Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 928/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1 i 2, art. 12 ust. 1 i 4, art. 16 ust. 1 pkt 8
journal: Dz.U. 2000 nr 54 poz 654
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity
article: art. 3 pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 183 poz 1538
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi.
article: art. 6 ust. 2, art. 7 ust. 1, 2 i 3, art. 28 ust. 2.
journal: Dz.U. 2004 nr 146 poz 1546
law: Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych
Teza: Teza informacyjna:

W świetle art. 28 ust. 2 ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. Nr 146, poz. 1546 ze zm.) w przypadku wniesienia papierów wartościowych innych niż zdematerializowane i udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, osoba zapisująca się na certyfikaty funduszu inwestycyjnego przenosi, w drodze umowy, prawa z tych papierów lub udziałów na towarzystwo funduszy inwestycyjnych. Dokonuje zatem ich zbycia (wszelkie prawa wspólnika z tytułu akcji czy udziału przechodzą na towarzystwo funduszy inwestycyjnych) i otrzymuje w zamian ekwiwalent w postaci certyfikatów - certyfikaty te, będące papierami wartościowymi stanowią substrat pieniądza, a więc wartość pieniężną w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.) i z tego powodu stanowią przychód podmiotu dokonującego zbycia papierów wartościowych innych niż zdematerializowane lub udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością.

TEZY

Teza informacyjna:

W świetle art. 28 ust. 2 ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. Nr 146, poz. 1546 ze zm.) w przypadku wniesienia papierów wartościowych innych niż zdematerializowane i udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, osoba zapisująca się na certyfikaty funduszu inwestycyjnego przenosi, w drodze umowy, prawa z tych papierów lub udziałów na towarzystwo funduszy inwestycyjnych. Dokonuje zatem ich zbycia (wszelkie prawa wspólnika z tytułu akcji czy udziału przechodzą na towarzystwo funduszy inwestycyjnych) i otrzymuje w zamian ekwiwalent w postaci certyfikatów - certyfikaty te, będące papierami wartościowymi stanowią substrat pieniądza, a więc wartość pieniężną w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.) i z tego powodu stanowią przychód podmiotu dokonującego zbycia papierów wartościowych innych niż zdematerializowane lub udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Bogusław Woźniak, Protokolant Katarzyna Domańska, po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "I." sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Lu 501/11 w sprawie ze skargi ""I." sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 8 kwietnia 2011 r. nr IPPB3/423-50/11-4/JB w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2011 r., I SA/Lu 501/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę I. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Spółka lub Skarżąca) na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie (dalej: Dyrektor IS), działającego z upoważnienia Ministra Finansów, z dnia 8 kwietnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych (dalej: p.d.o.p.). Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; w skrócie: p.p.s.a.). Wyrok jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi (przedstawiony przez WSA w Lublinie):

2.1. Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku przebieg postępowania, WSA w Lublinie podał, że w dniu 14 stycznia 2011 r. Spółka złożyła wniosek w udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie p.d.o.p. Przedstawiając stan faktyczny wskazała, że w dniu 22 listopada 2010 r. objęła 14.490 certyfikatów inwestycyjnych serii G A. Subfunduszu emitowanych przez A. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego (dalej: Fundusz). W zamian za przydzielone przez Fundusz certyfikaty inwestycyjne Spółka dokonała wpłaty na rzecz Funduszu w postaci 15.000 sztuk akcji B. S.A., której jest akcjonariuszem. W tym stanie faktycznym Spółka zapytała, czy przeprowadzona transakcja wniesienia akcji spółki kapitałowej do Funduszu i objęcie w zamian certyfikatów inwestycyjnych stanowi dla Spółki przychód w rozumieniu ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.; w skrócie: u.p.d.o.p.) i powoduje powstanie zobowiązania podatkowego?

