Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 29/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 84, art. 246 § 1 pkt 2, art. 199
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 26 października 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1345/11 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg: 1) P. O. P. "J.-O." Spółki z o.o. w J. 2) W. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem z dnia 26 października 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1345/11, odmówił W. G. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skarg P. O. P. J.-O. Sp. z o.o. w J. i W. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2011 r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego.

Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

Postanowieniem z dnia 23 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. odrzucił skargi P. O. P. J.-O. Sp. z o.o. w J. i W. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2011 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.

W. G. (dalej: skarżący) wraz ze skargą kasacyjną na powyższe postanowienie wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że gospodarstwo domowe prowadzi razem z żoną, synem, synową oraz wnukami. Na miesięczne dochody gospodarstwa składają się: emerytura skarżącego (2.567 zł), jego żony (1.207 zł), wynagrodzenie synowej (1.032 zł), zaś syn nie pracuje od 5 lat. Według oświadczenia skarżącego miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego obejmują: 300 zł za energię elektryczną, 150 zł za wodę i ścieki, 3000 zł za opał, 430 zł za środki lecznicze, 170 zł opłat za telefon i telewizję, 30 zł za wywóz śmieci, 20 zł tytułem podatku, koszty żywności i ubrania oraz środki czystości - ok. 600 zł na osobę. Ponadto skarżący spłaca kredyt z ratą w wysokości 990 zł.

Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy WSA w K. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Od tego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw, podtrzymując żądanie zwolnienia go od kosztów sądowych.

Zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2012 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia danych wynikających z wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:

- przedstawienie informacji o dochodach skarżącego i wszystkich osobach pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym (zarobki lub inne, z których rodzina się utrzymuje) oraz o uzyskanych kredytach i pożyczkach, przedłożenie dowodu przelewu/przekazu emerytury skarżącego i jego małżonki, a także zaświadczenia wystawionego przez zakład pracy o rzeczywistej wysokości wynagrodzenia M. G., a także przedstawienie zeznań podatkowych za rok 2011 skarżącego i wszystkich członków jego rodziny, którzy składali takie zeznania;

- przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych i lokat bankowych skarżącego i członków jego rodziny, obrazujących historię rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz stan obecny;

- udokumentowanie miesięcznych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego, w szczególności przedstawienie kopii faktur i rachunków za media za ostatni okres rozliczeniowy, a także innych związanych z codziennym utrzymaniem rodziny (w tym podanie szacunkowej wysokości wydatków na żywność, lekarstwa, odzież itd.), dotyczących wszystkich domowników;

- przestawienie informacji o sytuacji mieszkaniowej skarżącego, w szczególności podanie, gdzie mieszka skarżący i jego rodzina, czyją własnością jest mieszkanie (lokal, dom) w którym zamieszkują, a ponadto przedstawienie spisu nieruchomości będących własnością skarżącego lub członków jego rodziny;

- wskazanie, czy i w jakim zakresie skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, korzystają z pomocy społecznej.

W odpowiedzi na to wezwanie skarżący w piśmie z dnia 10 lipca 2012 r. podał, że przebywa w szpitalu i nie może przedstawić żądanej dokumentacji, a w związku z nieobecnością ordynatora nie wystawiono mu zaświadczenia o pobycie w szpitalu. Jednocześnie skarżący wniósł o rozpoznanie wniosku w oparciu o przedstawione dotychczas materiały albo udzielenie dodatkowego terminu na złożenie dokumentacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej, w jakiej znajduje się wnioskodawca. Po zsumowaniu bowiem dochodów gospodarstwa domowego skarżącego i przeciwstawieniu ich wymienionych we wniosku wydatkom, okazuje się, że do utrzymania rodziny brakowałoby jeszcze tysiąca złotych. Zrekonstruowana w oparciu o twierdzenia skarżącego sytuacja majątkowa przedstawia się, w ocenie Sądu pierwszej instancji, jako wyrwana ze znacznie szerszego kontekstu i nie pozwala na realną jej ocenę z punktu widzenia regulacji przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

