Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 539/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Bożena Suleja-Klimczyk, Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału ZUS w Z., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 1-3 oraz 3a, a także art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. dalej: u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dni [...] odmawiającą M. L. umorzenia należności z tytułu składek, w tym:

a) należności w części finansowanej przez płatnika składek za zatrudnionych pracowników na podstawie art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj.

- ubezpieczenia społeczne za okres: 08/2004-12/2004, 03/2005-12/2005, 04/2006-11/2006 - należność główna: [...]zł;

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres: 08/2004-10/2004, 12/2004 03/2005-06/2005, 05/2006-08/2006 - należność główna: [...]zł;

- odsetki, jakie naliczono od należności głównej (składek) na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności, tj. 24.05.2012 roku w kwocie [...]zł (w tym odsetki od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych: [...] zł)

b) należności ubezpieczonego będącego płatnikiem składek (składki za osobę prowadząca działalność gospodarczą) na podstawie art. 28 ust. 1-3 oraz 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj.

- ubezpieczenia społeczne za okres: 05/2003 do 01/2004, 06/2004-03/2007, 06/2007-01/2011 - należność główna: [...]zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres: 05/2003 - 07/2003-01/2004, 09/2004, 01/2005-03/2005, 06/2006, 11/2007, 02/2008-05/2008, 09/2008, 11/2008-02/2009, 02/2009, 02/2010, 09/2010, 12/2010-01/2011 - należność główna: [...]zł;

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres: 05/2003 -12/2003, 06/2004-10/2004, 12/2004-06/2005, 01/2006-03/2006, 05/2006-08/2006, 12/2006, 11/2007, 03/2008, 11/2008- 02/2009, 02/2010, 09/2010, 12/2010-02/2011 - należność główna: [...]zł;

- odsetki, jakie naliczono od należności głównej (składek) na dzień złożenia wniosku o umorzenie, tj. 24.05.2012 roku w kwocie [...]zł;

Uzasadniając odmowę umorzenia należności z tytułu składek wskazano, iż nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności tych należności. Jednocześnie stwierdzono, iż nie zachodzą dostateczne przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Organ uznał, iż nie jest możliwa spłata należności z tytułu składek na ubezpieczenia w sposób jednorazowy i krótkoterminowy bez istotnego uszczerbku dla sytuacji finansowej i możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych przez wnioskodawcę, ale spłata długu względem ZUS - pomimo aktualnie niekorzystnych uwarunkowań finansowych i rodzinnych - nie została całkowicie wykluczona w okresie długoterminowym z racji braku przeciwwskazań do podejmowania przez stronę działalności zawodowej i zarobkowej w określonej perspektywie czasowej (brak przeciwwskazań zdrowotnych do zatrudnienia, np. orzeczonej niezdolności do pracy). W decyzji ZUS wskazano, iż podjęcie spłaty zadłużenia wydaje się możliwe po uzyskaniu stałego źródła utrzymania oraz uwzględnieniu możliwości finansowych.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na treść § 3 ust. 1 pkt 1 wskazanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. i wskazał ponownie na swoją trudną sytuację rodzinną, jak i materialno-finansową, z uwagi na którą, nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Wnioskodawca wskazał, że nagła śmierć mamy i trudna sytuacja materialna zmusiły go do przerwania studiów. Wskazał, że pracuje za najniższą krajową, a ZUS odmówił mu prawa do renty rodzinnej. Otrzymywane wynagrodzenie z trudem pokrywa jego podstawowe potrzeby związane z utrzymaniem. Dalej wskazał miesięczne koszty utrzymania, w tym czynsz, opłatę za energię elektryczną, gaz dostęp do sieci oraz stwierdził, że po uregulowaniu tych opłat pozostaje mu na pozostałe wydatki tj. wyżywienie, chemię kwota w wysokości 542,00 zł. Wyjaśniał, iż środki uzyskane z ewentualnej sprzedaży nieruchomości, na którą wskazał ZUS, do której posiada prawo do lokalu mieszkalnego i w którym aktualnie zamieszkuje, spowodowałaby, że stałby się osobą bezdomną. Podkreślił ponadto, że ewentualna sprzedaż mieszkania w celu pokrycia należności z tytułu składek spowoduje daleko idące niekorzystne skutki.

