Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 826/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 3, art. 77 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 469
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
article: art. 7, art. 8, art. 77 par.1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 26 stycznia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, , Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2017 roku sprawy ze skarg M. B. i A. B. oraz A. P. i J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wykonania urządzeń zapobiegających szkodom wobec zmiany stanów wody na gruntach 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza R. z dnia [...], znak: [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławcze w S. na rzecz skarżących M. B. i A. B. solidarnie kwotę 797 (siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławcze w S. na rzecz skarżących A. P. i J. S. solidarnie kwotę 797 (siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. LS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania A. i M. B. oraz A. P. i J. S. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 – dalej jako: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza R. z dnia [...].

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 14 lutego 2013 r. do Urzędu Miasta wpłynął wniosek mieszkańców w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działkach nr 456, 464, 465, 459, 461, 466, 467, 674/2, 696/3 położonych przy ul. A oraz ul. B w R., poprzez remont kanalizacji sanitarnej na tych ulicach.

Organ I instancji dopuścił jako dowód opinię hydrologiczno - inżynierską, sporządzoną przez A. Z. z firmy A. Opinia wykazała, że zmiany stanu wody na gruncie wystąpiły naturalnie i nie powstały za sprawą działań inwestycyjnych polegających na przebudowie kanalizacji sanitarnej i deszczowej. W dniu 30 sierpnia 2013 r. firma A złożyła dodatkową opinię, sporządzoną na zlecenie organu, która w jego ocenie potwierdziła tę wykonaną w marcu 2013 r.

W dniach 9, 11 i 21 października 2013 r. do Urzędu wpłynęły uwagi dotyczące wykonania ekspertyz oraz wskazania na nieszczelność odnowionej kanalizacji na ul. A i B.

W tej sprawie wystąpiono do B Sp. z o.o. z prośbą o ustosunkowanie się do tej uwagi. W odpowiedzi wyjaśniono, że wykonano ponowną inspekcję w/w ulic, która wykazała szczelność kanalizacji. W następstwie powyższego Burmistrz R. wydał decyzję o nienaruszeniu stosunków wodnych. Po rozpatrzeniu odwołania organ II instancji decyzją z dnia [...] uchylił w/w decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Na skutek powyższego Burmistrz odniósł się do postawionych zarzutów w decyzji Kolegium. Wyjaśnił m.in., że pismem z dnia 21 marca 2014 r. wystąpiono do B o udostępnienie dokumentacji geotechnicznej warunków gruntowo - wodnych, wykonanej przed realizacją rozbudowy sieci kanalizacji sanitarnej w odcinkach ulic A oraz B. Po dokonaniu analizy otrzymanej dokumentacji, która została sporządzona w lipcu, okresie potencjalnie suchym, organ stwierdził, że poziomy wód gruntowych w stosunku do ekspertyzy wykonanej po modernizacji systemu kanalizacji sanitarnej w okresie najwyższych stanów wód potwierdzają, że stosunki wodne w tych obszarach nie zostały naruszone, a wręcz ekspertyza wskazuje na niższe poziomy wód gruntowych, niż badania poprzedzające przebudowę sieci kanalizacyjnej.

Organ przeanalizował dokumentację geologiczną w zakresie odwiertu badawczego nr 3 w okolicy działki Państwa B. wskazującego na wysoki poziom wód podziemnych ok. 1,5 m.p.p.t. oraz występowanie warstwy trudno przepuszczalnej w postaci piasku drobnego poniżej poziomu swobodnego zwierciadła wód podziemnych. Odwierty badawcze wykonane zostały na głębokości od 4 do 5 m.p.p.t. W ocenie organu I instancji dokumentacja wykazała podobny poziom wód gruntowych ok. 1,4 m.p.p.t jak miało to miejsce przed modernizacją sieci kanalizacyjnej przez co organ nie stwierdził zmiany stanu wód na rozpatrywanym terenie. Organ nadmienia, że badania geologiczne wykonane na potrzebę rozbudowy systemu kanalizacyjnego wykonane w lipcu 2011 r. dowiodły, że zwierciadło wody gruntowej występowało powyżej poziomu posadowienia projektowanego kanału ul. A oraz ul. B wskazując potrzebę wykonania projektu tymczasowego odwodnienia wykopów. Po analizie dokumentacji organ stwierdził występowanie wysokiego poziomu zwierciadła wód gruntowych oraz warstw trudno przepuszczalnych piasków drobnych zarówno przed jak i po modernizacji systemu kanalizacji sanitarnej. Ponadto, zdaniem organu, realizacja głębokich sieci infrastruktury podziemnej powoduje z reguły stabilizację wahań zwierciadła wody gruntowej oraz jej sukcesywne obniżanie, gdyż wykop kanalizacyjny staje się naturalnym kolektorem uprzywilejowanym szybszego spływu wody. Z kolei wykonana w sierpniu 2013 r. ekspertyza uzupełniająca dowiodła braku zmian i dobrą przepuszczalność zasypki. Ponadto w dniu 21 marca 2014 r. zwrócono się do Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Ł. o udostępnienie informacji na temat melioracji przedmiotowych terenów. W odpowiedzi wskazano, że obszary ulic A i B nie posiadają urządzeń melioracji wodnych, zatem nie mogło dojść w wyniku realizacji modernizacji kanalizacji do ich uszkodzenia i zmiany kierunku odpływu wód.

Organ wyjaśnił także podnoszoną przez strony postępowania kwestię przebudowy stawu na działce 452/2, którego właścicielem są Państwo J.. Z informacji uzyskanych od właścicieli tego stawu wynika, że od roku 1985 staw nie był pogłębiany, ani zasypywany, był jedynie oczyszczany z uwagi na naturalne zmiany tj. zarastanie i zamulanie.

Organ I instancji odnosząc się do zarzutów dot. znacznej powierzchni terenów utwardzonych powstałych w wyniku budowy targowiska A przy ul. A, wskazał, że w dniu 31 stycznia 2012 r. Starosta [...] wydał decyzję, mocą której zezwolił na własny system odprowadzania uprzednio podczyszczonych ścieków deszczowych z terenu targowiska do wskazanego rowu melioracyjnego uchodzącego do rzeki A.

W dniu [...] organ I instancji wydał decyzję merytoryczną, która w toku kontroli instancyjnej została uchylona w całości a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia.

