Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 959/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2,3 i 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Dorota Kozłowska (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2019 r. sprawy ze skargi P. K. (K.) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Dyrektor Oddziału w R. (dalej: ZUS, organ rentowy) decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778, dalej: u.s.u.s.), po ponownym rozpatrzeniu wniosku P. K. (dalej: zobowiązany, skarżący) utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Przedmiotowa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zobowiązany w dniu 2 listopada 2017 r. złożył wniosek o umorzenie zaległości składkowych powołując się na swoją trudną sytuację finansową. Wskazał, że dochody osiągane z prowadzonej działalności nie wystarczają mu na opłacenie składek. W niektórych miesiącach jest zmuszony wybrać to co jest najpilniejsze do opłacenia (media, czynsz za warsztat). Przeciętny dochód z działalności wynosił około 2.000 zł miesięcznie. Pogarszający się stan zdrowia ([...] i problemy z [...]) skłaniają go do rozważenia likwidacji działalności po 31 latach jej prowadzenia. Wskazał również, że pracuje od 19 roku życia i od tego czasu nie korzystał ze zwolnienia lekarskiego. Przepracował 41 lat i w tym czasie nie korzystał z opieki państwa.

ZUS decyzją z dnia [...] r. odmówił zobowiązanemu umorzenia należności:

1. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3 i art. 32 u.s.u.s. z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 153.744,49 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne za okres 06/2004-08/2004, 10/2004, 12/2004-06/2006, 11/2006, 03/2007, 10/2008-05/2011, 08/2011-12/2015, 02/2016-09/2017 w łącznej kwocie 112.700,74 zł, w tym z tytułu:

składek – 74.528,55 zł,

odsetek liczonych na dzień 2 listopada 2017 r. – 38.172,19 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2005-06/2005, 08/2005-09/2005, 11/2005-05/2006, 11/2006, 07/2007, 11/2007, 10/2008-02/2009, 07/2009-08/2010, 01/2011-04/2011, 08/2011-10/2011, 04/2012-12/2012, 03/2013-04/2013, 07/2013, 09/2013-10/2013, 12/2013-12/2015, 02/2016-05/2017, 08/2017-09/2017 w łącznej kwocie 33.844,14 zł, w tym z tytułu:

składek – 23.218,14 zł,

odsetek liczonych na dzień 2 listopada 2017 r. - 10 626,00 zł;

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 11/2008-03/2009, 07/2009-05/2011, 08/2011-12/2015, 02/2016-05/2017 w łącznej kwocie 7.199,61zł, w tym z tytułu: składek – 5.155,61 zł,

odsetek liczonych na dzień 2 listopada 2017 r. – 2.044,00 zł;

2. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz.1365, dalej: rozporządzenie) z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 151.892,60 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne za okres 06/2004-08/2004, 10/2004, 01/2005-06/2006, 11/2006, 03/2007, 10/2008-05/2011, 08/2011-12/2015, 02/2016-09/2017 w łącznej kwocie 110.848,85 zł, w tym z tytułu:

składek – 73.740,44 zł,

odsetek liczonych na dzień 2 listopada 2017 r. – 37.108,41 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2005-06/2005, 08/2005-09/2005, 11/2005-05/2006, 11/2006, 07/2007, 11/2007, 10/2008-02/2009, 07/2009-08/2010, 01/2011- 04/2011, 08/2011-10/2011, 04/2012-12/2012, 03/2013-04/2013, 07/2013, 09/2013-10/2013, 12/2013-12/2015, 02/2016-05/2017, 08/2017-09/2017 w łącznej kwocie

33.844,14 zł, w tym z tytułu:

składek – 23.218,14 zł,

odsetek liczonych na dzień 2 listopada 2017 r. – 10.626,00 zł;

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres 11/2008-03/2009, 07/2009-05/2011, 08/2011-12/2015, 02/2016-05/2017 w łącznej kwocie 7.199,61zł, w tym z tytułu:

składek - 5.55,61 zł,

odsetek liczonych na dzień 2 listopada 2017 r. - 2 044,00 zł.

