Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 67/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2022-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 i ust. 2, art. 3, art. 4 ust. 1, art.5 ust.1, ust. 3 pkt 1, ust. 5, ust. 6
journal: Dz.U. 2021 poz 1255
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 75, art. 77 paar. 1, art. 80, art. 86, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135, art. 200 w zw. z art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant st. insp. sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 30 grudnia 2021 r., nr DSE3-K0918-D17349-13/21 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 22 października 2021 r., nr DSE2-K1063-D17349-11D/21, 2) zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. R. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez M. R. (zwanego dalej też: "skarżącym"), jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwanego dalej też: "organem") z dnia 30 grudnia 2021 r., nr DSE3-K0918--D17349-13/21, utrzymująca w mocy decyzję własną organu z dnia 22 października 2021 r., nr DSE2-K1063-D17349-111D/21 odmawiającą skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 5 stycznia 2021 r. M. R. wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w związku z działalnością opozycyjną po wprowadzeniu stanu wojennego.

W uzasadnieniu i życiorysie załączonym do wniosku wskazał, że w 1981 r. pracował jako [...] w P. Nr [...] w [...]. Po ogłoszeniu w dniu 13 grudnia 1981 r. stanu wojennego decyzją Komendanta WKU w [...] z dnia 19 grudnia 1981 r. został skierowany do jednostki zmilitaryzowanej i otrzymał przydział organizacyjno-mobilizacyjny do Zakładu Karnego w [...]. Po odmowie podjęcia tej służby został natychmiastowo wyrzucony z pracy a 20 grudnia 1981 r. aresztowany i osadzony w więzieniu w [...] na 7 tygodni. Następnie został oskarżony o odmowę podjęcia służby w jednostce zmilitaryzowanej i skazany przez Sąd Wojskowy we [...] na 2 lata pozbawienia wolności w zawieszeniu na 3 lata. W dacie aresztowania miał na utrzymaniu żonę i 8 miesięczne dziecko, którzy pozostali bez środków do życia. Przez te wydarzenia doznał "okaleczenia psychicznego, które odczuwa do dziś". Podkreślił, że odmowa podjęcia służby w jednostce zmilitaryzowanej była aktem cywilnej odwagi, formą sprzeciwu wobec stanu wojennego. Jego firma mieściła się na terenie Zakładu Karnego w [...]. Odmówił służby jako jedyny pracownik cywilny zakładu pracy.

Ponadto podniósł, że po wyrzuceniu z pracy bezskutecznie szukał nowego zatrudnienia. W niedzielę wieczorem 20 grudnia 1981 r. został zabrany podstępnie z domu przez żołnierzy i zamiast wcielenia do jednostki wojskowej według przydziału mobilizacyjnego zawieziono go do aresztu śledczego, skąd został doprowadzony na przesłuchania i do Sądu Wojskowego. Przez 2 tygodnie nie miał żadnego kontaktu z rodziną, spędził w więzieniu 7 dramatycznych tygodni.

Po wyroku karnym i zwolnieniu z aresztu podjął z czasem pracę. Wobec trybu zwolnienia z pracy w grudniu 1981 r., w nowym zatrudnieniu otrzymywał najniższą stawkę, bez wysługi lat a urlop wypoczynkowy w najniższym wymiarze.

Do wniosku skarżący załączył między innymi świadectwo pracy wydane w dniu 5 lutego 1982 r. stwierdzające rozwiązanie umowy o pracę z dniem 21 grudnia 1981 r. przez Dyrektora P. Nr [...] w [...], bez wypowiedzenia "z powodu stwierdzenia utraty zdolności do wykonywania zatrudnienia Dz. U. 1979 Nr 18 art. 189 ust. 2 pkt 1".

W toku postępowania organ poinformował skarżącego, że warunkiem uzyskania decyzji pozytywnej jest przedłożenie, oprócz innych dowodów, decyzji administracyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Skarżący przedłożył decyzję Prezesa IPN z dnia 15 marca 2021 r. stwierdzającą, że nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa ani nie istnieją dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Okoliczności wymienione przez skarżącego we wniosku dotyczące odmowy podjęcia służby w jednostce zmilitaryzowanej, aresztowania i skazania potwierdził Prezes IPN w piśmie z dnia 26 maja 2021 r. wskazując na akta i kartotekę osobową [...] Okręgu Wojskowego sygn. [...], a następnie przekazał kopię akt przy piśmie z dnia 16 sierpnia 2021 r.

Decyzją z dnia 22 października 2021 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1255), dalej też "ustawy", odmówił M. R. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu decyzji organ zacytował treść art. 5 ust. 1, art. 2 i art. 3 ustawy, po czym cytując dosłownie odpowiedź Prezesa IPN zawartą w piśmie z dnia 26 maja 2021 r., stwierdził, że skarżący nie spełnia przesłanek z art. 2 i art. 3 ustawy bo powodem odmowy podjęcia służby w jednostce zmilitaryzowanej "były obawy co do skazanych, z którymi dotychczas pracował i ich stosunku do niego".

Ponadto organ uznał, że pobyt w areszcie nie miał związku z działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości, suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka.

Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy odwołując się do argumentów wniosku, uzupełniając ją w piśmie z dnia 8 grudnia 2021 r. W tym ostatnim zwrócił uwagę, że pochodzi z małego miasta. Podniósł m. in., że "w dacie stanu wojennego nie mieliśmy wielu działaczy i organizacji antykomunistycznych za to mieliśmy [...]". Wskazał, że nie był członkiem PZPR za to był członkiem Solidarności o antykomunistycznych poglądach, był osobą represjonowaną i to politycznie. Zaznaczył, ponadto, że:

- przed stanem wojennym był inwigilowany, bo był podejrzany politycznie;

- kategorycznie sprzeciwił się władzy ludowej odmawiając służby w jednostce zmilitaryzowanej;

- został natychmiast wyrzucony za bramę Zakładu, dostał "wilczy bilet";

- 20 grudnia 1981 r. podstępnie zabrano go do aresztu a 21 grudnia został zawieziony do Sądu, aresztowany i osadzony w celi z przestępcami;

- osądzono go i skazano, a potem okaleczonego psychicznie wypuszczono na wolność.

Po odbyciu skazania dostał wezwanie do Komendy WKU i tam zabrano mu dokumenty (książeczkę wojskową, kartę mobilizacyjną). Pozbawiono go w ten sposób dowodów, których teraz organ wymaga. Gdy potem Prezydent Lech Kaczyński ogłosił, że wyroki stanu wojennego będą unieważniane złożył wniosek w Sądzie Wojewódzkim, który przekazał sprawę do Sądu Wojskowego w [...]. Na rozprawie prokurator wniósł o unieważnienie wyroku stanu wojennego, co Sąd zlekceważył. Skarżący podniósł, że Sąd w [...] dysponuje tymi aktami i "warto do nich zajrzeć", czego organ niestety nie uczynił.

Zaskarżoną decyzję z dnia 22 października 2021 r. organ utrzymał w mocy decyzją własną z dnia 30 grudnia 2021 r.

W uzasadnieniu organ ponownie odwołał się do przesłanek z art. 2 i art. 3 ustawy stwierdzając, że fakt rozwiązania stosunku pracy powinien być związany z wzięciem udziału w wystąpieniu wolnościowym.

Tymczasem w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających działalność antykomunistyczną lub udział w wystąpieniu wolnościowym. Katalog zdarzeń i sytuacji legitymujących daną osobę jako działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych ma charakter zamknięty i ustawodawca nie przewiduje możliwości przyznania uprawnień z innych tytułów. Z różnych przejawów walki, sprzeciwu i oporu społecznego względem dawnego ustroju, tylko niektóre kwalifikują się do przyznania wnioskowanego przez stronę statusu.

We wniesionej skardze od tej decyzji skarżący wniósł o jej uchylenie. Podniósł, że był członkiem antykomunistycznej organizacji politycznej i to od początku jej powstania a po 13 grudnia 1981 r. nikt go z niej nie wypisał. W żadnym piśmie i decyzji tamtych władz ani razu nie wspomniano i nie użyto nazwy NSZZ "Solidarność". Zaznaczył, że nie posiada dokumentów z tamtego okresu a organ winien ten fakt potwierdzić albo obalić.

Podkreślił fakty historyczne tamtego okresu, że po wprowadzeniu stanu wojennego zaczęto organizować obozy dla opozycjonistów, członków Solidarności. W [...] było podobnie. Członkowie Solidarności nie akceptowali stanu wojennego, nie chcieli przyłożyć ręki do ośrodków dla internowanych. Dlatego wyrzucano ich z pracy z wilczym biletem, napuszczano na nich prokuraturę wojskową, zamykano do więzień pod pretekstem dezercji. Podkreślił, że jego odmowa służby w jednostce zmilitaryzowanej wpisała się w te restrykcje, była indywidualnym aktem sprzeciwu, wystąpieniem wolnościowym przeciwko podeptaniu praw człowieka w sensie ogólnym i konkretnym przeciwko łamaniu praw politycznych człowieka. W pierwszych dniach stanu wojennego sytuacja była niewiadoma i tragiczna, a zachowania ludzi wynikały z trwogi, strachu i niepewności. Nie można ich oceniać przez pryzmat czasów współczesnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie odwołując się do argumentów zawartych w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

I. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej albo zasady współżycia społecznego. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

II. Przeprowadzona przez Sąd, w tych granicach, kontrola legalności zaskarżonej decyzji i decyzji I instancji wykazała, że akty te zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc uzasadniającym ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a.

III. Postępowanie administracyjne objęte w niniejszej sprawie kontrolą Sądu dotyczyło potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Materialną podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1255) zwanej nadal "ustawą", która wprowadza dwie kategorie podmiotów uprawnionych.

Kategorię "działacza opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W myśl art. 2 ust. 2 ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się jednak okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 ustawy jest natomiast osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

IV. Z treści powyższych przepisów wynika, że status działacza opozycji antykomunistycznej może zostać przyznany wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 ustawy prowadziła określoną działalność, w warunkach i w celu wskazanym w ustawie. Za osobę represjonowaną może być uznana natomiast jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Zaznaczyć przy tym trzeba, że obie kategorie nie są rozłączne i osobie spełniającej ustawowe warunki z art. 2 i art. 3 ustawy może być przyznany w jednym postępowaniu zarówno status "działacza opozycji antykomunistycznej" jak i "osoby represjonowanej z powodów politycznych".

Dlatego organ osobno powinien jednak rozważyć spełnienie przesłanek dla uzyskania każdego ze statusów.

V. W art. 4 ust. 1 ustawy, ustalone ponadto zostały bezwzględne warunki, których spełnienie jest niezbędne dla przyznania przedmiotowych statusów. Zgodnie z tą regulacją status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (pkt 1), i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (pkt 2). Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy spełnienie wskazanych przesłanek z art. 4 ust. 1 ustawy stwierdza Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

W niniejszej sprawie skarżący bezspornie spełnił warunki z art. 4 ust. 1 ustawy, co wynika z załączonej do wniosku decyzji Prezesa IPN z dnia 15 marca 2021 r. Tym samym wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania wnioskowanego statusu.

VI. Spór dotyczy natomiast tego, czy skarżący spełnił warunki z art. 2 ust. 1 lub/i art. 3 ustawy dla wnioskowanego przez siebie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Odmawiając skarżącemu potwierdzenia statusu organ wskazał, że materiał dowodowy zebrany w sprawie nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony określonej powołaną ustawą. W ocenie organu przedstawione przez skarżącego dowody są wątpliwe, a przeprowadzone postępowanie wyjaśniające w postaci kwerendy w dostępnych tematycznych stronach internetowych oraz aktach IPN owej działalności nie potwierdza.

Oceniając prawidłowość przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie Sąd uznał jednak, że organ nie dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych.

Należy podkreślić, że postępowanie w omawianym przedmiocie toczy się według reguł postępowania wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego z odpowiednimi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Zgodnie zatem z art. 7, art. 75, art. 77 § 1 , art. 80, art. 86 K.p.a. organ zobowiązany jest do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych i z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ musi być wyczerpująca i powinna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności w tym podnoszonych przez stronę postępowania.

