Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 603/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, 77, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 06 listopada 2020 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K., z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 256, dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania M. S. (dalej jako strona lub skarżący) utrzymało w mocy decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z [...] listopada 2019 r., nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego.

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2018r. M. S. zwrócił się o pomoc finansową w formie zasiłku celowego na zakup energii elektrycznej na licznik przedpłatowy wraz z opłatą abonamentową, dopełnienie butli z gazem, opłacenie rachunku za wodę i kanalizację, zakup talerzy, garnków, patelni, szklanek i sztućców. Na podstawie wywiadu środowiskowego i zgromadzonych dokumentów w sprawie ustalono, że skarżący zamieszkuje sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada nikogo na swoim utrzymaniu. Jak wynika ze złożonego w trakcie wywiadu oświadczenia, skarżący nie pracuje zawodowo ani dorywczo, utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] kwietnia 2018r. nr [...] został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym i posiada uprawnienia do zasiłku stałego w pełnej wysokości, tj. w kwocie [...]zł. Jego dochodem w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w lipcu 2018 r., był zasiłek stały w pełnej wysokości, tj. [...] zł.

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] września 2018r. nr [...] przyznał M. S. zasiłek celowy w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinansowanie doładowania energii elektrycznej na licznik przedpłatowy wraz z opłatą abonamentową, dopełnienie butli z gazem, opłacenie rachunku za wodę i kanalizację, zakup talerzy, garnków, patelni, szklanek i sztućców.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] listopada 2018r. nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W wyniku rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej WSA) wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2019 r. sygn. IV SA/Po [...] uchylił decyzje organów obu instancji.

W motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że uzasadnienia decyzji obu instancji w kontrolowanej sprawie są lakoniczne. Organ pierwszej instancji pominął, że skarżący wnioskował również o przyznanie kwoty na opłacenie diety żywieniowej (wątrobowej). Brak jest jakichkolwiek ustaleń i rozważań organu w tym zakresie. Tym samym organ I instancji nie rozpoznał w pełni wniosku skarżącego i nie przeprowadził prawidłowego postępowania. Ponadto w uzasadnieniu swej decyzji organ I instancji wskazał, że w przyznanym zasiłku celowym kwota [...]zł to koszt wymiany butli gazowej, [...] zł to dofinansowanie do energii elektrycznej, [...] zł to opłata za wodę i ścieki, [...] zł na zakup talerzy, garnków itp. W sumie z uzasadnienia wynika, że skarżącemu przyznano [...] zł, co jest sprzeczne z sentencją decyzji, w której wskazano przyznanie kwoty [...]zł.

W ocenie Sądu Prezydent nie rozpoznał wszystkich żądań zawartych we wniosku skarżącego, a ponadto w sentencji decyzji przyznał kwotę niższą od ustalonych wydatków skarżącego. Co istotne, organ I instancji w żaden sposób nie wyjaśnił tej sprzeczności i nie przedstawił żadnych argumentów przemawiających za takim rozstrzygnięciem.

WSA wskazał również, że organ odwoławczy nie dostrzegł powyższych uchybień Prezydenta i wadliwie w pełni je zaaprobował. Nie odniósł się również do kwestii dofinansowania diety żywnościowej. Organ odwoławczy nie dokonał jakichkolwiek ustaleń. Nie rozpoznał sprawy ponownie, czym naruszył zasadę dwuinstancyjności. Nie przeanalizował żadnych rachunków określających koszty życia wnioskodawcy. Nie odniósł tych ustaleń do stanu faktycznego sprawy. Nie zauważył nieścisłości pomiędzy sentencją, a uzasadnieniem.

Reasumując Sąd wskazał, że organy dopuściły się naruszenia szeregu przepisów postępowania- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. co powodowało konieczność uchylenia decyzji obu instancji i przekazania im sprawy do ponownego rozpoznania.

