Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 131/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 12
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 lipca 2010 r. sprawy ze skargi D. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji; III.przyznaje od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu) na rzecz adwokat K. M. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu, łączną kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, stanowiącą wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych oraz podatek VAT w kwocie 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu odwołania D. O. od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Ch. z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., kwestionowaną decyzję utrzymało w mocy.

Jak podało Kolegium, wnioskiem z dnia 29 lipca 2009 r., M. O. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ch. o przyznanie żonie D. O. zasiłku stałego oraz ubezpieczenia zdrowotnego. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Ch. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego.

Na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., decyzją nr [...] z dnia [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, aby organ pomocy społecznej ustalając dochód rodziny, uwzględnił dochód rodziny uzyskany z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, czyli z czerwca 2009 r. Przy czym wskazał, że przypadku, gdy dochód nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), czyli kwoty 351,00 zł, należy sytuację finansową rodziny rozważyć pod kątem art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Zwracając uwagę na ewentualne dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową rodziny.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Ch., decyzją z dnia [...], orzekł o odmowie przyznania D.O. świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego.

W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż ponownie rozpoznając sprawę, uzupełniono materiał dowodowy o zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w P. i Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w P. oraz zeznania świadków i wnioskodawczyni.

Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 25 września 2009 r., a także zebranego materiału dowodowego ustalono, że strona prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i synem. Rodzina mieszka w mieszkaniu własnościowym, wykupionym w grudniu 2008 r. Jest ono wyposażone ponadstandardowo w klimatyzację, wannę z hydromasażem, luksusowy sprzęt AGD, 2 telewizory i komputer. Posiada też ogrzewanie gazowe. Rodzina miesięcznie ponosi wydatki w wysokości 937,40 zł, w tym koszty leków i leczenia w kwocie 403,00 zł. W sezonie grzewczym opłaty za zużycie gazu wzrosną z kwoty 240,00 zł do kwoty 400,00 zł. Pozostałe wydatki dotyczą: czynszu - 187,63 zł, energii elektrycznej - 46,77 zł, opłat za dwa telefony - 60,00 zł.

Mąż strony posiada umiejętności do wykonywania prac dekarskich i innych prac budowlanych. Nie jest jednak zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. jako osoba bezrobotna. Wykonuje prace dekarskie na zlecenie osób prywatnych poza miejscem zamieszkania. Syn jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy w P. i pomaga ojcu przy pracach dekarskich. Do wykonywania tych prac zatrudniane są też inne osoby. Rodzina posiada trzy samochody, w tym dwa ciężarowe (RENAULT EXPRESS 1,9 D i CITROEN JUMPY 1,9 TD).

Powyższa działalność nie została zgłoszona do Urzędu Skarbowego w P., w związku z czym brak jest możliwości zweryfikowania dochodu rodziny i dlatego też organ przyjął, iż dochód ten, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, stanowił dodatek pielęgnacyjny otrzymywany przez stronę w wysokości 153,00 zł. Ponadto, w oświadczeniu z dnia 5 sierpnia 2009 r. D. O. podała, że w lipcu 2009 r. mąż otrzymał wynagrodzenie w wysokości 2.500,00 zł, które dotyczyło czerwca i lipca 2009 r. Natomiast w trakcie przesłuchania w dniu 18 września 2009 r. zeznała, iż powyższa kwota stanowiła wynagrodzenie za okres od maja 2009 r. do lipca 2009 r.

W ocenie organu pomocy społecznej okoliczności sprawy wskazują, że sytuacja materialna rodziny jest bardzo dobra. Jest ona w stanie przezwyciężyć trudną sytuację wykorzystując własne zasoby i możliwości. Dodał też, iż odmowa przyznania zasiłku stałego skutkuje również odmową objęcia strony ubezpieczeniem zdrowotnym, ponieważ składka na ubezpieczenie zdrowotne odprowadzana może być wyłącznie od przyznanego zasiłku stałego i dotyczy to tych osób, które nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu.

Organ podkreślił, że strona uzyska prawo do ubezpieczenia zdrowotnego z chwilą zarejestrowania się jej męża, jako osoby bezrobotnej, w Powiatowym Urzędzie Pracy w P.

Od powyższej decyzji D. O. wniosła odwołanie, w którym domagała się przyznania pomocy w formie zasiłku stałego.

