Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1647/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: ART. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: ART. 7, ART. 77, ART. 84
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: ART. 9 UST. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 125 poz 1317
law: Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak sędzia del. WSA Arkadiusz Windak /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Aleksandra Tokarczyk po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej H.Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 lutego 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 1505/14 w sprawie ze skargi H.Ł. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 24 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1505/14 oddalił skargę H.Ł. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej. Z uzasadnienia wyroku Sądu wynika, że został on wydany w oparciu o następujące ustalenia.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Tarnowie, działając na podstawie art. 5 pkt. 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 ze zm.) decyzją [...] z dnia [...] września 2013 r., orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u H.Ł. choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: obustronny zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych.

Od powyższej decyzji H.Ł. wniosła odwołanie podnosząc, że jej zdaniem decyzja jest niezgodna ze stanem faktycznym, a choroba spowodowana jest sposobem wykonywania pracy.

W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) dalej określanej jako "K.p.a.", art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz § 8 ust. 1 i § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367), decyzją z dnia [...[ czerwca 2014 r., znak: [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, na następujący przebieg zatrudnienia i rodzaj wykonywanych w czasie zatrudnienia czynności przez H.Ł.

1. Ośrodek Wczasowy Zakładów Azotowych w [...] w [...]., w okresie od [...].05.1979 r. do [...].08.1979 r. jako kelner - przygotowywanie stolików do posiłków, podawanie posiłków, sprzątanie jadalni;

2. Przedsiębiorstwo Przemysłu Mięsnego w [...], w okresie od [...].09.1982 r. do [...].09.1994 r. na stanowisku referenta - przyjmowanie, wpisywanie i wysyłanie poczty, prowadzenie ewidencji, w tym rozliczanie godzin pracy pracowników, wypisywanie kwitów, pisanie protokołów na maszynie do pisania - około 10 razy w miesiącu, czas trwania pisania 10-15 min.;

3. Zespół Szkół Zawodowych w [...] - prowadzenie sklepiku szkolnego w ramach własnej działalności gospodarczej, w okresie od [...].09.1997 r. do [...].1999 r. - sprzedaż artykułów spożywczych, sporządzanie kanapek, podawanie dań ciepłych z mikrofalówki i kuchni, kawy, herbaty;

4. A. Polska Spółka z o.o. w [...], sklep H. w [...], w okresie od [...].08.2000 r. do [...].04.2001 r. na stanowisku sprzedawcy - krojenie na maszynie i pakowanie serów, układanie ich na półkach, obsługa klienta;

5. Kuria Diecezjalna w [...] w okresie od [...].09.2002 r. do nadal, na stanowisku sprzątającej - utrzymywanie czystości i porządku w pokojach biurowych, toalecie i na korytarzach, w ramach dyżuru 2 razy na 3 miesiące - sprzątanie przez 1 miesiąc zakrystii, sali konferencyjnej, biura, WC i korytarza, trzy razy w roku mycie okien w 16 pokojach oraz korytarzach. Sprzątanie obejmowało czynności: wycieranie biurek, szafek, parapetów, mycie podłóg mopem (parkiet lakierowany lub płytki). Niezależnie od powyższego, w okresie zimowym w latach 2002-2007 i 2008-2009 - odśnieżanie wokół budynku i parkingu, a w okresie letnim w latach 2002 – 2007 sprzątanie tych terenów.

H.Ł. była badana w dwóch jednostkach orzeczniczych, właściwych do rozpoznawania chorób zawodowych. Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy w Krakowie wydał orzeczenie lekarskie z dnia [...] października 2012 r. nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego, wywołanej sposobem wykonywania pracy: obustronny zespół cieśni w obrębie nadgarstka. Jednostka orzecznicza II stopnia - Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] również stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

Na podstawie wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich oraz oceny narażenia zawodowego Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po analizie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, decyzję organu I instancji utrzymał w mocy, jako merytorycznie i prawnie uzasadnioną.

[...] wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 8 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej, prowadzenia postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów administracji publicznej, a także utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy decyzja ta winna zostać uchylona. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza z dziedziny neurologii na okoliczność, iż skarżąca cierpi na chorobę zawodową.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1505/14 oddalającego skargę wskazał, że zgodnie z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej określanej jako "P.p.s.a.", sąd administracyjny może przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, nie jest natomiast ani uprawniony ani też zobowiązany przeprowadzić dowód z opinii biegłego. W konsekwencji Sąd oddalił zawarty w skardze wniosek o przeprowadzenie takiego dowodu.