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta K. przyznał skarżącemu (pkt 1) zasiłek celowy w kwocie [...]zł na dofinansowanie do doładowania energii elektrycznej na licznik przedpłatowy wraz z opłatą abonamentową, dopełnienia butli gazowej, opłacenia rachunku za wodę i kanalizację, zakupu talerzy, garnków, patelni, szklanek, sztućców. (pkt 2) Realizacja zasiłku celowego nastąpiła w dniu [...] września 2018 roku.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że M. S. zamieszkuje sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada nikogo na swoim utrzymaniu. Zgodnie z Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] M. S. jest zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym do [...] kwietnia 2023 r. Z tego tytułu ma przyznany zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie oraz opłacaną składkę na ubezpieczenie zdrowotne od kwoty zasiłku stałego. Dochodem strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w lipcu 2018 r. był zasiłek stały w wysokości [...] zł. Organ ustalił, ze skarżący spełnia kryterium dochodowe.

Dalej organ wskazał, że decyzją [...] z dnia [...] września 2018r. strona otrzymała zasiłek celowy w kwocie [...]zł na dofinansowanie w celu dopełnienia butli gazowej, doładowanie licznika do energii elektrycznej, opłacenia rachunku za wodę i ścieki, zakupu talerzy, garnków, patelni, szklanek, sztućców. Organ wskazał, ze stosując się do zaleceń WSA ustalił, że w przyznanym zasiłku celowym kwota [...]zł stanowi dofinansowanie do dopełnienia butli gazowej, gdyż dopełnienie butli gazowej wynosi około [...] zł, [...] zł stanowi dofinansowanie do doładowania licznika energii elektrycznej, gdyż zgodnie z dokumentacją będącą w posiadaniu organu strona w 2018 r. dokonała doładowania licznika energii elektrycznej w dniu [...] marca 2018 r. na kwotę [...]zł oraz w dniu [...] lipca 2018 r. na kwotę [...]zł co w okresie 7 miesięcy tj. od stycznia do lipca 2018 r. stanowi kwotę [...]zł miesięcznie, [...] zł stanowi dofinansowanie do opłacenia rachunku za wodę i ścieki, który wynosi [...] zł oraz do zakupu talerzy (3 sztuki), garnków (3 sztuki), jednej patelni, 6 szklanek i kompletu sztućców dla 3 osób, których koszt kształtuje się w kwocie ok [...] zł.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 39 ust 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Organ wskazał, że rozpatrując wniosek o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego jest zobowiązany mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Organy rozstrzygające w sprawach pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą ustawowe cele, z uwzględnieniem ilości wniosków i sytuacji życiowej osób ubiegających się o pomoc. Ośrodek musi zapewnić pomoc w formie: zasiłków okresowych, celowych, pokrycia kosztów pogrzebu, zapewnienia schronienia, pomoc w wypadkach losowych itp. Dlatego też ze względu na ograniczoną ilość środków finansowych, którymi dysponuje organ konieczny jest ich taki podział, aby zaspokoić najbardziej pilne i niezbędne potrzeby jak największej liczby osób spełniających kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s.

Organ wskazał, że M. S. otrzymał ze środków publicznych comiesięczną pomoc w formie zasiłku stałego w kwocie [...]zł. Zatem z kwoty tej podobnie jak osoby otrzymujące świadczenie z innych systemów zabezpieczenia społecznego winien w pierwszej kolejności realizować stałe comiesięczne potrzeby. M. S. na bieżąco korzysta ze świadczeń pomocy publicznej. Wnioski składane przez stronę o pomoc finansową wyczerpują szeroką gamę potrzeb. Mając na uwadze sytuację zdrowotną oraz materialno- bytową skarżącego MOPS stara się w miarę możliwości udzielać wsparcia finansowego. Jednak, zdaniem organu, M. S. nie może oczekiwać, że pomoc taka zaspokoi wszystkie zgłoszone potrzeby w oczekiwanej przez niego wysokości. Udzielane wsparcie stanowi dofinansowanie do realizacji zgłoszonych potrzeb. Organ zaznaczył, że strona regularnie korzysta z pomocy tut. Ośrodka w różnych formach, w okresie od stycznia do lipca 2018r. na zasiłki stałe przyznane stronie przeznaczono kwotę [...]zł, na zasiłki celowe przeznaczono kwotę [...]zł. na zasiłek okresowy w okresie od kwietnia do maja 2018 r. przeznaczono kwotę [...]zł. W 2018 r. skarżącemu przyznano świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Zdaniem organu skarżącemu jest więc udzielana pomoc w miarę możliwości finansowych MOPS w K..

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że przyznana pomoc jest niewystarczająca, a organ nie zastosował się do wytycznych WSA z wyroku z [...] sierpnia 2019 r. w szczególności pominął kwestię wnioskowanej przez niego pomocy finansowej na opłacenie specjalnej diety wątrobowej.

SKO w K. decyzją z dnia [...] marca 2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium wskazało, że w wydanej w dniu [...] listopada 2019 r. decyzji organ pierwszej instancji odniósł się do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2019 r. Sygn. akt IV SA/Po [...] w kwestii wysokości przyznanego świadczenia i szczegółowo odniósł się do każdego wnioskowanego elementu w ramach zasiłku celowego oraz zawarł rozstrzygnięcie w zakresie diety żywieniowej, o jaką wnioskował Pan M. S.. Zdaniem SKO decyzja ta odpowiada prawu i zawiera wyczerpujące uzasadnienie.

W skardze do WSA skarżący podał, ze nie zgadza się z decyzjami organów obu instancji. Podał, że mimo wyroku WSA obie decyzje są arbitralne, a przyznany zasiłek został zaniżony.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wyznaczony skarżącemu pełnomocnik z urzędu, w uzupełnieniu skargi, decyzji SKO zarzucił:

1. naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i nie ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie, w tym niewyjaśnienie wszystkich kwestii związanych z wnioskiem o dofinansowanie poszczególnych wydatków przez organ, co w efekcie skutkowało naruszeniem prawa materialnego tj. art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.,

2. naruszenie art. 138 §1 pkt. 1 k.p.a. w związku z naruszeniem art. 107 §1 i 3 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, która nie zawiera w całości rozstrzygnięcia ( wniosek o pokrycie kosztów diety wątrobowej)

3. naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez lakoniczne uzasadnienie w którym organ nie odniósł się do zarzutów skarżącego.

W świetle powyższych zarzutów, pełnomocnik wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji z powodu wskazanych naruszeń, które miały istotny wpływ na wynik postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Kluczowe znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia miała okoliczność, że kontrolowane decyzje zapadły po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2019 r. sygn. IV SA/Po [...] poprzednio wydanych rozstrzygnięć Samorządowego Kolegium Odwoławczego i Prezydenta Miasta K. w przedmiocie zasiłku celowego, o który ubiegał się M. S..

Należy mieć zatem na uwadze regulację zawartą w art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej "p.p.s.a."). Zgodnie z powyższym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w całości.

Dodać przy tym należy, że ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy - jedynie zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów - oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok NSA z dnia [...] stycznia 2012 r., II FSK [...] - orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić także należy, że po uprawomocnieniu się orzeczenia, zawarte w nim stanowisko będzie wiążące nie tylko dla organów wymienionych w art. 153 p.p.s.a., bowiem na podstawie art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jeżeli zatem strona doprowadzi do uprawomocnienia się danego wyroku, wówczas kwestie prawne w nim przesądzone i zawarte wskazania są wiążące dla organów administracyjnych orzekających w sprawie, tego sądu, jak i innych organów (por. wyrok NSA z [...] lutego 2011 r., sygn. akt I OSK [...] - orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazania wymaga zatem, że w powołanym wyroku Sąd uchylił decyzję organów obu instancji z powodu naruszenia przepisów postępowania art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. Naruszenie to przejawiało się w tym, że Prezydent rozpoznając wniosek strony nie rozpoznał wszystkich żądań zgłoszonych przez skarżącego – nie odniósł się bowiem do wniosku o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie specjalnej diety wątrobowej. Ponadto Sąd wskazał, że w uzasadnieniu swej decyzji organ I instancji wskazał, że w przyznanym zasiłku celowym kwota [...]zł to koszt wymiany butli gazowej, [...] zł to dofinansowanie do energii elektrycznej, [...] zł to opłata za wodę i ścieki, [...] zł na zakup talerzy, garnków itp. co daje łącznie kwotę [...]zł, podczas gdy z sentencji decyzji wynika, ze na ww. potrzeby przyznano [...] zł. WSA podkreślił, że organ odwoławczy zaniechał własnych ustaleń i wadliwie zaaprobował decyzję organu I instancji, nie zweryfikował ustalonych wydatków skarżącego, ani nie zauważył sprzeczności pomiędzy uzasadnieniem decyzji a sentencją.

Rolą Sądu jest więc ocena czy organy obu instancji, rozpoznając ponownie wniosek M. S. w pełni zastosowały się do oceny i wskazań zawartych w powyższym wyroku z dnia [...] sierpnia 2019 r. – stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Zdaniem Sądu organy jedynie w części zastosowały się do zaleceń WSA.

Sąd wskazuje, że organ I instancji zweryfikował kwoty przyznanych zasiłków celowych, na zgłaszane przez stronę potrzeby i wskazał, że na przyznany zasiłek celowy składa się: [...] zł - dofinansowanie do dopełnienia butli gazowej, gdyż dopełnienie butli gazowej wynosi około [...] zł, [...] zł - dofinansowanie do doładowania licznika energii elektrycznej, gdyż zgodnie z dokumentacją będącą w posiadaniu organu strona w 2018 r. dokonała doładowania licznika energii elektrycznej w dniu [...] marca 2018 r. na kwotę [...]zł oraz w dniu [...] lipca 2018 r. na kwotę [...]zł co w okresie 7 miesięcy tj. od stycznia do lipca 2018 r. stanowi kwotę [...]zł miesięcznie, [...] zł - dofinansowanie do opłacenia rachunku za wodę i ścieki, który wynosi [...] zł oraz do zakupu talerzy (3 sztuki), garnków (3 sztuki), jednej patelni, 6 szklanek i kompletu sztućców dla 3 osób, których koszt kształtuje się w kwocie ok [...] zł. Powyższe kwoty ustalono w oparciu o ofertę sklepów A. M. i C. , która znajduje się w aktach sprawy (karty nieponumerowane). Faktycznie suma ww. kwot daje łącznie [...] zł i jest spójna z sentencją decyzji. W powyższym zakresie więc organ wskazał i uzasadnił przyznane kwoty zasiłku, które pokrywają zgłaszane przez stronę potrzeby.

Niemniej jednak organy obu instancji pominęły w swoich rozważaniach kwestię zasiłku celowego na specjalną dietę żywnościową (wątrobową). Nie można bowiem uznać, że znajdujący się w obu decyzjach akapit o objęciu skarżącego programem "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" stanowi rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na ww. dietę. Organy ograniczyły się do wskazania, że w ramach tego programu przyznano stronie [...] zł miesięcznie, na przygotowanie posiłków w domu. Trudno jednak uznać aby powyższe stanowiło o rozpoznaniu wniosku skarżącego. Mimo więc wyraźnych zaleceń Sądu w powołanym wyżej wyroku, jak i tego że w odwołaniu skarżący zwracał uwagę na ponowne pominięcie przez organ kwestii specjalistycznej diety, organy obu instancji ponownie nie rozpoznały w pełni wniosku skarżącego. Zasadne więc okazały się zarzuty pełnomocnika skarżącego w tym zakresie.

Z uwagi na naruszenie przez organy art. 153 p.p.s.a. poprzez niepełne zastosowanie się do zaleceń Sądu wskazanych w wyroku z dnia [...] sierpnia 2019 r. sygn. IV SA/Po [...], Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji.

Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego organy, stosownie do ww. rozważań jak i dyspozycji art. 153 p.p.s.a. dokonają analizy wniosku skarżącego dotyczącego zasiłku celowego na dofinansowanie specjalnej diety wątrobowej.