W toku ponownie prowadzonego postępowania organ zwrócił się do B z prośbą o udzielenie informacji na zarzuty podniesione w odwołaniach od decyzji z dnia [...]. W odpowiedzi do Urzędu wpłynął projekt odwodnienia wykopów sporządzony na potrzeby renowacji kanalizacji w ul. A i B, co oznacza, że zalecenia projektanta z dokumentacji geotechnicznej z sierpnia 2014 r. zostały spełnione i wykonane, zatem zdaniem organu zarzuty braku powyższej dokumentacji są bezpodstawne. W dniu 14 lipca 2014 r. RWiK doprecyzowała informacje dotyczące projektów kanalizacji deszczowej, który zawierał wspomniany projekt odwodnienia wykopów. Spółka wyjaśniła, że modernizacja kanalizacji sanitarnej odbywała się metodą bezwykopową z zastosowaniem rękawa, zatem nie było wymagane odwodnienie.

W dniu 11 sierpnia 2014 r. organ I instancji przeprowadził rozprawę administracyjną, w której uczestniczyli także przedstawiciele RWiK oraz biegły geolog.

W dniu 20 sierpnia 2014 r. do organu I instancji wpłynęło pismo A. I. informujące, że po zasypaniu stawu w miejscu obecnego targowiska przy ul. A nie odnotowano zwiększenia poziomu wody w zbiorniku znajdującym się po przeciwnej stronie na działce Państwa J..

W dniu 21 sierpnia 2014 r. zarejestrowano telefonicznie zgłoszenie I. S. – S. w sprawie nawożenia ziemi na działce sąsiedniej nr 452/2 obręb [...] będącej własnością Państwa J.. Jak wyjaśnił organ, tego samego dnia, po rozmowie z J. J. ustalono, że staw jest jedynie oczyszczany oraz wyrównano istniejącą groblę celem zagrodzenia stawu siatką i zabezpieczenia przed dostępem obcych osób. Nadwyżka ziemi i gruzu posłużyła do lekkiego wyrównania pozostałego terenu działki. Organ I instancji wskazał, że ze względu na nie zakończenie postępowania wyjaśniającego w sprawie zmian stanów wody na gruntach przy ul. A i ul. B poproszono właścicieli działki nr 452/4 o wstrzymanie wszelkich prac ziemnych do czasu wyjaśnienia sprawy.

W dniu 27 sierpnia 2014 r. przeprowadzono oględziny w budynkach mieszkalnych wszystkich stron postępowania.

W dniu 28 listopada 2014 r. do organu wpłynęło wstępne sprawozdanie z oględzin i badań geologicznych dla rozeznania przyczyn potencjalnych zaburzeń stosunków wodnych na działkach w sąsiedztwie ul. A i B, z którego wynika, że można całkowicie wykluczyć zaburzający wpływ sieci kanalizacji sanitarnej i deszczowej w ciągu tych ulic, gdyż wyniki badań potwierdzają, że poziom wody gruntowej w osi przebiegu tych instalacji jest niski i wyrównany, natomiast zasypka kanałów jest materiałem bardzo dobrze przepuszczalnym. Ponadto rozpoznanie wyjaśniło, że w osi ulicy D jest wyraźnie niski poziom wód gruntowych i eliminuje zjawisko blokowania spływu wód gruntowych. Zaobserwowano zjawisko spiętrzania się wód gruntowych w rejonie działki nr 42/2, co związane jest ze specyfiką budowy geologicznej tego rejonu, jak również z obecnością na tej działce zbiornika wodnego. Jako potencjalną przyczynę zmian stanów wody na gruntach, wskazano przerwanie i zniszczenie rowu otwartego, który biegł po przeciwnej stronie niż działka 452/2 aż do rzeki. Z uwagi na liczne spostrzeżenia co do możliwych przyczyn wystąpienia zmian stanów wody na gruntach biegły uznał, że warto wykonać dodatkową ekspertyzę biorąc pod uwagę poszerzony obszar badań celem przeanalizowania innych możliwych przyczyn. Podczas ekspertyzy wykonano odwierty badawcze na działkach stron postępowania. Ekspertyza hydrologiczna wpłynęła do organu I instancji w dniu 28 października 2015 r., do której to strony postępowania mogły wnosić uwagi. W dniu 22 lutego 2016 r. stanowisko w tej sprawie zajął RWiK informując, że uszczelnienie kanalizacji sanitarnej w rejonie przedmiotowych ulic było jedną z przyczyn podwyższenia stanów wód gruntowych, jednakże był to zabieg konieczny. Nieszczelność kanału oraz jego uszkodzenia powodowały częste awarie i niedrożność. Nieszczelność kanalizacji ma również negatywne skutki w postaci przedostania się nieczystości ścieków sanitarnych do gleby powodując zanieczyszczenie środowiska gruntowo - wodnego.

Kolejna decyzja organu I instancji z dnia [...] została ponownie uchylona w toku kontroli instancyjnej.

W dniu [...] Burmistrz wydał decyzję o odmowie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom wobec zmian stanów wody na gruntach wzdłuż ul. A oraz ul. B w R..

Organ wyjaśnił, że ustalenie pierwotnego stanu wody na przedmiotowych gruntach jest możliwe tylko na podstawie dokumentacji warunków gruntowo - wodnych wykonanej dla potrzeb rozbudowy sieci kanalizacji sanitarnej projektowanej m.in. dla przedmiotowych ulic, wykonanej w sierpniu 2011 r. Organ analizując powyższy materiał wybrał dwa punkty odniesienia celem porównania warunków gruntowo - wodnych przed budową kanalizacji oraz po zakończeniu inwestycji. Nadmienił, że w projekcie budowy kanalizacji deszczowej zostały zawarte zasady odwodnienia podczas budowy kanalizacji, które zostały spełnione. Budowa kanalizacji sanitarnej odbywała się metodą bezwykopową i nie wymagała odwodnienia. W ocenie organu poziom wód gruntowych przed budową kanalizacji był w większości miejsc wysoki, natomiast badania z lat 2013-2015 uwidoczniły niższe poziomy wód gruntowych i poprawę warunków wodnych, co zdaniem organu oznacza, że sama budowa kanalizacji nie wpłynęła na podniesienie poziomu wód gruntowych, a tym samym na zaburzenie stosunków wodnych.

Organ dodał, że uszczelnienie kanału sanitarnego mogło skutkować zablokowaniem naturalnych ujść wody gruntowej do kanału. Jednak nieszczelność kanalizacji ma bardzo negatywne skutki w postaci częstych awarii i niedrożności, przedostawania się nieczystości ciekłych do gruntu. Organ I instancji uznał, że przyczyny wpływające na okresowo wysoki poziom wody gruntowej w rejonie omawianych ulic mają charakter pierwotny i wtórny, nie są jednoznaczne. Ponadto nie stwierdził jednoznacznego, negatywnego wpływu budowy kanalizacji sanitarnej i deszczowej na omawianym terenie, a tym samym nie można uznać tej inwestycji za winną zmiany stanów wody na tych gruntach. W ocenie organu, wraz z innymi czynnikami mogła ona przyczynić się, przez uszczelnienie, do występowania okresowo wysokich stanów wód, przy czym badania potwierdzają, że poziomy wód gruntowych wzdłuż kanalizacji nie wzrosły w stosunku do stanu sprzed budowy kanalizacji, wręcz przeciwnie, są niższe.

Odwołanie od decyzji, w ustawowym terminie, wnieśli A. i M. B. wnosząc o uchylenie skarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez nakazanie organowi I instancji wykonanie urządzeń zapobiegających niekorzystnym zmianom stanu wody gruntowej. Strona zarzuciła naruszenie:

- art. 7, 8 k.p.a. poprzez nieuzasadnione przedłużanie terminu do załatwienia sprawy, nieuwzględnienie uwag do protokołu z rozprawy z dnia [...] zawartych w piśmie z dnia [...] oraz brak udzielenia odpowiedzi na to pismo, wprowadzenie stron w błąd co do pozytywnego sposobu załatwienia sprawy na spotkaniu w dniu 9 marca 2016 r., nadto art. 10, art. 35, art. 86 w zw. z art. 7, art. 95, art. 107 § 1 i 3 k.p.a.,

- art. 68 w zw. z art. 69 k.p.a. poprzez pominięcie w treści protokołu rozprawy z dnia 11 sierpnia 2014 r. podstawowych i niezbędnych jego elementów tj. imion i nazwisk, miejsc zamieszkania oraz charakteru osób uczestniczących w rozprawie, jak również listy osób obecnych na rozprawie, nieodczytanie biegłemu protokołu z jego zeznań na rozprawie, nie uwzględnienie w protokole zgłaszanych przez strony na bieżąco uwag, brak zaprotokołowania stanowisk poszczególnych stron, zawarcie w protokole nieprawdziwych informacji dot. przeprowadzenia dowodu z zeznań stron, w sytuacji gdy taki dowód nie został w rzeczywistości przeprowadzony

- art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie rozpatrzenie w całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności poprzez przyjęcie za podstawę wydania decyzji okoliczności korzystnych dla organu z pominięciem wniosków opinii biegłego geologa z dnia 28 października 2015 r. oraz stanowiska RWiK zawartego w piśmie z dnia 15 lutego 2016 r., jak również stanowiska odwołujących zawartych w piśmie z dnia 27 lutego 2016 r.

- pominięcie wszystkich wytycznych organu II instancji sformułowanych w poprzednio wydanych rozstrzygnięciach,

- art. 29 ustawy Prawo wodne w sytuacji gdy podano, że wskutek braku konserwacji rowu odwadniającego oraz postępującej urbanizacji terenu doszło do niekorzystnej zmiany wody na gruncie.

Odwołanie wnieśli również A. P. i J. S.. Nie zgadzając się z przedmiotową decyzją zarzucili, że organ I instancji nie zastosował się do zaleceń zawartych w decyzji Kolegium z dnia [...], które wskazało, że należy skupić się przede wszystkim na bezpośrednich przyczynach naruszenia stosunków wodnych oraz zastosować się prawidłowo do ekspertyzy hydrologicznej z listopada 2015 r. Podkreślili, że biegły geolog w opinii wskazał jakie należy wykonać szczegółowe badania aby ustalić przyczyny naruszenia stanu wód podziemnych. W ocenie odwołujących geolog wykazał się wysoką kompetencją przygotowując opinię z listopada 2015 r. i korygując w znaczny sposób własne opinie. Nadmienili, że skarżona decyzja nie zawiera żadnych konkretnych i obiektywnych argumentów przemawiających za zasadnością jej wydania, organ ponownie powołał się na okoliczności, które były już negowane w toku kontroli instancyjnej.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium wskazało, iż stosownie do art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 18 lipca 2011 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2016 r., poz. 469 ze zm. – dalej jako ustawa) właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (art. 29 ust. 3 ustawy).

Na wstępie rozważań Kolegium zwróciło uwagę, że niniejsza sprawa została wszczęta w roku 2013. W tym czasie decyzje wydawane przez organ I instancji były uchylane przez organ odwoławczy, Kolegium wskazywało na okoliczności, które wymagały wyjaśnienia. Zdaniem organu odwoławczego wszystkie te okoliczności, które mogą mieć wpływ na wynik podjętego rozstrzygnięcia zostały wyjaśnione, a tym samym skarżona decyzja jest zasadna.

