Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 299/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2006-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Zborzyński Asesor sądowy Marzena Łozowska (spr.) Protokolant sekr. sądowy Anna Frydryk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2006 r. sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nysie z dnia [...] nr [...], II. określa, że uchylone postanowienie nie może być wykonane.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nysie wszczął postępowanie egzekucyjne wobec Pani E. K. na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] wystawionego przez Urząd Miejski w N. i obejmującego należność z tytułu opłaty skarbowej w kwocie 5 zł. W postępowaniu tym, w dniu 28 czerwca 2005 roku, dokonano zajęcia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 rok i wyegzekwowano kwotę 5 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 1,63 zł, kosztami upomnienia 8,80 zł i kosztami egzekucyjnymi 5,60 zł, co stanowiło razem kwotę 21,03 zł.

Zawiadomienie o zajęciu nadpłaty Pani E. K. otrzymała w dniu 4 lipca 2005r.

W dniu 18 lipca 2005r. zobowiązana złożyła w organie egzekucyjnym skargę na dokonaną czynność egzekucyjną. W skardze tej Pani E. K. podniosła, że przeprowadzona czynność egzekucyjna była dla niej krzywdząca, ponieważ wniosła do Urzędu Skarbowego o zwolnienie z zapłaty opłaty skarbowej z powodu trudnej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej. Podnosiła, że organ egzekucyjny dokonując zajęcia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 rok - zajął jej "konto" w całości, nie pozostawiając jej środków do życia oraz środków na leczenie jej dziecka.

Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu rozpatrzył skargę i postanowieniem z dnia [...] Nr [...] oddalił ją w całości uznając, że przebieg postępowania egzekucyjnego był prawidłowy. Organ odwoławczy nie uznał zarzutu strony, iż postępowanie egzekucyjne zostało niesłusznie przeprowadzone, bo Pani E. K. zwracała się z wnioskiem o zwolnienie z uiszczenia opłaty skarbowej. Rozstrzygnięcie tej kwestii należało bowiem do wierzyciela, tj. Urzędu Miejskiego w N., któremu wniosek Pani E. K. z dnia 26 marca 2004r. (wpływ do Urzędu Skarbowego w Nysie w dniu 31 marca 2004r.) - na podstawie przepisu art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - został przekazany postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2004r. Nr [...]. A zatem to Urząd Miejski w N. był obowiązany do udzielenia Pani E. K. odpowiedzi w zakresie zwolnienia z uiszczenia przedmiotowej opłaty skarbowej.

Za nietrafny uznano zarzut dotyczący "zajęcia jej konta w 100%". Organ egzekucyjny nie dokonał zajęcia "konta", lecz zajęcia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004r. Nadpłata ta stanowiła kwotę 360,30 zł i została zajęta tylko do wysokości egzekwowanej kwoty tj. 21,03 zł. Pozostała kwota 339,27 zł została Pani E. K. zwrócona na adres domowy, przelewem pocztowym, w dniu 29 czerwca 2005r.

Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] Pani E. K. wniosła zażalenie do Ministra Finansów.

W dniu 11 lipca 2005r. skarżąca wniosła do Naczelnika Urzędu Skarbowego pismo z dnia 4 lipca 2005r., w którym wskazała, iż zwracała się do organu o umorzenie wszelkich ciążących na niej opłat, w tym opłaty skarbowej. Zdaniem skarżącej urząd skarbowy winien powiadomić ją, iż nie zwolnił jej z przedmiotowej opłaty, a dopiero po tym fakcie mógł prowadzić egzekucję administracyjną. Tymczasem o tym, iż nie została zwolniona z opłaty skarbowej dowiedziała się dopiero z doręczonego jej zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego i tytułu wykonawczego. Ponadto zarzuciła, iż z dokumentów powyższych wynikało, że naliczono jej koszty upomnienia, a ona żadnego upomnienia nie otrzymała.

Wskazywała na swoją bardzo trudną sytuację rodzinną, materialną i zdrowotną. W ocenie skarżącej egzekucja jest dla niej bardzo krzywdząca, dlatego wniosła: "o jej całkowite uchylenie i umorzenie w całości należności zobowiązania".

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie wszczęte wnioskiem zobowiązanej o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu wskazano, iż na dzień złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, prowadzone przez organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne było zakończone w związku z uregulowaniem w całości należności objętej tytułem wykonawczym. Zatem postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącej należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.

Na powyższe postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Pani E. K. złożyła zażalenie, w którym nadal podnosiła, że przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego było dla niej krzywdzące, ponieważ znajduje się ona w trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Nadto wskazała, iż w odpowiedzi na jej wniosek urząd skarbowy umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, gdyż egzekucja w chwili złożenia wniosku była zakończona. Skarżąca wskazała, iż o egzekucji dowiedziała się dopiero w dniu doręczenia tytułu wykonawczego i zawiadomienia, zatem dopiero wtedy, a nie wcześniej mogła wypowiedzieć się w tym przedmiocie. Ponadto zarzuciła, że przecież na doręczonym jej tytule wykonawczym zakreślono termin siedmiodniowy do wypowiedzenia się zobowiązanego, a na zawiadomieniu termin czternastodniowy do złożenia skargi do Dyrektora Izby Skarbowej i w jej ocenie oba te terminy zostały dochowane. Dalej podnosiła argumenty tożsame z zawartymi w piśmie z dnia 4 lipca 2005r., wskazywała na okoliczność, iż organy nie odpowiedziały jej na wniosek o umorzenie opłaty, ponownie wskazała, że nie otrzymała żadnego upomnienia. W ocenie skarżącej przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego było dla niej krzywdzące, ponieważ znajduje się ona w trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Dlatego też wnioskowała o całkowite uchylenie egzekucji oraz o umorzenie egzekwowanej należności.

Dyrektor Izby Skarbowej po rozpoznaniu zażalenia działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2002r. Nr 110, poz. 968 z późn. zm.) utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniono, że w momencie, kiedy Pani E. K. złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, postępowanie to już się nie toczyło. Stąd należało uznać powyższy wniosek za bezprzedmiotowy.

Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu stało się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której skarżąca wskazała na te same argumenty, które zawarła w pismach do organu egzekucyjnego. Podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i materialnej; dlatego przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego było dla niej krzywdzące. Twierdziła, że zwracała się do Urzędu Skarbowego o zwolnienie ją z wszelkich opłat, a Urząd nie informował jej, że: "z kosztów" może ją zwolnić tylko urząd miejski.

Nadto podniosła, że Dyrektor Izby Skarbowej nie zrozumiał treści jej pisma, bo pisała ona: "o zajęciu konta w 100% w roku, w którym powstało zobowiązanie 5 zł, a nie o zajęciu konta w roku, w którym dokonano egzekucji".

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W tym stanie faktycznym sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, chociaż z innych przyczyn niż w niej wskazane.

W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oznacza to, iż sąd ma obowiązek rozpoznawania sprawy rozstrzygniętej w zaskarżonym postanowieniu czy decyzji z punktu widzenia zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i zastosowania przepisów prawa materialnego. Nie jest przy tym związany sposobem sformułowania skargi, powołanymi argumentami i wnioskami.

Wychodząc zatem poza granice skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, iż zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Oznacza to że niektóre przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego będą miały pełne zastosowanie, inne natomiast, ze względu na specyfikę postępowania egzekucyjnego w ogóle nie będą mogły być stosowane lub mogą być stosowane z odpowiednimi modyfikacjami. Do tych ostatnich zaliczyć można przepisy dotyczące podań (Dariusz Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz 2004, UNIMEX, Wrocław 2004, s.16).

Kodeks postępowania administracyjnego przyjął zasadę ograniczonego formalizmu w zakresie formy i treści podania. W doktrynie przyjmuje się, że strona nie musi więc znać prawa, nie musi prawidłowo nazywać składanych przez siebie pism, to organ kwalifikuje je według treści (por. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, Zakamycze, 2000).

Żądanie strony w postępowaniu administracyjnym należy oceniać na podstawie treści pisma. O tym, jaki charakter ma wniesione pismo strony, decyduje strona. Jeżeli treść pisma budzi wątpliwości, organ administracji publicznej ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że stosownie do art. 9 k.p.a., wymieniony organ ma obowiązek czuwania nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu powinien udzielić jej w razie potrzeby niezbędnych wyjaśnień.

W świetle powyższych zasad czynności organów orzekających w sprawie, podjęte po złożeniu przez skarżącą pisma "zakwalifikowanego" przez te organy jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, budzą zasadnicze zastrzeżenia. Przytoczona na wstępie treść tego pisma wydaje się wyraźnie wskazywać, iż skarżąca wniosła zarzut egzekucyjny. Podniosła przecież, iż: "nie otrzymała żadnego upomnienia". Zatem wprost wskazała na podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej określoną w pkt 7 art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto termin w jakim skarżąca wniosła przedmiotowe pismo - siedem dni od dnia doręczenia tytułu wykonawczego, mógł wskazywać, iż skarżąca wniosła zarzut egzekucyjny. Wprawdzie wspomniane pismo zawierało także inną treść min.: wywody dotyczące trudnej sytuacji finansowej zobowiązanej, wskazania, iż skarżąca zwracała się do organu o umorzenie wszelkich ciążących na niej opłat, w tym opłaty skarbowej, czy wniosku o całkowite uchylenie egzekucji i umorzenie w całości należności zobowiązania, to jednak przytoczone wyżej okoliczności nie mogą pozbawić wniosku charakteru zarzutów egzekucyjnych, zwłaszcza jeżeli uwzględni się treść przepisów art. 33 i 34 cytowanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podkreślenia wymaga fakt, iż skarżąca również w zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nysie konsekwentnie powtórzyła treść wniosku, w tym zarzut nieotrzymania upomnienia, a ponadto wyraźnie wskazała na siedmiodniowy termin do wniesienia zarzutów.

Na każdym etapie postępowania egzekucyjnego przysługują stronie (zobowiązanemu) różne uprawnienia służące ochronie obywatela w postępowaniu egzekucyjnym (por. R. Hauser, Ochrona obywatela w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Wyd. Nauk. UAM, Poznań 1988 r., s. 45). W przypadku gdy wszczęto egzekucję, strona ma możliwość w pierwszej kolejności wniesienia zarzutów egzekucyjnych na prowadzone postępowanie. Jednym z nich jest brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia. W związku z tym w przypadku, gdy organ egzekucyjny otrzyma pismo zawierające stwierdzenie, iż zobowiązany nie otrzymał upomnienia, a pismo powyższe wniesione zostało w terminie do złożenia zarzutów, organ ma obowiązek rozpoznać zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne (wyrok WSA w Warszawie z 2004.07.23, sygn. akt III SA 1950/03, LEX nr 158879).

Jeżeli organ egzekucyjny miał wątpliwości co do charakteru wspomnianego pisma, a w szczególności co do tego, czy stanowi ono zarzut egzekucyjny, czy wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, to obowiązkiem tego organu było zwrócenie się do skarżącej o stosowne sprecyzowanie wniosku (wyrok WSA w Warszawie z dnia 2004.02.04, sygn. akt III SA 726/03, LEX nr 133900).

Odstąpienie od tej czynności stanowiło naruszenie przepisów postępowania administracyjnego - art. 7 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ egzekucyjny nie podjął żadnych działań, które umożliwiłyby jednoznaczne ustalenie treści żądania strony, przyjęty zaś tryb załatwienia sprawy nie był prawidłowy i wydane postanowienia rozstrzygające o istocie sprawy nie mogą być uznane za zgodne z prawem.

Ustalenie w podanym wyżej trybie, iż pismo to stanowi zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wymagałoby następnie podjęcia czynności określonych w art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym regulującym procedurę rozpatrywania zarzutów. Odstąpienie od podjęcia wskazanych wyżej czynności stanowiło naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dlatego też, stwierdzając naruszenie art. 7 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 33 i art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) w stopniu, który miało istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Równocześnie na podstawie art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonywane.