Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 38/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 7
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 29
journal: Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity
article: art. 145 par 1 pkt 1 c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie : WSA Magda Froncisz WSA Beata Łomnicka (spr.) Protokolant : st. sekr. sąd. Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi H.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 22 października 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. decyzją z dnia 22 października 2014 r. nr [...] na podstawie:

- art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zm.);

- art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo Wodne (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 145 ze zm.);

po rozpatrzeniu odwołania skarżącej – H.K. od decyzji Wójta Gminy R. z dnia 20.08.2014 r., znak: [...] w sprawie odmowy nakazania Gminie R. wykonania ofosowania w obrębie przebudowanej drogi gminnej nr [...] w przysiółku [...] , uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że odmówiło nakazania Gminie R. - właścicielowi działki ew. nr [...] , przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia 20 sierpnia 2014r., znak: [...] Wójt Gminy R. odmówił nakazania Gminie R. wykonania ofosowania w obrębie przebudowanej drogi gminnej nr[...] w przysiółku [...] ". Decyzja ta została wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy w związku z uchyleniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. decyzji Wójta Gminy R. z dnia 31 października 2012 r., znak: [...] i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu w/w decyzji, organ I instancji stwierdził, iż pismem z dnia 2.09.2006 r. H. i Z.K. zwrócili się o zmianę kierunku odprowadzania wód opadowych z istniejącego przepustu w drodze nr [...] w przysiółku K. na wysokości działki nr [...] w miejscowości R. Ponadto pismem z dnia 22.11.2006 r. zgłosili dodatkowe żądania: spowodowania ofosowania i urządzenia technicznego drogi w taki sposób, aby woda spływająca z pasa drogowego była odprowadzana w całości do rowu, w szczególności w obrębie zakrętu i styku z działką nr [...] tj. takiego urządzenia jej, aby droga dojazdowa spełniała wymogi rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 43, poz. 430), jak również kontrolę wyżej położonych gospodarstw w zakresie sposobu odprowadzania wód powierzchniowych i ściekowych z gospodarstw A.M. i C.K.

Decyzją z dnia 20.06.2007r. znak: [...] Wójt Gminy R. odmówił nakazania przywrócenia stanu poprzedniego jak również wykonania urządzeń zapobiegających szkodom wobec nie wystąpienia zmian stosunków wodnych na gruncie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. decyzją z dnia 18.09.2007r. znak: [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Następnie, jak podał organ I instancji, decyzją z dnia 14.08.2009 r. znak: [...] Wójt Gminy R. nakazał H. i Z.K. przywrócenie do stanu poprzedniego tj. przywrócenie wcześniej istniejącego rowu na działce nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. decyzją z dnia 19 listopada 2008r. znak: [...] zaskarżoną decyzję uchyliło w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Dalej decyzją z dnia 14 maja 2010 r. znak: [...] Wójt Gminy R. odmówił nakazania Gminie R. wykonania ofosowania w obrębie przebudowanej drogi gminnej nr [...] w przysiółku [...] ", która została uchylona i sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. , decyzją z dnia 17 listopada 2010r., znak: [...] . Również kolejna decyzja Wójta Gminy R. z dnia 31 października 2012 r., znak: [...] została uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. , decyzją z dnia 1 marca 2013r., znak: [...] .

Organ stwierdził, iż strony zostały ustalone w oparciu o dane z ewidencji gruntów i budynków oraz elektroniczne księgi wieczyste.

Wójt Gminy R. podniósł, że w 2006 r. Gmina R. w ramach realizacji zadania "Roboty drogowe - odbudowa infrastruktury drogowej na terenie Gminy R. , w miejscowości R. i Ł. przeprowadziła odbudowę drogi - działki ew. [...] " na odcinku o długości 330 m. Wykonano wówczas utwardzenie nawierzchni najpierw pospółką, a następnie tłuczniem, w wyniku czego poziom drogi podniósł się w stosunku do istniejącego uprzednio o 23 cm. Został ponadto przeczyszczony rów przydrożny po lewej stronie drogi (stojąc tyłem do wierzchołka góry). Rów ten skierowany jest w stronę tzw. "kępy", grupy drzew rosnących po lewej stronie drogi, w pobliżu której znajduje się strefa kamieni, od której biegnie niewielki rowek w stronę większego rowu znajdującego się na działce ew. [...] . W wyniku odbudowy drogi, w miejscu istniejącej tzw. "dyliny", założona została pod skosem rura o średnicy 20 cm, której wlot znajduje się po prawej stronie drogi w bezpośredniej bliskości miejsca, gdzie zaczyna się asfalt (poniżej tego wlotu przy drodze asfaltowej po prawej stronie nie ma rowu), a wylot po lewej stronie (w tym miejscu zaczyna się rów znajdujący się po lewej stronie drogi). Druga rura, także skierowana w stronę rowu po lewej stronie drogi, została natomiast założona przy wjeździe do garażu znajdującego się na posesji w [...] (jej wylot znajduję się w rowie przy wjeździe do garażu). Obiema tymi rurami odprowadzana jest woda, która spływa ze zbocza góry. Poniżej tego wjazdu do garażu, po prawej stronie drogi znajduje się rów, do którego odprowadzana jest woda z innego zbocza góry, tego na której położony jest budynek nr [...] .

