Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1042/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Gabriela Nowak Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi Fabryki "[...]" Sp. z o.o. w [...] na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczeń oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki, po rozpatrzeniu wniosku Fabryki [...]"[...]" Sp. z o. o. w P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] o nie stwierdzeniu nieważności: 1) orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1949 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność państwa, w części dotyczącej Fabryki [...] "[...]" Sp. z o. o. z siedzibą w P.; 2) orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: Fabryka [...] "[...]" Sp. z o. o. w K.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2011 r., zmodyfikowanym pismem z dnia [...] lutego 2012 r., Fabryka [...] "[...]" Sp. z o. o. w P. wystąpiła o stwierdzenie nieważności: 1) orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1949 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność państwa, w części dotyczącej Fabryki [...] "[...]" Sp. z o. o. z siedzibą w P.; 2) orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: Fabryka [...] "[...]’’ Sp. z o. o. w K., w tym w zakresie przejęcia nieruchomości w miejscowości G.- dz. nr: [...] i [...].

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] orzekł o nie stwierdzeniu nieważności kwestionowanych orzeczeń z dnia [...] lutego 1949 r. i z dnia [...] sierpnia 1950 r.

Od powyższej decyzji Fabryka [...] "[...]" Sp. z o. o. w P. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte w dniu [...] grudnia 1946 r. (z dniem ogłoszenia szóstego wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa – zarządzenie Ministra Przemysłu z dnia [...] listopada 1946 r. ([...]). Materialnoprawną podstawę przejęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność państwa stanowił przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą", z którego wynika, że przedsiębiorstwa inne, niż wymienione w art. 3 ust. 1 lit. A ulegają przejęciu na własność Państwa, o ile są zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.

Minister uznał, że przedmiotowa fabryka nie mieściła się w katalogu przedsiębiorstw o podwyższonej dolnej granicy zdolności zatrudnienia (do 100 osób na 1 zmianę), o których mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U. z 1947 r. Nr 2, poz. 7) – zwanego dalej "rozporządzeniem", skoro – zgodnie z rejestrem handlowym [...] - przedmiotem działalności Fabryki była budowa i eksploatacja [...] oraz dokonywanie wszelkich interesów wchodzących pośrednio i bezpośrednio w zakres [...]. W szczególności nie było to przedsiębiorstwo typu [...] (§ 1 lit. A pkt 11 rozporządzenia). W przedsiębiorstwie tym produkowano [...] ([...]) – [...], [...], co potwierdzają opinie biegłych J. B. i M. G., S. J. W. C. i J. G.

Organ wskazał, że zdolność zatrudnienia, o której stanowi przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy, to rzeczywista zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie w dniu [...] lutego 1946 r., przy uwzględnieniu pełnego parku maszynowego i jego stanu technicznego, niezależnie od tytułu własności do niego. Minister wskazał, że jako pracowników bezpośrednio produkcyjnych należy uznać, poza pracownikami obsługującymi linie technologiczne – majstrów, kierowników technicznych, transport międzyoperacyjny, magazynierów, pracowników obsługujących składy, ekipę remontowo-konserwatorską, pracowników zapewniających ciągłe funkcjonowanie linii produkcyjnej.

Minister przeanalizował następujące dokumenty wskazujące na zdolność zatrudnienia: 1. Kwestionariusz przedsiębiorstwa (bez daty), z którego wynika zatrudnienie 120 pracowników przy produkcji na jedną zmianę; 2. Analizę maksymalnej zdolności zatrudnienia w dniu [...] lutego 1946 r. przy pełnym ruchu całego zakładu (bez daty i autora), z której wynika zatrudnienie 28 pracowników na jedną zmianę; 3. Dane szacunkowe o stanie fabryki z dnia [...] lutego 1945 r., stwierdzone przez A. G., z których wynika, że zgłosiło się do pracy 100 mężczyzn i kobiet, którzy byli zajęci przy pracach remontowych i porządkowych i jako straż fabryczna 16 mężczyzn i 31 kobiet; 4. Protokół z ekspertyzy Fabryki z dnia [...] stycznia 1947 r. przeprowadzonej przez inż. J. S. – w dniu [...] października 1945 r. stan zatrudnienia wynosił 157 pracowników fizycznych i 15 pracowników umysłowych; 5. Pismo Fabryki z dnia [...] stycznia 1947 r. (zarzuty do wykazu), wskazujące, że w dacie sporządzenia pisma stan zatrudnienia wynosił 137 pracowników, na jedną zmianę 46, w tym przy produkcji 23 osoby; 6. Protokół z dnia [...] maja 1947 r. z komisyjnego badania Fabryki w celu zbadania maksymalnej możliwości produkcyjnej i zatrudnienia na jedną zmianę, w którym wskazano zatrudnienie 91 pracowników; 7. Postanowienie [...] Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw z dnia [...] czerwca 1947 r. o skreśleniu Fabryki z wykazu przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państwa, w którym wskazano, że zdolność zatrudnienia pracowników obsługujących maszyny i urządzenia na jedna zmianę wynosi 32 plus 4 pracowników umysłowych (kierownik techniczny, 2 pracowników technicznych i pracownicza siła), 12 pracowników warsztatu naprawczego – łącznie 48 osób na jedna zmianę. W postanowieniu pominięto pracowników zatrudnionych przy [...]; 8. Wniosek [...] Zarządu Przemysłu [...] z dnia [...] lipca 1948 r. o wznowienie postępowania, w którym nie uwzględniono 13 pracowników zatrudnionych przy [...], 8 pracowników do ładowania i transportu surowców i wyrobów gotowych, 12 pracowników zajętych przy [...]; 9. Notatkę adw. S. R. do protokołu rozprawy z dnia [...] października 1948 r., w której wskazano, że wielkość produkcji nie uzasadnia zatrudnienia na jedną zmianę 91 pracowników; 10. Odwołanie adw. S. R. od postanowienia [...] Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw z dnia [...] grudnia 1948 r. wskazujące na bezpodstawne powołanie 63 osób na jedną zmianę. W odwołaniu wskazano, że należało wyłączyć pracowników zatrudnionych przy dozorze zakładu, dorywczych remontach, transporcie zewnętrznym, aprowizacji załogi, pracach socjalnych, zaliczenie do pracowników produkcyjnych osób zatrudnionych przy [...], transporcie surowców i wyrobów gotowych, pracowników warsztatowych, pracowników [...]; 11. Protokół oględzin Fabryki przez biegłych inż. J. B.i inż. M. G. z dnia [...] listopada 1948 r., opinię biegłych z dnia 9 grudnia 1948 r., dodatkowe oświadczenia biegłych; 12. Postanowienie [...] Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw z dnia [...] grudnia 1948 r. z votum separatum członka komisji M. H.; 13. Odwołanie adw. S. R. od postanowienia [...] Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw z dnia [...] grudnia 1948 r. wskazujące na bezpodstawne powołanie 63 osób na jedną zmianę; 14. Postanowienie Zespołu Odwoławczego [...] Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw z dnia [..] stycznia 1949 r.; 15. Opinię dr hab. inż. S. J. w zakresie szczegółowego określenia zdolności bezpośrednio przy produkcji na jedną zmianę w Fabryce w dniu [...] lutego 1946 r. 39 pracowników.

Oceniając powyższe dowody Minister Gospodarki wskazał, że dowody, o których mowa w pkt 1 i 2 są niewiarygodne, ponieważ brak możliwości zidentyfikowania dat autorów. Dowód wskazany w pkt 3 jest niewiarygodny, skoro odnosi się do stanu zatrudnienia, a nie zdolności zatrudnienia i nie odzwierciedla stanu przedsiębiorstwa na [...] grudnia 1946 r. Dowód wskazany w pkt 4 jest niewiarygodny, ponieważ brak w nim określenia zdolności zatrudnienia na dzień [...] lutego 1946 r. Wobec tego rzeczoznawcy było prowadzone postępowanie karne (art. 290 § 2 K.k.). Biegły ten jako pracowników nieprodukcyjnych pominął kierownictwo techniczne, magazyniera, pracowników wyładowujących wagony i [...], zatrudnionych przy ekspedycji ładowaniu wagonów, ekipę remontowo-konserwatorską, placowych. Jeżeli chodzi o dowody wskazane w pkt 5, 6, 8-10 i 13 Minister uznał, że są one niewiarygodne. Oświadczenia dotyczą stron o spornych interesach, które nie miały wiedzy specjalistycznej do oceny zdolności zatrudnienia. Jeżeli chodzi o dowód z pkt 6 Minister wskazał, że nie dokonano obliczeń w zakresie zdolności zatrudnienia w dniu [...] lutego 1946 r., a także uwzględniono w obliczeniach pracowników administracyjnych i socjalnych. Co się tyczy dowodu z pkt 7 Minister stwierdził, że w postanowieniu tym błędnie pominięto pracowników zatrudnionych przy [...], a dokument powiela dane wynikające z innych dokumentów.

Zdaniem Ministra, Protokół oględzin Fabryki przez biegłych inż. J. B. i inż. M. G. z dnia [...] listopada 1948 r., opinia biegłych z dnia [...] grudnia 1948 r. jest niewiarygodny. Biegli ci nie byli zgodni, co do prawidłowości ustaleń. W oświadczeniu uzupełniającym J. B. z dnia [...] grudnia 1948 r. wskazano, że istotna jest pierwsza zmiana, a nie podział pracy dobowej na 3 zmiany. Biegły ten dodał do 31 pracowników przy obsłudze maszyn – 12 [...], 16 pracowników [...] według stanu z daty [...] lutego 1946 r., 14 osób w warsztacie mechanicznym, 7 osób personelu kierowniczo-administracyjnego – co dało zdolność zatrudnienia na 1-szej zmianie w dniu [...] lutego 1946 r. 80 pracowników.

Jeżeli chodzi o postanowienie [...] Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw z dnia [...] grudnia 1948 r. z wnioskiem do Ministra Przemysłu i Handlu o przejęcie przedsiębiorstwa Minister zauważył, że w postanowieniu tym dodano samodzielnie do 38 pracowników z opinii z grudnia 1948 r. 9 pracowników warsztatów mechanicznych na 1-szej zmianie, 4 osoby przy [...], 11 pracowników [...], co dało 62 pracowników. Jednak – zdaniem organu - wiarygodność tego dowodu podważa votum separatum członka komisji M. H., wskazujące na subiektywizm i braki w materiale dowodowym.

Odnosząc się do postanowienia Zespołu Odwoławczego [...] Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw z dnia [...] stycznia 1949 r. nakazującego uwzględnić, poza pracownikami wskazanymi w opiniach inż. M. G. i inż. J. B.,12 [...] oraz pracowników [...] Minister wskazał, że Zespół ten dokonał samodzielnych ustaleń, które nie były zbieżne z dotychczasowymi ustaleniami organów nacjonalizacyjnych.

Z kolei opinia dr hab. inż. S. J. w zakresie szczegółowego określenia zdolności bezpośrednio przy produkcji na jedną zmianę w Fabryce w dniu [...] lutego 1946 r. na 39 pracowników jest niewiarygodna z tego powodu, że biegły nie dysponował protokołem zdawczo-odbiorczym, nie uwzględnił kierownictwa technicznego, błędnie obliczył dobową zdolność zatrudnienia i wynik podzielił na 3 nie wykazał zdolności zatrudnienia na jedną zmianę.

Podsumowując ocenę dowodów organ odwoławczy wskazał, że żaden z tych dowodów w sposób przekonywujący nie wskazał na istniejącą w fabryce zdolność zatrudnienia na jednej zmianie w dacie nacjonalizacji. W dowodach tych brak klarownej metodologii ustalenia tej okoliczności. Dowody te podają różne wielkości.

W tej sytuacji Minister zlecił sporządzenie opinii biegłemu A.L. – rzeczoznawcy w zakresie maszyn i urządzeń. Zdaniem organu, przedmiotowa opinia jest spójna i logiczna, nie zawiera wewnętrznych sprzeczności. Biegły przedstawił charakterystykę przedsiębiorstwa i jego profil produkcyjny, wyposażenie w maszyny i urządzenia, określił główne operacje technologiczne i katalog pracowników niezbędnych do prowadzenia procesu produkcyjnego zatrudnionych jako obsługa maszyn i urządzeń, obsługa produkcji, pracownicy remontowo-konserwacyjni, magazynowo-transportowi, majstrowie, kierownicy techniczni, personel inżynieryjno-techniczny. Oceniając zdolność do zatrudnienia na 1-szej zmianie, według stanu na dzień [...] lutego 1946 r., biegły wskazał, że przedsiębiorstwo mogło zatrudniać 52 pracowników (w tym 16 pracowników produkcji [...] – 21, pracownicy obsługi produkcji [...] – 16, pracownicy umysłowi – 4 oraz pracowników przy produkcji [...] -11).

Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności opinię biegłego A. L., Minister uznał, że przedmiotowe przedsiębiorstwo spełniało kryteria nacjonalizacji i w związku z tym podlegało przejęciu na własność państwa. Wobec tego Minister uznał orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1949 r. za wydane zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa.

Organ nie uznał za wiarygodny dowód przedłożonej na etapie postępowania odwoławczego opinii dotyczącej zakwalifikowania Fabryki do grupy zakładów mało zmechanizowanych i o charakterze sezonowym na dzień [...] grudnia 1946 r., sporządzonej przez dr inż. W. C. i dr J. G.. Organ wskazał, że autorzy wskazują na zatrudnienie 24 osób (produkcja [...]), 6 na dobę (transport [...] do fabryki), 12 na dobę ([...]) , 6 ([...]) – razem 48. Minister stwierdził, że dowód ten jest niewiarygodny. Opracowanie nie zostało podpisane przez autorów, brak wskazania w nim ilości pracowników zatrudnionych przy pozostałych pracach, brak wzmianek dotyczących zakresu wiadomości specjalnych. Jest to opinia prywatna, zawierająca własne poglądy strony i przez to nie może być dowodem, o którym mowa w art. 84 Kpa.

Jeżeli chodzi o ocenę legalności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1950 r., w tym w części dotyczącej przejęcia nieruchomości – działek nr [...] i [...], organ wskazał, że z protokołu zdawczo–odbiorczego przedsiębiorstwa z dnia [...] czerwca 1949 r. uzupełnionego protokołem z dnia [...] września 1949 r. oraz załącznika nr 2 stanowiącego spis inwentaryzacyjny gruntów i budynków wynikało, że znacjonalizowana nieruchomość składała się z terenu fabrycznego na którym posadowione były elementy infrastruktury gospodarczej oraz domu mieszkalnego, w którym znajdowały się pokoje gościnne i służbowe i ogrodu stanowiącego własność Fabryki "[...]". Mienie to było niezbędne do prawidłowego funkcjonowania Spółki, mimo, że nie było w całości wykorzystywane na potrzeby produkcyjne. W domu mieszkalnym było zaplecze bytowo–socjalne. Organ powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07 odwołując się do przepisu art. 40 § 1 Kodeksu handlowego, z którego wynika że w skład przedsiębiorstwa wchodzą nieruchomości należące do przedsiębiorstwa oraz przepisu art. 6 ust. 1 ustawy wskazującego, że na własność państwa przechodzą składniki przedsiębiorstwa wymienione w art. 40 § 1 Kh, w tym nieruchomości należące do kupca (przedsiębiorcy). Minister uznał więc, że Państwo wchodziło w prawa przedsiębiorcy do składników majątkowych w zakresie, w jakim przysługiwały one właścicielowi znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Mienie to pozostawało w związku z normalnym funkcjonowaniem przedsiębiorstwa. Fabryka prowadząc przedsiębiorstwo zarobkowe nie mogła posiadać majątku niewchodzącego w skład jej przedsiębiorstwa i niesłużącego do prowadzenia działalności gospodarczej. Aktywa i pasywa były ujmowane w bilansie.

Wobec tego Minister uznał, że nie można stwierdzić, aby orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1950 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa – naruszeniem jasnym i niedwuznacznym.

Od decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2015 r. Fabryka [...] "[...]" Sp. z o. o. w P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. Naruszenie prawa materialnego, tj. a. § 1 lit. A pkt 11 rozporządzenia poprzez błędną jego wykładnię i brak zastosowania tego przepisu; b. art. 6 ust. 1 ustawy w zw. z art. 40 Kh poprzez jego błędną interpretację, polegającą na uznaniu, że należące do Spółki [...] "[...]" nieruchomości niezwiązane z działalnością przedsiębiorstwa wchodziły w skład przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości; 2. Naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: a. art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 Kpa, polegające na dowolnej ocenie dowodów oraz braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; b. art. 75 Kpa, polegające na niedopuszczeniu dowodu z opinii W. C. oraz J. G. z dnia [...] września 2014 r. w ramach otwartego katalogu środków dowodowych; c. art. 8 Kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób nieobiektywny; 3. Naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa poprzez błędne przyjęcie, że orzeczenie nr [...] z dnia [...] lutego 1949 r. oraz orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1950 r. nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa i tym samym odmowę stwierdzenia ich nieważności. W skardze Spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniosła, że w sprawie winien mieć zastosowanie przepis § 1 lit. A pkt 11 rozporządzenia o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przewidzianej w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy, podwyższający tę granicę do 100 pracowników na jedna zmianę w [...]. Mając na uwadze: przedmiot działalności przedsiębiorstwa wynikający z [...] Nr [...], tj. [...]oraz dokonywanie wszelkich interesów wchodzących pośrednio lub bezpośrednio w zakres [...], wykładnię językową takich wyrazów jak [...] należało uznać, że działalność Fabryki stanowiła niezbędny etap [...], co wynika z [...].

Zdaniem skarżącej, opinia A. L. zawiera liczne błędy, a zatem zdolność zatrudnienia została zawyżona.

Jeżeli chodzi o wykładnię art. 6 ust. 1 ustawy, to skarżąca uważa, że przedmiotem przejęcia mogła być tylko fabryka jako przedsiębiorstwo stanowiące zorganizowaną całość, a nie majątek właściciela przedsiębiorstwa. Zdaniem skarżącej, dom mieszkalny i ogród stanowiły odrębny przedmiot własności Sp. z o. o., który nie wchodził w zakres funkcjonalno-przedmiotowy przedsiębiorstwa Spółki. Potwierdza to treść protokołu oględzin Fabryki z dnia [...] września 1948 r. biegłych inż. J. B. i inż. M. G., protokołu zdawczo–odbiorczego z dnia [...] czerwca 1946 r. i planu sytuacyjnego gruntu oraz opinia biegłego A. L. Wynika z nich, że teren willi z oranżerią i ogrodem znajdował się na działce funkcjonalnie, faktycznie i trwale wydzielonej od części fabrycznej przedsiębiorstwa. Dom mieszkalny nie stanowił zaplecza bytowo-socjalnego, ponieważ taką funkcję zapewniał budynek administracji, gdzie znajdowały się świetlica szatnie, natryski, pokój sanitarny, mieszkania i mieszkalne pokoje służbowe.

Odnosząc się do naruszenia prawa procesowego skarżąca wskazała, że dokonana przez organ ocena dowodów miała charakter skrajnie subiektywny. W przypadku sprzeczności pomiędzy dowodami organ przyznawał wiarygodność dowodom przemawiającym za tezą rozstrzygnięcia, nie wyjaśniając powodów odmowy wiarygodności dowodom potwierdzającym tezę skarżącej. Oceniając opinię A. L. organ uznał za wiarygodne stanowisko w zakresie spełnienia przez Fabrykę kryteriów nacjonalizacji i jednocześnie stwierdził, że opinia ta jest błędna w innym zakresie. Organ błędnie oparł się na opinii A. L.. Przesądzające znaczenie dla sprawy miał materiał dowodowy z momentu wydania kwestionowanych orzeczeń. Opinia biegłego może stanowić jedynie pośredni dowód wyjaśniający zawiłości techniczne. Błędny jest pogląd Ministra Gospodarki, że czynności wykonywane przez tzw. [...] stanowiły element procesu produkcji w Fabryce. Stoi to w rażącej sprzeczności z opinią inż. J. B. i inż. M. G. i ze sporządzonym przez te osoby protokołem oględzin Fabryki oraz opinią A. L..

Minister nie uzasadnił przekonywująco, że produkcja [...] stanowiła element produkcji w Fabryce. Maszyny do produkcji [...] zamontowano w Fabryce w czasie okupacji, nie była to własność przedsiębiorstwa. Były tam przez krótki czas, a następnie zostały przekazane do dyspozycji [...] Zarządu Przemysłu [...] w L. Z ekspertyzy inż. J. S. wynika, że produkcja w tym zakresie została podjęta na żądanie Ministra Komunikacji. Z protokołu oględzin Fabryki biegłych inż. J. B. i inż. M. G. wynika, że w Fabryce była prowadzona całkowicie odrębna produkcja [...] przy wykorzystaniu urządzeń okupanta zamieszczonych w wykazie urządzeń pozostających w dyspozycji [...] w K.. Biegli ci stwierdzili, że na określenie omawianych zdolności zatrudnienia nie ma wpływu fakt prowadzenia przez pewien czas 1945-1947 [...]. Czynność tę należy uważać za prowadzenie przez ten sam zarząd osobnego przetwórstwa produkcji [...] nie opartego na właściwym własnym fabrykacie. W związku z tym produkcja [...] powinna być uznana za odrębne przedsiębiorstwo w skład którego wchodziło mienie poniemieckie podlegające nacjonalizacji na mocy art. 2 ustawy, co skutkuje koniecznością wyłączenia pracowników [...] z ustalania zdolności zatrudnienia w Fabryce.

Wadliwe jest też stanowisko Ministra Gospodarki, że kryterium nacjonalizacyjne stanowi zdolność zatrudnienia wyłącznie na pierwszej zmianie i że zdolność zatrudnienia na tej zmianie jest zdecydowanie wyższa, niż na innych zmianach. Minister nie uzasadnił przekonywująco, że dlaczego podzielenie ogólnej liczby pracowników przez liczbę zmian nie może doprowadzić do ustalenia zdolności zatrudnienia na jedną zmianę. Ze zgromadzonych dokumentów nie wynika, że zdolność zatrudnienia na jedną zmianę była wyższa, niż na innych zmianach.

Zdaniem skarżącej, organ z niezrozumiałych powodów odmówił wiarygodności wieli kluczowym dokumentom – protokołowi z oględzin Fabryki i opinii biegłego inż. J. B. i inż. M. G., z powodu późniejszego oświadczenia inż. J. B. Skarżąca uważa, że przymiot wiarygodności należy przyznać opinii w pierwotnej wersji, tożsamej z protokołem z oględzin i późniejszym oświadczeniem inż. M. G.

Skarżąca wskazała, że [...] Komisja ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw oparła swoje rozstrzygnięcie na zmodyfikowanym stanowisku J. B., co budzi uzasadnione wątpliwości, co do obiektywnego charakteru postanowienia tej Komisji w kontekście votum separatum zgłoszonego przez M. H. członka tej Komisji.

Dalej skarżąca zarzuciła, że organ w wyczerpujący sposób nie uzasadnił motywów odmowy wiarygodności postanowieniu [...] Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw z dnia [...] czerwca 1947 r., które było kluczowe dla ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Organ bezzasadnie też stwierdził, że dowód w postaci opinii o zakwalifikowaniu Fabryki do grupy zakładów mało zmechanizowanych i o charakterze sezonowym na dzień [...] grudnia 1946 r., sporządzonej przez dr inż. W. C. i dr J. G. nie może być uznany za dowód w rozumieniu art. 84 Kpa. Opinia ta jako dokument prywatny mogła być dopuszczona jako dowód na podstawie przepisu art. 75 Kpa.

Skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 8 Kpa, wszelkie wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. W sprawie widoczny jest skrajny subiektywizm organu w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego przejawiający się uznawaniu za wiarygodne dowodów potwierdzających tezę organu i odmawianiu wiarygodności innym dowodom z niezrozumiałych powodów.

W ocenie skarżącej, uchybienia organu doprowadziły do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co spowodowało odmowę stwierdzenia nieważności kwestionowanych orzeczeń. Z przedstawionych w skardze okoliczności jednoznacznie wynika, że decyzje nacjonalizacyjne zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa i powinny być uznane za nieważne.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie i podtrzymał prezentowane w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Na wstępie Sąd zwraca uwagę na to, że przedmiotem postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2015 r. nie było załatwienie, co do istoty sprawy w przedmiocie przejęcia przez Państwo, w trybie przepisu art. 3 ust. 1 lit. B ustawy, przedsiębiorstwa [...] "[...]" Sp. z o. o. w P., znajdującego się w miejscowości K., ani też rozstrzygnięcie, co do istoty sprawy w przedmiocie zatwierdzenia, w trybie § 75a ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa ([...].) – zwanego dalej "rozporządzeniem wykonawczym", protokołu zdawczo-odbiorczego tegoż przedsiębiorstwa.

Przedmiotem zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji było zbadanie legalności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1949 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa Fabryki [...] "[...]" Sp. z o. o. w K. i stanowiącego jego integralną część orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Fabryki [...] "[...]" Sp. z o. o., znajdującego się w K.

Zwrócenie uwagi na to, w jakim trybie rozpatrywana była w administracyjnym toku instancji niniejsza sprawa jest istotne z tego powodu, że stwierdzenie przez organ nadzoru, iż w niniejszej sprawie nieważnościowej zapadła decyzja obciążona wadą rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa) możliwe byłoby jedynie wówczas, gdyby w niespornym stanie faktycznym sprawy organ naruszył istotne dla sprawy przepisy prawa, które są jasne i nie wymagają wykładni.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie Minister Gospodarki słusznie uznał, że kwestionowanym w sprawie orzeczeniom nie można postawić zarzutu wydania ich w warunkach rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Jeżeli chodzi o ocenę legalności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1949 r. (ogłoszonego w Monitorze Polskim Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1949 r. pod poz. [...]), jego podstawę materialnoprawną stanowił przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy. Z przepisu tego wynika, że za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod A, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej, niż 50 pracowników. Spod działania tego przepisu wyłącza się przedsiębiorstwa robót budowlanych oraz instalacyjnych bez względu na ilość pracowników, którą zdolne są zatrudnić. Rozporządzenie Rady Ministrów może podwyższyć dolną granicę 50-ciu pracowników w przemyśle wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanym, bądź o charakterze pionierskim lub sezonowym.

Sąd podziela stanowisko Ministra Gospodarki, który uznał, że przedsiębiorstwo Fabryki [...] "[...]" Sp. z o. o., znajdujące się w K. nie mieściło się w katalogu przedsiębiorstw o podwyższonej dolnej granicy zdolności zatrudnienia (do 100 osób na jedną zmianę), o których mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia [...] grudnia 1946 r. Z kopii rejestru handlowego [...] Nr [...] nadesłanego przez Sąd [...] w P. przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2011 r. wynika bowiem, że przedmiotem działalności Fabryki była [...] oraz dokonywanie wszelkich interesów wchodzących pośrednio i bezpośrednio w zakres [...]. Z załącznika Nr [...] do dodatkowego protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] września 1949 r. wynika, że wyroby gotowe produkowane przez przedsiębiorstwo w K., to: [...]. Z protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] czerwca 1949 r. wynika też, że na maszynie [...] produkowano głównie [...], a także że w 1946 r. produkowano [...]. Z złącznika Nr [...] tegoż protokołu wynika, że wyroby gotowe według stanu na dzień [...] kwietnia 1949 r. to t[...]. Z inwentaryzacji Fabryki w K. spisanej na dzień [...] kwietnia 1949 r. (str. 39) wynika, że odbiorcą wyrobów Fabryki była [...] "[...]" w W. W piśmie [...] Zarządu Przemysłu [...] z dnia [...] maja 1947 r. Naczelnik Wydziału [...] inż. E. S. stwierdził, że jak w każdej fabryce [...] istnieje możliwość rozwoju zakład w kierunku uzupełniającej produkcji [...]. Z odpisu zawierającego Dane szacunkowe o stanie Fabryki, stwierdzone przez A. G. w dniu [...] lutego 1945 r. wynika, że stan wyrobów gotowych i półfabrykatów obejmował (w tonach) [...] oraz (w [...]) gotowe [...]. Produkcji jako [...] nie potwierdzają też zgromadzone w sprawie opinie inż. J. B.i inż. M. G., dr hab. inż. S. J., A. L., dr inż. W. C. i dr J. G..

Powyższe dowody wskazują zatem, że przedsiębiorstwo w K. nie było przedsiębiorstwem takim jak [...] lub wytwórnia [...], wskazanych w § 1 lit. A pkt 6 i 11 rozporządzenia. Sąd zwraca uwagę, że w przepisach obowiązujących po II wojnie światowej, w dacie zbliżonej do daty wydania tegoż rozporządzenia, [...] uważano za jeden z rodzajów [...] (§ [...] rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] listopada 1932 r. celem wykonania ustawy z dnia 11 sierpnia 1932 r. o tymczasowym uregulowaniu finansów komunalnych – Dz. U. Nr 113, poz. 937 ze zm.). [...] nie był zatem sam [...]jako rodzaj [...], tj. materiał, z którego można wytworzyć [...].

Rację ma zatem Minister Gospodarki, że przy wydawaniu orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1949 r. znaczenie miała zdolność przedsiębiorstwa w K. do zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę powyżej 50 pracowników. Jeżeli chodzi o to zagadnienie Sąd podziela stanowisko Ministra Gospodarki, że na gruncie niniejszej sprawy przesłanka zdolności zatrudnienia pracowników na jednej zmianie jest sporna. Zgromadzone w sprawie dowody w różny sposób wskazują liczbę pracowników możliwych do zatrudnienia w przedsiębiorstwie w dniu [...] lutego 1946 r.

Rozbieżne są zwłaszcza ustalenia poczynione przez biegłych i ekspertów, sporządzających opinie na użytek sprawy nacjonalizacyjnej, jak i sprawy nieważnościowej. Spór ten niech zobrazuje to, że biegli inż. M. G. i inż. J. B. w swojej wspólnej opinii z dnia [...] grudnia 1948 r. przyjęli, że [...] lutego 1946 r. zdolność zatrudnienia przedsiębiorstwa na jedną zmianę wynosiła 38 pracowników i 5 uczniów. Kwestię zatrudnienia na jedną zmianę potraktowano w ten sposób, że ogólną liczbę pracowników zatrudnionych przy produkcji podzielono na 3 (stosownie do liczby zmian), uzyskując średnią zdolność zatrudnienia na jedną zmianę. Przy czym biegli stwierdzili, że stan zatrudnienia przy [...] to 16 osób (pracownicy i kierownik). Biegli ustalili, że przy [...] zastano w toku oględzin 12 osób – pracowników tych pominęli przy ustalaniu zdolności zatrudnienia na jedną zmianę. Z kolei w opinii uzupełniającej z dnia [...] grudnia 1948 r. inż. J. B. wskazał, że określając zdolność zatrudnienia na jedną zmianę należy brać pod uwagę pierwszą zmianę, która prowadzi cały szereg prac przygotowawczych dla następnych zmian lub wykańcza produkcję drugiej lub trzeciej zmiany. Wobec tego biegły uznał, że należy zwiększyć pierwszozmianową obsadę pracowników produkcyjnych do 73 osób i pracowników umysłowych do 7. Biegły ten podwyższył obsadę warsztatowców i pracowników umysłowych. Do zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie doliczył 12 [...] (uznając tę czynność za element procesu technologicznego produkcji [...]). Biegły dodał też do zdolności zatrudnienia 16 pracowników [...]. Z kolei w opinii uzupełniającej inż. M. G. wskazał, że czyszczenie drzewa winno odbywać się w lesie poprzez zatrudnienie [...] i nie jest to element procesu technologicznego [...] ([...]). Zdaniem tego biegłego, niezasadne jest dodawanie do zdolności zatrudnienia uczniów. Biegły uważa, że zdolność zatrudnienia należało ustalić na jedną zmianę, a nie na 1-szą zmianę, w związku z tym pracowników przy [...] winno być 4, a nie 12. Biegły zakwestionował przyjęcie przez inż. J. B. w oświadczeniu uzupełniającym 14 pracowników warsztatu i pomocniczych, uważając, że na jedną zmianę liczba ta to 5 pracowników i 2 uczniów. Jego zdaniem, zdolność zatrudnienia na jedna zmianę pracowników [...] wynosiła 11 osób, a nie 16. Biegły ten uważa, że do zdolności zatrudnienia przedsiębiorstwa w K. nie powinno się zaliczać pracowników [...] (odrębne przedsiębiorstwo) i [...] ([...] zatrudnieni przy produkcji [...]).

Z kolei z opinii dr hab. inż. S. J. z maja 2013 r. wynika, że dobowe zatrudnienie przy produkcji [...] wynosiło 48 pracowników, przy czy biegły w ramach procesu technologicznego produkcji [...]nie wliczając do obsady pracowniczej [...]. Dobowe zatrudnienie przy produkcji [...] biegły ustalił na 42 pracowników, wliczając w to 12 [...]. Przy produkcji [...] dobowe zatrudnienie wyniosło 12 pracowników. Zatrudnienie dodatkowe biegły ustalił na 15 pracowników. Łącznie zdolność zatrudnienia na dobę wyniosła 117 robotników. Maksymalna liczba pracowników pracujących na jedną zmianę wyniosła 39 osób. Biegły pominął pracowników umysłowych.

