Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 821/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i  ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Wojciech Organiściak (spr.), Protokolant Mikołaj Machowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14. 06. 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej K.p.a.) decyzją z dnia [...] (Nr [...]) utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] (Nr [...]), którą odmówiono T. K. (dalej zwana wnioskodawcą lub stroną) umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez płatnika za okres 03/2006-03/2009 w łącznej wysokości [...]zł.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...]wskazano, że po rozpatrzeniu wniosku z dnia 24 lutego 2012 r. (data wpływu do ZUS) o umorzenie ww. należności wydana została decyzja z dnia [...]odmawiająca umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne w ww. kwocie. W decyzji pierwszoinstancyjnej Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. w motywach rozstrzygnięcia wskazał, iż nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt. 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585) uzasadniających uznanie ww. należności za całkowicie nieściągalne, a co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia. Podkreślono także, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że z uwagi na sytuację materialną oraz rodzinną uregulowanie należności wpłatami własnymi lub w ramach układu ratalnego wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Jej oraz rodziny.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek T. K. wskazała na pogorszenie się sytuacji materialno-bytowej Jej gospodarstwa domowego oraz akcentowała, że zaległości powstały na skutek zmiany interpretacji przepisów dotyczących osób wykonujących pracę nakładczą.

Dyrektor Oddziału ZUS w C. działając z upoważnienia Prezesa ZUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku T. K. i przeprowadzeniu postępowania ww. decyzją z dnia [...]utrzymał w mocy ww. decyzję ZUS z dnia [...]odmawiającą wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne za okres 03/2006-03/2009 w łącznej wysokości [...]zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS podjętego w drugiej instancji organ rentowy po zaprezentowaniu dotychczasowego przebiegu postępowania, a także postanowień art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazał, że po ponownym przeanalizowaniu sprawy podziela stanowisko przyjęte przez organ I instancji co do tego, że na dzień 23 marca 2012r. nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a ww. ustawy. W szczególności ZUS wskazał, że nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 3, ponieważ działalność gospodarcza jest nadal prowadzona i jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Podkreślono także, iż nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 5, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W tym zakresie ZUS podkreślił, że strona posiada składnik majątkowy w postaci wynagrodzenia za pracę, z którego można dochodzić należności na drodze postępowania egzekucyjnego.

Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Organ rentowy wywodził, że umorzenie jest możliwe, jeżeli: opłacenie należności pozbawiłoby dłużnika i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; opłacenie składek mogłoby pozbawić przedsiębiorcę, który poniósł straty w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia przedsiębiorcy uzyskanie dochodu i opłacenie składek. Organ odwoławczy mając na uwadze brzmienie powyższych regulacji prawnych oraz stan faktyczny sprawy podkreślił, iż podziela stanowisko organu I instancji, który uznał, iż strona nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności w dłuższym okresie czasu wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia Jej podstawowych potrzeb życiowych. ZUS wskazał przy tym, że wnioskodawczyni prowadzi wraz z mężem i 3 dzieci gospodarstwo domowe, które utrzymuje się z Jej dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę w miesięcznej wysokości [...]zł. (brutto), dochodów z tytułu wynajmu lokalu w wysokości [...]zł. oraz z dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, w ramach której strona za 2011 r. wykazała stratę w wysokości ok. [...]zł. przy przychodzie w wysokości [...]zł. Organ analizując sytuację gospodarstwa domowego strony wskazywał, że stałe miesięczne wydatki wynoszą [...]zł. ZUS wskazał, iż wraz z wnioskiem o umorzenie należności składkowych strona złożyła również wniosek o rozłożenie na raty należności, z miesięczną ratą w wysokości [...]zł. Organ rentowy podkreślał ponadto, że wnioskodawczyni wraz z mężem są właścicielami domu mieszczącego się w [...], na którym można dokonać zabezpieczenia wierzytelności ZUS. Wskazano także, iż mąż strony nadal prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, jednak nie wiadomo jakie dochody osiąga z tego tytułu, ponieważ informacje te nie zostały udokumentowane.

W ocenie organu II Instancji powyższe pozwala na uznanie, iż strona nie spełnia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3a ww. ustawy oraz ww. rozporządzenia. Jednocześnie ZUS stwierdził, iż złożony przez stronę wniosek stoi w sprzeczności z interesem publicznym rozumianym jako zapewnienie realizacji świadczeń szerokiej rzeszy obywateli. Środki na realizację ww. świadczeń pochodzą właśnie z wpływów na poczet bieżących i zaległych składek.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...]podkreślono także, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych na wniosek osoby zobowiązanej, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem płatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, albowiem ZUS nie jest zobligowany do umarzania należności. Jednakże nawet ustalenie, że istnieją ww. przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku strony, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony. Umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację Zakładu z całości lub części należnych mu zobowiązań. Zastosowanie omawianej instytucji mogą zatem uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności, jak np.: znaczne obniżenie zdolności płatniczej osoby zobowiązanej, spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji osoby zobowiązanej i jej rodziny, a co w przypadku strony nie zostało wykazane. Dyrektor ZUS Oddział w C. podkreślił nadto, iż nie można z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.

W skardze na ww. decyzje ZUS z dnia [...]T. K. (dalej zwana skarżącą) domagała się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją z dnia [...] wnosząc o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na rażące uchybienia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zaskarżonej decyzji ZUS z dnia [...] skarżąca zarzucała po pierwsze: naruszenie art. 7, 77, 107 K.p.a. poprzez rażące błędy w ustaleniach faktycznych, które miały wpływ na błędne uzasadnienie faktyczne decyzji i błędne rozstrzygnięcie, brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ całego materiału dowodowego, brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego stanowiącego podstawę orzekania, po drugie naruszenie art. 8 K.p.a. poprzez postępowanie organu w sposób nie budzący zaufania uczestnika postępowania do władzy publicznej, po trzecie naruszenie art. 6 K.p.a. poprzez działanie organu w sposób sprzeczny z zasadą praworządności, po czwarte naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozstrzygnięcia, gdyż decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu skargi strona podnosiła, iż ubiegała się o rozłożenia na raty należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne za okres 03/2006-03/2009 w łącznej wysokości [...] zł. Skarżąca wskazywała, że zaległość powyższa powstała w sposób przez nią niezawiniony, w związku z tym że prowadząc działalność gospodarczą w latach 2006-2009 skorzystała z możliwości ubezpieczenia stosowanego do umów o pracę nakładczą. Skarżąca akcentowała, iż wybór takiego "wariantu ubezpieczenia społecznego" był m. in. wynikiem obowiązującej ówcześnie wykładni organu rentowego (w tym Prezesa ZUS), że takie postępowanie jest zgodne z prawem. Skarżąca przypomniała, że taki rodzaj ubezpieczenia wybrało w Polsce w ww. okresie kilkadziesiąt tysięcy przedsiębiorców, którzy po zmianie interpretacji przepisów dokonanej m. in. przez Sąd Najwyższy zostali postawieni w bardzo trudnej sytuacji, gdyż nagle okazało się, że trzeba za ww. lata zapłacić składki na ubezpieczenie z tytułu działalności gospodarczej. Skarżąca podkreślała, że ZUS po zmianie interpretacji przez Sąd Najwyższy wydał decyzję, w której naliczył Jej składki z tytułu prowadzonej działalności, a która to decyzja była przedmiotem postępowania przed Sądami Okręgowym i Apelacyjnym w K., które utrzymały w mocy stanowisko ZUS. Skarżąca podkreślała, iż chcąc uniknąć egzekucji oraz mając na uwadze zapowiadaną przez Premiera abolicję, złożyła wniosek o umorzenie należności. Skarżąca wskazała, iż w trakcie postępowania o umorzenie zastrzegła, że jej zamiarem nie było obejście prawa. Wykonywała bowiem pracę nakładczą do roku 2010, czyli jeszcze długo po ustaniu przepisu o możliwości wyboru ubezpieczenia. Skarżąca akcentowała, iż powoływała się na to, że odmowa umorzenia bardzo skomplikuje położenie Jej rodziny oraz firmy w której będzie zmuszona zwolnić pracowników, którymi są wyłącznie kobiety po część będące jedynymi żywicielami rodzin.

W dalszej części skargi strona odnosząc się do wydanej w ramach I instancji decyzji ZUS wskazała, że jako jedną z przyczyn odmowy organ wskazał na stratę w wysokości [...]zł. z Jej działalności gospodarczej prowadzonej w roku 2011 r., podczas gdy faktycznie strata ta wynosiła [...]zł. Skarżąca akcentowała, iż powyższy błąd ZUS powielił w bardzo podobnej decyzji drugoinstancyjnej wskazując, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia, gdyż sytuacja finansowa Jej rodziny nie jest wystarczająco trudna. Strona zarzucała zaskarżonej decyzji wadliwe ustalenia co do stanu faktycznego w postaci przyjęcia, iż Jej mąż prowadzi działalność gospodarczą oraz że złożyła wniosek o rozłożenia na raty przedmiotowej należności proponując uiszczanie rat w wysokości [...]zł., a nie [...]zł.