W dalszej kolejności wyjaśniono, iż od tzw. "kępy" rów prowadził wody dalej po działce ew. [...] należącej do A.M. , ale nie wzdłuż drogi-działki ew. [...] , lecz w kierunku granicy z działką ew. [...] (obecnie [...] ), a dalej przez działkę ew. [... ] pod skosem, w kierunku naturalnego spadku terenu w stronę działki ew. [...] , stanowiącej również drogę gminną, umożliwiając odprowadzenie spływającej z góry wody do rowu znajdującego się przy tejże drodze. Rów na działce ew. [...] istniał od wielu lat i był on utrzymywany przez właścicieli. Na działce nr [...] , w miejscu gdzie w/w rów dochodzi do tej działki znajduje się nasyp, który utrudnia spływ wody płynącej przedmiotowym rowem. Woda tworzy niewielki rozlewisko i spływa na działki znajdujące się poniżej.

Organ I instancji stwierdził, że wykonanie nawierzchni asfaltowej na rozpatrywanym odcinku drogi gminnej nie zmieniło kierunku przepływu wód spływających na dół w czasie opadów atmosferycznych. Rury, które zostały umieszczone pod nawierzchnią asfaltową zastąpiły istniejące mniej więcej w tych samych miejscach tzw. dyliny tj. drewniane żerdzie; mające za zadanie skierowanie wody w określone miejsce oraz powstrzymanie niesionych wraz ze spływającą wodą kamieni. Ponadto asfalt drogi gminnej jest tak wyprofilowany, że woda płynąca asfaltem spływa do rowu znajdującego się po prawej stronie drogi gminnej nr [...].

Natomiast w kwestii wykonania ofosowania drogi gminnej nr [...] ustalono, że zgodnie z zapisem § 195 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2.03.1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 43, poz. 430 ze zm.) wynika, że stosuje się je przy budowie dróg, do których po dniu jego wejścia w życie został złożony wniosek o wydanie pozwolenia na budowę. Skoro przed zmianą stosunków wodnych dokonana przez H. i Z.K. woda ze zbocza góry kierowana była do rowu znajdującego się przy drodze zlokalizowanej na działce [...] , to nie można nakładać na gminę obowiązku wykonania nowego rowu odwadniającego na dalszym przebiegu modernizowanej drogi, po to aby umożliwić nim odpływ wody w innym niż dotychczas kierunku do rzeki [...] . Sama zaś modernizacja istniejącej drogi zgodnie z art. 29 ust. 2 pkt 12 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1409 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie realizacji inwestycji nie wymagała pozwolenia na budowę. Zmodernizowanie drogi nie doprowadziło do zmiany kierunku spływu wód opadowych. Gdyby H. i Z.K. nie zmienili dotychczasowego ich odpływu, woda nadal spływałaby do drogi nr [...] . Podkreślono również, że wykonanie rowu i skierowanie wody zgodnie z ich wnioskiem musiałoby łączyć się ze zmianą istniejących stosunków wodnych i wymagałoby uzyskania zgody właścicieli nieruchomości sąsiadujących z przedmiotową drogą.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła H.K. domagając się jej uchylenia w całości.

W jego uzasadnieniu podniosła, że Wójt Gminy R. naruszył art. 8 k.p.a., nadto organ nie realizował nałożonych obowiązków dotyczących prowadzenia postępowania co w dalszej kolejności sprowadziło się do zupełnego lekceważenia art. 7 k.p.a.., a w konsekwencji do zaniechania jakichkolwiek działań zmierzających do rozwiązania problemu odprowadzania wód opadowych.

