Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 882/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-07-26 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 par. 1 i  par. 2 pkt 7 w zw. z  art. 258 par. 3,  art. 245 par. 1 i  par. 3 w zw. z  art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L.Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W treści wniesionej do tut. Sądu skargi zawarty został wniosek skarżącej

o zwolnienie od kosztów sądowych.

Powyższy powtórzono następnie na druku urzędowego formularza czyniąc

tym samym zadość wezwaniu z dnia 1 czerwca 2011 r.

Żądanie to uzasadniono brakiem środków finansowych z tytułu prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. W wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpiła bowiem blokada kont bankowych firmy, która uniemożliwia bieżący zakup paliw oraz akcesorii do handlu. Ponadto spowodowała zaległości

w płatnościach wobec dostawców, jako że zajęto kwotę 1.909.782,00 zł. Tym samym w okresie od stycznia do kwietnia 2011 r. skarżąca nie osiągnęła żadnego dochodu tylko stratę w wysokości 85.172,88 zł.

Jednocześnie w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, iż z mężem pozostaje w faktycznej separacji, mimo iż nie posiada stosownego orzeczenia wydanego w tym przedmiocie. Co więcej nie może doprowadzić do zbycia części wspólnego majątku - jakim jest Stacja Paliw o pow. zabudowy ok. [...] m2

na działce o pow. [...]ha - ponieważ został on zabezpieczony protokołami zajęcia ruchomości przez Izbę Celną na poczet zobowiązań z tytułu podatku akcyzowego. Innych składników majątku w postaci oszczędności (lokat, akcji bądź obligacji),

a także przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro nie posiada.

Jako uzupełnienie wskazanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano odpisy następujących dokumentów źródłowych:

- akt notarialny z dnia [...]r., na mocy którego w małżeństwie skarżącej ustanowiona została rozdzielność majątkowa;

- rachunki ponoszonych z tytułu utrzymania domu wydatków, które obejmowały opłaty za wodę (22,74 zł), energię elektryczną (24,20 zł i 464,26 zł), telefon (99,31 zł)

oraz opał (18.250,00 zł);

- umowę darowizny z dnia [...]r., na mocy której skarżąca wraz z mężem darowała córce nieruchomość o pow. [...]ha;

- wydruki księgi handlowej prowadzonej dla "A" wraz

z wyciągami z rachunków bankowych oraz raportami kasowymi za okres od kwietnia do czerwca 2011 r.;

- wezwanie do zapłaty z dnia [...]r. wraz z notami odsetkowymi;

- deklaracje VAT-7, gdzie w ramach prowadzonej działalności zadeklarowano następujące podstawy opodatkowania 682.602,00 zł (kwiecień), 606.732,00 zł (maj)

i 673.413,00 zł (czerwiec);

- ewidencję środków trwałych firmy;

- protokół zajęcia ruchomości z dnia [...] r. wraz z wystawionymi w dniu

[...]r. tytułami wykonawczymi;

- zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego z dnia [...]r.;

- zeznanie podatkowe za 2010 r., gdzie skarżąca zadeklarowała przychód z tytułu prowadzonej działalności w kwocie 14.652.883,58 zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania w wysokości 27.517.732,33 zł przyniósł jej stratę rzędu 12.864.848,75 zł.

Ponadto z treści pisma procesowego z dnia 14 lipca 2011 r.

ustalono, iż połowę rachunków związanych z utrzymaniem domu pokrywa mąż skarżącej, tj. ok. 400,00 zł. Wprawdzie z uwagi na wprowadzoną rozdzielność majątkową pozostaje ona z mężem w faktycznej separacji, nie mniej jednak nadal

z nim zamieszkuje (vide: zaświadczenie o zameldowaniu z dnia [...]r.).

Mąż korzysta bowiem z ustanowionej przez córkę na jego rzecz służebności osobistej dożywotniego mieszkania. Źródłem dochodu jej męża jest działalność gospodarcza polegająca na sprzedaży detalicznej odzieży prowadzona pod nazwą "B". Jak wynika z ewidencji przychodów te kształtowały się następująco: 5.504,87 zł (kwiecień), 5.227,65 zł (maj) i 5.369,98 zł (czerwiec), natomiast

w zeznaniu podatkowym PIT-28 za ubiegły rok wynosiły one 48.169,79 zł.

Z kolei zaksięgowane na koncie firmy saldo z dnia [...]r. wykazało kwotę 54,24 zł.

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono,

co następuje.

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie strony od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie

i rodziny.

Oznacza to, że instytucja zwolnienia z kosztów sądowych może być stosowana jedynie do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Podkreślić bowiem należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu Państwa. Zatem powinno mieć ono miejsce tylko w przypadkach, kiedy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia

2009 r. sygn. akt I OZ 1146/09, Lex nr 579280). Tym bardziej, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie z ich uiszczenia jest odstępstwem

od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też tego rodzaju ulgi mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Analiza stanu rodzinnego i majątkowego wnioskodawcy dokonana w oparciu o podniesione okoliczności oraz załączone do akt kserokopie dokumentów źródłowych, prowadzi

do wniosku, iż ta powinna w nich partycypować. Nie sposób bowiem pominąć faktu,

iż skarżąca prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, w ramach której od stycznia do czerwca 2011 r. dokonała operacji księgowych na łączną kwotę 242.185.490,89 zł. Podobnie w deklaracjach VAT-7 podstawa opodatkowania wynosiła: 682.602,00 zł (kwiecień), 606.732,00 zł (maj) i 673.413,00 zł (czerwiec). Tym samym twierdzenie, iż skarżąca poniosła stratę rzędu 85.172,88 zł nie znajduje uzasadnienia w przedstawionym materiale dowodowym. Ta nie jest bowiem spowodowana nierentownością firmy tylko wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. Podobne spostrzeżenia nasuwają się w odniesieniu

do wykazanej za ubiegły rok podatkowy straty rzędu 12.864.848,75 zł, jako że uzyskany za ten okres przychód wynosił 14.652.883,58 zł, natomiast koszty jego uzyskania obejmowały kwotę 27.517.732,33 zł. W ocenie rozpoznającego wniosek

nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów przyjmujących dużo wyższe wartości znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej,

a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy, jest naruszeniem równoważności

w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. W świetle powyższego przyjąć należało, iż skarżąca nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jej sytuacja materialna była na tyle trudna, iż uzasadniałaby zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. Wprawdzie do posiadanych przez skarżącą w ramach prowadzonej działalności gospodarczej rachunków bankowych skierowana jest egzekucja, nie mniej jednak okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego, jako że zgodnie z art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954

z późn. zm.) w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Stąd wskazane wyżej okoliczności, choć niewątpliwie dotkliwe dla strony, nie mogły zostać uwzględnione. Tym bardziej, że wyrokami

tut. Sądu z dnia 17 stycznia 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 1996/10 oraz z dnia 31 stycznia 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 1898/10 i III SA/Gl 1897/10 uchylono wydane przez organy celne postanowienia w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. Tym samym wolne środki, którymi strona mogła swobodnie dysponować w okresie ostatnich trzech miesięcy wynosiły: 20.914,33 zł (vide: wydruk z dnia [...] r.) i 14.045,67 zł (vide: wyciąg nr [...]z dnia [...]r.), 59.362,01 zł (vide: wyciąg nr [...] z dnia [...]r.) i 9.484,40 zł (vide: wyciąg z dnia [...]r.) oraz 20.123,22 zł (vide: wyciąg nr [...] z dnia [...]r.).

Brak zatem było podstaw do uznania jakoby skarżąca była osobą ubogą, która nie jest w stanie ponieść obciążeń związanych z kosztami zainicjowanego postępowania, skoro jak wynika z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych prowadzi ona działalność gospodarczą znacznych rozmiarów. Co więcej na ocenę

jej sytuacji finansowej wpływa również to, że pozostaje w związku małżeńskim

z W.Z. Wprawdzie między małżonkami ustanowiona została rozdzielność majątkowa (vide: akt notarialny z dnia [...]r.), nie mniej jednak fakt, iż pomimo separacji, nadal wspólnie zamieszkują i zarządzają wspólnym majątkiem w postaci [...] ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, Lex nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, Lex nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693).Dlatego też okoliczność, iż mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, z której pomimo niewielkich przychodów (vide: ewidencja przychodów za ostatnie trzy miesiące, gdzie wykazano następujące kwoty: 5.504,87 zł, 5.227,65 zł i 5.369,98 zł) opłaca w pewnej części koszty utrzymania domu należącego do ich córki (vide: oświadczenie zawarte w treści pisma procesowego z dnia [...]r.) ma istotne znaczenie w sprawie, jako że nie można tracić z pola widzenia faktu, iż figuruje on jeszcze na rachunku bankowym [...] z którego podejmuje stosowne środki

na wypłatę wynagrodzeń (vide: wyciąg z dnia [...]r., [...]r.

i [...]r.).

Nie bez znaczenia jest ponadto wskazana w treści pisma z dnia [...]r. informacja, iż nieruchomość położona przy ul. [...]w K. została darowana przez skarżącą i jej męża ich córce (vide: akt notarialny z dnia [...]r.). Zgodnie bowiem z art. 897 Kodeksu cywilnego w przypadku, gdy po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek,

w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych.

Z uwagi jednak na fakt, iż skarżąca nie wykazała dochodów oraz stanu majątkowego swoich córek, które jak wynika z zaświadczenia Urzędu Gminy zameldowane są

pod tym samym adresem jej wniosek jako niekompletny również i z tego powodu

nie zasługiwał na uwzględnienie nawet w części.

Przyjąć zatem należało, iż L.Z. nie wykazała w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu Państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Nie można bowiem zapominać, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Ponieważ taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca, dlatego też przewidziana

w art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy instytucja prawa pomocy nie znalazła w niej zastosowania. Nie może ona przecież chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż jej celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk oraz Marta Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa

2005 r., str. 628).

W świetle powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw.

z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.