Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 286/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 18 ust. 8-10
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 25d ust. 1, art. 49e ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2011 nr 127 poz 721
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - tekst jednolity.
article: art. 2 pkt 1, art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 8, art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. b), art. 61b ust. 2 pkt 2, art. 64 ust. 1,
journal: Dz.U. 2017 poz 1368
law: Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant st. specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] [...] w przedmiocie zwrotu środków przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części w jakiej nakazuje ona [...] zwrot w terminie 14 dni od otrzymania tej decyzji środków PFRON przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne, 2) w pozostałej części oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez L.D. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą D. [...] (dalej: skarżący lub strona) jest decyzja Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes PFRON lub organ) z [...] grudnia 2018 r., nr [...] nakazująca stronie zwrot w terminie 14 dni przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za okresy sprawozdawcze grudzień 2016 r. – kwiecień 2017 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W związku z pismem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z [...] listopada 2017 r. organ uzyskał informację, że strona w związku z przebywaniem na zasiłku chorobowym w okresie 1 grudnia 2016 r. do 16 maja 2017 r. nie była obowiązana opłacać składek za ten okres i dlatego też za okres od grudnia 2016 r. do kwietnia 2017 r. powstała nadpłata.

Pismem z [...] czerwca 2018 r. Prezes PFRON wezwał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranej refundacji składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie 13.484,80 zł w terminie 3 miesięcy od otrzymania wezwania wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia otrzymania środków do dnia ich zwrotu. Dodatkowo strona została wezwana do przedstawienia wyciągów bankowych lub innych dokumentów potwierdzających daty wpływu na rachunek bankowy strony kwot dofinansowania przekazanego przez Fundusz za okresy sprawozdawcze od grudnia 2016 r. do kwietnia 2017 r.

W związku z brakiem zwrotu środków organ pismem z [...] października 2018 r., zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postepowania w sprawie o zwrot ww. środków.

W wyniku przeprowadzonego postępowania Prezes PFRON decyzją z [...] lipca 2018 r. nakazał stronie zwrot w terminie 14 dni nienależnie pobranych środków PFRON wypłaconych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za okresy sprawozdawcze grudzień 2016 r. – kwiecień 2017 r.

W uzasadnieniu organ powołał art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 1172 ze zm., dalej: ustawa o rehabilitacji), który stanowi, że Fundusz refunduje osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota określona w art. 18 ust. 8 oraz w art. 18a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz.1778 oraz z 2018 r. poz. 106 i 138), z zastrzeżeniem ust. 1a - pod warunkiem opłacenia tych składek w całości najpóźniej w dniu złożenia wniosku.

W związku z powyższym organ uznał, że strona nienależnie pobrał środki PFRON wypłacone tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za okresy sprawozdawcze od grudnia 2016 r. do kwietnia 2017 r. w łącznej kwocie 13.484,80 zł, gdyż strona nie była zobowiązana do zapłaty składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Organ również stwierdził, że skarżący mimo wezwania nie nadesłała wyciągów bankowych potwierdzających daty wpływu na rachunek bankowy kwoty wypłaconej refundacji składek na ubezpieczenia społeczne. Dlatego też organ ustalił te daty na podstawie dowodów własnych i podał konkretne daty w których skarżąca otrzymała w jego ocenie dofinansowanie.

Odnosząc się do zarzutów strony organ uznał je za niezasadne.

Strona na ww. decyzję złożyła skargę wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 8, 9, 10 § 1, 81 ustawy z dnia 14 czerwca 196 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: kpa), polegające na niewywiązaniu się z obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, głównie zaniechaniu wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, jak również poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się i zapoznania przed wydaniem merytorycznych decyzji, co do zebranych dowodów;

2) art. 10 § 1 w zw. z art. 73 § kpa poprzez uniemożliwienie stronie zapoznania się z aktami postępowania polegające na odmowie przekazania akt oddziałowi PFRON w O., w sytuacji, kiedy skarżący jest osobą dotkniętą znacznym stopniem niepełnosprawności, a w konsekwencji uniemożliwienie złożenia wniosków dowodowych;

3) art. 7, 75, 77 § 1, 78 § 1 i 80 kpa poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie a także zaniechanie ustalenia istotnych przyczyn rozstrzygnięcia, pozyskiwania zaufania obywateli, dążenia do prawdy obiektywnej, oraz swobodnej oceny dowodów w tym uniemożliwienia złożenia skarżącemu wniosków dowodowych, skutkujące niewyjaśnieniem stanu faktycznego, w szczególności poprzez zaniechanie przesłuchania strony w celu umożliwienia obrony przed formułowanymi wobec niej zarzutami;

4) art. 11 w zw. z art. 107 § 1 i § 3 kpa poprzez niewystarczające uzasadnienie decyzji, niedokonanie wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia oraz nieumotywowanie decyzji, a tym samym naruszenie zasady przekonywania - przede wszystkim nieuzasadnienie dlaczego strona nie była zobowiązana do opłacania składek emerytalno-rentowych za okresy sprawozdawcze od grudnia 2016 r. do kwietnia 2017 r., skoro w czasookresie od grudnia 2016 r. do kwietnia 2017 r. skarżący był zobowiązany do opłacenia składek emerytalno-rentowych (ZUS w tym czasie nie wydał żadnej decyzji stwierdzającej prawo do zasiłku skarżącego, zatem strona podlegała wówczas ubezpieczeniom obowiązkowym). Organ nie powołał właściwej podstawy prawnej, która predystynowałaby go do domagania się zwrotu tychże składek.

Prezes PFRON w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Pełnomocnik skarżącego, na rozprawie uzupełnił zarzuty skargi i dodatkowo podniósł zarzuty naruszenia art. 52 kpa przez to naruszenie art. 8,9,10 kpa. Ponadto naruszenie art. 7, 77 § 1 kpa w związku z art. 49e ust. 4 ustawy o rehabilitacji. Nadto podniósł zarzut naruszenie art. 81a kpa w związku z art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 3 § 1 ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ppsa, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

W rozpoznawanej sprawie sąd uznał, że Prezes PFRON, co do zasady wydał prawidłową decyzję. Nieprawidłowość decyzji tkwi w jej osnowie. Mianowicie organ bez podstawy prawnej zażądał od strony zwrotu w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji, nienależnie pobranych środków. Prezes PFRON nie podał żadnej podstawy prawnej wskazującej na 14-dniowy termin zwrotu środków. Co więcej z przepisów ustawy o rehabilitacji nie wynika, aby elementem koniecznym decyzji było wskazanie terminu zwrotu środków. Żaden bowiem z przepisów ustawy o rehabilitacji, nie wskazuje na konieczność określenia terminu zwrotu środków.

Tym samym wskazany powyżej element decyzji związany z 14-dniowym terminem jest w ocenie sądu wadliwy i wymaga wyeliminowania z obiegu prawnego. Wyeliminowanie tej części decyzji nie jest działaniem na niekorzyść skarżącej, gdyż ten termin upłynął już bezskutecznie.

Przechodząc do merytorycznej analizy sprawy sąd zauważa, że zastosowanie w sprawie znajdują przepisy prawa materialnego obowiązujące na datę złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek. Wynika to z faktu, że organ ocenia zasadność przyznania pomocy na podstawie danych wynikających z wniosku oraz informacji do niego załączonych, a więc według danych z dnia złożenia wniosku.

W sprawie ustalono, że skarżący - ze względu na niekwestionowany przez niego fakt choroby - nie był zobowiązany do ponoszenia obowiązkowych składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, a zatem przyznana refundacja tych składek za okresy sprawozdawcze grudzień 2016 r. – kwiecień 2017 r. wg organu była nienależna.

Sąd rozpoznając powyższą sprawę podziela stanowisko Prezesa PFRON.

Należny wskazać, że zgodnie z art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji Fundusz refunduje osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota określona w art. 18 ust. 8 oraz w art. 18a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300, 303 i 730), z zastrzeżeniem ust. 1a - pod warunkiem opłacenia tych składek w całości najpóźniej w dniu złożenia wniosku.

Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że PFRON refunduje składki tylko dla osoby niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą (w sprawie nie jest to kwestionowane), a poza tym refunduje tylko obowiązkowe składki emerytalne i rentowe. W sprawie kwestią sporną jest fakt, że w okresie od grudnia 2016 r. do kwietnia 2017 r. składki na te ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie były obowiązkowe, co organ ustalił w na podstawie informacji pochodzącej od ZUS.

W związku z powyższym prawidłowo organ zażądał zwrotu wypłaconej refundacji składek, gdyż dysponował informacją pochodzącą od kompetentnego w sprawie składek emerytalnych i rentowych organu, a informacja zawarta w piśmie ZUS z [...] listopada 2017 r. ma charakter dokumentu urzędowego. Zgodnie z art. 76 § 1 kpa dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.

Tym samym oparcie zaskarżonej decyzji na dokumencie urzędowym było zasadne i wystarczające do rozpoznania sprawy. Innymi słowy, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie było potrzeby prowadzić dodatkowego podstępowania wyjaśniającego w sprawie. W szczególności nie było potrzeby prowadzenia dodatkowego postępowania wobec braku przedłożenia przez skarżącego jakichkolwiek innych dowodów przeczących ustaleniom PFRON. W tym miejscu sąd wskazuje, że stronę nie przedłożyła żadnego dowodu, a jedynie podjęła próbę polemiki z dokonanymi ustaleniami.

W związku z powyższym zasadnie organ stosując art. 25d ust. 1 i art. 49e ust. 1 i 2 ustawy o rehabilitacji zażądał zwrotu refundacji. Zgodnie z art. 25d ust. 1 ustawy o rehabilitacji Prezes Zarządu Funduszu może przeprowadzać kontrole wnioskodawcy w zakresie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne. W przypadku stwierdzenia w wyniku kontroli nieprawidłowości, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję nakazującą zwrot wypłaconej refundacji składek na ubezpieczenia społeczne w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości.

Natomiast w myśl art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Zwrotu, o którym mowa w ust. 1, dokonuje się w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania wezwania do zapłaty lub ujawnienia okoliczności powodujących obowiązek zwrotu (art. 49e ust. 2 ustawy o rehabilitacji).

Na zakończenie wątku dotyczącego braku obowiązku ze strony organu refundacji składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe należy wskazać, że organem właściwym do interpretacji przepisów regulujących kwestię składek jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zarządu PFRON. W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z art. 18 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 300 ze zm., dalej: usus) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 (osoba prowadząca pozarolniczą działalność), stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% (art. 18a ust. 1 usus wprowadza wartość 30 % przy spełnieniu dodatkowych warunków) prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku. W myśl art. 18 ust. 9 usus za miesiąc, w którym nastąpiło odpowiednio objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi lub ich ustanie i jeżeli trwały one tylko przez część miesiąca, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniu. Zasady zmniejszania najniższej podstawy wymiaru składek, o których mowa w ust. 9, stosuje się odpowiednio w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu ubezpieczony spełnia warunki do przyznania zasiłku (art. 18 ust. 10 usus).

Zgodnie z informacją ZUS z [...] listopada 2017 r. strona w okresie od 1 grudnia 2016 r. do 16 maja 2017 r. przebywała na zasiłku chorobowym. Ubezpieczenie chorobowe w myśl art. 2 pkt 1 ustawy dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 645 ze zm., dalej ustawa o świadczeniach pieniężnych) obejmuje m.in. zasiłek chorobowy.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku chorobowego: 1) po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego - jeżeli podlega obowiązkowo temu ubezpieczeniu; 2) po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego - jeżeli jest ubezpieczony dobrowolnie.

W myśl art. 6 ust. 1 i art. 8 ustawy o świadczeniach zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego i przez okres trwania niezdolności do pracy z powodu choroby.

W art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach wyjaśniono, że prawo do zasiłków określonych w ustawie i ich wysokość ustalają oraz zasiłki te wypłacają: Zakład Ubezpieczeń Społecznych: ubezpieczonym prowadzącym pozarolniczą działalność i osobom z nimi współpracującym.

Z kolei zgodnie z art. 61b ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach postępowanie w sprawie przyznania i wypłaty zasiłku chorobowego lub zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny wszczyna się: jeżeli płatnikiem zasiłku jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych - na podstawie wydruku zaświadczenia lekarskiego, o którym mowa w art. 55a ust. 6, zaświadczenia lekarskiego, o którym mowa w art. 55a ust. 7, albo wniosku, o którym mowa w ust. 1, przekazanych przez ubezpieczonego albo płatnika składek upoważnionego przez ubezpieczonego.

ZUS jako płatnik zasiłku chorobowego wypłaca takie zasiłki na bieżąco, po stwierdzeniu uprawnień (art. 64 ust. 1 ustawy o świadczeniach). Zasiłki wypłaca się jednak nie później niż w ciągu 30 dni od daty złożenia dokumentów niezbędnych do stwierdzenia uprawnień do zasiłków. Tym samym do wypłaty zasiłku nie jest konieczna decyzja i czynność taka odbywa się bezdecyzyjnie. Natomiast decyzje w sprawie zasiłku organ wydaje jedynie w wypadku odmowy wypłaty zasiłku lub w wypadku złożenia wniosku o ustalenie uprawnień do zasiłku, jeżeli ubezpieczony uważa, że zostały naruszone jego uprawnienia w tym zakresie (art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniach).

