Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 635/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6140 Nadanie stopnia i tytułu naukowego oraz potwierdzenie równoznaczności dyplomów, świadectw i tytułów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 183, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 149 ust. 2
journal: Dz.U. 1990 nr 65 poz 385
law: Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym.
article: art. 2, art. 70 ust. 4, art. 92 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: § 3 pkt 2 i 3, § 4, § 5
journal: Dz.U. 2004 nr 182 poz 1881
law: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 23 lipca 2004 r. w sprawie rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów  dyplomów wydawanych przez uczelnie.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl (spr.) Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek del. NSA Janusz Furmanek Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 10 września 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 listopada 2007 r. sygn. akt III SA/Kr 771/07 w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Rektora Politechniki [...] z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie nadania tytułu zawodowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 listopada 2007 r., sygn. akt III SA/Kr 771/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę M. N. na decyzję Rektora Politechniki [...] z dnia [...] w przedmiocie nadania tytułu zawodowego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż zaskarżoną decyzją Rektor Politechniki [...] im. [...], po rozpoznaniu wniosku M. N. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] w przedmiocie nadania mu tytułu zawodowego magister inżynier. Organ wskazał, iż dnia [...] sporządzony został dyplom stwierdzający odbycie przez M. N., studenta Politechniki [...] na Wydziale [...], studiów na kierunku [...] i uzyskanie w dniu [...] tytułu zawodowego magistra inżyniera. W dniu [...] student potwierdził odbiór oryginału dyplomu podpisanego m.in. przez Rektora Politechniki zarówno w jego części A i części B - suplementu. Pismem z dnia [...] absolwent zwrócił się do Rektora Politechniki o wznowienie postępowania w przedmiocie nadania tytułu zawodowego i o przywrócenie terminu do złożenia takiego wniosku , podnosząc, że w czasie naboru i rozpoczęcia studiów był informowany, iż ukończenie studiów na kierunku [...] uprawnia do uzyskania tytułu zawodowego magistra inżyniera [...].

Rektor uznał, że zatytułowane jako wniosek o wznowienie postępowania pismo w istocie stanowi wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 207 ust. 2 ustawy z 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wyższym i bez wydawania odrębnego aktu uznał za przywrócony termin do złożenia tego wniosku. Stwierdził, że obowiązujące w czasie rozpoczęcia (w [...] r.) studiów na Politechnice, przepisy zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 kwietnia 1992 r. w sprawie określenia rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów wydawanych przez uczelnie (M.P. Nr 12, poz. 85 z późn.zm.) nie przewidywały tytułu zawodowego magistra inżyniera [...] dla absolwentów kierunku [...]. Obowiązujące w czasie ukończenia studiów przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 23 lipca 2004 r. w sprawie rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów wydawanych przez uczelnie (Dz.U. Nr 182, poz. 1881 z późn. sprost. Dz.U. z 2004 r. Nr 194, poz. 2003) przewidują, że tytuł zawodowy magistra inżyniera [...] nadawany jest absolwentom studiów magisterskich na kierunku [...]. Zatem nie ma podstaw prawnych do nadania absolwentom magisterskich studiów na kierunku [...] tego tytułu zawodowego, przy czym przepisy rozporządzenia stosuje się do tytułów nadawanych absolwentom kończącym studia w czasie jego obowiązywania.

Skargę na powyższą decyzję złożył M. N., wnosząc o stwierdzenie nieważności utrzymanej nią w mocy decyzji "wystawionej" dnia [...]., stwierdzającej uzyskanie w dniu [...] tytułu zawodowego magistra inżyniera. Skarżący podniósł, że w toku rekrutacji w [...] r. na studia kandydaci byli informowani, że po ukończeniu studiów na kierunku [...] na Wydziale [...] Politechniki [...] otrzymają tytuł zawodowy magistra inżyniera [...]. Informacja ta znajdowała się do [...] r. na stronach internetowych Wydziału. Zdaniem skarżącego, spełniając wymogi studiów na kierunku [...] nabył "ekspektatywę praw lub prawo nabyte do obiecanego tytułu zawodowego". Wskazał, iż powołane zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 kwietnia 1992 r. w sprawie określenia rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów uznawanych przez uczelnie, stanowiło że tytuł zawodowy magister inżynier [...], nadawany jest absolwentom wyższych studiów [...], bez różnicowania na kierunki w ramach tych studiów.

W ocenie skarżącego uzyskany tytuł zawodowy uniemożliwia uzyskanie uprawnień projektowych i budowlanych, a wydana decyzja jest krzywdząca i narusza zaufanie do państwa prawa.

W odpowiedzi na skargę Rektor Politechniki [...] wniósł o jej oddalenie.

Organ przyznał, że przepisy zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 kwietnia 1992 r. w sprawie określenia dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów wydawanych przez uczelnię stanowiły, że absolwenci wyższych studiów [...] bez określenia kierunku, otrzymywali tytuł zawodowy magistra inżyniera [...]. Jednak rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 23 lipca 2004 r. w sprawie rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów wydawanych przez uczelnie, wprowadziło regulację, że tytuł zawodowy magistra inżyniera [...] otrzymują tylko absolwenci kierunek [...]. Ukończenie przez skarżącego studiów nastąpiło pod rządem przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164 poz. 1365 ze zm.), która utrzymała w mocy m.in. przepisy rozporządzenia z 23 lipca 2004 r. i w czasie ich obowiązywania nastąpiło wydanie dyplomu i stwierdzenie uzyskania tytułu zawodowego.

W piśmie z dnia [...] skarżący zarzucił sprzeczność stanowiska Rektora zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ze stanowiskiem odpowiedzi na skargę, co do treści przepisów obowiązujących w dacie rozpoczęcia studiów w odniesieniu do rodzaju tytułu zawodowego na kierunku [...]. W ocenie skarżącego zastosowanie się Uczelni do przepisów rozporządzenia z 23 lipca 2004 r. narusza zakaz retroakcji wynikający z art. 2 Konstytucji RP.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę, uznając, iż nie zachodzą podstawy do uwzględnienia skargi mimo dostrzeżonych uchybień przepisom postępowania, które jednak nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Sąd wskazał, iż decyzja Rektora z dnia [...] datę decyzji utrzymanej w mocy w trybie art. 207 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym określa datą dnia [...], tj. datą obrony pracy dyplomowej przed Komisją Obrony Pracy Dyplomowej stwierdzającą w protokole ukończenie studiów i nadanie tytułu zawodowego magistra inżyniera. W odpowiedzi na skargę natomiast, za datę decyzji utrzymanej w mocy Rektor przyjmuje datę [...], tj. datę wystawienia przez Uczelnię, podpisanego przez Rektora Politechniki, dyplomu stwierdzającego ukończenie studiów i uzyskanie tytułu zawodowego.

Sąd wskazał, że organem, który stwierdził ukończenie przez skarżącego studiów i nadał mu tytuł zawodowy magistra inżyniera była komisja egzaminacyjna - Komisja Obrony Pracy Dyplomowej, a datą uzyskania tytułu zawodowego, była data uchwały tej Komisji (tj. dzień [...].), mającej charakter decyzji administracyjnej. Sąd podniósł, że Rektor Politechniki nie mógł w trybie art. 207 ust. 2 zastosować odpowiednio przepisu art. 127 § 3 kpa, bowiem wydana dnia [...] decyzja stwierdzająca ukończenie studiów i nadająca tytuł zawodowy absolwentowi nie była decyzją Rektora, a tym bardziej nie była decyzją tego organu wydaną w pierwszej instancji. Decyzja ta nie miała przymiotu ostateczności, a więc takiej decyzji, od której odwołanie w toku instancji nie służy. W myśl art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 207 ust. 2 ustawy, od decyzji wydanej przez rektora w pierwszej instancji odwołanie nie służy, gdyż są one ostateczne, natomiast strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy a do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Sąd podał, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy winien być wniesiony w terminie 14 dni od doręczenia decyzji stronie (art. 129 § 2 k.p.a.), ze stosownym pouczeniem (art. 127 § 3 w związku z art. 107 § 3 k.p.a.).

Z mocy art. 207 ust. 1 ustawy do decyzji Komisji Obrony Pracy Dyplomowej z dnia [...] zastosowanie miały odpowiednio przepisy k.p.a., a w szczególności przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 127 § 2 k.p.a w stosunku do Komisji Obrony Pracy Dyplomowej jest w świetle 66 ust. 1 i ust. 2 ustawy Rektor Politechniki i do tego organu służyło skarżącemu odwołanie od decyzji organu I instancji w przedmiocie nadania tytułu zawodowego. Data wydania dyplomu, była datą doręczenia decyzji, od której biegł czternastodniowy termin do wniesienia odwołania do Rektora Politechniki.

Sąd wskazał, że skarżący mimo braku pouczenia przy doręczeniu decyzji o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia odwołania (art. 107 § 1 w zw. z art. 129 § 1 i 2 kpa), wniósł dnia [...] datowane na [...] pismo nazwane odwołaniem, które w piśmie Rektora z dnia [...]., zostało potraktowane "jako wniosek o wznowienie postępowania w trybie art. 127 ust. 3 k.p.a.", pozostawione bez rozpoznania z powodu "niezastosowania 14 dniowego ustawowego terminu do wniesienia wniosku o wznowienie" i braku wniosku o jego przywrócenie. W piśmie datowanym na dzień [...]., w którym "wnosząc o wznowienie postępowania ... i składając odwołanie", od krzywdzącej decyzji w sprawie nadania tytułu zawodowego, skarżący wniósł o przywrócenie terminu, z powodu braku pouczenia o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego.

Rektor jako organ odwoławczy nie wydał w trybie art. 134 k.p.a. postanowienia o stwierdzeniu wniesienia odwołania z uchybieniem terminu , do czego był obowiązany, gdyż pismo nie zawierało wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Sąd podniósł, iż wobec złożenia wniosku o przywrócenie terminu winien postanowieniem wydanym w trybie art. 58 i 59 kpa rozstrzygnąć o wniosku skarżącego w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, przed merytorycznym rozpoznaniem odwołania, bowiem tylko przywrócenie terminu do wniesienia odwołania dawało organowi podstawę do merytorycznego rozpoznania odwołania. Sąd stwierdził, że przystępując do merytorycznego rozpatrzenia odwołania Rektor naruszył przepisy art. 134 i 58 kpa, co nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, bowiem opóźnienie złożenia odwołania usprawiedliwione było brakiem stosownego pouczenia, o rodzaju, terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego. Także potraktowanie odwołania od decyzji organu I instancji, jako podania o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Rektora, stanowiło opisane uchybienie przepisom postępowania, nie wpłynęło istotnie na wynik sprawy. Nie zachodzi też podstawa nieważności z art. 156 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 ustawy P.p.s.a, gdyż zaskarżoną decyzję wydał Rektor, a zatem organ właściwy do rozpatrzenia odwołania.

Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego - art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 z późn.zm.) obowiązującej w dniu rozpoczęcia przez skarżącego, który przez cały czas obowiązywania ustawy nie uległ zmianie stanowił, że uczelnia ma prawo nadawania absolwentom tytułów zawodowych magistra, lekarza, inżyniera, magistra inżyniera i innych określonych na podstawie art. 149 ust. 2. Tytuł zawodowy magistra inżyniera [...] nie był więc tytułem wymienionym wprost w ustawie. Natomiast art. 149 ust. 2 poza wcześniejszymi zmianami dotyczącymi określenia organu umocowanego do wydania aktu, stanowił w brzmieniu obowiązującym od dnia 30 marca 2001 r., że minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego, określi w drodze rozporządzenia, rodzaje dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzory dyplomów wydawanych przez uczelnie, uwzględniając rodzaje i kierunki studiów. Zdaniem Sądu taka redakcja wskazuje, iż rodzaje dyplomów i tytułów zawodowych mają z założenia charakter następczy względem rodzajów czy kierunków studiów.

Sąd wyjaśnił, że zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 kwietnia 1992 r. w sprawie określenia rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów wydawanych przez uczelnie (M.P. Nr 12, poz. 85 z późn. zm.). przewidywało, iż absolwenci magisterskich wyższych studiów technicznych uzyskują tytuł zawodowy magistra inżyniera. Zarządzeniem z dnia 14 września 1993 r. (M.P. Nr 57, poz. 525), wprowadzono zmianę, polegającą na tym że absolwentom magisterskich wyższych studiów technicznych nadal nadawany był tytuł magistra inżyniera, za wyjątkiem absolwentów wyższych studiów [...], którym przysługiwał tytuł zawodowy magistra inżyniera [...]. Taki stan prawny obowiązywał w czasie rozpoczęcia przez skarżącego studiów w [...]r. Z dniem 1 stycznia 2005 r. zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 9 kwietnia 1992 r., utraciło moc i zostało zastąpione rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 23 lipca 2004 r. w sprawie rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów wydawanych przez uczelnie (Dz.U. Nr 182, poz. 1881 z późn. zm.). § 3 pkt 3 rozporządzenia stanowił, że tytuł zawodowy magistra inżyniera [...] - nadawany jest absolwentom studiów magisterskich na kierunku [...]. Stosownie do przepisu § 3 pkt 2 absolwenci studiów magisterskich na kierunkach technicznych innych niż [...], otrzymywali tytuł zawodowy magistra inżyniera.

