Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 416/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2013-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 6 czerwca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Protokolant sekr. sąd. Dominika Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2013 roku sprawy ze skargi J. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 416/13

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za 09.2006 r., 11.2006 r., 05.2007 r. - 09.2007 r., 11.2007 r. - 01.2008 r., 04.2008 r. - 07.2008 r., 09.2008 r. - 12.2008 r., 01.2009 r. -12.2009 r., 01.2010 r. – 05.2011 r. w kwocie 19.092,32 zł, kosztów upomnienia w kwocie 316,80 zł oraz odsetek liczonych na dzień 25 października 2012 r. w kwocie 8.154,00 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres 11.2006 r., 05.2007 r. - 09.2007 r., 11.2007 r. - 12.2007 r., 01.2008 r., 03.2008 r. - 07.2008 r., 09.2008 r. – 5.2011 r. w kwocie 9.932,56 zł, kosztów upomnienia w kwocie 334,40 zł oraz odsetek liczonych na dzień 25 października 2012 r. w kwocie 4.490,00 zł;

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres 04.2007 r. - 06.2008 r. oraz 10.2008r. – 05.2011 r. w kwocie 1.846,11 zł, kosztów upomnienia w kwocie 343,20 zł oraz odsetek liczonych na dzień 25 października 2012 r. w kwocie 727,00 zł.

Jak wynika z załączonych akt administracyjnych J.F. już wcześniej występował o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą A..

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu tych składek.

Równocześnie decyzją z dnia [...] Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych pracowników na podstawie art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przez płatnika za zatrudnionych pracowników na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy., a następnie po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał swoją decyzję w mocy decyzją z dnia [...] nr [...].

Wyrokiem z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 254/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J.F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] wydaną w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za w/w okresy. Uznając skargę za bezzasadną Sąd wskazał jednocześnie, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego.

Kolejnym wyrokiem z dnia 30 maja 2012 r. w sprawie III SA/Łd 255/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] nr [...]. Sąd wskazał, że w zakresie wniosku skarżącego o umorzenie składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika tych składek oraz odsetek za zwłokę finansowanych przez płatnika składek, należnych od niezapłaconych składek za zatrudnionych pracowników postępowanie nie mogło zostać umorzone jako bezprzedmiotowe, bowiem przepis art. 28 ustawy przewiduje możliwość umorzenia tych należności. Wniosek skarżącego powinien zatem zostać w tym zakresie rozpatrzony merytorycznie.

W dniu 25 października 2012 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Ł. wpłynęło pismo J.F. z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie możliwości umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą A.. Uzasadniając wniosek wnioskodawca wskazał na pogorszenie swojej sytuacji finansowej oraz zdrowotnej. Wyjaśnił, że pogorszył się stan zdrowia jego żony, a on sam zachorował na cukrzycę i serce. Podał, że obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie stać go na opłacanie składek ZUS. Oświadczył, że jedyne źródło dochodu jego rodziny stanowi renta żony. Wyjaśnił również, że nie zamieszkuje już z 87 letnim teściem. Wskazał również, iż konsekwencją jego problemów finansowych jest zadłużenie w opłatach czynszowych i z tego tytułu został pozbawiony członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej. Wniósł o umorzenie powstałego zadłużenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...], nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek we wnioskowanym zakresie. W podstawie prawnej wskazał art. 83 oraz art. 28 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( j.t. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że z dniem 6 lutego 2012 r. J.F. dokonał wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej.

Pismem z dnia 5 listopada 2012 r. skarżący został wezwany do złożenia w terminie 14 dni wypełnionego "Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej", kserokopii zeznania podatkowego PIT za rok 2011, aktualnych dokumentów potwierdzających zadłużenie z tytułu innych zobowiązań, dokumentów dotyczących bieżących wydatków , informacji na temat stanu zdrowia oraz pouczony o treści art. 10 i 41 k.p.a.

