Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 452/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5, ust. 6, art. 3 pkt 21 i pkt 22
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 119 pkt 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w dniu 28 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi N. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ż. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej N. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. A. P.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania N. B. - reprezentowanej przez adwokata P.G., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ż. z [...] r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią H.J.

Jak wynika z akt sprawy 2 grudnia 2019 r. do organu I instancji wpłynął wniosek N. B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią H.J.

Decyzją z [...] r. organ I instancji odmówił N. B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, argumentując że wnioskodawczyni mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem A. B. oraz babcią H. J. Strona od dzieciństwa była wychowywana przez dziadków i z nimi zamieszkiwała. Obecnie nie pracuje zawodowo, od listopada 2016 r. opiekuje się niepełnosprawną babcią. Wcześniej była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w T., jako bezrobotna bez prawa do zasiłku (od 2009 r.). Babcia wnioskodawczyni – H. J. wymaga pomocy w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych oraz niezbędnej pielęgnacji, tj. przy ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków, wychodzeniu na spacery, wyprowadzaniu do toalety (brak łazienki w budynku mieszkalnym). W ramach sprawowanej opieki N. B. sprząta, pierze, podaje leki, mierzy ciśnienie, robi zakupy, reguluje opłaty, umawia wizyty lekarskie, a także pali w piecu. Zakres sprawowanej opieki zależy od samopoczucia babci, która ma problemy z chodzeniem (torbiele w kolanie), niewydolność nerek, nadciśnienie, a także przewlekły niewyleczony półpasiec głowy. Ze względu na podeszły wiek, jak i problemy zdrowotne nie może pozostawać bez opieki drugiej osoby. Mąż wnioskodawczyni pracuje zawodowo na ¼ etatu, w wolnych chwilach podejmuje prace dorywcze. Dzieci H.J. prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, są osobami aktywnymi zawodowo. Ze względu jednak na znaczną odległość od miejsca zamieszkania niepełnosprawnej nie jest możliwe zapewnienie przez nich opieki w sposób ciągły i regularny. Podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego potwierdzono fakt sprawowania opieki przez N. B. nad babcią H.J., posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z 4 października 2016 r. wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. na stałe. W orzeczeniu wskazano, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 sierpnia 2016 r. Organ I instancji, odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na to, że nadal nie została zmieniona w tym zakresie ustawa o świadczeniach rodzinnych. Wskazał również, że rezygnacja z zatrudnienia musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki, zaś rozmiar opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Z akt sprawy wynika, że N.B. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna, a od 9 listopada 2016 r. została wyrejestrowana, ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią. Maż zainteresowanej jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, co nie wyklucza możliwości sprawowania opieki naprzemiennej nad babcią. Obecnie wnioskodawczyni, decyzją z [...] r. nr [...] ma przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na H.J. na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. Organ wskazał także, że sam fakt uzyskania przez stronę prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże ze względu na to, że strona nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji N. B. reprezentowana przez adwokata P. G. wniosła o jej uchylenie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podnosząc zarzuty:

- naruszenia prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

- naruszenie przepisów postępowania - art. 6, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przez przyjęcie, iż sam fakt powstania niepełnosprawności odpowiednio po ukończeniu 18-go roku życia i po ukończeniu 25-go roku życia, skutkuje brakiem prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia, z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Odwołująca wskazała nadto, że opiekuje się niepełnosprawną babcią H. J. i z tego względu otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy, gdyż nie może podjąć pracy zarobkowej.

Organ I instancji przy piśmie z 30 marca 2020 r. przekazał odwołanie do Kolegium i wskazał, że pismem z 19 grudnia 2019 r. N. B. została wezwana do złożenia oświadczenia, w myśl art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które ze świadczeń opiekuńczych wybiera. W odpowiedzi strona wskazała, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy.

Wskazaną na wstępie decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn.zm. - w skrócie "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ stwierdził, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5, art. 3 pkt 21 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn.zm. - w skrócie "u.ś.r."). Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczeń opiekuńczych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania.