Uzasadniając to stanowisko w pierwszej kolejności wskazał, że do wydania stosownej decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy należało bezsprzecznie ustalić, czy nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie lub jej spływ na grunt sąsiedni, i czy takie działania szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Dopiero w przypadku pozytywnych ustaleń możliwe jest wydanie decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Jak wynika z akt sprawy, w ocenie mieszkańców ulic B i A przed budową przedmiotowej kanalizacji nie dochodziło do zalewania ich nieruchomości. Dowodząc, czy powyższe twierdzenie jest słuszne, w pierwszej kolejności, należało dokonać próby porównania stanu wód przed i po wykonaniu kanalizacji. W tym celu organ I instancji podjął próbę ustalenia pierwotnego stanu wody na tych gruntach, wskazując, iż jest to możliwe tylko na podstawie dokumentacji warunków gruntowo - wodnych wykonanej dla potrzeb rozbudowy sieci kanalizacji sanitarnej projektowanej m.in. dla przedmiotowych ulic, wykonanej w sierpniu 2011 r. Organ I instancji analizując powyższy materiał wybrał dwa punkty odniesienia celem porównania warunków gruntowo - wodnych przed budową kanalizacji oraz po zakończeniu inwestycji. Wskazał, że wykonany odwiert w okolicy działki Państwa B. wskazywał na wysoki poziom wód podziemnych tj. ok. 1,5 m.p.p.t. odwiert ten był wykonany na głębokości od 4 do 5 m p.p.t. Ekspertyza biegłego z kwietnia 2013 r. wykazała w punkcie obserwacyjnym, zlokalizowanym najbliżej Państwa B. posadowienie zwierciadła wód podziemnych na głębokości 1,68 mp.p.t Ekspertyza uzupełniająca z sierpnia 2013 r. w punkcie obserwacyjnym znajdującego się bliżej odwiertu dokumentacji bazowej wskazała na występowanie wód gruntowych na głębokości 2,17 m.p.p.t. Z ekspertyzy z listopada 2015 r. sporządzonej przez biegłego wynika, że poziom wód gruntowych wynosił 2,39 m.p.p.t. Kolegium, poprzez zestawienie danych zawartych w powyższych dokumentach, zgodziło się z twierdzeniem organu I instancji, że poziom wód gruntowych przed budową kanalizacji był w większości miejsc wysoki, natomiast badania z lat 2013-2015 uwidoczniły niższe poziomy wód gruntowych i poprawę warunków wodnych. Na podstawie powyższych danych nie sposób jednak ocenić jednoznacznie, czy poprzez budowę kanalizacji doszło do naruszenia stosunków wodnych.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniach, organ odwoławczy stwierdził, iż dokumentację z sierpnia 2011 r. zatytułowaną "dokumentacja geotechniczna warunków gruntowo - wodnych dla potrzeb rozbudowy sieci kanalizacji sanitarnej" można uznać za dowód w sprawie. Wbrew twierdzeniom stron, co prawda na pierwszej stronie ale dokument zawiera podpisy osób je sporządzających. Ponadto, w ocenie Kolegium, dla orientacyjnego porównania stanu wód na gruncie wystarczającym jest, że punkty te zlokalizowane były w rejonie przedmiotowych ulic, nie muszą one być dokładnie w tym samym miejscu. Jednak, tylko na podstawie porównania stanu wód nie można jednoznacznie stwierdzić, czy stosunki wodne zostały naruszone przez budowę kanalizacji, należy wziąć także pod uwagę znajdujące się w aktach sprawy ekspertyzy biegłego.

Kolegium zwróciło uwagę, że pierwsza opinia została sporządzona w roku 2013. W ocenie składu orzekającego ma ona niewielki walor dowodowy, bowiem nie wszystkie okoliczności zostały w niej udowodnione. Z tego też powodu za jeden z głównych dowodów w niniejszej sprawie organ uznał opinię z listopada 2015 r., która została sporządzona po licznych badaniach, odwiertach itp. Kolegium zauważyło, że biegły stwierdził, iż wyraźna równoczesność wahań i podobieństwo amplitudy w czasie i w rozmiarach, w szczególności w piezometrach położonych po obu stronach ul. B i ul. A potwierdzają absolutny brak wpływu infrastruktury podziemnej zlokalizowanej w ciągu tych ulic na wahania wody podziemnej. Wykonane badania i obserwacje pozwoliły biegłemu na rozpoznanie zespołu przyczyn wpływających na okresowo wysoki poziom wody gruntowej w rejonie przedmiotowych ulic. Przyczyny te mają charakter pierwotny i wtórny. Czynnikami pierwotnymi są: budowa geologiczna podłoża gruntowego i uwarunkowania geomorfologiczne oraz wynikające z tych czynników warunki hydrogeologiczne. Czynniki wtórne to tzw. czynniki antropopresyjne, wynikające z rozciągniętych w czasie zmian w zagospodarowaniu przestrzennym terenu i jego infrastruktury technicznej. W ocenie biegłego podstawowa przyczyna wysokiego poziomu wody gruntowej w obszarze pomiędzy ulicami B a ul. A ma charakter naturalny i wynika ze specyficznej budowy geologicznej podłoża terenu w tym obszarze. Zostało wyodrębnionych kilka wtórnych czynników zmieniających stan wody na gruncie w rejonie ulic B i A, m.in. zaniedbanie konserwacji i w ostateczności likwidacja urządzeń odwadniających, zagospodarowanie i przekształcenie przestrzenne terenów położonych na zachód i na wschód od ul. A, remont i uszczelnienie kolektora kanalizacji sanitarnej w ul. A zagospodarowanie i przekształcenie terenów wokół zbiornika wodnego na działce nr 452/2. Biegły wskazał także, że z akt archiwalnych wynika, iż dla obniżenia poziomu wód gruntowych i stabilizacji ich wahań zostały onegdaj wykonane urządzenia odwadniające w postaci rowu uchodzącego do rzeki. Jednak rów ten zarówno w wyniku braku konserwacji jak i postępującej urbanizacji terenów na zachód a zwłaszcza na wschód od ul. A został zlikwidowany a było to podstawowe urządzenie stabilizujące poziom wód gruntowych w obszarze badań. Jest to pierwsza wtórna przyczyna niekorzystnych zmian wody na gruncie.

Kolejnym czynnikiem wtórnym była postępująca urbanizacja i przekształcenie przestrzenne terenów położonych bezpośrednio na zachód oraz na wschód od ul. A. Realizacja w okresie pierwszej dekady XXI wieku wielkoprzestrzennych obiektów handlowych z towarzyszącą infrastrukturą drogową, w tym Centrum Kupieckiego A, kompleksu B. oraz towarzyszących im obiektów na terenach przyległych spowodowała całkowite przekształcenie terenów na wschód od ul. A. Efektem sukcesywnej urbanizacji terenu było przekształcenie środowiska wodno - gruntowego, niemal całkowita likwidacja roślinności drzewiastej i likwidacja resztek rowu odwadniającego. Spowodowało to zaburzenie przepływu wody w warstwie wodonośnej oraz usunęło czynnik stabilizujący poziom wód gruntowych jakim jest roślinność krzewiasta i drzewiasta, zwłaszcza w okresie wegetacji. Wspólne oddziaływanie tych czynników spowodowało spowolnienie odpływu na uprzywilejowanym kierunku odpływu podziemnego do koryta rzeki.

Trzecim z czynników wtórnych, decydującym o wystąpieniu niekorzystnych zjawisk związanych z wysokim poziomem wody gruntowej, w szczególności z zawilgacaniem podpiwniczeń budynków, był remont kolektora kanalizacji sanitarnej, polegający na jej uszczelnieniu wewnętrznym rękawem uszczelniającym. Spowodowało to likwidację jedynego czynnego systemu drenażu wód podziemnych w rejonie objętym badaniami, jakim był głęboko położony, nieszczelny kolektor kanalizacyjny i dlatego zjawiska niekorzystne uwidoczniły się podczas i po realizacji robót kanalizacyjnych.

Następnym czynnikiem wtórnym, który był zasadniczo skierowany na przeciwdziałanie skutkom działania czynników opisanych wyżej i niekorzystnych zmian wody na gruncie z tym związanych, było przekształcenie terenów wokół zbiornika wodnego na działce nr 452/2, w tym wybudowanie ogroblowania tego zbiornika, przy jednoczesnym zmniejszeniu jego powierzchni.

Kolegium podkreśliło, że zdaniem biegłego do niekorzystnych zmian wody na gruncie w obszarze ulic B i A przyczynił się zespół przyczyn zarówno o charakterze naturalnym, jak i spowodowanych antropopresją - powodujących okresowo niekorzystne zmiany sposobu występowania wody na gruncie. Przyczyny naturalne wynikają z geologicznego ukształtowania podłoża gruntowego terenu oraz ustalonej w takim podłożu dynamicznej równowagi pomiędzy infiltracją i dopływem oraz odpływem podziemnym, która powoduje okresowe występowanie wysokiego poziomu wody gruntowej, w szczególności w obszarze na północ od ul. B i na zachód od ul. A. Przyczyny antropopresyjne wynikają generalnie z postępującego przekształcania gospodarczego środowiska wodno - gruntowego, powodującego potęgowanie się niekorzystnych czynników naturalnych i braku przeciwdziałania skutkom takich przekształceń, w szczególności jeżeli nie występują w obszarze objętym przekształceniami, ale na terenach sąsiednich.

Badania wykazały, że kolektory kanalizacji w ul. B i w ul A nie stanowią bariery w przepływie wody podziemnej pierwszego poziomu wodonośnego a tym samym nie powodują zmian stanu wody podziemnej na gruntach przyległych. W rejonie obiektów położonych wzdłuż ul. A woda gruntowa napływa nie od wschodu - od strony sieci kanalizacyjnej - lecz od strony zachodniej, z obszaru dz. nr 452/2. Brak zorganizowanego odpływu wody gruntowej w okresach wysokich stanów wód, w postaci dostosowanych do warunków gruntowo - wodnych i zagospodarowania przestrzennego urządzeń odwadniających, skutkuje lokalnym spiętrzeniem tych wód gruntowych w obszarze dz. nr 452/2 i w efekcie podniesieniem poziomu wody gruntowej w pierzejach ul. B, wskutek spowolnienia odpływu podziemnego na głównym kierunku gradientu hydraulicznego.

Zdaniem organu z przedstawionej dokumentacji wyraźnie wynika, że sama budowa kanalizacji nie spowodowała zakłócenia stosunków wodnych na przedmiotowych terenach. Brak jest podstaw do stwierdzenia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy budową kanalizacji, jako jedyną i wyłączną przyczyną zakłócenia stosunków wodnych. Był to bowiem jeden z wielu czynników, które mogły przyczynić się do naruszenia stosunków wodnych, co wynika z omawianej opinii biegłego.

Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że podziela stanowisko wyrażone w opinii. Uznaje, że omawiana opinia została sporządzona przez osobę mającą uprawnienia geologiczne, a więc mającą specjalistyczną wiedzę w przedmiotowej sprawie. W niniejszej sprawie organy obu instancji nie posiadają specjalistycznej wiedzy, a tym samym brak jest podstaw do kwestionowania ustaleń poczynionych przez kompetentną osobę. Dowód z opinii biegłego podlega jedynie ocenie organu - tak jak każdy dowód - z zastosowaniem zasady swobodnej oceny dowodów.

Zdaniem składu orzekającego omawiana opinia jest fachowa, rzetelna, kompletna, jednocześnie pozwalająca na ocenę zasadności zaprezentowanego twierdzenia. W opinii tej uwzględniono stosowną dokumentację, dokonano określonych w opinii ustaleń. Ponadto biegły dokonał szeregu badań, obserwacji wykonanych otworów inspekcyjnych. Opinia jest wyczerpująca, zawiera klarowne, jednoznaczne wnioski, jak też szczegółowe przesłanki, z których wnioski te wywiedziono. W opinii tej przeprowadzono przekonujący wywód, co do naruszeń stosunków wodnych. Biegły do ekspertyzy dołączył m.in. materiały mapowe, uwzględnił stosowną dokumentację, dokonał określonych w opinii ustaleń. Pozwala to na przyznanie jej waloru dowodu w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a.

Organ nie posiadając wiadomości specjalnych zdecydował o konieczności sporządzenia opinii przez biegłego posiadającego wiadomości specjalne, który jednoznacznie stwierdził, że do zmiany stosunków wodnych nie doszło na skutek budowy kanalizacji, a zatem nie stwierdzono zaistnienia jednej z podstawowych przesłanej warunkujących wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 cyt. ustawy. Podkreślenia wymaga, że strony postępowania nie przedłożyły kontropinii.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Kolegium uznało, że zarzut naruszenia art. 7 i 10 k.p.a. jest niesłuszny Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego można bowiem ustalić stan faktyczny sprawy, z kolei przed wydawaniem decyzji organ I instancji informował strony o prawach wynikających z art. 10 k.p.a. Zarzut dotyczący przewlekłości postępowania został przez Kolegium oceniony w odrębnym postępowaniu, w którym uznano go częściowo za uzasadniony.

