Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1596/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4 i par. 6, art. 64a, art. 64c par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Sobocha (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Matylda Arnold – Rogiewicz, asesor WSA Piotr Dębkowski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi W. G. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz W. G. K. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik P. Urzędu Skarbowego w W. (dalej także: "Naczelnik US", "organ pierwszej instancji") prowadził wobec majątku F. Sp. z o.o. (dalej zwana "Spółką") postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] z dnia 4 lipca 2017 r., nr [...] z dnia 5 września 2017 r. oraz od nr [...] do nr [...] z dnia 28 września 2017 r., obejmujących należności z tytułu nieuiszczonego, zadeklarowanego podatku od nieruchomości, w łącznej kwocie należności głównej 281.635 zł plus należne odsetki.

Naczelnik US działając jako organ egzekucyjny celem realizacji należności dochodzonych na podstawie ww. tytułów wykonawczych, na podstawie art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej także "u.p.e.a.") dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zawiadomieniami:

nr [...] i nr [...] z dnia 4 października 2017 r. w R. S.A. w W.;

nr [...] z dnia 11 października 2017 r. w [...]S.A. w W.

Dłużnicy, w odpowiedzi na powyższe zajęcia egzekucyjne, poinformowali, że nie prowadzą rachunku bankowego dla Spółki lub na rachunku brak jest środków.

Naczelnik US w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego W. w Warszawie, [...] Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych z dnia 6 listopada 2017 r. sygn. Akt [...], w którym ogłoszono upadłość Spółki postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec jej majątku.

Następnie zawiadomieniem z dnia 18 marca 2019 r. poinformował wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] z dnia 4 lipca 2017 r., nr [...] z dnia 5 września 2017 r. oraz od nr [...] do nr [...] z dnia 28 września 2017 r. Przedmiotowe zawiadomienie zostało odebrane przez wierzyciela w dniu 28 marca 2019 r.

Naczelnik US, na pisemny wniosek Wójta Gminy K. (dalej zwany "Stroną", "Wójtem" lub "Skarżącym") z dnia 10 kwietnia 2019 r., wydał postanowienie z dnia [...] kwietnia 2019 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 17.346,40 zł. Postanowienie doręczono wierzycielowi w dniu 29 kwietnia 2019 r.

Skarżący zażaleniem z dnia 6 maja 2019 r. zarzucił naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. (w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14) poprzez ustalenie kosztów egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej w rażącej wysokości, bez wykazania jakie konkretnie wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej postanowieniem wysokości oraz brak uwzględnienia w jakim powiązaniu pozostają dokonane w toku postępowania egzekucyjnego czynności z powstałymi wydatkami. Bowiem nie doszło do wyegzekwowania żadnej należności wobec braku środków na rachunku.

Wierzyciel zarzucił również naruszenie art. 7, 8 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej także "K.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności ustalenia, czy określone przez organ koszty egzekucyjne wynikające z przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego pozostają w związku ze świadczeniami organu egzekucyjnego w toku postępowania oraz poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej i nieuwzględnienie słusznego interesu strony.

W związku z powyższym Wójt wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej także: "Dyrektor" lub "organ drugiej instancji") postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Mając na uwadze treść art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego, wskazał, iż Naczelnik US wydając w dniu [...] kwietnia 2019 r. postanowienie obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...], nr [...]oraz od nr [...] do nr [...]. Zatem odnośnie ww. tytułów wykonawczych opłata manipulacyjna za doręczenie tytułów wykonawczych (należność główna łącznie 281.635,00 zł + odsetki łącznie 6.232,40 zł = 287.867,40 zł x 1 %) wyniosła 2.878,70 zł, a koszty zajęcia rachunku bankowego (należność główna łącznie 281.635,00 zł + odsetki łącznie 7.719,70 zł = 289.354,70 zł x 5 %) wyniosły 14.467,70 zł. Kwota kosztów egzekucyjnych, jaką organ egzekucyjny obciążył wierzyciela to 17.364,40 zł.