Przedstawiając swoje stanowisko, Spółka wskazała, że w jej ocenie transakcja ta nie stanowi przychodu i w konsekwencji nie prowadzi do powstania zobowiązania podatkowego. Wskazując na pojęcie przychodu podatkowego, jako przysporzenia o charakterze trwałym i realnym, w sposób jednoznaczny pozwalającego na określenie wielkości przyrostu majątkowego oraz odwołując się do art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p. wywodziła, że w chwili wniesienia akcji do Funduszu i objęcia certyfikatów nie można mówić o jakimkolwiek definitywnym przysporzeniu majątkowym. Można o nim mówić dopiero w chwili zbycia certyfikatów. Z podatkowego punktu widzenia transakcję należy traktować dwuetapowo. Na pierwszym etapie dochodzi jedynie do objęcia certyfikatów inwestycyjnych Funduszu. Dopiero w drugim etapie inwestycji, kiedy następuje zbycie (umorzenie) certyfikatów można mówić o konkretnym przysporzeniu majątkowym i uzyskaniu przychodu.

2.2. Uznając stanowisko Spółki za nieprawidłowe, Dyrektor IS wskazał, że kwestie związane z nabywaniem jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych reguluje ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. Nr 146, poz. 1546 ze zm.; dalej: u.f.i.). Powołując się na przepisy art. 3 ust. 1, art. 7 i art. 28 ust. 2 tej ustawy, Dyrektor IS stwierdził, że powołane regulacje wskazują, iż wpłata do funduszu inwestycyjnego w postaci papierów wartościowych (m.in. akcji) stanowi szczególną formę ich zbycia. Wniesienie ich do funduszu wymaga uwzględnienia regulacji zawartych w przepisach art. 337-339 ustawy z dnia 5 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.: dalej: K.s.h.). Reasumując, przez wniesienie akcji spółki kapitałowej do funduszu inwestycyjnego w zamian za jednostki uczestnictwa, dochodzi do ich zbycia na rzecz funduszu oraz do jednoczesnego nabycia innych papierów wartościowych – jednostek uczestnictwa. Stosownie do tego należy ocenić skutki tej transakcji w świetle u.p.d.o.p. Przechodząc do tej oceny, Dyrektor IS wskazał na treść art. 7 ust. 1 i 2, art. 12 ust. 1, art. 15 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., a następnie skonstatował, że wartość pieniężna certyfikatów inwestycyjnych nabywanych przez Spółkę w zamian za akcje, na dzień objęcia certyfikatów, stanowi jej przychód zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. Jednocześnie, zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 8 tej ustawy, powstanie koszt uzyskania przychodu ze zbycia akcji w związku z nabyciem certyfikatów inwestycyjnych. W konsekwencji Dyrektor IS stwierdził, że zbywając akcje w dniu, w którym nastąpiło nabycie jednostek uczestnictwa Funduszu, Spółka powinna rozpoznać, na podstawie art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p. przychód z tytułu zbycia tych papierów wartościowych i jednocześnie, zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. pomniejszyć go o wydatki poniesione na nabycie tych akcji. Jednocześnie ze zbyciem akcji, Spółka nabywa jednostki uczestnictwa. Wydatki na nabycie jednostek uczestnictwa, odpowiadające wysokością wartości akcji wniesionych do funduszu, o czym stanowi art. 128 u.f.i., będą kosztem uzyskania przychodu w momencie ich zbycia, odkupienia lub umorzenia. Wtedy również nastąpi rozpoznanie dochodu lub straty podatkowej z tytułu zbycia jednostek uczestnictwa. Dyrektor IS nie podzielił stanowiska Spółki, że opisany sposób podatkowego rozliczenia transakcji nabycia jednostek uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym prowadzi do podwójnego opodatkowania tego samego dochodu. W omawianym przypadku mamy do czynienia z dwiema odrębnymi transakcjami – jedną związaną ze zbyciem akcji, drugą ze zbyciem jednostek uczestnictwa, które niezależnie od siebie, odpowiednio generują dochód lub stratę z danej transakcji (Dyrektor IS podkreślił, że jego stanowisko jest zgodne z dominującą linią orzeczniczą - m.in. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2009 r., II FSK 939/08; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 3 marca 2008 r., I SA/Bd 844/07; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 lutego 2008 r., I SA/Po 1672/07; wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2009 r., III SA/Wa 285/09; wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 maja 2010 r., I SA/Kr 360/10; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 13 stycznia 2010 r., I SA/Gl 264/09 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

2.3. W wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa Spółka zarzuciła naruszenie art. 14c § 1 w zw. z art. 14c § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej: o.p.), poprzez dokonanie niezgodnej z prawem oceny stanowiska Skarżącej na skutek bezpodstawnego przyjęcia, że w okolicznościach stanu faktycznego opisanego we wniosku zastosowanie znajdzie art. 12 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p., podczas gdy w okolicznościach zdarzenia przyszłego wniosku hipoteza normy wyrażonej w art. 12 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 2 per analogiam art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. nie jest spełniona. Pismem z dnia 3 czerwca 2011 r. Dyrektor IS stwierdził brak podstaw do zmiany ww. interpretacji indywidualnej.

3. Stanowiska stron w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie (Sądem pierwszej instancji):

3.1. W skardze do WSA w Lublinie Spółka zarzuciła naruszenie art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p. przez jego błędne zastosowanie i w oparciu o ten zarzut wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej oraz uznanie, że w wyniku objęcia certyfikatów inwestycyjnych w zamian za prawa majątkowe inkorporowane w akcjach Spółka nie uzyskuje przychodu podatkowego w rozumieniu ww. przepisu oraz o zasądzenie na rzecz Spółki kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi Spółka podtrzymała argumentację przedstawioną we wniosku oraz w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa.

3.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko.

4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie (Sądu pierwszej instancji):

Zdaniem WSA w Lublinie skarga okazała się niezasadna. Wskazał przy tym, że przedmiotem sporu w sprawie jest kwestia, czy wniesienie akcji do funduszu inwestycyjnego zamkniętego w zamian za certyfikaty inwestycyjne powoduje powstanie przychodu podatkowego i obowiązku podatkowego w p.d.o.p. Powołując się na przepisy art. 7, art. 128, art. 28 ust. 2, art. 121 ust. 1 u.f.i., a nadto art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. Nr 183, poz. 1538 ze zm.), według którego certyfikaty inwestycyjne mają przymiot papierów wartościowych, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że brzmienie powołanych przepisów nie budzi wątpliwości, iż wskazana w przepisie umowa prowadzi - przy uwzględnieniu właściwych przepisów dotyczących zbywania akcji - do przeniesienia praw z nich wynikających i ma charakter umowy odpłatnej. W zamian za zbywane akcje wspólnik uzyskuje świadczenie ze strony funduszu papiery wartościowe - certyfikaty inwestycyjne, które mogą mieć formę dokumentu lub też istnieć w postaci zdematerializowanej. W rezultacie tej transakcji zamknięty fundusz inwestycyjny staje się wspólnikiem w spółce z o.o. lub akcjonariuszem w spółce akcyjnej zaś wspólnik zostaje uczestnikiem funduszu. W związku z powyższym Dyrektor IS uznał, że poprzez wniesienie papierów wartościowych m.in. akcji do funduszu inwestycyjnego, w zamian za jednostki uczestnictwa (lub certyfikaty inwestycyjne), dochodzi do ich zbycia na rzecz funduszu oraz do jednoczesnego nabycia innych papierów wartościowych - jednostek uczestnictwa (certyfikatów inwestycyjnych).