Sąd wskazał przesłanki wynikające z art. 2351 w zw. z art. 2352 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 1502) pozwalające uznać chorobę za chorobę zawodową oraz przytoczył treść § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Podkreślił, że orzeczenie lekarskie o istnieniu lub braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej ma walor opinii w rozumieniu art. 84 § 1 K.p.a., której wiarygodność organ ocenia na podstawie art. 80 K.p.a. Obowiązkiem organów w przedmiotowym postępowaniu było ustalenie trzech elementów, a mianowicie: czy rozpoznana choroba jest chorobą wymienioną w wykazie chorób zawodowych, czy u skarżącej wystąpiło to schorzenie albo jego następstwa oraz czy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej - pod postacią przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego, wywołanej sposobem wykonywania pracy: obustronny zespół cieśni w obrębie nadgarstka, jest merytorycznie prawidłowa. Decyzje zostały wydane po uwzględnieniu wydanych orzeczeń lekarskich i wykazaniu przez organ, iż brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy charakterem wykonywanej pracy przez skarżącą i sposobem jej wykonywania, a występującymi u niej objawami chorobowymi.

Sąd zauważył, że w toku postępowania jednostki orzecznicze były zgodne co do wniosków o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W obydwu jednostkach orzeczniczych dokonano kompleksowej oceny narażenia w środowisku pracy, w tym monotypowości ruchów roboczych - liczby powtórzeń danych czynności oraz wielkości sił rozwijanych. Przeprowadzona ocena nie potwierdziła, aby pracownik w czasie czynności zawodowych wykonywał seryjne ruchy zginania i prostowania nadgarstków, powtarzane wielokrotnie w krótkich odstępach czasowych, które spełniłyby kryteria ruchów monotypowych. Wprawdzie wykonywane przez pracownika czynności na stanowisku pracy sprzątającej, obciążały kończyny górne, jednak nie jest to równoznaczne z monotypią ruchów w zakresie stawów nadgarstkowych.

Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skargi, decyzja o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej została wydana na podstawie materiału dowodowego, w oparciu o ocenę zgromadzonej dokumentacji lekarskiej jej dotyczącej, które to stanowisko podzielił organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji.

Sąd zauważył, że niewątpliwie u skarżącej został stwierdzony zaawansowany zespół cieśni nadgarstka prawego i średnio zaawansowany nadgarstka lewego oraz cechy radikulopatii szyjnej, natomiast w badaniu neurologicznym osłabienie odruchów głębokich w kończynach dolnych i ograniczenie ruchomości kręgosłupa szyjnego, co zostało wprost wyartykułowane w orzeczeniu lekarskim Instytutu. Uwzględniając powyższe, a także biorąc pod uwagę dane odnośnie sposobu wykonywanych czynności zawodowych i stopnia obciążenia kończyn górnych (dużą różnorodność i zmienność w czasie czynności obciążających w różny sposób kończyny górne) oraz istniejące pozazawodowe czynniki ryzyka rozwoju zespołu cieśni nadgarstka (otyłość, stwierdzana w przeszłości hiperurykemia), a także wykazane w badaniu neurograficznym obustronne zaburzenia w zakresie fali korzeniowej F w przebiegu radikulopatii szyjnej, Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu nie znalazł jednakże podstaw do rozpoznania u skarżącej bezspornie lub z przeważającym prawdopodobieństwem przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy, pod postacią zespołu cieśni nadgarstka. Podobnie wypowiedział się Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy, twierdząc, iż przeprowadzona ocena nie potwierdziła, aby pracownik w czasie czynności zawodowych wykonywał seryjne ruchy zginania i prostowania nadgarstków, powtarzane wielokrotnie w krótkich odstępach czasowych, które spełniłyby kryteria ruchów monotypowych. Wnioski końcowe obydwu jednostek orzeczniczych są zatem zbieżne.

Konkludując Sąd Wojewódzki stwierdził, że na podstawie prawidłowej oceny zebranych w sprawie dowodów organ odwoławczy, podobnie jak i organ pierwszej instancji - zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami - poczyniły prawidłowe ustalenia w sprawie i w oparciu o te ustalenia wydały trafne rozstrzygnięcia.

H.Ł., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, na podstawie art. 173 § 1 P.p.s.a. zaskarżyła opisany wyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 lutego 2015 r. Wyrokowi temu zarzuciła:

I) Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez dokonanie błędnej subsumpcji okoliczności faktycznych ujawnionych w sprawie i uznanie, że zaskarżona decyzja Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Tarnowie z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie stwierdzenia braku podstaw do zdiagnozowania u skarżącej choroby zawodowej w postaci obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka jest merytorycznie prawidłowa oraz błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie na podstawie zebranego materiału dowodowego brak było podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej, podczas gdy całokształt zgromadzonego materiału dowodowego nie pozwalał na kategoryczną ocenę w tym zakresie;

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 80 i art. 84 § 1 K.p.a. poprzez brak odniesienia się przez Sąd Wojewódzki do zarzutów skargi oraz bezkrytyczne przyjęcie ustaleń poczynionych przez organy administracji publicznej - w szczególności błędną ocenę orzeczeń lekarskich wydanych w przedmiotowej sprawie;

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a. poprzez niewłaściwą ocenę oraz nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zebranego w sprawie, skutkujące utrzymaniem w mocy zaskarżonej decyzji Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2014 r. i oddaleniem skargi;

II) Naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj.:

- naruszenie art. 2351 oraz art. 2352 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy poprzez:

a) ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące błędnym przyjęciem, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy charakterem wykonywanej pracy przez skarżącą i sposobem jej wykonywania a występującymi u niej objawami chorobowymi, który mógłby uzasadniać stwierdzenie choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni nadgarstka, podczas gdy z przedstawionego stanu faktycznego w sposób jednoznaczny wynika, że schorzenie skarżącej ma charakter choroby zawodowej;

b) ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące brakiem obligatoryjnego przyjęcia domniemania prawnego istnienia związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a występującymi w środowisku pracy warunkami narażającymi na jej powstanie w szczególności, gdy do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na jej powstanie.

Mając powyższe na względzie skarżąca kasacyjnie wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie punktu I oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na zasadzie art. 185 § 1 P.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie pkt I oraz uchylenie zaskarżonych decyzji organów obu instancji, a na zasadzie art. 188 P.p.s.a.;

2) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie w trybie art. 181 P.p.s.a.;

3) przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na podstawie art. 250 P.p.s.a.

W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnie strona podała, że nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, jakoby decyzja organu II instancji, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji była merytorycznie prawidłowa. Skarżąca podniosła, że na podstawie okoliczności faktycznych ujawnionych w przedmiotowej sprawie, nie można było jednoznacznie stwierdzić, że materiał dowodowy zebrany w toku sprawy był wystarczający do wydania decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Co prawda w § 8 ust. 1 rozporządzenia wskazuje się, że decyzję taką wydaje się "w szczególności na podstawie danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika", jednak sformułowanie "w szczególności" nie uprawnia organu administracji publicznej do oceny pozostałych okoliczności faktycznych w sposób powierzchowny. Tymczasem oba organy administracji publicznej wydające decyzję w niniejszej sprawie, oparły swoje decyzje tylko na zbieżnych orzeczeniach lekarskich jednostek orzeczniczych.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie, uznanie obu orzeczeń lekarskich za merytorycznie prawidłowe i kompleksowe budzi wątpliwości, w szczególności dlatego, że zarówno Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy w Krakowie jak i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu nie uzasadniają dlaczego odmawiają czynnościom wykonywanym przez skarżącą w czasie pracy monotypowego charakteru, a także nie tłumaczą w jaki sposób schorzenia skarżącej (nadwaga i hiperurykemia) mogą przyczyniać się do rozwoju zespołu cieśni nadgarstka. W orzeczeniu lekarskim nr [...] wskazano lakonicznie, że "stwierdzone u pacjentki schorzenia: nadwaga, podwyższony poziom kwasu moczowego, stanowią samoistny (niezawodowy) czynnik etiologiczny stwierdzonego schorzenia", jednak w żaden sposób nie udowodniono, że to właśnie te czynniki wpłynęły na rozwój zespołu cieśni nadgarstka. Brak jest przekonującej analizy, która uzasadniałaby wykluczenie zawodowego charakteru tego schorzenia z uwagi na wskazane przez jednostki orzecznicze czynniki pozazawodowe. Zgodnie z kartą oceny narażenia zawodowego, okres narażenia zawodowego skarżącej wynosił 12 lat. W wyroku WSA w Łodzi z dnia 1 sierpnia 2013 r. sygn. III SA/Łd 432/13 zostały określone elementy, które należy brać pod uwagę oceniając zawodowe podłoże schorzenia. Są to: dokładna analiza przebiegu pracy uwzględniająca rodzaj czynności wykonywanych przez pracownika, przyjmowaną pozycję ciała oraz częstość powtórzeń, a także okres narażenia. We wskazanym orzeczeniu podano również, że "zawodową etiologię zespołu cieśni nadgarstka, w świetle wiedzy medycznej, można podejrzewać wówczas, gdy czynności wykonywane na stanowisku pracy charakteryzują się szybkimi, wielokrotnie powtarzalnymi w długich przedziałach czasowych, ruchami maksymalnego zginania i prostowania nadgarstków, bądź praca wymaga czynności wykonywanych w pozycji stwarzającej ryzyko ucisku na pień nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka". Duże wątpliwości budzą więc opinie jednostek orzeczniczych, które zgodnie wskazują, że mimo charakteru pracy skarżącej (osoba sprzątająca, która od 12 lat wykonuje podobne do siebie ruchy, wymagające użycia siły obu rąk, np. odśnieżanie, mycie podłogi, odkurzanie etc.) nie widzą podstaw do przyjęcia, by w trakcie realizowania czynności podczas pracy, wykonywane przez nią ruchy miały charakter monotypowy (wielokrotnie powtarzane ruchy maksymalnego zginania i prostowania nadgarstków), co w konsekwencji doprowadziło organy administracji publicznej do odmowy stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej. Wobec powyższego należy uznać, że oba orzeczenia lekarskie wydane w przedmiotowej sprawie już na pierwszy rzut oka budzą wątpliwości, a organy obu instancji nie rozpoznały należycie istoty sprawy i nie oceniły prawidłowo przesłanek uprawniających do stwierdzenia choroby zawodowej bądź jej braku.

Następnie skarżąca kasacyjnie odwołując się do orzecznictwa sądowego wskazała, że Sąd Wojewódzki oceniając rozstrzygnięcia organów nie ocenił w należyty sposób dowodów w przedmiotowej sprawie, a przede wszystkim nie dokonał prawidłowej oceny orzeczeń lekarskich. Uzasadnienie Sądu zostało napisane w sposób schematyczny, w oderwaniu od zarzutów zgłaszanych w skardze. Uzasadnienie Sądu (pomijając jego faktyczną objętość) jest wbrew pozorom bardzo lakoniczne, gdyż ogranicza się jedynie do oddalenia wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, powtórzenia za organami administracji publicznej, że orzeczenia lekarskie wydane w niniejszej sprawie są komplementarne i zbieżne oraz, że organy wydały merytorycznie prawidłowe i trafne rozstrzygnięcia, gdyż były związane wnioskami zawartymi we wspomnianych opiniach lekarskich. Taka postawa Sądu Wojewódzkiego stoi w sprzeczności z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 K.p.a. i art. 77 K.p.a. Sąd bezkrytycznie przyjął bowiem ustalenia organów administracji publicznej, nie odnosząc się do zarzutów wskazanych w skardze. Należy zatem przyjąć, że organy administracji publicznej nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zebranego w sprawie, jednocześnie działając wbrew zasadzie prawdy obiektywnej.

Odmowa uznania stwierdzonego u skarżącej schorzenia w postaci obustronnego zespołu cieśni nadgarstka (podkreślenia wymaga fakt, że obie jednostki orzecznicze stwierdziły u skarżącej przedmiotowe schorzenie) za mające charakter zawodowy jest błędna również z uwagi na fakt naruszenia przez oba organy administracji publicznej art. 2351 oraz art. 2352 Kodeksu pracy. Organy administracji powołując się na opinie biegłych lekarzy, nie znalazły podstaw do przyjęcia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, zawodowej etiologii stwierdzonego zespołu cieśni w obrębie nadgarstków z uwagi na występujące u skarżącej pozazawodowe czynniki ryzyka, którymi są otyłość oraz hiperurykemia. W związku z powyższym, w ocenie organów, nie można przyjąć istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy charakterem wykonywanej pracy przez skarżącą i sposobem jej wykonywania a występującymi u niej objawami chorobowymi, który mógłby uzasadniać stwierdzenie choroby zawodowej. Tymczasem, zgodnie z wyrokiem WSA w Lublinie z dnia 21 grudnia 2006 r. "nie jest konieczne wykazanie związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy a chorobą pracownika, albowiem dla stwierdzenia takiej choroby, wymienionej w załączniku do rozporządzenia, wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na jej powstanie. Przy zbiegu okoliczności, które uniemożliwiają stwierdzenie, że to warunki pracy, a nie inne czynniki wywołały chorobę, wątpliwość taka musi być tłumaczona na korzyść pracownika - tzn. takie schorzenie należy uznać za chorobę zawodową" (sygn. III SA/Lu 406/06). W przedmiotowym stanie faktycznym mamy właśnie do czynienia z taką sytuacją. Opinie lekarskie co prawda w swych podsumowaniach kategorycznie wykluczają zawodowy charakter schorzenia, jednak tak naprawdę nie stwierdzają kategorycznie, że przyczyną schorzenia skarżącej były pozazawodowe czynniki. Zatem w świetle przedstawionych argumentów odnośnie ich niejednoznacznego charakteru, a także braku ich właściwej oceny przez organy administracji publicznej należy przyjąć, że w zaistniałym stanie faktycznym istnieją duże wątpliwości, które powinny były zostać wytłumaczone na korzyść skarżącej, zgodnie z art. 2352 Kodeksu pracy.