Odnosząc się do zarzutu ustalenia kosztów egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej w rażącej wysokości, bez wykazania jakie konkretnie wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej postanowieniem wysokości oraz niedoprowadzenie do wyegzekwowania żadnej należności z uwagi na brak środków na rachunku, podniósł, iż dla skuteczności zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a w konsekwencji możliwości naliczenia i pobrania z tego tytułu opłat, nie ma zatem znaczenia, że w chwili dokonania zajęcia, na rachunku bankowym zobowiązanego nie było środków niezbędnych do realizacji zajęcia. W przypadku bowiem, gdy kwota na zajętym rachunku nie wystarcza na zaspokojenie należności, zakres zajęcia obejmuje także kwoty, które zostały wpłacone na rachunek bankowy już po dokonaniu zajęcia i wówczas bank przekazuje te kwoty organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. W rezultacie zajęcie rachunku bankowego jest zajęciem nie tylko istniejącej wierzytelności, ale także wierzytelności przyszłej zobowiązanego w stosunku do banku wynikającej z umowy rachunku bankowego.

Mając powyższe na uwadze uznał, iż czynność egzekucyjna w postaci zajęcia rachunku bankowego jest czynnością skuteczną niezależnie od tego, czy zobowiązany posiada w danej chwili środki na rachunku bankowym, czy ich nie posiada. Nawet jeżeli przed likwidacją rachunku bankowego nie zostaną wyegzekwowane żadne środki, to takiej czynności egzekucyjnej nie można uznać za niebyłą, czy niewywołującą żadnych skutków, które prawo wiąże z tą czynnością egzekucyjną. W szczególności zajęcie istniejącego rachunku bankowego, niezależnie od tego czy doprowadzi do uzyskania jakichkolwiek kwot, jest zastosowaniem środka egzekucyjnego polegającego na egzekucji z rachunku bankowego, prowadzącym, do naliczenia opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną.

Dyrektor mając na uwadze, iż ustawodawca wyznaczył zarówno moment powstania opłaty jak i obowiązku jej uiszczenia, natomiast nie uzależnił go od tego, czy na zajętym rachunku są środki wystarczające na realizację zajęcia za zasadne uznał obciążenie przez Naczelnika US wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w wyniku zajęcia rachunku bankowego Spółki.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. (w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14), poprzez brak uwzględnienia w jakim powiązaniu dokonane w toku postępowania egzekucyjnego czynności pozostają z poniesionymi wydatkami, opierając się na stanowisku NSA zawartym w wyroku z dnia 6 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17 zauważył, że wyrok Trybunału jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten - w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją - nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet - musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał bowiem, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. W konsekwencji dopóki ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku TK z dnia 28.06.2016 r. SK 31/14. W razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie zadaniem organu będzie określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach ustawy egzekucyjnej przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania. Jednocześnie NSA w ww. wyroku stwierdził, że Trybunał wyraźnie zakwestionował tylko brak stawek maksymalnych, nie zakwestionował natomiast możliwości stosowania stawek procentowych (gdyż wyraźnie je dopuścił), a w konsekwencji - nie wskazał na konieczność stosowania wyłącznie stawek minimalnych. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.

Dyrektor zaakcentował, że Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował zgodności z Konstytucją art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Nie podważył również zasadności naliczania kosztów egzekucyjnych za dokonane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne, a jedynie wskazał na konieczność określenia ich granicy stosownie do ich pracochłonności i kosztowności.

