Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3299/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.28 ust. 2 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Protokolant specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2015 r. sprawy ze skargi L.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2014 r. nr [...] utrzymująca decyzję własną tegoż organu z dnia [...] września 2011 r. nr [...], którą odmówiono L.P. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami, w łącznej kwocie 30.926,31 zł.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2011 r. L.P. (dalej również jako skarżący lub wnioskodawca) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. Inspektorat w Z. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną i finansową swojej rodziny. Wyjaśnił, iż zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej z powodów ekonomicznych niezależnych od niego doprowadziło do całkowitej nieściągalności składek przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności.

Decyzją z [...] września 2011 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia spornych należności. Uzasadniając decyzję organ wskazał co prawda, że wnioskodawcę obciążają znaczne zobowiązania wobec urzędu skarbowego, banków i osób fizycznych, lecz jednocześnie zaznaczył, że uzyskuje on stały dochód w postaci świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Ze świadczenia tego opiewającego na sumę (...) zł ZUS może natomiast prowadzić egzekucję zaległych składek ubezpieczeniowych. Organ zauważył również, że wnioskodawca uzyskuje środki finansowe na bieżące wydatki od żony oraz od innych osób w postaci pożyczek zatem nie zachodzi niebezpieczeństwo, iż nie będzie on w stanie zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb życiowych. Poza tym wnioskodawca nie został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy.

Zakład decyzją z [...] listopada 2011 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] września 2011 r. W uzasadnieniu wskazano, iż w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi żadna z okoliczności pozwalających na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a tym samym brak jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74, z późn. zm.); dalej: "u.s.u.s.". Niezależnie od powyższego wskazano, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365); dalej: "rozporządzenie dnia 31 lipca 2003 r." jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W ramach analizy wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanki określonej w ww. przepisie organ przedstawił szczegółowo zgromadzony materiał dowodowy. Wskazano, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną – R.K., która prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Zamieszkuje wraz z żoną i trójką małoletnich dzieci. Posiada orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy ważne do dnia 30 listopada 2012 r. Z tego tytułu pobiera świadczenie rentowe w wysokości (...) zł brutto miesięcznie, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja w wysokości (...)zł miesięcznie. Organ zaznaczył, że wnioskodawca, powołując się na zawartą umową majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową, wyjaśnił, iż wszelkie wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i utrzymaniem dzieci ponosi małżonka, natomiast on sam utrzymuje się z renty, a wcześniej również z pożyczek zaciąganych u osób trzecich. Sam wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, ani wierzytelności. Ciążą na nim za to liczne zobowiązania wobec banków i kontrahentów, a także wobec sądu z tytułu nieuregulowanych kosztów sądowych. Suma tych zobowiązań dochodzonych w drodze egzekucji komorniczej oraz postępowań windykacyjnych wynosi około (...) zł. Zakład zaznaczył przy tym, że część innych zobowiązań np. wobec urzędu skarbowego na kwotę (...) zł i osób fizycznych na kwotę (...) zł nie została przez wnioskodawcę w jakikolwiek sposób udokumentowana.

Podsumowując Zakład wskazał, że na podstawie zgromadzonych dokumentów można stwierdzić, iż regulowanie obciążających wnioskodawcę należności z tytułu zaległych składek będzie stanowiło pewne utrudnienie w zaspokajaniu potrzeb wnioskodawcy i jego rodziny. Niemniej jednak norma zawarta w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uprawnia do uznaniowego wyrażenia zgody na umorzenie należności z tytułu składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 marca 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 17/12 oddalił skargę L.P. na powyższą decyzję. Uzasadniając rozstrzygnięcie o tej treści Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie prawidłowo ustalono, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności w konsekwencji czego nie zaistniała prawna możliwość umorzenia zadłużenia w oparciu o kryterium określone w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Następnie Sąd I instancji wskazując na treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. stwierdził w szczególności, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego, bowiem organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy oraz wyraźnie wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności. Sąd zaznaczył również, że w okolicznościach niniejszej sprawy zasadnie wywiedziono, że skarżący nie przedstawił dokumentów, które całościowo obrazują jego sytuację majątkową, w tym jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość opłat i wydatków ponoszonych w związku z prowadzeniem i utrzymywaniem gospodarstwa domowego. Ponadto nawet w przybliżonej wysokości nie określono chociażby dochodów osiąganych przez żonę skarżącego.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej skarżącego, wyrokiem z dnia 8 listopada 2013 r. sygn. akt II GSK 1055/12 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Sądu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tegoż wyroku sąd kasacyjny stwierdził, że ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ nie zostały wyraźnie przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. WSA w Warszawie nie dokonał też ich prawidłowej analizy w zestawieniu z normą prawną warunkującą umorzenie zaległych składek. Sąd I instancji ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym i nawet stwierdzenie przesłanek przewidzianych przepisami prawa nie obliguje organu do umorzenia należności.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku wskazuje zatem, iż okoliczności przedstawione przez skarżącego były przedmiotem oceny wyłącznie z punktu widzenia granic uznania administracyjnego. Tymczasem dopiero stwierdzenie, że przesłanki przemawiające za zastosowaniem instytucji umorzenia zostały spełnione przez stronę zobowiązaną, daje organowi możliwość podjęcia uznaniowej decyzji administracyjnej - umarzającej, lub odmawiającej umorzenia należności.

W związku z powyższymi rozważaniami NSA stwierdził, że w skardze kasacyjnej zasadnie podniesiono, iż uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia zaległych składek nie odnosi się do ustalania przesłanek ich umorzenia. Wobec tego, za trafny sąd kasacyjny uznał zarzut nierozważenia przesłanek przewidujących umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w oparciu o art. 28 ust. 3a i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznał również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie przedstawia stanowiska odnośnie stanu faktycznego, przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie i uchylił zaskarżoną decyzję. Sądu uznał dokonaną przez organ ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie za mało wnikliwą, a tym samym ustalenie stanu faktycznego na odbiegające od rzeczywistości.

Sąd zwrócił uwagę na fakt, iż w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wyjątek ten jest ustawowo ograniczony do jednej tylko kategorii zadłużenia, tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o powyższy przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Sąd podkreślił, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 powołanego rozporządzenia mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Oznacza to, iż w takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Z kolei ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego – w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli – winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym stosownie do treści art. 107 k.p.a. jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.).

Sąd podkreślił, że organ orzekając ponownie w sprawie miał obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego oraz ustalenia, czy uiszczenie zaległych składek wraz z odsetkami i kosztami upomnienia rzeczywiście może zagrozić egzystencji skarżącego i jego rodziny. Tymczasem w zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził jedynie, że cyt. "na podstawie zgromadzonych w toku postępowania dokumentów można stwierdzić, że regulowanie (...) wynikających z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zobowiązań publicznoprawnych będzie stanowiło pewne utrudnienie w zaspokajaniu potrzeb Pana i rodziny. Niemniej jednak norma zawarta w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uprawnia do uznaniowego wyrażenia zgody na umorzenie należności z tytułu składek". Zdaniem WSA ocena materiału dowodowego została niedopuszczalnie ograniczona. Organ nie rozważył wysokości ciążących na skarżącym zobowiązań, ponoszonych przez niego wydatków na leczenie – udokumentowanych rachunkami z aptek – oraz faktu dokonywania potrąceń z otrzymywanej przez skarżącego renty. Tym samym analiza materiału dowodowego nie została przeprowadzona w wystarczającym zakresie. Za taką analizę nie można bowiem uznać prostego odwołania się do zebranych w sprawie dokumentów i oświadczeń bez odniesienia ich treści do mających zastosowanie w sprawie przepisów u.s.u.s. i rozporządzenia dnia 31 lipca 2003 r.

Sąd podkreślił, że w sprawach dotyczących ulg w spłacie należności składkowych, ZUS przytaczając jedynie treść przepisów mających zastosowanie w sprawie i opisując – chociażby szczegółowo – zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bez przeprowadzenia jednak wnikliwej jego analizy, dopuszcza się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Zauważył też, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji zbudowane w oparciu o schemat zawierający: przedstawienie sytuacji materialnej i osobistej strony, treść przepisów regulujących kwestie umorzenia zaległości wobec ZUS oraz jedno zdanie podsumowania, w którym organ stwierdza, że co prawda uiszczenie zaległych składek będzie dla zobowiązanego pewnym utrudnieniem, lecz uznaniowy charakter decyzji zezwala organowi na podjęcie także decyzji odmownej, bez wątpienia nie spełnia wymogów wskazanych w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno bowiem zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, uniemożliwia – w przypadku jej zaskarżenia – ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie. Zdaniem Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji cechuje się w tym zakresie znacznym deficytem. Pomimo bardzo licznych i udokumentowanych zobowiązań skarżącego, które wynoszą ponad pół miliona złotych organ wskazuje bowiem de facto, że przy dochodach w wysokości (...) zł miesięcznie brutto pomniejszonych dodatkowo o potrącenia w ramach prowadzonej egzekucji w kwocie (...) zł miesięcznie, skarżący jest w stanie uregulować zaległe składki. W ocenie Sądu organ zupełnie nie dostrzegł wieku skarżącego, jego stanu zdrowia oraz konieczności leczenia, które to przyczyny mogą znacznie utrudnić znalezienie pracy, a przez to poprawę sytuacji finansowej.