W swej opinii A. L. z grudnia 2013 r. wskazał, że zdolność zatrudnienia przedsiębiorstwa w K. w dniu [...] lutego 1946 r. należy rozpatrywać w odniesieniu każdej z 3 zmian dobowych. Jeżeli chodzi o pierwszą zmianę obsada pracownicza wynosiła ogółem 52 pracowników. Przy produkcji [...] zdolność zatrudnienia wyniosła 41 pracowników, w tym 4 pracowników umysłowych oraz 11 pracowników [...]. Jeżeli chodzi o 2 i 3 zmianę zdolność zatrudnienia biegły ustalił na 25 pracowników, wskazując, że na 2 i 3 zmianie nie byli zatrudniani pracownicy [...] do magazynu oraz pracownicy [...]. Biegły ten ustalił zdolność zatrudnienia przedsiębiorstwa w K. kierując się możliwościami produkcyjnymi Fabryki istniejącymi na pierwszej zmianie. W opinii biegły pominął [...] jako pracowników zatrudnionych przy produkcji.

Mając na uwadze powyższe opinie biegłych znajdujące się w aktach sprawy nie można przyjąć, że orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1949 r. zostało wydane w warunkach rażącego naruszenia prawa z art. 156 § 1 Kpa. Organ orzekający o nacjonalizacji miał bowiem podstawy do przyjęcia, że zdolność zatrudnienia w dniu [...] lutego 1946 r. w przedsiębiorstwie w K. przekraczała 50 pracowników na jedna zmianę. Gdyby bowiem przyjąć wariant wynikający z pierwotnej opinii biegłych inż. J. B. i inż. M. G., że zdolność zatrudnienia pracowników przy produkcji na jedną zmianę (wielkość średnia) wynosi 38 i 5 uczniów (43 osoby), a następnie podwyższyć, w granicach dopuszczalnej interpretacji przepisu art. 3 ust. 1 lit. B ustawy, zdolność zatrudnienia wynikającą z tej opinii o 4 (z 12) pracowników zatrudnionych przy [...] oraz o 4 (z 11-16) pracowników [...], to łączna zdolność zatrudnienia w Fabryce wyniosłaby 51 osób. Nie można pominąć tego, że liczba ta jest zbliżona do ustaleń poczynionych w najwcześniejszej opinii przez inż. J. S. z dnia [...] stycznia 1947 r., który przyjął stan zatrudnienia w dniu [...] października 1945 r. na ogółem 172 pracowników, co średnio na jedną zmianę daje przy zaokrągleniu w dół 57 osób, natomiast w dniu 20 stycznia 1947 r. na ogółem 137 pracowników, co średnio na jedną zmianę daje przy zaokrągleniu w górę 46 osób. Mając na uwadze ustalenia inż. J. S. wskazujące, że w okresie od 29 października 1945 r. do 20 stycznia 1947 r. redukowano stan zatrudnienia w Fabryce, to znamienne jest to, że liczba pracowników zatrudnionych w tym okresie wynosiłaby średnio 51 osób (57+46/2=51). Przy czym, jeżeli chodzi o zdolność zatrudnienia na dzień [...] lutego 1946 r. bardziej prawdopodobna jest liczba przekraczająca 50 pracowników na jedna zmianę, zważywszy na to, że jeszcze w listopadzie 1946 r. liczba pracowników wynosiła 165 (pismo [...] Zarządu Przemysłu [...] z dnia [...] maja 1947 r.). Tego rodzaju ustalenia wskazują, na to, że trafne są spostrzeżenia Ministra Gospodarki, który uznał, że spośród znajdujących się w aktach sprawy opinii najbardziej przekonywująca jest opinia A. L. z grudnia 2013 r., który - przy odmienności przyjętych założeń – doszedł do zbliżonych wniosków, stwierdzając, że zdolność zatrudnienia w Fabryce w K. na 1-szą zmianę wynosiła 52 osoby.

W tym kontekście mało wiarygodne są ustalenia eksperta dr hab. inż. S. J., który przyjął zdolność zatrudnienia na jedną zmianę na 39 osób, a więc podobnie jak w pierwotnej opinii inż. M. G. i inż. J. B., którzy przyjęli liczbę 38 pracowników, która to liczba pomija uczniów, pracowników kontraktowych – [...] i pracowników [...], a więc opiera się na wąskim rozumieniu pojęcia "pracownika". Sąd zwraca uwagę, że wnioskowana przez dr hab. inż. S. J. liczba pracowników jest bliska tej jaka wynika z pierwotnej opinii inż. M. G. i J. B., która zakłada ścisłe rozumienie zwrotu "przy produkcji", ponieważ: 1) w ramach procesu produkcji [...], pomija tzw. [...] jako czynność technologiczną w zakresie przygotowania [...] ([...]) do dalszej produkcji; 2) w ramach rzeczywistej działalności przedsiębiorstwa w K. pomija dodatkową produkcję [...].

Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie już na etapie sprawy nacjonalizacyjnej wystąpiły istotne problemy interpretacyjne w zakresie rozumienia przepisu art. 3 ust. 1 lit. B ustawy na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy. Znajduje to wyraz w rozbieżnych opiniach biegłych inż. M. G. i J. B.. Następnie uwidacznia się to w wydanych w sprawie nacjonalizacyjnej aktach, tj. w postanowieniu [...] Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw z dnia [..] czerwca 1947 r. i w postanowieniu tej Komisji z dnia [....] grudnia 1948 r. do którego zdanie odrębne zgłosił M. H.. W pierwszym postanowieniu (wydanym przed uzyskaniem powyższych opinii) przyjęto 48 pracowników zatrudnionych (średnio) na jedną zmianę, z pominięciem [...], natomiast w drugim postanowieniu (wydanym po uzyskaniu powyższych opinii) przyjęto 62 pracowników zatrudnionych na 1-szą zmianę, podwyższając liczbę pracowników warsztatowych, dodając [...] i pracowników [...]. Sąd zwraca uwagę, że liczba 62 pracowników jest zbliżona do tej jaka została ustalona w protokole spisanym w dniu 20 maja 1947 r., gdzie ustalono, że liczba pracowników mających bezpośredni wpływ na ciągłość produkcji wyłącznie na 1-szej zmianie wynosiła 59 osób.

Zdaniem Sądu, wydane w takich warunkach orzeczenie nr [..] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1949 r. nie mogło być uznane jako wydane w warunkach rażącego (a więc oczywistego) naruszenia prawa z art. 156 § 1 Kpa.

