Wyrok NSA, sygn. akt GSK 89/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2004-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Hanna Rybińska Sędziowie NSA - Józef Waksmundzki - Edward Kierejczyk (spr.) Protokolant - Anna Tomaka po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Katowicach od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 27 października 2003 r. sygn. akt I SA/Ka 2157/02 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Cieszynie z dnia 30 lipca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej stawki celnej i określenia kwoty wynikającej z długu celnego - oddala skargę kasacyjną -


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem została uchylona decyzja Dyrektora Izby Celnej w Cieszynie z 30 lipca 2002 r. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Cieszynie z 8 stycznia 2002 r. w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej stawki celnej i określenia kwoty wynikającej z długu celnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd nie uwzględnił zarzutów M. M. dotyczących zakwestionowania przez organy celne pochodzenia importowanych orzechów laskowych w Republiki Czeskiej. Pismem z 22 lutego 2001 r. uzyskały one od czeskich władz celnych informację, że importowany towar nie ma preferencyjnego czeskiego pochodzenia, lecz był importowany z Turcji i Grecji bez dowodów pochodzenia. Tego rodzaju czynności sprawdzających dokonano na podstawie art. 83 ustawy z 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.), dającego możliwość skierowania dowodu pochodzenia towaru do weryfikacji w trybie art. 32 Protokołu 7 Środkowoeuropejskiej Umowy o Wolnym Handlu CEFTA wprowadzonego Protokołem dodatkowym Nr 4 (Dz.U. z 1996 r. Nr 158, poz. 809). Zawarte w tym Protokole unormowania wykluczały możliwość sprawdzenia lub weryfikacji przez polskie organy celne informacji uzyskanych od czeskich władz celnych. W rezultacie stwierdzenia faktu nielegalnego wystawienia świadectwa EUR.1 przy odprawie celnej nie było podstaw do uznania, że sprowadzony przez M. M. towar podlegał preferencyjnej stawce celnej z tytułu pochodzenia z Republiki Czeskiej.

Sąd dostrzegł natomiast naruszenie prawa na tle reprezentacji M. M. w toku postępowania celnego, a także udziału w tym postępowaniu w charakterze strony innego oprócz niego podmiotu. Chodziło o wynikający z art. 145 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w związku z art. 262 Kodeksu celnego obowiązek doręczania pism przedstawicielom i pełnomocnikom osoby, na rzecz której one działają w ramach art. 253-256 tego kodeksu. Otóż w postępowaniu przed organem I instancji na podstawie udzielonego w dniu 7 sierpnia 1999 r. upoważnienia, przedstawicielem bezpośrednim importera towaru była Agencja Celna [...] w Czechowicach-Dziedzicach. Z kolei 10 maja 2001 r. importer udzielił pełnomocnictwa Jerzemu Chuderskiemu do występowania w jego imieniu, co w istocie dotyczyło postępowania odwoławczego. W sytuacji, gdy w postępowaniu pierwszoinstancyjnym importera mogła reprezentować agencja celna, to jej – a nie J. Chuderskiemu – należało doręczyć decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Cieszynie. Brak jest też informacji, czy w toku całego postępowania administracyjnego zawiadomienia o czynnościach procesowych były doręczane zgodnie z art. 145 Ordynacji podatkowej. Końcowo Sąd – powołując się na wyrok w sprawie V SA 1832/01 – nawiązał do art. 209 § 3 Kodeksu celnego, zwracając uwagę, że skoro dłużnikiem jest przede wszystkim podmiot zgłaszający towar do odprawy, to agencja celna występująca w roli przedstawiciela bezpośredniego lub pośredniego jest zawsze dłużnikiem. Rozstrzygnięcie sprawy bez jej udziału powoduje, że może ona wystąpić o wznowienie postępowania na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) i ten przepis, łącznie z art. 22 ust. 2 pkt 3 tej ustawy, został wykorzystany do uchylenia decyzji.

Dyrektor Izby Celnej w Katowicach wniósł od tego wyroku skargę kasacyjną na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.s.a., zarzucił mu naruszenie art. 3 § 1 pkt 1, art. 23, 209 § 3, art. 253 § 1 i 2 pkt 1 Kodeksu celnego przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, domagając się zmiany wyroku lub jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. Przede wszystkim zwrócił w niej uwagę na zajęcie się przez Sąd problematyką procesową, w sytuacji gdy M. M. nie zgłosił w skardze jakichkolwiek zarzutów dotyczących pominięcia uprawnień agencji celnej, która była jego przedstawicielem bezpośrednim. Ponadto, zdaniem Dyrektora, Sąd błędnie uznał agencję celną za stronę postępowania jako dłużnika, wbrew unormowaniom zawartym we wskazanych przepisach Kodeksu celnego. Jako przedstawiciel bezpośredni działa ona zawsze na rzecz reprezentowanej osoby i "nie jest stroną w postępowaniu, zatem organ celny nie miał obowiązku rozstrzygać sprawy z jej udziałem i doręczyć jej decyzję oraz inne pisma procesowe". Jednocześnie przytoczył tezy dwóch wyroków Sądu Najwyższego III RN 89/2001 z 6 czerwca 2002 r. i III RN 135/02 z 3 października 2003 r. kolejno eksponujące pociąganie za sobą skutków działania agencji celnej bezpośrednio dla reprezentowanego i stwierdzenie, że przedstawiciel bezpośredni nie jest stroną w postępowaniu w rozumieniu art. 133 Ordynacji podatkowej. W drugiej z wymienionych spraw Sąd Najwyższy uchylił zresztą wyrok V SA 1832/01, na który powołano się w motywach zaskarżonego wyroku.

W odpowiedzi na skargę M. M. jednoznacznie stwierdził, że z powodu pominięcia agencji celnej jako strony postępowania trafnie została uchylona decyzja ostateczna z 30 lipca 2002 r. Na poparcie tego poglądu przytoczył m.in. wyrok III RN 155/99 Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2000 r. (OSNP 2001/3/5) i uchwałę FPS 7/02 składu 7 sędziów NSA z 24 czerwca 2002 r. (ONSA 2003/1/9), gdzie agencję celną traktowano jako stronę postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 145 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, stosowanego w związku z art. 262 Kodeksu celnego w sprawach celnych, pisma doręcza się stronie, gdy działa przez przedstawiciela – temu przedstawicielowi, a jeżeli ustanowiła pełnomocnika – temu pełnomocnikowi. Pomijając różnice między źródłem umocowania przy przedstawicielstwie i pełnomocnictwie, które dla doręczania pism nie są istotne, w obu wypadkach chodzi o reprezentowanie przez te podmioty strony postępowania administracyjnego stwarzające dla organu administracji publicznej obowiązek uwzględnienia faktu, że strona działa za ich pośrednictwem. Tak sformułowany obowiązek doręczania pism obejmuje także wydawane przez organ decyzje i postanowienia, a jego zaniechanie jest równoznaczne z pominięciem strony i uzasadnia wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Takie następstwa braku doręczenia orzeczeń osobie reprezentującej stronę postępowania administracyjnego były wielokrotnie i niezmiennie przypominane w orzecznictwie sądowym, np. w postanowieniu Sądu Najwyższego z 9 września 1993 r. III ARN 45/93 (OSNCP 1994, Nr 5, poz.112) i wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 lutego 1987 r. SA/Wr 875/86 (ONSA 1987, Nr 1, poz. 13) i z 22 września 1993 r. V SA 868/93 (ONSA 1994, Nr 4, poz. 139) i opracowaniach komentujących art. 40 k.p.a. Przypomniany dorobek orzecznictwa i doktryny należy bezwzględnie odnosić do art. 145 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej zawierającego identyczne unormowanie jak w art. 40 § 1 i 2 k.p.a.

Przy wydawaniu zaskarżonego wyroku Sąd nie był związany granicami skargi i przy dostrzeżeniu z urzędu przesłanki do wznowienia postępowania obowiązany był decyzję uchylić bez względu na skutki tej przesłanki przy rozstrzyganiu sprawy przez organ administracji publicznej. Wynika to wprost z art. 51 i art. 22 ust. 2 pkt 2 obowiązującej wówczas ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w związku z art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, jako następstwa niedoręczenia decyzji przedstawicielowi bezpośredniemu M. M..

W rozpoznawanej sprawie agencja celna nie była wprawdzie stroną postępowania z powodu unormowań eksponowanych w obu wyrokach Sądu Najwyższego, jakie podano w skardze kasacyjnej, jednak do uchylenia decyzji przez Sąd wystarczyło jej niedoręczenie agencji celnej jako przedstawicielowi bezpośredniemu importera. Zresztą przy przeznaczeniu do działalności gospodarczej importowanych orzechów laskowych, bezpośrednim przedstawicielem M. M. nie mógł być wskazany przez niego J. Chuderski (do 10 sierpnia 2003 r. nie mógł on również korzystać w tej roli ze statusu doradcy podatkowego). Do wniesienia odwołania od decyzji ta właśnie agencja była uprawniona w pkt 6 udzielonego jej "upoważnienia" z 7 sierpnia 1999 r.

Odnotowania wymaga także wskazanie przez M. M. (w odpowiedzi na skargę kasacyjną) wyroku Sądu Najwyższego i uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego odnoszących się do spraw podlegających rozpoznaniu wg przepisów ustawy z 28 grudnia 1989 r. – Prawo celne (Dz.U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm.), które utraciły moc z dniem 31 grudnia 1997 r.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.s.a. orzekł jak w sentencji.