Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1057/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 36(5) ust. 2 w związku z art. 36(4) ust. 10 i art. 36(6) ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2115
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [A.B.] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 2672/19 w sprawie ze skargi [A.B.] na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 26-29 marca 2019 r. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od [A.B.] na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 26-29 marca 2019 r. 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 2672/19 oddalił skargę [A.B.] na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 26-29 marca 2019 r. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. stwierdziła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Komisja Egzaminacyjna wskazała, że zdająca z prawa karnego otrzymała ocenę dostateczną, z prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z prawa administracyjnego ocenę dostateczną i z zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą.

W wyniku odwołania skarżącej Komisja Egzaminacyjna II stopnia zaskarżoną uchwałą z dnia [...] września 2019 r. na podstawie art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2115 ze zm.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) utrzymała w mocy powyższą uchwałę. W uzasadnieniu Komisja stwierdziła, że egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającą rozwiązanie z zakresu prawa cywilnego na ocenę niedostateczną. Komisja przytoczyła opinie egzaminatorów i opisała zadanie egzaminacyjne, które polegało na sporządzeniu apelacji od wyroku Sądu Okręgowego. Komisja w dalszej kolejności wskazała, że sporządzona przez zdającą apelacja spełnia większość wymogów formalnych przewidzianych tak dla pisma procesowego (art. 126 § 1 k.p.c.), jak i dla apelacji (art. 368 § 1 i 2 k.p.c.), jednakże nie zawiera wszystkich zarzutów możliwych do postawienia w apelacji, tj. dotyczących naruszenia przez Sąd I instancji przepisów procesowych, to jest art. 98 i art. 105 § 1 k.p.c. oraz prawa materialnego, tj. art. 899 § 1 k.c. Postawiony zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. nie został natomiast uzasadniony w sposób umożliwiający sądowi odwoławczemu pełną kontrolę prawidłowości skarżonego orzeczenia Sądu I instancji. Jak wskazała Komisja, brak należycie postawionych i uzasadnionych zarzutów prawa procesowego, w szczególności, co do nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego uniemożliwi Sądowi II instancji dokonanie zmian w tym zakresie, bowiem naruszenie przepisów prawa procesowego (w szczególności art. 233 k.p.c.) może być uwzględnione przez sąd odwoławczy jedynie na zarzut strony. Ponadto w apelacji nie zawarto wniosku z art. 380 k.p.c. oraz wniosków o zasądzenie kosztów procesu i kosztów zastępstwa prawnego za I i II instancję. Braki te mogą skutkować niekorzystnym rozstrzygnięciem dla reprezentowanej strony. Komisja podkreśliła, że samo sporządzenie apelacji poprawnej pod wzglądem formalnym nie jest wystarczające do sprawdzenia wiedzy i umiejętności osoby egzaminowanej. Komisja podsumowała, że popełnione przez zdającą błędy uznać należy za istotne. Ich wagi i znaczenia nie równoważą te elementy zadania, które zostały przez zdającą wykonane prawidłowo. W konkluzji Komisja stwierdziła, że błędy popełnione przez zdającą świadczą o braku należytego przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdająca zaproponowała sposób rozstrzygnięcia zadania, który nie uwzględniał interesu osoby, którą reprezentowała i to w konkretnej indywidualnej sprawie oraz wykazała brak umiejętności zastosowania właściwych przepisów prawa i ich interpretacji. Te uchybienia przesądziły o negatywnej ocenie pracy.

W skardze na powyższą uchwałę skarżąca zarzuciła naruszenie reguł postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, polegających na przekroczeniu przez Komisję II stopnia granic uznania i dopuszczeniu się istotnych uchybień w procesie oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację podniesioną w zaskarżonej uchwale.

Sąd I instancji oddalił skargę na powyższą uchwałę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.). Sąd przedstawił na wstępie podstawę prawną wydanych w sprawie uchwał i stwierdził, że Komisja II stopnia, oceniając ponownie pracę skarżącej, wykazała zasadność utrzymania w mocy uchwały I instancji. Zaskarżona uchwała zawiera merytoryczną ocenę pracy egzaminacyjnej skarżącej, przy wskazaniu prawidłowych elementów tej pracy, jak również błędów w niej zawartych, których waga zaważyła o niedostatecznej ocenie z zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego i negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego.

Sąd I instancji podkreślił, że sprawa z zadania egzaminacyjnego dotyczyła odwołania darowizny udziałów we własności nieruchomości stanowiącej działkę gruntu zabudowaną jednym domem mieszkalnym jednorodzinnym, na rzecz dwojga dzieci, w związku z zarzucaną obdarowanym przez darczyńcę, rażącą niewdzięcznością. Skarżąca miała jako pełnomocnik reprezentować obdarowaną i miała sporządzić apelację od wyroku Sądu Okręgowego, który rozpoznał w tej sprawie pozew darczyńcy. Komisja wymieniła szereg braków apelacji sporządzonej przez skarżącą, wskazanych również przez egzaminatorów, które Komisja uznała za istotne. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdził, że kwestia przebaczenia dotyczy tylko jednego aspektu stanu faktycznego z zadania egzaminacyjnego, czyli przebaczenia przez powoda powódce jej zachowania mającego miejsce 8 marca 2018 r. i w tym zakresie znacznie skuteczniejsze byłoby podniesienie w apelacji zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 899 § 1 k.c., niż wykazywanie, że zdarzenie z tego dnia nie miało cechy rażącej niewdzięczności. Dlatego Sąd podzielił stanowisko Komisji, że niepodniesienie przez skarżącą w sporządzonej apelacji zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 899 § 1 k.c., było istotną wadą apelacji, nie stanowiło bowiem działania skarżącej, jako pełnomocnika pozwanej, w interesie reprezentowanej strony.

W ocenie Sądu I instancji, Komisja słusznie też wskazała, że skarżąca wadliwie sformułowała i uzasadniła zarzut apelacji dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 233 § 1 k.p.c., pomijając ważną okoliczność wynikającą z zeznań jednego ze świadków i pozwanego (brata pozwanej) oraz powoda, że inni dwaj świadkowie od śmierci żony powoda nie bywali w jego domu, gdzie mieli obserwować naganne zachowanie pozwanej. Wskazanie na tę okoliczność mogło podważyć wiarygodność zeznań tych świadków, na których Sąd I instancji w dużej części oparł swoje orzeczenie. Komisja słusznie także uznała za duży błąd i nieuwzględnienie interesu pozwanej, brak zarzutów i ich uzasadnienia odnoszących się do naruszenia art. 98 k.p.c. i art. 105 k.p.c. Wprawdzie skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w zakresie kosztów sądowych, jednak nie podniosła zarzutów naruszenia powyższych przepisów, podczas gdy w wyroku niesłusznie obciążono kosztami procesu tylko jednego współuczestnika – pozwaną, zwalniając z nich pozwanego bez wyjaśnienia, z czego wynika taka decyzja sądu. Wadę stanowi również brak wniosku o zasądzenie kosztów procesu. Komisja słusznie wskazała również na inne błędy apelacji skarżącej, jak brak w apelacji wniosku z art. 380 k.p.c., wadliwość zarzutu naruszenia art. 207 § 2 k.p.c., brak prawidłowego określenia sposobu naruszenia art. 217 § 1 i § 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c.

W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że powyższe kwestie zadecydowały o niedostatecznej ocenie pracy skarżącej z prawa cywilnego i uzasadniają stwierdzenie Komisji, że praca skarżącej nie spełnia wszystkich kryteriów wymienionych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, ponieważ skarżąca nie zabezpieczyła interesów strony, którą reprezentowała. W konsekwencji skarżąca nie wykazała przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Z tych względów za niezasadne Sąd uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez Komisję art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Komisja poddała bowiem merytorycznej analizie pracę skarżącej dokonując jej wnikliwej i całościowej oceny, pod kątem spełnienia przez skarżącą kryteriów wymienionych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Komisja w obszerny i przekonywujący sposób wyjaśniła, dlaczego praca skarżącej nie zasługuje na ocenę pozytywną. Wymienione w zaskarżonej uchwale mankamenty pracy skarżącej wskazują, że dokonana przez Komisję ocena nie ma charakteru dowolnego. Uzasadnienie uchwały wyjaśnia powody jej podjęcia w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Dlatego skarga podlegała oddaleniu.

W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i zaskarżonej uchwały w całości i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zrzekła się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła:

- na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że niepodniesienie przez skarżącą w sporządzonej apelacji zarzutu z art. 899 § 1 k.c. było istotną wadą apelacji, podczas gdy rozwiązanie zadania z części drugiej przez skarżącą zachowało wymagania formalne, zawierało właściwie zastosowane przepisy prawa i wykazało umiejętność ich interpretacji, a zaproponowany sposób rozstrzygnięcia zadania był poprawny i uwzględniał interes reprezentowanej strony;

- art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca wadliwie sformułowała i uzasadniła zarzut apelacji dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 233 § 1 k.p.c., podczas gdy skarżąca sformułowała dwa zarzuty oparte na tej podstawie, przy czym jeden z nich wprost wyczerpuje zalecenia sformułowane w opisie istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej w zakresie wskazania, że przesłuchiwani w toku postępowania świadkowie byli bezpośrednio zainteresowani rozstrzygnięciem Sądu I instancji, z uwagi na to, że powód nosił się z zamiarem darowania im w przyszłości przedmiotowej nieruchomości;

- art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że właściwe było uznanie komisji, że duży błąd ze strony skarżącej stanowiło niepodniesienie zarzutów z art. 98 k.p.c. i art. 105 k.p.c., w sytuacji gdy skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w pkt 4, a wniosek apelacji dotyczył oddalenia powództwa w stosunku do pozwanej [...];

- art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu w ocenie pracy faktu, że skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 217 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. odnośnie nieprzeprowadzenia dowodu z treści zaświadczenia lekarskiego;

- na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, podczas gdy Komisja przekroczyła granice uznania i dopuściła się istotnych uchybień w procesie oceny pracy egzaminacyjnej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 26 – 29 marca 2019 r. stwierdził, że zaskarżona uchwała – którą utrzymano w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej ustalającą uzyskanie przez stronę negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego w związku z niedostateczną oceną z zadania z zakresu prawa cywilnego – nie narusza prawa, co skutkowało oddaleniem skargi strony na tą uchwałę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Zarzuty skargi kasacyjnej wyznaczające – zgodnie z zasadą dyspozycyjności – granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie uzasadniają twierdzenia, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie wyroku Sądu I instancji, której konsekwencją powinno być jego uchylenie. Wyrok ten bowiem, odpowiada prawu.

Ocenę zasadności zarzutów kasacyjnych, zmierzających do wykazania niezgodnego z prawem działania Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, które zdaniem strony skarżącej nie zostało dostrzeżone w toku kontroli legalności zaskarżonej uchwały albo wadliwie zaakceptowane, jako prawidłowe, przez co miało dojść do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego, stanowiących wzorce kontroli zgodności z prawem tej uchwały, trzeba poprzedzić koniecznymi w rozpatrywanej sprawie – a to zważywszy na jej przedmiot – uwagami wprowadzającymi. W tym zwłaszcza uwagami zorientowanymi na ogólne oraz szczegółowe cele kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu radcy prawego w relacji do istoty oraz funkcji tego zawodu, którego wykonywanie polega na świadczeniu pomocy prawnej, mającej na celu ochronę interesów prawnych podmiotów, na rzecz których jest wykonywana (art. 2 w związku z art. 4 i art. 6 ustawy o radcach prawnych), a w tym kontekście uwagami odwołującymi się do aksjologicznych założeń ustawy normującej wykonywanie tego zawodu.

