Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 882/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2018-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 1,2 i 3
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski asesor WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Rząp po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2018r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Ol 882/17

UZASADNIENIE

Skarżąca B. M. złożyła w dniu "[...]" do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie w całości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 91.158,99 zł ze względu na ważny interes strony.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu "[...]" decyzję nr "[...]", w której odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" utrzymano w mocy ww. decyzję.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 29 września 2016 r. sygn.: I SA/Ol 338/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił zaskarżoną decyzję.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu "[...]" wydał decyzję nr "[...]", w której utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]", nr "[...]" w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny prawomocnym wyrokiem z dnia 23.05.2017 r. sygn.: I SA/Ol 267/17 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji ponieważ decyzja z "[...]" nr: "[...]" była decyzją drugoinstancyjną i już została uchylona wyrokiem I SA/Ol 338/16.

Rozpatrując sprawę po raz kolejny, ZUS wezwał stronę do przedłożenia "Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej" oraz dodatkowych aktualnych dokumentów potwierdzających sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną. W dniu "[...]" strona przedłożyła następujące dokumenty:

- kserokopia potwierdzenia opłacenia rachunku na rzecz "[...]" z dnia "[...]" w wysokości 173,10 zł,

- kserokopia potwierdzenia opłacenia rachunku na rzecz "[...]" z dnia "[...]" w wysokości 31,98 zł,

- kserokopia wydruku potwierdzenia wykonanej operacji w sesji kasjerskiej - wpłata na rzecz "[...]" na kwotę 154,54 zł,

- kserokopia poświadczenia wymeldowania z pobytu stałego S. M. z dnia 5 września 2014 r.,

- kserokopia aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 22 października 2015 r.,

- kserokopia faktury proforma nr "[...]" za gaz na kwotę 85,41 zł z dnia 19 sierpnia 2016 r.,

- kserokopia potwierdzenia wpłaty za opłatę za miesiąc lipiec 2017 r. na kwotę 410,00 zł,

- kserokopia upoważnienia wystawionego przez S. M. dla B. M. do odbioru korespondencji,

- kserokopia pocztowego potwierdzenia wypłaty świadczenia z ZUS za lipiec 2017 r. w kwocie 1.115,12 zł,

- kserokopia wypisu z treści orzeczenia z dnia 25 maja 1995 r. wydanego przez Obwodową Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia,

- kserokopia zaświadczenia lekarskiego z dnia 5 września 2017 r.,

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.

Wraz z ww. dokumentami strona złożyła pismo, w którym wniosła o wyłączenie jej w całości z zadłużenia powstałego z nieopłacenia składek przez płatnika S. M., spowodowanego jego zaniedbaniami. Strona podkreśliła, że już kilka lat temu nastąpił całkowity rozkład pożycia małżeńskiego i nie chce odpowiadać za długi męża, o których dowiedziała się dopiero w 2015 r., otrzymując zawiadomienie z ZUS. Nadmieniła, że przeprowadziła rozdzielność majątkową, aby w przyszłości chronić się, gdyż nie posiadała i nie posiada żadnego majątku, ani jakichkolwiek oszczędności. Poinformowała również, iż nie może podjąć dodatkowej pracy za względu na pogarszający się stan zdrowia. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i źródłem jej dochodu jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.115,12 zł netto. Ponadto dodała, iż obciążenie jej spłatą zadłużenia może spowodować ubóstwo i zagrożenie egzystencji, co w konsekwencji doprowadziłoby do niezapewnienia minimum socjalnego oraz sytuacji, w której nie będzie dysponowała środkami pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych.

W zaskarżonej decyzji z dnia "[...]" nr "[...]", utrzymującej w mocy decyzję z dnia "[...]" nr: "[...]" organ ponownie odmówił umorzenia wnioskowanych należności.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem dochodu jest świadczenie emerytalne przyznane na stałe w wysokości 1.323,21 zł brutto, tj. 1.115,12 zł netto. Według oświadczenia, strona nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Posiada kwaterunkowe prawo do mieszkania, o powierzchni 42 m 2. Posiada również inne składniki mienia ruchomego (telewizor, pralka) o łącznej wartości 300,00 zł. Spłaca do grudnia 2017 r. zobowiązanie pieniężne z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie 400,00 zł. Rata miesięczna wynosi 100,00 zł. Ponosi wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat - 410,00 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych - 120,00 zł oraz koszty związane z leczeniem - 100,00 zł.