Wymienioną na wstępie decyzją z [...].10.2014 r. ZUS ponownie utrzymał w mocy decyzję własną z [...].09.2011 r.

W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych przedstawił ustalony przez siebie stan faktyczny, wskazując jednocześnie, iż swoje ustalenia oparł na oświadczeniu strony, które wpłynęło do Zakładu w dniu [...].07.2011 r. Wynika z niego, że skarżący mieszka przy ul. S. w K. oraz prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką małoletnich dzieci w wieku 17, 16 i 11 lat. W dniu [...].02.2008 r. zawarł z żoną umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową na wszystkie prawa majątkowe niezależnie od tytułu ich nabycia . Wskazano ponadto, że strona pobiera świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy w kwocie (...) zł brutto miesięcznie, z którego co miesiąc dokonywane są potrącenia w wysokości (...) zł, z tytułu egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P., do wypłaty pozostaje więc kwota w wysokości (...) zł .

Organ podał ponadto, że zgodnie z danymi ZUS skarżący pracuje zarobkowo od [...].05.2012 r. w firmie U. S.A. ze średniomiesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 3 700 zł brutto - tj. 2 644,38 zł netto (z którego dokonywane są potrącenia alimentacyjne).

Z dniem [...].12.2013 r. żona skarżącego dokonała wykreślenia działalności gospodarczej, a sam skarżący w dniu [...].02.2011 r. zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, która ostatecznie została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej z dniem [...].07.2011 r.

Dalej wskazano, że skarżący posiada liczne zobowiązania dochodzone w drodze egzekucji i windykacji, wobec:

• banków, w tym:

- A. S.A., według stanu z dnia 08.07.2011 r. wysokość zadłużenia wynosiła łącznie (...) zł ,

- S. S.A. z siedzibą w P. o/P., według stanu z dnia 18.03.2011 r. wysokość zadłużenia wynosiła łącznie (...) zł,

- Banku Spółdzielczego w P., w tym z tytułu umowy o kredyt obrotowy dla przedsiębiorców, gdzie zadłużenie na dzień 12.07.2011 r. wynosiło (...) zł oraz umowy o kredyt w rachunku bieżącym dla przedsiębiorców, gdzie stan zadłużenia na dzień 12.07.2011 r. wynosił (...) zł,

- P. S.A., w tym z tytułu kredytu odnawialnego do rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego, gdzie zaległość na dzień 14.06.2011 r. wynosiła (...) zł oraz umowy [...], gdzie stan zadłużenia nadzień 25.05.2011r. wynosił (...) zł,

- L. S.A., według stanu z dnia 08.07.2011 r. wysokość zadłużenia wynosiła łącznie (...),

• P. w tym z tytułu [...] oraz karty kredytowej (brak informacji o wysokości zadłużenia),

• Sądu Rejonowego dla [...] W.z tytułu kosztów postępowania sądowego w wysokości 2 123,00 zł (sygn. akt XV GC 1638/10),

• osób fizycznych, w tym:

- W.B.- P.P.U.iH. "E. " s.c., na dzień 05.05.2011r. kwota zadłużenia wynosiła łącznie (...) zł,

- P. M., na dzień 08.07.2011r. kwota zadłużenia wynosiła łącznie (...) zł,

- M. sp. j. [...], na dzień 17.02.2011 r. kwota zadłużenia wynosiła łącznie (...) zł,

Ponadto z informacji podanych we wspomnianym oświadczeniu wynika, że skarżący posiada zadłużenie z tytułu podatku VAT w wysokości 172 440,30 zł, banków z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości (...) zł oraz 186 442,61 zł (brak informacji na temat, który bank jest wierzycielem) oraz osób fizycznych w wys. łącznie ok. 600 tys. zł, jednak nie przedstawił na dowód powyższych twierdzeń żadnych dokumentów. ZUS uznał za wiarygodne twierdzenie skarżącego, że nie posiada żadnych wierzytelności, ani majątku ruchomego czy nieruchomego.

Dalej wskazano, że skarżący jest osobą mającą problemy zdrowotne .Mocą orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].11.2008 r. został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy do dnia 30.11.2012 r. Koszty ponoszone w związku z leczeniem oszacował na kwotę ok. 500,00 zł miesięcznie.

Organ podkreślił także, że pomimo skierowanej do skarżącego prośby o dostarczenie dokumentów pozwalających na ocenę aktualnej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych (pismo w tej sprawie odebrane w dniu 18.08.2014 r.), żadne dokumenty nie zostały dostarczone. Organ wskazał jednak, że w związku z podjęciem przez skarżącego pracy jego sytuacja materialna uległa poprawie.

Oceniając powyższą sytuację ZUS stwierdził, że z całokształtu ustaleń dotyczących sytuacji finansowej i osobistej skarżącego nie można jednoznacznie stwierdzić, że nie jest on w stanie spłacić całości zadłużenia, chociażby w układzie ratalnym.

Zwrócono uwagę na to, że według dokumentów zgromadzonych przez Zakład wnioskodawca aktualnie pobiera świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości (...) zł brutto - tj. (...) zł (kwota pomniejszona o potrącenia komornicze w wysokości 193,01 zł) oraz pracuje zarobkowo od [...].05.2012 r. w firmie U. S.A. ze średniomiesięcznym wynagrodzeniem w kwocie (...) zł brutto - tj. (...) zł netto (z której dokonywane są potrącenia alimentacyjne - według informacji uzyskanych prze Zakład w toku prowadzonego postępowania - jednakże brak informacji o kwocie).

Ponadto, zdaniem organu, szereg zgromadzonych w aktach dokumentów budzi wątpliwości i w konsekwencji utrudnia prawidłową ocenę sprawy.

Wskazano, że zgodnie z oświadczeniem, które wpłynęło do Zakładu w dniu 11.07.2011 r. skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – R. [...] oraz trójką małoletnich dzieci w wieku 17, 16, 11 lat (aktualnie 20, 19, 14 lat), a stałe wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego były ponoszone przez żonę oraz z dopłat z pożyczek uzyskiwanych przez skarżącego .

Z kolei we wniosku z dnia[...].10.2011 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, iż wystąpiły błędy w ustaleniach faktycznych, bowiem nie korzysta z pomocy finansowej żony, której dochody nie starczają na utrzymanie gospodarstwa domowego i wydatków na uczące się dzieci oraz nie korzysta z pożyczek osób trzecich - jednakże brak było możliwości potwierdzenia tegoż faktu z uwagi na nie podanie przez stronę dochodów uzyskiwanych przez żonę, jak również brak możliwości sprawdzenia udzielania ewentualnej pomocy finansowej przez osoby trzecie.

ZUS podniósł ponadto, że we wniosku z dnia [...].10.2011 r. skarżący informował, że kwota uzyskiwanego dochodu z tytułu świadczenia rentowego pozbawia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Na potwierdzenie ponoszonych kosztów związanych z leczeniem, zaleconych przez lekarza przedstawił tylko jeden rachunek na kwotę (...) zł.

Ponadto w tym wniosku oraz w piśmie z dnia [...].12.2011 r. Skarżący powoływał się na swój stan zdrowia, który nie pozwala na podjęcie jakiejkolwiek dodatkowej pracy, jednakże z dniem [...].05.2012 r. podjął pracę zarobkowa w firmie U. S.A.

W piśmie z dnia [...].12.2011 r. Skarżący poinformował, że żona w dniu [...].11.2011 r. wniosła pozew o rozwód - jednakże nie zostało to udokumentowane. Z informacji posiadanych przez Zakład a uzyskanych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wynika, iż z wynagrodzenia skarżącego dokonywane są potrącenia alimentacyjne. Jednakże z uwagi na niedostarczenie wyroku Sądu, brak jest informacji o wysokości potrącanych alimentów.

Przypomniano także, że strona nie dostarczyła aktualnych dokumentów potwierdzających posiadanie zobowiązań i ich wysokości.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia zobowiązań. Ustalenie, że w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia musi być poprzedzone wnikliwym postępowaniem administracyjnym prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Postępowanie to musi być oparte na dokumentach możliwych do uzyskania przez Zakład oraz na rzetelnych informacjach, wyjaśnieniach oraz dowodach składanych przez stronę, do których dostępu nie posiada organ administracyjny i to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne, to znaczy, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy.

Zakład podkreślił, że istotne znaczenie dla oceny sytuacji finansowej ma fakt nie złożenia jakichkolwiek dokumentów świadczących o aktualnie ponoszonych wydatkach na leczenie i opłatach związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (czynsz, opłaty za wynajem lokalu, energia, gaz, telefon etc.) oraz dokumentów obrazujących dochody gospodarstwa domowego. Wobec tego niedostarczenie przez stronę wymaganych dokumentów uniemożliwia dokonanie pełnej oceny zasadności wniosku i ustalenie czy w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia wnioskowanych należności.

Wobec powyższego ZUS uznał, że w sprawie nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie tj. całkowitej nieściągalności, ważnego interesu osoby zobowiązanej oraz interesu publicznego.

Od powyższej decyzji L.P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Domagał się w niej uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając jej :

1. obrazę przepisów postępowania - art. 7, 77 § 1, 80 oraz art. 107 k.p.a.- polegającą na pominięciu dowodów wskazanych przez stronę, dla wykazania, że :

a/ nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez L.P. przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, co zostało stwierdzone przez komornika;

b/ strona wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinna nie jest on w stanie opłacić tych należności, nawet w systemie ratalnym, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

c/ wadliwość uzasadnienia zaskarżonej decyzji polegającą na braku analizy materiału dowodowego i wyjaśnienia, czy w świetle konkretnych ustaleń stwierdzono całkowita nieściągalność skarżącego bądź niemożność opłacenia należności z powodu pozbawienia przez to możliwości zobowiązanego zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

2) obrazę prawa materialnego - art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ), polegającą na błędnym zaniechaniu zastosowania ustalonego stanu faktycznego do wskazanej normy prawnej;

3/ obrazę prawa materialnego - art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) polegającą na błędnym zaniechaniu zastosowania ustalonego stanu faktycznego do wskazanej normy prawnej.

W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że nie otrzymał wezwania do złożenia dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację materialną. Do skargi dołączył kopie kilkunastu dokumentów żądanych przez ZUS w toku postępowania administracyjnego, aczkolwiek ani w skardze ani też w toku rozprawy, gdy skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie został złożony wniosek o przeprowadzenie dowodu ze złożonych dokumentów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga nie jest zasadna, bowiem przy wydaniu zaskarżonej decyzja nie doszło do naruszenia przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego.

Kluczowe znaczenie dla oceny zaskarżonej decyzji miało ustalenie, czy ZUS orzekając ponownie, po wyroku WSA w Warszawie z 27 maja 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 222/14 zastosował się do zaleceń i oceny prawnej zawartych w tym wyroku.

Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Stosownie do art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i Sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Oceniając czy ZUS wykonał zalecenia Sądu zawarte w powyższym wyroku należy mieć też na uwadze specyfikę sprawy o umorzenie zaległości. Jest rzeczą oczywistą, że organ ma obowiązek uwzględnić sytuację strony na dzień orzekania i tylko taka sytuacja może być oceniana pod kątem spełnienia przesłanek do umorzenia należności. W tej sprawie poprzednia decyzja , uchylona wspomnianym wyżej wyrokiem WSA, została wydana w dniu [...] listopada 2011 r., więc blisko trzy lata wstecz. ZUS zwrócił się więc do strony pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. o złożenie aktualnych, wymienionych w piśmie dokumentów wykazujących sytuację materialną i życiową zobowiązanego. Pismo to, wysłane na adres pod który zawsze była kierowana do strony korespondencja (i przez skarżącego niezmieniony) zostało doręczone w dniu [...].08.2014 r. do rąk córki skarżącego. ZUS nie miał żadnych podstaw , aby przyjąć, że wezwanie do rąk skarżącego nie dotarło, z czego strona zdaje się czynić zarzut w uzasadnieniu skargi. Następnie w toku postępowania zostały do skarżącego skierowane dwa pisma – o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego w sprawie materiału dowodowego i zgłoszenia żądań (pismo z [...].09.2014 r.) oraz o terminie zakończenia postępowania. Sam skarżący przyznał, że oba pisma otrzymał. Z akt sprawy wynika, że nie skorzystał z możliwości aktywnego uczestniczenia w postępowaniu.

Należy też wyjaśnić, że postępowanie przed sądem administracyjnym polega na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a.), a nie na merytorycznym rozpatrywaniu sprawy administracyjnej. Przepis art. 133 p.p.s.a. wyraża zasadę dokonywania przez sąd oceny legalności objętego skargą rozstrzygnięcia organu administracji na podstawie akt sprawy zgromadzonych przez ten organ w toku postępowania administracyjnego w trybie i na zasadach określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Natomiast sąd administracyjny stosując te przepisy jedynie kontroluje, badając zgromadzony w sprawie materiał organów administracji, czy został on zebrany zgodnie z przepisami postępowania. Sam ustaleń faktycznych nie dokonuje, gdyż istotę wymiaru sprawiedliwości sprawowanego przez sądy administracyjne stanowi orzekanie wedle stanu faktycznego oraz prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub czynności. Wyjątki od tej zasady wskazane są w art. 106 § 3-5 p.p.s.a. Innymi słowy sąd administracyjny kontroluje czy organy administracji dokonały ustaleń faktycznych zgodnie z prawem. Wobec tego można przyjąć, że sąd administracyjny akceptuje lub odmawia akceptacji stanu faktycznego ustalonego przez organ administracji skutkiem kontroli zgodności z prawem postępowania dowodowego prowadzonego przez te organy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2010 r. sygn. akt I GSK 992/09).

Sąd jedynie wyjątkowo w sytuacji określonej w art. 106 § 3-5 p.p.s.a. może przeprowadzić dowody z dokumentów, jednak użyte w art. 106 § 3 p.p.s.a. sformułowanie, że następuje to w celu "wyjaśnienia istotnych wątpliwości" należy interpretować mając na względzie uwagi wcześniejsze. W ocenie Sądu (niezależnie od braku formalnego wniosku) taka sytuacja nie zachodziła, gdyż dowody te powinny i mogły zostać przedstawione w toku postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych.

Bezsporne w sprawie jest, że brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tzn. nie występuje całkowita nieściągalność zaległości.

Kolejna możliwość umorzenia jest przewidziana w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności;

Przy czym, za rodzinę uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).

Oceniając prawidłowość dokonanych przez ZUS ustaleń co do zaistnienia sytuacji, które umożliwiają zastosowanie instytucji umorzenia i stwierdzenia, że brak jest podstaw do uznania, że zachodzą przesłanki należy w pierwszym rzędzie podzielić stanowisko organu, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia w/w przesłanek. ZUS nie ma żadnych możliwości, aby bez inicjatywy osoby wnioskującej czynić ustalenia dotyczące spraw bardzo osobistych, wrażliwych (zdrowie, sytuacja rodzinna itp.). Te informacje mogą być przekazane jedynie przez wnioskodawcę. W świetle uwag powyższych dot. braku inicjatywy dowodowej ze strony skarżącego nie sposób zarzucić Zakładowi błędne ustalenie stanu faktycznego, prowadzące do naruszenia przepisów prawa materialnego. Zakład oparł się w swych ustaleniach na informacjach , którymi dysponował. Ustalił, że skarżący pracuje , więc jego dochody wzrosły. Uprawniony był również wniosek, że skoro pracuje to jego stan zdrowia nie jest zły, bo na pracę pozwala. Konsekwentnie uprawniony był także wniosek, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Na koniec należy wyjaśnić, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek znajduje zastosowanie w obiektywnie wyjątkowych sytuacjach. Organ musi ważyć nie tylko interes osoby zobowiązanej, ale również interes ubezpieczeń społecznych, z puli których wypłacone są świadczenia uprawnionym do tego osobom ubezpieczonym. Organ trafnie zwrócił uwagę, że choć wysokość zadłużenia uniemożliwia jego jednorazową spłatę, to istnieje jednak możliwość spłaty w ramach układu ratalnego.

Skarżący był informowany o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i zgłaszania żądań, nie przedstawił jednak dowodów pozwalających na pozytywne rozpatrzenie jego wniosku. Wskazać ponadto trzeba, że wniosek o umorzenie należności wobec ZUS może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Stąd w przypadku zaistnienia takich okoliczności Skarżący może ponownie wystąpić do organu z takim wnioskiem.

Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).

.