Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1169/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-12-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne: Lotnicze prawo
Skarżony organ: Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 205 b  ust. 3,  art. 209 b,  art. 209 e  ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 933
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze1- tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 46 poz 1  art. 14
law: Rozporządzenie (WE) NR 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i  pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie  (EWG) nr 295/91 (Tekst mający znaczenie dla EOG)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Nowak, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska – Rzepecka (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Dorota Wasiłek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] marca 2013 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia skargę oddala


UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., znak: [...], na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 205a ust 1, art. 205b ust. 1 pkt 2, art. 205b ust. 3, art. 209b oraz art. 209e ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (Dz.U. z 2012 r. poz. 933 ze zm.), art.5 ust. 1 lit. a), art. 7 ust. 1 lit. a), art. 9 ust. 1 lit. a), art. 9 ust. 2 oraz art. 14 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. UE L 46 z 17 lutego 2004 r., zwane dalej rozporządzeniem), po rozpatrzeniu skargi D. D. na naruszenie przez przewoźnika lotniczego [...] Sp. z o.o. w [...], przepisów rozporządzenia w związku z odwołaniem lotu z dnia [...]lipca 2012 r. nr [...] na trasie [...] ([...]) - [...] ([...]) oraz lotu z dnia [...]lipca 2012 r. nr [...]na trasie [...] ([...]) - [...] ([...]), stwierdził:

- naruszenie art. 7 ust. 1 lit. a) rozporządzenia przez przewoźnika lotniczego [...] Sp. z o.o., polegające na niewypłaceniu na rzecz pasażera odszkodowania w wysokości 250 EUR za lot z dnia [...]lipca 2012 r. nr [...]na trasie [...] ([...]) - [...] ([...]);

- naruszenie art. 7 ust. 1 lit. a) rozporządzenia przez przewoźnika lotniczego [...] Sp. z o.o., polegające na niewypłaceniu na rzecz pasażera odszkodowania w wysokości 250 EUR za lot z dnia [...]lipca 2012 r. nr [...]na trasie [...] ([...]) - [...] ([...]);

- naruszenie art. 8 ust. 1 lit. a rozporządzenia przez przewoźnika lotniczego [...]Sp. z o.o. w [...], polegające na niezapewnieniu wyboru pomiędzy zwrotem kosztu biletu, a alternatywnym lotem, a także zaniechaniu wobec pasażera obowiązku zwrotu w terminie siedmiu dni pełnego kosztu biletów po cenie, za jaką zostały kupione;

Organ ustalił czternastodniowy termin na usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, liczony od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji.

Ponadto, nałożył na przewoźnika lotniczego [...]Sp. z o.o. w [...]karę łączną w wysokości 4 000 zł (słownie cztery tysiące złotych):

- za naruszenie wobec pasażera postanowień art. 7 ust. 1 rozporządzenia karę pieniężną w wysokości: 1.500 zł (słownie: tysiąc pięćset złotych), za lot z dnia [...]lipca 2012 r. nr [...]na trasie [...] ([...]) - [...] ([...]);

- za naruszenie wobec pasażera postanowień art. 7 ust. 1 rozporządzenia karę pieniężną w wysokości: 1.500 zł (słownie: tysiąc pięćset złotych), za lot z dnia [...]lipca 2012 r. nr [...]na trasie [...] ([...]) - [...] ([...]);

- za naruszenie wobec pasażera postanowień art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia karę pieniężną w wysokości 500 zł (słownie: pięćset złotych), za lot z dnia [...]lipca 2012 r. nr [...]na trasie [...] ([...]) - [...] ([...]);

- za naruszenie wobec pasażera postanowień art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia karę pieniężną w wysokości 500 zł (słownie: pięćset złotych), za lot z dnia [...]lipca 2012 r. nr [...]na trasie [...] ([...]) - [...] ([...]).

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się [...]Sp. z o.o. w [...]reprezentowana przez [...]A. W., składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 105 § 1 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie w związku z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 144, 145 i 236 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze i wszczęcie postępowania pomimo ogłoszenia upadłości [...]Sp. z o.o.

