Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1175/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 5, art. 3 pkt 22
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 6 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151, art. 188
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie NSA Maciej Dybowski del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 906/13 w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2) odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania sądowego od K. S. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 11 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 906/13, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Klukowo z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...].

Zaskarżony wyrok został wydany w stanie faktycznym i prawnym sprawy:

K. S. złożył w dniu 3 lipca 2013 r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Klukowie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym od urodzenia synem A. S.

Wójt Gminy Klukowo decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa o świadczeniach rodzinnych". Organ ustalił, że K. S. prowadzi gospodarstwo rolne i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, co oznacza że nie jest osobą, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności.

K. S. wniósł od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży podnosząc, że wcześniej, tj. do dnia 30 czerwca 2013 r., otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne i jego sytuacja nie zmieniła się.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium podkreśliło, że A. S. (syn wnioskodawcy) posiada orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Wysokiem Mazowieckiem w dniu [...] sierpnia 2002 r. Na K. S. ciąży wobec syna obowiązek alimentacyjny. Mimo powyższych ustaleń, wnioskodawca nie spełnia jednej z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie z racji tego, że prowadzi gospodarstwo rolne, nie można uznać, że nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności. Kolegium powołało się w tej kwestii na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt l OPS 5/12 wskazującą, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stanowisko NSA wyrażone w tej uchwale podzielił również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 lutego 2013 r., sygn. akt l OSK 3059/12.

K. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W skardze wskazał, że posiada tylko 1,50 ha ziemi, lecz nie posiada gospodarstwa rolnego i nie prowadzi działalności rolniczej. Jako posiadacz ziemi podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu w KRUS. Skarżący wyjaśnił, że w czasie wydawania orzeczenia przez Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Wysokiem Mazowieckiem w dniu [...] sierpnia 2002 r., prowadził działalność gospodarczą. Zmuszony jednak koniecznością stałej opieki nad niepełnosprawnym synem zrezygnował z jej prowadzonej i z tych samych powodów nie może podjąć innej pracy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku skargę uwzględnił. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że materiał dowodowy zgromadzony w rozpatrywanej sprawie nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że powołana uchwała NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 znajduje odniesienie do sprawy z wniosku K. S. Cytowana uchwała zapadła bowiem w odniesieniu do osoby, która legitymowała się statusem rolnika podczas, gdy w niniejszej sprawie zakwalifikowanie skarżącego jako rolnika było przedwczesne. Sąd zauważył, że przede wszystkim ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wyjaśnia znaczenia określenia "rolnik". Jak wskazano w cytowanej uchwale, pojęcie to zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium RP, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Jak wynika ponadto z art. 3 pkt 6 ustawy o świadczenia rodzinnych, wyrażenie "gospodarstwo rolne" powinno być rozumiane zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.), wedle którego za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów o sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Odnosząc te uwagi do rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że przypisanie skarżącemu statusu rolnika okazało się zdecydowanie przedwczesne. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych pozwala bowiem jedynie stwierdzić, że jest on właścicielem gospodarstwa rolnego. Organy administracji publicznej nie przedstawiły jakiegokolwiek dowodu na okoliczność, że skarżący prowadzi je osobiście i na własny rachunek w ramach działalności rolniczej w tym gospodarstwie. Wykazanie takiego faktu było tymczasem niezbędne do zakwalifikowania skarżącego jako rolnika w myśl art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nie ulega przy tym wątpliwości, że na prowadzenie gospodarstwa rolnego mogą składać się różne czynności, lecz nie zwalnia to organów administracji publicznej od uzasadnienia w tym zakresie swojego stanowiska. Skarżący podkreślił jednocześnie, że prowadził wcześniej działalność gospodarczą, z której zrezygnował w celu zajęcia się synem. W uzasadnieniu decyzji organu I i II instancji brak także przedstawienia argumentacji przemawiającej za utożsamieniem posiadania gospodarstwa rolnego z jego prowadzeniem. Jest to zaś okoliczność istotna dla sprawy, albowiem nawet przy przyjęciu, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, uznać należy, iż samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane, jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie wyżej określonej działalności rolniczej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2005 r., sygn. akt I UK 16/05, publ. OSNP 2006, nr 17-18, poz. 278, uchwała Naczelnego Sądu administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Podkreślić przy tym należy, iż braku ustaleń faktycznych w tym zakresie nie może zastąpić twierdzenie organu, iż skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) stanowi, iż ubezpieczeniem społecznym rolników obejmuje się rolników i pracujących z nimi domowników (art. 1 ust.1), przy czym w stosunku do domownika będącego małżonkiem rolnika nie jest wymagane by pracował on w gospodarstwie rolnym, a wystarczającym jest wykonywanie pracy w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.) wiąże zaś skutki fiskalne nie z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, czy też posiadaniem statusu rolnika, a jedynie z samym faktem posiadania gruntów rolnych (art. 3 ust. 1-5), wyjątek wyraźnie zaznaczając w art. 3 ust. 6. Trzeba przy tym zauważyć, że choć pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się zgodnie z art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) z objęciem ubezpieczeniem społecznym, to jednak wedle art. 6 ust. 2b cytowanej ustawy wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów. Tym samym fakt, że skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników nie przekreśla jeszcze możliwości uzyskania przedmiotowego świadczenia. Okoliczność ta jest zatem niewystarczająca, wbrew temu co wywodzi organ, do negatywnego załatwienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd zaakcentował również, że uchwała NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12, na którą konsekwentnie powołują się organy administracji, została podjęta pod rządami ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. Natomiast po tej dacie nastąpiła istotna jej zmiana. Otóż ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2013 r., z kręgu osób, którym do dnia 31 grudnia 2012 r. przysługiwało uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wyodrębniono grupę osób, które w dalszym ciągu uprawnione są do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (na innych zasadach) oraz inną grupę osób, które po 1 stycznia 2013 r. ubiegać się mogą o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wprowadzając w miejsce dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego dwa inne świadczenia, ustawodawca odmiennie określił kryteria ich przyznawania i przesłanki negatywne skutkujące niemożnością ich uzyskania. Sąd zauważył, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy szczególnego znaczenia nabierają dwie różnice pomiędzy obecnym świadczeniem pielęgnacyjnym a specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. Zgodnie z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów. Wyłączenia takiego nie zawiera natomiast art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w jej aktualnym brzmieniu dotyczący świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, konstrukcja wskazanych przepisów nie jest przypadkowa. Biorąc pod uwagę zasadę racjonalności ustawodawcy, powyższe prowadzi do wniosku, że w stanie prawnym obowiązującym po dniu 1 stycznia 2013 r. podleganie przez osobę sprawującą opiekę obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu stało się odnośnie do ustalania jej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego irrelewantne prawnie. Skoro racjonalny prawodawca w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b) ustawy zamieszcza tego rodzaju przesłankę negatywną, a jednocześnie pomija ją w kolejnym przepisie, to wyraźnie daje wyraz temu, iż okoliczność ta nie jest istotna na gruncie ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym też zakresie niewątpliwie utraciły aktualność te rozważania zawarte w uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12, które odnosiły się do opłacania ze środków publicznych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe jako uzasadnionego kryterium dyferencjacji statusu ubezpieczonych w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 1198/13). Kolejną cechą różnicującą w aktualnym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne od specjalnego zasiłku opiekuńczego, jest uzależnienie przysługiwania drugiego z tych świadczeń od spełnienia kryterium dochodowego (art. 16a ust. 2 ustawy), przy jednoczesnym braku jakichkolwiek kryteriów dochodowych odnośnie do osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne. Zróżnicowanie to jest także nieprzypadkowe i zdaniem Sądu przesądza o tym, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym uzyskiwanie dochodów z innych źródeł niż praca nie może być uznane za negatywną przesłankę dla korzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi na zmianę stanu prawnego od 1 stycznia 2013 r., organy administracji nie powinny zatem, niejako automatycznie, powoływać się na treść uchwały NSA z dnia 11 grudnia 2012r., która, jak wynika z powyższych rozważań nie ma zastosowania do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podziela stanowisko zajęte w tym względzie przez inne składy tutejszego sądu w wyrokach: z dnia 21 stycznia 2014r. II SA/Bk 782/13 i 6 marca 2014r. II SA/Bk 910/13.

W tej sytuacji Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, oraz z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), powoływanej dalej jako "k.p.a.", co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 marca 2014 r. wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. art. 17 ust. 1 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że nie jest wystarczająca do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ta okoliczność, że wnioskodawca jest posiadaczem gospodarstwa rolnego podlegającym obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w KRUS oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez przyjęcie, że koniecznym w sprawie było przedłożenie dowodu na okoliczność, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo osobiście na własny rachunek w ramach działalności rolniczej, aby uznać go za rolnika w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono powołując się na orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych, że uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/12 został podjęta w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r., jednakże zachowuje ona aktualność w stanie prawnym obowiązującym od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r., tj. od 1 stycznia 2013 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły. Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało więc wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Zostały one oparte na obu podstawach kasacyjnych, to jest na obrazie prawa materialnego, w postaci błędnej wykładni art. 17 ust. 1 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz.1456) oraz naruszeniu przepisów prawa procesowego, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do oceny zarzutu procesowego wskazać trzeba, że nie został on poprawnie sformułowany, gdyż zarzucał on Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie nie tyle przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co przepisów procedury administracyjnej, którą stosują organy administracji publicznej. Tym niemniej, mając na uwadze treść uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. (sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1), skład orzekający uznał, że zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. winien być w tym przypadku rozumiany w ten sposób, iż – zdaniem autora skargi kasacyjnej - Sąd I instancji wadliwie uznał, że w toku postępowania przed organem doszło do naruszenia w/w przepisów. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, fakt ten został bowiem spowodowany nienależytym przeprowadzeniem przez organy obu instancji postępowania dowodowego, co w niniejszym przypadku miało dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe znaczenie, gdyż rzutowało na dokonaną w toku postępowania administracyjnego ocenę, czy K. S. był rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu I instancji nie było jednak w tym przypadku prawidłowe, co skutkowało uznaniem, procesowych zarzutów kasacyjnych za zasadne. Skarżący, składając bowiem wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem, do którego dołączył: orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Wysokiem Mazowieckiem z dnia [...] sierpnia 2002 r., zaświadczenie z KRUS z dnia 5 lipca 2013 r. (z którego wynikało, że podlega on ubezpieczeniu społecznemu rolników), złożył także – co w tym przypadku miało rozstrzygające znaczenie - pisemne oświadczenie, w którym podał, że prowadzi gospodarstwo rolne, jest ubezpieczony w KRUS jako rolnik i ponadto nigdzie nie pracuje z powodu opieki na niepełnosprawnym synem.

Złożone przy wniosku dokumenty w powiązaniu zaś z treścią powyższego oświadczenia dowodziły bezspornie, że skarżący był rolnikiem pracującym w swoim gospodarstwie rolnym. Zgodnie zaś z art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, rolnikiem - w rozumieniu ustawy – jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Natomiast według art. 7 ust. 1 w/w ustawy, ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, jeżeli nie podlega on innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Zobowiązanie się zatem przez skarżącego do ponoszenia ciężaru opłacania składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne, przy wykazaniu prawa własności do nieruchomości rolnej o powierzchni 1,5 ha wraz z oświadczeniem, że w tym gospodarstwie rolnym pracuje - było zatem równoznaczne, z przyjęciem, że K. S. był rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne.

W realiach rozpoznawanej sprawy zbędne zatem było prowadzenie przez organy, zleconego przez Sąd Wojewódzki, dalszego postępowania dowodowego, mającego za zadanie ustalenie, czy skarżący może być uznany za rolnika – w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego wstępnie należy wskazać, że zarówno w skardze kasacyjnej jaki i zaskarżonym wyroku, błędnie podano publikator ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż w Dzienniku Ustaw z 2013 r., poz. 1456 opublikowano tekst jednolity ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dopiero 6 grudnia 2013 r. Sąd administracyjny zaś kontroluje działalność organów administracji publicznej biorąc pod uwagę stan faktyczny i stan prawny z daty orzekania przez organy administracyjne. Zaskarżona decyzja do Sądu I instancji nosi datę [...] sierpnia 2013 r., a zatem kontrola Sądu I instancji musiała odbywać się z uwzględnieniem brzmienia art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych opublikowanego w Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. Przytoczone brzmienie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje jednakże, że podstawą prawną kontroli Sądu I instancji jak i zarzutu skargi kasacyjnej, był przepis w prawidłowej wersji.

Odnosząc się do kwestii materialnoprawnych stwierdzić należy, iż skoro skarżący pracował w swoim gospodarstwie rolnym, to tym samym nie mógł zostać uznany za osobę, która zaprzestała pracy w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym synem (art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Powyższe prowadziło więc do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji były merytorycznie uzasadnione.

Przepisy art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujące od wejścia w życie ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r., tj. od dnia 1 stycznia 2013 r., choć w istotnym zakresie zostały zmodyfikowane, jeśli chodzi o przesłanki uzyskiwania świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak zasadniczo nie zmieniły rozumienia określenia "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej...". Na gruncie znowelizowanego stanu prawnego przydatne pozostają argumenty zawarte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12, w tym stanowisko, że praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. Oznacza to, że nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu tego gospodarstwa.

Jeśli chodzi o katalog wyłączeń przewidzianych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Naczelny Sad Administracyjny wyjaśnił, że wprawdzie nie wymieniono w nim osób podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu jako rolnicy, ale okoliczność ta niczego nie dowodzi. Wyłączenia zawarte w tym przepisie nie odnoszą się bowiem do określonych grup zawodowych, czy społecznych, lecz ograniczają dostępność świadczenia pielęgnacyjnego dla podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Określony podmiot więc, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne musi – po pierwsze spełnić warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1, a po drugie – nie może być beneficjentem dochodów wymienionych w ust. 5 tego przepisu. Z samego faktu zatem, wejścia w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. przepisów art. 16 a, konkretnie jego ust. 8 pkt 1 lit b), w którym przewidziano, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów i braku takiego przepisu w katalogu wyłączeń w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można wywodzić, że spełnione zostały warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy. Zatem opłacanie ze środków publicznych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe także może stanowić uzasadnione kryterium dyferencjacji statusu ubezpieczonych w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 188 i art. 151 p.p.s.a. (w brzemieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) – orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a odstąpiono od orzeczenia o obowiązku zwrotu przez K. S. na rzecz organu kosztów postępowania, z uwagi na trudną sytuację, w jakiej skarżący się znajduje.