Ponadto, zgodnie z wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 14 lutego 2013 r. należy przyjąć, że "dla odmowy ustalenia istnienia choroby zawodowej konieczne jest więc ustalenie, że rodzaj wykonywanej pracy nie ma żadnego wpływu na powstanie i rozwój schorzenia" (sygn. III SA/Kr 482/12). Jednostki orzecznicze w żaden sposób nie uzasadniły w jaki sposób inne, współistniejące schorzenia skarżącej miałyby stanowić samoistny czynnik stwierdzonego u niej obustronnego zespołu cieśni nadgarstka. Biegli lekarze wskazali tylko potencjalną pozazawodową współprzyczynę rozwoju tego schorzenia, a skoro rodzaj wykonywanej pracy mógł nawet w pewnym tylko stopniu przyczynić się do jego powstania, to organ administracji publicznej był zobligowany do stwierdzenia choroby zawodowej.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie, z art. 2351 Kodeksu pracy wynika domniemanie istnienia związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a występującymi w środowisku pracy warunkami narażającymi na jej powstanie. Zgodnie z wyrokiem WSA w Kielcach z dnia 3 października 2013 r. "w razie ustalenia przez właściwego lekarza, że rodzaj rozpoznanej u pracownika choroby mieści się w wykazie, a pracownik świadczył pracę w warunkach narażenia zawodowego, które w świetle dostępnej wiedzy medycznej mogą tę chorobę wywołać, tak lekarz, jak i organy inspekcji sanitarnej obowiązane są uznać takie schorzenie za chorobę zawodową. Domniemanie to upada, jeżeli zebrany materiał dowodowy pozwala jednoznacznie lub z wysokim prawdopodobieństwem wykluczyć taki związek przyczynowo-skutkowy, to znaczy wskazać inną niż zawodowa etiologię choroby" (II SA/Ke 657/13). "Domniemanie to może być jednoznacznie wykluczone konkretnym dowodem, a nie przypuszczeniem" (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. III SA/Kr 222/12). Zatem jednoznaczność lub wysokie prawdopodobieństwo odnosi się tu do wykluczenia związku przyczynowo-skutkowego, a nie jego wykazania (co zdawałoby się wynika z literalnego brzmienia art. 2351 Kodeksu pracy). Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w ogóle pominął tę kwestię, pomimo że była ona przez stronę podnoszona. Wszystkie przesłanki wskazane w treści przytoczonego orzeczenia zostały spełnione w zaistniałym stanie faktycznym: zespół cieśni nadgarstka (rozpoznany przez obie jednostki orzecznicze u skarżącej) mieści się w wykazie chorób zawodowych, skarżąca świadczyła pracę w warunkach narażenia zawodowego (przez okres 12 lat), w świetle dostępnej wiedzy medycznej warunki, w jakich skarżąca działała mogą tę chorobę wywołać. W związku z powyższym nie tylko organy administracji, ale także biegli lekarze byli zobowiązani do uznania schorzenia skarżącej za chorobę zawodową.