Zgodnie z § 4 do dnia 31 grudnia 2004 r. absolwenci wszystkich rodzajów i kierunków studiów otrzymują dyplom ukończenia studiów według wzoru obowiązującego na podstawie obowiązujących przepisów. Z przepisu § 6 rozporządzenia wynika zaś, że obowiązek wydawania absolwentom dyplomów składających się z części A i B powstał od dnia 1 stycznia 2005 r. i dotyczył wszystkich absolwentów, którzy po tej dacie otrzymują dyplom ukończenia studiów. A zatem, przepisy rozporządzenia z dnia 23 lipca 2004 r. w zakresie w jakim określało ono tytuły zawodowe miały zastosowanie do wszystkich studentów, którzy w dacie wejścia tych przepisów w życie nie mieli przymiotu absolwentów.

Zdaniem Sądu rozporządzenie to nie naruszało zasady zakazu retroakcji, wyrażonej zdaniem skarżącego w art. 2 Konstytucji RP, gdyż właśnie było przejawem zasady odmiennej - działania przepisu z mocą natychmiastową.

Przepisy rozporządzenia z dnia 23 lipca 2004 r., utrzymane zostały w mocy przepisem art. 275 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Wynika z nich w sposób nie budzący wątpliwości, iż absolwentowi jednolitych studiów magisterskich Wydziału [...] Politechniki [...], na kierunku [...] od dnia 1 stycznia 2005 r. może być nadany tylko tytuł zawodowy magistra inżyniera. Ponadto Sąd przeprowadził analizę standardów nauczania dla kierunków [...],[...] i [...] podnosząc iż standardy te są zróżnicowane i wyraźnie różnicują sylwetkę absolwenta ,a różnice te utrzymano w nowym rozporządzeniu MNiSzW z dnia 12 lipca 2007 r. w sprawie standardów kształcenia dla poszczególnych kierunków i poziomów kształcenia, a także trybu tworzenia i warunków, jakie musi spełniać uczelnia, by prowadzić studia międzykierunkowe oraz makrokierunki (Dz.U. Nr 164,poz.1166)

Za niezasadny Sąd uznał zarzut skargi, iż rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 23 lipca 2004 r. w sprawie rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów wydawanych przez uczelnie (Dz.U. Nr 182, poz. 1881 z późn.zm.), obowiązujące w czasie złożenia egzaminu dyplomowego i stanowiące podstawę nadania skarżącemu tytułu zawodowego magistra inżyniera w związku z ukończeniem studiów magisterskich na kierunku [...] na Wydziale [...] Politechniki [...] jest sprzeczne z art. 2 Konstytucją RP. Zarzut naruszenia zasady wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP może być rozpatrywany w istocie przez pryzmat naruszenia konkretnego przepisu niższej rangi, którego zgodność z Konstytucją nie jest kwestionowana. Skarżący nie kwestionuje zgodności z Konstytucją przepisu art. 149 ust. 2 ustawy z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, a wydane na tej podstawie rozporządzenie mieści się w delegacji ustawowej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył M. N. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego, polegające na niewłaściwym zastosowaniu § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 23 lipca 2004 r. w sprawie rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów wydawanych przez uczelnie (Dz. U. nr 182, poz. 1881 ze zm.), będącego przepisem niezgodnym z art. 149 ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U nr 65, poz. 385 ze zm.) oraz z art. 2, art. 70 ust. 4 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, a także z art. 3 ust. 1 pkt c) i art. 49 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz z pkt 19 i pkt 27 preambuły dyrektywy Unii Europejskiej nr 2005/36/WE z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych, z art. 13 ust. 1 i art. 46 ust. 1 tej dyrektywy oraz załącznikiem VI do tej dyrektywy,

2) naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 141 § 4 P.p.s.a., polegające na braku ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich argumentów Skarżącego w przedmiocie niezgodności przepisu § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 23 lipca 2004 r. w sprawie rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów wydawanych przez uczelnie z art. 2 Konstytucji RP,

3) naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 134 § 1 P.p.s.a. polegające na nierozpoznaniu sprawy w jej granicach, wykraczających poza zakres zarzutów zawartych w skardze.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne M. N. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Ponadto na zasadzie art. 193 Konstytucji RP i art. 2 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) wniesiono o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 23 lipca 2004 r. w sprawie rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów wydawanych przez uczelnie (Dz. U. nr 182, poz. 1881 ze zm.) z art. 149 ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym oraz z art. 2, art. 70 ust. 4 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, a także z art. 3 ust. 1 pkt c) i art. 49 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz z pkt 19 i pkt 27 preambuły, art. 13 ust. 1, art. 46 ust. 1 i załącznikiem VI do dyrektywy Unii Europejskiej nr 2005/36/WE z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie zgodzono się ze stanowiskiem Sądu, jak i organu, że studia ukończone przez skarżącego dały podstawę do nadania tytułu zawodowego "magister inżynier" na podstawie § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 23 lipca 2004 r. w sprawie rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów wydawanych przez uczelnie, natomiast nie dały podstawy do nadania tytułu "magister inżynier [...]". Podniesiono, iż studia rozpoczęte przez skarżącego obejmowała dyspozycja § 2 pkt 3a zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 kwietnia 1992 r. w sprawie określenia rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów wydawanych przez uczelnie (M.P. Nr 12, poz. 85 ze zm.) aż do wejścia w życie rozporządzenia z dnia 23 lipca 2004 r., które jako obowiązujące już w dacie ukończenia studiów przez skarżącego, zawęziło możliwość uzyskania tytułu zawodowego "magister inżynier [...]" tylko dla absolwentów kierunku [...]. W ocenie skarżącego takie ukształtowanie sytuacji prawnej na jego niekorzyść po rozpoczęciu studiów przez wydanie rozporządzenia nie zawierającego przepisów przejściowych jest niezgodne z zasadą pewności prawa i nieretroakcji, będącą implikacją klauzuli demokratycznego państwa prawnego wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP.

Zdaniem Skarżącego, Sąd nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów w przedmiocie niekonstytucyjności ww. rozporządzenia podniesionych w skardze. Sąd nie wskazał, dlaczego przyznał w tej sprawie prymat zasadzie działania przepisu z mocą natychmiastową, uznając, że ma ona niejako pierwszeństwo przez zakazem nieretroakcji przepisów prawa. Podniesiono, iż rozporządzenie nie zawierało bowiem żadnych przepisów przejściowych, a przewidziane w nim vacatio legis nie uwzględniało w żaden sposób sytuacji prawnej osób, które już są studentami kierunków [...]. Nastąpiło uchwalenie aktu normatywnego mającego de facto moc wsteczną, czym naruszono, zdaniem Skarżącego, zasadę demokratycznego państwa prawa i wywodzoną z niej zasadę ochrony praw nabytych, wyrażoną w art. 2 Konstytucji. Skarżący podniósł, iż zakaz reatroaktywności prawa, nie ma charakteru absolutnego, jednak wprowadzenie retroaktywności musi być uzasadnione ważnymi racjami o charakterze konstytucyjnym. W niniejszym przypadku takich racji nie wskazano, a nawet przy wydawaniu rozporządzenia z dnia 23 lipca 2004 r. zapomniano o fakcie, że kierunki [...] nie ograniczają się do kierunku [...], gdyż w czasie wydawania tego rozporządzenia na 6 polskich uczelniach funkcjonował już kierunek [...] w ramach Wydziału [...]. Podniesiono, iż odstąpienie od zakazu wstecznego działania prawa nastąpiło bez uzasadnienia konstytucyjnego. Odebranie studentom kierunku [...] możliwości uzyskania tytułu zawodowego, dającego im prawo samodzielnego wykonywania zawodu i przystąpienia do organizacji samorządowej [...] niewątpliwie bowiem zmniejsza ich szansę w zakresie dalszej kariery.

Skarżący podniósł, iż rozporządzenie z dnia 23 lipca 2004 r. naruszyło art. 91 ust. 2 Konstytucji, albowiem delegacja ustawowa zawarta w art. 149 ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym upoważniała ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego do określenia w drodze rozporządzenia rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów wydawanych przez uczelnie, przy uwzględnieniu rodzajów i kierunków studiów. Treść rozporządzenia wskazuje tymczasem, że Minister Edukacji Narodowej i Sportu pominął w treści rozporządzenia kierunek [...], w nieuprawniony sposób różnicując sytuację prawną studentów studiujących na kierunkach [...]. Przedmiot i treść stosunków regulowanych rozporządzeniem powinien mieścić się w granicach upoważnienia ustawowego i mieć na celu wykonanie ustawy, a tymczasem w tym przypadku wykonanie ustawy nie nastąpiło.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

Zarzuty skargi kasacyjnej należy uznać za nieusprawiedliwione. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego , polegającego na niewłaściwym zastosowaniu przepisu § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 23 lipca 2004 r. w sprawie rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz dyplomów wydawanych przez uczelnie(Dz.U. Nr 182,poz.1881 ze zm.) z uwagi na to, że jest on niezgodny z art. 149 ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65,poz.185 z zm.) oraz art. 2,art. 70 ust. 4 i art.92 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1 pkt c i art.49 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz z pkt 19 i pkt 27 preambuły dyrektywy Unii Europejskiej nr 2005/36/WE z dnia 7 września w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych, z art. 13 ust. 1 i art. 46 ust. 1 tej dyrektywy oraz z załącznikiem VI do tej dyrektywy - należy uznać go za niezasadny. Przepis art. 149 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym ulegał nowelizacjom . W tekście pierwotnym (Dz.U. z 1990 r,Nr 65,poz.385 ) ust1 tego artykułu stanowił, że absolwent uczelni otrzymuje dyplom ukończenia studiów na określonym kierunku a ust.2 upoważniał Ministra Edukacji Narodowej , do określenia rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów. W wyniku nowelizacji (Dz.U. z 2000 r.,Nr 120,poz. 1268) ust. 2 otrzymał brzmienie dookreślające, zgodnie z wymogami konstytucyjnymi , upoważnienie ustawowe w ten sposób, że minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego określi, w drodze rozporządzenia ,rodzaje dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzory dyplomów wydawanych przez uczelnie, uwzględniając rodzaje i kierunki studiów. Kolejna nowelizacja w tym zakresie nie wprowadziła zmian (Dz.U. z 2002 r.,Nr 150,poz.1239). Przepis §3 pkt 3 rozporządzenia MENiS z 23 lipca 2004 r. stanowi , że określa się tytuły zawodowe nadawane absolwentom studiów wyższych - magister inżynier [...] - nadawany absolwentom studiów magisterskich na kierunku [...] a zgodnie z pkt 2 powołanego przepisu absolwentom studiów magisterskich na kierunkach technicznych ,z wyjątkiem kierunku [...], nadaje się tytuł zawodowy magistra inżyniera. Nie można zatem uznać że powołane rozporządzenie zostało wydane w tym zakresie z naruszeniem upoważnienia z art. 149 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym z 1990 r. co pozwoliłoby sądowi na odmowę jego zastosowania w tej konkretnej sprawie .Za niezasadny należało uznać także zarzut naruszenia wskazanym przepisem powołanego rozporządzenia - art. 2, art. 70 ust. 4 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis art. 70 ust. 4 Konstytucji stanowi, że władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia , wiążąc ten obowiązek z zapewnianiem pomocy finansowej i organizacyjnej uczniom i studentom. W żaden sposób nie można uznać by w rozpoznawanej sprawie ten przepis został naruszony. Nie został naruszony także przepis art. 92 ust. 1 Konstytucji określający charakter prawny rozporządzeń wykonawczych, przepis art. 149 ust. 2 został przecież dostosowany do wymogów konstytucyjnych. Także zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji ustanawiający zasadę demokratycznego państwa prawnego , w tym przypadku zasadę zaufania do Państwa i ochronę praw nabytych nie jest usprawiedliwiony. Dyplom kwestionowany przez skarżącego został wydany pod rządem przepisów rozporządzenia z 23 lipca 2004 r., które w § 4 stanowiło , że do dnia 31 grudnia 2004 r. absolwenci wszystkich rodzajów i kierunków studiów otrzymują dyplom ukończenia studiów według wzoru obowiązującego na podstawie dotychczasowych przepisów a zgodnie z § 5 utraciło moc zarządzenie MEN z dnia 9 kwietnia 1992 r. w sprawie określenia rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów wydawanych przez uczelnie ( M.P.Nr 12,poz.85 ze zm.).Konstytucyjność tych przepisów nie była w skardze kasacyjnej kwestionowana. W dacie uzyskania dyplomu przez skarżącego podstawę nadania tytułu zawodowego stanowiły zatem przepisy rozporządzenia wydanego w ramach i na podstawie upoważnienia wynikającego z art. 149 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym z 1990 r. Wprowadzona przepisem art. 2 Konstytucji zasada określająca Rzeczpospolitą jako demokratyczne państwo prawne , urzeczywistniające zasady sprawiedliwości społecznej jest , jak zasadnie podkreślił Sąd I Instancji, zasadą ustroju politycznego państwa opartego na przepisach prawa z Konstytucją jako jego najwyższym prawem .W sytuacji gdy skarga kasacyjna nie kwestionuje sprzeczności z przepisami Konstytucji przepisu art. 149 ust. 2 pow.ustawy a niekonstytucyjność zarzuca przepisowi § 3 pkt 3 rozporządzenia wydanego zgodnie z upoważnieniem ustawowym to nie ma podstaw do uznania tego zarzutu za zasadny. Powołany przepis rozporządzenia nie narusza także zakazu działania prawa wstecz. Na mocy tego przepisu ,obowiązującego w dacie egzaminu magisterskiego ,skarżący uzyskał dyplom zgodnie ze wskazanym przepisem i przepisami przejściowymi i końcowymi zawartymi w powoływanym rozporządzeniu.

Nie można uznać za zasadny także zarzutu niewłaściwego zastosowania § 3 pkt 3 rozporządzenia MENiS z dnia 23 lipca 2004 r. z uwagi na jego niezgodność z powołanymi przepisami art.3 ust. 1 pkt c i art. 49 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz z przepisami pkt 19 i pkt 27 preambuły Dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r.-Przepis art. 3 ust. 1 pkt c Traktatu ma charakter kierunkowy, stanowi iż w celu realizacji zadań określonych w art.2 działalność Wspólnoty obejmuje,...rynek wewnętrzny, charakteryzujący się zniesieniem między Państwami Członkowskimi przeszkód w swobodnym przepływie towarów, osób, usług i kapitału a przepis art. 49 Traktatu w zd. pierwszym stanowi, że w ramach poniższych postanowień ograniczenia w swobodnym świadczeniu usług wewnątrz Wspólnoty są zakazane w odniesieniu do obywateli Państw Członkowskich mających swoje przedsiębiorstwo w państwie Wspólnoty innym niż Państwo odbiorcy świadczenia. Uzyskany dyplom, wydany w oparciu o przepisy zgodnego z ustawą rozporządzenia ,nie może ograniczać i nie ogranicza tej swobody. Skarżący uzyskał dyplom w oparciu o studia na Wydziale [...] spełniające odmienne niż na kierunku [...] czy [...] standardy i z dyplomu tego wynika jaki kierunek studiów ukończył .Powołany jako naruszony poprzez niewłaściwe zastosowanie przepis § 3 pkt 3 pow. rozporządzenia, określony w skardze kasacyjnej jako niezgodny z powołanymi przepisami Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, przepisów tych i określonych w nich zasad nie narusza i z uwagi na swą treść naruszać nie może.

Nie jest usprawiedliwiony także zarzut niezgodności przepisu § 3 pkt 3 rozporządzenia MENiS z dnia 23 lipca 2004 r. , w konsekwencji niewłaściwego zastosowania go przez Sąd I Instancji, z postanowieniami pkt 19 i 27 preambuły Dyrektywy 2005/36/WE w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych. Przede wszystkim powołany przepis rozporządzenia w żadnym razie nie stoi na przeszkodzie uznawania określonych kwalifikacji zawodowych. W punkcie 19 ustanowiono zasadę iż swoboda przemieszczania się i wzajemne uznawanie dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji lekarzy, pielęgniarek odpowiedzialnych za opiekę ogólną , lekarzy dentystów, lekarzy weterynarii, położnych, farmaceutów i [...] , muszą opierać się na ogólnej zasadzie automatycznego uznawania kwalifikacji na podstawie skoordynowanych minimalnych wymogów w zakresie wykształcenia. Skarżący ukończył kierunek [...], spełniający - co wyraźnie wykazał Wojewódzki Sąd Administracyjny - inne standardy niż obowiązujące na kierunku [...]. Z kolei w punkcie 27 preambuły mówi się o tym, że " projekt [...], jakość obiektów budowlanych, ich harmonijne wkomponowanie w otoczenie, poszanowanie charakteru krajobrazu naturalnego i miejskiego oraz zbiorowego i prywatnego dziedzictwa należą do kwestii o znaczeniu publicznym. Dlatego też wzajemne uznawanie kwalifikacji powinno być oparte na kryteriach jakościowych i ilościowych gwarantujących, że osoby posiadające uznane kwalifikacje potrafią zrozumieć i wyrazić potrzeby jednostek , grup społecznych i władz w zakresie planowania przestrzennego, projektowania ,organizacji i konstrukcji budynków ,konserwacji i wykorzystywania dziedzictwa architektonicznego oraz ochrony naturalnej równowagi." Te ogólne stwierdzenia nie były przez Sąd I Instancji ani stosowane ani kwestionowane i w żadnym razie nie jest z nimi niezgodny powoływany przepis § 3 pkt 3 rozporządzenia MENiS z 2004 r. Wątpliwości skarżącego co do ograniczeń w swobodnym świadczeniu usług z uwagi na uzyskany tytuł zawodowy w pewnym zakresie rozstrzyga niewskazany w skardze kasacyjnej pkt 28 powoływanej Preambuły. Stanowi on ,że krajowe regulacje w dziedzinie [...] oraz podejmowania i wykonywania działalności zawodowej [...] mają bardzo zróżnicowany zakres. W większości Państw Członkowskich działalność w dziedzinie [...] prowadzona jest de iure bądź de facto przez osoby posiadające wyłącznie tytuł [...] lub dodatkowo także inny tytuł. Działalność ta bądź tylko niektóre jej rodzaje może być wykonywana także przez przedstawicieli innych zawodów, w szczególności przez inżynierów, którzy uzyskali specjalistyczne wykształcenie w dziedzinie budownictwa lub sztuki budowania. W celu uproszczenia niniejszej dyrektywy należy odnieść się do pojęcia "[...]" aby wyznaczyć zakres stosowania przepisów dotyczących automatycznego uznawania kwalifikacji w dziedzinie [...], bez uszczerbku dla odrębności występujących w przepisach krajowych regulujących tę działalność."