ZUS wskazał, że w ww. oświadczeniu strona poinformowała, że zdiagnozowano u niej przewlekły zespół bólowy kręgosłupa, chorobę układu kostnostawowego, dyskopatię wielopoziomową szyjną, piersiową i lędźwiowo-krzyżową, zespół tętnic kręgowych z objawami żołądkowymi, zachwianiem równowagi i zasłabnięciami, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, hiperlipidemię oraz stan po cholecystektomii. W decyzji wskazano także, że według strony posiadane środki finansowe nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, odzież, środki czystości, leczenie stomatologiczne i okulistyczne).

ZUS podniósł także, że w dniu "[...]" wpłynął wniosek S. M. o umorzenie należności z tytułu składek ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną i zdrowotną. W sprawie tej prowadzone jest odrębne postępowanie dowodowe, a podjęcie rozstrzygnięcia merytorycznego nastąpi poprzez wydanie odrębnej decyzji administracyjnej.

Zakład podkreślił, że rozpatrując ponownie wniosek strony, przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu określenie sytuacji materialnej strony oraz jej męża i ewentualne ustalenie istotnych okoliczności, mających wpływ na rozstrzygnięcie wniosku. W tym postępowaniu stwierdzono, że strona nie jest właścicielką nieruchomości. Nie posiada także pojazdów zarejestrowanych na swoje nazwisko. Nie figuruje w ewidencji osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych oraz osób pobierających zasiłki z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą i ostatnie rozliczenie PIT-37 złożyła za 2016 r. wskazując dochód w wysokości 19.768,66 zł. Pobiera świadczenie emerytalne, które obecnie wynosi 1.323,21 zł brutto, tj. 1.115,12 zł netto.

W decyzji wskazano, że S. M. również nie posiada pojazdów mechanicznych. Nie jest właścicielem nieruchomości. Nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej oraz świadczeń rodzinnych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą i ostatnie zeznanie podatkowe PIT-37 złożył za 2016 r. wykazując dochód w kwocie 11.647,61 zł. Od 30 kwietnia 2016 r. pobiera świadczenie emerytalne w kwocie brutto 1.459,91 zł. Po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy w kwocie 103,00 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne 131,39 zł oraz kwoty 364,97 zł z tytułu potrąceń na rzecz ZUS, świadczenie do wypłaty wynosi 860,55 zł.

Zakład dokonał oceny wniosku strony pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z przepisami zawartymi w §3 ust.1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć przedmiotowe należności, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić ciążących na niej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W takim przypadku na zobowiązanym ciąży jednak obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia, Wymieniony wyżej przepis prawa nakłada na wnioskującego ciężar udowodnienia trudnej sytuacji materialnej.

Odnosząc się do kwestii przesłanek wynikających z przepisu §3 ust.1 pkt1 rozporządzenia, w oparciu o przedstawione przez stronę dokumenty, organ powtórzył, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem jej dochodu jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.115,12 zł netto. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą łącznie 587,68 zł, w tym: PZU - 57,70 zł, energia elektryczna - 77,27 zł, gaz - 42,71 zł, czynsz za mieszkanie - 410,00 zł, zaś na leczenie przeznacza strona 100,00 zł miesięcznie. Strona wskazała także, że zaciągnęła zobowiązanie z tytułu kredytu w kwocie 400,00 zł, spłacane w ratach po 100,00 zł miesięcznie do grudnia 2017 r.

Odnosząc się do tak przedstawionej sytuacji materialno-bytowej uznano, iż opłacenie składek pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tym samym Zakład uznał, że wystąpiła przesłanka zawarta w §3 ust.1 pkt1 ww. rozporządzenia.

Wobec faktu, iż strona nie prowadzi działalności gospodarczej, Zakład nie stwierdził wystąpienia przesłanek określonych w §3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia.

W kwestii przesłanki z §3 ust. 1 pkt3 rozporządzenia ZUS ocenił przedstawioną przez stronę dokumentację lekarską, wskazując, że strona cierpi na liczne schorzenia, w tym kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, hiperlipidemię mieszaną oraz stan po cholecystektomii. Ponadto strona dołączyła do sprawy kserokopię wypisu z treści orzeczenia z 1995 r. o zaliczeniu strony przez Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia na stałe do trzeciej grupy inwalidów z uwagi na ogólny stan zdrowia. Według Zakładu - dla uznania wystąpienia przesłanki określonej w § 3 ust.1 pkt 3 ww. rozporządzenia muszą zostać udowodnione łącznie dwie okoliczności tj. niemożność uzyskiwania dochodu przy jednoczesnym złym stanie zdrowia. Wskazano, że strona osiąga stały dochód niezależnie od stanu zdrowia, tj. świadczenie emerytalne, zatem w tej sytuacji nie wystąpiła powyższa przesłanka. Zauważono jednak, iż stan zdrowia strony niewątpliwie może mieć wpływ na ograniczenie możliwości uzyskiwania dochodu.

Zakład podkreślił, że pomimo uznania, iż w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka wymieniona w §3 ust.1 pkt1 rozporządzenia, organ nie ma obowiązku umorzenia przedmiotowych należności, gdyż decyzje w zakresie umorzeń, podejmowane w oparciu o powołane przepisy, mają charakter uznaniowy. Co oznacza, że udzielenie tego rodzaju ulgi jest prawem, a nie obowiązkiem. Przepis ten odnosi się do tzw. "uznania administracyjnego", a norma w nim zawarta wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należności wobec ZUS mimo wystąpienia przesłanek, o których stanowią przepisy z tego zakresu. Z tego też względu odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Zakładowi przysługuje zatem prawo wyboru rozstrzygnięcia o określonej treści.

Zakład podkreślił, że w decyzji uwzględnił także zasadę tzw. interesu społecznego oraz słusznego interesu obywatela. Wskazał przy tym, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym.

W niniejszej sprawie strona występuje jako osoba ponosząca odpowiedzialność na podstawie art. 29 Ordynacji podatkowej. Zakład zwrócił uwagę na fakt, iż zadłużenie powstało w związku z prowadzoną przez męża strony działalnością gospodarczą. S. M. od 30 kwietnia 2016 r. otrzymuje świadczenie emerytalne, z którego egzekwowana jest kwota 364,97 zł na rzecz ZUS. Umorzenie wobec strony należności z tytułu składek spowodowałoby jednoczesne umorzenie zaległych składek jej mężowi. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, iż umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych.

We wniosku o umorzenie należności z tytułu składek strona wniosła o wyłączenie jej w całości z niniejszego zadłużenia powstałego z nieopłacenia składek przez płatnika S. M., które spowodowane zostało jego zaniedbaniami. Zgodnie z art. 29 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność podatnika obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Skutki prawne wyłączenia lub ograniczenia wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy o wyłączeniu lub ograniczeniu ustawowej wspólności majątkowej. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nakładają na ZUS obowiązek dochodzenia w trybie przymusowym składek nieuregulowanych w terminie do momentu całkowitego pokrycia zadłużenia. Przez okres uprawniający ZUS do dochodzenia należności istnieje więc ustawowy obowiązek podejmowania wszelkich czynności zmierzających do wyegzekwowania należności z tytułu nieopłaconych składek.

Na decyzję powyższą została złożona skarga. W skardze zażądano uchylenia w całości zaskarżonej decyzji. Zarzucono organowi:

I. naruszenie prawa materialnego:

1) §3 ust.1 pkt1 oraz §3 ust.1 pkt3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez przyjęcie przez organ, że dla uznania wystąpienia przesłanki określonej w § 3 ust.1 pkt3 ww. rozporządzenia muszą zostać udowodnione łącznie dwie przesłanki tj. niemożność uzyskiwania dochodu przy jednoczesnym złym stanie zdrowia, podczas gdy każda z przesłanek stanowi samodzielną podstawę umorzenia, organ nie może zatem na podstawie ustalenia, że sytuacja zdrowotna strony wprowadza jedynie ograniczenia, a nie uniemożliwia możliwości zarobkowych - stwierdzić braku przesłanki zarówno z §3 ust. 1 pkt1 jak i pkt3 ww. rozporządzenia, ponieważ ustalenia w zakresie sytuacji zdrowotnej istotne są jedynie dla oceny występowania drugiej z ww. przesłanek.