Skarżąca kasacyjnie zauważyła, że WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 25 października 2012 r. stwierdził, że "istniejącego domniemania nie można obalić wyłącznie przez wymienienie czynnika pozazawodowego, bez dokonania przekonującej analizy medycznej w tym zakresie" (sygn. IV SA/GI 1520/11). W przedmiotowej sprawie, w orzeczeniach lekarskich zostało wykazane współistnienie czynników pozazawodowych, jednak samo ich wymienienie nie jest wystarczające do wzruszenia istniejącego domniemania. Nie dokonano bowiem merytorycznej i przekonującej analizy w zakresie wpływu tych czynników na rozwój schorzenia skarżącej. Ponadto, z obu orzeczeń lekarskich w sposób bezsporny wynika, że warunki pracy skarżącej stwarzały ryzyko powstania choroby zawodowej. Z uzasadnienia wyroku Sądu można wywieść, że poczynione w sprawie ustalenia pozwalają na udzielenie odpowiedzi twierdzącej odnośnie dwóch pierwszych kwestii, nie jest natomiast możliwe w ocenie Sądu jednoznaczne stwierdzenie, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. W świetle przytoczonych wyżej argumentów ponownie pełnomocnik wskazał, że bezsporność i wysokie prawdopodobieństwo dotyczy tu wykluczenia związku przyczynowo-skutkowego (który należy domniemywać), a nie wykazania, że schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia lub występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. To domniemanie może zostać dopiero obalone konkretnymi dowodami, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Organ nie skorzystał z prawa ustosunkowania się do zarzutów skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), która w niniejszej sprawie nie występuje. W związku z tym, że w skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa procesowego, ale również zarzut materialnoprawny, w pierwszej kolejności jej rozpoznanie należy rozpocząć od zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

Zarzuty procesowe skargi kasacyjnej, zmierzają do wykazania, że Sąd I instancji dokonał błędnej oceny okoliczności faktycznych ujawnionych w sprawie i błędnie uznał, że na podstawie zebranego materiału dowodowego brak było podstaw do stwierdzenia u skarżącej kasacyjne choroby zawodowej. Zdaniem strony skarżącej, zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał na dokonanie takiej oceny, przede wszystkim ze względu na nie dość jednoznaczne orzeczenia lekarskie.

Przedstawione zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.) nie posiadają usprawiedliwionych podstaw.

W ramach postępowania dowodowego poprzedzającego wydanie zaskarżonej do Sądu I instancji decyzji Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego uzyskane zostały orzeczenia lekarskie wydane po przeprowadzeniu badań skarżącej kasacyjnie w jednostkach orzeczniczych, o których mowa w § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367). Z § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia wynika, że właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317, z późn. zm.) zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3. Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia, lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Z orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] października 2012 r. wystawionego w Poradni Chorób Zawodowych Działu Orzeczniczo-Konsultacyjnego Małopolskiego Ośrodka Medycyny Pracy wynika, że nie znaleziono podstaw do rozpoznania u H.Ł. choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanego sposobem wykonywania pracy – obustronny zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu orzeczenia podano m.in., że ciśnienie w kanale nadgarstka pozostaje w ścisłym związku ze stanem napięcia mięśni i pozycją przedramienia, nadgarstka oraz palców. Seryjne (monotypowe, wielokrotnie powtarzalne) ruchy zginania i prostowania nadgarstka w ciągu dnia pracy, dodatkowo połączone z koniecznością zamykania dłoni lub chwytania narzędzia pracy palcami, używanie siły nacisku na narzędzia przez zginacze i prostownika palców powodują podwyższone ciśnienie w kanale nadgarstka. Wiedzie to do powstania ciasnoty w kanale i niedokrwienia nerwu pośrodkowego, wiodącego do powstania zespołu cieśni kanału nadgarstka. Następnie podano, że w ramach kompleksowej oceny narażenia środowiskowego, w której oceniano monotypowość ruchów roboczych – brano pod uwagę liczbę powtórzeń danych czynności oraz wielość sił rozwijanych przez mięśnie będące w trakcie pracy oraz stopień ograniczenia ruchowego. Ocena ta nie potwierdza, aby pracownik w trakcie czynności zawodowych wykonywał seryjne ruchy zginania i prostowania nadgarstków, powtarzane wielokrotnie w krótkich odstępach czasowych i które spełniałyby kryteria ruchów monotypowych. Wprawdzie wykonywane przez pracownika czynności na stanowisku pracy sprzątającej obciążały kończyny górne, jednak nie jest to równoznaczne z monotypią ruchów w zakresie stawów nadgarstkowych. Zgodnie z wiedzą medyczną, wtórny zespół cieśni nadgarstka może występować w zaburzeniach hormonalnych tarczycy, w cukrzycy, w reumatoidalnym zapaleniu stawów, w artropatiach, przy otyłości oraz wskutek zmian hormonalnych u kobiet (ciąża, stosowanie doustnej antykoncepcji, okres okołomenopauzalny). Stwierdzone u pacjentki schorzenia: nadwaga (wskaźnik BMI = 37,6), podwyższony poziom kwasu moczowego stanowią samoistny (niezawodowy) czynnik etiologiczny stwierdzonego schorzenia. Nie daje to podstaw do uznania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzanym u pacjentki praworęcznej obustronnym zespołem cieśni nadgarstka a sposobem wykonywania pracy.

W wyniku wniosku o przeprowadzenie ponownego badania, jednostka orzecznicza II stopnia, którą był Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu, w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] maja 2013 r. również stwierdziła brak podstaw do rozpoznania u H.Ł. choroby zawodowej. Uzasadniając wydane orzeczenie podano, że w trakcie obserwacji klinicznej przeanalizowano dostępną dokumentację lekarską pacjentki, w tym kartę oceny narażenia zawodowego, przeprowadzono konsultację neurologiczną i ortopedyczną. W wykonanym badaniu EMG stwierdzono zaawansowany zespół cieśni nadgarstka prawego i średnio zaawansowany nadgarstka lewego oraz cechy radikulopatii szyjnej. Natomiast w przedmiotowym badaniu neurologicznym uwagę zwróciło osłabienie odruchów głębokich w kończynach dolnych i ograniczenie ruchomości kręgosłupa szyjnego. Z analizy charakteru wykonywanych czynności zawodowych wynika, że wykonywane przez badaną czynności obciążały kończyny górne, jednak nie jest to równoznaczne z monotypią ruchów mogących stwarzać ryzyko rozwoju zespołu cieśni nadgarstka. Uwzględniając powyższe, a także biorąc pod uwagę dane odnośnie sposobu wykonywania czynności zawodowych i stopnia obciążenia kończyn górnych (duża różnorodność i zmienność w czasie czynności obciążających w różny sposób kończyny górne) oraz istniejące pozazawodowe czynniki ryzyka rozwoju zespołu cieśni nadgarstka (otyłość, stwierdzana w przeszłości hiperurykemia), a także wykazanie w badaniu neurologicznym obustronne zaburzenia w zakresie fali korzeniowej F w przebiegu radikulopatii szyjnej, nie znaleziono podstaw do rozpoznania u badanej bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni nadgarstka.

Na podstawie przedstawionych wyżej orzeczeń lekarskich, a w szczególności ich uzasadnień, Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że zaskarżona decyzja Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej jest zgodna z prawem. Wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie, orzeczenia lekarskie jednostek orzeczniczych obu instancji są jasne, precyzyjne w zakresie sformułowanych wniosków i przekonujące. Obie jednostki orzecznicze, uwzględniły charakter pracy wykonywanej przez skarżącą, stopień obciążenia kończyn górnych oraz dużą różnorodność i zmienność w czasie czynności obciążających kończyny górne i co za tym idzie brak seryjnych ruchów zginania i prostowania nadgarstków, powtarzanych wielokrotnie w krótkich odstępach czasowych, które spełniałyby kryteria ruchów monotypowych. Brak monotypowości ruchów roboczych, która polega na dużej liczbie powtórzeń danych czynności przy wielości sił rozwijanych przez mięśnie będące w trakcie pracy oraz stopniu ograniczenia ruchowego, uniemożliwiły przyjęcie, że zgłoszona przez stronę jednostka chorobowa – zespół cieśni nadgarstka – może być uznana za chorobę zawodową.

Nie ma racji skarżąca kasacyjnie zarzucając brak jednoznacznego wskazania w orzeczeniach lekarskich przyczyn zdiagnozowanej u niej jednostki chorobowej pod postacią obustronnego zespołu cieśnie w obrębie nadgarstka. W ramach postępowania prowadzonego w kierunku ustalenia podstaw do uznania danego schorzenia za chorobę zawodową jednostki orzecznicze nie mają obowiązku dochodzić i wskazywać innych, pozazawodowych, przyczyn ich powstania. Wyrażone przez skarżącą oczekiwanie w tym zakresie nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Tym niemniej, obie jednostki orzecznicze w niniejszej sprawie wskazując na niezawodową przyczynę stwierdzonego schorzenia, przywołały rozpoznanie u skarżącej szereg innych czynników etiologicznych tego schorzenia.

Za chybiony należy uznać również zarzut niewłaściwej oceny przez Sąd Wojewódzki zaskarżonej decyzji pod kątem materiału dowodowego wskazującego na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy charakterem i sposobem wykonywanej pracy przez skarżącą a występującymi u niej objawami chorobowymi. Skarżąca kasacyjnie nie podważyła przy tym skutecznie, że wykonywanie takiego rodzaju i różnorodnego zakresu prac porządkowych jak: odśnieżanie, mycie podłóg, wycieranie biurek, szafek, parapetów, odkurzanie, charakteryzuje się monotypowością, a więc wielokrotnie powtarzającym się, w krótkich odstępach czasu, obciążeniem tych samych grup mięśni, niepozwalającym na rozkurczenie mięśni, co powoduje ich szybkie zmęczenie. Dotyczy to w szczególności prac silnie zmechanizowanych, np. przy taśmie produkcyjnej, czy obsłudze automatów. Subiektywne przekonanie skarżącej o przyczynie powstałej u niej choroby cieśni nadgarstka nie jest wystarczające do uznania, że wydane w sprawie decyzje przez organy inspekcji sanitarnej są niezgodne z prawem.

