Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1624/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art.7, 8, 9, 77 par.1, 80, 107 par.3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Maria Werpachowska, Andrzej Góraj (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Wiechowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi małoletnich A. K. i N. K. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] maja 2016 r.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2016 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku z dnia 22 października 2015 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci: A. i N. K., postanowił,

na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.), odmówić przyznania świadczenia.

W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej.

Organ ustalił, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że udokumentowano 24 lata, 5 miesięcy i 4 dni łącznych okresów ubezpieczenia ojca dzieci, który stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 55 lat.

Jednakże w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy ojca dzieci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano tylko 6 miesięcy i 23 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych.

Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 1982-1984, 2002-2003, 2008-2015 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia ani innej działalności popartej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Po rozpatrzeniu wniosku z dnia 8 czerwca 2016 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu K.K. dla małoletnich dzieci A. i N. K., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lipca 2016 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] maja 2016 r., znak [...].

W uzasadnieniu ponownie organ przytoczył treść art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 887), zgodnie z którym przyznanie świadczenia jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:

- jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,

- nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Powołany wyżej art. 83 może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach.

Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny po osobie zmarłej (por. wyrok WSA z 29.05.2007 r., sygn. akt II SA/Wa 460/07).

W sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.

Podkreślił, iż za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r. o sygn. akt II SA 306/00, niepubl.), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby (por. wyrok WSA z dnia 18.08.2015 r., sygn. akt II SA/Wa 526/15). Niespełnienie przez ojca dzieci powyższego warunku powoduje, że nie można skutecznie domagać się renty rodzinnej w drodze wyjątku, jako że prawo do tego świadczenia jest pochodną prawa przysługującego ubezpieczonemu (por. wyrok NSA z dnia 11.09.2001 r., sygn. akt II SA 1717/01).

Organ podniósł, że z akt sprawy wynika, iż w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy ojca dzieci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 6 miesięcy i 23 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych.

Organ wyjaśnił, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności (por. wyrok WSA z dnia 06.11.2007 r., sygn. akt II SA/Wa 1056/07).

Z przedłożonej dokumentacji wynika, iż w okresach: od 01.06.1982 r. do 05.03.1984 r., od 21.05.2002 r. do 24.07.2003 r. i od 04.09.2008 r. do 07.06.2015 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy ojciec dzieci nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec ojca dzieci w wyżej wymienionych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...].01.2008 r. stwierdził, że ojciec dzieci był całkowicie niezdolny do pracy od 31.10.2007 r. do 31.08.2008 r. i orzeczeniem z dnia 25.11.2008 r., że ww. był częściowo niezdolny do pracy od 01.09.2008 r. do 30.11.2009 r. Ponadto komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...].03.2016 r. ustaliła, iż ojciec dzieci był trwale całkowicie niezdolny do pracy od 07.06.2015 r.

Z akt sprawy wynika nadto, iż orzeczeniem z dnia [...].07.2014 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. zaliczył ojca dzieci do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od 29.06.2009 r. lecz powyższe orzeczenie nie służy do celów rentowych.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż w miejscu zamieszkania ojca dzieci znajdowało się 8 zakładów pracy chronionej, w których ww. mógł podjąć zatrudnienie, posiadając umiarkowany stopień niepełnosprawności.

Częściowa niezdolność do pracy i ustalony stopień niepełnosprawności oraz podnoszone we wniosku schorzenia mogły ograniczać szanse na rynku pracy ojca dzieci, ale nie uniemożliwiały całkowicie podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Organ nadmienił, że podnoszona sama trudna sytuacja panująca na rynku pracy, jak również długotrwały stan bezrobocia bez wykazanej aktywności zmierzającej do zmiany tej sytuacji nie ma charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ustawy, co potwierdza ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych. Odmienna interpretacja prowadziłaby bowiem do przyznawania świadczenia w drodze wyjątku jako swoistej rekompensaty wszystkim osobom, które niezależnie od przyczyn braku zatrudnienia, nie wypracowały odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego. Formalna rejestracja w urzędzie pracy świadczy tylko o spełnieniu przez daną osobę przesłanek do przyznania statusu bezrobotnego. Aby ewentualnie można było uznać bezrobocie za szczególną okoliczność określoną w art. 83 powyższej ustawy, należałoby wykazać aktywność w poszukiwaniu pracy, sama rejestracja o takiej aktywności nie przesądza (por. wyrok WSA z dnia 19.04.2005 r., sygn. akt II SA/Wa 2345/04, wyrok WSA z dnia 06.05.2010 r., sygn. akt II SA/Wa 2073/09 i wyrok WSA z dnia 18.08.2011 r., sygn. akt II SA/Wa 724/11).

W ocenie organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na uznanie, że niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym przez ojca dzieci spowodowane było wystąpieniem szczególnych okoliczności.

Jednocześnie organ dodał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

Od powyższego rozstrzygnięcia strona inicjująca postępowanie wywiodła skargę do tutejszego Sądu, zarzucając organowi naruszenie:

1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.),

2) art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 487 ze zm.), które miało wpływ na wynik sprawy.

Na tych podstawach wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji,

2. zwrot kosztów postępowania poprzez zasądzenie ich od Organu administracyjnego na moją rzecz,

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że ocena okoliczności niniejszej sprawy nie została dokonana wszechstronnie. W szczególności Prezes ZUS niesłusznie pominął długi staż ubezpieczeniowy ojca dzieci, skupiając się wyłącznie na niespełnieniu przez ojca dzieci warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym i zbyt surowo oceniając przyczyny takiego stanu rzeczy, tj. jako niemające wyjątkowości.

Prezes ZUS pominął, że w ciągu 55 lat życia ojciec dzieci:

1) wypracował 24 lata, 5 miesięcy i 4 dni łącznych okresów ubezpieczenia składkowych i nieskładkowych, co powinno przeważać nad okolicznością, że w ostatnim 10-leciu przed dniem jego śmierci udokumentowano tylko 6 miesięcy i 23 dni okresów składowych nie może ważyć na wyniku tej sprawy; skoro bowiem z biegiem lat stan zdrowia ojca dzieci stale się pogarszał, to niejako oczywistym i naturalnym jest coraz mniejsza jego aktywność zawodowa; Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 23 marca 2006 r. sygn. akt I UZP 5/05 jednoznacznie stwierdził że "Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy (art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 tej ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskladkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy";

2) ponad 8 lat przed śmiercią został uznany za osobę niepełnosprawną i w tym czasie cierpiał na liczne dolegliwości neurologiczne i psychiczne, narządu ruchu, itd. wynikające z akt sprawy i wskazane we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku; schorzenia te były na tyle poważne, że pod koniec życia ojciec dzieci nie opuszczał domu; powaga i rodzaj tych schorzeń, zwłaszcza schorzenia psychologiczne, nie pozwalały ojcu dzieci racjonalnie i przewidująco pokierować swym postępowaniem poprzez wcześniejsze starania o stwierdzenie niezdolności do pracy i orzeczenie niepełnosprawności. Wbrew ocenie Prezesa ZUS szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia wykluczające aktywność zawodową, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które daną osobę czynią nieatrakcyjną na rynku pracy i pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców, powodujące to, że osoba formalnie zdolna do pracy faktycznie nie jest zdolna do pracy z uwagi na stan zdrowia i jej stan zdrowia w poszukiwaniu i wykonywaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową; ojciec dzieci pracował dorywczo bez ubezpieczenia u kolegi jeszcze kilka miesięcy przed śmiercią; jednak był niedyspozycyjny, czuł się źle i źle wykonywał pracę, często odmawiał jej wykonania z powodu stanu zdrowia, po powrocie z pracy musiał spędzić 3 dni w łóżku,

3) taki stan zdrowia wpływał również na to, że ojciec dzieci był niezaradny i to aby starał się o rentę lub orzeczenie o niepełnosprawności wymagało namówienia, kierowania i pomagania z mojej strony,

4) ojciec dzieci starał się o rentę z tytułu niezdolności do pracy, miał orzeczenie o niezdolności do pracy, jednak świadczenia tego nie otrzymał ponieważ brakło mu ok. 2-3 miesięcy ubezpieczenia,

5) w okresie od 2003 roku do 2005 roku ojciec dzieci sprawował opiekę nad starszym synem.

Rodzaj schorzeń ojca dzieci bardzo utrudniał mu znalezienie i wykonywanie pracy: w 2010 roku, gdy urodziła się mu córka zaczęły się problemy z jego zdrowiem, także psychiczne, w tym depresja i uzależnienia. Ten stan w okresie roku przed śmiercią uniemożliwiał zarówno podjęcie, jak i wykonywanie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym.

Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa.

Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ w sposób prawidłowy dokonał subsumcji art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do stanu faktycznego niniejszej sprawy.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymagała okoliczność, iż konstrukcja art. 83 ust. 1 u.e.r. wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Z art. 124 u.e.r. wynika, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Oznacza to, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest związany regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 K.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.). Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 K.p.a.). Musi także w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a.

W rozpoznawanej sprawie uznać należało, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił ww. regułom postępowania, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego. Przesłanki, o których mowa w art. 83 ust. 1 u.e.r., nie zostały bowiem należycie zbadane i rozważone. Organ podejmując rozstrzygnięcia oparł się na stwierdzeniu braku szczególnych okoliczności, których wystąpienie mogłoby usprawiedliwiać niewypracowanie przez zmarłego wymaganego stażu ubezpieczeniowego przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, nie dokonał jednak analizy i nie wyjaśnił wszystkich aspektów sprawy.

W orzecznictwie przyjmuje się, iż za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 u.e.r. uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczające aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2000 r. o sygn. akt II SA 306/00), przy czym zdarzenie to bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Prawodawca posługując się zwrotem "szczególnych okoliczności", daje organowi pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tym kątem, co podkreśla cel omawianej regulacji. Nie chodzi tu jednak o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. Podkreślić należy, iż szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców. Przepis art. 83 ust. 1 u.e.r. nie może być interpretowany jedynie w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku i ma istnieć w chwili ubiegania się o to świadczenie (co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie), natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi przecież możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2003 r. o sygn. akt II SA 3594/02, LEX nr 142639 ; wyrok NSA z 5 stycznia 2017r. sygn. akt I OSK 2536/16).

Z akt sprawy wynika, iż lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...].01.2008 r. stwierdził, że ojciec dzieci był całkowicie niezdolny do pracy od 31.10.2007 r. do 31.08.2008 r. i orzeczeniem z dnia [...].11.2008 r., że ww. był częściowo niezdolny do pracy od 01.09.2008 r. do 30.11.2009 r. Ponadto komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...].03.2016 r. ustaliła, iż ojciec dzieci był trwale całkowicie niezdolny do pracy od 07.06.2015.

Biorąc powyższe pod uwagę jako zasadna jawiła się teza, iż organ nie rozważył sytuacji zdrowotnej zmarłego w kontekście okoliczności, które mogły wpływać na jego aktywność zawodową. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych okoliczności tej w ogóle nie uwzględnił i nie ocenił w kategoriach szczególnych okoliczności. W szczególności nie wyjaśnił, jak długo rozwijała się choroba ubezpieczonego, która w konsekwencji doprowadziła do jego całkowitej niezdolności do pracy. W rozpoznawanej sprawie – jak wyżej wskazano w odniesieniu do pojęcia "szczególnych okoliczności" – jest to bardzo istotne, gdyż to stan zdrowia ubezpieczonego wpłynął na niemożność uzyskania przez niego świadczenia w trybie zwykłym, a tym samym może wskazywać na istnienie szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 u.e.r. Żaden przepis tej ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone indywidualnie, tym bardziej wobec faktu, iż w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania u ubezpieczonego całkowitej niezdolności do pracy, na 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udokumentował posiadanie prawie 7 miesięcy okresów składkowych. Fakt braku podlegania dłuższemu ubezpieczeniu może wskazywać na obiektywnie istniejące przyczyny, niezależne od jego woli, udaremniające możliwość przepracowania wymaganego okresu w ostatnim dziesięcioleciu, a tym samym na istnienie szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 u.e.r., wskutek których nie spełnił on wymagań warunkujących uzyskanie prawa do renty na zasadach ogólnych. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, podany wyżej okres ubezpieczenia jest okresem znaczącym, wobec wymaganych w art. 58 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 u.e.r. 5 lat. Nie można zatem wykluczyć, że gdyby stan zdrowia zmarłego nie uległ pogorszeniu, to okres jego ubezpieczenia byłby dłuższy i pozwoliłby na wypracowanie w przyszłości świadczenia ubezpieczeniowego w trybie zwykłym.

Tutejszy Sąd Administracyjny nie podziela ponadto stanowiska organu, że okres opłacania przez ubezpieczonego składek na ubezpieczenie społeczne jest nieadekwatnie krótki w stosunku do jego wieku. Zmarły w dacie orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy, miał 55 lat i legitymował się prawie 25-letnim okresem ubezpieczeni.

W związku z powyższym, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).

Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany do tego, aby uwzględniając stanowisko zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu, dokonać wszechstronnej oceny całokształtu sprawy.