W dalszej części uzasadnienia odwołania stwierdziła, że podnosząc korpus drogi o 26 cm przy tak dużym spadku, gdyż przysiółek " [...] " położony jest na zboczu góry o ostrym nachyleniu, zmieniając rodzaj nawierzchni staje się oczywiste, że woda z drogi spływa obecnie szybciej i w sposób nie kontrolowany. Ponieważ sama droga nie ma rowu odprowadzającego i tym samym odparowującego wody opadowe, stosunki wodne na tym odcinku uległy zmianie na niekorzyść. Opady są intensywne i wielokrotnie stają się przyczyną podtopień i lokalnych zniszczeń. Wszelkie zaniedbania i brak urządzeń technicznych do jej odprowadzania potęgują zniszczenia. Jest niezrozumiałe dlaczego gmina nie chce w ramach swoich ustawowych obowiązków wykonać ofosowania drogi, a wyłącznie "spychać" odbiór wody na prywatne grunty, tym bardziej, że są po temu warunki: dołem płynie rzeka [...], do której odprowadzenie wody jest rozwiązaniem naturalnym i najprostszym

Kolegium stwierdziło, iż na podstawie przeprowadzonego w mniejszej sprawie postępowania dowodowego, organ I instancji prawidłowo dokonał ustaleń stanu faktycznego. Z przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego wynika, iż przedmiot żądania zakreślony został przez skarżącą podczas oględzin przeprowadzonych w dniu 16 lipca 2014r., która domagała się cyt: "wykonania ofosowania drogi [...] po lewej stronie patrząc ze spadkiem terenu w kierunku centrum R"

W związku z powyższym przedmiotem niniejszego postępowania jest podniesiona przez skarżącą oraz jej córkę B.W. kwestia dot. braku wykonania ofosowania w obrębie przebudowanej drogi gminnej nr [...] w przysiółku [...] ", która ich zdaniem powoduje zmianę stanu wody ze szkodą dla ich gruntów i w związku, z którym to działaniem w/w domagają się wykonania ofosowania drogi [...] po lewej stronie patrząc ze spadkiem terenu w kierunku centrum R.

Po analizie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach przedmiotowej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. podzieliło stanowisko organu I instancji, iż nie ma podstaw do nakazania Gminie R. - właścicielowi nieruchomości ozn. jako działka ew. nr [...] stanowiącej drogę przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom - przewidzianym w art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne.

Organ wskazał, iż podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowi art. 29 ustawy Prawo wodne.

W niniejszej sprawie ustalono, że zakresem odbudowy objęto odcinek o długości 330 m, na którym wykonano: wyrównanie istniejącej podbudowy pospółką naturalną, gr. warstwy 10 cm, górna warstwę podbudowy z tłucznia , gr. 8 cm, nawierzchnię asfaltową gr. 5 cm, oczyszczenie rowu przydrożnego z namułu, obsypanie poboczy pospółką naturalną.

Następstwem ustalenia powyższej okoliczności było przeprowadzenie przez organ administracji postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia, czy te czynności doprowadziły do zmiany stanu wody na gruncie, bądź zmiany kierunku odpływu wód opadowych oraz konsekwentnie, czy powyższa zmiana wywołała szkody na gruncie sąsiednim, czyli gruntach skarżącej i jej dzieci.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. podzieliło stanowisko organu I instancji, iż wykonanie nawierzchni asfaltowej na rozpatrywanym odcinku drogi gminnej nie zmieniło kierunku przepływu wód spływających na dół w czasie opadów atmosferycznych. Od tzw. "kępy" rów prowadził wody dalej po działce ew. [...] należącej do A.M. ale nie wzdłuż drogi-działki ew. [...] , lecz w kierunku granicy z działką ew. [...] (obecnie [...] ), a dalej przez działkę ew. [...] pod skosem, w kierunku naturalnego spadku terenu w stronę działki ew. [...] , stanowiącej również drogę gminną, umożliwiając odprowadzenie spływającej z góry wody do rowu znajdującego się przy tejże drodze. Rów na działce ew. [...] istniał od wielu lat, kiedy jeszcze jej właścicielami byli rodzice H.K. . Był on przez nich utrzymywany, w razie zamulenia przekopywany motyką. Na działce nr [...] w miejscu gdzie w/w rów dochodzi do tej działki znajduje się nasyp, który utrudnia spływ wody płynącej przedmiotowym rowem. Woda tworzy niewielki rozlewisko i spływa na działki znajdujące się poniżej. Sposób odprowadzania wód na obszarze objętym przedmiotowym postępowaniem administracyjnym potwierdzają strony i świadkowie postępowania administracyjnego oraz świadkowie przed Sądem Rejonowym w G. w sprawie do sygn.[...]