Jak wielokrotnie podkreślano w judykaturze, orzeczenie jednostki orzeczniczej ma walor opinii biegłego, a zatem jeśli jest wewnętrznie spójne, opiera się na całokształcie zebranego materiału dowodowego i zawiera uzasadnienie niebudzące wątpliwości, to wiąże organ inspekcji sanitarnej właściwy do wydania decyzji w tym sensie, że organ ten nie ma podstaw do dokonania oceny odmiennej od tej, która wynika z orzeczenia jednostki orzeczniczej (por. wyrok NSA z dnia 11 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 800/11, wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II OSK 958/14, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 131/16).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, prawidłowo Sąd I instancji uznał, iż organy nie miały podstaw do poddania w wątpliwość orzeczeń lekarskich wydanych przez uprawnione jednostki orzecznicze i nie naruszyły przepisów postępowania, tj. art. 7 K.p.a., art. 77 K.p.a. i art. 84 K.p.a. oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

Zarzut naruszenia prawa materialnego, który polegać miałby na niewłaściwym zastosowaniu art. 2351 oraz art. 2352 Kodeksu pracy skutkującego błędnym przyjęciem braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy charakterem i sposobem wykonywanej pracy przez skarżącą a występującymi u niej objawami chorobowymi również jest nieusprawiedliwiony. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczania poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Błędne zastosowanie przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1360/15). Wobec tego, że skarżąca nie podważyła skutecznie przyjętych przez Sąd I instancji okoliczności faktycznych sprawy, zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego jest zarzutem bezpodstawnym.

Nie zasługiwał na uwzględnienie również zarzut niewłaściwego zastosowania ww. przepisów Kodeksu pracy polegającego na braku obligatoryjnego przyjęcia domniemania prawnego istnienia związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a występującymi w środowisku pracy warunkami narażającymi na jej powstanie. Skoro w ramach prowadzonego postępowania nie wykazano, choć zdaje się to sugerować skarżąca kasacyjnie, istnienia narażenia zawodowego o charakterze mogącym odpowiadać za wystąpienie u skarżącej choroby zawodowej przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: obustronnego zespół cieśni w obrębie nadgarstka, to domniemanie związku przyczynowego jednostki chorobowej potwierdzonej u skarżącej, która znajduje się w katalogu chorób zawodowych, ze sposobem wykonywania pracy zostało obalone. Oznacza to, że przedstawiony zarzut, poparty przy tym argumentacją odwołującą się do wyroków sądów wydanych w odmiennych stanach faktycznych, jest chybiony.

Za niezrozumiały należy uznać zawarty w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzut kwestionujący sposób sporządzenia uzasadnienia objętego skargą kasacyjną wyroku (pkt 11), pomimo że nie został on wyszczególniony w petitum skargi kasacyjnej, a który polegać miał na bezkrytycznym przyjęciu ustaleń organów przy braku odniesienia się do zarzutów wskazanych w skardze, co w ocenie autora skargi kasacyjnej stoi w sprzeczności z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, w szczególności z art. 7 i art. 77 K.p.a. Wyjaśnić należy, że sądy administracyjne przy podejmowaniu rozstrzygnięć nie stosują przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z tym nie mogło dojść do naruszenia przez Sąd Wojewódzki wymienionych art. 7 i art. 77 K.p.a. Wymogi jakie powinno spełniać uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego określone są w art. 141 § 4 P.p.s.a. Zarzutu naruszenie tego przepisu i jego ewentualnego wpływu na wynik sprawy w skardze kasacyjnej jednak nie wskazano. Tym niemniej również w zakresie próby podważenia prawidłowości sporządzenia uzasadnienia wyroku Sądu I instancji należało uznać ją niezasadną. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego spełnia podstawowe warunki wynikające z art. 141 § 4 P.p.s.a., tj. zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie z odwołaniem się do konkretnych źródeł dowodowych.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że zarzuty skargi kasacyjnej nie są usprawiedliwione, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Do rozpoznania wniosku o przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kasacyjnie kosztów niepłaconej pomocy prawnej przyznanej w ramach prawa pomocy właściwym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.