Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1479/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 69 ust. 1, art. 82 ust. 1, art. 85 ust. 4, art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 109 ust. 5 i ust. 6
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
article: art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 13 pkt 2
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 627, art. 734, art. 750
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2015 poz 1804
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.  w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Magdalena Maliszewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 września 2021 r. sprawy ze skargi Z. w S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej Z. w S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ"), działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i ust. 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1398 z późn. zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") w związku z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (poz. 1493), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm. dalej: "K.p.a."), w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania [...] w [...], (dalej: "Płatnik", "Zamawiający", "Strona", "Skarżący"), utrzymał w mocy decyzję nr [...] dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: [...]OW NFZ) z [...] lutego 2016 r. uznającą, że I. M. (dalej: "Zainteresowana", "Uczestniczka") podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów zawartych z Płatnikiem, co do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o umowie zleceniu, [...] lutego 2009 r., [...] lutego 2009 r., [...] marca 2009 r., [...] marca 2009 r., [...] marca 2009 r. oraz [...] marca 2009 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], pismem z [...] marca 2015 r., zwrócił się do Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym Zainteresowanej, z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego odnośnie zlecenia, zawartych z Płatnikiem. Wnioskodawca poinformował także, że Zainteresowana w rozpatrywanych okresach podlegała ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu.

Dyrektor [...]OW NFZ, po analizie zgromadzonych dokumentów, decyzją nr [...] z [...] lutego 2016 r. stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanej z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług na rzecz Płatnika w wymienionych w sentencji terminach.

Rozpatrując odwołanie Płatnika od powyższej decyzji, Prezes NFZ, po przytoczeniu mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa wyjaśnił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] we wniosku wszczynającym postępowanie poinformował, że na podstawie zeznań złożonych przez Płatnika, a także z treści przedłożonych umów nr [...] z [...] stycznia 2009 r., nr [...] z [...] lutego 2009 r. oraz nr [...] z [...] marca 2009 r. wynika, że Płatnik zawarł z Zainteresowaną umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zgodnie z Kodeksem cywilnym.

Przedmiotem umowy nr [...] z [...] stycznia 2009 r., było opracowanie i prowadzenie warsztatów artystycznych dla recytatorów oraz przygotowanie kryteriów oceny prezentacji w przeglądzie recytatorskim w Pałacu Młodzieży w [...][...] lutego 2009 r. Potwierdzeniem zrealizowania umowy jest rachunek na kwotę 150 zł brutto.

Przedmiotem umowy nr [...] z [...] lutego 2009 r., było opracowanie i prowadzenie warsztatów artystycznych dla recytatorów oraz przygotowanie kryteriów oceny prezentacji w przeglądzie recytatorskim - miejskim w Pałacu Młodzieży. Potwierdzeniem zrealizowania umowy jest rachunek na kwotę 150 zł brutto.

Przedmiotem umowy nr [...] z [...] marca 2009 r., było opracowanie i prowadzenie warsztatów artystycznych dla recytatorów oraz przygotowanie kryteriów oceny prezentacji w przeglądach recytatorskich – [...] marca - MOK [...],[...] marca - [...],[...] marca - [...]. Potwierdzeniem zrealizowania umowy jest rachunek na kwotę 550 zł brutto.

Prezes NFZ wskazał zatem, że w treści wymienionych umów wskazano, iż przedmiot umów stanowiło: "opracowanie i prowadzenie warsztatów artystycznych dla recytatorów oraz przygotowanie kryteriów oceny prezentacji w przeglądach recytatorskich". W treści umów wskazano ponadto, m. in. że: Wykonawca zobowiązał się "do wykonania dzieła według swojej najlepszej wiedzy fachowej". Zaznaczono m.in., że: "Wykonawca nie może powierzyć ani w całości ani w części wykonania dzieła innej osobie". Określono również, iż w przypadku nienależytego lub nieterminowego wykonania dzieła Zamawiający ma prawo odmowy wypłaty całości lub części umownej kwoty. We wszystkich umowach Wykonawca zobowiązał się do "naprawienia szkody jaką poniósł zamawiający z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania dzieła". W treści umów zaznaczono również, że zmiany umowy wymagają formy pisemnej oraz że w sprawach nieuregulowanych umową zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego. Określono również wysokość wynagrodzenia.

