Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1909/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art.82 ust.1
journal: Dz.U. 2018 poz 1270
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Protokolant referent stażysta Magdalena Morawiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2019 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] września 2018r. Prezes Rady Ministrów utrzymał w mocy własną decyzję z [...] sierpnia 2018r. odmawiającą przyznania M.P. świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, 2 późn. zm.) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta łub emerytura mogła być przyznana w tym trybie. W związku z powyższym każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Zgodnie z przyjętymi zasadami postępowania, potwierdzonymi przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05 (123/9A/2006) oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej, czy też politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium oceny. W przeciwnym wypadku świadczenia specjalne zastępowałyby świadczenia przyznawane w ramach pomocy społecznej, co nie było zamiarem ustawodawcy przy stanowieniu przepisu art 82 ust. 1 ww. ustawy.

Organ ustalił, że M. P., ur. [...] sierpnia 1956 r., zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów z wnioskiem "o przyznanie emerytury specjalnej z tytułu nieusuwalnego uszczerbku na zdrowiu doznanego w czasie pobytu w Wyższej Oficerskiej Szkole [...] w [...]". Wnioskodawca podał, że działa na podstawie art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i nadesłał kopie następujących dokumentów; - decyzji ZUS z [...] marca 2017 r. o przeliczeniu przysługującej mu renty. Z decyzji tej wynika, że lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z [...] lutego 2017 r. orzekł, że p. M. P. jest częściowo niezdolny do pracy do [...] marca 2018 r. i do tego czasu przysługuje mu renta z tego tytułu w kwocie 1296,63 zł netto. Z kwoty tej potrącane są należności alimentacyjne w wysokości 800 zł i inne potrącenia komornicze w wysokości 121,63 zł.

- wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] lipca 2017 r. oddalającego apelację p. M. P. od wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] września 2016 r., który oddalił jego pozew przeciwko Skarbowi Państwa o zadośćuczynienie i odszkodowanie w związku z przedawnieniem się roszczenia. Sąd zwrócił uwagę, że sprawa nie podlegała merytorycznemu zbadaniu, gdyż wobec przedawnienia objętych pozwem roszczeń zbędnym było prowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność ich istnienia i wysokości. Niemniej jednak z uzasadnienia ww. wyroku wynikają następujące ustalenia faktyczne; Pan M. P. od 1975 r. odbywał służbę wojskową w Wyższej Oficerskiej Szkole [...] w [...] jako kadet Szkoty Chorążych Wojsk letniczych i w dniu [...] czerwca 1976 T. przeszedł operację przegrody nosa na Oddziale [...] Wojskowego Szpitala [...] w [...]. Od [...] do [...] lipca 2014 r. przebywał w Klinice [...] Samodzielnego Publicznego Centrum Szpitala Klinicznego [...] w [...] i rozpoznano u niego zespół bezdechu podczas snu, stan po septoplastyce, perforację przegrody nosa i przerost małżowin nosowych dolnych. Zastosowano u niego konchoplastykę małżowin nosowych dolnych. W zaświadczeniu lekarskim z [...] stycznia 2016 r. u strony stwierdzono nadał występujący bezdech skorelowany ze skrzywioną kątowo lewostronnie przegrodą nosową z kolcem po stronie prawej i wskazano na konieczność dokonania plastyki nosa. Według M. P. zdarzeniem wywołującym szkodę była operacja przegrody nosa, jakiej został poddany w dniu [...] czerwca 1976r. Strona pouczona o przesłankach przyznawania przez Prezesa Rady Ministrów świadczeń specjalnych i o czynnościach podejmowanych wtoku postępowań o takie świadczenia, napisała, że jego wniosek dotyczy ,katastrofalnego zdarzenia losowego posiadającego element wyjątkowości". Dodatkowo napisał: "od Państwa, które było zarządzane przez poprzednią bandę PO PSL doznałem wielkich tortur i krzywd, które opisałem w mojej książce [...]", Do swoich wyjaśnień, obok opracowania pt. "[...]" (pierwotnie tytuł tego opracowania miał brzmieć: "[...]") załączył również wydruk komputerowy wypisu z leczenia go platformą Schumana od [...] do [...] października 2017 r. Zgodnie z wypisem rozpoznano u niego m.in.: cukrzycę typu 2, nadciśnienie tętnicze, miażdżycę, nadkomorowe zaburzenia rytmu serca, ostre zapalenie stawów, [...], niedosłuch obustronny, zaburzenia oddechowe w stopniu znacznym, ciężki zespół obturacyjny bezdechu podczas snu, zaburzenia drożności nosa, dnę moczanową.

Wnioskodawca został poproszony przez organ o dodatkowe wyjaśnienia i dokumenty, a przede wszystkim o nadesłanie wszelkich udokumentowanych informacji, które w aspekcie kryteriów przyznawania świadczeń specjalnych mogłyby być pomocne oraz istotne w ocenie sprawy. Ponadto poproszony został m.in. o wykazanie i udokumentowanie wymaganego elementu wyjątkowości podnoszonego przez siebie zdarzenia losowego, o opis i udokumentowanie swojej aktywności zawodowej oraz o wyjaśnienie i udokumentowanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy podnoszonym uszczerbkiem na zdrowiu a obecną sytuacją socjalno-bytową, a także o ujawnienie sytuacji rodzinnej i socjalno-bytowej. Pomimo ponagleń ze strony organu wnioskodawca nie nadesłał żadnych dodatkowych wyjaśnień i dokumentów.

Zgodnie z informacjami nadesłanymi z Miejskiego Ośrodka Pomocy w [...], właściwego dla podanego przez wnioskodawcę adresu do korespondencji, w lokalu tym mieszkają jego rodzice. Mieszkanie zostało przepisane na córkę wnioskodawcy z drugiego małżeństwa, A. P., która na stale mieszka w [...]. Matka wnioskodawcy jest osobą przewlekle chorą. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe, a źródło jej utrzymania stanowi emerytura w kwocie netto 2360,97 zł. Emerytura ta obciążona jest należnościami komorniczymi na kwotę 716,47 zł. Natomiast ojciec wnioskodawcy jest kombatantem. W 2009 r. wszczepiono mu rozrusznik serca. Porusza się za pomocą laski i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Oświadczył, że stara się o umieszczenie go w DPS "[...] w [...]. Jego źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości netto 2155,77 zł. Rodzice wnioskodawcy podali, że obecnie opiekuje się nimi syn, będący ich jedynym dzieckiem. Matka wnioskodawcy podała, że jej syn legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Ujawniła także, że syn posiada jeszcze jedną córkę, z pierwszego małżeństwa, która mieszka w [...]. Pracownikowi socjalnemu nie udało się nawiązać kontaktu z córką. Jednocześnie podano, że wnioskodawca dotychczas nie korzystał z pomocy Ośrodka, a adresem jego zameldowania jest [...].

Ustalono też, ze Sąd Polubowny Sąd [...] w [...], którego wyroki przesłał wnioskodawca, znajduje się w mieszkaniu w [...] przepisanym na córkę wnioskodawcy z drugiego małżeństwa i zajmowanym obecnie przez jego rodziców.

W ocenie organu zgromadzone w sprawie dokumenty oraz dodatkowe uzasadnienia wnioskodawcy nie dowodzą istnienia szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Ustawodawca pozostawił wyłącznemu uznaniu Prezesa Rady Ministrów, jakie okoliczności uprawniające do nabycia świadczenia specjalnego należy uznać za szczególne. Zabezpieczanie potrzeb socjalno-bytowych osób znajdujących się w trudnych sytuacjach pozostaje zaś w gestii instytucjonalnej pomocy społecznej.

Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wywiódł M.P. wnosząc o (cytat dosłowny) :

1) rozpoznanie sprawy i dalsze procedowanie zgodnie z moim wnioskiem złożonym wcześniej oraz z tym wnioskiem w którym wskazałem na dowody wg to których uznanie mojego wniosku jest konieczne,

2) wyznaczenie do sprawy adwokata z urzędu, bowiem przebywam na leczeniu za granicą,

3) wszystkie pisma procesowe wysiane w terminie do sądu natychmiast po ich otrzymaniu za granicą,

4) Z uwagi, że jestem na leczeniu, proszę o odpowiedź również w formie elektronicznej.

5) Posiłkowo podaje że przeciwko Polsce z uwagi na tortury stosowane od 13 lat wobec mojej osoby i nie respektowanie prawomocnych wyroków wniosłem skargę do Trybunału w Strasbourgu

6) Proszę uprzejmie o potwierdzenie otrzymania tej korespondencji, oryginał wysłany został pocztą.

