Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 826/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2, ust 3, ust 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 826/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 września 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: specjalista Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2016 r., sprawy ze skargi W.J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - skargę oddala -


UZASADNIENIE

W dniu 30 grudnia 2015 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek W.J. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (wraz z dodatkowymi należnościami) za osobę prowadząca działalność gospodarczą za okres od października 2004 r. do marca 2012 r.

Wnioskodawca przedmiotowy wniosek uzasadnił wystąpieniem nowych przesłanek (zaistniałych od momentu złożenia poprzedniego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek), dających według wnioskodawcy podstawę prawną do pozytywnego rozpatrzenia jego prośby, a mianowicie: ponowne uznanie wnioskodawcy przez lekarza orzecznika ZUS za osobę częściowo niezdolną do pracy, jednak bez prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, która wcześniej od kwietnia 2014 r. była zawieszona. Wnioskodawca podkreślił, że sytuacja zdrowotna, rodzinna i finansowa od tamtego czasu nie uległa żadnej poprawie, a wręcz uległa pogorszeniu. Ponadto wskazał, że nie może już liczyć na pomoc rodziny. Matka ukończyła 85 lat i sama potrzebuje pomocy, a siostra żony u której można było liczyć na pomoc w kryzysowej sytuacji, sama ma problemy zdrowotne i finansowe.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 1 marca 2016 r. nr [...] odmówił W.J. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres: październik 2004 r. – marzec 2012 r. w kwocie 46.102,22 zł, odsetki w kwocie 38.267,00 zł; opłata dodatkowa w kwocie 4.045,59 zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem W.J. w dniu 21 marca 2016 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazano na okoliczności, które w ocenie wnioskodawcy przemawiają za umarzeniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, tj.:

- ze względu na swój stan zdrowia (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności umiarkowanym) oraz przewlekłą śmiertelną chorobę żony, wymagającej konieczności sprawowania stałej opieki, nie posiada możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia,

- opłacenie należności z tytułu składek pozbawi jego i żonę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- nie posiada żadnego innego majątku, który pokryłby należności ZUS bez pozbawienia rodziny dachu nad głową.

Ponadto w piśmie z dnia 4 maja 2016 r. wnioskodawca przedłożył do akt postępowania: akt notarialny darowizny części nieruchomości oraz odpisy z Księgi Wieczystej, które jego zdaniem, jednoznacznie świadczą o podziale nieruchomości w ten sposób, że 2/3 z całości należy do niego i jego żony, a 1/3 części do osób trzecich.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku z dnia 21 marca 2016 r. oraz zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy decyzją z dnia 19 maja 2016 r. nr [...] utrzymał swoją decyzję w mocy.

W uzasadnieniu w pierwszej kolejności, wskazano, że W.J. prowadził działalność gospodarczą w okresie od co najmniej 1 stycznia 1999 r. do 31 marca 2012 r., którą wykreślił z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej w dniu 2 kwietnia 2014 r. Z tytułu prowadzonej działalności był zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenia stosownie do zasad określonych w ustawie, z którego to obowiązku wnioskodawca się nie wywiązał, co spowodowało, że na jego koncie rozliczeniowym ZUS powstały zaległości. Są one dochodzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w trybie egzekucji administracyjnej.