Przywołując treść art. 7 ust. 1 i 2 u.p.d.o.p., WSA w Lublinie stwierdził, że przepisy dotyczące p.d.o.p. nie definiują terminu "przychody". Należy w związku z tym przyjąć, że przychodem jest każde przysporzenie majątkowe, niezależnie od sposobu jego powstania, chyba że konkretny przepis ustawy stanowi w tej kwestii inaczej. Przykładowe wyliczenie rodzajów przychodów znajduje się w art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p. Wyliczenie to nie stanowi katalogu zamkniętego, o czym świadczy zwrot "w szczególności". Odmiennie jednak została uregulowana kwestia katalogu przysporzeń niebędących przychodem, neutralnych podatkowo (niestanowiących podstawy ustalania dochodu podlegającego opodatkowaniu). W art. 12 ust. 4 u.p.d.o.p. zawarty jest zamknięty katalog takich przypadków. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że z istoty podatku dochodowego wynika, iż jest on ciężarem publicznoprawnym od przyrostu majątkowego (dochodu), a zatem przychodem jako źródłem dochodu - jest taka wartość, która wchodząc do majątku podatnika może powiększyć jego aktywa (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2006 r., II FSK 489/05). Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p., przychodami z zastrzeżeniem ust. 3 i 4 oraz art. 14, są w szczególności otrzymane pieniądze, wartości pieniężne, w tym różnice kursowe. Zgodnie natomiast z art. 128 ust. 2 u.f.i., w przypadku dokonywania wpłat m.in. papierami wartościowymi, papiery wartościowe, będą wyceniane wg metody przyjętej przez fundusz dla wyceny aktywów. Skoro zgodnie z art. 28 ust. 2 u.f.i., w przypadku dokonywania wpłat do funduszu inwestycyjnego poprzez akcje czy udziały, następuje zbycie tych akcji lub udziałów na towarzystwo funduszy inwestycyjnych, to wartość pieniężna będąca wynikiem wyceny wnoszonych udziałów czy akcji stanowi wartość przysługującego spółce świadczenia w postaci certyfikatów inwestycyjnych, które to powiększają jej aktywa. Źródłem przychodu w tym przypadku jest zbycie udziałów i akcji spółek kapitałowych (por. także poglądy wyrażone w wyrokach NSA z dnia 18 marca 2010 r., II FSK 1844/08 i z dnia 25 listopada 2009 r., II FSK 959/08, publik.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu pierwszej instancji, Dyrektor IS prawidłowo uznał, że wartość pieniężna certyfikatów inwestycyjnych nabywanych przez Spółkę w zamian za akcje stanowi jej przychód na dzień objęcia certyfikatów w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. Nieprawidłowe jest zatem stanowisko Spółki, że objęcie certyfikatów inwestycyjnych nie generuje rzeczywistego i definitywnego przyrostu aktywów, a ewentualny przyrost majątkowy powstanie dopiero z chwilą zbycia lub umorzenia certyfikatów. Niewątpliwie przychód z tytułu certyfikatów nastąpi w przyszłości, w momencie ich zbycia lub umorzenia, jednakże na etapie wcześniejszym powstaje przychód z tytułu zbycia akcji. Potwierdzeniem tego, że zbycie akcji wnoszonych do funduszu i zbycie tytułów uczestnictwa w funduszu są to dwie niezależne od siebie czynności, wywołujące odrębne skutki podatkowe stanowi powołany przez Dyrektora IS art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., w myśl którego wydatki na nabycie tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych stanowią koszt uzyskania przychodu z tytułu odkupienia tytułów lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych albo umorzenia jednostek uczestnictwa, tytułów uczestnictwa oraz certyfikatów inwestycyjnych w funduszach kapitałowych. Jak wynika z treści tego przepisu, zarówno wydatki na nabycie udziałów lub akcji, jak i wydatki na nabycie tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach, stanowią koszt uzyskania przychodu w sytuacji w nim określonej. Tym samym zarzut o podwójnym opodatkowaniu tego samego przychodu nie znajduje uzasadnienia.

Dokonując interpretacji przepisów prawa podatkowego, Dyrektor IS dokonał wykładni art. 12 ust 1 pkt 1 u.p.d.o.p., a nie art. 12 ust 1 pkt 7 tej ustawy, który nie miał w opisanym stanie faktycznym zastosowania. Dodanie do art. 12 ust. 1 przepisu pkt 7 na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2000 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. Nr 60, poz. 700) łączyło się z wykreśleniem przepisu art. 16 ust. 1 pkt 8a u.p.d.o.p. Na podstawie tego przepisu można było stwierdzić, że skoro wydatki na nabycie (wytworzenie, ulepszenie) składników majątku będących przedmiotem wkładu niepieniężnego do spółki są kosztem podatkowym w przypadku zbycia udziałów (akcji) aportowych, to ustawodawca przesunął tym samym moment ustalenia dochodu z tytułu zbycia składników przedmiotu aportu z dnia ich zbycia na dzień zbycia udziałów lub akcji. W związku z powyższym należało stwierdzić, że wprowadzenie z dniem 1 stycznia 2001 r. art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. było wyrazem zmiany podejścia ustawodawcy do opodatkowania aportów wnoszonych do spółek kapitałowych, a nie wprowadzeniem katalogu zamkniętego przychodów podlegających opodatkowaniu, a wymienionych w art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p. (zob. wyroki przytoczone w zaskarżonej interpretacji na s. 4 oraz wyroki NSA w sprawach o sygn. II FSK 2056/09, II FSK 1047/09, II FSK 1844/08, II FSK 959/08 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Podnoszone przez Spółkę w skardze zarzuty uznać zatem należało za bezzasadne. Sąd pierwszej instancji wskazał, że jak podniósł Dyrektor IS w odpowiedzi na skargę, w znacznej części zarzuty te odnoszą się one do sytuacji, w której następuje już otrzymanie przez Spółkę certyfikatu inwestycyjnego ("otrzymanie dokumentu dłużnego potwierdza jedynie fakt zaistnienia po stronie funduszu zobowiązania do spełnienia w przyszłości świadczenia, z tytułu dokonania przez Spółkę wpłaty, w postaci prawa do akcji"), natomiast kwestią podlegającą interpretacji było ustalenie, czy obejmując certyfikaty inwestycyjne w zamian za akcje powstaje przychód podatkowy.

5. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:

5.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Lublinie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Spółka (reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego), zaskarżając ten wyrok w całości. Sformułowała wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Lublinie oraz zasądzenie na rzecz Spółki kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi Spółka zarzuciła: (I) naruszenie prawa materialnego, tj.: (1) błędną wykładnię art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p. prowadzącą do niewłaściwego zastosowania art. 12 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p., polegającą na przyjęciu, że wartość pieniężna certyfikatów inwestycyjnych nabywanych przez Spółkę w zamian za akcje stanowi jej przychód na dzień objęcia certyfikatów; (2) niewłaściwe zastosowanie art. 12 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 2 u.p.d.o.p., polegające na przyjęciu, że przepis ten będzie miał zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, pomimo że nie mamy w nim do czynienia z przysporzeniem o charakterze definitywnym, trwałym; (3) błędną wykładnię art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. prowadzącą do niewłaściwego zastosowania art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p. w związku z art. 84 oraz art. 217 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), polegającą na przyjęciu, że wskazane przepisy u.p.d.o.p. łącznie przesądzają o konieczności opodatkowania w analizowanym stanie faktycznym dwóch niezależnych od siebie czynności, tj. zbycia akcji wnoszonych do funduszu i zbycia tytułów uczestnictwa w funduszu, gdy tymczasem art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. odnosi się wyłącznie do kwestii kosztów uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia m.in. certyfikatów inwestycyjnych i w dodatku wyłącznie objętych za wkład pieniężny; (II) naruszenie przepisów postępowania, tj. (1) art. 3 § 1 i § 3 pkt 4a p.p.s.a. w zw. z art. 1 ustawy z dnia 22 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.; dalej: p.u.s.a.), poprzez niewykonanie swojego ustrojowego obowiązku kontroli zaskarżonej interpretacji pod względem zgodności z prawem, które polegało na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy obowiązkiem Sądu pierwszej instancji było stwierdzenie naruszenia przez Dyrektora IS art. 12 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 2, art. 12 ust. 1 pkt 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p.; (2) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez: (a) przyjęcie błędnego stanu faktycznego, polegającego na uznaniu, że przydzielenie Spółce certyfikatów inwestycyjnych w zamian za wpłatę akcji do funduszu inwestycyjnego zamkniętego stanowi dla niej przysporzenie o charakterze definitywnym, trwałym; (b) brak podania podstawy prawnej oraz jej wyjaśnienia, odnośnie do uznania przez Sąd pierwszej instancji, że objęcie certyfikatów inwestycyjnych generuje rzeczywisty i definitywny przyrost aktywów Spółki a zarazem jej przychód podatkowy; (c) lakoniczność, skrótowość uzasadnienia zaskarżanego orzeczenia, uniemożliwiające merytoryczną polemikę z argumentami WSA w Lublinie; (3) art. 146 § 1 p.p.s.a., poprzez zaakceptowanie przez Sąd pierwszej instancji naruszenia przez Dyrektora IS art. 12 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 pkt 1, a także art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. i nieuchylenie niegodnej z prawem interpretacji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżąca powołała swoją dotychczasową zasadniczą argumentację.

5.2. Dyrektor IS nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. Nie zasługują na uwzględnienie zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak również prawa materialnego, które Skarżąca wymieniła w części wstępnej skargi kasacyjnej.