Odnosząc się zaś do oceny legalności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: Fabryka [...] "[...]" w K. Sąd podziela stanowisko Ministra Gospodarki, że także to orzeczenie nie zostało wydane w warunkach rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Jeżeli chodzi o to zagadnienie trzeba zacząć od tego, że przedmiot zaskarżenia wynikający z wniosku o stwierdzenie nieważności, następnie sprecyzowany w pismach z dnia [...] lutego 2012 r., [...] czerwca 2012 r. i [...] marca 2014 r. dotyczył orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy, w części odnoszącej się do przejęcia jako składnika znacjonalizowanego przedsiębiorstwa w K. nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] i [...]. Sąd podziela stanowisko Ministra Gospodarki, że wskazane wyżej nieruchomości stanowiły majątek nieruchomy, wchodzący w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa w K. jako zorganizowanej całości, o którym mowa w przepisie art. 6 w zw. z art. 40 § 1 pkt 3 Kh.

Nie budzi wątpliwości stron i Sądu to, że możliwe było przejęcie przez Państwo przedmiotowych nieruchomości w zakresie, w jakim znajdowały się na nich m.in.: budynki, hale, magazyny, barak, zbiorniki wody, garaż, warsztat, stolarnia, cieplarnia, bocznica kolejowa, służące do prowadzenia produkcji [...], o których mowa w załączniku Nr [...] do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] czerwca 1949 r., uzupełnionego protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] września 1949 r. o urządzenia kanalizacyjne (teren fabryczny). Spór dotyczy natomiast tego, czy przejęciu podlegał dom mieszkalny wraz z ogrodem jako składnik służący do prowadzenia przedsiębiorstwa w K. Sąd zwraca uwagę, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż Bilans zamknięcia za rok 1946 wymienia w ramach majątku stałego budynek mieszkalny. Z odpisu wierzytelnego pełnomocnictwa z dnia [...] marca 1947 r. udzielonego Ks. Bp. S.A. wynika, że w ramach przejęcia Fabryki w K. ma on upoważnienie do zajęcia służbowych mieszkań dla pracowników. W protokole z oględzin Fabryki w K. z dnia [...] listopada 1948 r. biegli M. G. i J. B. wskazali, że teren fabryki obejmuje właściwy teren fabryki oraz teren willi z oranżerią i ogrodem, a działka zajęta pod posesję mieszkalną zawiera [...] m2. Biegli zauważyli, że na gruncie znajduje się budynek administracyjny, który na parterze zawiera pomieszczenia socjalne – świetlicę, szatnie, natryski, pokój sanitarny, a na piętrze są biura administracyjne i czteroizbowe mieszkanie służbowe. Na poddaszu są dwa mansardowe pokoje mieszkalne. W protokole stwierdzono, że ze względu na rozbudowę urządzeń socjalnych zmieniono przeznaczenie budynku administracyjnego, który pierwotnie służył tylko do celów biurowych i mieszkalnych, posiadając tylko jako jedną izbę świetlicę. Po dniu [...] lutego 1946 r. wykonano łaźnię, szatnie, nową świetlicę i czytelnię oraz pokój sanitarny. Z treści protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] czerwca 1949 r. wynika, że dopiero w 1948 r. dostosowano budynek administracyjny do potrzeb socjalnych Fabryki dobudowując takie pomieszczenia jak świetlica, czytelnia, szatnia i pokój sanitarny. Z załączników Nr [...] i [...] do protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] czerwca 1949 r. wynika, że dom mieszkalny zawierał na II piętrze 3 pokoje gościnne i jeden pokój służbowy. Z map znajdujących się w t. II akt administracyjnych wynika, że dom mieszkalny był oparkaniony i że oparkaniony był też teren fabryczny. Powyższe dowody wskazują zatem, że w dacie [...] lutego 1946 r. funkcję socjalną w zakładzie pracy jakim było przedsiębiorstwo w K. spełniał budynek mieszkalny i budynek administracyjny, w których były pokoje gościnne i mieszkania służbowe. Mając na uwadze to, że jedynym udziałowcem Fabryki [...] "[...]" Sp. z o. o. z siedzibą w P. (właściciela Fabryki w K.) była osoba prawna – [...] Sp. z o.o. z siedzibą w P. nie można przyjąć, że dom mieszkalny, znajdujący się na nieruchomości w K. służył celom prywatnym np. osoby fizycznej - wspólnika Spółki i jego rodziny. Z odpisu wierzytelnego pełnomocnictwa z dnia [...] marca 1947 r. udzielonego [...] S.A. wynika, że Fabryka potrzebowała mieszkań służbowych dla pracowników. Ze zgromadzonych dowodów wynika, że dopiero w 1948 r. dominującą funkcję socjalną na terenie Fabryki przejął budynek administracyjny, w którym wybudowano nowe pomieszczenia socjalne dla pracowników. Trafne są zatem spostrzeżenia Ministra Gospodarki, że przedmiotowa nieruchomość była wykorzystywana dla potrzeb działalności produkcyjnej i działalności pozaprodukcyjnej przedsiębiorstwa w K. Grunt ten nie stanowił własności osoby trzeciej, lecz Fabryki [...] "[...]" Sp. z o. o. w P., która prowadziła przedsiębiorstwo w K. Grunt ten i budynek mieszkalny były wykazywany w 1946 r. jako składniki bilansowe przedsiębiorstwa w K. Okoliczności tej nie zmienia oddzielenie terenu mieszkalnego od terenu fabrycznego ogrodzeniem. Istotne jest też to, że przedstawiciel właściciela nie zgłaszał zarzutu wyłączenia domu mieszkalnego z ogrodem ze składników majątkowych ulegających przejęciu rzez Państwo, lecz żądał wyłączenia wkładu oszczędnościowego w Społecznym Funduszu Oszczędnościowym (protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] czerwca 1949 r. – str. 6, podpisany także przez adw. Dr J. K. pełnomocnika Spółki "[...]"). Wobec tego mienie nieruchome Fabryki w K. zasadnie umieszczono w protokole zdawczo-odbiorczym, zatwierdzonym orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1950 r.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zwraca uwagę, że dla niniejszej sprawy nie była przydatna opinia dr inż. W. C. oraz dr J. G. na okoliczność wykazania należenia przedsiębiorstwa w K. do grupy zakładów mało zmechanizowanych i o charakterze sezonowym. Trzeba mieć na uwadze, że rozporządzenie z dnia [...] grudnia 1946 r. podwyższające dolną granicę zdolności zatrudnienia do 100 pracowników na jedną zmianę dotyczyło konkretnych rodzajów przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwo w K. – jak wskazano wyżej – nie mieściło się w katalogu wytwórni [...], ponieważ produkt gotowy tej Fabryki obejmował [...] ([...]), [...] ([...]) i [...]. Jeżeli chodzi o doliczenie [...] do liczby pracowników mogących być zatrudnionymi na jedną zmianę Sąd zwraca uwagę, że przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy wskazuje na pracowników zatrudnionych przy produkcji. Proces produkcyjny w przedsiębiorstwach produkcyjnych z założenia oznacza zespół czynności w ramach których następuje przekształcenie surowca w wyrób gotowy - produkt przeznaczony na sprzedaż. W ramach interpretacji tego przepisu i mając na uwadze stan faktyczny niniejszej sprawy możnaby przyjąć, że [...] jest elementem procesu produkcji [...]. Wszystko zależy od tego, jak szeroko rozumie się pojęcie procesu produkcji. Nie można wykluczyć takiego założenia, że skoro [...] było przywożone do Fabryki, to aby trafić na linię produkcyjną winno być wcześniej przygotowane do [...]. Sąd zwraca uwagę, że inż. J. S. w swojej opinii za pracowników przedsiębiorstwa w K. uznał [...]. W swoich opiniach dr inż. W. C. i dr J. G. oraz dr hab. inż. S. J. ujęli w ramach procesu technologicznego produkcji [...] czynność [...] (schemat). Kwestia ta jest zatem różnie rozumiana i wobec tego ujęcie w ramach nacjonalizacji przedsiębiorstwa w K. [...] nie mogło być kwalifikowane jako działanie z rażącym naruszeniem prawa. Dodatkowo z przepisu art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nie wynika, co należy rozumieć przez pracowników przedsiębiorstwa. Sąd zwraca uwagę, że przepisy obowiązujące [...] lutego 1946 r. różnie kwalifikowały zatrudnionych wyróżniając robotników, pracowników umysłowych, a dodatkowo młodocianych i uczniów [(rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych (Dz. U. Nr 35, poz. 323 ze zm.), rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę robotników (Dz. U. Nr 35, poz. 324 ze zm.), ustawa z dnia 2 lipca 1924 r. w przedmiocie pracy młodocianych i kobiet (Dz. U. Nr 65, poz. 636 ze zm.)]. Dlatego też należało przyjąć, że przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy operuje szerokim pojęciem pracownika, niezależnie od możliwej formy zatrudnienia przy wykonywaniu pracy. Istotne zatem było to, czy do prowadzenia produkcji [...] niezbędna była praca [...]. Jeżeli przyjąć, że tak, to w ramach ustalania zdolności zatrudnieniowych przy produkcji należałoby brać pod uwagę także tego typu pracowników. Forma zatrudnienia nie ma tu znaczenia decydującego.

Co do przyjęcia jako kryterium nacjonalizacyjnego możliwości zatrudnienia na pierwszej zmianie Sąd zwraca uwagę na cel ustawy. Ustawa nacjonalizacyjna była elementem przebudowy ustroju społeczno-gospodarczego, a zatem założeniem ustawodawcy nie było przejmowanie drobnych przedsiębiorstw, mających marginalne znaczenie dla gospodarki socjalistycznej. Zamierzeniem ustawodawcy było przejęcie przedsiębiorstw prowadzonych w większym rozmiarze. Wobec tego przejęcie dokonywane w trybie art. 3 ust. 1 lit. B ustawy odnosiło się do przedsiębiorstw mogących osiągnąć określoną moc zatrudnieniową. Przy czym jeżeli chodzi o konkretne przedsiębiorstwo istotne było ustalenie jego pełnej zdolności zatrudnieniowej, mając na uwadze charakter danego przedsiębiorstwa. Jeżeli zatem w przedsiębiorstwie w K. podstawowy tok produkcji odbywał się na pierwszej zmianie można przyjąć że tego rodzaju pełne zdolności zatrudnieniowe były miarodajne z punktu widzenia jego nacjonalizacji. Trudno zatem założyć, że ustawodawcy chodziło o ustalenie średniej, czy minimalnej zdolności zatrudnieniowej w przedsiębiorstwie. Chodziło raczej o ustalenie pełnej mocy zatrudnieniowej przedsiębiorstwa na bazie posiadanych środków produkcji. Tylko takie założenie ma sens, jeżeli weźmie się pod uwagę działanie przedsiębiorstwa wedle ówczesnej zasady rozrachunku gospodarczego, polegającej na pokrywaniu kosztów funkcjonowania przedsiębiorstwa z wypracowanych zysków (por. uchwała Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1949 r. o wprowadzeniu planowego systemu oszczędzania w gospodarce narodowej i zadaniach oszczędnościowych na 1949 r. - M. P. Nr A-11, poz. 127). Z przepisu art. 3 ust. 1 lit. B ustawy wynika, że przejmowane przedsiębiorstwa przemysłowe muszą być zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej, niż 50 pracowników. Przepis ten nie odwołuje się do uśrednionego (matematycznego) zatrudnienia na jedną zmianę. Ustawodawca zainteresowany był ustaleniem rzeczywistych zdolności zatrudnieniowych przedsiębiorstw na jednej zmianie. W zależności od typu przedsiębiorstwa w grę wchodziła zdolność zatrudnienia na 1-szą zmianę lub na innych zmianach, w zależności od tego jaka zmiana była reprezentatywna dla typowej produkcji danego przedsiębiorstwa. Zagadnienie to wiąże się z przyjęciem określonej wykładni przepisu art. 3 ust. 1 lit. B ustawy. Sąd zwraca uwagę, że inż. J. B. w opinii uzupełniającej i A. L. w swojej opinii uznali, że dla ustalenia rzeczywistej zdolności zatrudnieniowej przedsiębiorstwa w K. należy przyjąć zatrudnienie na 1-szej zmianie. Także z pierwotnej opinii inż. M. G. i inż. J. B. (str. 5) wynika, że w czasie jednej, dziennej zmiany zatrudniana jest większa liczba personelu, obliczona dla opakowania i zbrelowania produkcji wykonanej w ciągu wszystkich trzech zmian. Z kolei inż. J. B. w swojej uzupełniającej opinii wskazał, że pierwsza dzienna zmiana ma za zadanie przeprowadzić cały szereg prac przygotowawczych dla następnych zmian lub wykończyć produkcję drugiej lub trzeciej zmiany. Zdaniem Sądu, stanowisku takiemu nie sposób odmówić racjonalności. Wobec tego ujęcie w ramach nacjonalizacji przedsiębiorstwa w K. pracowników zatrudnionych na 1-szej zmianie także nie mogłoby być kwalifikowane jako działanie z rażącym naruszeniem prawa.

Odnosząc się natomiast do zarzutu zaliczenia produkcji [...] do produkcji w Fabryce w K. Sąd zwraca uwagę, że dla oceny rzeczywistych zdolności zatrudnieniowych przedsiębiorstwa nie miał znaczenia status własnościowy środków produkcji. Z przepisów art. 6 ustawy i § 75 rozporządzenia wykonawczego wynika bowiem, że przejęcie przedsiębiorstwa obejmowało wszystkie składniki niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania, niezależnie od tego czyją stanowiły własność (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 1998 r. ,sygn. akt IV SA 628/98). Skoro więc Fabryka w K. faktycznie produkowała w dniu [...] lutego 1946 r. [...], to należało ocenić zdolność zatrudnieniową tego przedsiębiorstwa także w tym profilu produkcyjnym.

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.