Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 691/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 184 w związku z art 182 § 2 i 3
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art 25 ust. 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: art 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 924
law: Ustawa  z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 162/20 w sprawie ze skargi M. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 14 stycznia 2021 r sygn. akt II SA/Po 162/20 oddalił skargę M. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła M. A., zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

I. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 2 pkt 1 i art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 11 kwietnia 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa o pomocy państwa", w związku z art. 6 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924), powoływanej dalej jako "ustawa nowelizująca", w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji przez nieprawidłową kontrolę przez Sąd Wojewódzki postępowania przeprowadzonego przed organami obu instancji, przejawiające się w błędnym przyjęciu, że okoliczność "świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której, następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego" stanowi podstawę do uznania świadczenia wychowawczego za pobrane nienależnie, co w konsekwencji rodzi obowiązek zwrotu tego świadczenia (w kwocie łącznie 4 000 zł), podczas gdy w momencie orzekania przez organ pierwszej i drugiej instancji przepis ten (od [...] lipca 2019 r.) nie obowiązywał i nie mógł mieć zastosowanie do świadczeń wychowawczych przysługujących i wypłaconych za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] sierpnia 2016 r. oraz za okres od [...] grudnia 2016 r. do [...] lutego 2017 r.;

II. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w związku z art. 6 ustawy nowelizującej w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji przez dokonanie błędnej ich wykładni i w konsekwencji niezasadne zastosowanie, przejawiające się w przyjęciu, że okoliczność "świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego" stanowi podstawę do uznania świadczenia wychowawczego za pobrane nienależnie, co w konsekwencji rodzi obowiązek zwrotu tego świadczenia (w kwocie łącznie 4 000 zł), podczas gdy w momencie orzekania przez organ pierwszej i drugiej instancji przepis ten (od [...] lipca 2019 r.) nie obowiązywał i nie mógł mieć zastosowania do świadczeń wychowawczych przysługujących i wypłaconych za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] sierpnia 2016 r. oraz za okres od [...] grudnia 2016 r. do [...] lutego 2017 r.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, zasądzenie na jej rzecz od organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a w razie braku podstaw do zastosowania tego przepisu – o przyznanie od Sądu pierwszej instancji na rzecz pełnomocnika procesowego kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej kasacyjnie z urzędu w wysokości prawem przepisanej, ponieważ koszty te nie zostały pokryte w żadnej części. Skarżąca kasacyjnie wniosła też o rozpoznanie skargi kasacyjnej poza rozprawą.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skarżąca kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. - zrzekła się rozprawy. Strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, wobec tego rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a.

W sprawie bezsporne jest, że decyzją z [...] maja 2016 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy S. przyznał M. A. prawo do świadczenia wychowawczego na córkę J. A. (pkt 1) oraz na córkę O. A. (pkt 2), w wysokości po 500 zł miesięcznie, na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. Decyzja ta stała się ostateczna, a M. A. wypłacono świadczenia za wskazany okres w łącznej kwocie 9 000 zł.

Decyzją Burmistrz Miasta i Gminy S. z [...] maja 2019 r. nr [...], wydaną po wznowieniu postępowania administracyjnego, ww. decyzja ostateczna została uchylona w całości w trybie art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a." Jednocześnie decyzją tą organ ustalił M. A. prawo do świadczenia wychowawczego na córkę J. A. w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. oraz na córkę O., na okres od [...] września 2016 r. do [...] listopada 2016 r. i od [...] marca 2017 r. do [...] września 2017 r., odmówił natomiast przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na córkę O. A. na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] sierpnia 2016 r. oraz na okres od [...] grudnia 2016 r. do [...] lutego 2017 r. Do wznowienia postępowania doszło na skutek ustalenia, że w okresach, na które ostatecznie świadczenie nie zostało przyznane, dochód rodziny, wyliczony z pominięciem w jej składzie mieszkającego wraz z ojcem syna skarżącej, przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do pobierania tej formy wsparcia na dzieci. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z [...] czerwca 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy ww. decyzję Burmistrza. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 21 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Po 937/19 odrzucił skargę M. A. wniesioną na tę decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 28 stycznia 2020 r. I OZ 1430/19 oddalił zażalenie M. A. na postanowienie o odrzuceniu skargi, tym samym stało się ono prawomocne.

Burmistrz Miasta i Gminy S. zawiadomieniem z [...] września 2019 r. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia i zwrotu przez M. A. nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przyznanego na córkę O. A. ostateczną decyzją z [...] maja 2016 r. w zakresie, w jakim decyzją z [...] maja 2019 r. nr [...], odmówiono stronie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na to dziecko.