W punkcie wyjścia trzeba więc przede wszystkim podkreślić, że celem aplikacji radcowskiej jest przygotowanie aplikanta do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego, w szczególności wykształcenie umiejętności z zakresu zastępstwa procesowego, sporządzania pism, umów i opinii prawnych oraz przyswojenie zasad wykonywania zawodu (art. 32 ust. 1 ustawy o radcach prawnych), zaś proces szkolenia aplikanta wieńczony jest egzaminem radcowskim, który w korespondencji do celów samej aplikacji polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do – co szczególnie należy zaakcentować – samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (art. 36⁴ ust. 1 przywołanej ustawy), a zasady tego egzaminu oraz warunki, od spełnienia których uzależniony jest jego pozytywny wynik również zostały szczegółowo określone przez ustawodawcę.

Uwzględniając wszystkie konsekwencje wynikające z art. 36⁴ ust. 1 ustawy o radcach prawnych w relacji do ust. 6 tego przepisu, a w tym kontekście, że egzamin radcowski jest ostatnim etapem sprawdzenia umiejętności i przydatności kandydata do wykonywania zawodu radcy prawnego, trzeba również podkreślić, iż jakość świadczonej pomocy prawnej – a w tej mierze za usprawiedliwione należałoby uznać oczekiwanie, że powinna być ona jak najwyższa, a to z uwagi na funkcje i role towarzyszące wykonywaniu zawodu radcy prawego – stanowi wartość, która ma kluczowe znaczenie dla każdego, kto korzysta z tej pomocy. Nie ma więc wątpliwości, że od kandydata do zawodu radcy prawnego należy wymagać takich kwalifikacji, aby mógł on sprostać wymaganiom świadczenia pomocy prawnej, o jak najwyższej jakości. Kwalifikacje te winny – co do zasady – gwarantować prawidłowe wykonywanie zawodu radcy prawnego, a więc realizację ustawowego zobowiązania sumiennego i zgodnego z przepisami prawa wypełniania przez niego obowiązków.

W korespondencji do aksjologicznych założeń ustawy o radcach prawnych, o których w pełni zasadnie trzeba wnioskować na podstawie przedstawionych argumentów, za uprawniony należałoby więc uznać wniosek – który znalazł również swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (por. s. 14) – że niewątpliwie znacznie wyższą wartością, która powinna być brana pod uwagę w pierwszej kolejności przez komisję egzaminacyjną, jest wzgląd na to, aby wynik egzaminu radcowskiego odpowiadał poziomowi przygotowania prawniczego do wykonywania wspomnianego zawodu, nie zaś, co ma drugorzędne znaczenie, interesowi osoby przystępującej do tego egzaminu, zainteresowanej uzyskaniem wyniku pozytywnego. Zwłaszcza, że w postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego – które ma szczególny, bo swoisty charakter, a jego celem jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania – obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane (por. wyrok NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12; wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 225/11).

Uwzględniając konsekwencje wynikające z przywołanych uwag wprowadzających w relacji do treści zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa cywilnego oraz towarzyszących mu założeń – co w stanie faktycznym casusu egzaminacyjnego wymagało przygotowania apelacji, albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do jej wniesienia, sporządzenia opinii prawnej, z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony – oraz w relacji do propozycji rozwiązania tego zadania egzaminacyjnego przez stronę skarżącą, z perspektywy przewidzianych ustawą kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej określonych w art. 36⁵ ust. 2 w związku z art. 36⁴ ust. 10 ustawy o radcach prawnych oraz celu egzaminu radcowskiego, o którym mowa w art. 36⁴ ust. 1 tej ustawy, nie sposób jest – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – twierdzić, że kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, którą utrzymano w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej ustalającą uzyskanie przez stronę negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego w związku z niedostateczną oceną z zadania z zakresu prawa cywilnego, Sąd I instancji uchybił tym wzorcom kontroli jej legalności, które wskazane zostały na gruncie omawianych zarzutów kasacyjnych.

Zarzuty te – a ich komplementarny charakter uzasadnia jednocześnie, aby rozpoznać je łącznie – nie są bowiem, usprawiedliwione.

W odpowiedzi na te zarzuty, w punkcie wyjścia trzeba przede wszystkim podnieść, że wbrew stanowisku strony skarżącej, decyzja w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy kategorii decyzji związanych. Decyzja określana jest jako związana, gdy nie pozostawia organowi administracyjnemu "luzu decyzyjnego", jak określa się to w opisie wyboru konsekwencji prawnych normy prawa materialnego w decyzyjnym modelu stosowania prawa. Wprawdzie norma prawna może dopuszczać ograniczony luz decyzyjny, gdy organ dokonuje wyboru konsekwencji (z kilku przypadków, w granicach rozpiętości tzw. widełek), ale jest związany normatywnymi dyrektywami wyboru konsekwencji, co stanowi nadal postać decyzji związanej, co w odniesieniu do kwestii stanowiącej przedmiot sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie znajduje swoje potwierdzenie w art. 36⁵ ust. 2 w związku z art. 36⁴ ust. 10 i art. 36⁶ ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Korzystanie więc przez organ z tego ograniczonego luzu decyzyjnego, w tym między innymi dla ustalenia treści nieostrych sformułowań treści przepisów prawnych, co ma również miejsce na gruncie przywołanej ustawy przy ustalaniu wyniku egzaminu radcowskiego, nie uzasadnia twierdzenia, że wydana w tym przedmiocie decyzja ma charakter rozstrzygnięcia podejmowanego według, czy też w ramach uznania administracyjnego (por. wyroki NSA z dnia: 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12; 19 czerwca 2013 r., sygn. akt II GSK 319/12).

W rekapitulacji przedstawionych argumentów trzeba więc stwierdzić, że uchwały komisji egzaminacyjnych do spraw wyniku egzaminu radcowskiego nie są podejmowane w oparciu o konstrukcję uznania administracyjnego. Zarówno bowiem, komisja egzaminacyjna, decydując o wyniku egzaminu na podstawie art. 36⁶ ust. 2 ustawy o radcach prawnych, jak i rozpatrująca odwołanie od jej uchwał Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Komisja Odwoławcza) związane są przede wszystkim przepisem art. 36⁶ ust. 1 przywołanej ustawy, zgodnie z którym pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (por. w tej mierze wyrok NSA z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2333/11).

Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie uzasadnia twierdzenia, aby ocena zgodności z prawem kontrolowanej uchwały przeprowadzona została bez należytej wnikliwości, w tym z naruszeniem tych wzorców kontroli jej legalności, które wynikają z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., których naruszenie zarzuca strona skarżąca. Ocena zgodności z prawem zaskarżonej uchwały nie nastąpiła również z naruszeniem art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, z którego wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Jakkolwiek oceny rozwiązania (zadania) egzaminacyjnego, o których mowa przywołanym przepisie ustawy o radcach prawnych mają charakter zindywidualizowany i siłą rzeczy – jak w odniesieniu do wszelkich egzaminów przeprowadzanych przez specjalistów – zawierają również element subiektywny, to nie oznacza to jednak, że samodzielna ocena pracy dokonywana przez dwóch egzaminatorów i sposób wystawiania oceny końcowej, który uregulowany jest ustawą, nie zapewnia oceny trafnej. W zależności bowiem od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali oraz kryteriów ocen zawartych w ustawie (por. art. 36⁴ ust. 10 i art. 36⁵ ust. 2 przywołanej ustawy), a oceny te są realizacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia specjalistów, którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy (por. wyroki NSA z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2532/14 oraz z dnia 20 lutego 2019 r. sygn. akt II GSK 5673/16).

Odwołując się w związku z powyższym do konsekwencji wynikających z art. 36⁵ ust. 2 ustawy radcach prawnych, który określa kryteria oceniania prac egzaminacyjnych, w opozycji do stanowiska strony skarżącej i eksponowanego przez nią znaczenia wskazywanych na gruncie zarzutów kasacyjnych naruszeń trzeba podkreślić, że z obydwu ocen cząstkowych, a także z kontrolowanej uchwały wynika, że praca egzaminacyjna strony nie spełniała kryteriów oraz wymogów, w świetle których jej ocena mogła być inna, niż niedostateczna. Co więcej, analiza treści uzasadnień obydwu ocen cząstkowych przekonuje o istnieniu znaczącej ich części wspólnej w zakresie odnoszącym się do wskazywanych w nich mankamentów i deficytów pracy egzaminacyjnej strony skarżącej. Ich rodzaj oraz skala – o której podobnie jak i o sumie tych mankamentów i deficytów trzeba wnioskować na podstawie uzasadnień każdej z tych ocen cząstkowych, a także na podstawie uzasadnienia kontrolowanej uchwały – skutkowały tym, że przy uwzględnieniu określonych ustawą kryteriów, praca strony oceniona została, jako niedostateczna.

Jeżeli – jak powyżej już to podkreślono – celem egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania, a zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej mającej na celu ochronę interesów prawnych podmiotów, na rzecz których jest wykonywana, to w sytuacji, gdy rozwiązując zadanie egzaminacyjne z zakresu prawa cywilnego strona skarżąca zdecydowała się na sporządzenie apelacji – co w świetle zasadniczych założeń casusu egzaminacyjnego oraz jego istoty należało uznać za właściwe, albowiem stanowiło to poprawne rozstrzygnięcie problemu z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony – za niewystarczającą z punktu widzenia normatywnych kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej należałoby uznać ocenę, która miałaby się ograniczać do wskazanego aspektu zagadnienia oraz formalnej poprawności samej apelacji (por. w tej mierze również wyroki NSA z dnia 2 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1678/14 oraz z dnia 17 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 2961/14, a także wyrok NSA z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 256/17, które wskazują na konsekwencje tego stanu rzeczy dla oceny pracy egzaminacyjnej). Istota casusu egzaminacyjnego wiązała się bowiem z potrzebę rozwiązania konkretnego zadania i stawianego na jego gruncie problemu prawnego poprzez, jak w pełni zasadnie należy przyjąć, postawienie właściwych – w relacji do kwestionowanego apelacją orzeczenia sądowego oraz w relacji do stanu faktycznego sprawy i rysującego się na jego gruncie problemu do rozwiązania – a także należycie skonstruowanych i umotywowanych zarzutów apelacyjnych adresowanych wobec orzeczenia sądu powszechnego I instancji.

Jakkolwiek więc z kontrolowanej przez Sąd I instancji uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia oraz ocen cząstkowych stanowiących podstawę podjęcia uchwały przez Komisję Egzaminacyjną do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wynika, że sporządzona przez stronę skarżącą apelacja jest poprawna formalnie, a wystąpienie z nią uwzględnia interes strony, to jednak w warstwie merytorycznej nie jest ona wolna od tego rodzaju mankamentów i deficytów, które uzasadniały, aby poziom wiedzy strony skarżącej z zakresu prawa cywilnego ocenić, jako niedostateczny.

Podzielając zasadność stanowiska Sądu I instancji, że kontrolowana uchwała podjęta została bez naruszenia prawa, w odpowiedzi na zarzuty kasacyjne trzeba podnieść, że jakkolwiek istotnie strona skarżąca podniosła w sporządzonej przez siebie apelacji zarzut naruszenia art. 217 § 1 i 2 w związku z art. 227 k.p.c., to jednak nie sposób jest nie podzielić stanowiska, że nie został on sformułowany w prawidłowy sposób. Zwłaszcza, że istota rzeczy – gdy chodzi o działanie sądu powszechnego I instancji – dotyczyła oddalenia wniosku o przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego, a nie jego nieprzeprowadzenia, co stanowi przecież istotną, a nie tylko kosmetyczną różnicę, i co ponadto wymagało – a co nie nastąpiło – podkreślenia braku podstaw do przyjęcia w tym względzie prekluzji dowodowej. W tym też kontekście – oraz w relacji do istoty i celów postępowania wywołanego wniesioną apelacją – trzeba podkreślić, albowiem ma to istotne znaczenie, że w sporządzonej apelacji strona skarżąca nie zawarła wniosku o przeprowadzenie wymienionego dowodu na podstawie art. 380 k.p.c. Z całą pewnością należy to uznać za istotny deficyt pracy egzaminacyjnej, a to z uwagi na poważne ryzyka konsekwencji tego rodzaju zaniechania, gdy chodzi o rezultat – przeprowadzanej w postępowaniu apelacyjnym – oceny zachowania pozwanej w czasie choroby jej ojca, a mianowicie jako zachowania noszącego cechy rażącej niewdzięczności. To zaś, jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć, pozostaje w komplementarnym związku z kwestią odnoszącą się do (potrzeby postawienia) zarzutu naruszenia art. 899 k.c., którego strona skarżąca jednak nie postawiła, co w świetle przedstawionych powyżej argumentów podważa trafność, a co za tym idzie również skuteczności argumentacji prezentowanej w tej mierze w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjej trzeba również podkreślić, że jakkolwiek w sporządzonej apelacji strona skarżącą podniosła zarzut naruszenia art. 233 k.p.c., to jednak – abstrahując już nawet od wytkniętych przez jednego z egzaminatorów błędów metodologicznych tego zarzutu – ze sposobu, w jaki został on skonstruowany oraz z uzasadnienia apelacji nie wynika (por. s. 2 – 3 oraz s. 5 – 9 pracy egzaminacyjnej), aby dotyczył on tej istotnej – a słusznie i trafnie wyeksponowanej w kontrolowanej uchwale oraz ocenie cząstkowej zadania z zakresu prawa cywilnego – kwestii, która mogłaby mieć zasadnicze znaczenie dla oceny wiarygodności przez sąd odwoławczy zeznań świadków, na których oparł swoje rozstrzygnięcie sąd I instancji.

Wbrew stanowisku strony skarżącej nie jest również tak, że za nieistotny błąd jej pracy egzaminacyjnej można, czy też wręcz należało uznać brak postawienia zarzutów naruszenia art. 98 i art. 105 k.p.c. W tej mierze podzielić należy ocenę Sądu I instancji (por. s. 11 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), że Komisja Egzaminacyjna II stopnia (por. s. 12 – 14 uzasadnienia kontrolowanej uchwały) bez naruszenia prawa uznała, że tego rodzaju deficyt pracy egzaminacyjnej nie może być uznany za błahy, czy też nieistotny. Zwłaszcza, że – co trzeba podkreślić, uwzględniając w tej mierze także, jeżeli nie przede wszystkim, iż celem postępowania egzaminacyjnego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania – rozpatrując apelację sąd odwoławczy związany jest zarzutami procesowymi, a brak postawienia wskazanych zarzutów w relacji do pkt 4 wyroku sądu I instancji i konsekwencji tego stanu rzeczy w razie oddalenia apelacji, z całą pewnością nie może być oceniony, jako działanie korespondujące z interesem reprezentowanej strony.

Z przedstawionych powodów, zarzuty skargi kasacyjnej należało uznać za nieusprawiedliwione.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265) orzekł, jak w sentencji wyroku.