Zdaniem skarżącej organ II instancji pomimo ciążącego na nim obowiązku nie poczynił w ogóle żadnych własnych ustaleń, a dodatkowo powielił błędy organu I instancji, dokładając doń swoje własne rażące błędy. Skarżąca podkreślała, iż z zebranego w sprawie materiału oraz z danych w bazie ZUS (z których ZUS nie skorzystał mimo obowiązku wynikającego z art. 77 K.p.a.) wynikało, iż jej mąż obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, która jest zawieszona i nie przynosi żadnych dochodów.

W zakresie straty z działalności gospodarczej w wysokości [...]zł. skarżąca podkreślała m. in., iż taka jej wysokość nie wynika z żadnego dokumentu złożonego do akt sprawy. Strata z działalności za rok 2011 r. wynosiła [...]zł., a ZUS jest w posiadaniu dowodów takiej wysokości straty albowiem m. in. w postępowaniu o rozłożenie zaległych składek na raty takie dokumenty zostały złożone.

Dodatkowo skarżąca wskazała, że złożony przez nią wniosek o rozłożenie na raty dotyczył rat po[...]zł. (pierwotny wniosek dotyczył rat po [...] zł.) a nie po [...]zł., gdyż przy swoich miesięcznych dochodach nie byłaby w stanie płacić raty w wysokości [...]zł. Zdaniem skarżącej powyższe ustalenie faktyczne poczynione przez organ II instancji z uwagi na rażące błędy, nie mogły stanowić przesłanki do wydania prawidłowej decyzji. Organ badając istnienie przesłanki w zakresie sytuacji materialnej rodziny nie rozstrzygał bowiem w oparciu o prawdziwe fakty, a jedynie o sprzeczne z prawdą ustalenia.

Na marginesie skarżąca wskazała, że stwierdzenie organu I i II instancji jakoby jej wniosek stał w "sprzeczności z interesem publicznym rozumianym jako zapewnienie realizacji świadczeń szerokiej rzeszy obywateli", przy zaistnieniu sytuacji, że najpierw ZUS stoi na jakimś stanowisku (zgodnie, z którym to stanowiskiem skarżąca postąpiła i wtedy było to zgodne z prawem), a potem go diametralnie zmienia i obciąża skutkami tej zmiany wstecz płatników - jest po prostu kuriozalne.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. ZUS podkreślał brak całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek oraz brak wystąpienia przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31. 07. 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz.1365). Organ rentowy akcentował, iż nie można w szczególności uznać, aby opłacenie należności pozbawiłoby dłużnika i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w sytuacji, w której strona dysponuje ewidentnie majątkiem pozwalającym na zaspokojenie tychże należności, które zostały rozłożone na raty w wysokości zbieżnej z zaproponowanym przez skarżącą układzie ratalnym. ZUS przyznając, iż strata z działalności gospodarczej w roku 2011 wynosiła [...]zł. podkreślił, iż nie powstała ona w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. ZUS wskazał także, iż skarżąca nie podnosiła również aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwiły przedsiębiorcy uzyskania dochodu i opłacenie składek. Końcowo organ rentowy akcentował, iż ww. oceny nie zmieniają wytknięte przez skarżącą uchybienia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t. j. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności.

Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił T. K. umorzenia należności z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez płatnika składek za okres od marca 2006 roku do marca 2009 roku w łącznej wysokości [...]zł.

Stan sprawy jest po części sporny i został zaprezentowany przy okazji omawiania stanowiska strony skarżącej i rozstrzygnięć organu, a także wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu brak jest zatem konieczności do jego ponownego prezentowania.

Przyjdzie zatem wskazać, iż wniosek T. K. z dnia 24 lutego 2012 r. (data wpływu do organu) inicjujący postępowanie w sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585, dalej zwana ustawą) oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej jako rozporządzenie).

Mając zatem na względzie wskazane przepisy oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Wskazana ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w treści powołanego wyżej przepisu art. 28 daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Na podstawie ust. 3a prezentowanego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ust. 3a sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wyliczenie zawarte ust. 3 w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia.

