Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1486/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 73
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie: WSA Mariusz Kotulski (spr.) WSA Paweł Darmoń Protokolant: specjalista Anna Balicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2016 r. sprawy ze skargi Gminy O, na decyzję Wojewody z dnia 17 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania I. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej uzasadnienia; II. w pozostałym zakresie skargę oddala; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej – Gminy O. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 27.10.2005 r. H.K. wystąpiła z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za część działek nr [...] i [...] w związku z ich zajęciem pod drogę publiczną. W piśmie z dnia 2.10.2009r. doprecyzowała ww. wniosek poprzez wskazanie, że żądanie wypłaty odszkodowania dotyczy wywłaszczonej dz. nr [...], a nie jak wcześniej omyłkowo podała [...].

Pismem z dnia 10.09.2014r. A.S. wniósł o wypłatę odszkodowania za ww. działki, które jego zdaniem należy się każdemu z następców prawnych byłego właściciela nieruchomości.

Decyzją z dnia 21 stycznia 2015 r., (znak: [...]) Starosta O. w pkt 1 ustalił odszkodowanie za grunt zajęty pod drogę gminną relacji O. –G. nr [...] ul. [...] w O. , tj. za udział wynoszący ¼ części w działkach nr [...] o powierzchni 0,0121 ha i nr [...] o powierzchni 0,0357 ha, położonych w jednostce ewidencyjnej O. , obręb O. w wysokości 2.800,00 zł na rzecz H.K. ; w pkt 2 i 3 stwierdził, że do wypłaty ustalonego powyżej odszkodowania zobowiązany jest Wójt Gminy O. , a w pkt 4 odmówił ustalenia wypłaty odszkodowania za udział ¼ części w opisanej wyżej nieruchomości A.S.

W oparciu o odpis z księgi wieczystej, organ I instancji ustalił, że właścicielem ww. działek, według stanu na dzień 31 grudnia 1998r. była T.S. . Z postanowienia Sądu Rejonowego w O. o stwierdzeniu nabycia spadku z 30 czerwca 2005r. sygn. akt [...] , wynika, że T.S. zmarła 14 grudnia 2002r., a spadek po niej nabyli: H.K. , J.S. , A.S. i A.J. - wszyscy po 1/4 części. Aktem notarialnym Repertorium A nr [...] z dnia 7 lipca 2008r. H.K. , J.S. , A.S. i A.J. dokonali działu spadku po T.S. i zniesienia współwłasności nieruchomości położonej w O. , obejmującej przedmiotowe dz. [...] i [...] w ten sposób, że własność całej nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] otrzymała H.K. . Umową majątkową małżeńską Rep. A nr [...] z dnia 7 lipca 2008r. małżonkowie H.K. i R.K. rozszerzyli obowiązującą ich majątkową wspólność ustawową obejmując nią nieruchomość położoną w O. , stanowiącą gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami, dla której Sąd Rejonowy w O. prowadzi kw [...]. Organ powiadomił spadkobierców po T.S. oraz R.K. o postępowaniu prowadzonym przez Starostę O. z wniosku Pani K. , przysługującym przymiocie strony i prawie czynnego udziału w sprawie.

Z akt sprawy wynika, że operatem pomiarowym przyjętym w dniu 4 lutego 2005r. do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego za nr [...] , działka nr[...] została podzielona na nr [...] i [...] a działka nr [...] na nr [...] i nr [...] . W dniu 26 marca 2014r. pod sygnaturą [...] Wojewoda wydał decyzję, w której stwierdził, że 1 stycznia 1999r. Gmina O. nabyła z mocy prawa własność nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej O. obręb O. , oznaczonej jako pgr [...] o pow. 0,0121 ha oraz pgr [...] o pow. 0,0357 ha, zajętej pod drogę gminną relacji O. –G. nr [...] ulicę [...] w O

W toku postępowania tutejszy organ zlecił biegłemu wykonanie wyceny tych parcel. Operatem szacunkowym z dnia 15 lipca 2014r. rzeczoznawca majątkowy P.F. z Biura Wycen Majątkowych Rzeczoznawca [...] z siedzibą w K. określił dla potrzeb ustalenia odszkodowania za grunt zajęty pod "drogę publiczną, wartość działek nr [...] i [...] na łączną kwotę 11.200,00 zł. Operat ten był kwestionowany w trakcie postępowania administracyjnego przez strony postępowania. W szczególności zarzucano, że rzeczoznawca oparł swoją wycenę na danych z Gminy i Miasta B. oraz Gminy i Miasta O. , gdy podobne transakcje miały miejsce na terenie sąsiedniej do gminy O. - Gminy i Miasta Z.

W odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji H.K. , J.S. i A.J. , reprezentowani przez pełnomocnika adwokat M.S.-K. zarzucili naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77 i 80 Kpa) oraz naruszenia prawa materialnego (art. 130 ust. 2 i art. 150-158 ustawy o gospodarce nieruchomościami) wnosząc o uchylenie oraz przekazanie sprawy rozpoznania organowi administracyjnemu I instancji, z wyłączeniem Starosty O Zdaniem stron, Starosta O. winien był wziąć pod uwagę fakt, że na skutek działu spadku po T.S. jedyną właścicielką przedmiotowych działek została H.K. i to ona winna otrzymać pełne odszkodowanie za wywłaszczone działki, ponieważ w zakresie przejęcia praw i obowiązków mają zastosowanie przepisy k.c. Nadto zarzucono, że wyceniając nieruchomość nie wzięto pod uwagę transakcji nieruchomości drogowych na ternie Gminy Z. , które były bardziej podobne do wyceny nieruchomości niż uwzględnione przez biegłego z terenu gminy i miasta B. oraz O .

Wojewoda decyzją z dnia 17.09.2015r., nr [...] , na podstawie 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 782), art. 138 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity - Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji w zakresie wyrzeczenia o ustaleniu i wypłacie odszkodowania (pkt 1-3 decyzji Starosty) przekazując w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania oraz umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie pkt 4 decyzji Starosty.

W uzasadnieniu organ odwoławczy dokonał ustaleń faktycznych w sprawie, zbieżnych z ustaleniami dokonanymi przez organ I instancji.

Następnie Wojewoda [...] przytoczył brzmienie przepisu art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, wskazując, iż ustalenie i wypłata odszkodowania następuje przy spełnieniu następujących przesłanek: dana nieruchomość musi być zajęta pod pas drogi publicznej, nieruchomość taka nie stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 r. własności Skarbu Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego, z wnioskiem o ustalenie odszkodowania występuje właściciel nieruchomości w terminie od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005 r., zaznaczając przy tym, że wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie.

W dalszej części organ odwoławczy uzasadnił wadliwość będącego podstawą rozstrzygnięcia operatu szacunkowego, z powodu nie uwzględnienia w nim przez rzeczoznawcę analizy rynku nieruchomości drogowych położonych na terenie gmin sąsiednich do gminy O. Zdaniem Wojewody [...] , wskazana powyższej okoliczność dowodzi, iż dokonaną w ten sposób wycenę ocenić należy w sposób negatywny. Tym samym analizowany operat szacunkowy nie może stanowić dowodu w przedmiotowej sprawie i być wykorzystany dla potrzeb niniejszego postępowania administracyjnego.

Dalej uznano, że skoro H.K. która jako jedyna wystąpiła z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość w ustawowo przewidzianym terminie, na skutek umowy z dnia 7 lipca 2008 r., Rep. A nr [...] stała się jedyną jej właścicielką i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej przed wydaniem deklaratoryjnej decyzji Wojewody [...] , to nie można podzielić stanowiska organu l instancji o tym, iż przysługuje jej odszkodowanie jedynie za udział w wysokości 1/4 części w tej nieruchomości. Jednocześnie rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę Starosta O. winien rozważyć sytuację prawną R.K. , w kontekście treści umowy z dnia 7 lipca 2008 r. Rep[...] , o rozszerzeniu i ujawnieniu go jako współwłaściciela przedmiotowej nieruchomości w dziale II KW wraz z H.K. oraz wobec treści art. 36 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Skargę na to rozstrzygnięcie wniósł Wójt Gminy O. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 77 i 80 k.p.a. a te w związku z art. 130 ust. 2, art. 154 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i § 26 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego oraz w związku z art. 73 ustawy z 23 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, poprzez wydanie decyzji o uchyleniu decyzji starosty i przekazaniu do ponownego rozpatrzenia w sytuacji, gdy przyczynami uchylenia wg organu były nie tylko przyczyny naruszenia przepisów postępowania;