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...] marca 2013 r., znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 2, art. 205b ust. 5, art. 209b ust. 1 ustawy Prawo lotnicze, art. 5, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 14 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr [...], po rozpatrzeniu wniosku [...] Sp. z o.o. w [...]reprezentowanego przez [...]A. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odniósł się na wstępie do stanowiska przedstawionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując mianowicie, że ani art. 97 § 1 k.p.a., ani art. 105 § 1 k.p.a. nie może stanowić podstawy prawnej zawieszenia/umorzenia postępowań administracyjnych wszczętych przed lub po ogłoszeniu upadłości, a tym bardziej nie może stanowić podstawy uchylenia decyzji administracyjnej. Zaznaczył, że w przepisach prawa upadłościowego i naprawczego brak jest normy przewidującej zawieszenie/umorzenie postępowania administracyjnego z mocy prawa, która odnosiłaby się wprost do postępowania o stwierdzenie naruszenia rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Żaden przepis prawa nie stoi na przeszkodzie do prowadzenia/wszczęcia postępowań administracyjnych zmierzających do ustalenia lub określenia zobowiązań po ogłoszeniu upadłości. Organ powołał się na stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FSK 288/08, zgodnie z którym, umieszczenie wierzytelności na liście w postępowaniu upadłościowym nie jest zagadnieniem wstępnym. Podał, że z norm kompetencyjnych zawartych w przepisach Prawa upadłościowego i naprawczego nie wynika, iż to organy postępowania upadłościowego władne są do rozstrzygania o wierzytelnościach powstałych na mocy przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 (w tym przypadku kompetencji do określania przez sędziego-komisarza obowiązków mających swe źródło w prawie wspólnotowym) nie można domniemywać. Organ podniósł, iż decyzja Prezesa Urzędu nie konstytuuje nowego zobowiązania upadłego, którego beneficjentem jest skarżący pasażer, lecz jedynie stanowi formalne potwierdzenie powstania z mocy prawa obowiązku przed ogłoszeniem upadłości. Z uwagi na tę specyfikę, przy braku wprost przepisów, z których wynikałaby kompetencja sędziego komisarza do skutecznego prawnie określania obowiązków powstałych na mocy przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004, nie można wyprowadzić wniosku, że sporne postępowanie po ogłoszeniu upadłości przewoźnika nie może być kontynuowane. Ponadto, organ wskazał, iż skutkiem ogłoszenia upadłości jest zastąpienie upadłego przez syndyka, który działa za upadły podmiot i zarządza jego mieniem. Upadły nie traci jednak swego bytu prawnego, pozostając podmiotem praw i obowiązków materialnoprawnych wynikających z rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Istotą art. 144 prawa upadłościowego i naprawczego jest to, iż z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy, gdyż do sprawy zostaje podstawiony syndyk w miejsce upadłego, upadły pozostaje natomiast stroną w znaczeniu materialnoprawnym, jako podmiot stosunku prawnego, z którego wyniknął spór. Zakaz zaś podjęcia po ogłoszeniu upadłości wszczętego wcześniej postępowania z tytułu wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości odnosi się jedynie do postępowań które uległy zawieszeniu z jakiejkolwiek przyczyny. Organ w tym zakresie powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Rz 53/12, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2011 r., sygn. akt V CZ 37/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FSK 288/08.

W ocenie organu, z uwagi na powyższe, brak było podstaw prawnych do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zawieszenie/umorzenia z urzędu postępowania w niniejszej sprawie.

Przechodząc natomiast do uzasadnienia zajętego stanowiska w kwestii naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów Rozporządzenia, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wskazał, iż faktem bezspornym jest, iż loty w dniu [...]lipca 2012 r. na trasie [...]-[...]o oznaczeniu kodowym [...]oraz w dniu [...]lipca 2012 r. na trasie [...]-[...]o oznaczeniu kodowym [...]nie odbyły się. Faktem bezspornym jest również, iż D. D. o odwołaniu przedmiotowych lotów dowiedział się ze środków masowego przekazu w dniu [...]lipca 2012 r. Faktem powszechnie znanym jest, iż w terminalu portu wylotu wywieszone są plakaty traktujące o prawach pasażerów określonych przepisami rozporządzenia (WE) nr 261/2004, do pulpitów stanowisk odpraw przytwierdzona jest w sposób trwały informacja następującej treści: "Jeżeli odmówiono Państwu przyjęcia na pokład lub Państwa lot został odwołany lub opóźniony o co najmniej dwie godziny, możecie Państwo poprosić obsługę na stanowisku odpraw lub w punkcie przyjęć pasażerów na pokład samolotu o tekst określający przysługujące Państwu prawa, w szczególności w odniesieniu do odszkodowania i należnej Państwu pomocy". Ponadto w terminalu powszechnie dostępne są broszury informacyjne traktujące o prawach pasażerów. Faktem powszechnie znanym jest, iż mierzona metodą trasy po ortodromie odległość pomiędzy lotniskiem wylotu a lotniskiem przylotu wynosi mniej niż 1500 km.

I tak, przywołując treść stosownych przepisów Rozporządzenia, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego, stwierdził naruszenie względem skarżącego, art. 8 ust. 1 lit. a) Rozporządzenia, wskazując przy tym, iż D. D., nie otrzymał, w terminie, o którym mowa w art. 8 ust. 1 lit. a) Rozporządzenia, zwrotu pełnego kosztu biletów za przedmiotowe loty.

Ponadto, organ doszukał się naruszenia, względem skarżącego, przepisu art. 7 ust. 1 lit. a) Rozporządzenia, albowiem przewoźnik nie dowiódł, iż do odwołania przedmiotowych lotów doszło w następstwie zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Oznacza to, iż [...]sp. z o.o. był zobowiązany z mocy prawa wypłacić skarżącemu zryczałtowane odszkodowanie w kwocie 250 EUR za odwołanie każdego z lotów (łącznie 500 EUR).

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego nie stwierdził natomiast naruszenia art. 9 Rozporządzenia, podnosząc przy tym, że w toku postępowania ustalono, iż pasażer o odwołaniu lotu dowiedział się odpowiednio wcześnie, wobec czego nie stawiał się na lotnisko w dniach [...]i [...]lipca 2012 r. celem odbycia lotów. Przewoźnik nie był zatem obowiązany do zapewnienia pasażerowi świadczeń określonych w art. 9 rozporządzenia, bowiem, zgodnie z wykładnią funkcjonalną przepisu art. 9 rozporządzenia obowiązek zapewnienia pasażerom opieki (wyżywienie, nocleg) spoczywa na przewoźniku jedynie w wypadku, gdy pasażer oczekuje na lotnisku na alternatywny lot, zaoferowany przez przewoźnika, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie.

W ocenie organu, w przedmiotowym stanie faktycznym przewoźnik dołożył także należytej staranności, aby pasażerowie, których to dotyczy, zostali poinformowani o przysługujących im prawach, tym samym nie stwierdził naruszenia przepisów art. 14 Rozporządzenia.

Uzasadniając wysokość nałożonej kary pieniężnej organ wskazał, że stosownie do pkt 1.2 załącznika nr 2 do ustawy Prawo lotnicze naruszenie obowiązku zwrotu pełnego kosztu biletu, o którym mowa w art. 8 ust. 1 Rozporządzenia podlega karze pieniężnej od 200 do 4800 zł. Organ uznał, że z uwagi na okoliczność, iż przewoźnik nie dokonał tego zwrotu należało nałożyć na niego karę pieniężną za każdy indywidualny przypadek naruszenia obowiązków wspólnotowych, tj. w niniejszym przypadku karę pieniężną w wysokości 500 zł za naruszenie obowiązku zwrotu skarżącemu pełnego kosztu biletu za odwołany lot nr [...]oraz karę pieniężną w wysokości 500 zł za naruszenie obowiązku zwrotu skarżącemu pełnego kosztu biletu za odwołany lot nr [...].

Następnie, organ wskazał, iż stosownie do pkt 1.5 załącznika nr 2 do ustawy Prawo lotnicze naruszenie obowiązku, o którym mowa w art. 7 Rozporządzenia podlega karze pieniężnej od 1000 do 2500 zł. Z uwagi na okoliczność, iż lot został odwołany, oraz fakt, iż przewoźnik nie dowiódł nadzwyczajnych okoliczności tego odwołania, w ocenie organu, zasadnym więc było nałożenie kary pieniężnej w wysokości 1500 zł za naruszenie, względem skarżącego, obowiązku wypłaty odszkodowania w wysokości 250 EUR w związku z odwołaniem lotu nr [...]oraz kary pieniężnej w wysokości 1500 zł za naruszenie, względem skarżącego, obowiązku wypłaty odszkodowania w wysokości 250 EUR w związku z odwołaniem lotu nr [...].

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego stwierdził, iż nałożona kara pieniężna w łącznej wysokości 4000 zł za stwierdzony przypadek naruszenia obowiązków wynikających z rozporządzenia (WE) nr 261/2004, którego beneficjentem był dany pasażer spełni przesłanki, o których mowa w art. 16 ust. 3 Rozporządzenia, tj. kara w tej wysokości będzie adekwatna do zakresu naruszenia wspólnotowego, a na przyszłość powodować będzie, iż przewoźnik nie będzie dopuszczał się podobnych naruszeń.

Skargę na powyższą decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...]marca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła [...] Sp. z o.o. w [...], reprezentowana przez [...]A. W., wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji z dnia [...]grudnia 2012 r.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 236 i 144 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze poprzez ich niezastosowanie oraz niewydanie decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego wszczętego pomimo ogłoszenia upadłości [...]Sp. z o.o. w [...],

- art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez dowolność w wydaniu decyzji, brak merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącej o umorzenie postępowania oraz nieustosunkowanie się w uzasadnieniu decyzji do wniosku skarżącej,

- art. 236 w zw. z art. 144 prawo upadłościowe i naprawcze poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie mogło być kontynuowane pomimo ogłoszenia upadłości [...] Sp. z .o.o. w [...],

- art. 9 i 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek niedokonania uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania,

art. 107 § 1 oraz § 3 k.p.a. poprzez dowolność w wydaniu decyzji, braku merytorycznego rozpatrzenia wniosku o umorzenie postępowania oraz nieustosunkowanie się do niego w uzasadnieniu decyzji.

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji, tj. niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek decyzji wydanej w niniejszej sprawie i zawarcie w nim zbyt ogólnych twierdzeń.

W ocenie skarżącej, stanowisko organu odnośnie możliwości wszczęcia postępowania po ogłoszeniu upadłości [...]Sp. z o.o. w [...]jest nieprawidłowe. Nadto z uwagi na fakt, ze skarga pasażera została złożona już po ogłoszeniu upadłości spółki, zawarte w uzasadnieniu decyzji rozważenia organu w zakresie zasadności zawieszenia postępowania są całkowicie bezcelowe, bowiem przepisy o zawieszeniu postępowania mogą znaleźć zastosowanie tylko w stosunku do postępowań wszczętych przed ogłoszeniem upadłości.

Zdaniem strony skarżącej, wskazane przez organ orzeczenia nie mogą znaleźć żadnego zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż wskazany w nich stan faktyczny i prawny w żadnej kwestii nie odnosi się do meritum niniejszego postępowania. Orzeczenia te nie dotyczą kwestii zawieszenia postępowań wszczętych przed ogłoszeniem upadłości, a ponadto dotyczą postępowań podatkowych, które toczyły się w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa, nie zaś o przepisy k.p.a.

W ocenie skarżącej złożenie skargi przez pasażera po ogłoszeniu upadłości powinno skutkować wydaniem przez organ postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w trybie art. 61a § 1 k.p.a. z uwagi na okoliczność, ze postępowanie upadłościowe jest wyłącznym trybem dochodzenia należności w niniejszej sprawie.

Skarżąca zaznaczyła, że Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego w decyzjach wydawanych na skutek skarg wnoszonych przez pasażerów stwierdza jedynie fakt naruszenia postanowień Rozporządzenia, nie określa zaś w sposób konstytutywny wysokości należnych pasażerom odszkodowań, gdyż ich wysokość wynika wprost z przepisów Rozporządzenia. Co więcej, zasadą jest, że odszkodowania są wypłacane pasażerom przez samego przewoźnika z pominięciem uczestnictwa w tej procedurze organu administracyjnego. Skarga do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego stanowi bowiem rozwiązanie ostateczne, jeżeli przewoźnik uchyla się od zapłaty należnych świadczeń.

Skarżąca wskazała, że w dochodzeniu roszczeń w postępowaniu upadłościowym wydanie decyzji przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego nie ma z prawnego punktu widzenia żadnego znaczenia bowiem pasażer, aby uzyskać zaspokojenie z masy upadłości, musi zgłosić wierzytelność w takiej formie i w takim trybie, jak wszyscy inni wierzyciele i tak, jak inne wierzytelności, roszczenia pasażerów będą po ich sprawdzeniu umieszczane na liście wierzytelności w oparciu o przedstawione dowody.

Skarżąca podkreśliła, że uprawnienie do umieszczenia lub odmowa umieszczenia roszczenia na liście wierzytelności nie oznacza przeniesienia na organy postępowania upadłościowego szczególnych kompetencji nadzorczych przyznanych organowi względem przewoźnika. Stosowanie przepisów Rozporządzenia przez organy postępowania upadłościowego dotyczy jedynie możliwości uwzględnienia cywilnoprawnych roszczeń pasażerów zgłaszane w oparciu o postanowienia Rozporządzenia, mimo iż mogą być niejako deklaratywnie potwierdzane przez organ administracyjny, a jako roszczenie odszkodowawcze nadal posiadają charakter cywilny, a nie publicznoprawny.