W dniu 21 listopada 2012 r. do akt sprawy wpłynęły następujące dokumenty: zawiadomienie o wszczęciu egzekucji komorniczej prowadzonej w stosunku do osoby wnioskodawcy, kserokopie rachunków za energie elektryczną z terminem płatności 19.11 i 17.12 na kwoty ponad 190 zł każdy, kserokopia uchwały Spóldzielni Nadzorczej Ozorkowskiej Spółdzielni Mieszkaniowej o wykluczeniu skarżącego z grona członków spółdzielni, orzeczenie orzecznika ZUS, z którego wynika całkowita niezdolność do pracy żony wnioskodawcy, zaświadczenie z PUP, z którego wynika, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną, zgłoszoną do ubezpieczenia zdrowotnego NFZ od dnia 22.06.2011r., kserokopia potwierdzenia przyjęcia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej z dnia 6 lutego 2012 r. . Ze złożonego w tym dniu oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynikało, że J.F. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która miesięcznie ma 1337,14 zł renty netto. Sam nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury ani renty, nie posiada dochodów z innych źródeł ani żadnych świadczeń z urzędu pracy lub z pomocy społecznej. Jedynym dochodem skarżącego jest renta żony. Strona jest współwłaścicielem mieszkania spółdzielczego własnościowego w Ozorkowie. Ponadto jest właścicielem samochodu osobowego marki VW Passat Kombi rocznik 1990. Nie posiada innych składników majątkowych. Nie posiada również wierzytelności, zobowiązań podatkowych. Posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie około 10.000 zł oraz zadłużenie w spółdzielni mieszkaniowej w wysokości około 10.173 zł. Stałe miesięczne wydatki związane z opłatami wynoszą około 752 zł, a z tytułu leczenia około 120 zł.

Organ przytoczył brzmienie wskazanych w podstawie prawnych przepisów i wskazał, że wniosek Strony nie zasługuje na uwzględnienie. Rodzina dysponując rentą M.F. nie jest całkowicie pozbawiona środków niezbędnych do zaspokojenia potrzeb życiowych. Organ podkreślił, że nie ma wpływu na sytuację na rynku pracy, ale z analizy dokumentów nie wynika aby z powodu konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym J.F. nie mógł podjąć zatrudnienia i uzyskiwać dochodów do opłacenia zaległości. Również pozbawienie członkostwa w Spółdzielni Mieszkaniowej nie uzasadnia umorzenia należności podobnie jak istnienie innych zaległych zobowiązań. Spłata zobowiązań wobec ZUS jest bowiem bardzo ważna i nie może być pomijana, gdyż ZUS realizuje ważny interes społeczny i nie może umarzać należności każdej osobie zobowiązanej, która okresowo nie posiada środków wystarczających na ich regulowanie. Jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą wnioskodawca powinien wiedzieć o obowiązku opłacania składek do ZUS za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach, a to nie miał dochodu nie uzasadnia umorzenia należności. Podkreślono też brak jakiejkolwiek dobrowolnej wpłaty.

Organ wskazał, że zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym i do chwili obecnej organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można egzekwować należności. Zaznaczył też, że katalog przesłanek, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności, zawarty w art. 28 ust. 3 ustawy jest katalogiem zamkniętym dopiero zaistnienie którejś z przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.. Zdaniem organu nie zaszły też szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a. Ciężar udowodnienia, że nie ma żadnej możliwości spłaty zadłużenia ciąży na zobowiązanym, a dokumentacja sprawy nie wskazuje aby zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych okoliczności

W piśmie z dnia 2 stycznia 2013 r. J.F. zwrócił się do Prezesa ZUS z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpoznaniu wniosku po ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w sytuacji skarżącego nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( art. 28 ustawy). Podkreślił, że umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Ciężar wykazania tych okoliczności należy do osoby zobowiązanej.