Ponadto, co wynika z protokołu oględzin przeprowadzonych w dniu 16.07.2014 r. asfalt drogi gminnej jest tak wyprofilowany, że woda płynąca asfaltem spływa do rowu znajdującego się po prawej stronie drogi gminnej nr [...] . W dniu w/w oględzin w rowie po lewej stronie drogi gminnej, o wymiarach: szerokość ok. 40 cm i głębokość ok. 50 cm, płynęła niewielka ilość wody, natomiast rów po prawej stronie drogi był suchy, ponieważ odprowadza on wyłącznie wody opadowe.

Kolegium wskazało iż nie potwierdzono szkodliwego wpływu na działkę wnioskodawczyni i jej dzieci opisanych wyżej działań Gminy R. w ramach realizacji zadania: "Roboty drogowe — odbudowa infrastruktury drogowej na terenie Gminy R. , w miejscowości R. i Ł. podczas przeprowadzania odbudowy drogi — działki ew. [...] " na odcinku o długości 330 m. W szczególności Kolegium zwraca uwagę na fakt, iż w sprawie o odszkodowanie za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej, toczyło się przed Sądem Rejonowym w G. postępowanie pod sygn.[...] . W wyniku jego przeprowadzenia Sąd Rejonowy ustalił, że nie zachodzą przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej Gminy R. , by działania lub zaniechania jej organu ( brak wykonania ofosowania w obrębie przebudowanej drogi gminnej nr [...] w przysiółku "[...] ") były bezprawne i by w ich konsekwencji powodowie (Z.K. i H.K. ) doznali szkody. Do akt niniejszej sprawy nie przedłożono również dowodu pozwalającego na ustalenie, że rzeczywiście szkoda wystąpiła i co było jej przyczyną.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach niniejszej sprawy wynika, iż przyczyną, w której wnioskodawcy upatrywali zmianę stanu wody ze szkodą dla swoich gruntów nie znajduje potwierdzenia w ustalonym w niniejszej sprawie stanie faktycznym. W trakcie prowadzonego postępowania nie wykazano szkodliwego wpływu prac dokonanych na nieruchomości ozn. jako działka ew. nr [...] , stanowiącej drogę na nieruchomości sąsiednie.

W związku z powyższym, Kolegium podzieliło również stanowisko organu I instancji, iż do zmiany kierunku spływu wód opadowych doprowadzili wnioskodawcy na swoim gruncie, poprzez likwidację istniejącego na ich nieruchomości rowka. Okoliczność ta wynika bowiem także z ustaleń Sądu Rejonowego w G. , dokonanych podczas prowadzenia wyżej opisanego postępowania.

Organ podniósł, iż ewentualna szkoda nie została wyrządzona przez opisane wyżej działania Gminy R. w ramach realizacji zadania: "Roboty drogowe — odbudowa infrastruktury drogowej na terenie Gminy R. , w miejscowości R. i Ł. podczas przeprowadzania odbudowy drogi — działki ew. [...] " na odcinku o długości 330 m, ale na skutek zmiany przez wnioskodawców stosunków wodnych na ich gruncie.

Kolegium uznało również, iż nie zachodziła konieczność przeprowadzania dowodu z opinii biegłego. Stan faktyczny sprawy jest bowiem poparty prawidłowo dokonanymi ustaleniami w oparciu o zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy.

Z uwagi na nieprecyzyjne i nie odpowiadające treści zastosowanego w sprawie przepisu art. 29 ustawy Prawo wodne, rozstrzygnięcie, tut. Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję i orzekło co do istoty sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a, w ten sposób, że odmówiło nakazania Gminie R. właścicielowi nieruchomości ozn. jako działka ew. nr [...] , stanowiącej drogę przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom

Kolegium stwierdziło, iż organ I instancji błędnie uznał za strony niniejszego postępowania A.M. oraz W.K. i A.K. . Uczynił to z uwagi na odniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do pisma skarżącej, która domagała się sprawdzenia, czy zgodnie z przepisami zostały wykonane kanalizację, szamba oraz odprowadzenie wód opadowych i ścieków z gospodarstw w/w. Jednakże kwestia ta nie była przedmiotem postępowania o czym świadczy określony przez skarżącą podczas oględzin przeprowadzonych w dniu 16 lipca 2014r., przedmiot postępowania oraz fakt przekazania w/w pisma do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. , do załatwienia według kompetencji. Uchybienie to jednak nie ma wpływu na rozstrzygniecie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. stwierdziło więc, iż postępowanie w niniejszej sprawie poza w/w uchybieniem zostało prawidłowo przeprowadzone.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skargę wniosła skarżąca zarzucają jej naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie:

- art 7,8,11 oraz art. 107 §3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia w sposób jasny i zrozumiały przesłanek jakimi kierował się Organ przed wydaniem rozstrzygnięcia. Ponadto zrzuciła decyzji SKO w N. , że nie został wyjaśniony składany w zażaleniu na Decyzję Wójta Gminy R. wniosek o terminowość wydanej decyzji.

Skarżąca zarzuciła, że Organ nie przeprowadził żadnych dowodów, które w znaczący sposób mogły doprowadzić do prawdziwego rozpoznania sprawy. Organ zaniechał możliwości skorzystania z opinii biegłego i tym samym osoby bezstronnej i fachowej, a takie uprawnienie zakreśla art. 84 § 1 k.p.a. Zdaniem skarżącej Kolegium oparło się na stanowisku Wójta Gminy R. , który w przedmiotowym postępowaniu jest stroną, wykonawcą drogi, jej zarządcą, ekspertem od prawa wodnego i budowlanego. Skarżąca podkreśliła, iż droga gmina nr [...] jest poprowadzona prostopadle do rzeki R. na dużym zboczu, wobec czego woda na gładkiej nawierzchni nabiera prędkości i rozlewa się w sposób niekontrolowany i żadne dyliny w górnym jej położeniu, nie są w stanie unormować wody opadowej .

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w całości i przekazanie jej do ponownego rozpatrzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego w dacie wydania decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "ppsa", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ppsa).

Z brzmienia art. 145 § 1 ppsa wynika z kolei, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według tych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skarga jako uzasadniona musiała odnieść zamierzony skutek prawny.

W niniejszej sprawie kontroli pod względem legalności podlegała decyzja organu odwoławczego, w której uznał on, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy brak jest podstaw do nakazania Gminie R. – właścicielowi działki nr [...] , stanowiącej drogę, przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Organ odwoławczy podzielił tym samym ustalenia stanu faktycznego i ocenę prawną organu I instancji.

Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019), a w szczególności art. 29 tej ustawy. Z przepisu tego wynika, iż właściciel gruntów, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może między innymi zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jak stanowi zaś ust. 3 art. 29 ustawy, w przypadku gdy spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt (burmistrz lub prezydent miasta) może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Podkreślenia więc wymaga, że przepisy powyższe statuują administracyjny tryb orzekania o przywróceniu stanu poprzedniego lub wykonaniu urządzeń zapobiegających szkodom na gruntach sąsiednich wskutek dokonanej przez właściciela gruntów zmiany stanu wodnego. Przesłanką wydania nakazu jest stwierdzenie, że doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie wskutek działań właściciela tych gruntów oraz, że zmiana stosunków wodnych szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. Zmiana stosunków wodnych wiąże się z konkretnym działaniem właściciela gruntów ingerującym w ukształtowany w terenie system zasobów wodnych. Szkodliwe zaś oddziaływanie zmiany stosunków wodnych na grunty sąsiednie to proces długotrwały, wymagający obserwacji, niejednokrotnie nie dający się stwierdzić w czasie jednorazowych, sporadycznych oględzin. Między zmianą stosunków wodnych na gruncie a szkodliwym jej wpływem na grunty sąsiednie winien zachodzić adekwatny (typowy, przeciętny) związek przyczynowy (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 3 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 609/08).

Przy tym zwrócić należy uwagę, że na gruncie omawianego przepisu organy nie są zobligowane do ustalenia i poszukiwania wszelkich powodów ujemnego dla danej strony spływu wód, lecz tylko powinny zbadać, czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela jednej nieruchomości istnieje związek przyczynowo – skutkowy wyrażający się w negatywnej zmianie stanu wód na innych gruntach. Tylko w takim przypadku zasadne jest nakazanie takiemu właścicielowi wykonanie określonych prac (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 1034/11).