WSA stwierdził, że to na skarżącym spoczywa ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Informacje dotyczące sytuacji majątkowej powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji, do dostarczenia której został zobowiązany na podstawie art. 255 p.p.s.a., tym samym powinien się liczyć z tym, że WSA nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Sąd wskazał, że w oparciu o sam tylko wniosek skarżącego nie ma nawet możliwości poczynienia jakichkolwiek ustaleń odnośnie sytuacji mieszkaniowej skarżącego.

W. G. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił niewłaściwie uznanie, iż jego sytuacja majątkowa pozwala na poniesienie opłat w sprawie oraz błędną interpretację przepisów ustawy dotyczących zwolnienia z kosztów sądowych, szczególnie art. 243 § 1 p.p.s.a.

W uzasadnieniu podał, że niezrozumiałe są twierdzenia Sądu pierwszej instancji, że do utrzymania rodziny brakuje jeszcze tysiąca złotych. Skarżący wyjaśnił, że wszystkie przychody rodziny przedstawił we wniosku, zaś w sytuacji gdy brakuje na konieczne wydatki, oszczędza na zakupie paliwa do pieca, jedzeniu lub lekach. Zdaniem skarżącego, Sąd pierwszej instancji oczekuje sporządzenia na potrzeby uprawdopodobnienia trudnej sytuacji majątkowej "niemal profesjonalnego audytu i rozliczenia się z każdego grosza", a zatem zakres żądanej dokumentacji był nadmierny.

Do zażalenia skarżący załączył: wypis ze szpitala, fakturę Tauron Polska Energia, fakturę Taurus za zakup oleju opałowego, fakturę Agencji Ochrony Osób i Mienia, zestawienie rat kredytu SKOK Stefczyka, przelew ZUS/emerytura oraz fakturę z Zakładu Wodociągów i Kanalizacji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejność należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie zatem z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Co więcej, nadmienić należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wiarygodny i rzetelny wykazać, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym miernikiem oceny czy stronie może być przyznane prawo pomocy jest kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, iż wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są wystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego.

Zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2012 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do przedłożenia dokumentacji finansowej w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia, tj. 2 lipca 2012 r., pod rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W powyżej zakreślonym terminie, który upłynął w dniu 9 lipca 2012 r., ani skarżący, ani jego pełnomocnik nie dostarczyli wskazanych dokumentów. Pismem nadanym dniu 10 lipca 2012 r. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy "w oparciu o przedstawione dotychczas materiały albo udzielenie dodatkowego terminu na złożenie dokumentacji".

W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z art. 84 p.p.s.a. przewodniczący może z ważnej przyczyny przedłużyć termin sądowy z urzędu lub na wniosek strony zgłoszony przed upływem terminu, który w niniejszej sprawie upłynął dniu 9 lipca 2012 r. W rozpoznawanej sprawie wniosek taki został złożony z uchybieniem powyższego terminu, tj. 10 lipca 2012 r.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji zasadnie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy, gdyż w wyznaczonym terminie skarżący nie odpowiedział na wezwanie do przedłożenia dokumentacji finansowej ani też skutecznie nie zgłosił wniosku o przedłużenie tego terminu.

Należy podkreślić, że zarządzenie z dnia 21 czerwca 2012 r. opatrzone było rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w przypadku jego niewykonania, w związku z czym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiada prawu.

Brak przesłania przez skarżącego żądanych przez Sąd pierwszej instancji dokumentów upoważniał zaś ten Sąd do oceny, czy skarżący spełnił warunki do przyznania prawa pomocy w oparciu o informacje zawarte we wniosku o przyznanie tej pomocy. Informacje te okazały się jednak niewystarczające do uwzględnienia wniosku, gdyż nie pozwalały na ocenę, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.