Utrzymując w mocy powyższą decyzję organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, w tym postępowania sądowoadministracyjnego.

W następnej kolejności, przedstawił powody uznania braku istnienia w sprawie przesłanek całkowitej nieściągalności należności składkowych, co – stosownie do art. 28 ust. 2 u.s.u.s – wyklucza możliwość umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika. W tym zakresie wskazał, że zobowiązany posiada prawo do nieruchomości, dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w G. księga wieczysta o nr [...]. Nieruchomość stanowi lokal mieszkalny położony w G. przy ul. [...] o pow. całkowitej 54,20 m2. Na podstawie decyzji nr [...] na nieruchomości ustanowiona została w dniu 31.07.2012r. hipoteka przymusowa na rzecz ZUS w kwocie [...]zł (suma hipoteki określona została zgodnie z art. art. 1101 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

Dalej, Dyrektor ZUS wskazał, że przepisy prawa przewiduję także wyjątkowe okoliczności wskazujące na możliwość umarzania należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo tego, iż nie zachodzi ich całkowita nieściągalność. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w związku z treścią § 3 ust. 1 rozporządzenia, organ rozważył, czy zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Jak ustalił organ zobowiązany prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Aktualnie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w firmie w A Sp. z o.o. i uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 1.750 zł brutto miesięcznie, tj. 1.286,17 zł netto, co odpowiada aktualnemu minimalnemu wynagrodzeniu za pracę. Jak wskazał zobowiązany ponosi koszty związane z utrzymaniem tj. czynsz - 548,64 zł, energia elektryczna - 90,28 zł, gaz- - 34,87 zł, Internet - 69,90 zł. Według obowiązującej informacji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 15.09.2015 r. minimum socjalne ustalone dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1.084,48 zł miesięcznie. Pomimo skomplikowanej sytuacji finansowej nie korzysta ze wsparcia socjalnego.

Podsumowując, Dyrektor ZUS stwierdził, że zobowiązany nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w rozumieniu przepisów § 3 ust. 1, pkt 1 rozporządzenia.

We wniosku o umorzenie zobowiązany nie powołał argumentów nawiązujących do sytuacji poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości jej dalszego prowadzenia. Zgodnie z powyższym w sprawie nie wystąpiła okoliczność, o której mowa w § 3 ust. 1, pkt 2 rozporządzenia.

W sprawie nie powołano okoliczności zdrowotnych. Nie zachodzą, zatem szczególnie uzasadnione okoliczności przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiające zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności w rozumieniu cytowanych powyżej przepisów rozporządzenia - § 3 ust. 1, pkt 3.

W podsumowaniu decyzji Dyrektor ZUS stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi ani sytuacja całkowitej nieściągalności zadłużenia ani też nie zachodzą dostateczne przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek, które to przesłanki określono w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Aktualnie zdolności finansowe wnioskodawcy uznał organ za ograniczone, jednakże po przeanalizowaniu materiałów zgromadzonych w sprawie oraz po rozpoznaniu sytuacji w kontekście oceny zdolności płatniczych oraz możliwości uregulowania zadłużenia przy jednoczesnym uwzględnieniu podstawowych potrzeb życiowych, uznano, że nie zachodzą jednoznaczne przesłanki przemawiające za umorzeniem przedmiotowego zadłużenia. Jak wskazał organ, zobowiązany dysponuje majątkiem nieruchomym, na którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia hipotecznego. W konsekwencji organ uznał, że umorzenie należności w takim przypadku byłoby przedwczesną rezygnacją przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z przedmiotowej należności. Dodatkowo organ wskazał, że wnioskodawca posiada możliwości aktywności zawodowej i zarobkowej. Okoliczność ta pozwala przyjąć za prawdopodobną poprawę sytuacji materialno-finansowej i oczekiwać spłaty należności z tytułu składek w okresie długoterminowym. Za zasadne uznał organ rozważenie wszelkich rozwiązań prowadzących do uregulowania pozostałej kwoty zadłużenia, w sposób uwzględniający nie tylko sytuację, w jakiej się znajduje wnioskodawca, ale także słuszny interes wierzyciela należności publicznoprawnych, jakim jest ZUS.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wnioskodawca zarzucił Dyrektorowi ZUS naruszenie:

1. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a to:

a) art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2016, poz. 23), przez jego niezastosowanie, skutkujące niedokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie przez organ rentowy, dokonanym - co jest istotne - z pominięciem słusznego interesu obywatela, tj. skarżącego (strony postępowania administracyjnego), wskutek przyjęcia, że ujawnione w toku sprawy okoliczności faktyczne przemawiały za wydaniem decyzji odmownej w odniesieniu do wniosku o umorzenie w całości zaległości względem organu rentowego;

b) art.77 K.p.a. przez jego niezastosowanie, wyrażające się nierozpatrzeniem przez organ rentowy zebranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, co skutkowało błędnym przyjęciem, że zobowiązany znajduję się w sytuacji umożliwiającej spłatę zaległości na rzecz organu rentowego;

c) art. 80 K.p.a. przez jego niezastosowanie, skutkujące przyjęciem przez organ rentowy, że zważywszy na zebrany w sprawie materiał dowodowy – zobowiązany nie udowodnił zaistnienia przesłanki umorzenia zaległości względem tegoż organu;

d) art. 107 K.p.a. w zw. z art. 11 K.p.a. przez ich niezastosowanie, skutkujące brakiem wyjaśnienia przez organ rentowy, z jakich względów organ ten uznał, iż umorzenie należności z tytułu składek stanowiłoby przedwczesną rezygnację z przysługujących mu należności.

2. przepisów prawa materialnego, mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy:

- art 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społecznie (Dz. U. 2003, poz. 1365, zwanego dalej "rozporządzeniem"), przez ich niewłaściwą interpretację, skutkującą uznaniem przez organ rentowy, że w przedmiotowej sprawie nie zachodziły podstawy do umorzenia należności organu rentowego, mimo, iż ich opłacenie pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Uzasadniając skargę, skarżący w pierwszej kolejności podkreślił, że - wbrew zapatrywaniom organu rentowego - uwzględnił on, wydając zaskarżoną decyzję, wyłącznie interes publiczny, nie biorąc w zupełności pod uwagę interesu indywidualnego skarżącego. Organ rentowy - wbrew wyraźnemu wskazaniu zawartemu w przepisie art. 7 K.p.a. - nie tylko nie wyjaśnił, w czym upatruje wyższości interesu publicznego nad interesem zobowiązanego, ale w ogóle nie uwzględnił interesu zobowiązanego w przeprowadzonym postępowaniu.

Powyższy zarzut ma zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie, gdyż jak podniósł skarżący jakkolwiek ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe pozostawione przez mamę - to nie ponosi odpowiedzialności za powstanie zaległości względem organu rentowego. Co więcej, nie miał - z uwagi na młody wiek (pierwsze zaległości datowane są na rok 2001, kiedy miał lat 11) - ani też nie mógł mieć jakiegokolwiek wpływu na ich powstanie.

W dalszej kolejności oświadczył, że organ rentowy - dokonując analizy jego sytuacji finansowej - pominął szereg istotnych okoliczności faktycznych, bądź wyciągnął z nich konkluzje pozostające w sprzeczności z późniejszym ogólnym stwierdzeniem, iż nie zachodzi przesłanka do umorzenia zaległości względem organu rentowego, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia, a której zaistnienie wymagało szczególnego rozważenia.

Organ rentowy ustalił, że skarżący posiada prawo do nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr [...], a która znajduje się w G., przy ul. [...] (na której - w oparciu o decyzję nr. [...]- ustanowiona została hipoteka przymusowa na rzecz ZUS w wysokości 95.935,59 zł). Ustalił także, iż będąc zatrudnionym na umowę o pracę w A sp. z o.o., otrzymywał (na dzień prowadzenia przez ZUS postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem w/w, skarżonej decyzji) wynagrodzenie miesięczne za pracę w wysokości 1.286,17 zł netto (1.750,00 zł brutto). Organ rentowy ustalił też, że skarżący ponosi następujące koszty związane z utrzymaniem mojego mieszkania: 548,64 zł tytułem czynszu, 90,28 zł tytułem opłaty za energie elektryczną, 34,87 zł opłaty za gaz, 69,90 zł tytułem opłaty za Internet.