7) ŻĄDAM uwzględnienia mojego pisma w pełni i wnoszę o uchylenie skarżonej decyzji bowiem została wydana wbrew prawu

8) Wskazuję, mój przykład jest niezbitym dowodem stosowania wobec mojej osoby i mojej rodziny totalnego bezprawia, stosowania tortur, ukrywania naruszeń prawa popełnianych przez funkcjonariuszy publicznych i urzędników. Jak do tej pory to była i jest wielka zmowa osób reprezentujących działania "niby to prawne'* , które de facto to są działaniami bezprawnymi, są to perfidne tortury. Jeśli ktoś myśli, uważa i postępuje tak aby mnie pogrążyć i upodlić to SIĘGŁĘBOKOMYLI- NIEPODDAMSIĘ. Przez lata swojej wali o godność, wykazałem, że to PRZEDSTAWICIELE IIIRP wobec mojej osoby stosowali bezprawie. A PRZYZNAĆ SIĘ DO BŁĘDU JEST TRUDNO. W uzyskaniu pozytywnej dla mnie decyli wydanej przez Sąd Najwyższy w [...] Wydział [...] zostało właśnie potwierdzone bezprawne działanie III RP - która ma mi wypłacić 269 mln. zł. Zatem oczekuję od adresatów mojego wniosku decyzji wydanej zgodnie z obowiązującym prawem i wg prawa europejskiego.

9) Nie zgadzam się z uzasadnieniem skarżonej decyzji, bowiem zawiera ona umiejętne obejścia prawa i faktów.

10) Wskazuję, że istnienie Sądu [...] w [...] pod adresem mojej Mamy zostało wymuszone.

Dalej wskazał, że torturami jakich doznał było zabranie mu stałej renty wypadkowej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym pełnomocnik skarżącego wniósł o uwzględnienie skargi podnosząc dodatkowo zarzut braku wyczerpującego zebrania całego materiału dowodowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

zgodnie z treścią przepisu art.1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż nie narusza ona prawa.

Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ miał podstawy ku temu, aby nie dopatrzyć się występowania po stronie wnioskodawcy przesłanek uzasadniających przyznanie mu emerytury lub renty specjalnej.

Omawiana tematyka została uregulowana w art.82 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych (Dz.U.z 2004r. Nr.39, poz.353 ze zm.) w myśl którego, Prezes Rady Ministrów może w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określona w ustawie. Przepis ten nie zawiera wyszczegółowienia sytuacji uzasadniających przyznanie świadczenia specjalnego. Pozostawia organowi będącemu decydentem tego świadczenia swobodę, w ustalaniu przesłanek, których spełnienie jest konieczne dla uzyskania renty lub emerytury specjalnej.

Podkreślenia wymaga również okoliczność, iż decyzja wydawana w trybie przepisu art. 82 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2004r. Nr.39, poz.353 ze zm.), jest rozstrzygnięciem stricte uznaniowym. Uznaniowość związana jest zaś ściśle z pojęciem subiektywizmu. Ustawodawca pozostawiając Prezesowi Rady Ministrów swobodę w zakresie ukształtowania sposobu rozumienia pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków", umożliwił mu tym samym stosowanie subiektywnych kryteriów oceny zasadności wniosków składanych w omawianym trybie. Skoro więc organ ma ustawowe umocowanie do dokonywania swobodnej i subiektywnej oceny zasadności wniosków o jakich mowa w omawianym przepisie, to oznacza to że nie sposób czynić organowi skutecznych zarzutów z tego, że prezentuje swój subiektywny punkt widzenia przy ocenianiu wniosków stron.

Powyższa materia była też przedmiotem wielokrotnej oceny sądów administracyjnych, które w drodze orzeczniczej wypracowały wykładnię omawianego przepisu. Dla przykładu wskazać należy m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2007r. wydanego w sprawie o sygn. akt I OSK 894/06 w którym wskazano, iż :"(...) szczególnie uzasadniony przypadek wiązać się winien nie tylko z ekstremalnie nawet trudną sytuacją bytową, lecz także ze szczególnymi właściwościami osoby ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia , wskazującymi na wyjątkowość danego przypadku w aspekcie społecznym. Chodzić tu może o posiadanie przez wnioskodawcę pewnych cech wyróżniających , jak wybitne osiągnięcia na niwie zawodowej, artystycznej i sportowej czy społecznej, świadczące o zasługach danej osoby wobec społeczeństwa. Sytuacja bytowa spowodowana stanem zdrowia, czy też zdarzeniem losowym nie daje zatem podstaw do domagania się przyznania emerytury lub renty(...)".

W podobny sposób wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 sierpnia 2007r. w sprawie o sygn. akt I OSK 7/07 stwierdzając, iż :"Niedookreślone pojęcie szczególnie uzasadnionych przypadków bez wskazania jakichkolwiek kryteriów i przesłanek oznacza, że ustawodawca pozostawił Prezesowi Rady Ministrów ocenę, czy sytuacja osoby ubiegającej się o świadczenie specjalne nosi znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku. Przy czym warto wskazać, iż celem przepisu art.82 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności".

Również w wyroku z dnia 12 grudnia 2008r. wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 396/08 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że :"Świadczenie o którym mowa w art.82 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach (...) nie ma charakteru socjalnego, gdyż wtedy zatraciłoby wyjątkowy charakter przyznania i stałoby się świadczeniem o charakterze powszechnym".

Zwrócić także należy uwagę, że w przypadku, gdy przedmiotem skargi jest decyzja uznaniowa, to kognicja Sądu administracyjnego przy ocenie takiego rozstrzygnięcia ogranicza się do zbadania, czy organ przedstawił motywy jakimi się kierował i wyjaśnił w sposób czytelny podstawy swojego działania. Sąd nie może zaś ingerować w subiektywny sposób oceny zasadności wniosku, prezentowany przez organ. Nie może bowiem ograniczać prawa organu do samodzielnej i nieskrępowanej swobody, przy ocenie zasadności wniosku.

Przechodząc do meritum niniejszej sprawy wskazać należy, iż okoliczności przedstawione w uzasadnieniu skarżonej decyzji świadczą o tym, że organ podołał w/w obowiązkom, które na nim spoczywały przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku. Zaprezentował bowiem wyczerpująco sposób, w jaki odczytuje normę art. 82 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych (Dz.U.z 2004r. Nr.39, poz.353 ze zm.). Dokonał też analizy przesłanek podnoszonych przez wnioskodawcę, przez pryzmat swojej subiektywnej wykładni omawianego przepisu i doszedł do przekonania, że ze wskazanych we wniosku zdarzeń, nie można skutecznie wywodzić faktu istnienia podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia. Nie wykazał on bowiem istnienia swych zasług dla całego kraju, a zwłaszcza zasług o charakterze wyjątkowym i niepowtarzalnym.

Powyższą analizę uznać należało za poprawną pod względem zasad logicznego rozumowania i wnioskowania, za wyczerpująco uzasadnioną jak również za pozostającą w zgodzie z orzecznictwem Sądów administracyjnych wypowiadających się w materii omawianego świadczenia.

Uwypuklana w skardze sytuacja zdrowotna, nie stanowiła wystarczającej przesłanki dla przyznania omawianego świadczenia. Przedmiotowy przepis nie ma bowiem charakteru świadczenia socjalnego. Brak jest więc także skutecznej możliwości zarzucania organowi, niepoczynienia dogłębniejszych ustaleń w powyższym zakresie. Sytuacja materialne czy zdrowotna nie stanowi bowiem samodzielnej przesłanki do przyznania omawianego świadczenia.

Odnosząc się natomiast do zarzutów przedstawionych przez pełnomocnika strony, to Sąd nie podzielił ich. Pamiętać bowiem należy, iż organ zwracał się do strony o przedstawienie dowodów na wyjątkowość sytuacji skarżącego. Skoro wnioskodawca nie uczynił zadość temu wezwaniu, to zaniechanie to nie może rzutować negatywnie na poprawność decyzji.

Co zaś się tyczy tego, że ośrodek pomocy społecznej nie przedstawił sprawozdania ad. sytuacji materialnej i życiowej strony, to okoliczność ta miała racjonalne uzasadnienie. Skoro bowiem strona nie przebywa w Polsce, to oczywistym jest, że nie było możliwe sporządzenie takiego raportu dotyczącego miejsca zamieszkania strony w kraju. Wobec zaś braku ujawnienia przez skarżącego adresu zamieszkania za granicą, organ był pozbawiony możliwości weryfikacji aktualnej sytuacji mieszkaniowej i materialnej strony.

W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze, oraz uznając iż organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, oraz iż przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).