Jak stwierdziło Kolegium, w rozpatrywanej sprawie spełnione są przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawania skarżącej i jej babci w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Jak wynika z akt sprawy dzieci H. J. są osobami aktywnymi zawodowo i mieszkają daleko, dlatego nie mogą sprawować stałej opieki nad niepełnosprawna matką.

Organ I instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ ustalony znaczny stopień niepełnosprawności jej babci H. J. nie powstał w żadnym z terminów określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babcią.

Rozstrzygając sprawę organ I instancji nie wziął pod uwagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443), w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W punkcie 2 sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wprost wskazał, że stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy, jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii, np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie, który to pogląd Kolegium podziela, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem Kolegium w tej sprawie, pomimo błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., organ I instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na babcię H. J., ponieważ nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne - rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu osoby, która nie odnajdowała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowanej opieki nad niepełnosprawną osobą. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. W sytuacji więc, gdy sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki.

W analizowanej sprawie organ I instancji ustalił, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez N.B., a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią. Wnioskodawczyni w związku z opieką nad babcią, pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy od dnia 1 listopada 2016 r. Wcześniej przed uzyskaniem przedmiotowego zasiłku nie pracowała, była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w T. od 2009 r., jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Pracę podjęła tylko w okresie od 7 lutego 2011 r. do 14 lutego 2011 r. Ustalony stopień niepełnosprawności H.J. datuje się od 11 sierpnia 2016 r. Natomiast skarżąca nie podejmowała pracy znacznie wcześniej, co poddaje w wątpliwość, czy niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą miało bezpośredni związek z niepełnosprawnością babci. Niezależnie od tego stwierdzić należy, że zakres sprawowanej opieki nad babcią nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z przeprowadzonego 10 lutego 2020 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca pomaga przy ubieraniu się, przygotowaniu posiłków, sprzątaniu, czy robieniu zakupów. Odwołująca zajmuje się również umawianiem wizyt lekarskich, realizacją recept oraz opłat. Podany wyżej zakres opieki sprawowanej nad H.J. nie wymaga konieczności rezygnacji przez skarżącą z aktywności zawodowej. Nie sposób uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną babcią zajmowały taką ilości czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawczyni przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej. Zakres opieki skarżącej nad babcią w zasadzie sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (przygotowanie posiłków, pranie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich) - takie czynności wykonują również osoby pracujące. W ocenie Kolegium obiektywnie jest zatem możliwe takie zorganizowanie tej opieki (w tym przy udziale domowników - mąż skarżącej A. B. pracuje na 1/4 etatu), aby skarżąca dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Brak jest więc bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad babcią. W konsekwencji nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Zatem odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią jest w pełni uzasadniona.

Powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. N.B. reprezentowana przez adwokata zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji, skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż niepodejmowanie przez skarżącą pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem z niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,

- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy polegające na błędnym przyjęciu, iż nie ma bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią oraz ustalenia, iż zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a także błędnym przyjęciu, iż możliwość sprawowania opieki nad niepełnosprawną ma również mąż skarżącej, a w konsekwencji brak podejmowania przez organy obu instancji działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Uzasadniając skargę jej autor wskazał, że SKO opierając się tylko na oświadczeniach skarżącej wywiodło, że czynności opiekuńcze i zakres sprawowanej opieki nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby skarżąca przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy, pomijając przy tym wskazania wynikające z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Ponadto Kolegium przyjęło, że opiekę nad babcią może sprawować naprzemiennie również mąż skarżącej. Nie może jednak ujść uwadze, że organ I instancji oraz organ odwoławczy nie przeprowadziły w tym zakresie pełnego postępowania dowodowego. Decyzje organów obu instancji nie zawierają jakichkolwiek ustaleń (danych), dotyczących zatrudnienia czy też aktywności zawodowej i zarobkowej męża skarżącej. Czyni to wyprowadzony przez Kolegium w tym zakresie wniosek, nie tylko przedwczesnym, ale i nieweryfikowalnym. Nie może więc budzić wątpliwości, że w świetle poczynionych powyżej uwag, ustalenia SKO były przedwczesne, a prawidłowe rozpoznanie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dokonania jednoznacznych ustaleń stanu faktycznego dotyczących istnienia lub braku związku skutkowo-przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a zakresem sprawowanej przez nią opieki.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że jakkolwiek nie zaakcentowano tego w zaskarżonej decyzji, na skarżącej, która co prawda mieści się w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym, w okolicznościach faktycznych sprawy nie ciąży bezpośredni obowiązek alimentacyjny wobec babci, bowiem jej obowiązki w tym zakresie wyprzedzają obowiązki alimentacyjne dzieci H.J. W art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. został zawarty ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony m.in. przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. Stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej jako: "k.r.o."), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. K.r.o. ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). A zatem, przepis art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a ustawy w konfrontacji z przepisami ustawy - k.r.o., jednoznacznie wskazuje katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Organ nie sprawdził w postępowaniu, jaka jest sytuacja w przypadku dzieci H.J. Nie wyjaśniono, czy po ich stronie występują obiektywne przeszkody do sprawowania opieki nad matką. Niemniej i tak w sprawie nie zachodzi związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad jej babcią. Zatem odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią jest w pełni zasadna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszym rzędzie wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. - w skrócie "p.p.s.a."), została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Przepis ten stanowi mianowicie, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). Taka sytuacja miała miejsce na gruncie rozpatrywanej sprawy.

Następnie wskazać należy, że sądy administracyjne w świetle regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Ż. o odmowie przyznania N.B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią H. J. Zasadniczym powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest, jak twierdzi organ odwoławczy, brak spełnienia po stronie osoby ubiegającej się o jego przyznanie ustawowej przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a konkretnie brak bezpośredniego związku przyczyno-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią. W tym zakresie organ zauważył, że strona skarżąca była wcześniej zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, pracę podjęła tylko raz w okresie od 7 lutego 2011 r. do 14 lutego 2011 r. Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w ślad za organem pierwszej instancji stanęło na stanowisku, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą wobec babci ogranicza się zasadniczo do prowadzenia gospodarstwa domowego, które to czynności wykonują również osoby pracujące. W rezultacie przyjęło, że możliwie jest takie zorganizowanie opieki, aby skarżąca mogła dalej ją sprawując, podjąć zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Powyższy pogląd nie zasługuje na aprobatę w demokratycznym państwie prawa. Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111). Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r. W myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1).

Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

Jak stanowi art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z przywołanego unormowania wynika, że jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 u.ś.r.). Dla dokonania prawidłowej wykładni ustawowego zwrotu "nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" wskazać trzeba, że zarejestrowanie opiekuna osoby niepełnosprawnej w urzędzie pracy jako osoby poszukującej pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie stanowi okoliczności wykluczającej prawną możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 17 ust. 5 u.ś.r. Zresztą w art. 17 ust. 6 u.ś.r. ustawodawca wprost stwierdził, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem, za osobę nie podejmującą zatrudnienia lub rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy również uznać osobę bezrobotną, która nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sytuację na rynku pracy. Zarejestrowanie w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy oznacza przecież gotowość do podjęcia zaoferowanego przez urząd zatrudnienia. Wobec tego na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy, jeżeli niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia jest spowodowane właśnie koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Gdyby wolą ustawodawcy było pozbawienie osób bezrobotnych możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, to z całą pewnością znalazłoby to wyraz wprost w treści przepisu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter świadczenia zasiłkowego, które miało zastąpić instytucję zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (vide: wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18 – Lex nr 2588317).