2) art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a, 3b w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 3 ust. 1 pkt1 oraz § 3 ust. 1 pkt3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów i odmowę umorzenia należności z tytułu składek, w sytuacji gdy organ dokonując oceny sytuacji materialno-bytowej uznał, iż opłacenie składek pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz że jej stan zdrowia ma wpływ na ograniczenie możliwości uzyskiwania dochodu, a zatem została spełniona ustawowa przesłanka zawarta w § 3 ust. 1 pkt1 jak i w §3 ust. 1 pkt3 rozporządzenia.

3) art. 29 §1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa poprzez przyjęcie, że uwzględnienie wniosku o umorzenie należności z tytułu zaległych składek męża i zastosowanie przedmiotowej ulgi względem strony, spowoduje jednocześnie umorzenie zaległych składek mężowi.

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

1) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, polegające na:

- niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i dokonaniu jego oceny z pominięciem zaświadczenia lekarskiego z dnia 5 września 2017 r., z którego wynika, że strona choruje przewlekle na chorobę zwyrodnieniową układu kostno-stawowego, przewlekły zespół bólowy kręgosłupa, dyskopatię wielopoziomową szyjną, piersiową i lędźwiowo-krzyżową, zespół tętnic kręgowych z obsunięciami równowagi, zasłabnięciami i zaburzeniami żołądkowymi, ma zdiagnozowany stan po cholecystektomii, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, hiperlipidemię oraz wadę nerki. Organ nie podważał istniejących u strony chorób ani stanu zdrowia opisanego w zaświadczeniu lekarskim, jednakże nie wziął tego pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonej decyzji.

2) art. 7, art. 77 i art. 107 Kpa poprzez:

- brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn dla których organ twierdzi, że sytuacja nie kwalifikuje się do zastosowania wobec strony ulgi o której mowa w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. umorzenia należności z tytułu składek z działalności gospodarczej prowadzonej niegdyś przez S. M., które to zadłużenie obciąża stronę na podstawie art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, podczas gdy ZUS nie kwestionuje sytuacji materialno-bytowej strony, z której jednoznacznie wynika, że nie jest w stanie spłacić przedmiotowego zadłużenia bez istotnego uszczerbku do zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

- brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn dla których organ mimo, iż stwierdził, wystąpienie przesłanek określonych w art. 28 ust.3a w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 3 ust.1 pkt1 oraz § 3 ust.1 pkt3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - odmówił umorzenia należności z tytułu składek,

- brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zaistnienia ważnego interesu społecznego, powołując się wyłącznie na uznaniowy charakter decyzji, jako podstawę odmowy umorzenia należności, zaś takie postępowanie organu uznać należy za obarczone dowolnością.

3) art. 7 w zw. z art. 8 Kpa poprzez nierozważenie słusznego interesu skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu, podczas gdy rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego wymaga, aby interes społeczny i słuszny interes obywatela zostały należycie wyważone, czego w niniejszej sprawie stanowczo zabrakło.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ potwierdził w decyzji, iż opłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pozbawiałoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ przychylił się do stanowiska strony, że jej sytuacja finansowa uzasadnia wniosek, co do wystąpienia przesłanki z §3 ust.1 pkt1 rozporządzenia. Dlatego niezasadnie odmówił uwzględnienia wniosku opartego o treść art. 28 ust.1, 2, 3a w zw. z art. 32 ustawy. Powoływanie się przez organ na uznaniowy charakter decyzji, było zasadniczym powodem odmowy załatwienia wniosku o umorzenie należności względem ZUS. Zdaniem strony jest to niezgodne z aktualną linią orzecznictwa NSA, na poparcie czego przytoczono sygnatury wyroków i ich fragmenty. W odczuciu strony w niniejszej sprawie organ nie uzasadnił zaistnienia ważnego interesu publicznego, czyli społecznego, przemawiającego za odmową uwzględnienia umotywowanego wniosku o umorzenie należności składkowych. Brak odniesienia powyższego do okoliczności, że ze względu na stan majątkowy i zdrowotny nie jest w stanie opłacić należności z tytułu zaległych składek, ponieważ pozbawiłoby ją to niezbędnych środków do życia, podważa i czyni, w odczuciu strony, iluzoryczną instytucję umorzenia przedmiotowych należności.

Zestawiając interes skarżącego z interesem publicznym, organ nie rozważył, na czym ów interes publiczny miałby polegać i dlaczego oraz w jakim stopniu motywował organ do wydania decyzji odmawiającej umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne wobec osoby, w ocenie ZUS, którą opłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pozbawiałoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zaskarżona decyzja nosi znamiona dowolności, gdyż organ stwierdził wprawdzie istnienie przesłanki umorzenia z §3 ust.1 pkt1 rozporządzenia, odmówił jednak przyznania ulgi, powołując się na uznaniowy charakter decyzji.

Nie można też zaakceptować sposobu dokonywania przez organ drugiej instancji oceny występowania przesłanek z §3 rozporządzenia. Organ zgromadził obszerny materiał dowodowy w zakresie sytuacji materialnej i zdrowotnej, jednak jego ocena okazała się dowolną, przekraczającą granice określone przepisem art. 80 Kpa. Ocena poszczególnych przesłanek powinna odbywać się oddzielnie. Każda z przesłanek stanowi bowiem samodzielną podstawę umorzenia. Organ nie może na podstawie ustalenia, że sytuacja zdrowotna wnioskodawcy wprowadza jedynie ograniczenia, a nie uniemożliwia możliwości zarobkowych, stwierdzić braku przesłanki zarówno z §3 ust.1 pkt1 jak i pkt3 rozporządzenia.

W niniejszej sprawie natomiast, wbrew powyższemu, organ dokonał oceny jednej przesłanki poprzez pryzmat drugiej. Stwierdzając bowiem, że sytuacja zdrowotna skarżącego wprowadza jedynie ograniczenia, a nie uniemożliwia możliwości zarobkowych organ stwierdził brak przesłanki zarówno z § 3 ust.1 pkt1 jak i pkt3 rozporządzenia, podczas gdy ustalenia w zakresie sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy istotne są jedynie dla oceny występowania drugiej z ww. przesłanek.

Za usprawiedliwione strona uważa zarzuty naruszenia art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a, 3b w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust.1 pkt1 oraz § 3 ust.1 pkt3 rozporządzenia, poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów i odmowę umorzenia należności z tytułu składek, w sytuacji gdy organ dokonując oceny sytuacji materialno-bytowej strony uznał, iż opłacenie składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz że jej stan zdrowia ma wpływ na ograniczenie możliwości uzyskiwania dochodu, a zatem została spełniona ustawowa przesłanka zawarta w § 3 ust.1 pkt1 jak i w 3 ust. 1 pkt3 rozporządzenia.

Strona twierdzi, że wykazała, iż nie posiada żadnego majątku ani praw majątkowych. Jedynym źródłem dochodu jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.115,12 zł netto. Jest najemcą mieszkania o powierzchni 42 m2. Z tytułu miesięcznych opłat na mieszkanie wydaje 587,68 zł. Miesięczne wydatki związane z leczeniem wynoszą min. 100,00 zł miesięcznie, spłata pożyczki dla firmy A w kwocie 100 zł miesięcznie do grudnia 2017 r. Do stałych miesięcznych wydatków należy doliczyć także koszty własnego utrzymania tj. zakupu wyżywienia, środków czystości i higieny osobistej, odzieży. Strona podkreśliła, że na co dzień żyje bardzo skromnie, rozsądnie wydatkuje każdy grosz, ponieważ nie posiada żadnych oszczędności, z których mogłaby dołożyć. Świadczenie emerytalne, które otrzymuje z ZUS, często nie wystarcza na pokrycie wszystkich wydatków związanych z własnym utrzymaniem.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Zgodnie z art.28 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU 2017, poz.1778 t.j., dalej: "ustawa o systemie ubezpieczeń") należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład.

Przepis art.28 ust.2 ustawy systemie ubezpieczeń precyzuje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust.3a. Zastrzeżenie to odnosi się do zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i stanowi, że tego rodzaju zaległości mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Pojęcie całkowitej nieściągalności zostało wyjaśnione w ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń jako jedna z następujących sytuacji:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W art.28 ust.3b ustawy o systemie ubezpieczeń zawarta została delegacja dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Na podstawie § 3 ust.1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (DzU Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie") zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Na podstawie art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio: art. 12, art. 26, art. 29 § 1 i 2, art. 33-33b, art. 38a, art. 51 § 1, art. 55, art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9, art. 60 § 1, art. 61 § 1, art. 62 § 1, 3 i 5, art. 62b § 1 pkt 2 i § 3, art. 72 § 1 pkt 1 i 4 i § 2, art. 73 § 1 pkt 1 i 5, art. 77b § 1 i 2, art. 91, art. 93, art. 93a-93c, art. 93e, art. 94, art. 97 § 1, art. 98 § 1 i § 2 pkt 1, 2, 5 i 7, art. 100, art. 101, art. 105 § 1 i 2, art. 106 § 1 i 2, art. 107 § 1, 1a, § 2 pkt 2 i 4 i § 3, art. 108 § 1, 3 i 4, art. 109 § 1 w zakresie art. 29, art. 109 § 2 pkt 1, art. 110 § 1, § 2 pkt 2 i § 3, art. 111 § 1-4 i § 5 pkt 1, art. 112 § 1-5, art. 112b, art. 112c, art. 113, art. 114, art. 115-117, art. 118 § 1 oraz art. 119 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

Zgodnie z art.123 ustawy o systemie ubezpieczeń w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

W sprawie umorzenia należności objętej wnioskiem skarżącej z dnia 29 października 2015 r. wydany został już wyrok przez WSA w Olsztynie, tj. wyrok z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 338/16. W wyroku tym sąd uchylił decyzję organu w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Sąd zobowiązał organ do dokładnego zbadania sytuacji skarżącej i rozważenia, czy istnieje realna możliwość spłacenia zadłużenia bez pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącej.

Według poczynionych przez Zakład ustaleń zawartej w decyzji będącej obecnie przedmiotem kontroli sądu, szansa taka istnieje z uwagi na to, że skuteczna jest egzekucja prowadzona z emerytury męża skarżącej – S. M. (uczestnika postępowania). Na poczet zaległych należności pobierana jest z emerytury S. M. kwota 364,97 zł miesięcznie. W tej sytuacji należy zgodzić się z organem co do tego, że przedwczesna i również niezgodna z interesem publicznym byłaby rezygnacja przez ZUS z tych należności. Rację ma organ, powołując się na istotę odpowiedzialności opartej na przepisach art.26 i art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (DzU 2015r. poz. 613, ze zm). Na podstawie art.26 Ordynacji podatkowej podatnik, a w niniejszej sprawie zobowiązany, odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Zgodnie z art.29 §1 i 2 Ordynacji podatkowej w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika (zobowiązanego) oraz majątek wspólny podatnika (zobowiązanego) i jego małżonka. Skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych (składkowych) powstałych przed dniem:

1) zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej,

2) zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu,

3) ustania wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia małżonka,

4) uprawomocnienia się orzeczenia sądu o separacji.

Z akt sprawy wynika, że zadłużenie w ZUS powstało w związku z prowadzoną przez S. M. - męża strony, działalnością gospodarczą. Organ ustalił, że S. M. od 30 kwietnia 2016 r. otrzymuje świadczenie emerytalne, z którego egzekwowana jest kwota 364,97 zł na rzecz ZUS. Umorzenie wobec strony należności z tytułu składek spowodowałoby jednoczesne umorzenie zaległych składek jej mężowi, co zostało ocenione przez ZUS w tej sprawie jako przedwczesne i działające na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. Z akt sprawy wynika także, że wniosek o umorzenie zaległości złożył także S. M. Jeżeli więc organ uznałby, że zasadne byłoby umorzenie mu zaległych składek, to, mając na względzie zasadę solidarnej odpowiedzialności małżonków, miałoby to bezpośredni wpływ na sytuację skarżącej.