art. 7, 77 i 80 k.p.a. a te w związku z art. 130 ust. 2, art. 154 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i § 26 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego poprzez uznanie, że Starosta naruszył ww. przepisy postępowania uznając operat szacunkowy za prawidłowy;

- art. 73 ust. 4 ustawy z 23 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną poprzez uznanie, że odszkodowanie należy się w pełnej wysokości tj. za całą nieruchomość i to innemu kręgu podmiotom niż regulowane tym przepisem.

W uzasadnieniu jako rażąco błędną wykładnie oceniono tę część orzeczenia Wojewody gdzie odnosi się on do zakresu odszkodowania i zakresu podmiotów uprawnionych. Zarzucono Wojewodzie, że zapomniał o wykładni i treści art. 73 ust. 4 ustawy z 23 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną oraz co może najistotniejsze o stanie faktycznym w tej sprawie. Skarżący przypomniał, że odszkodowanie może uzyskać tylko ten właściciel, który zgłosi roszczenie w okresie pomiędzy od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. W tym okresie jedynym wnioskiem był wniosek H.K. . Wnioskodawczyni w dacie wniosku tj. w dniu 27 października 2005r. była współwłaścicielem w rozumieniu przepisów KC 1/4 nieruchomości przejętej pod drogę publiczną. Do 31 grudnia 2005r. żaden inny współwłaściciel nie wniósł o przyznanie odszkodowania. Tym samym w zakresie 3/4 nieruchomości prawo do odszkodowania wygasło w całości. Powołane przez Wojewodę orzeczenie NSA dotyczyło też innej niż w niniejszej sprawie sytuacji prawnej i faktycznej a to prawo do odszkodowania do nabywcy w drodze kupna nieruchomości od zbywcy będącego uprawnionym do odszkodowania i dodatkowo w sytuacji, gdy obaj czyli zbywca i nabywca wystąpili w wnioskiem - zatem z sytuacją konkurencyjności wniosku. W niniejszej sprawie z wnioskiem wystąpił tylko następca prawny i tylko w zakresie 1/4 prawa do nieruchomości. Okoliczność nabycia praw do całości nieruchomości nastąpiła w 2008r., a zatem po wygaśnięciu możliwości składania wniosków o odszkodowanie. Z punktu widzenia cywilistycznego wnioskodawczyni H.K. stała się następcą prawnym pozostałych udziałowców, jednakże nie wystąpiła w ich imieniu o odszkodowania ani przed 31 grudnia 2005r., ani też po tej dacie co i tak byłoby nieskuteczne. Wojewoda w swoim uzasadnieniu pominął te okoliczności.

Organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Przepis ten w pkt "c" umożliwia przy uwzględnieniu skargi uchylenie decyzji lub postanowienia w części, jeżeli zachodzą przesłanki do stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 151 p.p.s.a. mówi z kolei, iż w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.