Ponadto ustalono, że wnioskodawca nie uzyskuje żadnych dochodów (wg informacji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego dnia 21 stycznia 2016 r. brak deklaracji podatkowych o przychodach i dochodach za ostanie 3 lata), nie korzysta z pomocy społecznej, nie pobiera żadnych świadczeń. Od 30 grudnia 2014 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 września 2015 r. odmówiono mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Wnioskodawca podsiada zobowiązania cywilnoprawne z tytułu kredytu hipotecznego w Bank P. SA na kwotę 40.000,00 zł z miesięczną kwotą raty w wysokości 328,79 zł. Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką B J, która pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1.962,66 zł netto miesięcznie. Stałe wydatki związane z utrzymaniem określono na kwotę 910 zł - 1270 zł, w tym opłaty za media 650 zł, koszty leczenia 200 zł - 560 zł, inne wydatki 60 zł. Żona wnioskodawcy posiada orzeczony na stałe znaczny stopień niepełnosprawności, natomiast on sam posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 8 września 2015 r., wydane do dnia 30 września 2018 r. W.J. jest właścicielem motoroweru R. z 2009 r. a także współwłaścicielem lokalu mieszkalnego, stanowiącego odrębną nieruchomość (współwłasność z żoną) przy ul. P.w S, dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr [...] . W dniach 15 lutego 2012 r. oraz 28 marca 2013 r. w w/w księdze dokonano wpisu hipoteki przymusowej jako zabezpieczenie spłaty należności z tytułu składek. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że jest współwłaścicielem w/w nieruchomości wraz z żoną w 2/3 części natomiast 1/3 udziału posiada osoba obca. Jak wynika z informacji znajdującej się w przedłożonym akcie notarialnym oraz z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, jedynymi współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości jest wnioskodawca z małżonką. Dodatkowo wnioskodawca wraz z małżonką są współwłaścicielami w 2/3 części wspólnej nieruchomości, którą stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia niesłużące do wyłącznego użytku właścicieli, objęte dawną księgą wieczystą o numerze [...].

W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Jak podkreślił organ, całkowita nieściągalność, o której mowa w w/w przepisie musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, że nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika w przyszłości. Jak wskazał organ, od dnia 1 kwietnia 2012 r. wnioskodawca nie prowadzi już pozarolniczej działalności gospodarczej; zaległości z tytułu składek objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS. Ponadto Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomości wnioskodawcy.

Ponadto, wobec niestwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności, organ rozpatrzył złożony wniosek w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazując na § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365) organ podkreślił, że w niniejszej sprawie nie stwierdzono wystąpienia żadnej z przesłanek w/w przepisu.

A mianowicie wnioskodawca nie wykazał, że spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wnioskodawca oświadczył, że posiada zadłużenie w banku, które jest spłacane, co świadczy o tym, iż jest w stanie regulować zobowiązania. Organ doszedł do przekonania, że sytuacja, w której obecnie się znajduje W.J. nie ma charakteru trwałego, ale jedynie przejściowy. Organ nie kwestionuje tego, że jednorazowa wpłata na poczet należności Zakładu nie jest możliwa, natomiast nic nie stoi na przeszkodzie, aby przystąpić do dobrowolnego i sukcesywnego regulowania zaległych składek wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w mniejszych kwotach.

Ponadto ZUS podkreślił, że wnioskodawca nie wykazał również, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Nie przedstawiono bowiem żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia wyżej wymienionych zdarzeń.

ZUS zwrócił uwagę, że wnioskodawca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane do dnia 30 września 2018 r., co oznacza, że stan, w którym obecnie się znajduje nie jest trwały i może ulec poprawie.

Dodatkowo podniesiono, że rozpatrując wniosek w sprawie umorzenia należności oraz podejmując w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcie należało również uwzględnić interes społeczny oraz słuszny interes strony. Interpretując pojęcie ważnego interesu, należało wziąć pod uwagę, wszelkie okoliczności i zdarzenia, których zaistnienie obiektywnie wpływa na szczególną sytuację osoby zobowiązanej, faktyczną lub prawną tworzącą "ważny interes", w tym by skorzystać z przedmiotowej ulgi.

Ponadto ZUS zauważył, że ważny interes dłużnika nie zwalnia organu rentowego od dbałości o interes Skarbu Państwa, który jest utożsamiany z interesem ogólnospołecznym rozumianym jako konieczność zapewnienia stałych dochodów, co wymaga skutecznego realizowania należności składkowych. Każdorazowe umorzenie należności z tytułu składek bez wyraźnego uzasadnienia powoduje uprzywilejowane traktowanie jednych płatników składek w stosunku do innych.

Reasumując ZUS wskazał, że w świetle zebranego materiału dowodowego, sytuacja wnioskodawcy nie przemawia za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku. Jak podkreślono w uzasadnieniu, nie ma żadnych podstaw do stwierdzenia zagrożenia bytu, ani zagrożenia dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych.

Na powyższą decyzję W.J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że dokumentacja w niniejszej sprawie świadczy o spełnieniu przesłanek określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych uzasadniających umorzenie należności, oraz wskazał, że organ nie uwzględnił możliwości przedawnienia należności skarżącego, których początek miał miejsce w październiku 2004 r., dokonał nierzetelnej analizy stanu zdrowia zarówno skarżącego jak i jego małżonki, a także nie uwzględnił konsekwencji materialnych dla skarżącego i jego rodziny w przypadku braku umorzenia należności.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

W uzasadnieniu organ odnosząc się dodatkowo do zarzutu skarżącego w przedmiocie przedawnienia ewentualnego zadłużenia sięgającego października 2004 r., wskazał, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające trafność tego zarzutu. Zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych okres przedawnienia ponownie wynosi 5 lat licząc od dnia, w którym składki stały się wymagalne (od dnia 1 stycznia 2012 r.). Jednakże jeśli składki stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2012 r., to nowy 5-letni bieg przedawnienia zaczyna się dopiero od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek stanowi sytuacja w której składki wymagalne przed dniem 1 stycznia 2012 r., zgodnie ze starym 10-letnim biegiem przedawnienia, przedawniłyby się wcześniej. Bieg przedawnia przerywa podjęcie działań przez organ w celu uzyskania wierzytelności, które to działania zostały podjęte - poprzez wydanie decyzji oraz egzekucje prowadzoną przez organ z majątku skarżącego.

W piśmie z dnia 7 sierpnia 2016 r. skarżący wskazał na ciężką sytuację zdrowotną oraz wyjaśnia kwestie własności nieruchomości położnej w S, wskazując, że tylko i wyłącznie udział w 2/3 gruntu wraz z jednym lokalem mieszkalnym stanowią współwłasność jego oraz małżonki, natomiast drugi lokal mieszkalny wraz z 1/3 gruntu stanowi oddzielną własność, która w obecnej chwili należy do osoby obcej.

W kolejnym piśmie z dnie 16 sierpnia 2016 r. skarżący po raz kolejny wskazuje na swój stan majątkowy dotyczący współwinności nieruchomości położnej w S.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016).

Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 - dalej "p.p.s.a.") sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 - dalej u.s.u.s.). Zgodnie z treścią z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w punktach od 1 do 6, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność miesięcznego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z treści przywołanego przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) nakłada na zobowiązanego wykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Dokonując wykładni pojęcia "uzasadniony przypadek" w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, kiedy nie zaistniała zdefiniowana ustawowo przesłanka "całkowitej nieściągalności", organ orzekający winien swoje stanowisko wszechstronnie i przejrzyście przedstawić, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Wyjaśnić należy, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w przepisach art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z w/w przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.), działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast należy mocno wyartykułować, że kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dlatego też Sąd nie może jakby tego chciał skarżący podjąć pozytywnej decyzji o umorzeniu jego należności wobec ZUS. Taką decyzję może podjąć wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności składkowych.

Skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, tj. tak w pierwotnym wniosku jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądanie swoje w zakresie umorzenia zaległości, uzasadniał trudną sytuacją materialną i finansową. Organy orzekające obu instancji, podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności wzięły pod uwagę i dokonały ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniach wydanych decyzji.

W pierwszej kolejności należy przyznać rację organom rentowym, które stwierdziły, że w stosunku do skarżącego nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności wynikającej z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie musi mieć charakter trwały i nieprzemijający. Wskazać należy, że zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem skarżącego. ZUS wskazywał w tym kontekście na prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne. Ponadto z okoliczności sprawy wynika, że skarżący posiada majątek w postaci nieruchomości, na której Zakład jako wierzyciel dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Mając to na uwadze, nie można zatem definitywnie stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji, bowiem takiego stwierdzenia może dokonać organ, który postępowanie egzekucyjne prowadzi. Płatnik odpowiada zaś za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Ponadto obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. W toku postępowania pomiędzy ZUS a skarżącym sporną pozostawała kwestia własności nieruchomości przy ul. Pisary 5/1 w Skawinie.

W skardze w tym zakresie został sformułowany zarzut naruszenia postępowania poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, który podtrzymywany był także w pismach skarżącego z dnia 7 lipca 2016 r. i z dnia 16 sierpnia 2016 r. Przyjmując za zasadny zarzut skarżącego, że ZUS dokonał błędnej oceny informacji dotyczącej współwłasności przedmiotowej nieruchomości należy podkreślić z całą mocą, że nie zmienia to faktu, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, na której została ustanowiona hipoteka przymusowa w celu zabezpieczenia należności składkowych, co wyklucza przyjęcie, że w sprawie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności uzasadniająca rozważanie możliwości umorzenia należności składkowych.

Nie ulega wątpliwości, że przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja nie należy do łatwych, nie posiada on zatrudnienia, nie uzyskuje żadnych dochodów, ale co należy podkreślić nie jest wymaganym, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest bowiem rozłożenie należności na małe raty dostosowane do indywidualnych możliwości skarżącego, które będą sukcesywnie spłacane. W tym miejscu należy zauważyć, że sytuacja majątkowa Państwa J. i deklarowany przez skarżącego brak jakichkolwiek dochodów i oszczędności nie przeszkadza w regularnej spłacie zaciągniętego kredytu hipotecznego w wysokości 40.000,00 zł.

Wskazać również należy, że skarżący jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, nie pobierająca zasiłku posiada owszem orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane do dnia 30 września 2018 r., które nie wyklucza jednak podjęcia pracy w ograniczonym zakresie i z uwagi na fakt, że jest to orzeczenie terminowe, istnieje możliwość ewentualnego powrotu do zdrowia i podjęcia pracy zarobkowej, w której otrzymywane wynagrodzenie pozwoli, w ocenie Sądu, chociaż na częściową spłatę. Jak sam skarżący wskazał w uzasadnieniu skargi pierwsza decyzja o niepełnosprawności została wydana przez ZUS w 1982 r., co jednak nie przeszkadzało skarżącemu w prowadzeniu działalności gospodarczej.

Zasadnie organy rentowe orzekające w sprawie stwierdzając, że w przypadku skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność przyjęły, że nie zaistniała również żadna z sytuacji stanowiących o możliwości umorzenia należności składkowych pomimo nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego.

Podkreślić należy, że aby można było zastosować przepis § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności konieczne jest wykazanie, iż choroba dłużnika lub członka jego rodziny całkowicie uniemożliwiła mu uzyskiwanie dochodu. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, bowiem pomimo faktu, że żona skarżącego posiada znaczny stopnień niepełnosprawności i jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, to posiada jednak stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego (1.962,66 zł netto) charakteryzującego się regularnością wypłat niezależnie od stanu zdrowia. Otrzymuje także dodatek pielęgnacyjny w kwocie 208,17 zł. Jak już wcześniej zaznaczono skarżący, mimo udowodnionych problemów zdrowotnych, został jak wyżej wskazano uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy do dnia 30 września 2018 r.

Okoliczności te zostały zatem słusznie, w ocenie Sądu, potraktowane jako niedające wystarczających podstaw do zastosowania wobec skarżącego ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia, wskazać należy, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające trafność tego zarzutu, należy bowiem zauważyć, że przed 1 stycznia 2012 r. art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Nowe przepisy nakazały stosować 5 letni termin przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r. Zgodnie bowiem z art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353). W konsekwencji należało przyjąć, że w niniejszej sprawie bieg terminu przedawnienia został przerwany z uwagi na podjęte przez organ działania w celu uzyskania wierzytelności, a to wydanie decyzji oraz egzekucję prowadzoną z majątku skarżącego.

W opinii Sądu organy orzekające w sprawie prawidłowo przeanalizowały ustalony w sprawie stan faktyczny. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając skarżącemu umorzenia zaległych składek.

Sąd podkreśla dodatkowo, że w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, iż działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Ponadto Sąd zwraca także uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. W ocenie Sądu organy zasadnie przyjęły, że przedstawione we wniosku z dnia 30 grudnia 2015 r. okoliczności, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie mogą być uznane za zmieniające sytuację skarżącego w stopniu uzasadniającym zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności składkowych.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.