Skarżąca wskazała, że zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym jest wyłączną formą dochodzenia od upadłego należności powstałych przed ogłoszeniem upadłości. Z tego względu wszczęcie postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie w ocenie skarżącej uznać należy za niedopuszczalne. Skoro postępowanie to nie powinno było zostać wszczęte, to jeżeli mimo ogłoszenia upadłości doszło do wszczęcia postępowania, organ powinien był umorzyć postępowanie z urzędu niezwłocznie po powzięciu wiadomości o ogłoszeniu upadłości. W ocenie skarżącej wraz z ogłoszeniem upadłości organ utracił prawo do rozpatrzenia sprawy na rzecz organów postępowania upadłościowego, które stały się w tym zakresie wyłącznie właściwe.

Strona skarżąca podała również, że należność z tytułu kary pieniężnej nie może być traktowania na równi z wierzytelnościami pasażerów powstałymi przed datą ogłoszenia upadłości, bowiem kary pieniężne są jedynie pobocznym, mającym dyscyplinować przewoźnika elementem postępowania. W ocenie skarżącej, w momencie ogłoszenia upadłości spółki obejmującej likwidację jej majątku, a co za tym idzie trwałe zaprzestanie świadczenia usług przewozowych, odpada w ogóle cel nakładania kary pieniężnej, bowiem nałożenie kary nie będzie miało żadnego realnego przełożenia na ochronę praw pasażerów.

Zdaniem skarżącej wysokość nałożonej kary również jest całkowicie nieuzasadniona, gdyż stwierdzenie, że jest ona "adekwatna do zakresu naruszenia" ma charakter bardzo ogólny i nie pozwala na obiektywną ocenę zasadności wyliczonej kwoty. Nadto powoływanie się przez organ na prewencyjny charakter wymierzanej kary, która ma zapobiegać naruszeniom "na przyszłość" jest niezrozumiałe, bowiem skoro kara pieniężna ze swej istoty ma charakter dyscyplinujący, a jej głównym celem jest zapobieżenie naruszeń przez przewoźnika przepisów w przyszłości, to ukaranie wysoką grzywną upadłego, który działalności lotniczej już nie będzie prowadził jest w ocenie skarżącej wysoce dyskusyjne.

Nadto nakładanie kar na upadłego w żaden sposób nie zmienia sytuacji prawnej pasażerów-wierzycieli, którzy chcąc uzyskać zaspokojenie z masy upadłości, muszą swą wierzytelność zgłosić sędziemu komisarzowi w trybie art. 236 prawo upadłościowe i naprawcze. Nałożenie kary nie odniesie zatem oczekiwanego od niej przez Rozporządzenie skutku - kara nie przyspieszy wypłaty odszkodowań. Upadły nie może bowiem wbrew przepisom ustawy wypłacić pasażerom odszkodowań z pominięciem innych wierzycieli.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).

W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, wobec czego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawą decyzji był art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 2, 205b ust. 5, art. 209b ust. 1 ustawy Prawo lotnicze, a także art. 5, art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 14 Rozporządzenia.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 91 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., która weszła w życie z dniem 17 października 1997 r., jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami. Przepis ten, uchwalony w 1997 r. przygotowywał Polskę do wejścia do Unii Europejskiej, a tym samym do przyjęcia prawa wspólnotowego (prawa europejskiego). Podstawą normatywną prawa europejskiego są traktaty założycielskie Wspólnot Europejskich, jest to tzw. europejskie prawo pierwotne. Na mocy tych traktatów stanowione jest przez odpowiednie organy tzw. europejskie prawo wtórne (pochodne), do którego należą m. in. rozporządzenia, będące odpowiednikiem ustaw w wewnątrzkrajowym porządku prawnym. Istotną rolę prawotwórczą odgrywają orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości w Luksemburgu. Od chwili przystąpienia Polski do Unii Europejskiej prawo europejskie stosowane jest w Polsce bezpośrednio, a w przypadku kolizji z ustawami polskimi ma przed nimi pierwszeństwo, w oparciu o normę kolizyjną zawartą w art. 91 ust. 3 in fine Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (P. Winczorek - Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. LIBER, Warszawa 2000, Wydanie I, k. 118-119; Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej - Komentarz I, Wydawnictwo Sejmowe Warszawa 1999, K. Działocha, k. 6-10).

Nie budzi zatem wątpliwości, że rozporządzenie (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 stosuje się bezpośrednio.