W stanie faktycznym niniejszej sprawy bezsporne jest, że w 2006 r. Gmina R. w ramach realizacji zadania "Roboty drogowe - odbudowa infrastruktury drogowej na terenie Gminy R. , w miejscowości R. i Ł. " przeprowadziła odbudowę drogi - działki ew. [...] " na odcinku o długości 330 m. Wykonano wówczas utwardzenie nawierzchni w wyniku czego poziom drogi podniósł się w stosunku do istniejącego uprzednio o 23 cm. Został ponadto przeczyszczony rów przydrożny po lewej stronie drogi. W wyniku odbudowy drogi założone zostały dwie rury. Jedna pod skosem o średnicy 20 cm, której wlot znajduje się po prawej stronie drogi w bezpośredniej bliskości miejsca, gdzie zaczyna się asfalt, a wylot po lewej stronie (w tym miejscu zaczyna się rów znajdujący się po lewej stronie drogi), druga rura, także skierowana w stronę rowu po lewej stronie drogi, została natomiast założona przy wjeździe do garażu znajdującego się na posesji w [...] .

W ocenie Sądu w materiale dowodowym sprawy brak jest wystarczających dowodów, na podstawie których organy administracyjne doszły do wniosku, iż wyżej opisane działania Gminy R. nie wpłynęły na zmianę stosunków wodnych na gruntach sąsiednich, a zwłaszcza że "wykonanie nawierzchni asfaltowej na rozpatrywanym odcinku drogi gminnej nie zmieniło kierunku przepływu wód spływających w dół w czasie opadów atmosferycznych". Z pewnością nie można uznać za taki dowód oględzin przedmiotu postępowania (a na taki jedynie organy się powołują) albowiem jak wyżej już wywiedziono szkodliwe oddziaływanie zmiany stosunków wodnych na grunty sąsiednie to proces długotrwały, wymagający obserwacji, niejednokrotnie nie dający się stwierdzić w czasie jednorazowych, sporadycznych oględzin, zwłaszcza przy pogodnej aurze. Mało tego wymaga to dla poczynienia stosownych ustaleń wiadomości specjalnych albowiem konieczne i niezbędne jest przeprowadzenie szczegółowej analizy spływu wód powierzchniowych dla ustalenia, że brak jest zmiany stosunków wodnych na nieruchomościach sąsiednich i jakichkolwiek szkód po stronie skarżącej i jej dzieci, a spowodowanych przez wody spływające z przebudowanej drogi.

Tymczasem w niniejszej sprawie organy ograniczyły postępowanie dowodowe i swoje ustalenia do stwierdzenia faktu, że na nieruchomości wnioskodawców od wielu lat istniał i był utrzymywany rów odprowadzający wody opadowe ze zbocza góry do rowu znajdującego się przy drodze zlokalizowanej na działce nr [...] , który został przez wnioskodawców zasypany i to jest powodem tworzenia się rozlewiska na działce [...]

Powyższe w ocenie Sądu uzasadnia stwierdzenie, iż organy administracyjne nie rozpoznały istoty sprawy, co skutkować musiało eliminacją z obrotu prawnego decyzji organu odwoławczego i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji. Bez znaczenia dla takiej oceny pozostaje fakt wydania wyroku przez Sąd Rejonowy w G. oddalającego powództwo Z.K. i H.K. o odszkodowanie w sprawie do sygn. [...] albowiem w procesie cywilnym to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia okoliczności faktycznych stanowiących podstawę dochodzonego roszczenia. Z uzasadnienia sądu wynika zaś, że podstawę oddalenia powództwa stanowił brak wykazania przez powodów, że szkoda rzeczywiście wystąpiła i co było przyczyną jej powstania z powodu braku stosownych dowodów w sprawie. Tymczasem w postępowaniu administracyjnym to na organach spoczywa obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonującej treści. Stosownie do art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organy administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z dana sprawą na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Nie można więc zgodzić się ze stanowiskiem organów, iż dowód z opinii biegłego nie był potrzebny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wręcz przeciwnie w ocenie Sądu bez ekspertyzy biegłego i szczegółowej analizy spływu wód powierzchniowych prawidłowe rozstrzygnięcie niniejszej sprawy na gruncie przepisu art. 29 prawa wodnego nie jest możliwe.

W tym stanie rzeczy przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uzupełnią materiał dowodowy w kierunku wskazanym przez Sąd, a następnie rozważą wszechstronnie cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie i ustalą czy i w jakim zachodzą przesłanki do zastosowania regulacji wynikającej z przepisu art. 29 prawa wodnego.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 c.