W jego ocenie na gruncie wytycznych wyroku Trybunału Konstytucyjnego, za punkt odniesienia przy szacowaniu kosztów egzekucyjnych uznać należy art. 64 § 1 u.p.e.a. wyszczególniający wysokość stawek za poszczególne czynności egzekucyjne, którego pkt 6 przewiduje opłatę za zajęcie nieruchomości wynosząca 8% od dochodzonej należności, maksymalnie jednak 34.200 zł. Organ założył, że w związku z brakiem ustawowych regulacji, że opłata od zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawki w kwocie 34.200 zł dla 8% opłaty. W ocenie Dyrektora skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200 zł, a Trybunał Konstytucyjny tego nie zakwestionował, to istnieją podstawy do przyjęcia zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie 21.375 zł. Uwzględniając tak przyjętą kalkulację, ustalenie przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych obciążających Wierzyciela w łącznej wysokości 17.364,40 zł (w tym opłata manipulacyjna w wysokości 2.878,70 zł oraz opłata za zajęcie rachunku bankowego w wysokości 14.467,70 zł) nie stanowi naruszenia przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

Według Dyrektora w sytuacji, gdy w całym przepisie art. 64 u.p.e.a. dedykowanym kosztom egzekucyjnym ustawodawca nie uzależnia ich wysokości do nakładu pracy, to należy przyjąć, że opłaty za czynności egzekucyjne są konsekwencją jedynie stosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych wymienionych w tej ustawie. Opłaty za czynności egzekucyjne stanowią więc swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych lub za dokonanie czynności egzekucyjnych. Zatem opłaty powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych.

Reasumując organ drugiej instancji uznał, iż ustalona przez organ egzekucyjny wysokość opłat nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

Końcowo Dyrektor nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 7, 8 i 77 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., twierdząc, że działania organu oparte były na zasadzie wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, dokładnej analizie zasadności pobrania opłat za dokonane czynności egzekucyjne oraz precyzyjnym wyliczeniu kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych, a poczynione ustalenia zawarto w uzasadnieniu postanowienia.

Wójt w skardze z 17 czerwca 2019 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, zarzucił naruszenie:

przepisów prawa materialnego: art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez:

jego błędną wykładnię bowiem opłata egzekucyjna w wysokości określonej ww. przepisem może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, w omawianej zaś sytuacji na zajętym rachunku bankowym nie znajdowały się żadne środki pieniężne;

błędną jego wykładnię i niezastosowanie miarkowania kosztów egzekucyjnych w stosunku do niewielkiego nakładu pracy wobec niewielkiej ilości czynności dokonanych w toku egzekucji administracyjnej (dokonania jednego zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego), w wyniku czego doszło do ustalenia kosztów egzekucyjnych w rażącej wysokości (łącznie 17.346,40 zł), bez wykazania jakie konkretnie koszty - wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej postanowieniem wysokości oraz braku uwzględnienia w jakim powiązaniu dokonane w toku postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjne pozostają z powstałymi w związku z nimi poniesionymi wydatkami przez organ egzekucyjny, oraz braku uwzględnienia, że nie doszło do wyegzekwowania żadnej należności wobec braku środków na rachunku;

przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:

art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, pomimo że przedstawiony stan faktyczny sprawy w oparciu o przedstawione dowody uzasadniał uchylenie przedmiotowego postanowienia;

art. 7 i 77 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności ustalenia, które określone przez organ koszty egzekucyjne wynikające z przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego pozostają w związku ze świadczeniami organu egzekucyjnego w toku tego postępowania;

art. 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, w szczególności przez nieuwzględnienie w postanowieniu słusznego interesu strony, nieuwzględnienie bezpośredniego współstosowania normy konstytucyjnej z art. 2 Konstytucji i odpowiednio norm ustawowych określonych w art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

Dyrektor w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu i powtórzył przedstawione w nim argumenty. Zarzuty skargi uznał za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] kwietnia 2019 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 17.346,40 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec F. Sp. z o.o. na podstawie tytułów wykonawczych o nr: od [...] do [...] oraz nr [...], nr [...], [...] ]obejmujących należności z tytułu podatku od nieruchomości.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2018 r. poz. 1314) – dalej: u.p.e.a.

Na wstępie niniejszych rozważań wskazać należy, iż kwestie związane z powstaniem i wysokością kosztów egzekucyjnych oraz podmiotów obowiązanych do ich poniesienia uregulowane zostały w Dziale I Rozdziale 6 u.p.e.a.

Jak wynika z treści art. 64 § 1 u.p.e.a. w egzekucji należności pieniężnych za dokonane czynności egzekucyjne organ egzekucyjny, z zastrzeżeniami o których mowa w § 2 i § 4, pobiera opłaty, których wysokość określono w pkt 1-14 powołanego przepisu. Ponadto z treści art. 64 § 6 u.p.e.a. wynika, iż organ egzekucyjny jest uprawniony do pobrania opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata ta wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Moment powstania obowiązku uiszczenia opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej określa przepis art. 64 § 9 u.p.e.a.

Dalej wskazać należy, iż stosownie do treści art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 §1, § 6 oraz w art. 64a wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4 , obciążają zobowiązanego. Jedna z przesłanek odstępstwa od ogólnej zasady obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego, uregulowana została w § 4 powołanego wyżej art. 64c, zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że w toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w R. S.A. w W. oraz w [...] S.A. w W. przysługującej zobowiązanej z tytułu podatku od nieruchomości o czym zobowiązana była prawidłowo zawiadomiona. Bezsporne jest także, iż prowadzone wobec majątku zobowiązanej na podstawie w/w tytułów wykonawczych postępowanie egzekucyjne zostało umorzone ostatecznym postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z [...] marca 2019 r.

Zasadniczą kwestią sporną w przedmiotowej sprawie pozostaje natomiast zasadność obciążenia wierzyciela egzekwowanej należności pieniężnej kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 17.346,40 zł. Strona skarżąca, odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, zakwestionowała zasadność obciążenia jej tak wysoką kwotą kosztów egzekucyjnych, w sytuacji, gdy nie jest ona adekwatna do nakładu pracy poniesionej przez organ egzekucyjny, skomplikowania sprawy, a nadto efektywności tego postępowania, które nie doprowadziło do wyegzekwowania należności.

Przechodząc do oceny zasadności skargi w pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że powołanym wyżej wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., o sygn. akt SK 31/14 (opublikowanym w Dz.U. z 2016 r., poz. 1244), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazanego wyroku (pkt 4.3 uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te, nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym staje się więc obciążeniem podatkowym. Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował zatem z porządku prawnego art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nie można zatem podzielić stanowiska organu, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej wskazanych przepisów, do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie z regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności.

Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, na które składają się w tym przypadku opłata za zajęcie wierzytelności, obliczona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w kwocie 14.467,70 zł oraz opłata manipulacyjna ustalona na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. na kwotę 2.878,70 zł , organ za punkt odniesienia przy szacowaniu kosztów egzekucyjnych odniósł się do art. 64 § 1 u.p.e.a. w żaden też sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłaty a czynnościami organów, za podjęcie których opłata ta została naliczona. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, jedynie na to, że ustawodawca określił odmiennie wysokość opłat na 5% za zajęcie wierzytelności i 8% za zajęcie nieruchomości.

Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów. Jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, czy też konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego, w zestawieniu z wysokością ustalonej opłaty - powstaje uzasadniona wątpliwość, czy ustalona opłata na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystaje do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. Na wadę konstrukcyjną regulacji, wynikającą z braku zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, prowadzącą w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części dochodzonego obowiązku pieniężnego wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 579/15 (dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Konieczność uwzględniania przez organy skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14 z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17 dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Organy administracji ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych nie wzięły pod uwagę skutków jakie przy określeniu kosztów wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. SK 31/14. Nie uwzględniono faktu, że sposób wyliczenia kosztów określony w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. nie przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 81 Konstytucji. Nie zostało wyjaśnione, czy koszty określone wobec strony skarżącej pozostają w rozsądnej proporcji do działań podjętych przez organ egzekucyjny. Stanowi to naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego i uzyskanie (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów jego funkcjonowania. Jednak istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Innymi słowy, dokonując ewentualnego miarkowania należy uwzględnić współmierność poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy poniesionego w związku z egzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona strona, tak by nie doszło do pozyskania nieuzasadnionego dochodu. Ponadto organ egzekucyjny w wydanym orzeczeniu określi w sposób prawidłowy podmiot będący wierzycielem.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.