Ponadto, w myśl zasady ustalonej w art. 8 K.p.a. organ winien prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Wyraża się to się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny i koresponduje to z obowiązkiem rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie (art. 80 K.p.a.) oraz zasadą przekonywania sformułowaną w art. 11 K.p.a., zgodnie z którą organy powinny wyjaśniać zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwieniu sprawy. Doniosłą rolę w tym zakresie pełni uzasadnienie decyzji, które nie może zawierać ocen ogólnych. Powinno wskazywać przekonujące podstawy rozstrzygnięcia, w tym dokładnie wyjaśniać przyczyny dokonanej przez organ oceny i służyć przekonaniu strony do tego, że wskazane przez nią okoliczności i dowody zostały rozważone w kontekście całego, prawidłowo zebranego materiału dowodowego. Stosownie do treści art. 107 § 3 K.p.a. obowiązkiem organu jest wskazanie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podjęciu rozstrzygnięcia oraz wskazanie, którym dowodom przyznał moc dowodową, a którym odmówił wiarygodności i z jakich przyczyn.

W sytuacji zaś, gdy strona powołuje się na określone środki dowodowe, wskazujące w jej ocenie na istotne dla sprawy okoliczności, obowiązkiem organu jest dokonanie oceny co do zasadności ich przeprowadzenia.

Podkreślić trzeba, że wprawdzie strona zobowiązana jest do współdziałania w wyjaśnieniu okoliczności faktycznych i zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy powinna przedstawić dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3, jednak nie zwalnia to organu od obowiązku podejmowania działań zmierzających do ustalenia prawdy materialnej i pełnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.

Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy, w tym pominięcie istotnych okoliczności faktycznych, narusza powyższe zasady postępowania i może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Taka też sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Dokonując oceny Sąd stwierdził, że postępowanie wyjaśniające nie zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący, a zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 86 i art. 107 § 3 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd zgadza się z zarzutem skargi, że przeprowadzone postępowanie administracyjne dotknięte jest wadą w zakresie wyczerpującego zebrania i prawidłowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

VII. Podstawę ustaleń i oceny organu stanowiły: dokument przedłożony przez skarżącego – świadectwo pracy, dane z kwerendy dokonanej przez IPN i na powszechnie dostępnych stronach internetowych. Akta sprawy nie zawierają natomiast treści opinii wojewódzkiej rady konsultacyjnej uzyskanej w trybie art. 5 ust. 6 ustawy. Jeśli organ po nią sięgnął to jej nie załączył do akt a jeżeli jej nie przeprowadził to nie wskazał przyczyn rezygnacji z tego środka prawnego.

Ponadto z akt sprawy nie wynika aby organ poszukiwał innych dowodów. Wystąpił co prawda 19 kwietnia 2021 r. w trybie art. 5 ust. 5 ustawy do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o przekazanie informacji o treści zgromadzonych przez Instytut dokumentów dotyczących warunków, o których mowa w art. 2 i art. 3, oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów, lecz nie analizował akt [...] Okręgu Wojskowego we [...] (kartoteka osobowa i akta [...]) poprzestając na opisie IPN w piśmie z dnia 26 maja 2021 r. a nie własnych ustaleniach.

Ponadto mimo powołania się skarżącego już we wniosku (k. 4 akt adm.) i w piśmie z dnia 8 grudnia 2021 r. na dalsze akta Sądu Wojskowego w [...] nie zapoznał się z nimi i nie poddał analizie zawartych w nich dokumentów. Co więcej nie wskazał dlaczego je pomija. Jest to sytuacja nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasad prawidłowej procedury administracyjnej. Zwłaszcza, że organ stawia w decyzji zarzut stronie, iż nie zaoferowała przy wniosku, ani później na wezwanie, żadnych dokumentów uwiarygadniających roszczenie.

Z niewiadomych przyczyn po wyczerpaniu innych dowodów organ nie przesłuchał w sprawie na istotne okoliczności skarżącego jako stronę w celu uzyskania bardziej szczegółowych informacji o jego postawie po ogłoszeniu stanu wojennego, zachowaniach i działaniach wskazanych we wniosku.

Nie poszukiwał też organ innych dowodów mogących pośrednio prowadzić do ustalenia, czy skarżący spełnił przesłanki z art. 2 i art. 3 ustawy, a powołując się na kwerendę dokonaną na powszechnie dostępnych stronach internetowych nie wskazał w uzasadnieniu decyzji w jakim zakresie była prowadzona i jakie okoliczności oraz informacje obejmowała. Z uzasadnienia decyzji nie wynika również, aby organ rozważył wszystkie informacje wynikające ze zgromadzonych dowodów. Ponadto nie dokonał całkowicie samodzielnej ich oceny.

Obowiązek strony przedstawienia dowodów nie wyłącza obowiązku organu w zakresie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i poszukiwania innych dowodów, zwłaszcza co do okoliczności, które mogły budzić wątpliwości.

W szczególności też organ powinien podjąć działania wyjaśniające co do okoliczności związanych z antykomunistyczną działalnością skarżącego, w tym dotyczące działania w związku zawodowym NSZZ "Solidarność", do których skarżący nawiązuje we wniosku i 8 grudnia 2021 r. W tym celu organ mógł np. skorzystać z kwerendy dokumentów Solidarności, dalszych zasobów IPN lub osobowych środków dowodowych (świadków). Jeżeli organ kwestionuje twierdzenia skarżącego to ma możliwość ich weryfikacji przez stosowne wywiady i informacje uzyskane z Archiwum Komisji Krajowej NSZZ "Solidarność" i Archiwum Europejskiego Centrum Solidarności w Gdańsku.

VIII. Sąd podkreśla, że ocena spełnienia przesłanek, o którym mowa w art. 2 i art. 3 ustawy, jest możliwa wyłącznie po prawidłowym ustaleniu i wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy.

Unormowania zawarte w przepisach ustawy nie oznaczają jednak, że dowody i informacje uzyskane z IPN przez stronę są jedynymi środkami dowodowymi, z jakich organ w tego typu postępowaniach może korzystać.

Żaden przepis powołanej ustawy nie ogranicza w ten sposób postępowania dowodowego i nie zwalnia organu od przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego z zastosowaniem ogólnych zasad ujętych w art. 7, art. 77, art. 80 lub art. 86 K.p.a. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ musi być wyczerpująca i winna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności podnoszonych przez stronę postępowania.

Organ winien wskazać, którym dowodom przyznaje moc dowodową, a którym odmawia wiarygodności i z jakich przyczyn. Artykuł 77 K.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania zgodnej z prawem decyzji.

W niniejszej sprawie organ nie wykonał prawidłowo wskazanych obowiązków, gdyż nie podjął działań w celu przeprowadzenia dodatkowych dowodów wyżej naprowadzonych: począwszy od akt Sądu Wojskowego w [...], dowodów z przesłuchania świadków i strony, czy dokumentów historycznych dotyczących działań w związku zawodowym. Wprawdzie skarżący nie podał świadków w piśmie, ale gdyby został wezwany i przesłuchany prawidłowo jako strona, to mógłby ich wskazać. Organ prowadzący postępowanie powinien był uwzględnić wszelkie informacje i podjąć czynności wyjaśniające w celu zbadania tych wątków sprawy.

Nie dokonał organ również oceny okoliczności wskazanych we wniosku w kontekście przesłanek uznania za osobę represjonowaną z powodów politycznych, tj. czy zatrzymanie, przesłuchiwanie, areszt, skazanie oraz inwigilacja w miejscu pracy, wyczerpują znamiona represji w rozumieniu np. art. 3 pkt 3 lit. a) lub lit. d) ustawy.

Przecież poza wszelką wątpliwością jest, że ze skarżącym w trybie przepisów dekretu o stanie wojennym i ustawy o powszechnym obowiązku obrony PRL rozwiązano bez wypowiedzenia w trybie natychmiastowym umowę o pracę. Odmowa służby w jednostce zmilitaryzowanej może być braniem udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz respektowania politycznych praw człowieka. Takim zachowaniem nie jest przecież wyłącznie branie udziału np. w strajku, czy demonstracji ulicznej. Odmowa służby w jednostce zmilitaryzowanej (Zakładzie Karnym, który stał się ośrodkiem odosobnienia dla internowanych działaczy opozycyjnych) była przejawem patriotycznej postawy. Była aktem wyjątkowej cywilnej odwagi, sprzeciwu wobec tzw. władzy ludowej, realnie zagrożonym uwięzieniem.

Ocen w tym zakresie należy dokonywać z punktu widzenia tamtych, bezprawnych antydemokratycznych działań władz publicznych PRL i rzeczywistości 1981 r. po ogłoszeniu stanu wojennego internowaniu podlegali działacze ogólnopolskich struktur związkowych, opozycjoniści, działacze partyjni (włącznie z I Sekretarzem PZPR Edwardem Gierkiem), ale także szeregowi członkowie Solidarności. Zdarzyć się mogło, że skarżący jako strażnik ośrodka dla internowanych musiałby dozorować i pozbawić wolności osoby z własnego środowiska (sąsiadów, kolegów, członków rodziny). Władza stanu wojennego liczyła zatem na bezwarunkowe i pełne podporządkowanie, któremu skarżący się sprzeciwił a w konsekwencji zaprotestował indywidualnie, ale jednoznacznie przeciwko jej bezprawnym działaniom.

Odmawiając skarżącemu potwierdzenia statusu, o którym mowa w art. 2 i art. 3 ustawy organ powołał się jedynie ogólnie, bez pogłębionej analizy, na dokumenty IPN. Wybiórczo odniósł się do informacji wynikających z tych dokumentów i skupił się wyłącznie na braku informacji potwierdzających działalność antykomunistyczną skarżącego.

IX. Dlatego w konsekwencji w ocenie Sądu uznać tym samym należy, że organ nie dokonał prawidłowych, samodzielnych ustaleń i nie rozpoznał sprawy w całości.

Ponadto dostrzec trzeba, że organ wskazał ogólnie na bliżej nieokreślone informacje ze stron internetowych. Brak analizy konkretnych informacji ze stron internetowych powoduje, że nie można ich uznać za podstawę dokonanych ustaleń.

Dokonując oceny w aspekcie lokalnych [...] uwarunkowań działalności opozycji antykomunistycznej w latach wskazanych w ustawie organ powinien mieć na uwadze to, że twierdzenia skarżącego znajdują odniesienie do realiów historycznego okresu badanej działalności, a działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce nie została w ustawie zdefiniowana i może mieć postać różnych działań.

Powinien też organ uwzględnić, że nie wszystkie dokumenty dotyczące badanego okresu są dostępne i znajdują się w zasobach archiwalnych, a ich ocena powinna być całościowa i powinna uwzględniać uwarunkowania ustrojowo-polityczne badanego okresu.

Rolą Sądu nie jest zastąpienie organu i dokonywanie ustaleń co do treści tych informacji i faktów wskazujących na antykomunistyczną działalność skarżącego, lecz ocena legalności działań organu podejmowanych w tym zakresie.

X. Reasumując Sąd stwierdził, że materiały znajdujące się w aktach sprawy oraz dokonana na ich podstawie ocena świadczą o braku wyczerpującego zbadania i oceny wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych z wnioskiem skarżącego. W kontrolowanym postępowaniu w sposób lakoniczny oceniono wskazywane we wniosku okoliczności, jak również organ nie podjął kroków w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego istotnego dla oceny spełnienia przesłanek potwierdzenia skarżącemu wnioskowanego statusu.

Zaznaczyć trzeba, że wprawdzie to na skarżącym spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych, jednak nie zwalnia to organu od obowiązku podejmowania działań zmierzających do pełnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.

W ocenie Sądu, temu obowiązkowi w rozpoznawanej sprawie organ uchybił. W konsekwencji, zaskarżoną decyzję należało uznać za wydaną z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 86 i art. 107 § 3 K.p.a.

Uznając, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a., Sąd orzekł w pkt 1 wyroku o uchyleniu zaskarżonych decyzji. W pkt 2, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a., Sąd postanowił natomiast o kosztach postępowania sądowego, na które składa się uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku i sprowadzają się do ponownego rozpoznania sprawy w granicach wniosku skarżącego, na podstawie wyczerpująco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego.