażaka ze służby. Organ pierwszej instancji zainicjował takie postępowanie wobec skarżącego niezwłocznie po otrzymaniu pisma z Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 11 kwietnia 2022 r., informującego o wydaniu prawomocnego wyroku i przesłaniu jego kserokopii.

Okoliczność, że w dniu 8 kwietnia 2022 r. skarżący złożył w organie pierwszej instancji pismo (raport) o zwolnienie go ze służby z dniem 9 kwietnia 2022 r. na podstawie art. 43 ust. 2 pkt 5 p.s.p., nie mogło mieć decydującego wpływu na wybór podstawy prawnej zwolnienia. Zgodnie z tym przepisem, strażaka zwalnia się ze służby w terminie do 3 miesięcy od złożenia przez niego pisemnego żądania zwolnienia. Uprawnienie do wystąpienia z takim żądaniem przysługuje strażakowi w każdym czasie. Nie oznacza to jednak, że w przypadku wystąpienia dwóch obligatoryjnych podstaw zwolnienia, to strażak decyduje o tym, w jakim trybie nastąpi rozwiązanie z nim stosunku służbowego. Z unormowania art. 43 ust. 2 pkt 5 p.s.p. nie można bowiem wyprowadzić wniosku, że skoro funkcjonariusz zadeklaruje chęć wystąpienia ze służby, to organ pozbawiony jest możliwości zwolnienia go na innej, dopuszczonej ustawą podstawie, jeżeli ona zachodzi. Wniosek strażaka o zwolnienie go ze służby nie ma tym samym bezwzględnego pierwszeństwa, jeżeli istnieją inne obligatoryjne podstawy zwolnienia strażaka ze służby. Dlatego w razie zaistnienia innej przesłanki zwolnienia strażaka ze służby niż zgłoszenie przez niego pisemnego żądania zwolnienia, organ uprawniony jest do przyjęcia innej podstawy wykluczenia funkcjonariusza straży pożarnej ze służby. W orzecznictwie sądów administracyjnych wydanym na podstawie analogicznego do art. 43 ust. 2 pkt 4 p.s.p. przepisu art. 41 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2021 r. poz. 1882, ze zm.) przyjmuje się, że to do organu należy wybór właściwego trybu rozwiązania stosunku służbowego (por. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1481/14; wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1839/14; wyrok NSA z 3 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1405/10 (wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – "CBOSA").

Wbrew stanowisku skarżącego, organy rozstrzygające w sprawie nie pominęły jego raportu z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zwolnienie go ze służby z dniem 9 kwietnia 2022 r., jednakże dokonały wyboru innej istniejącej podstawy prawnej zwolnienia, która bezspornie zaistniała. Podejmując zaś decyzję o wyborze podstawy prawnej zwolnienia organy kierowały się przede wszystkim faktem skazania skarżącego jako strażaka za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego, a więc interesem publicznym, a nie interesem prywatnym skarżącego jako obywatela, który dopuścił się naruszenia porządku prawnego. Strażak skazany prawomocnym wyrokiem za przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego nie może pozostawać w służbie i powinien być niezwłocznie z niej usunięty, gdyż leży to w interesie zarówno formacji zawodowej, państwa jak i jego obywateli. W takim przypadku względy publiczne powinny uzyskać pierwszeństwo przed interesem prywatnym funkcjonariusza, a organy orzekające powinny kierować się przede wszystkim dobrem służby.

Należy także wskazać, że przepis art. 7 k.p.a. nie przyznaje bezwzględnego pierwszeństwa interesowi strony, ale nakazuje rozważyć zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes strony. Powyższe ma szczególne znaczenie w sprawach, w których dochodzi do zbiegu negatywnych społecznie i indywidualnie skutków dla określonych podmiotów ze względu na podstawę zwolnienia strażaka ze służby. Szczególny charakter służby publicznej służb mundurowych umożliwia odmienne i bardziej rygorystyczne niż w przypadku pozostałych zawodów i funkcji ukształtowanie statusu służbowego oraz określenie przyczyn utraty takiego statusu.

W ocenie Sądu, dokonany przez organy wybór trybu rozwiązania stosunku służbowego i zwolnienia skarżącego ze służby na podstawie art. 43 ust. 2 pkt 4 p.s.p., a nie na podstawie art. 43 ust. 2 pkt 5 p.s.p., znajduje pełne oparcie w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy i jest całkowicie zgodny z prawem. Podnieść z tego względu należy, że organy nie są zobowiązane do wybierania najkorzystniejszej dla strażaka podstawy prawnej zwolnienia go ze służby. Niebudząca wątpliwości naganność czynu skarżącego, stwierdzona prawomocnym wyrokiem skazującym sądu za przestępstwo umyślne, jest usprawiedliwioną okolicznościami sprawy podstawą do podjęcia decyzji o zwolnieniu strażaka ze służby na podstawie art. 43 ust. 2 pkt 4 p.s.p.

Zdaniem Sądu całkowicie niezasadny jest zarzut skargi dotyczący niedostatecznego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, z pominięciem argumentacji skarżącego, w tym okoliczności podnoszonych przez niego w postępowaniu przed sądem karnym pierwszej i drugiej instancji. Należało mieć bowiem na względzie, że ustawodawca w art. 43 ust. 2 pkt 4 p.s.p. sformułował wyraźny nakaz, poprzez użycie wyrażenia: "strażaka zwalnia się ze służby (...)" w przypadku skazania prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. W takim przypadku organ ma prawny obowiązek podjęcia niezwłocznych czynności związanych z uruchomieniem z urzędu postępowania w przedmiocie zwolnienia ze służby i wydania w tym zakresie właściwej decyzji, badając jedynie, czy w obrocie prawnym funkcjonuje prawomocne orzeczenie skazujące za rodzaj przestępstwa wymieniony w art. 43 ust. 2 pkt 4 p.s.p. (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 1068/20). W przedmiotowej sprawie takie właśnie czynności zostały bezzwłocznie przez organy podjęte.

Należy również przyznać rację organom administracji, że bez znaczenia pozostaje tutaj data wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie zwolnienia ze służby, a zatem, czy miała miejsce jeszcze przed złożeniem raportu strażaka o zwolnienie go ze służby, czy też już w okresie biegu terminu, o którym mowa w art. 43 ust. 2 pkt 5 p.s.p. Istotne jest to, aby wybór innej podstawy rozwiązania z funkcjonariuszem stosunku służbowego został dokonany we wspomnianym powyżej okresie. Celem bowiem regulacji przewidzianej w art. 43 ust. 2 pkt 5 p.s.p. jest ochrona strażaków przed niepodejmowaniem przez przełożonego decyzji o zwolnieniu lub określeniem innego niż ustawowy termin zwolnienia, nie zaś zapewnienie bezwzględnej ochrony przed skutkami innych zdarzeń z udziałem danego strażaka, a w konsekwencji przed zastosowaniem wobec niego innych podstaw zwolnienia ze służby wyszczególnionych w art. 43 ust. 2 lub ust. 3 p.s.p.

Zwrócić należy też uwagę, że skarżący wystąpił z pisemnym żądaniem zwolnienia go ze służby dopiero po ogłoszeniu przez Sąd Okręgowy w Zamościu w postępowaniu karnym wyroku w sprawie sygn. II Ka 117/22, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim skazujący go za popełnienie przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego. W piśmie z dnia 8 kwietnia 2022 r. zadeklarował przy tym jako datę rozwiązania stosunku służbowego dzień 9 kwietnia 2022 r., a więc już dzień następny po dniu złożenia pisma. Skarżący musiał zatem mieć pełną świadomość swojej sytuacji prawnej już w momencie popełnienia czynu zabronionego, a z wnioskiem o zwolnienie ze służby mógł więc wystąpić zaraz po wszczęciu wobec niego postępowania karnego, czy też dopiero nawet po dacie wydania skazującego wyroku przez sąd pierwszej instancji (Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim). Złożenie zaś wniosku o zwolnienie ze służby dopiero w dniu 8 kwietnia 2022 r., tj. po wydaniu prawomocnego wyroku skazującego i pobieranie przez cały czas uposażenia, słusznie mogło być poczytywane przez organy za próbę obejścia przepisów prawa, które z nagannym zachowaniem funkcjonariusza wiążą określone konsekwencje.