6.2. Punktem wyjścia rozważań w sprawie, zwłaszcza w kontekście zarzutu naruszenia art. 217 Konstytucji RP musi być określenie zakresu przedmiotowego opodatkowania p.d.o.p. Zgodnie z art. 7 ust. 1 u.p.d.o.p., przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym jest dochód bez względu na rodzaj źródeł przychodów, z jakich dochód ten został osiągnięty, w wypadkach, o których mowa w art. 21 i art. 22 przedmiotem opodatkowania jest przychód. Dochodem (z zastrzeżeniem art. 10 i 11 tej ustawy) jest nadwyżka przychodów nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym. Gdy koszty przekraczają przychód, różnica jest stratą (art. 7 ust. 2 u.p.d.o.p.). Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych nie definiuje zatem źródeł przychodów (odmiennie niż w przypadku podatku dochodowego od osób fizycznych). Zasadą jest zatem, że za źródło przychodu uznaje się każdy zindywidualizowany stosunek prawny, zdarzenie lub stan faktyczny, z którym wiąże się uzyskanie przychodu, a wyjątki od tej zasady wynikać muszą z konkretnego przepisu ustawy wyłączającego bądź zwalniającego konkretny dochód od opodatkowania. Podatek dochodowy od osób prawnych ma zatem cechy podatku globalnego (powszechnego) obejmującego swoim zakresem przedmiotowym wszelkie uzyskiwane w ciągu roku podatkowego przysporzenia majątkowe o charakterze trwałym, bez względu na to, czy mają one charakter periodyczny czy jednorazowy (por. R. Pęk, w: L. Błystak, B. Dauter, B. Gruszczyński, B. Hnatiuk, H. Łysikowska, E. Madej, A. Mudrecki, R. Pęk, K. Wujek, J. Zubrzycki, Podatek dochodowy od osób prawnych. Komentarz, Wrocław 2003, s. 98-99, H. Kryszczak, w: Komentarz do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, praca zbiorowa pod red W. Nykiela i A. Mariańskiego, Gdańsk 2008, s. 98-99).

Mimo braku wyraźnego rozróżnienia w u.p.d.o.p. źródeł przychodu, w każdym przypadku uzyskania przysporzenia majątkowego należy ustalić, jakie było źródło jego pozyskania. Ustawodawca przewiduje bowiem w odniesieniu do dochodu pozyskanego z niektórych źródeł szczególne zasady opodatkowania. Definicja legalna przychodu, zawarta w u.p.d.o.p., jest definicją zakresową niepełną. Ustawodawca podał w art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p. jedynie przykładowe rodzaje przysporzeń, uznawanych za przychód dla celów podatku dochodowego od osób prawnych (katalog ten nie jest katalogiem zamkniętym, o czym świadczy użycie słowa "w szczególności"), a jednocześnie w ust. 4 tego przepisu wskazał (tym razem stosując katalog zamknięty, nie podlegający wykładni rozszerzającej) przysporzenia, które są neutralne podatkowo. Pozwala to, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 24 styczna 2011 r., II FPS 6/10 (opubl. w Lex pod nr 686104) na przyjęcie, że wszelkie przychody - z wyłączeniem (wymienionych w art. 12 ust. 4 u.p.d.o.p.) przychodów ze źródeł, z których dochody nie podlegają opodatkowaniu lub są wolne od podatku (art. 2 ust. 1 i art. 17 ust. 1 pkt 1-50 u.p.d.o.p.) oraz przychodów ze źródeł, z których przedmiotem opodatkowania jest przychód (tzn. przychody opodatkowane zryczałtowanym podatkiem (art. 21 i art. 22 u.p.d.o.p.) - stanowią przychody wpływające na wysokość dochodu do opodatkowania. Od ich sumy odlicza się koszty ich uzyskania i w rezultacie otrzymuje się kwotę dochodu osiągniętego w roku podatkowym, bądź kwotę straty, jeżeli przychody są niższe od tych kosztów. Przedmiot opodatkowania został zatem określony w ustawie w sposób jednoznaczny.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p., przykładowym przychodem są otrzymane pieniądze, wartości pieniężne, w tym różnice kursowe. Ustawodawca nie definiuje pojęcia wartości pieniężnych. Przyjmuje się, że pod pojęciem tym rozumieć należy aktywa finansowe, stanowiące substytut pieniądza, a więc przede wszystkim papiery wartościowe, a także środki płatnicze, jak weksle, czeki, akredytywy, przekazy (por. L. Błystak, H. Łysakowska, w: Podatek ..., op. cit., s.196). Przez papiery wartościowe rozumieć należy, zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. . Nr 183, poz. 1538; dalej: u.o.i.f.) akcje, prawa poboru w rozumieniu przepisów k.s.h., prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe, w tym inkorporujące prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji lub z zaciągnięcia długu, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego, inne zbywalne prawa majątkowe, które powstają w wyniku emisji, inkorporujące uprawnienie do nabycia lub objęcia papierów wartościowych lub wykonywane poprzez dokonanie rozliczenia pieniężnego (prawa pochodne). Wartościami pieniężnymi mogą być zatem zarówno akcje spółek handlowych, jak i certyfikaty inwestycyjne. Fakt zaliczenia certyfikatów inwestycyjnych do papierów wartościowych wynika zresztą także z art. 121 ust. 1 u.f.i.

Skarżąca wywodzi, że w przypadku objęcia certyfikatów za akcje lub udziały spółek kapitałowych nie można mówić o uzyskaniu przychodu w rozumieniu art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p. Za zdarzenie, które mogłoby spowodować powstanie przychodu uznaje zatem wniesienie do funduszu inwestycyjnego wkładu niepieniężnego w zamian za nabycie certyfikatów. Z faktu dodania do art. 12 ust. 1 - punktu 7, zgodnie z którym przychodem jest także nominalna wartość udziałów (akcji) w spółce kapitałowej albo wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, strona wywodzi bowiem, że inne przypadki objęcia papierów wartościowych za wkład niepieniężny nie podlegają opodatkowaniu, w takim bowiem przypadku mieściłyby się one w pojęciu przychodu, zawartym w art. 12 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. Poglądu tego (choć prezentowanego także w orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie) Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie nie podziela z podanych niżej względów.

6.3. Zauważyć należy, że ww. przepis nie dotyczy objęcia certyfikatów inwestycyjnych. Ponadto, wskazany w nim przychód dotyczy także innych niż wartość pieniężna substratów majątku - udziałów w spółkach kapitałowych i wkładów do spółdzielni. Źródłem przychodu jest w tym przypadku także konkretna czynność – objęcie udziału, akcji, wkładu w zamian za wkład niepieniężny, a więc tylko nabycie akcji, udziałów od spółki w zamian za wkład niepieniężny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1996 r., II CKN 4/96, opubl. w OSNC z 1997 r., nr 2, poz. 23). Nie obejmuje on wszelkich czynności (zdarzeń), których wynikiem jest otrzymanie wartości pieniężnej.

Nie można także pominąć kwestii najistotniejszej, że choć art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. stanowi przede wszystkim określenie przykładowego przychodu, to poza tym reguluje on sposób określenia jego wysokości (co do zasady jest nim nominalna wartość akcji, udziału czy wkładu) i zrównuje zasady ustalania wysokości tego przychodu w stosunku do nabycia akcji, udziału czy wkładu. Między zakresem art. 12 ust. 1 pkt 1 i pkt 7 u.p.d.o.p. istnieją zatem różnice – pkt 7 obejmuje także stany faktyczne inne niż otrzymanie pieniędzy czy wartości pieniężnych (a więc, zgodnie z wolą ustawodawcy wynikającą z projektu ustawy rozszerza pojęcie przychodu o objęcie udziału i wkładu), a ponadto wskazuje na wysokość przychodu uwzględnianego przy obliczaniu dochodu przy objęciu akcji, udziału czy wkładu objętych w zamian za wkład niepieniężny. Zauważyć także należy, że w przypadku wniesienia do funduszu inwestycyjnego akcji lub udziałów spółek kapitałowych przedmiotem opodatkowania nie będzie w rzeczywistości nabycie certyfikatu, ale zbycie akcji lub udziałów.