Decyzją z [...] września 2019 r. nr [...], Burmistrz Miasta i Gminy S. ustalił, że M. A. zostało wypłacone nienależne świadczenie wychowawcze przyznane w kwocie łącznej 4 000 zł, za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] sierpnia 2016 r. oraz za okres od [...] grudnia 2016 r. do [...] lutego 2017 r. Ponadto, organ zobowiązał M. A. do zwrotu tej kwoty jako nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania M. A., decyzją z [...] listopada 2019 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję z [...] września 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu powołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę M. A. na powyższą decyzję.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 P.p.s.a., jednakże w zarzutach, zarówno naruszenia przepisów postępowania, jak i naruszenia prawa materialnego, wymieniono przepisy art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w związku z art. 6 ustawy nowelizującej, w przypadku zarzutów naruszenia przepisów postępowania wiążąc je dodatkowo z przepisami art. 3 § 2 pkt 1 i art. 151 P.p.s.a. W doktrynie trafnie wskazuje się, że art. 174 P.p.s.a. statuuje dwie odrębne podstawy wniesienia skargi kasacyjnej. Nie jest dopuszczalne przemienne (bez zachowania koniecznej odrębności obu podstaw skargi kasacyjnej) przytaczanie ich na poparcie argumentacji pomijającej rozdzielność tych podstaw (wyrok NSA z 21 lutego 2005 r. sygn. akt GSK 1310/04, akceptowany przez J. Drachala, A. Wiktorowską, R. Stankiewicza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2015, s. 672, nb 5, 6) bądź zbędne dublowanie, gdy prawidłowe było zgłoszenie zarzutów w ramach jednej z podstaw kasacyjnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2016 r. I OSK 2025/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, także pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu). Zarzuty skargi kasacyjnej więc, mimo że oparte są na dwu różnych podstawach kasacyjnych, odnoszą się do przepisów, o charakterze materialnoprawnym, tj. art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w związku z art. 6 ustawy nowelizującej, w kontekście zagadnienia intertemporalnego. Spór koncentruje się wokół zagadnienia, czy do świadczeń wychowawczych wypłaconych stronie w okresach: [...] kwietnia – [...] sierpnia 2016 r. i [...] grudnia 2016 r. – [...] lutego 2017 r., stosuje się przepisy o świadczeniach nienależnie pobranych w brzmieniu sprzed nowelizacji ustawą z 26 kwietnia 2019 r. Spór dotyczy zatem wykładni art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej w związku z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa. Tak sformułowany zarzut skarga kasacyjna zawiera.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Ustawa zmieniana, o której mowa w tym przepisie, to ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577 i 730). Przepisy art. 20 ust. 3 i 4 dotyczą zagadnień związanych z postępowaniem przed organami w razie powzięcia informacji o zmianie miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze. Ustawa o pomocy państwa w znowelizowanym brzmieniu obowiązuje od 1 lipca 2019 r.

Kontrolowane przez Sąd pierwszej instancji decyzje zostały wydane więc na podstawie ustawy o pomocy państwa uwzględniającej stan prawny po nowelizacji. Ustalenia wymaga zatem, czy określenie zawarte we wprowadzeniu w art. 6 ust. 1 ustawy nowelizującej "w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r." obejmuje sprawy o świadczenia wychowawcze nienależnie pobrane przed 30 czerwca 2019 r., co do których postępowanie administracyjne prowadzone jest po 1 lipca 2019 r. Odpowiedź pozytywna pozwalałaby na przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy należałoby stosować przepisy ustawy o pomocy państwa w dotychczasowym brzmieniu, w tym art. 25 ust. 2 pkt 4, czyli tak jak przyjmują to organy administracyjne i Sąd pierwszej instancji.

Ze stanowiskiem tym należy zgodzić się. Do 30 czerwca 2019 r. obowiązywały przepisy, zgodnie z którymi przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko było uzależnione od spełnienia ustawowego kryterium dochodowego. Ustawodawca w art. 1 pkt 23 lit. a tiret pierwsze ustawy nowelizującej uchylił art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy. W przepisie przejściowym w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej wskazał, że w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu (...). Z kolei, zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy nowelizującej w sprawach o świadczenie wychowawcze na okres po 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym ustawą.

Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że ustawodawca wprowadzając przepisy przejściowe postanowił uporządkować stosowanie prawa według brzmienia ustawy o pomocy państwa do 30 czerwca 2019 r. i po tej dacie. Taka jest istota przepisów przejściowych, które wprowadzają rozwiązania polegające na tym, że do czasu wygaśnięcia stosunków prawnych powstałych w czasie obowiązywania zmienionego prawa lub do czasu ustania następstw tych zdarzeń, które powstały w czasie obowiązywania zmienianego prawa i trwają nadal, będą miały zastosowanie przepisy prawne, które obowiązywały w czasie powstania owych stosunków, zdarzeń czy ich następstw (G. Wierczyński [w:] T. Bąkowski, P. Bielski, K. Kaszubowski, M. Kokoszczyński, J. Stelina, J. K. Warylewski, G. Wierczyński, Zasady techniki prawodawczej. Komentarz, Warszawa 2003, Załącznik § 30, System Informacji Prawnej LEX). W ten sposób chroni się stan bezpieczeństwa prawnego, co nie musi oznaczać, że rozwiązanie takie zawsze ma być korzystne dla zainteresowanych. Nowe przepisy mogą bowiem zawierać unormowania korzystniejsze od dotychczasowych, jak w przypadku świadczenia wychowawczego, w odniesieniu do którego ustawodawca zrezygnował z kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia wychowawczego. Jednocześnie jednak ustawodawca zdecydował się na funkcjonowanie przez pewien czas dwóch odmiennych regulacji prawnych w tym samym przedmiocie, tj. w "sprawach o świadczenie wychowawcze", dla których punktem granicznym jest data 30 czerwca 2019 r.

Prawidłowo też wskazał Sąd pierwszej instancji, że przyjęta wykładnia językowa art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy nowelizującej znajduje uzasadnienie w zamiarze, jaki przyświecał racjonalnemu ustawodawcy. Do 30 czerwca 2019 r. obowiązywało kryterium dochodowe, tzn. świadczenie wypłacane było również na pierwsze lub jedyne dziecko w rodzinie, ale po spełnieniu kryteriów dochodowych - 800 złotych netto miesięcznie na osobę w rodzinie lub 1200 złotych netto miesięcznie na osobę w rodzinie, której członkiem jest dziecko niepełnosprawne. Dokonując nowelizacji ustawy, ustawodawca zrezygnował z tego kryterium, ale zobowiązał organy administracji publicznej do stosowania przepisów dotychczasowych w sprawach o świadczenia wychowawcze za okres do 30 czerwca 2019 r. Nie wydaje się słuszne, aby przyjmować, że przepisy art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy nowelizującej należałoby odnosić wyłącznie do zmiany okresu świadczeniowego, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, terminów składania wniosków na kolejny okres, czy likwidacji obowiązku rozstrzygania o przyznaniu świadczenia wychowawczego w drodze decyzji administracyjnej na rzecz prostszego rozwiązania polegającego na wydawaniu informacji o przyznaniu świadczenia. Oznaczałoby to w rezultacie, że do spraw o świadczenia wychowawcze nienależnie pobrane, niezależnie od tego, czy świadczenia te pobrane byłyby do dnia 30 czerwca 2019 r., czy po dniu 30 czerwca 2019 r., należałoby stosować przepisy ustawy o pomocy państwa w brzmieniu po nowelizacji. Konsekwencją tego stanowiska, jak prawidłowo zauważył Sąd pierwszej instancji, byłby brak możliwości egzekwowania świadczenia nienależnie pobranego do dnia 30 czerwca 2019 r. Zauważenia wymaga, że skutkowałoby to nawet brakiem możności ustalenia w sprawach takich jak niniejsza, że świadczenie pobrane do dnia 30 czerwca 2019 r. jest nienależnie pobrane, skoro w sprawach o świadczenie wychowawcze po dniu 30 czerwca 2019 r. należałoby stosować przepisy, które nie przewidują już zależności prawa do świadczenia wychowawczego od kryterium dochodowego. Niezależnie od braku precyzyjności w sposobie sformułowania art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy nowelizacyjnej za koncepcją odmienną, wskazującą, że przepis art. 6 ust. 1 ustawy nowelizującej odnosi się także do spraw w przedmiocie świadczenia nienależnie pobranego do dnia 30 czerwca 2019 r., przemawia konstrukcja tych przepisów, których zakres stosowania ograniczony jest datą 30 czerwca 2019 r., która to konstrukcja tylko pozornie jest podobna. W przepisie art. 6 ust. 1 ustawodawca użył określenia "za okres", natomiast w przepisie art. 6 ust. 2 - określenia "na okres". Tym samym należałoby uznać, że ustawodawca zdecydował o stosowaniu przepisów ustawy o pomocy państwa w brzmieniu dotychczasowym w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do 30 czerwca 2019 r. niezależnie od tego, czy są to sprawy o przyznanie (z uwzględnieniem art. 7 i n. ustawy nowelizującej), uchylenie, zmianę, uznanie za świadczenie nienależnie pobrane, czy zwrot, pod warunkiem, że będą to sprawy, których przedmiotem jest świadczenie wychowawcze. Natomiast przepis art. 6 ust. 2 ustawy nowelizującej przez użycie określenia "na okres", zdawałby się sugerować, że chodzi o przyszłe sprawy, w których przyznanie świadczenia wychowawczego nastąpi po dniu 30 czerwca 2019 r. Co znowu należałoby odczytywać jako zabieg wyłącznie porządkujący, skoro ustawa nowelizująca w art. 16 wprost stanowi, że wchodzi w życie z dniem 1 lipca, a modyfikacje związane z wejściem w życie konkretnych rozwiązań prawnych przewidziane zostały w przepisach art. 7 – 15 tej ustawy.

Należało zgodzić się więc ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, że każda sprawa dotycząca świadczenia wychowawczego – jego przyznania, uchylenia tego prawa, zwrot świadczenia etc. – jest sprawą o świadczenie wychowawcze. Odrębność trybu stosowania przepisów ustawy nie może prowadzić do wniosków o odrębności kategorii spraw, ponieważ każda z nich dotyczy świadczenia wychowawczego. Zasadnie podkreślił to także organ drugiej instancji, wskazując na związek zaskarżonej decyzji z ostateczną decyzją wydaną w trybie wznowieniowym, która stanowiła przesłankę do wszczęcia postępowania o ustalenie i zobowiązanie do zwrotu świadczenia uznanego za nienależnie pobrane. Ostateczność decyzji wznowieniowej stanowiła przesłankę aktualizującą obowiązek wszczęcia przedmiotowego postępowania. Skoro wolą ustawodawcy było stosowanie przepisów ustawy sprzed nowelizacji po 30 czerwca 2019 r., należało uznać zasadność stosowania art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa.

W świetle art. 25 ust. 2 pkt 4 tej ustawy, w brzmieniu sprzed nowelizacji, świadczenie wypłacone na podstawie decyzji następnie uchylonej, należało uznać za nienależnie pobrane. Prawidłowo przyjęły organy administracyjne i stanowisko to zaakceptował Sąd Wojewódzki, że dla zaistnienia podstawy prawnej przewidzianej w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa, decydujące znaczenie miało wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., nieważność decyzji przyznającej świadczenie, albo decyzję, która po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 K.p.a., uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Regulacja ta, jako stanowiąca samodzielną podstawę do wydania stosownego rozstrzygnięcia w sprawie, nie wymagała ani ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia, ani istnienia po stronie wnioskodawcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje. Wobec tego organ pierwszej instancji był zobowiązany do wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych świadczeń i orzeczeniu o ich zwrocie w sytuacji, gdy świadczenia te zostały wypłacone na podstawie decyzji, którą w trybie nadzwyczajnym wznowienia postępowania wyeliminowano z obrotu prawnego i odmówiono stronie prawa do wnioskowanego świadczenia.

Skoro zatem Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, to nie miał podstaw do uwzględnienia skargi, a tym samym prawidłowo oparł swoje rozstrzygnięcie na normie prawnej z art. 151 P.p.s.a.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a., należy wskazać, że regulacja ta określa zakres kognicji sądów administracyjnych oraz kryterium kontroli sądowoadministracyjnej. Nie może ona zostać naruszona przez wadliwe dokonanie kontroli działania administracji publicznej, lecz poprzez przekroczenie przez sąd administracyjny kompetencji albo poprzez zastosowanie środka i/lub kryterium kontroli nieprzewidzianego w ustawie. Przepis ten mógłby zostać naruszony, gdyby Sąd pierwszej instancji w ogóle sprawy nie rozpoznał, albo rozpoznał z uwzględnieniem innego kryterium niż zgodność z prawem. Natomiast to, czy dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena legalności decyzji była prawidłowa nie może być utożsamiane z naruszeniem art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine P.p.s.a.

Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz adwokata ustanowionego z urzędu należnych od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 P.p.s.a.