W oparciu o przywołane ustalenia, organ rentowy stwierdził, iż zobowiązany nie wykazał, że opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia własnych, niezbędnych potrzeb życiowych w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Czyniąc powyższe ustalenia - w ocenie skarżącego - organ rentowy naruszył art. 77 K.p.a. przez jego niezastosowanie, wyrażające się nierozpatrzeniem przez organ rentowy zabranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, co skutkowało błędnym przyjęciem, że znajduję się on w sytuacji umożliwiającej spłatę zaległości na rzecz organu rentowego.

Równocześnie, organ rentowy naruszył art. 80 K.p.a. przez jego niezastosowanie, skutkujące przyjęciem, że - zważywszy na zebrany w sprawie materiał dowodowy – skarżący nie udowodnił zaistnienia przesłanki umorzenia zaległości względem ZUS.

Skarżący podniósł, że ustalenia organu nie są w pełni prawidłowe:

Jak wskazał, jego obecna sytuacja życiowa uległa ponownie radykalnemu pogorszeniu. Skarżący nie jestem aktualnie zatrudniony w A sp. z o.o., a w B sp. z o.o. i nie w pełnym, a jedynie w ½ wymiarze czasu pracy, co też wpłynęło na znaczące zmniejszenie wynagrodzenia za pracę, które otrzymuje od obecnego pracodawcy w kwocie 780,87zł. netto.

Z uwagi na powyższe, niezwykłe trudno jest mu ponosić koszty związane z utrzymaniem mieszkania, tj. opłaty z tytułu czynszu, energii elektrycznej, itp., które w skali miesiąca wynoszą ok. 743,69zł. Za fakt powszechnie znany uznał skarżący konieczność ponoszenia kosztów żywności, przyborów toaletowych, środków czystości, itp., których wysokość trudno jest precyzyjnie określić w skali konkretnego miesiąca, a nie są one małe. Tym samym, otrzymywane wynagrodzenie za pracę pozwala na niezwykle skromne warunki egzystencji, co czyni dla skarżącego zupełnie niewyobrażalnym wywiązanie się z długu, który odziedziczył po mamie, a do którego powstania w żaden sposób się nie przyczynił.

Skarżący, zwrócił uwagę na rozstrzygnięcie tut. Sądu z dnia 29 stycznia 2015 r. (sygn. akt I SA/Gl 701/14), zgodnie z treścią, którego: "Raz jeszcze wypada podkreślić, że w toku załatwiania sprawy organ nie odniósł się w ogóle do faktu, że zobowiązany nie przyczynił się w żadnym stopniu do powstania zaległości w stosunku do ZUS. W tym aspekcie organ nie wykonał wskazań zawartych w poprzednim wyroku tut. Sądu, sygn. akt I SA/Gl 1363/12 z dnia 21 maja 2013."

Skarżący podniósł także, że musiał zrezygnować z kontynuacji studiów na Uniwersytecie [...] w K. z uwagi na trudną sytuację materialną, która pozostawała w związku - w jego ocenie - z brakiem możliwości otrzymywania po śmierci matki renty rodzinnej.

Okoliczność ta jest niezwykle istotna w przedmiotowej sprawie, gdyż - mając zaledwie wykształcenie średnie - jest potencjalnie mniej atrakcyjnym pracownikiem na rynku pracy i z pewnością - czego dowodzi chociażby jego aktualne zatrudnienie - jestem pracownikiem słabo opłacanym, który nie ma zbyt wielkich perspektyw rozwoju zawodowego, mimo wciąż młodego wieku oraz woli kontynuacji edukacji, na którą go nie stać.

Skarżący przypomniał, że jest sierotą i nie może liczyć na jakiekolwiek wsparcie w trudnych momentach ze strony któregokolwiek z rodziców.

Zdaniem skarżącego okoliczności te stanowią przesłankę do umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Oczywistym jest bowiem, że nałożenia na skarżącego obowiązku spłaty (nawet ratalnej) zaległości względem organu rentowego, pozbawi go w krótkim czasie możliwości zaspokojenia jakichkolwiek potrzeb życiowych.