W związku z powyższym bezzasadne są twierdzenia skarżącego zawarte w piśmie z [...] września 2018 r. wskazujące na decyzję ZUS jako podstawę wypłaty zasiłku chorobowego i podstawę braku obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Co więcej skarżący także nie zauważa, że decyzja w sprawie zasiłku chorobowego, jeżeli nawet zostanie wydana ma charakter decyzji deklaratoryjnej, a nie decyzji konstytutywnej, tj. nie tworzy nowego stanu prawnego. Decyzja deklaratoryjna dotyczy praw lub zobowiązań powstałych z mocy prawa, potwierdza jedynie stan istniejący z chwilą ziszczenia się określonych ustawowych warunków. Prawo do zasiłku chorobowego, o czym już była mowa wyżej, nabywa każdy ubezpieczony w momencie, gdy staje się niezdolny do pracy z powodu choroby, a ZUS jedynie, po otrzymaniu kompletu dokumentów potwierdza ten fakt. Dlatego też zasadnie organ zażądał zwrotu środków PFRON. Ponadto i już na marginesie strona także nie zwraca uwagi na fakt, że na kontach ZUS posiada nadpłatę, o której zwrot może zwrócić się do Zakładu (art. 24 ust. 6c usus).

Odnosząc się do zarzutów skargi związanych z naruszeniem przepisów proceduralnych sąd stwierdza, że w żaden sposób nie zostały one naruszone. Organ zebrał dowody, z których jednoznacznie wynikają fakty, które przyjął za podstawę rozstrzygnięcia. Skarżący, oprócz gołosłownych zarzutów, żadnych dowodów przeciwnych, zaprzeczających tym faktom nie przedstawił. W sprawie organ jednoznacznie ustalił, że strona nie była zobowiązana do opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe i ten fakt stanowił podstawę żądania zwrotu środków funduszu. Co więcej ustalił, że w związku z powyższym na kontach ZUS skarżący posiada z tego tytułu nadpłatę. Kwestionowanie przez skarżącego stanowiska PFRON wyrażonego w zaskarżonej decyzji powoduje, że w wypadku przyznania przez sąd racji stronie, to w stosunku do skarżącego nastąpiłoby bezpodstawne wzbogacenie. Z jednej strony bowiem skarżący nie byłby zobowiązany do uiszczania składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe i w wypadku ich uiszczenia (tak jak miało to miejsce w sprawie) ma nadpłatę na rachunkach ZUS i może żądać jej zwrotu, a z drugiej strony mimo braku istnienia obowiązku uiszczenia tych składek uzyskał refundację ze środków PFRON. W sprawie wbrew twierdzeniom skarżącego i o czym już sąd wspomniał wyżej, nie było potrzeby prowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego, w tym przesłuchania stron. Wszystkie bowiem istotne dowody zostały zebrane i właściwie ocenione. Decyzja organu (za wyjątkiem kwestii związanej z terminem 14 dniowym) co do zasady została właściwie sporządzona i uzasadniona. To że decyzja nie przekonuje strony nie świadczy, że organ naruszył zasadę przekonywania.

Zupełnie bezzasadny jest zarzut wskazujący na naruszenie dwuinstancyjności postępowania (w I i II instancji decyzję może wydać Prezes PFRON) wskazany w piśmie z [...] marca 2019 r. Zgodnie z art. 78 Konstytucji RP każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. W sprawie taki wyjątek występuje i co najważniejsze został wprowadzony mocą przepisu ustawowego. Na podstawie art. 26a ust. 12 ustawy o rehabilitacji stronie przysługiwał od decyzji wydanej w pierwszej instancji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, z czego strona skorzystała, mimo że nie musiała i mogła złożyć skargę do sądu bez konieczności składania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy (art. 52 § 3 ppsa), o czym właściwie organ pouczył stronę. Ustawodawca krajowy dał wybór skarżącemu do skorzystania bądź z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, bądź ze skargi do sądu. To od woli strony zależało wybranie trybu. Tryb administracyjny, tj. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jest trybem przewidziany w art. 127 § 3 kpa i do jego zastosowania stosuje się wszystkie zasady dotyczące odwołań, w tym m.in. zasady dotyczące wyłączeń pracowników rozpoznających sprawę. Tym samym w ocenie sądu w sprawie zgodnie z przepisami Konstytucji RP, w tym art. 31 ust. 3, wprowadzono możliwości złożenia od decyzji pierwszoinstancyjnej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy lub ewentualnie skargi do sądu.

Niezasadne, z kilku powodów, są także zarzuty dotyczące niewywiązania się przez organ z obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w sprawie. Zarzut ten został wskazany w skardze oraz został podniesiony na rozprawie w kontekście naruszenia art. 52 kpa. Po pierwsze organ wielokrotnie informował skarżącego o przebiegu postępowania. Wyjaśnił także skarżącemu, że strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów i czynności tych dokonuje się w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu. W odniesieniu do wniosku strony o przekazanie akt sprawy do Oddziału PFRON w Opolu w celu umożliwienia stronie zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, słusznie organ zwrócił uwagę na wyrok NSA z 11 maja 2010 r., I OSK 693/10 wskazujący, że co do zasady art. 73 § 1 kpa nie oznacza, że na organie spoczywa obowiązek przesłania akt sprawy do miejscowości, w której mieszka strona i tam zapoznania się z nimi. Nie oznacza to jednak, że nie mogą zaistnieć sytuacje wyjątkowe, które poprzez uniemożliwienie stronie zapoznania się z aktami postępowania ograniczą jej czynny udział w postępowaniu. Za sytuację wyjątkową zasadnie NSA uznał sytuację, w której ze względu na brak możliwości osobistego zapoznania się z aktami sprawy, powodowany obiektywnie istniejącymi przeszkodami, strona będzie pozbawiona możliwości obrony swych praw w postępowaniu. Słusznie organ zauważył, że skarżący nie wskazał na szczególne okoliczności, w szczególności strona mogła powołać pełnomocnika do konkretnej czynności. Skarżący w żadnym z pism kierowanych do organu nie wskazywał na niemożność wyręczenia się inną osobą w dokonaniu tej czynności procesowej (np. żoną lub księgowym). Co więcej w pismach kierowanych do organu strona sugeruje, że jego sprawą zainteresowany jest I. P. (patrz pismo z [...] listopada 2018 r.), fundacje "walczące o prawa osób niepełnosprawnych", jak również część korespondencji adresowanej do skarżącego odbierał dorosły domownik W. D. (część korespondencji sądowej również ta osoba odbierała), co mogło sugerować, że strona mogła wyręczyć się innymi osobami. Ponadto i najważniejsze przy piśmie z [...] października 2018 r. organ przekazał stronie na jej wniosek jedyny dokument nieznany skarżącemu, tj. pismo ZUS z [...] listopada 2017 r. Pozostałe dokumenty znajdujące się w aktach sprawy były dokumentami strony (wnioski osoby niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą o wypłatę refundacji składek i pisma składane w toku postępowania). Organ oprócz pisma ZUS nie zgromadził żadnego innego dowodu, który byłby nieznany stronie. Tym samy nawet przyjmując, że organ winien przesłać akta do swojej placówki terenowej (czego sąd nie podziela), to i tak całość zgromadzonego materiału dowodowego będącego podstawą do wydania decyzji była stronie znana. Dlatego też uchybienie to w żaden sposób nie miało wpływu na wynik sprawy. Dodatkowo należy także w tym miejscu zwrócić uwagę na uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2005 r., FPS 6/04 zgodnie z którą: 1. niezastosowanie w danej sprawie trybu określonego w art. 200 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa nie jest wystarczającą przesłanką do uznania, że jest podstawa wznowienia postępowania wymieniona w art. 240 § 1 pkt 4 tej ustawy; 2. naruszenie przez organ odwoławczy art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej jest naruszeniem przepisów postępowania, które może doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa, jeżeli wspomniane naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchwała ta zapadł na gruncie Ordynacji podatkowej, jednakże tezy z tej uchwały są aktualne do postępowań prowadzonych w oparciu o kpa. Innymi słowy zarzut skarżącego będzie zasadny tylko wtedy gdy strona rzeczywiście wykaże, że uchybienie organu w tym zakresie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Strona tego w żaden sposób nie wykazała, gdyż jedynie w sposób hipotetyczny wskazała, że mogła przedstawić dodatkowe argumenty, czy też złożyć wnioski dowodowe. Odnośnie tej ostatniej kwestii sąd już wyjaśnił, że w sprawie nie było potrzeby prowadzenia postępowania dowodowego, gdyż wszystkie okoliczności zostały wyjaśnione innymi dowodami znanymi stronie. Tym samym strona w żaden sposób nie wykazała, że ewentualne uchybienie miało jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. Na zakończenie tego wątku należy także wskazać, że mimo, iż organ I instancji nie poinformował strony w trybie art. 10 kpa, to strona nie była pozbawiona obrony swoich praw i mogła składać określone pisma, z czego też korzystała. Tym samym skarżący mógł przedstawić swoje stanowisko w postępowaniu, z czego po części skorzystał dokonując określonej polemiki. Dlatego też powyższe zarzuty są zupełnie niezasadne i mają charakter zarzutów teoretycznych niewpływających na wynik sprawy.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów podniesionych na rozprawie, to w pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że organ nie naruszył art. 49e ust. 4 ustawy o rehabilitacji, który stanowi, że odsetek nie nalicza się w przypadku gdy wystąpienie okoliczności powodujących obowiązek zwrotu lub wypłaty środków było niezależne od zobowiązanego do zapłaty. W sprawie, co nie ulega wątpliwości organ nie przywołał tego przepisu i nie dokonał analizy sprawy pod kątem wystąpienia przesłanek z tego artykułu. Jednakże w ocenie sądu powyższe nie może spowodować konieczności uchylenia decyzji, gdyż ta okoliczność nie miała wpływu na wynik sprawy. Należy podkreślić, że to skarżący składa wniosek o refundację i to on jest odpowiedzialny za jego treść. Organ jedynie przyjmuje ten wniosek i w wypadku gdy jest on poprawny pod względem formalnym, co do zasady wypłaca refundację. Organ nie miał świadomości, że wypłacane stronie należności są mu nienależne. Tym samym, skoro to strona odpowiedzialna jest za treść wniosku, to w sprawie sąd nie stwierdził, aby okoliczność powodujące obowiązek zwrotu środków były niezależne od zobowiązanego do zapłaty.

Zupełnie niezasadny jest zarzut naruszenia art. 81a kpa w zw. z art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji. Podkreślenia wymaga, że skarżący został wezwany przez organ do nadesłania dowodów potwierdzających wpływ na jego rachunek kwot refundacji (patrz pismo organu z [...] czerwca 2018 r.). Jednakże skarżący mimo wezwania nie nadesłał tych dowodów. Dlatego też organ ustalił te daty na podstawie dowodów własnych i zasadnie przyjął w ocenie sądu, jako daty od których zaczyna naliczać się odsetki, daty obciążenia rachunku bankowego Funduszu. Skoro strona nie chciała współpracować, to zasadnym było przyjęcie tych dat z dokumentów Funduszu, a więc dowodów urzędowych.

Na zakończenie sąd wskazuje, że organ na wniosek strony dokonał przesłuchania rozmów i ustalił 3 numery z których takie rozmowy mogły być prowadzone. Jak się okazało, jeden numer mimo, że był wskazany w kartotece beneficjenta ([...]) nie należał do strony, tylko podmiotu trzeciego. Natomiast z rozmów z pozostałych dwóch numerów telefonów nie wynikały treści przekazywane przez skarżącego w pismach kierowanych do organu. Zgodnie z art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Sąd podkreśla, że prawo do informacji (art. 9 kpa) nie ma charakteru nieograniczonego, gdyż ograniczone jest wyłącznie do praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Co więcej, naruszenie tej zasady przejawia się w: a) odmowie udzielenia informacji stronie, bądź b) nienależycie udzielonej informacji, przez udzielenie informacji niejasnej lub błędnej lub udzielenie informacji niewyczerpującej, tj. takiej, która pomija okoliczności faktyczne lub prawne, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy. Skutki prawne udzielenie nieprawidłowej informacji nie powinny obciążać strony, dlatego też aby mogła powoływać się na wadliwe działania powinna zadbać o to, aby organ udzielił informacji w formie pisemnej. W przedmiotowej zaś sprawie skarżący o udzielenie takich informacji się nie zwracał.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu 14 dni, a w pozostałej części na podstawie art.151 ppsa oddalił skargę. Skarżący jest zwolniony z kosztów sądowych dlatego też sąd nie zasądzał tych kosztów od organu.