Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 220/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-12-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5, art. 7
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: art. 31
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz WSA Izabela Ostrowska Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi R. [...] Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydent W. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącej R. [...] Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], dalej SKO decyzją z dnia [...] ([...]), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej kpa, po rozpatrzeniu odwołania W.S. i J. Z. – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] ([...]) umarzającą postępowanie wszczęte wnioskiem z [...], w zakresie nierozpoznanym decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] ([...]).

Organ wskazał, że grunt położony w [...] przy ul. [...] (dz. nr ew. [...] obr. [...]) objętym jest dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] ([...]) Prezydent [...] odmówił I. P. przyznania prawa własności czasowej. SKO decyzją z dnia [...] ([...]) stwierdziło nieważność tego orzeczenia.

Decyzją z dnia [...] Prezydent [...] ustanowił prawo użytkowania wieczystego ww. nieruchomości na rzecz J. Z. i W. S. w udziałach po 1/4.

Decyzją z dnia [...] ([...]) Prezydent [...] umorzył postępowanie z wniosku z dnia [...] w zakresie nierozpoznanym ww. decyzją z dnia [...].

Prezydent wyjaśnił, że spadek po H.P. zmarłej [...] nabył Skarb Państwa. Zgodnie z decyzją komunalizacyjną Wojewody [...] z dnia [...] ([...]) w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m.st. Warszawy udział w spadku po H. P. do 1/2 części gruntu oraz 1/2 budynku przypada [...].

Postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla [...] zniósł współwłasność ww. budynku, przyznając go J. Z. i W. S. z obowiązkiem spłaty [...]. Zdaniem organu [...] stało się właścicielem praw i roszczeń dekretowych do 1/2 gruntu, a jednocześnie jest właścicielem tego gruntu, nastąpiła zatem kontuzja praw, powodująca wygaśniecie uprawnienia do żądania przyznania prawa własności czasowej do tej części gruntu. W konsekwencji postępowanie stało się bezprzedmiotowe.

SKO wskazało, że z chwilą stwierdzenia nieważności orzeczenia odmawiającego przyznania prawa własności czasowej I. P. roszczenia dekretowe przysługiwały Skarbowi Państwa w 1/2 części w efekcie postanowień spadkowych (postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [...] stwierdził, że spadek po I. P. nabyli J. P. w 8/16 częściach, M. G. w 3/16 częściach oraz T. S. w 5/16 częściach, zaś spadek po J. P. nabył J. P.; postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [...] stwierdził, że spadek po J. P. nabyła H. P. Postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [...] stwierdził, że spadek po H. P. zmarłej [...] nabył Skarb Państwa).

Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska, że roszczenia te uległy komunalizacji. Decyzja Wojewody [...] z dnia [...] odnosiła się bowiem do własności nieruchomości, a nie wchodzącego w skład spadku po osobie fizycznej roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego. Ani z ustawy o ustroju m.st. Warszawy, ani z ustawy z 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. nr 32, poz. 191 ze zm.) nie wynika, że tego rodzaju uprawnienie podlegało komunalizacji.

Powołując się na art. 23 ust. 1 pkt 8 ugn i art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy o samorządzie powiatowym organ stwierdził, że nieruchomością gospodaruje Prezydent [...].

W dniu 13 listopada 2002 r. skarżący wnieśli o "zniesienie współwłasności budynku mieszkalnego(...) stanowiącego odrębny od gruntu przedmiot własności - w sposób uzgodniony na rozprawie". Postanowieniem z dnia [...] Sąd Rejonowy [...]. zniósł współwłasność budynku.

SKO podkreśliło, że ani z wniosku, ani z sentencji postanowienia nie wynika, aby rozstrzygnięcie to dotyczyło zniesienia współwłasności roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego. Nie można zatem uznać, że zniesienie współwłasności obejmowało roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do ww. nieruchomości.