W tym miejscu podkreślenia wymaga to, że przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza jednak dowolności. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej, która sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ administracyjny dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz po drugie czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania.

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone Kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 Kpa, zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

W ocenie Sądu organ nie naruszył przepisów prawa, w tym w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w oparciu o § 3 ww. Rozporządzenia, w stopniu, który uzasadniałby uchylenie zaskarżonej decyzji.

Zdaniem Sądu, w świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w momencie jej wydawania w sprawie nie zachodzi zasadnicza przesłanka uzasadniająca umorzenie, tj. stwierdzenie całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem niezależnie od wszystkich - zasadnie wytkniętych w skardze organom ustaleń w zakresie stanu faktycznego, poza sporem w sprawie jest to, że strona pozostawała w zatrudnieniu z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł. (brutto) oraz że uzyskiwała dochody z najmu lokalu w wysokości [...]zł., a także i to że skarżąca wraz z mężem jest właścicielem nieruchomości mogącej być przedmiotem zabezpieczenia wierzytelności ZUS. Sąd podziela zatem stanowisko organu rentowego, iż w analizowanej sprawie w momencie wydawania zaskarżonej decyzji nie zachodziła przesłanka umorzenia w postaci stwierdzonej całkowitej nieściągalności zaległych składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 ww. ustawy.

Stosownie do przywołanych powyżej przepisów, w przypadku braku całkowitej nieściągalności, organ rentowy rozpatrzył możliwość umorzenia zaległości w oparciu o § 3 ww. Rozporządzenia. Sąd podziela stanowisko ZUS, że w tym przypadku pomimo tego, iż sytuacja finansowa strony jest trudna, to jednak nie można stwierdzić braku jakichkolwiek perspektyw spłaty zadłużenia. Podkreślenia wymaga przy tym to, iż strona w momencie rozpatrywania wniosku o umorzenie posiadała stałe dochody ze stosunku pracy i nie korzystała z pomocy społecznej, ani też nie sygnalizowała innych szczególnych okoliczności, poza trudną sytuacją materialną i ewentualną koniecznością zwolnienia pracowników, które uzasadniałyby umorzenie przedmiotowych zaległości w nadzwyczajnym trybie tj. wobec braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności zaległych składek. W ocenie Sądu powyższe okoliczności przesądzają także o tym, iż podjęte w ramach uznania administracyjnego rozstrzygnięcie ZUS nie może być uznane za dowolne, a przez to brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej przyjdzie zauważyć, iż przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc określeniem, które z natury rzeczy nie jest precyzyjne. Jednakże – zdaniem Sądu – tłumaczyć należy je zgodnie z literalnym brzmieniem, a skoro tak, to niezbędne potrzeby życiowe to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie/szkodliwie wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tychże potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak zaspokojenia tychże potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb. Nie każda bowiem potrzeba to potrzeba niezbędna. W tej kwestii wypowiadał się wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przykładowo, w wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r., (sygn. akt II GSK 125/10) NSA przyjął, że "1.Ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a., 2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny".

Z kolei w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., (sygn. akt II GSK 181/10) NSA stwierdził, że "W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym".

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone w kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a czemu winny dać wyraz w uzasadnieniu decyzji (art. 107 k.p.a.).

Zdaniem Sądu organ, pomimo zasadnie wytkniętych w skardze błędnych ustaleń dotyczących stanu faktycznego nie naruszył przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia w stopniu, który uzasadniałby uchylenie kontrolowanej decyzji.

Jak już podkreślono na wstępie prawnych rozważań sąd administracyjny działając w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu zasadnie wytknięte w skardze błędne ustalenia co do wysokości straty w działalności gospodarczej za 2011 r., błędnie wskazana wysokość ustalonej raty spłaty należności względem ZUS oraz kwestia nie prowadzenia (zawieszenie) przez męża skarżącej działalności gospodarczej, wobec pozostałych ustaleń i argumentacji w zakresie odmowy przez ZUS umorzenia przedmiotowej należności nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik kontrolowanej sprawy. Już bowiem wskazane wyżej bezsporne okoliczności co do wysokości dochodów skarżącej (ze stosunku pracy i najmu) oraz fakt posiadania nieruchomości przesądzały, co akcentował w zaskarżonej decyzji ZUS, o odmowie umorzenia przedmiotowych składek. Podkreślenia wymaga przy tym to, że skarżąca nie wykazała, aby wytknięte ZUS naruszenia prawa procesowego miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od tego i ze względów wyżej już wyrażonych skład orzekający w sprawie nie dopatrzył się, aby podnoszone w skardze naruszenia prawa procesowego mogły mieć istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy. Zauważyć przy tym jeszcze raz przyjdzie, że ZUS swoją odmowę umorzenia przedmiotowych składek w zakresie przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jak i ww. rozporządzenia z 2003 roku oparł na fakcie posiadania przez stronę stałych dochodów ze stosunku pracy i najmu lokalu oraz fakcie posiadania nieruchomości.

Mając na uwadze zarzuty skargi przyjdzie także wskazać, iż zawiadomieniem z dnia 13 kwietnia 2012r. poinformowano stronę o wszczęciu postępowania w związku ze złożonym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o możliwości dostarczenia dokumentów mogących mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia wniosku. W odpowiedzi strona przedłożyła jedynie oświadczenie o rodzaju pomocy, o którą się ubiega oraz bilanse za lata 2010 i 2011. Z kolei pismem z dnia 30 kwietnia 2012r. organ poinformował stronę o zakończeniu postępowania i m. in. pouczył o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego stanowiącego podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd stwierdza, iż z tego uprawnienia strona nie skorzystała oraz podkreśla, że podziela stanowisko ZUS, iż brak jest istnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a i ww. rozporządzenia uzasadniających umorzenie przedmiotowych składek, bowiem nie wykazała wyjątkowych okoliczności przemawiających za zastosowaniem tego nadzwyczajnego rozwiązania. Mając na uwadze tylko bezsporne ustalenia i okoliczności przedmiotowej sprawy Sąd stwierdza, iż nie podziela zarzutu skargi co do dowolności organu i dawania pierwszeństwa interesowi społecznemu. Skoro bowiem strona posiadała dochody pochodzące ze stosunku pracy i najmu lokalu oraz jest współwłaścicielem nieruchomości to trudno uznać, iż rozstrzygnięcie organu ma charakter dowolny i dający prymat interesowi publicznemu nad prywatnym.

Podkreślenia wymaga także to, iż stany faktyczne, które uzasadniałyby umorzenie zaległości w razie braku ich całkowitej nieściągalności nie zostały jednoznacznie określone. W odniesieniu do tych ostatnich nie istnieje zatem "szablon" sytuacji, w których umorzenie byłoby obligatoryjne. Istotne jest nadto, że nawet, gdy organ stwierdzi, iż zaistniał wspomniany uzasadniony przypadek umorzenia, to i tak organ nie jest zobligowany do uwzględniania wniosku strony. Skonstatować zatem należy, iż nawet skrajnie trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie stanowi przesłanki, która bezwzględnie obligowałaby ZUS do umorzenia zaległości.

Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku, a częściowo błędne ustalenia w zakresie stanu faktycznego nie mogły i nie miały w ocenie Sądu, wobec bezsporności przesądzających o odmowie umorzenia okoliczności, istotnego wpływu na wynik sprawy.

Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym

Podsumowując, w ocenie Sądu, ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego, w tym także wskazanym w skardze normom art. 6, 7, 8, 77 i 107 K. p. a. w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji. Należy bowiem podkreślić, iż wbrew argumentacji strony skarżącej na kontrolowane rozstrzygnięcie nie mogły mieć wpływu wszystkie podnoszone przez stronę okoliczności, w tym te związane z ustaleniami pomiędzy skarżącą a ZUS w zakresie układu ratalnego, wysokość straty z działalności gospodarczej czy kwestia prowadzenia bądź zawieszenia działalności gospodarczej przez męża skarżącej. Wszystkie te okoliczności nie mogły ze względów wyżej wyrażonych, a także z uwagi na zawężony do samego umorzenia, bezspornych zaległości składkowych (wyroki Sądu Okręgowego i Apelacyjnego w K.), przedmiot sprawy, mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji i skutkować jej uchyleniem. .

Nadmienić warto, że strona może w każdym czasie, a szczególnie w razie niekorzystniej zmiany swojej sytuacji materialnej czy osobistej, czy ziszczenia się którejkolwiek z ustawowych przesłanek umorzenia, ponawiać wniosek o umorzenie zaległości.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.