Podkreślenia także wymaga, że od dnia wejścia w życie Traktatu Akcesyjnego z dnia 16 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z 2004 r. nr 90, poz. 864), na mocy którego Rzeczpospolita Polska stała się państwem członkowskim Unii Europejskiej, kontrola sądu administracyjnego obejmuje również badanie zgodności rozstrzygnięć organów administracji publicznej z prawem wspólnotowym, rozumianym jako cały dorobek prawny Wspólnoty Europejskiej - tzw. acquis communautaire, w tym zasad ogólnych prawa wspólnotowego, który jest interpretowany i stosowany na całym obszarze Unii Europejskiej w sposób jednolity.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 205a ust. 1 Prawa lotniczego Prezes Urzędu kontroluje przestrzeganie przepisów m. in. rozporządzenia nr 261/2004/WE ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. Stosownie natomiast do art. 205b ust. 1 Prawa lotniczego w razie złożenia skargi, o której mowa w art. 205a ust. 1, Prezes Urzędu stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej:

1) brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo

2) naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, określając zakres nieprawidłowości oraz nakładając karę, o której mowa w art. 209b ust. 1, zaś w razie stwierdzenia naruszenia przepisu art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 Rozporządzenia określa również obowiązek i termin jego usunięcia.

Jednocześnie, stosownie do treści art. 209b ust. 1 Prawa lotniczego, kto działa z naruszeniem obowiązków lub warunków wynikających z przepisów rozporządzeń, o których mowa w art. 205a ust. 1, lub nie wykonuje albo nienależycie wykonuje zobowiązania wynikające z przepisów tych rozporządzeń, podlega karze pieniężnej w wysokości określonej w załączniku nr 2 do ustawy.

Stosownie do art. 5 ust. 1 lit. a rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w przypadku odwołania lotu, pasażerowie, których to odwołanie dotyczy otrzymują pomoc od obsługującego przewoźnika lotniczego, zgodnie z art. 8.

W myśl art. 8 ust. 1 rozporządzenia "w przypadku odwołania lotu, pasażerowie mają prawo wyboru pomiędzy:

a) zwrotem w terminie siedmiu dni, za pomocą środków przewidzianych w art. 7 ust. 3, pełnego kosztu biletu po cenie za jaką został kupiony, za część lub części nie odbytej podróży oraz za część lub części już odbyte, jeżeli lot nie służy już dłużej jakiemukolwiek celowi związanemu z pierwotnym planem podróży pasażera, wraz z, gdy jest to odpowiednie,

- lotem powrotnym do pierwszego miejsca odlotu, w najwcześniejszym możliwym terminie;

b) zmianą planu podróży, na porównywalnych warunkach, do ich miejsca docelowego, w najwcześniejszym możliwym terminie; lub

c) zmianą planu podróży, na porównywalnych warunkach, do ich miejsca docelowego, w późniejszym terminie dogodnym dla pasażera, w zależności od dostępności wolnych miejsc."

Okolicznością bezsporną pozostaje, iż D. D., wobec braku ofert podróży alternatywnej, zrezygnował z usług [...]Sp. z o.o. Nie otrzymał on jednak w terminie, o którym mowa w art. 8 ust. 1 lit a rozporządzenia (WE) nr 261/2004, zwrotu pełnego kosztu biletów za przedmiotowe loty. Mając powyższe na uwadze Prezes Urzędu stwierdził naruszenie art. 8 ust. 1 lit a rozporządzenia (WE) nr 261/2004 względem skarżącego.

W ocenie Sądu, w tym zakresie rozstrzygnięcie organu jest właściwe.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. c) Rozporządzenia w przypadku odwołania lotu, pasażerowie, których to odwołanie dotyczy, mają prawo do odszkodowania od obsługującego przewoźnika lotniczego, zgodnie z art. 7, chyba że:

i) zostali poinformowani o odwołaniu co najmniej dwa tygodnie przed planowym czasem odlotu; lub

ii) zostali poinformowani o odwołaniu w okresie od dwóch tygodni do siedmiu dni przed planowym czasem odlotu i zaoferowano im zmianę planu podróży, umożliwiającą im wylot najpóźniej dwie godziny przed planowym czasem odlotu i dotarcie do ich miejsca docelowego najwyżej cztery godziny po planowym czasie przylotu; lub

iii) zostali poinformowani o odwołaniu w okresie krótszym niż siedem dni przed planowym czasem odlotu i zaoferowano im zmianę planu podróży, umożliwiającą im wylot nie więcej niż godzinę przed planowym czasem odlotu i dotarcie do ich miejsca docelowego najwyżej dwie godziny po planowym czasie przylotu.

W art. 7 Rozporządzenia określono natomiast, że w przypadku odwołania do niniejszego artykułu, pasażerowie otrzymują odszkodowanie w wysokości:

a) 250 EUR dla wszystkich lotów o długości do 1.500 kilometrów;

Stosownie do art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 obsługujący przewoźnik lotniczy nie jest zobowiązany do wypłaty rekompensaty przewidzianej w art. 7, jeżeli może dowieść, że odwołanie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków.

