Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 1250/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Cysek Sędzia NSA Teresa Kobylecka Asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.) Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2005 r. sprawy ze skargi E. L na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejściu własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2003 r., znak [...], Minister Finansów utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2003 r., znak [...], wydaną w postępowaniu nieważnościowym, a odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2002 r., znak [...], stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. przy ulicy J. [...], objętej wykazem hipotecznym [...] c.d. KW [...] K., w której jako właściciel ujawniona jest E. L..

Zaskarżona decyzja z dnia [...] lutego 2003 r. zapadła po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2003 r., złożonego przez E. L..

We wniosku podniesiono, iż w stosunku do nieruchomości położonej w K. przy ulicy J. [...] bezpodstawnie zastosowano przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz.65). Akt ten można byłoby zastosować w sprawie, o ile właścicielka nieruchomości uzyskałaby, w trybie regulowanym przez Układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 16 lipca 1960 r., odszkodowanie za utratę własności tego mienia. Odszkodowanie, które wnioskodawczyni faktycznie uzyskała było jednakże rekompensatą jedynie za ograniczenie prawa używania i użytkowania nieruchomości, wynikające z objęcia nieruchomości położonej w K. przy ulicy J. [...] przepisami o najmie lokali. Tak wąski zakres odszkodowania wyklucza dopuszczalność stwierdzenia przez Ministra Finansów przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Ponadto w ocenie wnioskodawczyni uzasadnienia decyzji wydanych przez Ministra Finansów nie wyjaśniają w wyczerpujący sposób faktycznych i prawnych podstaw rozstrzygnięć (zarzut naruszenia art. 107§3 k.p.a.), przy czym organ nie wytłumaczył dlaczego odstąpił od swojej wcześniejszej, korzystnej dla wnioskodawczyni wykładni przepisów, przedstawionej w prowadzonej z nią korespondencji (pismo z dnia [...] września 1999 r., znak [...]).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] lutego 2003 r. Minister Finansów podtrzymał stanowisko zaprezentowane w decyzji z dnia [...] stycznia 2003 r., iż jego decyzja z dnia [...] lutego 2002 r., będąca przedmiotem postępowania nieważnościowego nie jest dotknięta jakąkolwiek z kwalifikowanych wad prawnych wymienionych w art. 156§1 k.p.a. W szczególności decyzji z dnia [...] lutego 2002 r. nie można zarzucić naruszenia ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Organ podniósł, iż zgodnie z art.I ust.A polsko-amerykańskiego układu odszkodowawczego z dnia 16 lipca 1960 r. środki finansowe przekazane przez stronę polską miały być przeznaczone na "całkowite uregulowanie i zaspokojenie wszystkich roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych [...] z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia [...]". Wymieniając w art.II układu formy "nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia" wymieniono (w pkt 2) także utratę używania lub użytkowania mienia. Z układu wynika zatem, iż zrekompensowanie właścicielowi nieruchomości utraty wskazanych wyżej uprawnień (w drodze stosownego odszkodowania) pociąga za sobą zaspokojenie wszelkich jego roszczeń dotyczących mienia pozostawionego w Polsce. Okoliczność ta stanowi podstawę do stwierdzenia przejścia nieruchomości na Skarb Państwa i dokonania stosownych wpisów w księgach wieczystych zgodnie z ustawą z dnia 9 kwietnia 1968 r. Decyzja Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2003 r. była zatem prawidłowa.

W skardze na decyzję z dnia [...] lutego 2003 r. E. L. podtrzymała zarzuty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem postępowania nieważnościowego zakończonego decyzją Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2003 r. było zbadanie, czy orzeczenie tego organu z dnia [...] lutego 2002 r., nie jest obciążone którąkolwiek z kwalifikowanych wad prawnych wymienionych w art. 156§1 k.p.a. Trafnie uznał Minister Finansów, iż zarzutu takiego decyzji z dnia [...] lutego 2002 r. postawić nie można. W szczególności nie można przyjąć aby decyzję tę wydano z rażącym naruszeniem prawa polegającym na podnoszonym przez skarżącą bezpodstawnym zastosowaniu ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz.65).

Przedmiotem regulacji wskazanej wyżej ustawy jest (art.1) dokonywanie na rzecz Skarbu Państwa wpisów w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych (art.2 ustawy).

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1999 r., sygn.akt OSA 2/98, publ. ONSA 1999/4/110, zapadłym w składzie siedmiu sędziów, podniesiono, iż literalne brzmienie cytowanej ustawy wskazywałoby na uzależnienie możliwości wydania przez Ministra Finansów decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości lub prawa na rzecz Skarbu Państwa od wykazania, iż "nieruchomość przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy". Sformułowania tego nie należy jednakże rozumieć dosłownie (to znaczy z zastosowaniem wykładni językowej). Gdyby bowiem przejście praw do nieruchomości nastąpiło na podstawie umowy międzynarodowej (ratyfikowanej i publikowanej), to zbędne byłoby wydawanie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. i decyzji administracyjnej. Sama umowa międzynarodowa byłaby wystarczającą podstawą do dokonania wpisu w księdze wieczystej. Ustawa została uchwalona właśnie dlatego, iż umowy międzynarodowe o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, ze względu na ich rangę, nie stanowiły wystarczającej podstawy prawnej do udokumentowania w księgach wieczystych przejścia na rzecz Skarbu Państw konkretnych praw obywateli państw obcych.

Celem ustawy było zatem nie tyle unormowanie kwestii dokonywania wpisów w księgach wieczystych, o czym mógłby świadczyć tytuł ustawy, ile uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, za przejęcie których - na mocy umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych - osobom uprawnionym wypłacono odszkodowania.

W dotychczasowym orzecznictwie podkreśla się, iż umową międzynarodową w rozumieniu art.1, 2 i 5 ust.2 powołanej ustawy jest układ między Rządem Stanów Zjednoczonych a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, sporządzony w Waszyngtonie dnia 16 lipca 1960 r. (niepublikowany).

Zgodnie z art.I układu jego przedmiotem było całkowite uregulowanie i zaspokojenie wszystkich roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, zarówno osób fizycznych, jak prawnych, do Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia układu w życie. Zgodnie z art.II układu roszczeniami, o których mowa w art.I są roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu: a) nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia; b) przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia, c) długów przedsiębiorstw, które zostały zracjonalizowane lub przejęte przez Polskę i długów, które obciążały mienie znacjonalizowane, przejęte na własność lub inaczej przejęte przez Polskę.

W kontekście badania podstaw do zastosowania w danej sprawie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych, powołując się na układ z 1960 r., wystąpił o odszkodowanie do rządu Stanów Zjednoczonych i czy takie odszkodowanie otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Taka sytuacja stwarza stan "przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych" w rozumieniu art.2 ustawy, co uprawnia do wdrożenia procedury przewidzianej w ustawie. Polsko - amerykański układ odszkodowawczy był zatem podstawą do przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art.2 ustawy, jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie.

W konsekwencji powyższego należy uznać, iż w niniejszej sprawie zaszły przesłanki do stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w K. przy ulicy J. [...]. Materiał dowodowy sprawy wykazuje bowiem niezbicie, iż na podstawie polsko - amerykańskiego układu odszkodowawczego z 1960 r. skarżąca otrzymała odszkodowanie za utratę tego prawa.

Nietrafnie podnosi się w skardze, iż przyznane na podstawie układu odszkodowanie rekompensowało nie utratę prawa własności nieruchomości a wyłącznie utratę prawa jej używania i użytkowania, wnikającą z objęcia nieruchomości przepisami prawa lokalowego. Taka interpretacja faktów stoi w oczywistej sprzeczności z treścią Propozycji Decyzji z dnia [...] października 1964 r. - prawomocnego aktu będącego podstawa wypłaty odszkodowania, wydanego przez amerykańską komisji odszkodowawczą. Istotnie przyznaje się tam, iż nieruchomość skarżącej podlegała przepisom prawa lokalowego i dekretom dotyczącym kontroli przedmiotów najmu oraz że wnioskodawczyni utraciła władztwo nad swoim mieniem w rozumieniu artykułu 2 (b) układu z 1960 r. Dalej jednakże jednoznacznie stwierdza się, iż przedmiotem oszacowania (przy uwzględnieniu szczegółowego opisu włącznie z materiałem fotograficznym, zgromadzonym w toku niezależnego postępowania wyjaśniającego) jest wartość nieruchomości - trzypiętrowego budynku ceglanego, wyposażonego w instalacje elektryczne i hydrauliczne, zbudowanego w 1934 r. w dobrej lokalizacji. W konkluzji decyzji stwierdza się, iż "Na podstawie całokształtu ujawnionego materiału dowodowego, włącznie z dowodami na okoliczność wartości podobnych nieruchomości w Polsce, Komisja uznaje, że w czasie utraty mienie to miało wartość $33.000 i dochodzi do wniosku, że wnioskodawczyni zgodnie z Umową z Polską w sprawie Zaspakajania roszczeń z 1960 r. jest uprawniona do odszkodowania w takiej kwocie". W świetle powyższego ewidentnym jest, iż skarżącej przyznano nie ekwiwalent za ograniczenie jej prawa do użytkowania nieruchomości, wynikające z objęcia nieruchomości przepisami prawa lokalowego (miałby on postać różnicy pomiędzy kwotą czynszu wolnego a czynszu regulowanego przepisami prawa lokalowego) a odszkodowanie za utratę własności nieruchomości. Podobny stan faktyczny w identyczny sposób ocenił Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SK 31 /99, publ. OTK 2000/7/262.

W tej sytuacji należy uznać, iż roszczenia skarżącej, dotyczące nieruchomości położonej w K. przy ulicy J. [...] zostały zaspokojone w trybie przewidzianym w polsko-amerykańskim układzie odszkodowawczym z dnia 16 lipca 1960 r. Powyższe z kolei stanowiło podstawę do stwierdzenia przejścia nieruchomości na Skarb Państwa na podstawie ustawy o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, co nastąpiło w decyzji Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2002 r. W konsekwencji decyzję tę należy uznać za zgodną z przepisami prawa materialnego.

W konkluzji należy stwierdzić, iż wbrew twierdzeniom skargi decyzja Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2002 r. nie jest obciążona żadną z wad prawnych wymienionych w art. 156§ 1 k.p.a. Zasadnie zatem wskazany wyżej organ, orzekający w postępowaniu nieważnościowym, odmówił stwierdzenia jej nieważności.

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).