Z kolei art. 13 ust. 1 powołanej Dyrektywy dotyczy warunków uznawania kwalifikacji a jego treść nie potwierdza zarzutu niezgodności przepisu § 3 pkt 3 powoływanego rozporządzenia z postanowieniami w nim zawartymi. Przepis art. 46 ust. 1 Dyrektywy określa warunki jakim powinno odpowiadać kształcenie [...] i również nie pozwala uznać za uzasadniony zarzut naruszenia § 3 pkt 3 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie z uwagi na niezgodność z tym artykułem Dyrektywy , który dotyczy tylko zakresu kształcenia [...] a w powołanym wyżej punkcie 28 preambuły wskazuje na potrzebę ustalania zakresu pojęcia [...] i dopuszczalność wykonywania działalności z tego zakresu w szczególnych sytuacjach także przez inżynierów.

Zarzutów naruszenia prawa materialnego nie potwierdza także odnoszący się do Polski załącznik VI Dyrektywy określający prawa nabyte właściwe dla zawodów, które podlegają systemowi uznawania na podstawie koordynacji minimalnych wymogów w zakresie kształcenia. O prawach nabytych można mówić w odniesieniu do praw nabytych pod rządem określonych przepisów. W sytuacji gdy prawa wynikają z dyplomu wydanego na podstawie powoływanego rozporządzenia dopiero te prawa mogłyby być ewentualnie uznane za nabyte i podlegające ochronie w oznaczonym zakresie.

Przechodząc do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów postępowania należy stwierdzić, że także te zarzuty nie są uzasadnione. Zarzut naruszenia przez Sąd I Instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. polegający na nieustosunkowaniu się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów skarżącego w przedmiocie niezgodności przepisu § 3 pkt 3 pow. rozporządzenia z art. 2 Konstytucji nie jest uzasadniony w sytuacji gdy Sąd nie jest powołany do badania konstytucyjności przepisów rozporządzenia i to w kontekście przepisu Konstytucji ustanawiającego zasadę mającą charakter klauzuli generalnej, z której można wyprowadzić wiele zasad szczegółowych. Sąd administracyjny może nie zastosować konkretnego rozporządzenia gdy wydanie go z naruszeniem zakresu upoważnienia ustawowego uzna za oczywiste, czym innym jest jednak dokonywanie dogłębnej analizy postanowień rozporządzenia w kontekście ewentualnego naruszenia konstytucyjnej zasady generalnej i to w sytuacji gdy nie jest kwestionowany przepis ustawy to upoważnienie zawierający. Zamieszczone w uzasadnieniu wyroku wyjaśnienie stanowiska Sądu w kwestii zarzutu niekonstytucyjności przepisu § 3 pkt 3 pow. rozporządzenia z 23 lipca 2004 r. należy uznać za wystarczające, nienaruszające przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a.

Nie jest usprawiedliwiony także kolejny zarzut procesowy - naruszenia przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. polegający na nierozpoznaniu sprawy w jej granicach wykraczających poza zakres zarzutów zawartych w skardze. Powołany przepis stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jest to zatem przepis określający kompetencje sądu administracyjnego i wynikających z niego granic orzekania Wojewódzki Sąd Administracyjny nie przekroczył .O rozpoznawaniu sprawy w jej granicach , bez ograniczenia się do zarzutów i wniosków skargi świadczy m.in. dokonane przez ten Sąd wnikliwe porównanie standardów nauczania na kierunku [...] i na kierunku [...] oraz wynikające z tej analizy istotne dla rozstrzygnięcia sprawy wnioski o ich znaczącym zróżnicowaniu.

O wystąpieniu do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie konstytucyjności określonego przepisu decyduje Sąd w sytuacji gdy uzna że od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem(art.193 Konstytucji RP) . W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zachodzi a tym samym brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego. Takie stanowisko Sądu nie zamyka skarżącemu drogi kontroli TK poprzez wniesienie skargi konstytucyjnej.

Zważywszy zatem, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw , w oparciu o przepis art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało skargę kasacyjną oddalić.