Z przepisu art. 43 ust. 2 pkt 5 p.s.p. wynika, że strażaka zwalnia się ze służby w terminie do 3 miesięcy od złożenia przez niego pisemnego żądania zwolnienia. Wbrew stanowisku skarżącego nie oznacza to jednak, że przełożony jest związany wskazanym przez strażaka terminem zawartym w jego oświadczeniu woli zawierającym żądanie zwolnienia, w jakim ten chciałby odejść ze służby. Należy mieć bowiem na uwadze charakter służby w Państwowej Straży Pożarnej, w szczególności zaś konieczność zapewnienia obsady na stanowisku, czy też zabezpieczenie (pozyskanie) środków na zobowiązania finansowe wobec zwalnianego ze służby.

Nie budzi natomiast wątpliwości, że uwzględniając dodatkowe ograniczenie stosowania przepisu art. 43 ust. 2 pkt 4 p.s.p., wynikające z art. 45 ust. 2 p.s.p., (tj. dotyczące tego, że zwolnienie strażaka ze służby nie może nastąpić przed upływem 3 miesięcy od dnia zaprzestania służby z powodu choroby) – organ odwoławczy mógł ustalić termin zwolnienia skarżącego już z dniem 7 lipca 2022 r., gdyż w dniu uprawomocnienia się wyroku skazującego (5 kwietnia 2022 r.) był on niezdolny do służby z powodu choroby. Tak wskazany termin zwolnienia ze służby mieści się tym samym także w terminie 3 miesięcy od zgłoszenia przez strażaka pisemnego żądania zwolnienia (upływał on dnia 8 lipca 2022 r.).

Z powyższych względów Sąd uznał za nieuzasadnione zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 43 ust. 2 pkt 4, art. 43 ust. 2 pkt 5, art. 45 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 43 ust. 2 pkt 4 p.s.p., a także art. 60 w zw. z art. 61 Kodeksu cywilnego.

W ocenie Sądu brak było również podstaw do uwzględnienia zarzutu dotyczącego naruszenia zasady reformationis in peius. Zgodnie z tą zasadą organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Organ pierwszej instancji dokonał wyboru trybu zwolnienia ze służby, w związku z wypełnieniem się ustawowych przesłanek obligatoryjnego zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 2 pkt 4 p.s.p. z uwagi na to, że w obrocie prawnym funkcjonuje prawomocne orzeczenie sądu powszechnego skazujące skarżącego za przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego. Z kolei organ odwoławczy dokonał kontroli zgodności z prawem takiego rozstrzygnięcia i uznał, że prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy pozwalał na przyjęcie wskazanej podstawy zwolnienia ze służby. Nie można zatem uznać, że organ odwoławczy orzekł na niekorzyść skarżącego w stosunku do rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Sytuacja prawna odwołującego się nie pogorszyła się bowiem wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy tylko dlatego, że ustalił on wcześniejszy o niespełna tydzień dzień zwolnienia ze służby. Utrzymanie decyzji w mocy co do zasady, nie może być poczytywane jako orzeczenie na niekorzyść odwołującego się. Z kolei dokonana przez organ odwoławczy zmiana w zakresie terminu rozwiązania stosunku służbowego i zwolnienia ze służby miała charakter formalny. Jej celem było ustalenie prawidłowego terminu i nie zrodziła ona dla skarżącego bardziej negatywnych skutków.

Brak było również podstaw do uwzględnienia zarzutu dotyczącego naruszenia przez organ odwoławczy art. 107 § 1 k.p.a. Wskazać należy, że organ drugiej instancji z należytą starannością zgromadził, przeanalizował i ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy z uwzględnieniem obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa i zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu, czemu wyraz dał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie można zgodzić się również z zarzutem skargi, jakoby wybór określonej przepisami prawa podstawy zwolnienia ze służby miał być orzeczeniem o karze wobec skarżącego. Zwolnienie ze służby na podstawie art. 43 ust. 2 pkt 4 p.s.p. jest wynikającą wprost z przepisu prawa konsekwencją zachowania się strażaka, polegającą na popełnieniu przestępstwa (występku) z winy umyślnej.

Z przytoczonych względów uznając, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – zobowiązany był skargę oddalić, o czym orzekł w sentencji wyroku.