Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2535/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 887
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. NSA Jacek Hyla (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2018r., sygn. akt II SA/Wa 890/17 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 890/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Powołaną wyżej decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z [...] marca 2017 r. nr [...] odmawiającą M. B. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 887 ze zm.), dalej powoływanej jako ustawa. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę – członka rodziny osoby zmarłej.

Organ podniósł, że w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.

Z dokumentacji zawartej w aktach wynika, że udokumentowano 18 lat 6 miesięcy i 19 dni okresów składkowych i nieskładkowych ojca wnioskodawczyni, który zmarł w wieku 48 lat. Przyznanie świadczeń na podstawie ustawy uzależnione jest od przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek. Przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku, należy brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie bowiem okresu zatrudnienia prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości.

W ciągu 10 lat przed dniem śmierci, zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - udowodniono tylko 2 miesiące i 26 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych.

Prezes ZUS wyjaśnił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności.

Z przedłożonej dokumentacji wynika, że od [...] listopada 2011 r. do [...] grudnia 2014r., tj. do dnia śmierci ojciec wnioskodawczyni nie wykonywał pracy ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Wprawdzie przepis art. 83 ustawy nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których dana osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych. We wskazanej przerwie nie była wobec ojca wnioskodawczyni orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

Ponadto w okresach od [...] stycznia 1999 r. do [...] maja 1999 r. od [...] lipca 1999 r. do [...] czerwca 2000 r. oraz od [...] września 2000 r. do [...] marca 2011 r. ojciec wnioskodawczyni prowadził działalność gospodarczą, jednak w okresach od [...] września 2004 r. do [...] grudnia 2004 r. i od [...] stycznia 2005 r. do [...] marca 2011 r. nie odprowadzał z tego tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Tym samym należy stwierdzić, że ojciec wnioskodawczyni miał realną możliwość kształtowania przebiegu ubezpieczenia.

Prezes ZUS wyjaśnił, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych prowadzenie działalności gospodarczej bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne jest świadomym wyborem, rodzącym określone skutki. Nieopłacanie składek na ubezpieczenie społeczne, nie wskazuje na istnienie szczególnych okoliczności, uniemożliwiających nabycie świadczenia w trybie zwykłym. Zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być "premiowane" przyznawaniem świadczenia w drodze wyjątku, a trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej nie są okolicznościami szczególnymi, o których mowa w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni podniosła, że ojciec był chory, jednakże nie przedłożyła żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej ten fakt.

Prezes ZUS podkreślił, że fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ustawy jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego.

Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca M. B. zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

a) przepisu prawa materialnego tj. art. 83 ust. 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, iż skarżąca nie spełnia przesłanek do uzyskania specjalnej renty rodzinnej oraz odmowę przyznania świadczenia;

b) przepisu postępowania tj. art. 7 k.p.a. niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mimo, że dokumentacja dotycząca ojca skarżącej znajdowała się w posiadaniu organu rentowego;

Skarżąca wskazała, że na początku 2013 r. zdiagnozowano u jej ojca silne zaburzenia depresyjno-lękowe. Diagnoza ta była wielokrotnie potwierdzana, a mimo to ojciec skarżącej nie uzyskał prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Tak poważne problemy psychiczne, które w konsekwencji w ciągu niespełna 2 lat od zdiagnozowania doprowadziły do samobójstwa, nie powstały z dnia na dzień i to one były przyczyną uniemożliwiającą J. B. spełnienie przesłanek stawianych przez ustawę. Stan zdrowia uniemożliwiał ojcu skarżącej całkowicie normalne funkcjonowanie, postrzeganie rzeczywistości, a w konsekwencji wykazanie niezbędnych okresów składkowych, których po jego śmierci nie byli także w stanie wykazać jego najbliżsi. W ocenie skarżącej organ bezpodstawnie twierdził, iż nie przedłożyła ona dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia ojca, podczas gdy w związku z postępowaniami dotyczącymi uznania go za niezdolnego do pracy wszystkie niezbędne dokumenty zostały organowi przedłożone.

Skarżąca podała, że obecnie uczy się w technikum, jest w klasie maturalnej. Dodatkowo skarżąca pomaga w prowadzeniu gospodarstwa. Skarżąca ze względu na naukę nie może podjąć zatrudnienia, jest na utrzymaniu matki, a środki którymi dysponują nie zaspokajają wszystkich potrzeb.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę wskazano, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy, który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Przyznając świadczenie w drodze wyjątku Prezes ZUS musi kierować się przesłankami z art. 83 ust. 1 ustawy, które warunkują przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który prawidłowo przyjął, że w sprawie nie występują szczególne okoliczności usprawiedliwiające brak aktywności zawodowej zmarłego ojca M. B.. Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach na potrzeby stosowania powołanego przepisu - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Córka zmarłego znajduje się wprawdzie w trudnej sytuacji materialnej, lecz świadczenie przewidziane w powyższym przepisie nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb determinowanych warunkami życia osoby o nie ubiegającej się. Przepis ten wprost nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Wynika z niego natomiast konieczność wykazania, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności, które to uniemożliwiły.

W aktach sprawy brak jest dowodów mogących wskazywać, że zmarły nie podjął zatrudnienia skutkującego dłuższym stażem ubezpieczeniowym z powodów szczególnych i uniemożliwiających podjęcie pracy zarobkowej. Do akt sprawy załączono orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z [...] kwietnia 2013 r., wskazujące że ojciec skarżącej nie jest niezdolny do pracy. Prezes ZUS, mając na względzie dyspozycję art. 7 k.p.a., dołożył starań, aby ustalić pełny przebieg zatrudnienia zmarłego ojca M. B.. Zdaniem Sądu I instancji organ zasadnie przyjął, iż choć okres zatrudnienia 18 lat, 6 miesięcy i 19 dni na przestrzeni 48 lat życia ojca skarżącej jest znaczący, to w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci zamiast 5 lat okresów wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udokumentowano jedynie 2 miesiące i 26 dni tych okresów. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że od [...] listopada 2011 r. do [...] grudnia 2014 r., tj. do dnia śmierci ojciec wnioskodawczyni nie wykonywał pracy ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Ponadto w okresach od [...] stycznia 1999 r. do [...] maja 1999 r. od [...] lipca 1999 r. do [...] czerwca 2000 r. oraz od [...] września 2000 r. do [...] marca 2011 r. ojciec wnioskodawczyni prowadził działalność gospodarczą, jednak w okresach od [...] września 2004 r. do [...] grudnia 2004 r. i od [...] stycznia 2005 r. do [...] marca 2011 r. nie odprowadzał z tego tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Prowadzenie działalności gospodarczej bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emerytach i rentach. W okresach przerw w ubezpieczeniu skarżący nie był osobą całkowicie niezdolną do pracy, a zatem nie istniały niezależne od skarżącego przeszkody uniemożliwiające spełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia.

Skarżąca w dacie wydania decyzji przez organ II instancji była już pełnoletnia, co automatycznie wyłączyło ją z kręgu osób mogących ubiegać się o rentę rodzinną w drodze wyjątku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. B. domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie uchylenie wyroku i poprzedzających go decyzji administracyjnych oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie podjął czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mimo, iż dokumentacja dotycząca ojca skarżącej znajdowała się w posiadaniu organu rentowego,

2. naruszenie prawa materialnego - art. 83 ust. 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię, którego skutkiem było uznanie, iż skarżąca nie spełnia przesłanek do uzyskania specjalnej renty rodzinnej.

Skarżąca podniosła, że w wyroku wskazano, że m.in. w 2011 r. J. B. nie opłacał składek na ubezpieczenia społeczne z jednoczesnym pominięciem, że już na początku 2013 r. zdiagnozowano u niego silne zaburzenia depresyjno - lękowe. Diagnoza ta była wielokrotnie potwierdzana, a mimo to ojciec skarżącej nie uzyskał prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd jak i poprzednio organ całkowicie bezrefleksyjnie podszedł do kwestii zaburzeń psychicznych J. B. - wszak oczywistym jest, że tak poważne problemy psychiczne, które w konsekwencji w ciągu niespełna 2 lat od zdiagnozowania prowadzą do samobójstwa, nie powstały z dnia na dzień i to one były przyczyną uniemożliwiającą J. B. spełnienie przesłanek stawianych przez ustawę. Stan zdrowia ojca skarżącej uniemożliwiał mu całkowicie normalne funkcjonowanie, postrzeganie rzeczywistości, a w konsekwencji wykazanie niezbędnych okresów składkowych, których po jego śmierci nie byli także w stanie wykazać jego najbliżsi. Sąd nie dostrzegł bezpodstawnych twierdzeń organu rentowego, iż skarżąca nie przedłożyła dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia ojca, podczas gdy w związku z postępowaniami dotyczącymi uznania go za niezdolnego do pracy wszystkie niezbędne dokumenty zostały organowi przedłożone. Uwadze Sądu uszło również to, iż jako podmiot profesjonalny, w ramach swojej działalności i przy odpowiedniej organizacji oraz przepływie informacji między swoimi komórkami - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mógł ustalić stan faktyczny oraz szczególne okoliczności, niezależne zarówno od woli M. B. jak i jej ojca, uzasadniające przyznanie świadczenia specjalnego, czym naruszył przepisy prawa procesowego, które miały wpływ na wynik sprawy.

Sąd pominął, iż w doktrynie wyraźnie wskazuje się, że jako okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy należy rozumieć zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich, zdarzenie to musi mieć taki charakter, by uniemożliwiało ubezpieczonemu pracę. Ojciec M. B. ze względu na szczególną okoliczność, jaką jest poważna choroba psychiczną, niosąca za sobą tak dramatyczne konsekwencje jak samobójstwo spełniał kwestionowaną w zaskarżonej decyzji przesłankę.

W rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy za ubezpieczonego należy uznać każdego (z wyjątkiem osób podlegających ubezpieczeniu rolniczemu), kto kiedykolwiek był ubezpieczony przez jakikolwiek okres. Wbrew twierdzeniom organu przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie wymaga aby osoba ubezpieczona, która pozostawiła po sobie członków rodziny posiadała stwierdzoną decyzją niezdolność do pracy. Także okres przerwy miedzy poszczególnymi okresami zatrudnienia nie został przez ustawodawcę określony, a zatem bezpodstawne jest arbitralne określenie, iż w zaistniałym stanie faktycznym był on za długi, bez uwzględnienia szczególnych okoliczności dotyczących ojca skarżącej.

M. B. obecnie studiuje, pomaga także matce w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Podjęcie studiów wiązało się z przeprowadzką do większego miasta, a co za tym idzie ze znacznie większymi kosztami utrzymania. Zajęcia w trybie zaocznym umożliwią jej w przyszłości znalezienie zatrudnienia w takim wymiarze, aby móc samodzielnie się utrzymywać, a w związku z tym obecnie utrzymywana jest wyłącznie przez matkę B. B.. Nie jest możliwe zaspokojenie jej wszystkich potrzeb, zwłaszcza kosztów związanych z mieszkaniem, podręcznikami oraz dojazdami do ośrodka akademickiego.

Skoro dzieci mają prawo do zwykłej renty rodzinnej do ukończenia 25 roku życia, jeśli kontynuują naukę, to nie ma przeszkód, aby renta specjalna nie mogła obejmować również takich sytuacji. Cel tego typu świadczenia jest bowiem w obu przypadkach bardzo zbliżony - ma ułatwić uprawnionemu funkcjonowanie i zapewnić życie na pewnym minimalnym poziomie. Do takiego stanowiska przychylił się także Naczelny Sąd Administracyjny, który wyraźnie uznał, że względem renty rodzinnej przyznawanej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stosuje się odpowiednie przepisy tej ustawy o rencie rodzinnej, a w szczególności art. 68. W związku z tym w pełni ma zastosowanie w stosunku do osoby uprawnionej do renty rodzinnej w drodze wyjątku granica wieku, do której przysługuje renta rodzinna określona w omawianym przepisie art. 68 ust. 1 pkt 1-3 i ust. 2 ustawy, a więc także granica 25 roku życia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie opiera się na usprawiedliwionych podstawach.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Istota sprawy sprowadza się do kwestii wyjaśnienia, czy w odniesieniu do zmarłego ojca skarżącej – J. B. występowała przesłanka szczególnych okoliczności, które spowodowały, że w dacie śmierci nie spełniał on warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Pochodną bowiem spełnienia tych warunków przez ojca skarżącej byłoby bowiem nabycie po jego śmierci prawa do renty rodzinnej przez skarżącą. Skargę kasacyjną oparto na założeniu, że przesłankę "szczególnych okoliczności" realizuje w rozpatrywanej sprawie "poważna choroba psychiczna niosąca z sobą tak dramatyczne konsekwencje jak samobójstwo".

Stanowiska tego podzielić nie można. Nie sposób pominąć bowiem znajdujących się w aktach administracyjnych prawomocnych orzeczeń odmawiających J. B. stwierdzenia niezdolności do pracy. Orzeczenia te, skutkujące odmową prawa do renty przesądzają o zdolności do pracy J. B..

Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, organ nie mógł prowadzić samodzielnie postępowania wyjaśniającego, mającego na celu podważenie wniosków wynikających z orzeczeń wydanych przez właściwe do stwierdzania niezdolności do pracy organy. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych w postępowaniu dotyczącym świadczenia w drodze wyjątku nie istnieje możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS, a organ rozstrzygając sprawę w drodze decyzji administracyjnej związany jest treścią takiego orzeczenia, o ile odpowiada ono wymogom formalnym (por wyrok NSA z dnia 18 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 95/17).

Sprawy z zakresu niezdolności do pracy nie mają charakteru spraw administracyjnych. Stąd też także spod oceny sądu administracyjnego wyłączeniu podlegają kwestie związane z postępowaniem dotyczącym orzeczenia w przedmiocie niezdolności do pracy.

W świetle tych orzeczeń nie można uznać, by w odniesieniu do ojca skarżącej występowały szczególne okoliczności uzasadniające niespełnienie warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty.

Te szczególne okoliczności to, jak słusznie wskazał sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, takie zdarzenia, które uniemożliwiają podjęcie pracy zarobkowej. Stan zdrowia J. B. był powoływany jako "szczególna" okoliczność uzasadniająca zastosowanie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, lecz jego niezdolność do pracy z powodów zdrowotnych została prawomocnymi orzeczeniami wykluczona, co uniemożliwia uwzględnienie tej argumentacji. Także inne powoływane w skardze kasacyjnej okoliczności, a dotyczące sytuacji materialnej i życiowej skarżącej nie mogą stanowić samoistnej podstawy do przyznania świadczenia na podstawie powołanego wyżej przepisu.

W świetle znajdujących się w aktach administracyjnych orzeczeń w przedmiocie zdolności do pracy J. B. i dokumentacji wykazującej okresy wykonywania pracy i uiszczania składek ZUS, nie można uznać za zasadny zarzutu niewyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i naruszenia art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a.

Trafna była także argumentacja organu i sądu I instancji, zgodnie z którą w ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy brak było podstaw prawnych dla przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy.

W tym stanie sprawy, uznając skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.