Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 494/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 i 2 pkt 3 , art. 21 ust. 3, art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Rzążewska Sędziowie: Sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz Sędzia NSA Barbara Skrzycka – Pilch (spr.) Protokolant Magdalena Baduchowska po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2007r., na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 stycznia 2006 r. sygn. akt II SA/Kr 3345/01 w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2001 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2006r. w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 3345/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Z. S. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] października 2001r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia [...] maja 2001r. nr [...] Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a oraz art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 ze zm. - dalej: ustawa o kombatantach) pozbawił Z. S. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBOWiD w K. z tytułu "utrwalania władzy ludowej" w okresie od 1 lipca 1945r. do 13 kwietnia 1946r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że z akt sprawy wynika, że Z. S. był zatrudniony w organach bezpieczeństwa publicznego (zaświadczenie KWP w K. z dnia 20 lutego 2001r.). W myśl art. 21 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. S. podniósł, że odbywał służbę w Armii Ludowej, która weszła w skład Ludowego Wojska Polskiej, a dowództwo którego kierowało żołnierzy do służby w PUBP. Dlatego też zastosowanie w stosunku do niego art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach stanowi naruszenie prawa.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] października 2001r. Nr [...] Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 127 § 3 i art. 129 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2001r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich ze wszystkich tytułów osoby, które były zatrudnione w organach Bezpieczeństwa Publicznego. Przepisu tego nie stosuje się tylko w stosunku do osób, które przedłożą dowody, że do tej służby zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje zostały zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Okoliczności tych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. S. nie podniósł ani nie przedłożył żadnych dowodów. Dlatego też organ administracji nie znalazł podstaw do zmiany bądź uchylenia dotychczasowej decyzji.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Z. S. zarzucił, że decyzja została wydana bez należytego wyjaśnienia sprawy, bez sprawdzenia przebiegu jego służby w organach bezpieczeństwa publicznego.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wniósł o jej oddalenie, powołując się na stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dodatkowo podając, że przebieg i charakter służby skarżącego w PUBP nie ma wpływu na wynik sprawy.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, że stosownie do przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947r. Sąd I instancji podniósł, że skarżący powoływał się na tytuł wynikający z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach stanowiący, że za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2. W myśl tego ostatniego przepisu (art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) uprawnienia, o których mowa w ust. 1 nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturze Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie zaś z przepisem art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 ust. 1 pkt 4 (czyli m.in. pełniące służbę w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa), z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3. Ten ostatni przepis stanowił, że nie stosuje się przepisu ust. 2 pkt 4 lit. a wobec osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy.

Sąd I instancji podniósł, że okoliczności tej skarżący nie udowodnił. Wobec powyższego Sąd I instancji stwierdził, że podnoszenie przez skarżącego faktu przynależności do Armii Ludowej w latach 1943-45 było bez znaczenia, gdyż na mocy przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, skarżący został pozbawiony uprawnień kombatanckich.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Z. S., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniósł o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 1 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o kombatantach polegającą na ustaleniu, iż skarżący nie był kombatantem skoro od marca 1943r. do 15 stycznia 1945r. był członkiem Armii Ludowej, a od 1 lipca 1945r. do dnia 31 maja 1973r. pracował w UB i KWMO w K., nie wykonując zadań związanych ze zwalczaniem ruchu i organizacji niepodległościowych oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP oraz zarzut naruszenia przepisów postępowania, a w szczególności art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kpa przez niewskazanie faktów, które Sąd uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz zinterpretowanie na niekorzyść skarżącego jego wyjaśnień, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że z zaświadczenia KWP K. z dnia 20 lutego 2001r. wynika, że skarżący w okresie od 1 lipca 1945r. do 31 maja 1973r. nie wykonywał zadań związanych ze zwalczaniem ruchu i organizacji niepodległościowych oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP, pracował natomiast w dziale ewidencji operacyjnej. Zdaniem skarżącego mija się z prawdą stwierdzenie w zaświadczeniu KWMO K. z dnia 14 lipca 1982r., iż skarżący w okresie od 1 lipca 1945r. do dnia 13 kwietnia 1946r. brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem o utrwalenie władzy ludowej. Skarżący podniósł ponadto, że Sąd I instancji wydał orzeczenie z naruszeniem przepisów postępowania, a przede wszystkim nie uwzględnił wyjaśnień skarżącego interpretując je na jego niekorzyść, co miało wpływ na wynik postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędna jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Z cytowanych wyżej przepisów wynika, że cechą postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej jest związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami tejże skargi, które obejmuje związanie zarówno wnioskami skargi kasacyjnej, jak i jej podstawami. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje prawidłowość zaskarżonego orzeczenia tylko z punktu widzenia przepisów wyraźnie w skardze kasacyjnej wskazanych. Poza kontrolą pozostaje natomiast zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa.

Rozpoznawana skarga kasacyjna zawiera zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak też przepisów prawa materialnego, a zatem obowiązkiem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutu naruszenia norm proceduralnych. Dopiero bowiem po przesądzeniu, iż stan faktyczny nie został skutecznie podważony, można przeprowadzić kontrolę procesu subsumcji stanu faktycznego pod zastosowane przez Sąd I instancji przepisy prawa materialnego.

Analiza zarzutów naruszenia przepisów procesowych prowadzi jednak do wniosku, że nie mogą one skutkować uwzględnieniem skargi kasacyjnej. Zważyć bowiem należy, że nie stanowi wskazania prawidłowej podstawy kasacyjnej powołanie wyłącznie przepisów procedury administracyjnej. Adresatem zarzutu naruszenia prawa, zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania, może być tylko sąd I instancji. Przedmiotem kontroli w postępowaniu kasacyjnym jest bowiem orzeczenie sądu, a nie decyzja administracyjna, ani inny akt administracyjny. Brak powołania, przy podnoszeniu zarzutu naruszenia przepisu postępowania, jakiegokolwiek przepisu p.p.s.a. nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu uwzględnić zarzutu naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 2004r., FSK 80/04, ONSAiwsa 2004, nr 1, poz. 12; wyrok NSA z dnia 31 maja 2004r., FSK 103/04, POP 2005/3/57; wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2004r., GSK 1149/04 niepubl.). Wskazując na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał za bezzasadne podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kpa, albowiem Sąd I instancji powyższych przepisów nie stosował w toku postępowania sądowoadministracyjnego, a zatem wyłączona była możliwość ich naruszenia.

Nieprawidłowe sformułowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania powoduje, że dla oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego miarodajny jest stan faktyczny, który był podstawą wydania zaskarżonego wyroku (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2004r., GSK 843/04, niepubl.; wyrok NSA z dnia 18 listopada 2004r., GSK 861/04, niepubl.).

Odnośnie zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, należy uznać, iż również nie zasługuje on na uwzględnienie.

Autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie art. 1 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o kombatantach polegający na ustaleniu, iż skarżący nie był kombatantem skoro od marca 1943r. do 15 stycznia 1945r. był członkiem Armii Ludowej, a od 1 lipca 1945r. do dnia 31 maja 1973r. pracował w UB i KWMO w K., nie wykonując zadań związanych ze zwalczaniem ruchu i organizacji niepodległościowych oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o kombatantach kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945.

Sąd I instancji oddalając skargę nie naruszył cytowanych wyżej przepisów, albowiem podstawę prawną zaskarżonego wyroku stanowiły przepisy ustawy o kombatantach dotyczące pozbawienia uprawnień kombatanckich, tj. art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a oraz art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a oraz ust. 3 ustawy o kombatantach. Bezsporną bowiem w rozpoznawanej sprawie okolicznością było, iż skarżący nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w Armii Ludowej w latach 1943-1945. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy było natomiast pozbawienie uprawnień kombatanckich skarżącego. Sąd I instancji prawidłowo zastosował powołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisy ustawy o kombatantach. Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach uprawnienia kombatanckie nie przysługują między innymi osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl zaś art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 w ust. 2 w pkt 1, 3 i 4 z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3. Zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach nie stosuje się przepisu ust. 2 pkt 4 lit. a wobec osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy.

Sąd I instancji prawidłowo uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w rozpoznawanej sprawie, a w szczególności pismo skarżącego z dnia 27 lutego 2001r., oraz potwierdzające to oświadczenie zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej Policji w K. z dnia 20 lutego 2001r., potwierdza okoliczność, iż skarżący pełnił służbę w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w K. od dnia 1 lipca 1945r. w charakterze funkcjonariusza, co wypełnia dyspozycję art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy pozostaje podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność, iż skarżący w okresie służby w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa nie wykonywał zadań związanych ze zwalczaniem ruchu i organizacji niepodległościowych oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP, pracował natomiast w dziale ewidencji operacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 14 września 2004r., sygn. akt OSK 590/04, Lex nr 162191). Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach stosuje się wobec wszystkich osób, które pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa bez względu na rodzaj wykonywanych zadań oraz fakt, czy w związku z wykonywaniem tych zadań poniosły jakąkolwiek odpowiedzialność prawną (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2001r., sygn. akt V SA 382/01, Lex nr 121806). O pozbawieniu uprawnień kombatanckich decyduje sam fakt pełnienia służby w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa a nie okoliczności w jakich zainteresowana osoba została skierowana do pełnienia tej służby (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2001r., sygn. akt V SA 411/01, Lex nr 121804).

Z powyższych względów uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.