Jak wynika z lektury art. 17 ust. 1 u.ś.r. kolejnym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność sprawowania przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Innymi słowy, musi zachodzić bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania stałej (długotrwałej) i bezpośredniej opieki nad osobę jej wymagającą. Zgodnie z brzmieniem art. 3 pkt 21 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w rozumieniu § 29 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15.7.2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2018, poz. 2027, t.j.), które określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też badania całkowitej niezdolności do pracy i całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczonej na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS. W takich przypadkach organ powinien przyjmować te orzeczenia jako prejudykaty i ustalać stan faktyczny zgodnie z ich treścią (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2020 r. I OSK 691/19 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności posiada bowiem walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., wedle którego dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Zasadą jest więc domniemanie zgodności z prawdą tego, co zostało stwierdzone w dokumencie urzędowym. Nie wyklucza to jednak możliwości obalenia tego domniemania zgodnie z art. 76 § 3 k.p.a. Strona, która podnosi, że zawarte w nim stwierdzenia są niezgodne z rzeczywistością powinna na tę okoliczność przedstawić przeciwdowód. Gołosłowne, nie poparte żadnymi dowodami twierdzenia strony nie mogą prowadzić do obalenia tego domniemania.

Przenosząc poczynione dotychczas uwagi natury ogólnej na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać trzeba, że skarżąca na podstawie decyzji Wójta Gminy Ż. z [...] r. miała przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na H. J. w kwocie 620 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że N. B. jest wnuczką H. J. (urodzonej w 1934 r.), a więc jest osobą zobowiązaną do alimentacji względem babci. Skarżąca była wychowywana przez swoich dziadków. Obecnie wraz z mężem mieszka razem z babcią, którą się opiekuje od 2016 r.

Zauważyć w tym miejscu trzeba, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym: "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1a u.ś.r. w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji (wyrok NSA z 12 maja 2017 r. I OSK 328/16 – Lex nr 2330170).

Z akt sprawy wynika również, że N. B. od 2009 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w T .jako osoba bezrobotna. Pracę podjęła tylko raz w okresie od 7 lutego 2011 r. do 14 lutego 2011 r. Z dniem 9 listopada 2016 r. została wyrejestrowana z ewidencji osób bezrobotnych z uwagi na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Mąż wnioskodawczyni pracuje na ¼ etatu, w wolnych chwilach podejmuje prace dorywcze. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 10 lutego 2020 r. ustalono, że skarżąca pomaga babci w codziennej higienie, pomaga jej się ubrać, przygotowuje i podaje posiłki, przygotowuje ubrania, podaje leki, mierzy ciśnienie, wychodzi na spacery, wyprowadza do toalety (brak łazienki w mieszkaniu), pali w piecu, przygotowuje opał, sprząta, pierze, robi zakupy i opłaty, umawia wizyty lekarskie i jeździ z babcią do lekarza. Zakres wykonywanych czynności zależy od samopoczucia babci, która ma lepsze i gorsze dni. Ze względu na problemy zdrowotne i podeszły wiek babci nie jest możliwie pozostawienie jej bez opieki osoby drugiej.

Natomiast H.J., co potwierdza zebrany materiał dowodowy, ma problemy z chodzeniem (torbiele w kolanie), choruje na niewydolność nerek, nadciśnienie a także przewlekły niewyleczony półpasiec głowy w związku z czym wymaga częstego mycia głowy z pomocą osoby drugiej. Dzieci H. J. prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe i są osobami aktywnymi zawodowo. Ze względu jednak na znaczną odległość od miejsca zamieszkania H.J. nie jest możliwe zapewnienie przez nich opieki w sposób ciągły i regularny. Legitymuje się ona orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania i Niepełnosprawności w T. z [...] października 2016 r. Zgodnie z treścią tego dokumentu H. J. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 sierpnia 2016 r., jednak nie jest możliwe ustalenie od kiedy niepełnosprawność istnieje. Nadto, co wynika z orzeczenia konieczne jest zgodnie z niepełnosprawnością zaopatrzenie jej w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie. H. J. wymaga także korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Co istotne, wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy osoby drugiej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Spełnia również przesłanki określone w art. 8 ust. 3a pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2012 r., poz. 1137 z póżn.zm.).

Wobec powyższego stwierdzić trzeba, że podniesiony przez organ odwoławczy w motywach zaskarżonej decyzji fakt uprzedniego (a wiec przed podjęciem opieki nad babcią w 2016 r.) zarejestrowania skarżącej w Powiatowym Urzędzie Pracy w T. nie może stanowić przesłanki uzasadniającej odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z momentem podjęcia opieki nad babcią N. B. zrezygnowała z potencjalnej możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w przyszłości, co dawało jej właśnie zarejestrowanie w PUP. Nie można wobec tego zaaprobować stanowiska organu odwoławczego wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jakoby zachodziła wątpliwość, czy niepodejmowanie zatrudnienia miało bezpośredni związek z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią. Wreszcie nie budzi wątpliwości, że zgodnie z treścią orzeczenia o stopniu niepełnosprawności mającego walor dokumentu urzędowego, którego wartość dowodowa nie została w toku postępowania wyjaśniającego skutecznie podważona, H.J. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy osoby drugiej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Opiekę zapewnia jej w sposób stały, ciągły, bezpośredni i osobisty wnuczka, o czym świadczy ustalony w toku postępowania wyjaśniającego, choć dowolnie i wybiórczo oceniony, zakres czynności opiekuńczych podejmowanych wobec babci. Rozmiar tej opieki jest na tyle duży, że uniemożliwia skarżącej podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Nieuprawnione, bo gołosłowne w świetle materiału aktowego sprawy, jest tym samym twierdzenie organów obu instancji jakoby skarżąca z pomocą męża mogła tak zorganizować opiekę nad babcią, aby podjąć zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, jako że zakres opieki skarżącej nad babcią sprowadza się zasadniczo do prowadzenia gospodarstwa domowego, które to czynności podejmują także osoby pracujące. Zauważyć w tym miejscu trzeba, że co do zasady osoby pracujące prowadzą gospodarstwo domowe, jednakże prowadzenia gospodarstwa domowego nie można utożsamiać, jak czyni to błędnie organ, ze sprawowaniem stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Błędne jest również przekonanie organu, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, skoro jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych ma ono właśnie za zadanie zrekompensować osobie podejmującej opiekę nad osobą niepełnosprawną utratę uzyskiwanego czy też potencjalnego dochodu (vide: wyrok NSA z 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16 – Lex nr 2348934). Istotą tego świadczenia, co należy z całą stanowczością zaakcentować, jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym przypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem.

Mając powyższe na względzie stwierdzić trzeba, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.T. oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy Ż. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego -art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 i ust. 6 u.ś.r. oraz przepisów prawa procesowego - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., który to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Konieczne wobec tego było uchylenie decyzji organów obu instancji.

Dodać w tym miejscu trzeba, że organ odwoławczy podejmując kontrolowaną obecnie decyzję trafnie zarzucił organowi pierwszej instancji pominięcie przy rozpatrywaniu sprawy niniejszej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443). We wspomnianym wyroku Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W rezultacie, jak prawidłowo wywiodło Kolegium, organ pierwszej instancji nie mógł odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Wspomniany wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ pierwszej instancji, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

Prowadząc ponownie postępowanie organy zobowiązane będą uwzględnić zaprezentowaną w motywach wspomnianego wyroku wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 5 i ust. 6 u.ś.r. oraz ocenić zgromadzony w sprawie materiał dowodowy zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 k.p.a. oraz z poszanowaniem reguł zdefiniowanych w przepisach art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., czemu winien dać wyraz w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Zatem, organ powinien mieć na uwadze, że swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. po pierwsze, opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Po drugie, ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i po trzecie, organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. W końcu, po czwarte, rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z zasadami logiki. Wreszcie przy ocenie przesłanek z art. 17 u.ś.r. organ zobowiązany będzie uwzględnić nowy stan prawny, powstały po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W rezultacie organ wyda decyzję odpowiadającą przepisom obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania należnych stronie skarżącej od organu Sąd rozstrzygnął w punkcie 2 sentencji wyroku mając na względzie regulację art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Zasądzona kwota 480 zł obejmuje koszty zastępstwa adwokackiego udzielonego skarżącej.

dc