Organ odwoławczy podzielił argumentację Dyrektora Zakładu wyrażoną w uzasadnieniu decyzji z dnia 18 grudnia 2012 r. uznając, że rozstrzygnięcie to zostało wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami i uwzględnia wszystkie powołane przez Stronę argumenty. W ww. decyzji Zakład powołał prawidłowe przepisy, na podstawie których istnieje możliwość umorzenia zaległości (art. 28 ust. 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z cytowanymi przepisami należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się ze zobowiązań wobec ZUS, np. gdy legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń. Zakład uznał, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi.

Organ podniósł, że skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej i obecnie nie pracuje zarobkowo, ale fakt ten nie stanowi podstawy do umorzenia zaległości. Organ wskazał, iż okresowy brak dochodów nie oznacza, że należności są całkowicie nieściągalne. Aktualnie J.F. jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna, a więc poszukuje zatrudnienia. Z dokumentacji sprawy nie wynika również, aby po stronie skarżącego występowały przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 powołanej ustawy, zadłużenie skarżącego podlega ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Należności zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym. Do chwili obecnej organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję zaległości. W zaistniałym stanie faktycznym organ stwierdził, że należności nie są całkowicie nieściągalne.

Organ odwoławczy wskazał także, że w sprawie nie występują szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy, bowiem z dokumentacji nie wynika, aby rodzina skarżącego była pozbawiona środków finansowych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. J.F. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonka pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1.597,96 zł brutto. Dochody wszystkich członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wpływają na ogólną sytuację materialną rodziny, a więc są to też dochody małżonki. Jeżeli nawet dochody te nie są wysokie, to okoliczność ta nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości. Dyrektor ZUS zauważył również, że mimo trudnej sytuacji finansowej skarżący nie pobiera zasiłku z opieki społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Odnosząc się do problemów zdrowotnych skarżącego i jego żony, organ wskazał, że są one niewątpliwie ciężarem dla rodziny, ale w niniejszym przypadku nie stanowią podstawy do umorzenia zaległych należności. Organ administracji wyjaśnił również, że okoliczność, iż skarżący ma inne zadłużenia nie daje podstawy do umorzenia zaległości wobec ZUS. Z akt sprawy nie wynika również, aby powstałe zadłużenie było następstwem nadzwyczajnych zdarzeń losowych, wywołanych czynnikami zewnętrznymi, niemożliwymi do przewidzenia.

W skardze z dnia [...] J.F. wyjaśnił, że w dokumentacji ZUS znajdują się wszelkie pisma dotyczące pogorszenia się jego sytuacji. Oświadczył, że wszelkie wyjaśnienia jest gotów przedstawić osobiście przed sądem.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażoną w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy). W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej ustawa p.p.s.a.] Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oznacza to, że sąd administracyjny rozpoznając sprawę bada czy postępowanie w wyniku którego wydany został zaskarżony akt, dokonana czynność, przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami je regulującymi oraz czy ustalenia faktyczne mają oparcie w zebranym w sprawie materiale i czy ustalony stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję przepisu powołanego przez organ jako podstawa prawna rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd administracyjny nie prowadzi przy tym postępowania dowodowego – poza wypadkami, kiedy przeprowadzenie dowodu z dokumentu uzna za służące wyjaśnieniu i przyspieszeniu rozpoznania sprawy – lecz orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach sprawy; nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem, że nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 133 § 1 i art. 134 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a.).

W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu zaistniały podstawy do uwzględnienia skargi.

Sprawa dotyczy umorzenia należności dwóch kategorii składek tj:

- składek na ubezpieczenia społeczne oraz odsetek od tych kwot ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikiem składek w części finansowanej przez płatnika składek, składek na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek od tych kwot za ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikami składek oraz

- składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i na Fundusz Pracy ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek i odsetek od kwot należnych z tego tytułu.

Podstawę materialno – prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) [dalej ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych] oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) [dalej: rozporządzenie].

Art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W art. 28 ust. 2 ustawy sformułowana została zasada, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Z kolei w ust. 3 art. 28 ustawodawca zdefiniował sytuacje, w których organ może uznać, że zachodzi całkowita nieściągalność należności wskazanych w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Równocześnie w art. 28 ust. 3a ustawy przewidziana została także możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie do upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego miał określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania należności, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie "biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych"

Przepis § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r. stanowi, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powyżej przytoczonych przepisów wynika, że ustawodawca dopuścił możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracownika lub osobę współpracującą tylko jeżeli zachodzi ich całkowita nieściągalność i jednocześnie w sposób enumeratywny w art. 28 ust. 3 ustawy wskazał przypadki, kiedy organ może uznać, że taka całkowita nieściągalność zachodzi.

Natomiast do odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek – przesłanka całkowitej nieściągalności została złagodzona w ten sposób, że dopuszczono także w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oceniając, czy zachodzi uzasadniony przypadek organ orzeka biorąc pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych z drugiej. W takich granicach szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami tych składek określił, na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej we wskazanym już wyżej rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r.

Przedsiębiorca, tak jak w niniejszej sprawie skarżący, prowadzący działalność gospodarczą na zasadzie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej i zatrudniający pracowników jest z jednej strony ubezpieczonym zobowiązanym do opłacania składek na własne ubezpieczenie społeczne oraz jest płatnikiem składek za swoich pracowników. Ocena, czy zachodzi podstawa do umorzenia każdej z tych należności opiera się, jak wskazano wyżej, na innych przesłankach.

Przesłanki umorzenia każdej z tych należności powinny więc zostać ocenione odrębnie. Tymczasem ZUS analizował wprawdzie kolejne przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu zaległych składek ale analiza ta nie wskazywała wyraźnie, której kategorii zaległych składek dotyczy, a odnosiła się do zawsze do całej należności. Ponadto prawidłowość przeprowadzenia takiej analizy wymaga również, aby każda z tych należności została odrębnie określona w uzasadnieniu decyzji. W aktach sprawy znajduje się wprawdzie wyliczenie zaległych należności skarżącego ze wskazaniem z jakiego są tytułu, ale nie znalazło to odzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z treści zaskarżonej decyzji nie wynika nawet o umorzenie jakich kwot ubiega się skarżący. Kwoty zadłużenia wskazuje utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją, decyzja z dnia [...], ale także ona nie wskazuje jaka część należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP mogłaby być umorzona tylko w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 ustawy , a jaka na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy przy spełnieniu przesłanek określonych we wskazanym wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Trudno w takiej sytuacji oceniać, jakie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny pociągnie za sobą opłacenie należności.

Decyzja co do ewentualnego umorzenia części lub całości należności pozostawiona została do decyzji ZUS, Użycie przez ustawodawcę zarówno w ust 2 jak i w ust. 3a art. 28 zwrotu "mogą być umarzane" oznacza dopuszczenie możliwości orzeczenia o umorzeniu składek, przy zaistnieniu okoliczności wskazanych w akcie prawnym. Dopuszczenie możliwości orzeczenia o umorzeniu należności nie oznacza, że wystąpienie okoliczności mogących stanowić przesłankę orzeczenia o umorzeniu należności obliguje organ do wydania decyzji orzekającej o umorzeniu zaległych, należnych składek. Decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma bowiem charakter uznaniowy co oznacza, że pomimo zaistnienia przesłanek, które pozwoliłyby na ewentualne umorzenie zaległości, organ nie musi tych zaległości umorzyć. Jest natomiast zobligowany do wskazania przesłanek prawnych, które rozważał i wykazania dlaczego orzekł o odmowie umorzenia zaległych należności. Sąd administracyjny rozpoznając skargę na taką decyzję ma zaś obowiązek skontrolować i ocenić wskazane przez ZUS podstawy prawne i faktyczne.