W kwestii zarzucanego niestwierdzenia przez organ przesłanki z §3 ust.1 pkt3 rozporządzenia wskazać należy, że przesłanka ta wymaga udowodnienia, iż niemożność uzyskiwania przez stronę dochodu umożliwiającego opłacenie należności jest wynikiem przewlekłej choroby. W toku postępowania strona niewątpliwie wykazała, że cierpi na szereg różnego rodzaju poważnych schorzeń, niemniej jednak, z uwagi na to, że nie utrzymuje się ze świadczenia pracy, lecz z emerytury, której otrzymywanie, co do zasady, wiąże się z zakończeniem aktywności zawodowej i nie jest uzależnione od stanu zdrowia, zastosowanie tej przesłanki słusznie uznane zostało przez organ za niespełnione, zważywszy przy tym na osiągnięty przez stronę wiek. Tym niemniej kwestia stanu zdrowia skarżącej była istotna dla sprawy, a to w związku ze zwiększeniem potrzeb finansowych związanych z leczeniem, czyli mogła i miała wpływ na stwierdzenie wystąpienia przesłanki z pkt1 ust.1 §3 rozporządzenia, która, jak wynika z zaskarżonej decyzji, została uznana za spełnioną.

W niniejszej sprawie organ stwierdził wystąpienie przesłanki określonej w §3 ust.1 pkt1 rozporządzenia, czyli sytuacji, w której opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednym z czynników branych pod uwagę był stan zdrowia skarżącej. Jednak ocena, czy na podstawie stwierdzonej przesłanki, należy, czy też nie należy zastosować ulgę, należy do wyłącznej kompetencji organu, działającego w ramach uznania administracyjnego.

W związku z powyższym sąd nie stwierdził, aby w zaskarżonej decyzji doszło do zarzucanego naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a, 3b w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, §3 ust. 1 pkt1 oraz §3 ust. 1 pkt3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i art. 29 §1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.

W ocenie sądu nie doszło także do zarzucanego w skardze naruszenia przepisów postępowania, tj. do naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego: art. 7 w zw. z art. 77 i w zw. z art. 80 oraz w zw. z art.107, a także art. 7 w zw. z art. 8. Biorąc pod uwagę charakter sprawy, w szczególności zaś to, że wydanie zaskarżonej decyzji odbywało się w ramach uznania administracyjnego, nie można zgodzić się ze stroną skarżącą, że skoro stwierdzona została przesłanka umorzenia zaległości z §3 ust.1 pkt1 to Zakład był zobligowany do umorzenia zaległych składek, gdyż byłoby to zgodne z aktualną linią orzecznictwa sądowego. Powołane przez skarżącą wyroki nie mają charakteru wiążącego w niniejszej sprawie, a ponadto dotyczą różnych sytuacji. W niniejszej sprawie, zdaniem sądu, okoliczności faktyczne, prawidłowo ustalone, dawały podstawy do wydania decyzji odmawiającej skarżącej umorzenia zaległych składek. Zawarta w zaskarżonej decyzji argumentacja, aczkolwiek, co należy przyznać stronie, niezbyt obszerna, zwłaszcza w zestawieniu z wywodami zawartymi we wniosku strony o ponowne rozpatrzenie wniosku i innych pismach, jest jednak na tyle poprawna, że można uznać, iż czyni zadość wymogom przewidzianym w Kpa. W sprawie zebrany został obszerny materiał dowodowy, który okazał się wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. Organ ocenił zebrane w sprawie dowody w sposób inny, niż oczekiwała tego skarżąca, lecz bez naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów.

W związku z powyższym w ocenie sądu nie doszło do naruszenia wymienionych w skardze norm prawa materialnego oraz przepisów postępowania.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 935), oddalił skargę jako bezzasadną.