Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1851/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2015 poz 748
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędziowie WSA Danuta Kania (spr.), Piotr Borowiecki, Protokolant specjalista Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi małoletniego F.F. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M.Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] odmawiającą przyznania małoletniemu F. F. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu W. F.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS podniósł, iż po rozpatrzeniu wniosku M. Z. - przedstawicielki ustawowej małoletniego, nie stwierdził podstaw do przyznania wymienionemu renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 748 ze zm.).

Organ wskazał, że na przestrzeni 53 lat życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy ojciec dziecka posiadał łącznie 10 lat, 8 miesięcy i 8 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku, należy brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania częściowej niezdolności do pracy ojca dziecka zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano 1 rok, 7 miesięcy i 7 dni tych okresów.

Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec ojca dziecka w okresach licznych przerw w ubezpieczeniu nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Prezes ZUS wskazał także, że Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] maja 2015 r. ustaliła, iż ojciec dziecka był częściowo niezdolny do pracy od dnia [...] lipca 2004 r. do dnia [...] października 2011 r. i całkowicie niezdolny do pracy od dnia [...] października 2011 r. Ustalona w powyższym okresie częściowa niezdolność do pracy mogła ograniczać jego szanse na rynku pracy, ale nie uniemożliwiała całkowicie podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Organ dodał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym włącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] września 2015 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez M. Z. - przedstawicielkę ustawową małoletniego - do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Uznając zaskarżoną decyzję za krzywdzącą skarżąca podniosła m.in., iż ojciec dziecka – W. F. urodził się z wadami wrodzonymi i w młodym wieku przeszedł liczne ciężkie choroby. Podczas zatrudnienia na umowę "śmieciową" w hurtowni ze środkami chemicznymi uległ silnemu zatruciu. Od dnia [...] lipca 2004 r. stał się częściowo niezdolny do pracy i jego stan zdrowia stale się pogarszał. Był wielokrotnie hospitalizowany ([...] wypisów szpitalnych). Cierpiał na [...], przebył [...] zawały, miał problemy z chodzeniem i to właśnie te przyczyny zdrowotne legły u podstaw niezawinionego niepodejmowania zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 1841/15 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] września 2015 r. Wyrok ten stał się prawomocny od dnia 1 lipca 2016 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organ odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku, opierając decyzję na braku przesłanki szczególnych okoliczności w uzyskaniu uprawnienia do świadczenia w "zwykłym" trybie. Ponadto wskazał na krótki i nieadekwatny do wieku staż ubezpieczeniowy zmarłego ojca małoletniego. Stanowisko organu w tym względzie, zdaniem Sądu, nie znajduje oparcia w treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd zaznaczył, iż kwestią zasadniczą, której organ dostatecznie nie wyjaśnił, są powody niespełnienia przez ojca małoletniego dziecka wymagań uprawniających do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie oraz ocena, czy nie nastąpiło to wskutek szczególnych okoliczności. Trafne jest stanowisko organu, że okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ww. ustawy, nie jest samo istnienie choroby czy schorzenia. Zwłaszcza w sytuacji, w której brak jest orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, można przyjąć, że osoba jest zdolna do podjęcia zatrudnienia. Częściowa zaś niezdolność do pracy jedynie ogranicza tę możliwość, ale jej nie wyklucza. Jednakże zasady tej nie można generalizować, lecz każdorazowo zbadać na tle konkretnego stanu faktycznego sprawy.

Niekwestionowanym w sprawie jest fakt, iż W. F. cierpiał na liczne przewlekłe choroby. Z karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...] września 2014r. w pozycji 1. "Rozpoznanie" stwierdzono u wymienionego: [...]. Z karty "Stan sprawy do rozpatrzenia wniosku ..." ZUS [...] Oddział w [...] z dnia [...] marca 2015 r. wynika, iż do dnia [...] października 2003r. wymieniony wykazywał aktywność zawodową, z czego ostanie 4 miesiące przebywał na zasiłku chorobowym. Od dnia [...] lipca 2004 r. ojciec małoletniego został uznany za częściowo niezdolnego do pracy. Z wydruku analizy raportu konta ubezpieczonego W. F. wynika zaś, iż w okresie od dnia [...] października 2004 r. do dnia [...] stycznia 2012 r. OPS [...] opłacał składki ubezpieczeniowe. Powyższe pozwala przyjąć twierdzenia matki małoletniego za niepozbawione podstaw. Od 2004 r. stale nasilające się choroby przewlekłe, korzystanie w tym czasie z pomocy społecznej, mogą wskazywać na okoliczności, które stały na przeszkodzie w pozyskaniu pracy zarobkowej. Z akt sprawy nie wynika nawet aby organ badał, czy ojciec małoletniego od 2004 r. poszukiwał pracy, czy też choćby rejestrował się jako osoba bezrobotna w ww. okresie.

Sąd wskazał, iż organ w żaden sposób nie odniósł się do tych wyjaśnień, nie przeprowadził dodatkowych dowodów, nie zażądał dodatkowych dokumentów, chociaż istotne w sprawie jest, czy W. F. miał rzeczywiście możliwość wykonywania pracy z uwagi na dolegliwości chorobowe przed orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy. Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę choćby przebieg zatrudnienia wymienionego i wskazane powyżej okoliczności, nie można wykluczyć, iż przerwy w zatrudnieniu mogły być spowodowane jakimiś szczególnymi okolicznościami. Zaprzestanie pracy zarobkowej przez wymienionego spowodowane było chorobą, bowiem w ostatnim okresie zatrudnienia korzystał on z zasiłku chorobowego.

W konkluzji Sąd stwierdził, że Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa, poprzez niedokładne wyjaśnienie, rozpatrzenie i ocenę stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów, organ winien ponownie dokonać oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również uzupełnić go i rozstrzygnąć, czy w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności uzasadniająca przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2015 r.

Organ ponownie wskazał, że z akt sprawy wynika, że na przestrzeni 53 lat życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, zmarły ojciec dziecka posiadał łącznie 10 lat, 8 miesięcy i 8 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania częściowej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano 1 rok, 7 miesięcy i 7 dni tych okresów.

Z przedłożonej dokumentacji wynika, że w okresach: od [...] czerwca 1982 r. do [...] marca 1987 r., od [...] grudnia 1991 r. do [...] lipca 1995 r., od [...] października 1995 r. do [...] maja 2001 r., od [...] października 2001 r. do [...] listopada 2002 r. i od [...] listopada 2003r. do [...] października 2011 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy zmarłego ojca dziecka nie udokumentowano zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec ojca dziecka w wyżej wymienionych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Prezes ZUS zaznaczył, że Komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] maja 2015 r. ustaliła, że ojciec dziecka był częściowo niezdolny do pracy od dnia [...] lipca 2004r. do dnia [...] października 2011 r. i całkowicie niezdolny do pracy od dnia [...] października 2011 r.

Ponadto Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczeniem z dnia [...] września 2007 r. zaliczył ojca dziecka do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności - od dnia [...] lipca 2004 r., zaś orzeczeniem z dnia [...] lutego 2012 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności - od dnia [...] stycznia 2012 r.

Prezes ZUS wskazał, że orzeczona częściowa niezdolność do pracy i występujące schorzenia mogły ograniczać szanse ojca dziecka na rynku pracy, ale nie uniemożliwiały całkowicie podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Z dokumentacji medycznej wynika, że przebywał on w szpitalu z powodu choroby [...] w 1995 r., a następnie dopiero w 2004 r.

Organ zauważył również, że w wyniku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż w miejscu zamieszkania zmarłego ojca dziecka znajdowało się 75 zakładów pracy chronionej, w których ww. mógł podjąć zatrudnienie, posiadając umiarkowany, a dopiero od 2012 r. znaczny stopień niepełnosprawności ustalony przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy.

Stopa bezrobocia w miejscu zamieszkania ojca dziecka w okresach przerw w ubezpieczeniu wynosiła od 1,9 % do 6,2 % i była niższa od stopy bezrobocia w skali kraju wynoszącej od 9,5 % do 19 %.

Zdaniem organu, powyższe ustalenia nie dają podstaw do przyjęcia, że niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym przez ojca małoletniego dziecka spowodowane było wystąpieniem szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Końcowo Prezes ZUS wskazał, iż ze złożonego przez przedstawicielkę ustawową małoletniego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej wynika, że osiąga ona dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Na jedną osobę w rodzinie przypada zatem kwota [...] zł brutto miesięcznie, co nie pozwala na uznanie, że małoletni pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie jest zdefiniowane w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednak zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych w celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2016 r. wynosi 882,56 zł. Jakkolwiek wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych małoletniego, jednakże trudno uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2016 r. pełnomocnik przedstawicielki ustawowej małoletniego F. F. – I. M. podniosła, iż zaskarżona decyzja została podpisana przez Wicedyrektora Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych ZUS E. N., nie zaś przez Prezesa ZUS.

Wskazała również, że jest matką zmarłego W. F., który cierpiał na wiele ciężkich chorób. Podkreśliła, że sytuacja materialna małoletniego jest bardzo trudna i wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Obecna na rozprawie pełnomocnik – I. M. złożyła do akt sprawy dokumentację medyczną dotyczącą małoletniego oraz jego matki – M. Z. Podniosła, iż małoletni wymaga troskliwej opieki. Wyjaśniła jednocześnie, że jego matka prowadzi działalność gospodarczą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 780 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Zgodnie z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2016 r. nie narusza prawa w stopniu kwalifikującym do eliminacji z obrotu prawnego.

Zaznaczyć należy, że ww. decyzja została wydana w następstwie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 1841/15. Sąd, badając legalność rozstrzygnięcia Prezesa ZUS z dnia [...] września 2015 r. nr [...] stwierdził, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą.

Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2101/11, publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W wyniku wydania wyroku o charakterze kasacyjnym sprawa wraca do stadium postępowania przed organem administracyjnym. Oznacza to obowiązek powtórnego rozpoznania tej sprawy przez organ i wydania aktu administracyjnego z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w wyroku, przy czym zarówno organ, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie obowiązane są zastosować się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w uzasadnieniu wyroku. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma bowiem charakter bezwzględnie obowiązujący. Bez ścisłego jego stosowania trudno byłoby zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji (por. wyrok NSA z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97; wyrok NSA z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, publ. LEX 745376).

Zaznaczyć należy, że ocena prawna zawarta w wyroku traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, czyniącej pogląd sądu nieaktualnym, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

W niniejszej sprawie stan prawny nie uległ zmianie, nie doszło również do eliminacji z obrotu prawnego ww. wyroku Sądu z dnia 28 kwietnia 2016 r., który stał się prawomocny od dnia 1 lipca 2016 r.

Oznacza to, że ocena legalności zaskarżonej decyzji oraz trafności podniesionych w skardze zarzutów odbywać się będzie poprzez pryzmat oceny prawnej wyrażonej w wyroku Sądu oraz pod kątem oceny realizacji wskazań co do dalszego postępowania zawartych w jego uzasadnieniu.

Przypomnieć należy, że motywując rozstrzygnięcie z dnia 28 kwietnia 2016 r. Sąd stwierdził, iż okoliczności faktyczne sprawy nie zostały przez organ dostatecznie wyjaśnione w kontekście przesłanki "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. O ile bowiem trafne jest stanowisko organu, że okolicznością szczególną nie jest samo istnienie choroby czy schorzenia, zwłaszcza w sytuacji, gdy brak jest orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, o tyle zasady tej nie można generalizować, lecz należy ją każdorazowo zbadać na tle konkretnego stanu faktycznego.

Sąd zauważył, iż od dnia [...] lipca 2004 r. zmarły W. F. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy, przy czym do dnia [...] października 2003 r. wykazywał aktywność zawodową. Zaprzestanie pracy zarobkowej było spowodowane złym stanem zdrowia, bowiem w ostatnim okresie zatrudnienia wymieniony korzystał z zasiłku chorobowego. Całkowita niezdolność do pracy została orzeczona względem ojca dziecka od dnia [...] października 2011 r. Stale nasilające się choroby przewlekłe, a także korzystanie z pomocy społecznej, mogą wskazywać na okoliczności, które stały na przeszkodzie w pozyskaniu pracy zarobkowej. Kwestie te nie zostały przez organ należycie zbadane, a zwłaszcza to, czy W. F. miał możliwość wykonywania pracy z uwagi na dolegliwości chorobowe przed orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy.

Sąd wskazał, iż organ będzie zobowiązany dokonać ponownej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, ewentualnie uzupełnić go i rozstrzygnąć, czy w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności uzasadniająca przyznanie wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

Oceniając zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2016 r., stwierdzić należy, że organ zastosował się do oceny prawnej i wskazań Sądu co do dalszego postępowania - stosownie do art. 153 p.p.s.a.

W wyniku przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego organ stwierdził na podstawie orzeczenia Komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] maja 2015 r., że częściowa niezdolność do pracy zmarłego W. F. istniała od dnia [...] lipca 2004 r. do dnia [...] października 2011 r., a następnie od dnia [...] października 2011 r. przeszła w niezdolność całkowitą. Częściowa niezdolność do pracy powstała na 20 miesięcy po ustaniu ubezpieczenia. W okresie 10 lat przed datą częściowej niezdolności do pracy wobec wymienionego udokumentowano tylko 1 rok, 7 miesięcy i 7 dni okresów składkowych i nieskładkowych zamiast 5 lat tych okresów wymaganych do uzyskania świadczenia rentowego w zwykłym trybie.

W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ nie potwierdził istnienia poważnych schorzeń, które mogły mieć wpływ na zdolność wymienionego do pracy przed majem 2004 r., tj. przed okresem hospitalizacji z powodu zawału serca. Przed tą datą, jak zauważył organ, W. F. jedynie jednokrotnie, krótkotrwale przebywał w szpitalu w 1995 r., jednakże okoliczność ta nie stanowiła podstawy do uznania, że już wówczas istniała niezdolność do pracy, poza krótkotrwałą, wynikającą z wystawionego wówczas zwolnienia lekarskiego.

Organ stwierdził również, że ojciec małoletniego F. F. został od dnia [...] lipca 2004 r. zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] września 2007 r.), a dopiero od dnia [...] stycznia 2012 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności (orzeczenie z dnia [...] lutego 2012 r.).

Organ ustalił również, że w miejscu zamieszkania zmarłego ojca małoletniego ([...]) znajdowało się 75 zakładów pracy chronionej, w których wymieniony mógł podjąć zatrudnienie posiadając umiarkowany, a następnie znaczny stopień niepełnosprawności. Stopa bezrobocia w miejscu zamieszkania w okresach przerw w ubezpieczeniu wynosiła 1,9% d 6,2% i była kilkakrotnie niższa od stopy bezrobocia w skali kraju, która wynosiła od 9,5% do 19%. Nie można zatem zaprzeczyć, że zmarły, miał obiektywne możliwości poszukiwania pracy także w placówkach pracy chronionej, przy czym z akt sprawy wynika, że wykazywał on aktywność w celu poszukiwania legalnego zatrudnienia wyłącznie w latach 2000 - 2003 (uprzednio jeszcze na przełomie lipca i sierpnia 1996 r.), kiedy to był okresowo zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Organ nie stwierdził, aby zmarły ojciec małoletniego podejmował jakiekolwiek starania o legalne zatrudnienie od stycznia 2003 r. Nie miał zatem podstaw do przyjęcia, że wymieniony był rzeczywiście zainteresowany poszukiwaniem pracy.

Organ, w celu uzupełnienia materiału dowodowego, zwrócił się do przedstawicielki ustawowej małoletniego – M. Z. o dokonanie aktualizacji oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej. Jednocześnie zwrócił się do wymienionej o informacje dotyczące rejestracji zmarłego w powiatowym urzędzie pracy jako osoby bezrobotnej, poszukiwania przez niego pracy również w zakładach pracy chronionej. Udzielona odpowiedź, w której akcentowany był przede wszystkim zły stan zdrowia zmarłego, nie dostarczyła nowych danych, które mogłyby mieć wpływ na przyjęcie odmiennych ustaleń w kwestii możliwości podejmowania przez niego zatrudnienia przed datą ustalenia częściowej niezdolności do pracy. Organ nie potwierdził żadnego, dodatkowego okresu ubezpieczenia W. F. po październiku 2003 r., a wymieniona nie wskazała na żadne okoliczności, które umożliwiłyby identyfikację ewentualnych pracodawców.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż organ zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z powodu których zmarły ojciec małoletniego nie wypracował świadczenia rentowego w zwykłym trybie. Już przed datą powstania częściowej niezdolności do pracy istniały długoletnie przerwy w ubezpieczeniu, przy czym w tych okresach nie stwierdzono istnienia szczególnych okoliczności, a więc zdarzeń o charakterze nadzwyczajnym, niezależnym od woli ubezpieczonego, które uniemożliwiały podejmowanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Również, jak zasadnie przyjął organ, częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała, lecz mogła jedynie ograniczać, aktywność zawodową ojca małoletniego, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę równoległe orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (do 2012 r.), wskazujące na możliwość zatrudnienia na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności, oraz liczbę zakładów pracy chronionej w jego miejscu zamieszkania.

Do powyższych konkluzji, co należy zaznaczyć, organ doszedł w następstwie uzupełnienia materiału dowodowego i ponownej jego oceny stosowanie do zaleceń Sądu poczynionych w wyroku z dnia 28 kwietnia 2016 r. i obowiązków wynikających z art. 153 p.p.s.a.

Niezależnie od powyższego, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ wziął również pod uwagę zmianę istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych już po wydaniu ww. wyroku Sądu.

Mianowicie organ stwierdził, iż w dacie wydania rozstrzygnięcia nie została spełniona przesłanka "braku niezbędnych środków utrzymania" względem małoletniego F. F. Z akt sprawy wynika bowiem, że matka małoletniego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochód w kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Na jedną osobę w gospodarstwie domowym przypada zatem kwota [...] zł brutto miesięcznie, która jest wyższa od najniższej emerytury kształtującej się od dnia 1 marca 2016 r. w wysokości 882,56 zł brutto (Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2016 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent - M.P. z 2016 r., poz. 168). Nadmienić należy, że na datę wydania decyzji z dnia [...] września 2015 r. - uchylonej przez Sąd ww. prawomocnym wyrokiem - omawiana przesłanka była spełniona, bowiem wówczas 2 - osobowa rodzina małoletniego nie posiadała żadnego dochodu.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zawierają definicji "niezbędnych środków utrzymania". Zachodziła zatem konieczność wypracowania przez organy administracji oraz judykaturę sposobu rozumienia tego pojęcia. Zgodzić należy się z organem, że metodą jego wyjaśnienia może być odniesienie do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Uzasadnione jest bowiem twierdzenie, że najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Przy czym chodzi tutaj jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Odniesienie takie jak wyżej stanowi więc obiektywny miernik spełnienia przesłanki ustawowej.

Powyższe stanowisko zbieżne jest z poglądem prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie przyjęto, że dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy porównać sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne - minimalną emeryturą, rentą z tytułu niezdolności do pracy i rentą rodzinną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 kwietnia 2014r., sygn. akt I OSK 121/14; z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2248/12; z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 292/11; publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Trafnie więc organ przyjął, że środki utrzymania, jakie posiada przedstawicielka ustawowa małoletniego są wystarczające do zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb. Okolicznością niesporną w sprawie jest bowiem to, iż dochód na osobę w rodzinie małoletniego przewyższa kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym, co potwierdza treść "Oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej" (pkt III) z dnia [...] sierpnia 2016r. Obecna na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej nie zakwestionowała wysokości dochodu na osobę w rodzinie ustalonego przez organ w dacie wydania kontrolowanej decyzji.

Powyższej oceny nie może zmienić argumentacja zawarta w skardze, poparta złożoną dokumentacją, że małoletni wymaga opieki logopedycznej, psychologicznej i rehabilitacji z powodu stwierdzonej [...] (opinia nr [...] Zespołu Poradni Psychologiczno-Pedagogicznych nr [...] w [...] z dnia [...] lipca 2016 r.), co wiąże się z dodatkowymi wydatkami. Zaznaczyć należy, że ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ww. ustawy przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się - jako kryterium głównym - wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Poza tym, świadczenie przyznawane w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy, lecz jego przyznanie uwarunkowane jest łącznym spełnieniem przesłanek określonych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W przeciwnym razie świadczenie to utraciłoby swój wyjątkowy charakter (por. wyrok NSA z dnia 15 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 56/15; publ. j.w.).

Reasumując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organ bowiem poczynił prawidłowe ustalenia w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy - stosownie do wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Swe stanowisko należycie uzasadnił - zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Prawidłowo stwierdził, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku uwarunkowane jest łącznym spełnieniem wszystkich przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Brak zaistnienia którejkolwiek z nich uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia.

Końcowo, odnosząc się do zarzutu skargi, że zaskarżona decyzja nie została podpisana przez Prezesa ZUS, lecz przez Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych ZUS E. N. zauważyć należy, że zgodnie z art. 268a k.p.a. organ administracji publicznej może upoważniać, w formie pisemnej, pracowników obsługujących ten organ do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się pełnomocnictwo z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...], wydane przez Prezesa ZUS, upoważniające E. N. - Wicedyrektora Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych ZUS do wydawania decyzji odnośnie świadczeń, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wymieniony wyżej pracownik ZUS, podpisując (wydając) zaskarżoną decyzję z upoważnienia Prezesa ZUS, działał więc na podstawie udzielonego mu przez organ pełnomocnictwa.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 w związku z art. 153 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.