W świetle motywu 14 preambuły rozporządzenia (WE) nr 261/2004 nadzwyczajne okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków, mogą w szczególności, zaistnieć w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych uniemożliwiających dany lot, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźnika. W świetle motywu 15 preambuły rozporządzenia (WE) nr 261/2004 za nadzwyczajne okoliczności powinno się uważać sytuację, gdy decyzja kierownictwa lotów w stosunku do danego samolotu spowodowała danego dnia powstanie dużego opóźnienia, przełożenie lotu na następny dzień albo odwołanie jednego lub więcej lotów tego samolotu pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków przez zainteresowanego przewoźnika, by uniknąć tych opóźnień lub odwołań lotów.

W niniejszej sprawie, przewoźnik nie dowiódł, iż do odwołania przedmiotowego lotu doszło w następstwie zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Oznacza to, iż [...] Sp. z o.o. był zobowiązany z mocy prawa wypłacić skarżącemu zryczałtowane odszkodowanie w kwocie 250 EUR za odwołanie każdego z lotów (łącznie 500 EUR). Z uwagi na okoliczność, iż tego nie uczynił, również i w tym zakresie, Prezes Urzędu zasadnie stwierdził naruszenie art. 7 ust. 1 lit a rozporządzenia (WE) nr 261/2004 względem skarżącego.

W ocenie Sądu, nałożona kara pieniężna za stwierdzone naruszenia, spełnia przesłanki, o których mowa w art. 16 ust. 3 Rozporządzenia, jest adekwatna do zakresu naruszenia prawa wspólnotowego, a także mieści się w granicach określonych w załączniku nr 2 do ustawy Prawo lotnicze. Prawidłowo także została wymierzona za każdy odwołany lot (nr [...]i [...]) i każdy indywidualny przypadek naruszenia przepisu Rozporządzenia.

Należy zgodzić się ze skarżącym, iż stwierdzenie, że kara jest "adekwatna do zakresu naruszenia", ma charakter ogólny. Jednakże, należy mieć w tym względzie na uwadze, iż naruszenie przez przewoźnika przepisów jest niewątpliwe, ponadto, nałożona kara pieniężna mieści się w dolnych granicach, przewidzianych w załączniku nr 2 do ustawy Prawo lotnicze. Co więcej, dyspozycja przepisu art. 209b ustawy Prawo lotnicze, poza pewnymi wyjątkami, niemającymi zastosowania do niniejszej sprawy, nie przewiduje zwolnienia organu od wymierzenia kary pieniężnej.

Istota sporu, w głównej mierze, sprowadza się do kwestii, czy możliwe było prowadzenie postępowania administracyjnego przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, w sytuacji, gdy została ogłoszona upadłość przewoźnika.

Sąd rozpoznający sprawę w niniejszym składzie, w pełni podziela pogląd organu, iż żaden przepis prawa nie zakazuje prowadzenia postępowania administracyjnego wszczętego na podstawie skargi, o której mowa w art. 16 ust. 2 Rozporządzenia.

Decyzja Prezesa Urzędu nie konstytuuje nowego zobowiązania upadłego, którego beneficjentem jest skarżący pasażer, lecz jedynie stanowi formalne potwierdzenie powstania z mocy prawa obowiązku przed ogłoszeniem upadłości, jest ona decyzją deklaratoryjną. Z uwagi na tę specyfikę, przy braku wprost przepisów, z których wynikałaby kompetencja sędziego komisarza do skutecznego prawnie określania obowiązków powstałych na mocy przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004, nie można wyprowadzić wniosku, że postępowanie po ogłoszeniu upadłości przewoźnika nie może być kontynuowane.

W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniu zawartemu w skardze, można w drodze analogii przywołać rozstrzygnięcia zapadłe na gruncie ustawy Ordynacja podatkowa, w których to mowa jest o formalnym potwierdzeniu powstania wierzytelności.

I tak, w orzeczeniu z dnia 9 listopada 1999 r., sygn. akt I SAWr 659/97, Naczelny Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyraził pogląd, iż zakaz wszczęcia po ogłoszeniu upadłości postępowania przeciwko syndykowi z tytułu wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości nie dotyczy postępowania podatkowego wszczętego w celu udokumentowania decyzją podatkową wierzytelności upadłego z tytułu zobowiązania podatkowego, powstałego z mocy prawa przed ogłoszeniem upadłości; decyzja taka stanowi jedynie formalne potwierdzenie powstania tej wierzytelności podatkowej przed ogłoszeniem upadłości, umożliwiające organowi podatkowemu dokonanie jej zgłoszenia do masy upadłości sędziemu - komisarzowi.

Powyższy pogląd został także podtrzymany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FSK 288/08.