Odnośnie przeprowadzonej w dniu 11 sierpnia 2014 r. rozprawy, w ocenie Kolegium nie ma on wpływu na wynik podjętego rozstrzygnięcia. Protokół z rozprawy nie stanowił bowiem istotnego dowodu w sprawie, ponadto uczestniczący w rozprawie biegły przy wydawaniu ekspertyz prowadził własne badania obserwacyjne poziomu wód. Zdaniem Kolegium bez wpływu na wynik sprawy pozostaje także zarzut nieprzeprowadzenia na rozprawie dowodu z zeznań świadków. Dodało, że aby zastosować rozwiązania przedstawione przez biegłego w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych musi zostać stwierdzone, że dane działanie miało wpływ na zakłócenie stosunków wodnych. Jak wywiedziono w niniejszej decyzji, powyższego biegły nie stwierdził. Na wynik podjętego rozstrzygnięcia nie ma również wpływu podnoszony zarzut co do nieprawidłowości przy budowie kanalizacji. Istotnym jest bowiem stwierdzenie, czy wybudowane urządzenie spowodowało zakłócenie stosunków wodnych. Zauważyć również należy, że we wskazywanym przez odwołujących piśmie z dnia 15 lutego 2016 r. RWiK wskazuje na wiele przyczyn podwyższenia wody gruntowej, np. urbanizacja terenów, likwidacja drenażu, co dodatkowo potwierdzać może zasadność podjętego rozstrzygnięcia.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyli M. B. i A. B. (zarejestrowana pod sygn.akt II SA/Łd 826/16) oraz A. P. i J. S. (zarejestrowana pod sygn.akt II SA/Łd 827/16).

M. B. i A. B. powtórzyli zarzuty odwołania m.in. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7 k.p.a. poprzez pominięcie i przyjęcie, że wydana decyzja nie narusza zasady prawdy obiektywnej, w konsekwencji przyjęcie jako własnego stanowiska ustaleń organu jako prawidłowych mimo wydanych przez Kolegium uprzednio dwóch innych decyzji uchylających decyzje organu I instancji ze wskazaniem na istnienie uchybień po jego stronie, w szczególności w wydanej decyzji z dnia [...] nadto przepisu art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez organ II instancji, iż decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem zasady pogłębiania zaufania strony do władzy, poprzez nieuzasadnione przedłużanie terminu do załatwienia sprawy, nieuwzględnienie uwag stron zgłaszanych do protokołu rozprawy zawartych w piśmie z dnia 19 sierpnia 2014 r. oraz brak udzielenia odpowiedzi na to pismo, wprowadzenie stron w błąd co do pozytywnego załatwienia sprawy na spotkaniu w dniu 9 marca 2016 r.; art. 10 k.p.a. polegającej na pobieżnym przeanalizowani stanowiska stron lub ich całkowitym pominięciu, w szczególności nieuwzględnieniu zarzutów dotyczących przesłuchania stron; art. 68 w związku z art. 69 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie zarzutów strony a dotyczących pominięcia w protokole rozprawy podstawowych jego elementów jak imiona i nazwiska, miejsca zamieszkania oraz charakter osób uczestniczących w rozprawie, liczy obecnych, nieodczytanie biegłemu protokołu z jego zeznań i nie zobowiązanie do złożenia podpisu pod jego treścią, nieuwzględnienie w protokole rozprawy zgłaszanych przez strony uwag; art. 86 w związku z art. 7 i art. 95 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie zarzutu strony, w konsekwencji jego naruszenie, nieprzeprowadzenie na rozprawie dowodu z zeznań stron, w sytuacji gdy charakter sprawy wymagał przeprowadzenia takiego dowodu. Przepisu art. 77 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż podstawą wydania decyzji są jedynie okoliczności korzystne dla organu z pominięciem wszystkich wniosków opinii biegłego z dnia 28 października 2015 r. w szczególność dotyczących wtórnych przyczyn zmiany stosunków wodnych dla tego obszaru oraz stanowiska RWiK zawartego w piśmie z dnia 15 lutego 2016 r. i skarżących z dnia 27 lutego 2016 r.; art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie podstawy wydania decyzji, ograniczenie uzasadnienia do przytoczenia przebiegu postępowania oraz stanowiska stron; art. 138 § 2 w związku z art. 7 k.p.a. poprzez niedokonanie dokładnej analizy okoliczności sprawy oraz art. 29 ustawy Prawo wodne poprzez odmowę wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, w sytuacji gdy wykazano, iż wskutek braku konserwacji rowu odwadniającego oraz postępującej urbanizacji terenu doszło do niekorzystnej zmiany wody na gruncie.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Nadto o zobowiązanie organu do złożenia dokumentu informującego, kiedy przeprowadzono remont ulicy B na odcinku od ulicy C do ulicy A w trakcie którego prowadzono prace odkrywkowe oraz czy w okresie tym lub zaraz po tym okresie przeprowadzono remont kanalizacji sanitarnej na tym odcinku.

A. P. i J. S. w swej skardze zarzucili naruszenie:

- art. 7 i art. 10 k.p.a. poprzez pominięcie słusznych interesów mieszkańców ulicy A i B oraz licznych wniosków dowodowych zgłaszanych przez mieszańców w trakcie postępowania;

- art. 84 k.p.a. poprzez nieprawidłową interpretację opinii biegłego, gdyż wskazuje ona bezpośrednią przyczynę naruszenia struktury wód podziemnych, co spowodowało znaczne podwyższenie poziomu wód, zalanie pomieszczeń piwnicznych i zagrożenie stabilności budynków mieszkalnych.

Nadto naruszenie art. 29 ustawy poprzez odmowę wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom i stwierdzenie, że wskutek prac budowlanych w 2012 roku nie doszło do naruszenia stosunków wodnych, w sytuacji gdy z materiału dowodowego wynika, zwłaszcza z opinii biegłego, iż takie zdarzenie miało miejsce i odpowiedzialność za naruszenie stosunków wodnych ponosi inwestor tych robót.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalanie odwołując się do argumentacji prezentowanej w kwestionowanym rozstrzygnięciu.

Na rozprawie w dniu 17 stycznia 2017 r. sąd postanowił na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – przywoływanej dalej w skrócie jako: p.p.s.a.) połączyć sprawę o sygn. akt II SA/Łd 826/16 ze sprawą o sygn. akt II SA/Łd 827/16 celem łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia i dalej sprawę prowadzić pod sygn. akt II SA/Łd 826/16.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem kwestionowanego przez stronę rozstrzygnięcia (decyzji, postanowienia). W przypadku stwierdzenia odpowiednio którejś z wad przewidzianych w art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględniając skargę sąd może rozstrzygnięcie uchylić, stwierdzić nieważność lub niezgodność z prawem.

W ocenie sądu w pierwszej kolejności wyjaśnić należy przesłanki jakimi kierował się wydając na rozprawie w dniu 17 stycznia 2017 r. postanowienie o połączeniu sprawy o sygn. akt II SA/Łd 826/16 ze sprawą o sygn. akt II SA/Łd 827/16.

Zgodnie z art. 111 § 1 p.p.s.a. sąd jest zobligowany do połączenia kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły być objęte jedną skargą. Na możliwość wnoszenia skarg dotyczących tej samej decyzji, postanowienia, innego aktu lub bezczynności organu wskazuje art. 51 p.p.s.a. Tożsamość przedmiotu postępowania administracyjnego prowadzonego z udziałem stron o spornych interesach ma ten skutek, że obowiązki tych stron należy ustalić w jednej sprawie, każde bowiem rozstrzygnięcie organu administracji państwowej wpływa na sytuację prawną tych stron równocześnie, a wniesienie odwołania przez jedną stronę czyni decyzję organu pierwszej instancji rozstrzygnięciem nieostatecznym również dla drugiej lub innych stron (wyrok NSA z dnia 4 września 1981 r., sygn.akt II SA 52/81, ONSA 1981/2/83). W świetle powyższego, nie budzi wątpliwości tożsamość przedmiotu postępowania, gdyż zarówno M. B. i A. B., jak i A. P. oraz J. S., uczynili przedmiotem zaskarżenia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...]. Jednocześnie zaskarżone rozstrzygnięcie równocześnie wpływa na sytuację prawną każdego ze skarżących. Połączenie jest podyktowane względami technicznymi i ekonomią procesową i nie pozbawia połączonych spraw ich odrębności oraz nie zmienia faktu, że łącznie rozpoznawane i rozstrzygane sprawy są nadal samodzielnymi sprawami.

Przechodząc do oceny merytorycznej zaskarżonych rozstrzygnięć, w niniejszej sprawie skargi okazały się uzasadnione, albowiem w toku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji sąd stwierdził mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia prawa procesowego w zakresie wymogów prawidłowego, wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego i ustalenia istotnych w sprawie okoliczności oraz rozważenia stanu prawnego i dokonania właściwej subsumpcji.

Kontrolowaną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy poprzedzającą ją decyzją Burmistrza R. z dnia [...] o odmowie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom wobec zmian stanów wody na gruntach wzdłuż ul. A oraz ul. B w R..

Z uwagi na stwierdzone naruszenia procedury administracyjnej, tytułem wstępu należy wskazać, że zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.) oraz stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Organy są zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W przedmiotowej sprawie wskazanym powinnościom i zasadom organy nie sprostały, co skutkowało wydaniem, po długotrwale prowadzonym postępowaniu, decyzji odmownej w zakresie uregulowania stosunków wodnych w sytuacji niespornego, jak się wydaje, stwierdzenia zaistnienia szkód związanych z zalewaniem zabudowań mieszkalnych mieszkańców ul. B i A w R., a także ustalenia przyczyn tego stanu rzeczy.

Materialnoprawną podstawą działania organów administracji publicznej były przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, w szczególności przepis art. 29 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Orzeczenie co do istoty w oparciu o tę normę prawną wymaga nie budzącego wątpliwości wyjaśnienia w zakresie następujących okoliczności: 1) wystąpienia zachowań właściciela gruntu, które spowodowały zmianę stosunków wodnych na gruntach sąsiednich; 2) negatywnego oddziaływania powyższej zmiany stosunków wodnych na grunty sąsiednie w postaci wystąpienia szeroko rozumianych szkód; 3) istnienia związku przyczynowego pomiędzy zachowaniami właściciela gruntu będącego sprawcą szkód a powstałymi szkodami.

W orzecznictwie aprobowany jest pogląd, że stan wody na gruncie, o którym mowa w art. 29 ustawy, to określony stan faktyczny, zarówno naturalny, ale i czasami powstały w wyniku legalnego zagospodarowania terenu (vide: wyrok NSA z dnia 25 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 799/11 dostępny, jaki pozostałe przywołane niżej na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Celem art. 29 ustawy jest zapewnienie niepogorszonego stanu stosunków wodnych na gruntach, zakaz ingerencji w faktyczny stan wód na gruntach, jeśli może to szkodliwie oddziaływać na grunty sąsiednie. Z brzmienia przywołanego przepisu jednoznacznie wynika, że aby mógł on znaleźć zastosowanie w danej sprawie zmiana stanu wody na gruncie musi zawsze wiązać się ze szkodliwym oddziaływaniem na grunty sąsiednie. Tym samym niezbędne jest ustalenie wystąpienia skutku w postaci szkody (szkodliwego wpływu dokonanych zmian na grunty sąsiednie). Pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo - skutkowy. Z woli ustawodawcy nie każda zmiana stanu wody na gruncie pozwala na wydanie jednego z nakazów określonych w art. 29 ust. 3 ustawy, a jedynie taka, która powoduje szkody na sąsiednich nieruchomościach.

Postępowanie wyjaśniające w sprawie dotyczącej uregulowania stosunków wodnych na gruncie wymaga szerokiego przeprowadzenia czynności dowodowych, które mają dać podstawy do sformułowania jednoznacznej odpowiedzi na pytania: jaki był stan wody na gruncie przed ewentualnym naruszeniem, czy właściciel nieruchomości sąsiedniej w istocie dokonał naruszenia/ zakłócenia stosunków wodnych, czy zmiana ta negatywnie wpłynęła na grunty sąsiednie i czy pomiędzy dokonaną zmianą a powstałą szkodą istnieje związek przyczynowo skutkowy. Ustalenia i rozważania organów w powyższym zakresie wymagają co do zasady wiedzy specjalistycznej (fachowej).

Zdaniem sądu, w toku prowadzonego przez kilka lat postępowania organ zgromadził wprawdzie obszerną dokumentację dowodową, w tym opinię biegłego, niemniej jednak ostateczna konkluzja organu odmawiającego wykonania urządzeń zapobiegających szkodom nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale, który nie dawał podstaw do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie wobec nie wyjaśnienia istotnych, a wyżej wymienionych okoliczności.

Nie sposób podzielić stwierdzenia organów, iż sama budowa kanalizacji – na którą to przyczynę naruszenia stosunków wodnych na gruncie wskazują m.in. skarżący – nie spowodowała zakłócenia stosunków wodnych na wskazywanych przez wnioskodawców terenach, zatem brak jest podstaw do stwierdzenia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy budową kanalizacji, jako jedyną i wyłączną przyczyną zakłócenia stosunków wodnych.

Okolicznością nie budzącą wątpliwości, jest fakt zalewania nieruchomości w rejonie ulic B i A, co najmniej na nieruchomościach skarżących, a także innych osób, przy czym zakresu i rozmiaru szkód organ precyzyjnie nie ustalił, odwołując się do ogólnej szkody zgłoszonej w zasadzie przez ogół mieszkańców danej ulicy. Jedynie incydentalnie organ wskazuje na konkretnych właścicieli, przy czym nadal nie opisuje szkody, którą zgłosili, a która stała się przyczynkiem do zainicjowania postępowania. Brak takiego przyporządkowania rodzi uzasadnione wątpliwości co do możliwości rzetelnej oceny zaistnienia związku przyczynowo – skutkowego między zmianą stanu wody na gruncie a zaistniałą szkodą. W ocenie sądu powyższe przyporządkowanie ma wpływ także na ustalenie kręgu stron postępowania. W sprawach dotyczących uregulowania stosunków wodnych, wobec braku stosowanej regulacji w ustawie, ustalenie kręgu stron odbywa się na zasadach ogólnych wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 28 k.p.a.). W świetle powyższego stwierdzić należy, że stronami postępowania w sprawie, o której mowa w art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, winni być co do zasady właściciel działki, który dokonał zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, oraz właściciele działek sąsiednich, na które wskazane zmiany oddziałują (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 531/15). Brak prawidłowych ustaleń w omówionym wyżej zakresie uniemożliwia ocenę co do prawidłowości ustalenia kręgu stron postępowania, w szczególności zważywszy również na wnioski opinii co do przyczyn zakłócenia stosunków wodnych, a więc w zakresie odpowiedzialności podmiotowej (likwidacja rowu melioracyjnego, ogroblowanie i prace przy stawie na działce nr 452/2, ale także remont i uszczelnienie kolektora kanalizacji sanitarnej w ul. A). Wskazane uchybienie może mieć również znaczenie w kontekście właściwości organu. Zwrócić bowiem należy uwagę, że właścicielem nieruchomości, na których zdaniem skarżących dokonano zmian na gruncie w zakresie stosunków wodnych (remont i modernizacja kanalizacji) jest gmina (jest to nadto jedna z przyczyn wskazana przez biegłego). I choć niewątpliwie organ właściwy do rozstrzygnięcia wymieniony został w art. 29 ust. 3 ustawy, to jednak zdaniem sądu, podjęcie działań i rozstrzygniecie przez organ gminy w ramach imperium nie może skutkować konkluzją (tak jak uczynił to organ I instancji) o niemożności nałożenia obowiązków prawem przewidzianych, a odnoszących się do sfery dominium. Takie stanowisko organu nie jest do zaakceptowania i neguje zasadę prowadzenia przez organy administracji publicznej postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. A co najważniejsze problem zalewania, naruszenia stosunków wodnych na przedmiotowych terenach, nadal istnieje. Podkreślić należy, że organy administracji obowiązane są do rozpoznania sprawy co do istoty co należy rozumieć również, a może nawet przede wszystkim, jako rozwiązanie zgłoszonego przez obywatela problemu. W przedmiotowej sprawie skarżący konsekwentnie w toku postępowania podnosili, że wraz z przeprowadzeniem modernizacji kanalizacji doszło do powstania szkód w postaci zalewania nieruchomości. Powołany w postepowaniu biegły wskazał na przyczyny pierwotne i wtórne zalewania nieruchomości. Jako przyczynę pierwotną, która jednak nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek art. 29 ustawy, określił on wynikające z geologicznego ukształtowania podłoże gruntowe. Natomiast wśród przyczyn wtórnych, które zdaniem sądu winny być rozpatrywane w kontekście art. 29 ust. 3 ustawy, biegły wymienił: zaniedbanie konserwacji i w ostateczności likwidacja urządzeń odwadniających a w szczególności jedynego rowu odwadniającego, odprowadzającego nadmiar wód gruntowych do rzeki, zagospodarowanie i przekształcenie przestrzenne terenów położonych na zachód i na wschód od ul. A, co spowodowało modyfikację warunków odpływu wód w warstwie wodonośnej wód gruntowych, remont i uszczelnienie kolektora kanalizacji sanitarnej w ul. A, zagospodarowanie i przekształcenie terenów wokół zbiornika wodnego na działce nr 452/2, w tym wybudowanie ogroblowania tego zbiornika, przy jednoczesnym zmniejszeniu jego powierzchni, co spowodowało podpiętrzenie wód w zbiorniku, obserwowane podczas badań. Biegły w swej opinii obszernie opisał wszystkie przyczyny, które w różnym stopniu miały, lub nadal mają wpływ na zamianę stosunków wodnych na gruncie.

Wobec powyższego i mając na uwadze zapis art. 29 ust. 3 ustawy, zdaniem sądu, organ właściwy winien rozważyć podjęcie stosownych działań co do każdej przyczyn zakłócenia stosunków wodnych w przypadku niebudzącego wątpliwości ustalenia zaistnienia związku przyczynowo – skutkowego z zaistniałą szkodą, w szczególności mając na uwadze wskazane wyżej motywy. Nadto organ winien mieć na uwadze, iż jako jedną z przyczyn omawianych zmian stosunków wodnych na gruncie biegły wskazał na przerwanie i zniszczenie rowu otwartego, który biegł po przeciwnej stronie niż działka 452/2 aż do rzeki. Stosownie zaś do przepisu art. 73 ust. 1 pkt 1 ustawy do urządzeń melioracji wodnych szczegółowych zalicza się rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie. Powyższe zaś wskazywałoby również na konieczność ustalenia wzajemnej relacji pomiędzy art. 29 i 77 ustawy i ewentualnie podjęcie właściwych działań. Zaznaczyć bowiem należy, że jeżeli działanie właściciela gruntu zmieniające stosunki wodne na jego gruncie dotyczy funkcjonowania rowu (urządzenia melioracji wodnej szczegółowej), to do nałożenia w formie decyzji stosownych obowiązków właściwym organem pierwszej instancji jest starosta – art. 77 ust. 2 ustawy.

Ponownie rozpoznając sprawę właściwe organy uwzględnią sformułowaną wyżej ocenę prawną oraz wskazania co do konieczności uzupełnienia ustaleń faktycznych, materiału dowodowego oraz rozważań uzasadniających podjęte rozstrzygnięcie (art. 153 p.p.s.a.).

Uwzględniając stwierdzone wyżej naruszenia prawa oraz mając na względzie przytoczoną argumentację, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

JK