ZUS rozpoznając sprawę w pierwszej instancji wskazał, że w stosunku do działalności zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s.. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Ponadto zadłużenie zobowiązanego jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - nie zachodzi więc przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Nie można również stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s., zaistniały w przypadku zobowiązanego. Zadłużenie jest objęte egzekucją i naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, tym bardziej, że zobowiązany jest właścicielem nieruchomości, która może stanowić przedmiot egzekucji. Przedwczesnym jest również stwierdzenie, że w przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zatem zdaniem ZUS nie zachodzą wobec zobowiązanego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Ponadto ZUS odnośnie umorzenia składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek stwierdził, że przedłożone przez zobowiązanego dokumenty nie wykazały również okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia w oparciu o § 3 rozporządzenia. Zobowiązany nie wykazał ponad wszelką wątpliwość, że opłacenie zaległych składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tych ramach ZUS opisał sytuację majątkową i rodzinną zobowiązanego wskazując, że dochód z prowadzonej działalności za pierwsze półrocze 2017 r. wyniósł 544 zł, a z dniem 31 grudnia

2017 r. zaprzestał on prowadzenia działalności. Zobowiązany od dnia 30 stycznia 2018 r. jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, niepobierająca zasiłku. Zobowiązany prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która posiada dochód ze świadczenia (zasiłku pielęgnacyjnego) w wysokości 1.400,00 zł oraz z córką, która otrzymuje rentę socjalną w wysokości 770,00 zł i wynagrodzenie w wysokości 790,00 zł. Zobowiązany miesięcznie ponosi koszty utrzymania w kwocie 2.003,00 zł oraz koszty leczenia w kwocie 150,00 zł. Ponadto spłaca on zobowiązanie z tytułu kredytu na kwotę 5.200 zł w ratach miesięcznych po 326 zł. Zobowiązany posiada także niespłacane zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie około 17.000 zł, z tytułu czynszu i energii w kwocie około 24.000 zł. Nie korzysta z pomocy społecznej.

Ponadto ZUS wskazał, że zobowiązany nie poniósł żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia i żadna z tych okoliczności nie została wskazana we wniosku oraz nie wykazał również wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zobowiązany wskazał na pogarszający się stan zdrowia na dowód czego przedłożył wyniki badania TK klatki piersiowej oraz skierowanie do dalszej diagnostyki i ewentualnego leczenia w specjalistycznej placówce, jednak dalszego leczenia nie podjął.

Zobowiązany w dniu 12 kwietnia 2018 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podając, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Zaznaczył, że zrezygnował z pracy na kopalni, aby pomóc żonie w wychowywaniu córek (jedna z nich urodziła się z [...]). Działalność gospodarczą prowadził w domu. Był jedynym żywicielem rodziny. Wskazał, że egzekucja z nieruchomości pozbawi go i rodzinę dachu nad głową. Uważa, że jednoosobowym firmom państwo nie pomaga, pomimo tylu lat pracy a przy likwidacji innych, dużych przedsiębiorstw, nie są ponoszone żadne konsekwencje a wszelkie zaległości są umarzane. Zaznaczył, że jest osobą bezrobotną, żona otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny, córka rentę socjalną i wynagrodzenie. Został on zmuszony do zamknięcia firmy, gdyż dochody nie pokrywały kosztów i działalność gospodarcza generowała tylko długi. Wskazał na zły stan zdrowia, który jeśli się poprawi to pozwoli mu na podjęcie pracy. Natomiast spłata zadłużenia przekracza jego możliwości płatnicze.

Organ rentowy decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. ZUS uznał, że przedstawione przez zobowiązanego dokumenty nie przemawiają za zmianą decyzji o odmowie umorzenia.

ZUS stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie zachodzą również przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., gdyż nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego w stosunku do działalności gospodarczej zobowiązanego. Odnośnie przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. organ rentowy uwzględnił fakt, że zobowiązany zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, ale jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, tym samym naczelnik urzędu skarbowego lub komornik nie stwierdzili braku majątku. Przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania, gdyż odnosi się do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (11,60 zł). Dlatego nie zachodzą wobec zobowiązanego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Ponadto zdaniem ZUS nie zachodzą także przesłanki uzasadniające umorzenie należnych składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek, w oparciu o § 3 rozporządzenia. W ocenie organu rentowego zobowiązany nie udowodnił, że opłacenie należności pozbawiłoby go oraz rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z przedłożonych dokumentów wynika, że zobowiązany aktualnie nie osiąga dochodów, ale w przypadku poprawy stanu zdrowia chce podjąć pracę. Natomiast jego żona otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny, a córka pobiera rentę socjalną i wynagrodzenie. Na bieżąco są regulowane wszystkie wydatki związane z utrzymaniem. Ponadto posiada on zobowiązania pieniężne z tytułu podatków i kredytów, które są regulowane, a zobowiązania wobec funduszy publicznych powinny być traktowane priorytetowo i regulowane na bieżąco. Zatem uwzględniając wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, organ rentowy stwierdził, że spłata zadłużenia nie powinna wpłynąć na znaczne pogorszenie sytuacji finansowej zobowiązanego. Spłata taka nie musi bowiem nastąpić w formie jednorazowej wpłaty, lecz może być dokonana w systemie ratalnym na dogodnych warunkach dostosowanych do aktualnej sytuacji finansowej zobowiązanego.

Ponadto ZUS wskazał, że zobowiązany nie poniósł żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Wprawdzie zobowiązany przedłożył dokumentację medyczną, z której wynika, że choruje przewlekle, jednakże przesłanka ta ma zastosowanie tylko w sytuacji, kiedy choroba zobowiązanego lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu.

W skardze na decyzję organu rentowego wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jej prośby. Skarżący powołał się na swoją trudną sytuację życiową. Wskazał na swój stan zdrowia, żony oraz niepełnosprawnej od urodzenia córki.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie skarżący podtrzymał swoją osobistą skargę oraz dodatkowo wyjaśnił, że kredyt z A S.A. zaciągnął na tzw. "życie", czyli opał, jedzenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd przeprowadzając badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdził, że narusza ona prawo, co powoduje konieczność jej eliminacji z obrotu prawnego.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz.1365). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w ustawie tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. (28 ust. 3 u.s.u.s.)

Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostało wydane rozporządzenie wykonawcze i kwestie te reguluje § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z powołanego przepisu wynika, że ZUS może umorzyć ubezpieczonemu, będącemu płatnikiem składek należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Powyższe rozporządzenie wskazuje przykładowo, że taka sytuacja ma miejsce, gdy:

1) opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesione straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodują, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Trzeba jednak podkreślić, że decyzje w sprawach tego rodzaju mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania.

W realiach rozpoznawanej sprawy, obowiązkiem ZUS było zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy zaległe składki, o których umorzenie wniósł skarżący są nadal wymagalne i nie uległy one przedawnieniu. Tym bardziej, że początek zaległości w opłacaniu składek datuje się na czerwiec 2004 r. Co więcej w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby na przerwanie bądź zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Jedynie w decyzjach organu rentowego pojawia się stwierdzenie, że postępowanie egzekucyjne jest prowadzone. Niemniej ta okoliczność budzi wątpliwości Sądu, skoro w dokumentach przedłożonych przez skarżącego znajduje się kserokopia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS oraz kserokopia postanowienia z tego samego dnia o obciążeniu organu rentowego jako wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Natomiast w aktach sprawy brak jest dokumentu, z którego wynikałoby, że postępowanie egzekucyjne jest aktualnie prowadzone.