Ponadto, jak wyżej zaznaczono, zgodnie z art. 205b ust. 1 ustawy Prawo lotnicze, Prezes Urzędu wydaje decyzję stwierdzającą brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo stwierdzającą naruszenie prawa, określając zakres nieprawidłowości oraz nakładając karę. Jak prawidłowo zaznaczył organ, w odpowiedzi na skargę, bez przeprowadzenia postępowania w celu określenia naruszenia albo braku naruszenia przepisów prawa i bez wydania w tym zakresie decyzji, stanowiącej dowód, pasażer nie będzie w stanie zgłosić swojej wierzytelności w sposób umożliwiający jej uznanie w postępowaniu upadłościowym i zaspokojenie z masy upadłości. Sędzia-komisarz, jak również syndyk masy upadłości, w przeciwieństwie do Prezesa Urzędu, nie dysponują środkami jak i kompetencjami służącymi do wyjaśnienia sprawy w przedmiocie stwierdzenia lub braku naruszenia przez upadłego przewoźnika przepisów rozporządzenia. Zgodnie z art. 241 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze jeżeli zgłoszenie wierzytelności odpowiada wymaganiom określonym w art. 239 i 240 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze (forma zgłoszenia wierzytelności, elementy jakie powinno zawierać zgłoszenie), sędzia-komisarz przekazuje odpis zgłoszenia syndykowi, nadzorcy sądowemu albo zarządcy. Dalej syndyk, nadzorca sądowy albo zarządca sprawdza, czy zgłoszona wierzytelność znajduje potwierdzenie w księgach rachunkowych lub innych dokumentach upadłego albo we wpisach w księdze wieczystej lub rejestrach oraz wzywa upadłego do złożenia w zakreślonym terminie oświadczenia, czy wierzytelność uznaje (art. 243 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze). Z przytoczonych wyżej przepisów prawa wynika, że ustawodawca nie przyznał ani sędziemu-komisarzowi ani syndykowi, nadzorcy sądowemu albo zarządcy kompetencji do merytorycznej oceny okoliczności stanowiących przesłanki odpowiedzialności, przykładowo czy w sprawie zaszły nadzwyczajne okoliczności wyłączające odpowiedzialność upadłego przewoźnika (złe warunki meteorologiczne, usterka wywołana zdarzeniem zewnętrznym itp.).

Nadto, postępowanie prowadzone przez Prezesa Urzędu na podstawie art. 205b ust. 1 ustawy Prawo lotnicze ma na celu ustalenie ewentualnego naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów prawa, czego konsekwencją może być nałożenie kary w określonej wysokości. W tym zakresie, można więc mówić o konstytutywnym charakterze decyzji. Z uwagi na powyższą cechę decyzji, celem zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym organ może po ogłoszeniu upadłości wszcząć lub kontynuować postępowanie administracyjne (zob. komentarz do art. 144 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, autor: Andrzej Jakubecki, LEX).

Zgodnie z art. 236 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze, wierzyciel osobisty upadłego, który chce uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym, jeżeli niezbędne jest ustalenie jego wierzytelności, powinien w terminie oznaczonym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości zgłosić sędziemu-komisarzowi swoją wierzytelność. Prowadzone postępowanie przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego nie wyklucza wcale, w ocenie Sądu, możliwości zgłoszenia przez pasażera wierzytelności w trybie art. 236 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze. Jednakże, co wyżej zaznaczono, bez przeprowadzenia postępowania w celu określenia naruszenia albo braku naruszenia przepisów prawa i bez wydania w tym zakresie decyzji, stanowiącej dowód, pasażer nie będzie w stanie zgłosić swojej wierzytelności w sposób umożliwiający jej uznanie w postępowaniu upadłościowym i zaspokojenie z masy upadłości.

Ponadto należy wskazać, iż skutkiem ogłoszenia upadłości jest zastąpienie upadłego przez syndyka, który działa za upadły podmiot i zarządza jego mieniem. Upadły nie traci jednak swego bytu prawnego, pozostając podmiotem praw i obowiązków materialnoprawnych wynikających z rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Istotą art. 144 prawa upadłościowego i naprawczego jest to, iż z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy, gdyż do sprawy zostaje podstawiony syndyk w miejsce upadłego, upadły pozostaje natomiast stroną w znaczeniu materialnoprawnym, jako podmiot stosunku prawnego, z którego wyniknął spór (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Rz 53/12, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2011 r. sygn. akt V CZ 37/11).

Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie mogło być prowadzone przez organ, brak było też podstaw do jego zawieszenia lub umorzenia.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako nieuzasadnioną oddalił.