Skarżący wskazał ponadto, że zaskarżoną decyzją (jak miało to miejsce w poprzednich decyzjach, uchylonych mocą powołanych niżej orzeczeń WSA w Gliwicach) organ naruszył wyżej powołane przepisy prawa materialnego, a to na skutek przekroczenia zakresu uznania administracyjnego przy stosowaniu art. 28 ust. 3a stawy o s.u.s Zaskarżone rozstrzygnięcie - mimo wskazań Sądu, zamieszczonych na końcu uzasadnienia wyroku z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 701/14 ma cechy pozornego załatwienia sprawy w interesie zobowiązanego i nie doprowadza do rzeczywistego uwzględnienia jego interesu, na gruncie obowiązującego prawa.

Końcowo, skarżący zarzucił organowi rentowemu także naruszenie art. 107 K.p.a w zw. z art 11 K.p.a. przez ich niezastosowanie, skutkujące brakiem wyjaśnienia, z jakich względów organ ten uznał, iż umorzenie należności z tytułu składek stanowiłoby przedwczesną rezygnację z przysługujących mu należności.

Skarżący odwołał się ponadto do treści art. 135 P.p.s.a, zgodnie z którym: "Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia".

Skarżący wskazał, na szereg uchybień organu rentowego w toku postępowania, prowadzonego przez ZUS w jego sprawie.

Mimo, iż decyzja organu rentowego z dnia [...] o nr [...] została uchylona w toku postępowania przed tut. Sądem (sygn. akt I SA/Gl 1363/12), ZUS wydał decyzję nr [...] z dnia [...] ., na mocy której zmienił decyzję o nr [...] i umorzył określoną w przedmiotowej decyzji część należności.

Od decyzji nr [...] również wniesiona została skarga do tut. Sądu. Sąd w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 701/14 uchylił w/w decyzję. Jednakże, organ rentowy - rzekomo mając na względzie treść obu powołanych powyżej rozstrzygnięć - w dniu [...] wydał decyzję o nr [...], którą ZUS postanowił uchylić decyzję ZUS Oddział w Z. o nr [...] z dnia [...] w całości - już wcześniej uchyloną mocą wyroku tut. Sądu - i przekazał mój wniosek do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Powołując się na uchybienia organu rentowego, zwrócił się do Sądu o rozważenie zastosowania w sprawie również art. 135. P.p.s.a.

Skarżący wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji;

2. zasądzenie od organu rentowego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Dyrektor ZUS, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu objętej skargą decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Mając na uwadze tak nakreślony zakres kognicji sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej, dokonywanej w oparciu o kryterium legalności (zgodności z prawem), pozostawała w niniejszej sprawie decyzja z dnia [...] wydana w wyniku wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obejmujące składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 usus) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s). W postępowaniu, którego przedmiotem jest wniosek strony o umorzenie należności składkowych podstawą materialnoprawną decyzji w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, stanowi przepis art. 28 ust. 1 usus. W świetle regulacji u.s.u.s. nie budzi wątpliwości, iż decyzja ZUS-u o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Nie oznacza to jednak pozostawienia Zakładowi pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1501/13 "1. To na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek.

Sama możliwość umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 z późn. zm.) podyktowana jest interesem strony. Chodzi bowiem o należności ZUS, które są uzasadnione, wymagalne i ściągalne, jednak z woli ustawodawcy wyjątkowo, z uwagi na szczególnie trudną sytuację życiową zobowiązanego i jego rodziny, ZUS może należności te umorzyć. Jest przy tym oczywiste, że z punktu widzenia zobowiązanego zawsze jest zasadne umorzenie jego należności składkowych, zaś z punktu widzenia interesów ZUS umorzenie należności składkowych jest zawsze niekorzystne" (System Informacji Prawnej LEX nr 1657956, http//orzeczenia.nsa.gov.pl).

W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Wyjaśnienie to musi przy tym nastąpić z uwzględnieniem zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. określone zostały granice przedmiotowe możliwego umorzenia (umorzenie składek, odsetek - w całości lub części). Zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2- 4. Natomiast w art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy sprecyzowana została zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie - nieściągalność należności. Ustawodawca użył dla jej określenia sformułowania "całkowita nieściągalność" i wyczerpująco wskazał w jakich przypadkach ona występuje (art. 28 ust. 3 pkt 1-6), a mianowicie zachodzi ona gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Nie ulega wątpliwości, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi żaden z powyższych przypadków uzasadniających uznanie, iż mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością. Skarżący dysponuje bowiem majątkiem odziedziczonym po zmarłej mamie w postaci własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, przy czym prawo to zostało obciążone hipoteką na rzecz Zakładu. Stąd Dyrektor ZUS zasadnie przyjął, że nie zachodzą w niniejszej sprawie podstawy do umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 usus.