Za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 K.p.a.) trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Dopiero po prawidłowym ustaleniu okresu, którego dotyczą należności składkowe oraz ich wysokości możliwe jest wydanie przez organ prawidłowej decyzji, na podstawie art. 28 u.s.u.s.

W obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis był parokrotnie nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r.

Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., Nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Oczywiście Sąd ma także na uwadze treść art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Niemniej ani z zaskarżonej decyzji ani z akt sprawy nie wynika, kiedy podjęto pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. W aktach sprawy brak jest także dokumentów, z których wynikałoby kiedy i na jakie kwoty oraz z jakich tytułów wykonawczych wpisano na nieruchomości skarżącego hipotekę na rzecz organu rentowego i czy w ogóle czynność ta miała miejsce przed upływem terminu przedawnienia zaległych składek.

W tym miejscu Sąd jeszcze raz podkreśla, że takich ustaleń w zaskarżonej decyzji zabrakło. ZUS w ogóle nie odniósł się do kwestii przedawnienia. Wprawdzie skarżący nie podniósł zarzutu przedawnienia, jednakże Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: P.p.s.a.) nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ przed którym toczy się postępowanie.

Zatem odniesienie się do przedawnienia było w rozpoznawanej sprawie konieczne, zażywszy na daty zaległych należności, czego jednakże ZUS nie uczynił.

Zdaniem Sądu niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Stosownie bowiem do treści art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei w myśl art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Ponadto ZUS nie czyniąc żadnych ustaleń w zakresie przedawnienia naruszył także art. 107 § 3 K.p.a., ponieważ w uzasadnieniu decyzji w ogóle nie odniósł się do tego zagadnienia.

Sąd stwierdza, że organ rentowy dokonał także błędnej oceny przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wbrew twierdzeniom ZUS opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W dacie wydawania przez organ rentowy zaskarżonej decyzji skarżący nie osiągał już żadnych dochodów, gdyż z dniem 31 grudnia 2017 r. zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej, był zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy, ale bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Natomiast jedyne dochody rodziny stanowiły: zasiłek pielęgnacyjny żony oraz renta socjalna i wynagrodzenie na ½ etatu w kwocie 790 zł niepełnosprawnej od urodzenia córki. Trudno zatem uznać, że tak niskie dochody pozwalają zaspokoić niezbędne potrzeby 3-osobowej rodziny. Wbrew twierdzeniom organu rentowego skarżący nie posiada środków, aby na bieżąco regulować wydatki związane z utrzymaniem, skoro pożyczkę z A S.A. zaciągnął właśnie na jedzenie i opał. Nie reguluje on także zobowiązań z tytułu podatków oraz za wywóz odpadów komunalnych, co do których Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wydał w dniach [...] r. i [...] r. postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Nie można także zgodzić się z argumentacją ZUS, że spłata zadłużenia nie powinna wpłynąć na znaczne pogorszenie sytuacji finansowej zobowiązanego. W dacie wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie osiągał żadnych dochodów. Miał on 61 lat. Zatem spłata kwoty ponad 300.000 zł była dla niego nierealna do uiszczenia. Pomimo tego organ rentowy nie rozważył nawet częściowego umorzenia należności, chociażby z tytułu naliczonych odsetek.

Naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

ZUS ponownie rozstrzygając sprawę powinien przede wszystkim wyjaśnić i wykazać to w decyzji, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie, a w konsekwencji co w istocie jest przedmiotem sprawy. Jeżeli natomiast zaistniały okoliczności skutkujące przerwaniem bądź zawieszeniem biegu terminu przedawnienia ZUS powinien je ustalić i stosownie udokumentować w aktach sprawy. Dopiero kompletny materiał dowodowy ZUS powinien podać analizie i ustalić, czy w stosunku do skarżącego zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu zaległych, ale nie przedawnionych składek. Ponadto powinien dokonać prawidłowej oceny przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.