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 listopada 2012 r. ( II GSK 1625/11 ), powołując się na uchwałę Sąd Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r. sygn. III UZP 15/00 (OSNAPiUS 2000, nr 23,poz. 864), decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek, podlega merytorycznej kontroli sądu. Oznacza to, że do kompetencji sądu należy również merytoryczna ocena zasadności wydanej i podlegającej zaskarżeniu decyzji na podstawie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy oraz przepisów rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Kontrola nie ogranicza się więc do tylko do formy decyzji i zachowania zasad postępowania. Stwierdzenie przez ustawodawcę, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek nie oznacza bowiem dowolności. Art. 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada praworządności sformułowana w tym przepisie odnosi się nie tylko do sposobu prowadzenia postępowania, lecz również do stosowania prawa materialnego przy wydawaniu decyzji uznaniowych ( wyrok NSA z 21.11.2012 r. II GSK 1625/11, wyrok NSA z 21.02. 2007 r. II GSK 301/06, wyrok NSA z 10.10.2007 II GSK 176/07 ). Granicą uwzględnienia w postępowaniu administracyjnym słusznego interesu strony ( art. 7 k.p.a) jest zaistnienie kolizji z interesem społecznym ( wyrok NSA z dnia 18 stycznia 1995 r. SA/Wr 1386/94 i podobnie wyrok NSA z dnia 4 lutego 1998 r. II SA 1575/97).

W związku z tym przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności należy zawsze rozważyć, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika i jego rodziny. Jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. II GSK 345/06 "Sytuacja, w której zaplata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela , jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym" Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien powyższe wskazania mieć na uwadze i zawrzeć swoją ocenę w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, organ bardzo ogólnie i mało wnikliwie przeanalizował przesłanki warunkujące umorzenie. Przy czym, o ile nie wywołuje większych wątpliwości i nie wymaga w związku z tym szerszych rozważań niespełnienie przez skarżącego przesłanek z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to rozważania i ocena materiału dowodowego w kontekście przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia nie mogła być uznana za wystarczającą. Organ tak naprawdę nie zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jednoznacznych ustaleń, przyjętych na podstawie zgromadzonych dowodów, w odniesieniu do sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej skarżącego i jego żony. Praktycznie kwitując ustalenia dotyczące sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny stwierdzeniem, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która uzyskuje świadczenie rentowe w kwocie 1597,96 zł brutto, w związku z tym nie można uznać, że rodzina jest pozbawiona środków do zaspokojenia podstawowych potrzeb. Nie oceniał natomiast, czy kwota ta jest wystarczająca do zaspokojenia niezbędnych potrzeb skarżącego i jego żony. i czy daje jakąkolwiek możliwość spłaty zadłużenia W pewnym stopniu obiektywnym kryterium pomocniczym przy dokonywaniu takiej oceny może być np. kwota minimum socjalnego zawarta w informacji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych. ZUS nie oceniał też jakie skutki przy takich dochodach pociągnie za sobą egzekucja należności, a na to kryterium wskazuje § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a także jaka jest możliwość, że sytuacja skarżącego ulegnie polepszeniu.

Nie odpowiada także wymogom art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. W świetle cytowanego przepisu zbędne jest opisywanie w uzasadnieniu decyzji treści wszystkich pism kierowanych do zobowiązanego i treści jego odpowiedzi oraz treści złożonych przez niego dokumentów. Organ powinien wskazać jaki stan faktyczny ustalił w sprawie (jakie fakty uznał za udowodnione), jakim dowodom nie dał wiary i wyjaśnić dlaczego. Potem przejść do subsumcji faktu, uznanego za udowodniony, pod stosowaną normę prawną a następnie ustalić następstwa prawne ustalonych faktów w świetle zastosowanych przepisów. Ten proces powinien znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

W ocenie Sądu, z powyżej wskazanych względów należało uznać, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 , 77 § 1 i art 107 § 3 k.p.a., co mogło doprowadzić także do naruszenia przepisów prawa materialnego art. 28 ust. 1-3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r..

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien uwzględnić wszystkie wskazane powyżej uwagi.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

D.Cz.