Podała, że wyposażenie mieszkania to dorobek całego jej życia, który uzyskała przebywając za granicą. Klimatyzacja w mieszkaniu została zamontowana przez męża i syna ze względu na jej schorzenie (astma oskrzelowa) i fakt, że pod oknami ich mieszkania znajduje się pizzeria. Jeżeli chodzi o posiadane samochody ciężarowe, to jeden z nich został zakupiony na raty i wcześniej już był przez poprzedniego właściciela zarejestrowany jako samochód ciężarowy. Podejrzewa, iż to pracownicy organu pomocy społecznej namawiają członków ich rodzin do składania oświadczeń i w ten sposób pogłębiają dotychczas istniejący konflikt rodzinny. Zarzuca, że pracownicy organu opierają się na faktach niepotwierdzonych i jest to z ich strony złośliwość i przekroczenie uprawnień. Podkreśliła, że od chwili kiedy organ "zagroził", że wystąpi do Urzędu Skarbowego, mąż z synem nie pracują dorywczo i tym samym rodzinę pozbawiono dochodu. W chwili obecnej mąż nie jest w stanie zakupić niezbędnych leków, choć grozi jej zabieg kręgosłupa. Zarzuciła, że od lipca 2009 r. organ nie interesuje się sytuacją rodziny, lecz gromadzi fałszywe dowody od świadków, którzy są niewiarygodni. Stwierdziła, iż organ utrudniał mężowi dostęp do jej akt, pomimo udzielenia mu przez nią stosownego upoważnienia. Wskazała, że dokonuje zakupów w supermarketach, gdyż są tam najniższe ceny i nie może to stanowić zarzutu w przypadku sytuacji dochodowej rodziny. Dlatego też prosi o sprawiedliwe rozpoznanie sprawy.

Jak dalej uzasadniło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w myśl art. 12 ustawy pomocy społecznej, w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie, pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Na mocy art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy zasiłek stały ustala się w wysokości, w przypadku osoby w rodzinie - różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie, a dochodem na osobę w rodzinie.

Z kolei, z treści art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy wynika, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351,00 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie".

Na podstawie zaś art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne, określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne, określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Przed podjęciem decyzji w przedmiotowej sprawie pracownik socjalny przeprowadził w dniu 21 września 2009 r. aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego, w trakcie którego stwierdzono, iż rodzina nadal prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe, tj. strona, jej mąż i pełnoletni syn. Wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną i ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2010 r. Syn jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. Mąż nie figuruje w ewidencji tego Urzędu i odmawia zarejestrowania się w nim jako osoba bezrobotna. Z protokołu przesłuchania strony, sporządzonego w dniu 18 września 2009 r. wynika, iż "mąż osiąga dochody z pracy dorywczej, wykonuje dachy. W pracy pomaga mu syn". Rodzina posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni 58 m2, które zostało wykupione w grudniu 2008 r. Jest ono wyposażone ponadstandardowo - sprzęt RTV, dwa telewizory, komputer, luksusowy sprzęt AGD wymieniony przed 2 laty, w kolorze srebrnym, klimatyzacja, wanna z hydromasażem. Łączne, miesięczne wydatki rodziny bez wyżywienia i kosztów utrzymania 3 samochodów wynoszą 937,40 zł, w tym: opłaty za mieszkanie - 187,63 zł, gaz (średnio, miesięcznie) - 240,00 zł, energia elektryczna - 46,77 zł, wydatki za wizyty prywatne u lekarzy i zakup leków - 403,00 zł, opłaty za telefony - 60,00 zł.

W oświadczeniu z dnia 5 sierpnia 2009 r. D.O. wskazała, że mąż wraz z synem uzyskał w lipcu 2009 r. dochód w wysokości 2.500,00 zł, który dotyczył czerwca i lipca 2009 r. Z kolei, podczas przesłuchania w dniu 18 września 2009 r. zeznała, iż powyższą kwotę uzyskali za wykonywaną pracę w okresie od maja 2009 r. do lipca 2009 r., tłumacząc to niewiedzą, co było powodem zapisu w oświadczeniu, iż dochód dotyczył czerwca 2009 r. i lipca 2009 r. i stwierdzając: "Ja mam kłopoty z głową". W trakcie przesłuchania podała również, że w okresie od maja 2009 r. do lipca 2009 r. mąż otrzymywał zaliczki, ale ani ich wysokości, ani też osób, od których były pobierane nie zna, gdyż finansami męża się nie zajmuje. Potwierdziła fakt wykonywania przez niego robót kanalizacyjnych oraz robót dachowych w Sz. u chrześniaka – K. B., dodając, iż nie zna uzgodnień, co do wysokości wynagrodzenia za wykonywaną usługę. Dodała, że mąż osiąga dochody z wykonywanych prac dorywczych, w których pomaga mu syn. Przy pracach tych nie są zatrudniane inne osoby. W okresie zimowym rodzina utrzymuje się z oszczędności zgromadzonych z wykonywania prac dekarskich. Podkreśliła, że syn jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od 4 lat, lecz nie otrzymał żadnej oferty pracy. Ukończył szkołę handlową, ale nie chce pracować w sklepie.

W sierpniu 2009 r. rodzina nie uzyskała żadnego dochodu, a źródłem ich utrzymania była pożyczka w kwocie 1.000,00 zł, którą otrzymali od córki. Córka, aby pomóc rodzicom, wzięła kredyt.

W trakcie przesłuchania odwołująca się potwierdziła fakt posiadania przez rodzinę trzech samochodów, z których jeden jest zepsuty (nie został wyrejestrowany), jeden jest użytkowany przez syna, a jednym mąż jeździ do pracy.

Środki finansowe na wymianę sprzętu AGD zostały przez nią zarobione dwa lata temu w Niemczech.

Ustalenia organu pomocy społecznej zostały też potwierdzone przez siostrę i szwagra odwołującej się, którzy w dniu 18 września 2009 r., podczas przesłuchań dotyczących sytuacji majątkowej strony, potwierdzili dobrą sytuację materialną rodziny. Źródłem utrzymania rodziny są dochody z prowadzonej działalności gospodarczej (dekarstwo), które jest wykonywane bez zarejestrowania na terenie innych gmin. Materiały budowlane przechowywane są w garażu obok miejsca ich zamieszkania, a następnie przewożone samochodami ciężarowymi na miejsce wykonywania prac. Rano, przed godz. 8:00, do ich samochodów wsiadają osoby w ubraniach roboczych, które wracają z pracy w godz. 16:00 - 17:00. Ch. jest małym miastem i widzą to też inne osoby. Zeznający podali, iż za jeden dach mąż strony otrzymuje wynagrodzenie od 20.000,00 zł do 25.000,00 zł. Taką informację otrzymali od osoby, która była zatrudniona przez męża wnioskodawczyni przy wykonywaniu tych prac oraz od samej wnioskodawczyni.

Potwierdzili również fakt posiadania przez rodzinę trzech samochodów, w tym dwóch ciężarowych.

Świadkowie wskazali, że ich zeznania są obiektywne, zaś strona nie kwalifikuje się do otrzymania pomocy, gdyż żyje na wysokim poziomie, a sytuacja materialna rodziny jest bardzo dobra. Potwierdzają to także zakupy dokonywane przez nich w "Tesco" w Lubinie i w "Auchan" w L.

Zdaniem organu odwoławczego, w powyższej sprawie, brak jest zatem możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji dochodowej rodziny, jak to podkreślił organ I instancji w uzasadnieniu swej decyzji. Bowiem jako dochód rodziny został przez stronę wykazany wyłącznie zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł. Jeżeli zaś chodzi o wynagrodzenie za pracę dorywczą, otrzymane przez męża w lipcu 2009 r. w wysokości 2.500,00 zł, to dwie wersje strony odnoszące się do okresu, którego dotyczą, uniemożliwiają dokładne jego rozliczenie. Tym bardziej, iż trudno stwierdzić, która z nich jest wersją prawdziwą, gdyż przeprowadzone przez organ pomocy społecznej postępowanie wyjaśniające, odnośnie sytuacji majątkowej rodziny, wykazało występowanie dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową rodziny. Trudno jest dać wiarę temu, iż przy miesięcznych dochodach w wysokości 986,33 zł (2.500,00 zł : 3 + 153,00 zł) i wydatkach 937,40 zł (bez wyżywienia) rodzinę stać jest na utrzymanie trzech samochodów, w tym dwóch ciężarowych. Przy czym, wszystkie samochody są zarejestrowane, co potwierdza zaświadczenie z dnia 1 września 2009 r., wystawione przez Wydział Komunikacji Starostwa Powiatowego w P. Stąd też zasadne jest stwierdzenie, iż samochody te służą również do celów zarobkowych. Zresztą sama wnioskodawczyni podczas przesłuchania w dniu 18 września 2009 r. potwierdziła, że "...Trzecim samochodem mąż jeździ do pracy". Fakt wykorzystywania samochodów męża strony do pracy potwierdzili również świadkowie, podczas przesłuchania przeprowadzonego w dniu 18 września 2009 r.

Z kolei, z pozyskanej informacji z Urzędu Skarbowego w L. z dnia 9 października 2009 r. wynika, iż mąż wnioskodawczyni nie składał zeznań podatkowych jako podatnik podatku dochodowego przez ostatnie 3 lata. Stąd wniosek, że prowadzona działalność gospodarcza (dekarstwo) jest niezarejestrowana i prowadzona "na czarno".

Odmowna decyzja, mająca w podstawie prawnej przywołany art. 12 ustawy o pomocy społecznej, jest decyzją podjętą w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ ma prawem przewidzianą możliwość wyboru rozstrzygnięcia.

W przedmiotowej sprawie organ I instancji zgromadził materiał dowodowy, potwierdzający występowanie okoliczności uzasadniających podjęcie negatywnego rozstrzygnięcia w sprawie.

Odnośnie zarzutu podnoszonego przez stronę w odwołaniu, dotyczącego utrudnionego dostępu do akt jej mężowi, Kolegium stwierdziło, iż do akt tych miała wgląd sama strona. Potwierdza to wniosek z dnia 23 października 2009 r., w którym wnosi o sporządzenie ksera zeznań świadków Cz. i B. G., które znajdują się w dokumentacji dotyczącej zasiłku stałego, a które przeglądała. Ksera te zostały przesłane stronie przez organ za potwierdzeniem odbioru w dniu 25 listopada 2009 r. Prawdą jest to, iż organ pismem z dnia 5 listopada 2009 r. zwrócił się z prośbą do strony o uzasadnienie wniosku o wydanie ksera zeznań i wskazanie ważnego interesu strony - zgodnie z art. 73 § 2 k.p.a. Po uzyskaniu w dniu 13 listopada 2009 r. uzasadnienia wniosku, w którym to mąż wnioskodawczyni powołał się na naruszenie prawa i założenie sprawy sądowej z powodu naruszenia godności osobistej rodziny, powyższe ksera zeznań zostały przez organ I instancji przesłane. Również zarzut dotyczący tego, iż rodzina została pozbawiona dochodu (mąż z synem przestali pracować dorywczo) z powodu groźby organu pomocy społecznej o poinformowaniu Urzędu Skarbowego o działalności męża i syna, nie znajduje uzasadnienia.

W związku z powyższym, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w rodzinie nie występuje trudna sytuacja życiowa, z którą nie mogłaby sobie poradzić. Sytuację materialną należy zaliczyć do dobrej. To od decyzji męża skarżącej zależy, czy nadal będzie wykonywał z synem prace dekarskie "na czarno", czy też działalność ta będzie prowadzona legalnie, co przyszłościowo może mieć wpływ na jego świadczenie emerytalno - rentowe. Z kolei, aby mieć zapewnione ubezpieczenie zdrowotne, winien zarejestrować się jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. Wówczas i strona byłaby nim objęta. Sama odwołująca się, podczas przesłuchania podała, że nie zna przyczyny tej sytuacji. Być może jest nią obawa otrzymania oferty pracy z Powiatowego Urzędu Pracy w P., gdyż umiejętności wykonywania prac dekarskich są poszukiwane na rynku pracy. Syn z kolei ukończył szkołę handlową i nie chce pracować w sklepie (zeznanie strony), nie podejmuje jednak poszukiwań zatrudnienia we własnym zakresie, oczekując od czterech lat na oferty pracy z Urzędu Pracy. Pracuje dorywczo z ojcem i w tej roli odnajduje się dobrze.

Tłumaczenie strony, iż zakupy dokonuje w supermarketach ze względu na ceny towarów, nie w pełni znajdują uzasadnienie, gdyż nie dotyczą wszystkich towarów. Nadto, występują dodatkowe koszty związane z dojazdem do L. i L., gdzie strona była widziana przez świadka.

Natomiast w nawiązaniu do przesłanego pismem z dnia 5 stycznia 2009 r. przez organ pomocy społecznej postanowienia Burmistrza Miasta i Gminy Ch. z dnia [...], nr [...] przekazującego do załatwienia według właściwości skargi wniesionej przez męża i syna wnioskodawczyni w dniu 16 listopada 2009 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., na podstawie art. 234 § 1 k.p.a. odniosło się i do tej kwestii. Stwierdziło, że zarzuty zawarte w skardze odnośnie niewiarygodności świadków Cz. i B. G. są tożsame z zarzutami zawartymi w odwołaniu.

Kolegium zaznaczyło, że zeznania wymienionych świadków nie są jedynymi dowodami w sprawie, które były przedmiotem oceny, co zresztą zostało podniesione w niniejszym rozstrzygnięciu.

Na powyższą decyzję D. O. wniosła skargę do tutejszego Sądu. W skardze przedstawiła sytuację materialną rodziny. Wskazała też, że decyzja narusza przepisy postępowania, a to art.art. 10 § 1, 35 § 1, 37 § 1, 75 § 1, 77 § 1, 78 § 1, 79 § 1 i 2, 80, 89 § 1 i 2, 90 § 1 i 2 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę, gdyż stwierdził, że zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

W rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji, między innymi, oparte zostały na dowodach w postaci zeznań świadków, złożonych w trakcie prowadzonego postępowania. Otóż, w dniu 18 września 2009 r. na okoliczność ustalenia sytuacji materialnej skarżącej przesłuchani zostali B. G. oraz Cz. G. W aktach sprawy brak jednak odrębnego zawiadomienia strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków. Przeprowadzenia tego rodzaju dowodu w obecności strony nie potwierdza również treść zawartych w aktach sprawy protokołów przesłuchań poszczególnych świadków. Sąd spostrzegł, że pismem z dnia 10 września 2009 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej wezwał stronę jedynie do stawiennictwa w dniu 18 września 2009 r. w celu złożenia zeznań. Z treści tego wezwania nie wynika, aby skarżąca została powiadomiona o planowanej przez organ orzekający czynności. Uniemożliwienie zaś wzięcia przez stronę udziału w przesłuchaniu świadków, w istotny sposób narusza jej uprawnienia procesowe. Uniemożliwienie uczestnictwa w przesłuchaniu świadków może bowiem skutkować brakiem obiektywizmu przy przedstawianiu faktów, a sposób formułowania, interpretowania, sugerowania pewnych kwestii, przy braku dodatkowych wyjaśnień może powodować nieprawdziwy obraz wyjaśnianej sprawy.

Przeprowadzając postępowanie wyjaśniające, organ obowiązany jest zachować gwarancje czynnego udziału strony w postępowaniu. Przepis art. 79 § 1 k.p.a. nakłada na organ obowiązek zawiadomienia strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych i oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. Strona zaś ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu oraz składać wyjaśnienia (art. 79 § 2 k.p.a.). Uprawnień wynikających z cytowanego wyżej przepisu art. 79 k.p.a. nie może pozbawić strony organ przez zaniechanie zawiadomienia jej o przeprowadzonym dowodzie. Czynność ta nie jest pozostawiona uznaniu organu, lecz jest to jego obowiązek, niezależnie od treści i wagi przeprowadzanego dowodu. O wzięciu bowiem udziału w tego rodzaju czynności może decydować wyłącznie strona. Naruszenie tego obowiązku, które miało miejsce w niniejszej sprawie, stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (por. wyrok WSA z dnia z dnia 6 lutego 2008 r. , sygn. akt III SA/Wr 502/07, Lex nr 459993). Przy czym podkreślenia wymaga, że umożliwienie skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań w żaden sposób nie może zastąpić zawiadomienia, o jakim stanowi art. 79 § 1 k.p.a.

W ocenie Sądu, takie działania organu niewątpliwie naruszają naczelną zasadę postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym przejawia się w prawie do inicjowania postępowania oraz prawie wypowiadania się co do treści żądania. Nie chodzi tutaj jedynie o prawo bycia obecną, ale prawo do czynnego kształtowania stanu faktycznego przez stronę poprzez prawo żądania przeprowadzenia dowodów (art. 78 k.p.a.), a przez to - wpływ na stosowanie normy prawa materialnego lub procesowego.

Przez udział w postępowaniu administracyjnym należy rozumieć nie tylko udział w czynnościach postępowania wyjaśniającego, ale też w czynnościach decydujących. Prawu strony do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym towarzyszy obowiązek organu prowadzącego to postępowanie zawiadomienia strony o wszczęciu bądź prowadzeniu postępowania, prawie strony dostępu w tym czasie do akt sprawy, prawie do zgłaszania dowodów, obowiązku zawiadamiania strony o terminie i miejscu przeprowadzania dowodów, prawie strony do wypowiadania się przed wydaniem decyzji. Zapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym nie może sprowadzać się jedynie do zawiadomienia o wszczęciu postępowania i poinformowaniu o uprawnieniach, wynikających z art. 10 k.p.a., ale musi zasada ta również znaleźć swój wyraz we wszystkich czynnościach postępowania. Organ II instancji uchybień tych nie dostrzegł i utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, a więc tym samym wydał również decyzję naruszającą prawo.

Nie przesądzając zatem kierunku i zasadności merytorycznego rozstrzygnięcia, z wyżej wskazanych powodów, Sąd zobligowany był do wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, o czym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł w punkcie I sentencji wyroku.

Punkt II orzeczenia znajduje uzasadnienie w art. 152 tej ustawy.

Rozstrzygnięcie o kosztach znajduje oparcie w art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348).