W kontrolowanej sprawie zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji w części, tj. w zakresie jej uzasadnienia, gdyż, co do zasady zaskarżone rozstrzygnięcie Wojewody z dnia 17 września 2015r. jest prawidłowe, czego już nie można powiedzieć o wszystkich motywach, skłaniających organ do jego podjęcia, wyartykułowanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Możliwość orzekania w zakresie uchylenia decyzji w zakresie jej uzasadnienia, znajduje potwierdzenie w orzeczeniach NSA (por. np. wyrok z 29 maja 1998 r. I SA 1896/97, Lex nr 44519) i wojewódzkich sądów administracyjnych (por. wyr. WSA w Lublinie z 21 października 2004r. II SA/Lu 1488/03, niepubl.). Podstawowym argumentem za tym przemawiającym jest uznanie uzasadnienia za konieczny i istotny element decyzji administracyjnej (na gruncie art. 107 § 1 kpa), będący "zwykłą" jej częścią w sensie składnika treści decyzji i w tym kontekście jako część równoważną z punktu widzenia znaczenia z samą osnową decyzji. Uzasadnienie stanowi obowiązkowy składnik decyzji, mający na celu wyjaśnienie rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 kpa, przy czym § 4 i 5 kpa określa przypadki, w których można odstąpić od uzasadnienia decyzji). Zatem sentencja decyzji jak i jej uzasadnienie stanowią całość rozstrzygnięcia i w przypadku, gdy uzasadnienie narusza prawo swoją treścią dopuszczalne jest w tymże zakresie uchylenie nieprawidłowego uzasadnienia (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 października 2004r., sygn. akt II SA/Lu 161/04, Lex nr 167725). Nie ma w tym przypadku niebezpieczeństwa, związanego z pozostawieniem w obrocie decyzji bez uzasadnienia czy też z uzasadnieniem wewnętrznie niespójnym, gdyż eliminacja uzasadnienia zaskarżonej decyzji znajduje wypełnienie treściowe w postaci argumentów uzasadnienia sądu administracyjnego, chociaż formalnie to pierwsze nie jest przez to ostatnie zastępowane. Zostaje w ten sposób także wzięta pod uwagę wartość szybkości stosowania prawa, która wprawdzie odnosi się głównie do postępowania sądowego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności), niemniej, jeśli elementem całego postępowania jest postępowanie sądowe (nawet potencjalne) powinna mieć na względzie przede wszystkim szybkość rozstrzygnięcia (wyjaśnienia) sprawy istotnej dla adresata niezależnie od tego, w jakiej proporcji zależy to od postępowania przed sądem i przed organem administracyjnym.

W rozpoznawanej sprawie podstawę ustalenia odszkodowania stanowił operat szacunkowy sporządzony przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego P.F. w dniu 15 lipca 2014 r., w którym wartość przedmiotowej nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i [...] położonej w miejscowości O. wynosi 11200 zł.

Skarżony organ słusznie uznał, że z uwagi na wadliwość przeprowadzonej przez biegłego wyceny nieruchomości (brak analizy lokalnego rynku nieruchomości położonych na ternie Gminy O. ) kwestionowany przez strony operat nie mógł stanowić dowodu w przedmiotowej sprawie. Należy bowiem wskazać, że organ rozstrzygający sprawę zobligowany jest ocenić wartość dowodową operatu szacunkowego, ponieważ stanowi on w świetle art. 130 ust. 2 u.g.n., podstawowy dowód w sprawie o ustalenie odszkodowania na okoliczność tego, jaką wartość miała nieruchomość, której prawa własności dany podmiot został pozbawiony, która to wartość jest podstawą dla ustalenia odszkodowania. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela pogląd, zgodnie z którym ocena operatu szacunkowego przez organ administracji publicznej podlega ograniczeniom i nie jest możliwa w takim zakresie w jakim miałaby dotyczyć wiadomości specjalnych, a o wyborze podejścia i metody, wyborze nieruchomości, które przyjmuje do porównania szacowania nieruchomości w obecnym stanie prawnym decyduje rzeczoznawca (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 1894/12, Lex Omega nr 1494707). Powyższe nie oznacza jednak, że rzeczoznawca może działać dowolnie, a organ jest pozbawiony możliwości oceniania sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego operatu. Trzeba bowiem podkreślić, że to organ, a nie rzeczoznawca wydaje decyzję, podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, mają na względzie interes społeczny i słuszny interes strony (art. 7 k.p.a.), oceniając na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność postała udowodniona (art. 80 k.p.a.) i przedstawiając ją w uzasadnieniu wydanej decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.).

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji, w ramach obowiązku oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego powinien odnieść się krytycznie do operatu sporządzonego przez P.F. . Pomimo zarzutów stron Starosta O. błędnie nie zauważył jednak uchybień w operacie. Za wadliwość operatu należy bowiem uznać brak charakterystyki rynku nieruchomościami gruntowymi z terenu Gminy O. , gdzie położona jest przedmiotowa nieruchomość. Rzeczoznawca oparł wycenę przedmiotowej nieruchomości na rozszerzonym rynku, obejmującym gminy sąsiednie tj. gminę B. i O. , nadto przy całkowitym pominięciu gminy O . Wskazana ogólnikowość motywów i brak adekwatnej analizy zagadnienia, czyni uzasadnionymi wątpliwości i zastrzeżenia stron co do prawidłowości operatu, a co za tym idzie prawidłowości ustalonego odszkodowania. Wątpliwości te nie zostały w sprawie niniejszej wyjaśnione ani przez rzeczoznawcę, ani przez organ administracji publicznej.

Rzeczoznawca majątkowy – P.F. na zarzuty stron dotyczące operatu szacunkowego udzielił następującej odpowiedzi cyt: "Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2004r.: § 26.3 Rodzaj rynku, jego obszar i okres badania rzeczoznawca majątkowy, uwzględniając w szczególności przedmiot, zakres, cel i wyceny, dostępność danych oraz podobieństwo rynków". Biegły przedstawił tabelę, w wyszczególnił transakcje nieruchomościami drogowymi z terenu miasta i gminy Z. zawartymi w latach 2013-2014 ze wskazaniem jednostkowych cen za 1 m2 i obliczeniem średniej wyceny w wysokości 10,48 zł/m2. Poinformował również że dokonał analizy rynku nieruchomości drogowych z terenu gmin sąsiednich tj. gminy B. , gminy O. i Z. , a dokonując wyboru nieruchomości podobnych, za jedno z głównych kryteriów przyjął rolę miejscowości w strukturze podziału terytorialnego kraju. W ocenie biegłego nieruchomości położone na terenie sołectw gminy Z. są nieruchomościami mniej podobnymi do nieruchomości wycenianej i jako najbardziej adekwatne do porównań pod względem lokalizacji zostały przyjęte te położone na terenie gmin B. i O.

Zdaniem Sądu, fakt, że wybór podejścia, metody i techniki szacowania zależy od rzeczoznawcy nie oznacza zwolnienia organu rozpoznającego sprawę od oceny przedłożonego operatu pod względem formalnym, ale również materialnym i wyjaśnienia wszystkich braków i sprzeczności. Jeżeli rzeczoznawca majątkowy decyduje się na całkowite pominięcie nieruchomości położonych w tej samej gminie co wyceniana działka, to zabieg taki powinien być wyjątkowo obszernie i wyczerpująco uzasadniony zarówno w zakresie przyczyn, dla których pomijany jest rynek lokalny, jak i motywów wyboru porównywanych nieruchomości z rynku regionalnego, położonych w innych gminach. Organ administracji publicznej, czyniąc zadość obowiązkowi oceny materiału dowodowego, powinien był te braki opinii dostrzec i usunąć, wzywając biegłego do jej doprecyzowania, względnie nawet zlecając sporządzenie nowego operatu szacunkowego. W opisanej sytuacji, właściwy organ, zgodnie z wymogiem art. 80 k.p.a., powinien przy zastosowaniu powyższych kryteriów poddać ocenie całokształt zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i w uzasadnieniu decyzji wyjaśnić, dlaczego dany dowód uznał za wiarygodny a innemu, odmówił mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Wyjaśnienia złożone przez biegłego rzeczoznawcę pismem z 21 września 2014 r. organ pierwszej instancji uznał w sposób ogólnikowy za wystarczające, pomimo iż nie stanowią rzeczowej odpowiedzi na zarzuty strony. W uzasadnieniu decyzji z 21 stycznia 2015 r. Starosta ograniczył się do przytoczenia fragmentów wyjaśnień rzeczoznawcy (s. 3 uzasadnienia), które nie tłumaczą jednakże merytorycznie owych istotnych kwestii. Rzeczoznawca lakonicznie bowiem stwierdził, że nieruchomości położone na terenie gminy Z. są nieruchomościami mniej podobnymi do wycenianych, co skłoniło go do przyjęcia do porównania gruntów z obszaru gmin B. i O. . Nie czyniąc zadość wymogom oceny operatu szacunkowego pod kątem jego kompletności i spójności wywodów organ pierwszej instancji naruszył art. 80 k.p.a. Wskazane uchybienie prowadzi do naruszenia zasad z art. 7 k.p.a. i art. 77§ 1 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze jako prawidłowe należało ocenić rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji, czego natomiast nie można było stwierdzić o motywach jego podjęcia w zakresie, w którym organ odwoławczy doszedł do przekonania, że wnioskodawczyni H.K. powinno przysługiwać odszkodowanie w stosunku do całości wywłaszczonych działek, a nie za udział wynoszący 1/4 części tej nieruchomości (str. 6 uzasadnienia). W ocenie Sądu stwierdzenie to należało ocenić jako arbitralne, nie znajdujące uzasadnienia w stanie prawnym, ani w orzecznictwie sądowym.

Zgodnie z treścią art. 73 ust. 1 i 2 ustawy z 13. 10. 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872 ze zm.) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem (ust. 1). Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 wypłaca: 1) Gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, 2) Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg (ust. 2).

Zgodnie z art. 73 ust. 3 ustawy podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody.

Zgodnie z art. 73 ust. 4 cyt. ustawy odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2 będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Należy podkreślić, że zgodnie wykładnią cyt. przepisu art. 73 ust. 4 dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2. 12. 2002 r., sygn. akt l OSK 1825/07 uwzględnionym w wyroku WSA w Krakowie z 27.04. 2009 r. , sygn. akt II SA/Kr 306/09 - którą w całości podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie - uprawnionym do odszkodowania jest właściciel nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., bowiem to on utracił własność zajętej pod drogę publiczną nieruchomości. Na jego wniosek złożony w terminie wskazanym w art. 73 ust. 4 ustalane jest i wypłacane odszkodowanie.

Odszkodowanie związane jest z wartością nieruchomości, jak też wartością udziału we współwłasności nieruchomości każdego z właścicieli. Oznacza to, że w sprawie wszczynanej na wniosek każdy ze współwłaścicieli występuje samodzielnie o wypłatę odszkodowania. Natomiast złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli nieruchomości nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania na rzecz pozostałych współwłaścicieli nieruchomości, jak też nie tamuje postępowania w sprawie odszkodowania fakt złożenia wniosku tylko przez niektórych współwłaścicieli zajętej nieruchomości. Każdy ze współwłaścicieli nieruchomości, niezależnie od pozostałych ma własne roszczenie o odszkodowanie odpowiadające jego udziałowi we własności nieruchomości. Tym samym termin do wystąpienia o odszkodowanie biegnie indywidualnie dla każdego z nich.

W przypadku śmierci właściciela nieruchomości przed datą wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie uprawnionymi do wystąpienia o wypłatę odszkodowania są jego spadkobiercy, przy czym w razie współwłasności każdy z nich uprawniony jest odrębnie do dochodzenia własnego roszczenia. Podzielność roszczenia o zapłatę odszkodowania skutkuje tym, że tak jak każdy ze współwłaścicieli nieruchomości, tak też każdy ze spadkobierców właściciela nieruchomości przejętej w omawianym trybie posiada wywodzony z prawa materialnego administracyjnego i cywilnego indywidualny interes prawny w realizacji roszczenia odszkodowawczego, jedynie w zakresie własnych uprawnień natomiast nie posiada go co do realizacji uprawnień pozostałych współwłaścicieli lub spadkobierców Oczywiście nie ma przeszkód procesowych do wspólnego inicjowania przez współwłaścicieli (spadkobierców) jednego postępowania w przedmiocie wypłaty odszkodowania każdemu z uprawnionych proporcjonalnie do posiadanego udziału (por. wyrok WSA w Krakowie z 17 marca 2008, sygn. akt II SA/Kr 810/07; wyrok WSA w Krakowie z 29 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 1384/09; wyrek WSA w Warszawie z 21 października 2011 r., sygn. akt l SA/WA 1033/11).

Odnosząc się do prezentowanych w orzecznictwie poglądów, że skoro przejęcie prawa własności w myśl art. 73 ust. 1 powołanej ustawy następuje z mocy prawa w określonej dacie, a mianowicie z dniem 1 stycznia 1999 r., to w tym zakresie wykluczone jest nabywanie gruntów już zajętych pod drogi publiczne w trybie wszelkich umów cywilnoprawnych, NSA ocenił je jako trafne co do zasady, gdyż w art. 73 ust. 4 ustawy w związku z ust. 1 tego artykułu niewątpliwie chodzi - właśnie co do zasady - o właściciela nieruchomości z dnia 31 grudnia 1998 r. NSA uznał, że zasada ta w sytuacjach zwykłych -najczęściej występujących - dotyczy wprost bezpośrednio tego byłego właściciela, jednakże nie powinno budzić wątpliwości, że tym występującym o odszkodowanie właścicielem nieruchomości będą także jego spadkobiercy, w razie otwarcia spadku przed dniem 31 grudnia 2005 r. i złożenia przez nich wniosku przed tą datą, gdyż nie ma żadnej normy prawnej w obowiązującym systemie prawa, która wykluczałaby prawo do odszkodowania (art. 73 ust. 1), czy prawo do żądania jego ustalenia i wypłacenia (art. 73 ust. 4 zdanie ostatnie) z masy spadkowej. W konsekwencji NSA przyjął. że przez właściciela w rozumieniu art. 73 ust. 4 w zw. z ust. 1 oraz w zw. z przepisami Kodeksu cywilnego o spadkobraniu rozumieć należy także spadkobierców osoby, która utraciła własność nieruchomości, jeśli otwarcie spadku nastąpiło przed datą wygaśnięcia tego prawa. Wobec powyższego NSA stwierdził, iż nie jest zawsze tak, że z uwagi na "jednoznaczna" treść przepisu art. 73 ust. 4 powołanej ustawy, tylko osoba będąca właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. jest legitymowaną do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy - poza sporem jest, że w dniu 31 grudnia 1998 r. własność działek zajętych pod drogę należała do T.S. która zmarła 14 grudnia 2002r. a spadek po niej (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku z 30 czerwca 2005r. sygn. akt [...] nabyli: H.K. , J.S. , A.S. i A.J. w 1/4 części.

Z wnioskiem o wypłatę odszkodowania skutecznie (w ustawowo przewidzianym terminie) za część zajętych pod drogę działek dz. ozn. jako [...] i [...] wystąpił we własnym imieniu tylko jeden ze spadkobierców właściciela zajętych pod drogę ww. działek - H.K.

Kwestia sporną zarysowującą się na tle wyżej opisanego stanu faktycznego oraz stanowiska stron jest ocena wpływu zdarzeń mających miejsce po 2005 r. na wynik sprawy tj. w zakresie ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Chodzi tu mianowicie o wpływ umów cywilno - prawnych na wynik sprawy, zawartych w 2008r. między następcami prawnymi T.S. (zniesienie współwłasności k. [...] ) oraz pomiędzy H.K. a jej mężem R.K. (dot. rozszerzenia majątkowej wspólności ustawowej k.[...] ).

Należało zatem rozstrzygnąć czy umowa działu spadku i zniesienie współwłasności oraz umowa rozszerzająca wspólność majątkową miedzy małżonkami K. są prawne relewantne dla mającego zapaść w sprawie rozstrzygnięcia, który to pogląd lansuje Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności należało zacząć od oceny i charakteru zawartego w art. 73 ustawy z dnia 23.10.1998r. Przepisy wprowadzające (...) uprawnienia do żądania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Zdaniem składu orzekającego w tej sprawie roszczenie odszkodowawcze ma cywilnoprawną naturę (tak Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 19.05.2011r., OTK-A 2011, nr poz.35, NSA w wyr. z 14.11.2007, sygn. akt I OSK 1485/06, WSA w Krakowie w wyr. z dnia 22.04.2008, sygn. akt II SA/Kr 163/08, WSA w Białymstoku w wyr. z 17.04.2008r., sygn. akt II SA/Bk 118/08, NSA w wyr. z 25.06.1999, sygn. akt IV SA 1118/97, CBOSA).

Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. SK 11/02 (OTK-A 2004, nr 7, poz. 66) charakteryzując sytuacje uprawnionego do odszkodowania na podstawie art. 73 ust. 4 ww. ustawy, wprost wskazał, że znajduje do tej sytuacji zastosowanie cywilna zasada dbałości zainteresowanego o swoje sprawy ius civile vigilantibus scriptum est. Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z 14.11.2007, sygn. akt I OSK 1485/06 argumentował, że roszczenie odszkodowawcze stanowi wierzytelność (prawo majątkowe), do której mają zastosowanie przepisy o cesji wierzytelności (art. 509 § 1 kc).

W przedmiotowej sprawie H.K. była uprawniona do występowania o odszkodowanie, stosownie do wielkości posiadanego udziału we własności utraconej na rzecz Gminy nieruchomości, na dzień złożenia przedmiotowego wniosku. Jako jedyna z czwórki uprawnionych wystąpiła bowiem z tym żądaniem w zakreślonym w ustawie terminie.

Nadto trzeba przyjąć, mając na uwadze jednoznacznie brzmiący przepis art. 73 ust. 1 i 2 cyt. ustawy, że na skutek przejścia z dniem 1 stycznia 1999 r. - z mocy prawa - własności przedmiotowej nieruchomości zajętej pod drogę publiczną na własność Gminy O. , wyłączona została możliwość skutecznego rozporządzenia tą nieruchomością po tej dacie przez dotychczasowych właścicieli, a w przedmiotowej sprawie przez spadkobierców T. S. (por. wyrok NSA z 2 grudnia 2008 r. sygn. akt l OSK 1825/07). Przejścia własności z mocy prawa oznacza także, iż decyzja wojewody, o której mowa w art. 73 ust. 3 cyt. ustawy ma charakter deklaratoryjny, a więc jedynie potwierdza stan prawny, który nastąpił w dniu 1 stycznia 1999 r., nie tworzy natomiast nowego stanu prawnego. A zatem fakt, że w rozpatrywanej sprawie Wojewoda wydał decyzję potwierdzającą przejście własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz gminy O. dopiero 20014 r. nie wpływa na datę utraty własności przez dotychczasowego właściciela w dniu 1 stycznia 1999 r. W tej sytuacji nie mają również znaczenia zawarte w 2008r. umowy cywilnoprawne między następcami prawnymi byłej właścicielki nieruchomości, bowiem nie mogli oni rozporządzać ww. działkami z tego powodu, że ich własność przeszła ex lege na Gminę z dniem 1 stycznia 1999r. H.K. nie działała również w imieniu pozostałych spadkobierców wywłaszczonej nieruchomości, w sprawie nie miała również miejsce cesja wierzytelności. Z tego samego powodu umowa rozszerzająca majątkową wspólność małżeńską w 2008r. nie czyni z męża wnioskodawczyni osoby uprawnionej do żądania wypłaty odszkodowania.

Z powyższych przyczyn Sąd w niniejszej sprawie uchylił uzasadnienie decyzji, w której organ II instancji dokonał błędnej oceny tego zakresu sprawy. Skutkuje to pozostawieniem w mocy sentencji decyzji. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Pozostałe zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego przez Wójta skutku i dlatego skarga w tym zakresie została oddalona na zasadzie art. 151 p.p.s.a. Wzięto przy tym pod uwagę, że w skardze domagano się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji, do czego nie było jednak podstaw.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. zgodnie, z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.