Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 953/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: § 30 ust 1,2 i 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1061
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), , Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2022 r. nr KOC/1203/Op/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia "Dobry start" oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z 19 stycznia 2022 r. nr KOC/1203/Op/21 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z 13 stycznia 2020 r. nr [...], odmawiającej przyznania świadczenia "Dobry start" w roku szkolnym 2020/2021 na dziecko S.H.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 30 listopada 2020 r. M.P. (dalej jako skarżąca) złożyła wniosek o przyznanie świadczenia "Dobry start" na córkę, S.H.

Po dokonaniu rutynowego sprawdzenia w innych dzielnicach [...] organ uzyskał informację, że świadczenie na to samo dziecko przyznane zostało w Dzielnicy [...].

Decyzją Prezydenta [...] nr [...] z 13 stycznia 2020 r. orzeczono o odmowie przyznania prawa do świadczenia "Dobry start" w roku szkolnym 2020/2021 na dziecko S.H. Powołano się na dokumenty znane organowi z urzędu z postępowania w sprawie świadczenia wychowawczego na S.H. Wskazano, że rodzice pozostają w długotrwałym konflikcie, a zgodnie z orzeczeniem sądu rodzinnego miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania ojca. Dziecko przebywa z matką, co jest wbrew woli drugiego rodzica oraz wbrew postanowieniu sądu. Uznano też, że skoro oboje rodzice mają władzę rodzicielską, to świadczenie wypłaca się temu z rodziców, który pierwszy złoży wniosek. W związku z powyższym odmówiono przyznania świadczenia M.P., która złożyła wniosek później, niż ojciec dziecka.

Od tej decyzji odwołanie złożyła skarżąca.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że warunki nabywania prawa do świadczenia "Dobry start" oraz zasady jego przyznawania i wypłacania określone zostały w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. Z 2018r. poz. 1061). Dalej organ przytoczył przepisy tego rozporządzenia regulujące zasady jego przyznawania oraz wskazujące osoby uprawnione do jego uzyskania. Wskazał także, że ojciec dziecka, J.H., złożył wniosek 15 lipca 2020 r. i jemu przyznano wnioskowane świadczenie. Organom administracji znana jest sytuacja, w jakiej znajdują się rodzice S.H. i ona sama, jednak spór między rodzicami w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej rozstrzygany jest przez sądy powszechne. W tej sprawie prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w W. z dnia 4 czerwca 2018 r. Wydział VI Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt [...] rozstrzyga o wykonywaniu władzy rodzicielskiej przez ojca, matce ograniczając do współudziału w najważniejszych sprawach. Doprecyzowuje to postanowienie o ustaleniu kontaktów z matką. Organ wskazał, że nie ulega kwestii związanie stron postępowania organów administracji prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego. Dlatego też Kolegium uznało za zasadną decyzję organu I instancji o odmowie przyznania M.P. wnioskowanego świadczenia "Dobry start" na córkę S.H.

Z tym rozstrzygnięciem skarżąca nie zgodziła się i wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, że zasadnym jest przyznanie jej świadczenia "Dobry start" na córkę S.H., która z nią mieszka i pozostaje pod jej wyłączną opieką. Zdaniem skarżącej decyzja SKO nie odnosi się do meritum sprawy, jest sprzeczna z zasadami programu - świadczenia 300 plus i celem, do którego zostało stworzone, a także zasadami współżycia społecznego. W skardze opisała również czynności podejmowane przez różne organy w postępowaniach karnych i cywilnych dotyczących kwestii sprawowania opieki nad S.H.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) dalej ,,ppsa" sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...] z 13 stycznia 2020 r. nie naruszają prawa tj. przepisów regulujących zasady przyznawania świadczenia z programu "Dobry strat". Jest to świadczenie jednorazowe, przyznawane raz w roku w związku z rozpoczęciem roku szkolnego przez dziecko, wynoszące 300 złotych, a podstawą materialnoprawną tego świadczenia są przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2018 r., poz. 1061 ze zm.; dalej: "rozporządzenie z 30 maja 2018 r." lub "rozporządzenie").

Zgodnie z § 4. 1 tego rozporządzenia świadczenie dobry start przysługuje:

1) rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych – raz w roku na dziecko. Natomiast zgodnie z § 30 ust. 1 - 3 tego rozporządzenia w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia dobry start, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem (ust. 1 § 30);

- jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie dobry start wypłaca się temu, kto pierwszy złożył wniosek (ust. 2 § 30);

- w przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia dobry start przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia dobry start w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy, o którym mowa w § 3 pkt 4 lit. a, ustala kto sprawuje opiekę, i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem (ust. 3 § 30).

Ze znajdujących się w aktach materiałów dowodowych bezspornie wynika, że między rodzicami dziecka istnieje wieloletni i zaogniony konflikt dotyczący opieki nad nim. Konflikt ten ostatecznie doprowadził do wydania w grudniu 2021 r. postanowienia o umieszczeniu małoletniej S.H. w rodzinnej pieczy zastępczej.

Z akt sprawy bezspornie wynika także, że S.H. w chwili składania wniosku o przyznanie tego świadczenia przez skarżącą zamieszkiwała z nią. Jednak taki stan rzeczy jest niezgodny z postanowieniem wydanym przez Sąd Rejonowy dla [...] w W. z dnia 4 czerwca 2018 r. sygn. akt [...], z którego wynika, że sąd powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią S.H. ojcu – J.H., ograniczając władzę rodzicielską matki – M.P.- do prawa współdecydowania o leczeniu, edukacji i wyjazdach zagranicznych małoletniej dłuższych niż trzydzieści dni. Również postanowieniem z 28 kwietnia 2020 r. Sądu Rejonowego dla [...] w W. Wydział VI Rodzinny i Nieletnich sygn. akt [...], sąd nie stwierdził podstaw do pozbawienia M.P. i ograniczenia J.H. władzy rodzicielskiej nad małoletnią S.H. oraz powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią S.H. ojcu J.H., ograniczając władzę rodzicielską matki M.P. do prawa współdecydowania o leczeniu, edukacji i wyjazdach zagranicznych. Dodatkowo w sprawie o sygn. akt [...] Sądu Rejonowego dla [...] wydano postanowienie o przymusowym odebraniu małoletniej S.H. i przekazaniu jej pod opiekę ojcu .

Skład sądu orzekający w niniejszej sprawie ma wiedzę, że orzecznictwo sądowo-administracyjne w zakresie samodzielnego ustalania przez organy administracji, z pominięciem faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem (dziećmi), nie jest jednolite. Jednak w ocenie sądu w niniejszej sprawie należy przyznać prymat obowiązującym w obrocie prawnym orzeczeniom sądów powszechnych, pomimo tego, że stan faktyczny odbiega od ich treści. Zatem, w przypadku, gdy opieka nad dzieckiem czy też miejsce jego pobytu (zamieszkania) zostały uregulowane na mocy orzeczenia sądu, to jego treść ma znaczenie dla prawa do świadczenia dobry start. Nie może budzić wątpliwości, że rozstrzygnięcie któregokolwiek sądu może być i powinno być kwestionowane tylko poprzez działania zgodne z prawem (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 17 października 2018 r., sygn. IV SA/Gl 275/18 publik CBOSA). Ani rozporządzenie z 30 maja 2018 r., ani ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm. – dalej kc), ani też inne przepisy nie wyłączają związania organów administracji publicznej i tutejszego Sądu prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego. Sąd w niniejszym postępowaniu nie jest też uprawniony do weryfikacji prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego.

Wprawdzie kwestię opieki nad dzieckiem co do zasady mogą regulować sami rodzice, jednak w przypadku spornym decyduje o tym sąd. Po wydaniu orzeczenia sądowego możliwy jest przypadek, że rodzice dojdą do porozumienia i na nowo ustalą zasady opieki nad dzieckiem. Czym innym jest jednak sytuacja, kiedy oboje mają pełnię władzy rodzicielskiej, a czym innym, kiedy władza rodzicielska jednego z nich jest ograniczona i w świetle orzeczenia sądowego nie może on podejmować się stałej opieki nad dzieckiem. Takie orzeczenie, dopóki nie zostaną na nowo ustalone zasady opieki przez sąd powszechny, musi być w państwie prawa respektowane. Nie można bowiem doprowadzić do sytuacji, w której organ administracji sankcjonuje działania, czy też zaniechania strony zmierzające do nierespektowania prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych. Zatem faktyczne sprawowanie opieki na dzieckiem - w okolicznościach rozpatrywanej sprawy - nie może być podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zdaniem składu orzekającego, wspólne zamieszkiwanie dziecka z jednym z rodziców żyjących w rozłączeniu, musi być stanem zgodnym z orzeczeniem sądu, który jest wyłącznie władny do rozstrzygnięcia sporów pomiędzy rodzicami na tle władzy rodzicielskiej.

Skarżąca może więc dochodzić i dochodzi swoich praw jako rodzic przed sądem powszechnym, ale ewentualna zmiana w zakresie osoby uprawnionej do sprawowania opieki nad dzieckiem będzie mieć wpływ na prawa do świadczeń rodzinnych dopiero w przyszłości.

Jeszcze raz wymaga podkreślić, że organy administracji jak i sądy związane są Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej i ustawami, a zgodnie z treścią art. 365 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 1360 z późn. zm.) – kodeks postępowania cywilnego (kpc) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby( §1 art. 365 kpc). Istnienie więc prawomocnego orzeczenia sądowego w przedmiocie przyznania ojcu władzy rodzicielskiej i tym samym ustalenia przy nim miejsca pobytu dziecka, przesądza ustalenie do kogo należy uprawnienie do świadczenia rodzinnego na to dziecko. Nie jest rolą organów administracji publicznej w tym postępowaniu przybieranie roli oceniającego konflikt, który niewątpliwie jest w rodzinie dziecka skarżącej. Rolą organów było jedynie ustalenie przesłanek ustawowych do przyznania wnioskowanego świadczenia, z zastosowaniem reguł określonych w innych dziedzinach prawa.

Odnosząc się natomiast do zarzutów sformułowanych w skardze, to te które odnoszą się do wykazania wadliwości zaskarżonej decyzji, nie zasługują na uwzględnienie. Zdaniem sądu organy administracji przeprowadziły w sposób wyczerpujący i prawidłowy postępowanie dowodowe i na podstawie zebranych w sprawie dokumentów dokonały poprawnej kwalifikacji prawnej. Pozostałe zarzuty skargi, które dotyczą kwestii opieki nad dzieckiem S.H. pozostają poza oceną sądu administracyjnego.

Niezależnie od powyższych rozważań należy także zauważyć, że świadczenie doby start w 2020 r. zostało już przyznane ojcu dziecka w lipcu 2020 r., dlatego sytuacja dotyczące zbiegu prawa do świadczenia określona w § 30 rozporządzenia nie miała miejsca

Z tych wszystkich względów nie stwierdzając naruszenia prawa materialnego, ani też uchybienia regułom procedury administracyjnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa.