Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1461/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Eugeniusz Wasilewski, Sędzia WSA - Iwona Dąbrowska, Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), , Protokolant -Krzysztof Klimkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2005 r. sprawy ze skargi M. i P. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - przyznaje adwokatowi A. S. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. K. z dnia 27 listopada 2003 r., pełnomocnika ustawowego małoletnich P. K. (ur. [...] stycznia 1987 r.), B. K. (ur. [...] maja 1991 r.) i P. K. (ur. [...] lipca 1997 r.), powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił przyznania dla synów wyżej wymienionej skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku po ich zmarłym w dniu [...] września 2003 r. ojcu K. K. (ur. [...] grudnia 1958 r.). W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a renta rodzinna jest świadczeniem, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, zmarły w wieku [...] lat ojciec dzieci skarżącej, miał udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący 14 lat, 9 miesięcy i 26 dni. Natomiast w ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem, został udokumentowany jedynie okres 1 roku, 10 miesięcy i 26 dni. Ponadto zatrudnienie było wykonywane niesystematycznie, z licznymi przerwami, a ostatnio udokumentowany okres ubezpieczenia przypada na dzień 31 grudnia 1998 r. Niezależnie od powyższego od czerwca do września 1995 r. i od kwietnia 1997 r. do listopada 1998 r. prowadził działalność gospodarczą, jednakże z tego tytułu nie odprowadzał składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe. Reasumując, nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez ojca dzieci uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Tym bardziej, że świadomie prowadził działalność gospodarczą bez odprowadzania składek. Natomiast trudne warunki materialne nie stanowią jedynego kryterium przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 lutego 2004 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, M. K. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i uznała powyższą decyzję za krzywdzącą. W dalszej części podała, że jej dzieci spełniają warunki z art. 83 wskazanej już wyżej ustawy, bowiem przesłanka niemożliwości podjęcia pracy z uwagi na wiek, dotyczy właśnie jej dzieci, a nie zmarłego męża. W dalszej części powołała się na jej tragiczną sytuacje finansową i wskazała, że zmarły ojciec dzieci prowadząc działalność gospodarczą zarabiał niewielką kwotę, która wystarczała jedynie na podstawowe potrzeby.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lutego 2004 r. i w uzasadnieniu powołał się na argumentację podaną już w decyzji pierwszoinstancyjnej akcentując jednocześnie, że szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy, odnoszą się do osoby zmarłej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, M. K. i P. K. wnieśli o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. zarzucając jej rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) poprzez błędną interpretację i przekroczenie granic uznania administracyjnego oraz nieuwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie w sprawie. W uzasadnieniu zaś powołali się na argumenty zawarte już we wniosku o przyznanie świadczenia i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodali jednocześnie, że zmarły ojciec dzieci już wcześniej chorował, ale ze względu na brak ubezpieczenia zdrowotnego, co wynikało - jak go poinformowano w urzędzie - z braku zameldowania, nie chodził do lekarza. Zatem było to niezawinione przez niego zaniechanie zatrudnienia. Ponadto uznanie przez organ okresu zatrudnienia ojca dzieci przez prawie 15 lat za nieznaczący jest dowolne i przekracza granice uznania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Dodał ponadto, że ojciec dzieci w przypadku braku zysków z działalności gospodarczej, mógł ją zawiesić lub wyrejestrować, co uczynił dopiero w roku 2000, nie zaś w roku 1995.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.

Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione warunki w cyt. przepisie powinny być spełnione łącznie.

W rozpoznawanej nie budzi wątpliwości fakt, że B. K., P. K. i P. K. na dzień wydania przez organ administracji zaskarżonej decyzji, byli pozostałymi po zmarłym ojcu K. K. członkami rodziny. Bezspornym również jest to, że nie mogli oni ze względu na wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mieli niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, opisane powyżej przesłanki upoważniałyby wyżej wymienione dzieci zmarłego do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku.

Jednak poza powyższymi warunkami, kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności, nie zostały spełnione przez ich ojca warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych.

Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zauważyć bowiem należy, że zmarły ojciec dzieci na przestrzeni [...] lat życia, udokumentował jedynie 14 lat, 9 miesięcy i 26 dni okresu ubezpieczenia i jest to okres pracy zdecydowanie nieadekwatny do jego wieku. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby przez pozostały okres aktywności zawodowej, pozostawanie bez pracy oraz nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, nastąpiło z powodu niezawinionych przez niego i niezależnych od jego woli sytuacji. Sytuacji niezwykłych, nieprzewidzianych, wyjątkowych, specjalnych bądź nieprzeciętnych, a tylko takie można uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 cyt. ustawy. Tym bardziej, że od czerwca do września 1995 r. i od kwietnia 1997 r. do listopada 1998 r., prowadził on działalność gospodarczą, jednakże z tego tytułu nie odprowadzał składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe. Nie można również uznać za szczególną okoliczność faktu ewentualnej choroby ojca dzieci, bowiem aż do śmierci nie orzeczono wobec niego całkowitej niezdolności do pracy, a przed śmiercią ostatni udokumentowany okres ubezpieczenia przypada na dzień 31 grudnia 1998 r. Słusznie zatem organ uznał, że nie było żadnych przeciwwskazań do jej świadczenia i w konsekwencji odprowadzania składek na ubezpieczenie.

Stąd też brak owej przesłanki, uniemożliwia przyznanie dzieciom zmarłego świadczenia w drodze wyjątku. Motywy przytoczone przez organ administracji, w dostateczny sposób uzasadniają podjętą decyzję. Takie uzasadnienie mieści się w granicach poprawnego korzystania z uznania administracyjnego i z tej przyczyny Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa w zaskarżonej decyzji.

Niezależnie od powyższego dodać należy, że wbrew zarzutom skargi, w przypadku ubiegania się o przyznanie w drodze wyjątku renty rodzinnej na rzecz dzieci po zmarłym ojcu, użyte w art. 83 ustawy pojęcie "ubezpieczony" odnosi się do ojca dzieci, bowiem prawo do tego świadczenia jest pochodną prawa przysługującego ojcu. Oznacza to, że może być przyznane dzieciom tylko wówczas, gdy mogło być przyznane ich ojcu.

Na marginesie podnieść należy, że powyższe świadczenie nie ma charakteru socjalnego, przyznawanego wyłącznie według potrzeb, np. ze względu na trudną sytuację materialną. Fakt ten może natomiast uzasadniać starania obliczone na uzyskanie stosownych świadczeń z tytułu pomocy społecznej.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132, a w zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.