Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 566/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2006-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę w części
Odrzucono skargę w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Protokolant Starszy Referent Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 czerwca 2006 sprawy ze skargi Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oraz na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] 1. Oddala skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...]; 2. odrzuca skargę na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...]. Oddalono skargę w części Odrzucono skargę w części Oddalono skargę w części, Odrzucono skargę w części


UZASADNIENIE

Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego - wszczął na wniosek wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego. H.W. , prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych, obejmujących zaległe składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Pracy.

Powyższe postępowanie zostało umorzone postanowieniem z dnia [...] nr [...] Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.).

Następnie postanowieniem z dnia [...] nr [...] organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami ww. postępowania egzekucyjnego w kwocie 60.468,49 zł, na które złożyły się opłata manipulacyjna oraz opłaty za czynności egzekucyjne w postaci zajęcia ruchomości, wierzytelności z rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę, innych wierzytelności pieniężnych oraz spisania protokołu o stanie majątkowym.

Pismem z dnia 3 marca 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych złożył zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że w dniu 26 września 2002 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym przeprowadził skutecznie dwie licytacje nieruchomości należących do zobowiązanego, z których każda została poprzedzona wezwaniem Urzędu Skarbowego do złożenia wykazu zaległości podatkowych. Zdaniem skarżącego koszty powstałe w przedmiotowej sprawie Urząd Skarbowy winien był zgłosić jako swoje wierzytelności do uczestnictwa w podziale sumy uzyskanej przez egzekucję z nieruchomości dłużnika i tym samym wnieść o ujęcie ich w planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji, korzystając, zgodnie z art. 1025 Kodeksu Postępowania cywilnego, z pierwszeństwa zaspokojenia. Z uwagi na to, że w wyniku przeprowadzonych egzekucji z nieruchomości zaspokojone zostały należności zaliczane do dalszych kategorii, to i koszty, jeżeli zostałyby zgłoszone, zostałyby zaspokojone. W ocenie wierzyciela doszło zatem do zaniechania przez organ egzekucyjny dokonania określonych czynności zmierzających do wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Skutkiem tego zaniechania nie może być przerzucenie obowiązku zapłaty tych kosztów na wierzyciela. Ponadto zauważono, że z informacji zawartych w protokole o stanie majątkowym zobowiązanego wynika, że jest on właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 38 ha, stanowiącego majątek, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Skarżący uznał zatem, iż organ egzekucyjny nie wyczerpał wszystkich możliwości wyegzekwowania należności od zobowiązanego i tym samym nie mógł stwierdzić, że sporne koszty nie mogą być ściągnięte od dłużnika.

Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu tego postanowienia stwierdzono, że zgodnie z art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wierzyciel ponosi koszty egzekucyjne w przypadku, gdy nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W takiej sytuacji organ egzekucyjny wydaje postanowienie o obciążeniu wierzyciela tymi kosztami (§ 7 ww. art.), które wymaga wykazania niemożności ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Nieskuteczność postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego H.W. potwierdzona została wydanym przez organ egzekucyjny postanowieniem w przedmiocie umorzenia tego postępowania ze względu na zaistnienie przesłanki określonej w art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej skoro wierzyciel nie złożył zażalenia na postanowienie umarzające postępowanie egzekucyjne, to nie mógł być rozpatrzony merytorycznie zarzut niewyczerpania przez organ egzekucyjny wszystkich możliwości wyegzekwowania należności od zobowiązanego, gdyż dotyczy on zasadności ww. postanowienia. Organ odwoławczy nie podzielił także zarzutu zaniechania przez organ egzekucyjny dokonania określonych czynności zmierzających do wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych. W tym miejscu wskazano, że niezgłoszenie przed dniem licytacji nieruchomości, przeprowadzonych przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w dniu 26 września 2003 r. (a nie jak mylnie podano w zażaleniu w dniu 26 września 2002 r.) kosztów egzekucyjnych, powstałych na skutek prowadzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, z wnioskiem o ujęcie ich w planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji, nie miało znaczenia dla późniejszego obciążenia tymi kosztami wierzyciela. Stosownie bowiem do art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 19, poz. 93 ze zm.) z kwoty uzyskanej z egzekucji w pierwszej kolejności zaspokaja się koszty egzekucyjne. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej należy jednak rozumieć przez ten zapis koszty postępowania egzekucyjnego niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji, powstałe w konkretnym postępowaniu egzekucyjnym, przyznane przez sąd bądź ustalone przez komornika. Koszty egzekucyjne powstałe w związku z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego na podstawie wystawionych przez wierzyciela tytułów wykonawczych nie mogły zatem stanowić kosztów egzekucyjnych, o których mowa w cyt. przepisie. Powyższe stanowisko potwierdza także uzasadnienie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 26 marca 2004 r. (I CO 437/00), którym dokonano podziału kwot uzyskanych przez egzekucję z nieruchomości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, jak również o uchylenie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] skarżący zarzucił naruszenie przepisu art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżący w dniu 3 marca 2005 r. złożył zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] jednakże w uzasadnieniu tego zażalenia podniósł także zarzut bezzasadności wcześniejszego postanowienia z dnia [...] umarzającego postępowanie egzekucyjne. Organ odwoławczy bezprawnie więc uznał w postanowieniu z dnia [...] że nie może rozpatrzyć merytorycznie tego zarzutu, gdyż strona nie wniosła zażalenia na postanowienie z dnia 21 lutego 2005 r. Zdaniem skarżącego obydwa postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego dotyczą tego samego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przeciwko temu samemu zobowiązanemu, są ze sobą ściśle powiązane i zażalenie wierzyciela winno być rozpatrzone łącznie – w odniesieniu do nich obydwu. Skarżący wskazał, iż postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi H.W. było prowadzone od kwietnia 2000 r. W ramach tego postępowania organ egzekucyjny częściowo skuteczne czynności egzekucyjne podejmował od 3 lipca 2000 r. do 30 maja 2001 r., a następnie przez 4 lata ograniczył swoje działania do spisania 4 protokołów o stanie majątkowym zobowiązanego, które w zasadzie nie różniły się w ustaleniach. Jednakże z protokołów tych wynikało, że choć dłużnik nie miał żadnego majątku ruchomego, to był właścicielem nieruchomości o powierzchni 38 ha, z której można było skuteczną egzekucję wierzytelności skarżącego oraz powstałych kosztów postępowania egzekucyjnego. W sprawie nie zaszła więc bezskuteczność egzekucji z uwagi na istniejący majątek nieruchomy zobowiązanego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone z postanowieniu z dnia [...]. Ponadto odpowiadając na zarzut dotyczący nieprzeprowadzenia egzekucji z nieruchomości zobowiązanego, wskazał, iż zastosowanie wymienionego środka egzekucyjnego uzależnione jest od spełnienia szeregu wymogów z art. 110 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. może być prowadzona tylko w celu wyegzekwowania należności pieniężnych określonych lub ustalonych w ostatecznym orzeczeniu, po otrzymaniu stosownego wniosku od wierzyciela i wpłaceniu przez niego zaliczki na pokrycie przewidywanych wydatków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii nierozpatrzenia przez organ odwoławczy zarzutu dotyczącego bezzasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu wbrew twierdzeniom strony skarżącej złożone przez nią w dniu 3 marca 2005 r. zażalenie należało zakwalifikować tak, jak to zrobił organ odwoławczy, czyli jako środek zaskarżenia wniesiony tylko od postanowienia w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Przemawia za tym zarówno sposób, w jaki je zatytułowano "zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] .", jak i jego treść, z której w żadnym razie nie wynika, iż miałoby ono stanowić środek zaskarżenia również na postanowienie organu egzekucyjnego umarzające postępowanie egzekucyjne względem majątku zobowiązanego. Warto w tym miejscu przypomnieć, iż głównym zarzutem tego zażalenia (niepodnoszonym już w skardze) było niezgłoszenie przez organ egzekucyjny powstałych w związku z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego kosztów jako wierzytelności do uczestnictwa w podziale kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości przeprowadzonej przez komornika sądowego, który to zarzut, jak słusznie wywiódł organ odwoławczy, nie mógł się ostać, gdyż koszty egzekucyjne powstałe w związku z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nie stanowiły kosztów egzekucyjnych, o których mowa w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 19, poz. 93 ze zm.). Słusznie zatem uznano, iż skarżący nie wniósł zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku zobowiązanego H.W. wobec czego stało się ono ostateczne. W konsekwencji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nie służyła w myśl postanowień art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarga na to postanowienie, a zatem należało ją odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 cyt. ustawy.

Przechodząc do zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy art. 64c § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), Sąd uznał, iż jest on nieuzasadniony. Wymieniony przepis statuuje zasadę odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, jednakże wyjątek od niej zawiera § 4, zgodnie z którym jeżeli koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, pokrywa je wierzyciel. Przepis ten znajdzie zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, w których nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie faktycznej możliwości ściągnięcia od niego kosztów egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy koszty egzekucyjne są w rzeczywistości ściągalne od zobowiązanego, ale wierzyciel odstąpił od egzekucji (por. analogicznie: R. Hauser, Z. Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 167).

W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało umorzone ostatecznym, jak wykazano powyżej, postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia [...] z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Podstawą prawną do wydania tego postanowienia był przepis art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W uzasadnieniu tego postanowienia wprost wskazano, że od 2001 r. zobowiązany nie posiada żadnych ruchomości, obrotujących rachunków bankowych lub też innych wymaganych wierzytelności, a wcześniejsze czynności egzekucyjne doprowadziły tylko do częściowego zaspokojenia wierzytelności. Można zatem uznać, iż w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego doszło do takiego zubożenia dłużnika, którego skutkiem był brak faktycznej możliwości ściągnięcia od niego nie tylko dochodzonego zobowiązania, ale i powstałych w związku z prowadzonym postępowaniem kosztów egzekucyjnych. Zasadnym było zatem obciążenie kosztami postępowania egzekucyjnego wierzyciela, który choć miał wiedzę o posiadanej przez zobowiązanego nieruchomości nie zgłosił wniosku o przeprowadzenie z niej egzekucji, będącego w myśl postanowień art. 110 § 3 ustawy o postępowanie egzekucyjnym w administracji warunkiem koniecznym dla dokonania ww. czynności egzekucyjnych, jak również nie wpłacił zaliczek na ich poczet do organu egzekucyjnego.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania przez organ odwoławczy, jak również do dokonania błędnej oceny zebranego materiału dowodowego.

Z wymienionych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.