W art. 28 ust. 3a ustawy przewidziana została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a ustawy i rozporządzenia MGPiPS dotyczą skarżącego jako osoby zobowiązanej z racji orzeczenia o przeniesieniu na niego odpowiedzialności za zaległości zmarłej mamy wobec ZUS z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Stosownie do § 3 rozporządzenia MGPiPS, Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia w sprawie, niewątpliwie nie została spełniona przesłanka określona powyżej w pkt 2 (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS). Sam bowiem skarżący w ogóle nie powoływał się na te okoliczności.

Rozważenia wymaga zatem, czy została spełniona pozostała przesłanka umorzenia (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS)

W przekonaniu Sądu organ trafnie ustalił, iż skarżący nie wykazał, że została spełniona przesłanka z § 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego.

Odnosząc się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz jego oceny przyjdzie w pierwszej kolejności zaakcentować, że sprawa umorzenia skarżącemu zaległości wobec ZUS po raz trzeci była rozpoznawana przez tut. Sąd. Dwukrotnie Sąd nakazał organowi uzupełnienie materiału dowodowego oraz podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o pełny materiał dowodowy. Organ ustalając sytuację skarżącego umorzył część należności, uznając jednocześnie, że sytuacja skarżącego nie daje podstaw do pełnej rezygnacji z przysługujących ZUS należności.

W tej mierze stwierdzić należy, że skarżący w ramach spadku po zmarłej mamie odziedziczył m.in. własnościowe prawo do lokalu oraz nieruchomość, która została zbyta w 2011 r. za kwotę 105.500 zł. Po opodatkowaniu skarżącemu pozostała do dyspozycji kwota 85.455 zł. Na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2016 r. na pytanie Sądu, co stało się z w/w kwotą skarżący odpowiedział, że "za pieniądze w kwocie wyże wymienionej utrzymywał się przez okres 3 lat uczęszczając do liceum dla dorosłych oraz studiując na Uniwersytecie [...]". Jednocześnie w skardze stwierdził, że musiał zrezygnować ze studiów, gdyż ZUS nie przyznał mu renty rodzinnej po zmarłej mamie. Wymaga zaakcentowania, że skarżący urodził się w 1990 r., a więc ma obecnie 26 lat. Z materiału dowodowego nie wynika żeby cierpiał na jakiekolwiek dolegliwości, że w chwili wydawania decyzji był zatrudniony na pełnym etacie z tzw. minimalnym wynagrodzeniem. W aktach znajduje się ponadto pismo Powiatowego Urzędu Pracy w G. z dnia 18 września 2013 r., z którego wynika m.in., że skarżący utracił z dniem 4 czerwca 2013 r. status osoby bezrobotnej z tej przyczyny, że bez uzasadnionej przyczyny odmówił przyjęcia propozycji pracy. Odmowa ta nie była pierwszą, gdyż jak wskazał organ skarżącemu przedstawiono kilka propozycji pracy. Urząd wskazał ponadto, że na dzień sporządzania pisma dysponował dla bezrobotnych z takim wykształceniem jak skarżący czterema miejscami pracy, w tym dwoma w G., a więc w miejscu zamieszkania skarżącego. Z kolejnego pisma z Powiatowego Urzędu Pracy w G. z dnia 7 października 2015 r. wynika, że Urząd ten posiada dla kwalifikacji zawodowych, jakie ma skarżący 6 ofert pracy, w tym 3 w G. na stanowiskach: magazynier i pracownik produkcyjny z wynagrodzeniem od 2500 w dwóch przypadkach oraz od 1750 do 2000 brutto w trzecim przypadku.

Wymaga ponadto podkreślenia, że Sąd ocenia legalność działań organu na dzień wydania decyzji. Jak wskazał organ, w tym czasie skarżący będąc zatrudniony w A sp. z o.o. zarabiał 1.750 zł brutto, netto 1.286,17 zł. Skarżący prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wydatkował z kolei na tzw. stałe wydatki kwoty: czynsz 548,64 zł., gaz 34,87, energia elektryczna 90,28, Internet 69,90. Jak słusznie wskazał organ minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosiło w tym okresie 1.084,48 zł.

W tej sytuacji, w ocenie Sądu organ był uprawniony do przyjęcia, że całkowite umorzenie należności, którego domagał się skarżący byłaby przedwczesną rezygnację ze środków przysługujących ZUS.

Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 884/08 prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich realizacji. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych.

Aspekt ten nie może być pomijany przy analizie "stanu majątkowego" zobowiązanego oraz "możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych dłużnika i jego rodziny" (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenie MGPiPS.).

W przedmiotowym postępowaniu administracyjnym art. 7 k.p.a. miał wprawdzie zastosowanie, ale nie oznaczało to zwolnienia wnioskującego o umorzenie z obowiązku wykazywania okoliczności z zakresu jego sytuacji i postawy rzutujących na możliwość ubiegania się o skorzystanie z dobrodziejstwa przewidzianego na gruncie konkretnej podstawy umarzania należności ZUS. Przepis § 3 rozporządzenia MGPiPS stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, to znaczy że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na właśnie na nim (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r. sygn. akt: II GSK 2410/11).

W niniejszej sprawie skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby w dążeniu do osiągania dochodów podejmował starania o pozyskane dochodów w większej wysokości niż wynikające z jego zatrudnienia. Wymaga zaakcentowania przy tym, że w okresie jak był zarejestrowany jako bezrobotny w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie wyrażał gotowości podjęcia pracy. Przejawiał pasywną postawę, wykorzystując sytuację, iż odpowiedzialność wobec ZUS dotyczy zobowiązań jego zmarłej mamy. Wcześniej będąc słuchaczem liceum dla dorosłych i studentem niestacjonarnym też nie podejmował pracy a żył z środków ze sprzedaży nieruchomości w kwocie bez mała 90 tys. zł.

Dodatkowo przyjdzie wskazać, że zmiana na gorsze sytuacji materialnej skarżącego (okoliczność podniesiona w skardze o zmniejszeniu zatrudnienia na ½ etatu) nie mogła mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Jak bowiem wynika z orzecznictwa decyzja o odmowie umorzenia należności nie stanowi powagi rzeczy osądzonej a to oznacza, że każdorazowa zmiana okoliczności może stanowić podstawę wystąpienia z kolejnym wnioskiem obrazującym nowy stan sprawy.

W ocenie Sądu, zasadnie organ uznał, iż pasywna postawa skarżącego oraz ograniczanie aktywności zawodowej do minimum, pomimo istnienia ofert pracy znacznie korzystniejszych byłoby przedwczesną rezygnacją ZUS z przysługujących mu należności, tym bardziej, że skarżący jest osobą młodą o niewątpliwym potencjale zatrudnienia, a ta okoliczność stanowiła istotny argument przemawiający za odmową wydania na rzecz skarżącego, uznaniowej w swym charakterze, decyzji na gruncie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.

Podkreślenia wymaga, iż instytucja umorzenia stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 lutego 2012 r. III SA/Po 14/12). Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym charakterze. Skarżący przyjmując majątek po zmarłej mamie powinien był liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenie. Nie ma racji skarżący wskazując, że organ uwzględnił wyłącznie interes publiczny. Przede wszystkim trzeba zaakcentować, że zastosowanie instytucji umorzenia musi wynikać z trwałej niemożliwości uregulowania długu wobec ZUS, a więc w sytuacji, która skarżącego nie dotyczy a to z tej przyczyny, że – jakkolwiek niskie to uzyskuje dochody, jest młody, ma zabezpieczenie w postaci odziedziczonego mieszkania, a więc spłata chociażby minimalnych rat jest w zasięgu jego możliwości płatniczych.

W opisanej sytuacji Sąd nie dopatrzył się wskazanych w skardze naruszeń przepisów prawa.

Z tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 P.p.s.a. i działając na podstawie art. 151 ustawy, skargę oddalił.