Zdaniem Prezesa NFZ, nie określono w treści umów jak ww. czynności powinny zostać wykonane ani czego będzie wymagał Zamawiający od Wykonawcy przy weryfikacji rezultatu. Żadna z umów nie precyzuje wad, które mogłyby być naprawione ani szkód, które byłyby naprawione. Wykonywanie tego typu czynności nie może zostać zakwalifikowane jako praca wykonywana na podstawie umowy o dzieło, gdyż polegała ona na dokonywaniu czynności z należytą starannością. W spornych umowach Zainteresowana nie odpowiadała za wady wykonania. Jedyne zapisy w obu spornych umowach dotyczące nienależytego wykonania stanowiły, iż: "W przypadku nienależytego lub nieterminowego wykonania dzieła Zamawiający ma prawo odmowy wypłaty całości lub części umownej kwoty. (...) Wykonawca zobowiązuje się do pokrycia wszelkich strat wynikłych z powodu niewykonania dzieła". W spornych umowach nie zdefiniowano jednak co znaczyć miało "należyte wykonanie", wobec czego niemożliwym jest również stwierdzenie wad wykonania "dzieła", a także jego należytego lub nienależytego wykonania.

Prezes NFZ podkreślił również, że umowy o dzieło autorskie nie są tożsame z umowami o dzieło w ujęciu przepisów prawa cywilnego. Przedmiotem umów o dzieło autorskie jest dzieło oznaczone jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego, które zawiera inne uregulowania np. w przedmiocie odpowiedzialności, regulując kwestie usterek utworu, a nie wad, jak w przypadku umowy o dzieło w oparciu o Kodeks cywilny.

Prezes NFZ stwierdził, że w spornych umowach żadne konkretne dzieło, w myśl przepisów Kodeksu cywilnego regulujących umowę o dzieło, nie zostało oznaczone. Umowy zawarte z Zainteresowaną nie miały charakteru umowy o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów K.c. nie może być "prowadzenie warsztatów" czy "przygotowanie kryteriów oceny prezentacji", gdyż wykonywanie czynności bez określenia oczekiwanych rezultatów możliwych poddaniu weryfikacji nie może zostać zakwalifikowane jako działanie w ramach umowy o dzieło.

Z uwagi na powyższe Prezes NFZ uznał, że brak jest podstaw prawnych do uchylenia decyzji nr [...] dyrektora [...]OW NFZ z [...] lutego 2016 r., w związku z czym podzielił stanowisko organu I instancji.

Na decyzję Prezesa NFZ z [...] marca 2021 r., Skarżący, reprezentowany przez adwokata, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji, a także o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej, według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia niniejszego postępowania, oparcie się w toku postępowania na materialne dowodowym zgromadzonym przez inny organ administracji i uchylenie się od obowiązku samodzielnego prowadzania postępowania dowodowego, a w konsekwencji oparcie decyzji na niekompletnym materiale dowodowym,

2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego, niezebranie i nierozpatrzenie całości materiału dowodowego oraz zaniechanie zamieszczenia w zaskarżonej decyzji uzasadnienia faktycznego,

3) art. 734 K.c., polegające na wadliwym uznaniu, że umowy łączące Skarżącego z Uczestniczką są umowami o świadczenie usług, pomimo że spełniają przesłanki umów o dzieło, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

4) art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s."), poprzez objęcie Uczestniczki obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym i wypadkowym, podczas gdy umowy łączące strony nie stanowiły tytułu obowiązkowego ubezpieczenia,

5) art. 65 K.c. polegające na nie wzięciu pod uwagę woli stron wyrażonej treścią spornych umów.

W uzasadnieniu skargi Skarżący obszernie rozwinął i uargumentował podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna ponieważ zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zapadły bez dostatecznego wyjaśniania i wykładni, w kontekście mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego, wszystkich okoliczności stanu faktycznego sprawy istotnych dla podjętego rozstrzygnięcia. Sąd uznał za zasadne zatem, zarzuty naruszenia prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest, charakter prawny umów zawartych przez Skarżącego z Uczestniczką. Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytania, czy były to umowy o dzieło, czy też inne umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w zaistniałym stanie faktycznym Uczestniczka podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie tych umów.

Podstawę prawną rozstrzygnięć wydanych w obu instancjach, stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Zgodnie z tym przepisem obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego

"Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 u.s.u.s., obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Uznanie, iż sporne umowy nie stanowiły umów o dzieło (art. 627 i nast. K.c.), lecz umowy świadczenia usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 K.c.) oznacza, że Skarżący był obowiązany, jako płatnik składek, do obliczania i pobierania składek z dochodu ubezpieczonej oraz ich odprowadzania – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

Przechodząc do analizy charakteru prawnego spornych umów należy wskazać, że zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36).

Zgodnie z art. 627 K.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 K.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności.

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 K.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 K.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 K.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 K.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, ..., s. 573 i nast.).

Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 K.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.

Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl. www.sn/sites/orzecznictwo): "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 K.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 K.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 1039; A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski (w:) Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352). Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 K.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 K.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 K.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)".

W niniejszej sprawie Prezes NFZ rozstrzygając niniejszą sprawę skupił się na wykazaniu, że z treści ww. umów nie wynika, aby Zainteresowana odpowiadała za wady wykonania dzieła, wskazując na lakoniczne zapisy umowne w tej materii, a także na wyjaśnieniu, iż umowa o dzieło autorskie nie jest tożsama z umową o dzieło w rozumieniu przepisów K.c. W ocenie jednak Sądu, organ nie rozpatrzył praktycznych aspektów wykonywania spornych umów i nie ustalił sposobu wykonania spornych umów przez Uczestniczkę, stopnia zaangażowania Płatnika w kontrolę i nadzór nad prawidłowością wykonania umów, a także komunikacji stron w toku realizacji tych umów. W konsekwencji organy funduszu nie zbadały, w szczególności, czy przedmiotem zawartych przez Płatnika umów z Uczestniczką było w istocie współtworzenie kolejnych przedsięwzięć, wymagających od niej określonych umiejętności artystycznych, czy też nie miały takiego charakteru.

Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie, w której jak wskazywał Skarżący w toku postępowania administracyjnego – Uczestniczka przeprowadziła warsztaty i doprowadziła do wykonania przez uczestników warsztatów prezentacji recytatorskich podczas konkursów – tylko w wyniku analizy samej treści zawartych umów nie można w sposób jednoznaczny przesądzić o ich charakterze. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie brak jest ustaleń, czy wykonanie prezentacji recytatorskich przez uczestników warsztatów jest elementem spornych umów, który mógłby stanowić rezultat ich wykonania podlegający ocenie pod względem jego nowości, samoistności i postrzegalności i odróżnialności od innych prezentacji recytatorskich. W takiej sytuacji brak jest w niniejszej sprawie wnikliwej analizy autorskiego charakteru wykonywanych przez Uczestniczkę czynności, przy użyciu wiedzy fachowej Uczestniczki w oparciu o stworzony autorski program, która powinna w jednoznaczny sposób rozstrzygnąć, czy cele wykonania spornych umów miały tylko charakter szkoleniowy, a więc co do zasady wykluczający umowy o dzieło jako właściwy typ umowy dla tego rodzaju działalności, czy też celem było stworzenie właśnie wystąpień recytatorskich które mogłyby stanowić rezultat w rozumieniu umowy o dzieło.

W ocenie Sądu, aby wyjaśnić charakter czynności Uczestniczki wykonywanych w ramach realizacji spornych umów, niezbędne jest zbadanie rzeczywistych uzgodnień między stronami, jakie faktycznie były zadania wykonawcy umów, za które Zainteresowana miała otrzymać zapłatę określoną w umowach. Zdaniem Sądu, w toku postępowania organy, nie zebrały żadnych dowodów, które pozwoliłyby ocenić czy działania Uczestniczki przekazywały zupełnie nowe treści, stanowiły wkład twórczy, czy też miały tylko charakter odtwórczy. Sama zaś umowa nie daje podstawy do tak jednoznacznej oceny jej charakteru. Tymczasem organy administracji obu instancji dokonały oceny twierdzeń faktycznych stron umowy, wyłącznie przez pryzmat ich treści, gdy tymczasem ocenie tej winny być w sposób możliwie pełny poddane zgromadzone w tym postępowaniu dowody, które należało przeprowadzić na okoliczność uzgodnionego przez strony celu umowy i konkretnych czynności, jakie miała wykonać Zainteresowana, nadto - jaki rezultat przewidywały strony jako spełnienie zobowiązań umownych. W przedmiotowej sprawie brak jest ustaleń dotyczących prezentacji recytatorskich przygotowanych przez Uczestniczkę, ich indywidualnego, autorskiego, artystycznego charakteru, jak też udziału Uczestniczki w nadaniu im takiego charakteru. Nie oceniono również, w jakim stopniu tego indywidualnego charakteru nadawały wykonaniu umów przygotowane kryteria ocen. Podkreślenia wymaga, że przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności tego określenia, pod warunkiem, że nie budzi wątpliwości, o jakie dzieło chodzi (por. wyrok SN z 5 marca 2004 r., sygn. akt I CK 329/03). Dlatego w przedmiotowej sprawie oparcie się tylko na analizie treści umowy nie daje organom podstawy do jednoznacznego stwierdzenia, że umowa zawarta przez Skarżącego z Uczestniczką nie jest umową o dzieło. Tym bardziej, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż przedmiotem umowy o dzieło może być wytwór pracy intelektualnej człowieka, a więc rezultat niematerialny, m.in. wykonanie koncertu, inscenizacja, przygotowanie produkcji artystycznej.

Zdaniem organu brak w umowie zdefiniowania znaczenia "należyte wykonanie" uniemożliwia stwierdzenie wad wykonania "dzieła", a także jego należytego lub nienależytego wykonania. Jednakże, podkreślenia wymaga, że przy ewentualnym przyjęciu, że prezentacje recytatorskie stanowiące efekt wykonania umowy są rezultatem zawartych przez Skarżącego umów o dzieło, należało mieć na względzie, że adresatem wykonania spektaklu jest nie tyle "zamawiający" (Skarżący) co "odbiorcy" prezentacji (widzowie). Z natury rzeczy wytwór artystyczny podlega subiektywnej ocenie. Nie jest sparametryzowany w ten sposób, że obiektywnymi kryteriami można ocenić, czy spełnia wymagania odbiorcy, w tym zamawiającego dzieło (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2019 r. sygn. akt II GSK 1308/19).

W świetle powyższego, sąd uznał za zasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez Prezesa NFZ art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. Zdaniem Sądu, organ nie wyjaśniły w niezbędnym zakresie stanu faktycznego sprawy w sposób wnikliwy nie przeprowadzając w wyczerpujący sposób postępowania dowodowego, pozwalający na wyjaśnienie powyżej wskazanych wątpliwości Sądu. Mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż od wyjaśnienia powyższych wątpliwości uzależniona jest prawidłowa ocena charakteru prawnego spornych umów, a w konsekwencji rozstrzygniecie, czy Uczestniczka podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania tych umów.

Zadaniem organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zatem przeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego wyjaśniającego wskazane przez Sąd wątpliwości, a następnie rozstrzygnięcie sprawy z uwzględnieniem wywodów zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 i nast. ww. ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).

Niniejszy wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału VI z 18 sierpnia 2021 r.