W ocenie organu, skoro nie ma prawnej możliwości ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz Skarbu Państwa na nieruchomości stanowiącej własność jednostki samorządu terytorialnego, to prawidłowe jest umorzenie postępowania. Nie chodzi przy tym o bezzasadność żądań strony, którą w odniesieniu do 1/2 części nieruchomości jest Skarb Państwa jako następca prawny w tym zakresie dawnej właścicielki nieruchomości, lecz o brak podstawy prawnej umożliwiającej merytoryczne załatwienie sprawy.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli J. Z. oraz W. S. i domagając się jej uchylenia zarzucili naruszenie:

- art. 105 § 1 kpa, poprzez wadliwe przyjęcie, iż w sprawie zachodzą przesłanki bezprzedmiotowości postępowania;

- art. 7 cyt. dekretu poprzez wadliwe przyjęcie, że prawa i roszczenia wynikające z tego przepisu nie są częścią składową prawa własności budynku;

- art. 235 Kc i art. 31 ugn poprzez wadliwe zaakceptowanie stanu, w którym tytuł prawny do gruntu uregulowany jest odmiennie od tytułu prawnego do budynku.

Skarżący wskazali, że uszło uwadze SKO, że nie ma bezprzedmiotowości postępowania, skoro strony nadal oczekują na uregulowanie tytułu do 1/2 części gruntu, bowiem wniosek z dnia [...] nie został w tym zakresie rozpoznany, a uprawnionym, w trybie art. 7 dekretu, do otrzymania użytkowania wieczystego był i jest wyłącznie właściciel budynku, a współwłaścicielami są tylko skarżący. Przyznając budynek na wyłączną współwłasność skarżących, sąd powszechny rozstrzygnął także o kręgu osób uprawnionych do zrealizowania roszczeń z art. 7 dekretu.

Według skarżących, skoro nie jest możliwe ustanowienie użytkowania wieczystego na rzecz Skarbu Państwa, a istnieją inne strony ubiegające się o to prawo, to sprawa winna być rozpoznana poprzez orzeczenie co do wniosku.

Pismem z dnia 8 października 2014 r. R. sp. z o.o. spółka komandytowa z siedzibą w [...] poinformowała, że na mocy aktu notarialnego z dnia [...] (rep. A Nr [...]) nabyła prawa i roszczenia o ustanowienie użytkowania wieczystego działki gruntu nr [...], o obszarze [...] ha, objętej KW Nr [...] wynikających z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, przysługujących uprzednio J. Z. i W. S.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej ppsa.

W świetle przywołanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przypomnieć trzeba, że poddaną kontroli Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] umarzającą postępowanie wszczęte wnioskiem I. P. z dnia [...], w zakresie nierozpoznanym decyzją Prezydenta [...] z dnia [...], którą ustanowiono rzecz J. Z. i W. S. prawo użytkowania wieczystego wymienionej wyżej nieruchomości w udziałach po ¼.

Mając na uwadze, że od chwili stwierdzenia nieważności orzeczenia odmawiającego przyznania prawa własności czasowej I. P. roszczenia dekretowe - w konsekwencji postanowień spadkowych - przysługiwały Skarbowi Państwa w 1/2 części SKO stwierdziło, że skoro nie ma prawnej możliwości ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz Skarbu Państwa na części nieruchomości stanowiącej własność jednostki samorządu terytorialnego, to postępowanie należało umorzyć.

Natomiast zadaniem skarżącej (obecnie R. sp. z o.o. s.k.) uprawnionym do ustanowienia użytkowania wieczystego w trybie art. 7 cyt. dekretu był i jest wyłącznie właściciel budynku, zatem organ winien rozpatrzyć wniosek merytorycznie co do pozostałej części gruntu [...] działki nr ew. [...], przy ul. [...] w [...].

Przystępując do wyjaśnienia wątpliwości prawnych występujących w tej sprawie, wskazać należy, że stanowiący podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku dekretowego z dnia [...] o przyznanie prawa własności czasowej do opisanego gruntu art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), dalej dekret przyznawał dotychczasowemu właścicielowi lub jego następcom prawnym będącym w posiadaniu gruntu, prawo złożenia w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.

Jak już wskazano wyżej w niniejszej sprawie taki wiosek został złożony w zakreślonym terminie. Nie było kwestionowane również to, że na przedmiotowym gruncie posadowiony jest przedwojenny budynek, który spełnia przesłanki z art. 5 dekretu i stanowi odrębną od gruntu nieruchomość.

W dekrecie z 26 października 1945 r. prawodawca wprowadził wyjątek od zasady superficies solo cedit – zgodnie z którą wszystko, co zostało wzniesione na gruncie stanowi własność właściciela gruntu.

Stosownie do art. 1 dekretu grunty na obszarze [...] stały się własnością Gminy [...] a budynki i inne przedmioty znajdujące się na tych gruntach – jak stanowi art. 5 dekretu - pozostały własnością dotychczasowych właścicieli. Rozwiązanie to miało charakter wyłącznie tymczasowy, bowiem w przypadku niezłożenia wniosku w terminie wskazanym w art. 7 ust. 1 dekretu budynek znowu stawał się własnością właściciela gruntu tj. Gminy [...]. Tylko w przypadku złożenia wymienionego wyżej wniosku w podanym terminie budynek pozostawał odrębnym od gruntu przedmiotem własności do czasu rozpatrzenia przez Gminę [...] tegoż wniosku.

Przyjąć zatem należy, że roszczenia o przyznanie prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego) związane są nierozerwalnie z prawem własności takiego budynku i wygasają w dniu uprawomocnienia się decyzji odmawiającej ustanowienia prawa użytkowania wieczystego. Wówczas stanowiący dotychczas odrębną nieruchomość budynek przechodzi na własność właściciela gruntu. Natomiast w przypadku przyznania takiego prawa budynek pozostaje własnością użytkownika wieczystego.

Prawa i roszczenia do uzyskania w trybie przepisów dekretu prawa użytkowania wieczystego stanowią zatem część składową prawa własności budynku spełniającego przesłanki wymienione art. 5 dekretu. W konsekwencji wyłącznie właściciel budynku może na podstawie dekretu nabyć prawo użytkowania wieczystego gruntu pod tym budynkiem.

Zgodnie z art. 50 k.c. za części składowe nieruchomości uważa się także prawa związane z jej własnością. Nie jest zatem możliwe osobne rozporządzanie prawem własności budynku oraz prawami i roszczeniami do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu. Działania takie są sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem ww. praw.

Podobnie ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) w art. 31 stanowi, że oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej zabudowanej następuje z równoczesną sprzedażą położonych na tej nieruchomości budynków i innych urządzeń.

Skoro nieruchomość przy ul. [...] w [...] składa się z gruntu i budynku będącego jej częścią składową - to odrębna własność budynku nie może istnieć bez prawa do gruntu. W takiej sytuacji podstawowym przedmiotem czynności prawnej jest własność budynku, natomiast prawo do gruntu jest jedynie prawem związanym z budynkiem - odwrotnie niż przy zasadzie superficies solo cedit.

W świetle przedstawionej argumentacji Sąd - w składzie orzekającym w niniejszej sprawie - podzielił stanowisko skarżącej, że roszczenie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do pozostałej części gruntu przedmiotowej nieruchomości przysługuje wyłącznie właścicielowi budynku znajdującego się na tym gruncie, którym jest obecnie R. sp. z o.o. s.k.

Rzeczą organów przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zatem merytoryczne rozparzenie wniosku dekretowego z dnia [...] o ustanowienie prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego), w zakresie nierozpoznanym decyzją z dnia [...].

Z podanych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a pppsa oraz art. 152 ppsa, orzekła jak w punkcie I i II wyroku.

O kosztach orzeczono w oparciu o art 200 ppsa w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. – w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.)