Co do zasady w celu uzyskania certyfikatu (reprezentującego prawa majątkowe uczestników funduszu - art. 6 ust. 2 u.f.i.) należy dokonać wpłaty w formie pieniężnej (art. 7 ust. 1 u.f.i.). Do funduszu można jednak także wnieść papiery wartościowe (zdematerializowane i inne niż zdematerializowane) i udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, przy czym wniesienie tych papierów i udziałów zrównane jest z wpłatą (art. 7 ust. 2 i 3 u.f.i.). W przypadku wniesienia papierów wartościowych innych niż zdematerializowane i udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością osoba zapisująca się na certyfikaty przenosi, w drodze umowy, zgodnie z odrębnymi przepisami, prawa z tych papierów lub udziałów na towarzystwo funduszy inwestycyjnych (art. 28 ust. 2 u.f.i.). Dokonuje zatem ich zbycia (wszelkie prawa wspólnika z tytułu akcji czy udziału przechodzą na towarzystwo funduszy inwestycyjnych) i otrzymuje w zamian ekwiwalent w postaci certyfikatów. Certyfikaty te, będące papierami wartościowymi stanowią substrat pieniądza, a więc wartość pieniężną w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. Tym samym w momencie przeniesienia praw z akcji czy udziałów podatnik otrzymuje przychód o określonej (dającej się wyrazić w pieniądzu) wartości ze zbycia akcji lub udziałów. Odpłatne zbycie akcji lub udziałów stanowi źródło przychodów. Wynika to choćby a contrario z art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., pozwalającego pomniejszyć przychód ze zbycia akcji lub udziałów w spółkach kapitałowych o koszty jego uzyskania, czyli koszty związane z objęciem lub nabyciem akcji czy udziałów w spółce. Ekwiwalentem w tym przypadku są otrzymane certyfikaty, reprezentujące prawa majątkowe uczestnika funduszu (art. 6 ust. 2 u.f.i.).

Prawidłowa jest zatem wykładnia art. 12 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p., dokonana przez Dyrektora IS i Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, że otrzymane w wyniku wniesienia do funduszu inwestycyjnego wkładu certyfikaty inwestycyjne stanowią wartości pieniężne w rozumieniu tego przepisu. Zgodzić się także należy z poglądem, że źródłem przychodu w tym przypadku jest zbycie udziałów i akcji spółek kapitałowych (por. także poglądy wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2010 r., II FSK 1844/08 i z dnia 25 listopada 2009 r., II FSK 959/08 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z faktu dodania pkt 7 do ust.1 art. 12 u.p.d.o.p. nie można bowiem wyprowadzić wniosku, że do dnia 31 grudnia 2000 r. otrzymanie każdej wartości pieniężnej w zamian za substrat niepieniężny nie stanowiło przychodu. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p., przychodem jest każda otrzymana wartość pieniężna, niezależnie od źródła, z jakiego przychód ten pochodzi i w stosunku do której ustawodawca nie zastosował zwolnienia czy wyłączenia od opodatkowania. Konsekwencją odróżnienia przez Sąd pierwszej instancji i Dyrektora IS dwóch zdarzeń powodujących przychód - odpłatnego zbycia akcji i udziałów w spółkach kapitałowych i zbycia certyfikatów było wskazanie na koszty uzyskania przychodu odrębne w przypadku każdego z przychodów, a uregulowane w art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. zarówno w odniesieniu do zbycia certyfikatów, jak i akcji i udziałów.

6.4. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie kontrola sądowoadministracyjna dotyczyła interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego, a sednem sprawy była prawidłowa wykładnia przepisów u.p.d.o.p., w świetle powyższej oceny bezzasadności zarzutów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego, należy ocenić sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zarzuty naruszenia art. 3 § 1 i 2 pkt 4a w zw. z art. 1 p.u.s.a. oraz art. 146 § 1 p.p.s.a. są całkowicie chybione, bowiem WSA w Lublinie prawidłowo rozpoznał skargę Spółki i skontrolował zaskarżoną nią interpretację indywidualną. Jak wyżej stwierdzono, wykładnia przepisów u.p.d.o.p. przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji jest prawidłowa.

Naczelny Sąd Administracyjny jest nadto zdania, że WSA w Lubinie w sposób rzetelny dokonał analizy spornego problemu, prawidłowo interpretując przepisy u.p.d.o.p. w graniach stanu faktycznego przedstawionego przez Spółkę we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. Po zaprezentowaniu stanu sprawy, Sąd pierwszej instancji omówił zarzuty podniesione w skardze, wskazał podstawę prawną rozstrzygnięcia sporu oraz wyjaśnił zajęte stanowisko. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku, wbrew twierdzeniom Spółki, odpowiada zatem wzorcowi formalnemu, nakreślonemu w art. 141 § 4 p.p.s.a., pozwalając na odtworzenie toku myślowego Sądu oraz kontrolę instancyjną orzeczenia.

6.5. Mając na względzie nietrafność zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił jako pozbawioną uzasadnionych podstaw.