Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1948/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c, art. 25 ust. 2 pkt 1 lit.a
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Hauser Sędziowie Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak ( spr. ) Protokolant Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej F. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 sierpnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wr 195/06 w sprawie ze skargi F. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] (Nr [...]) wydaną na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1, art. 146 § 1, art. 151 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit.a/ w związku z art. 21 ust. 2 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) orzekł w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji własnej z dnia [...] Nr [...] odmawiającej uchylenia decyzji z dnia [...]. nr [...] o pozbawieniu F. D. uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że skarżący F. D. pismem z dnia [...] wystąpił do Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu swojego wniosku F. D. podniósł, że służył w Istriebitielnych Batalionach od lutego 1945 r. do lipca 1947 r. w K. oraz brał udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii podczas służby wojskowej w [...] pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW), w latach 1948 – 1951.

Następnie, postanowieniem z dnia [...]. (Nr [...]) wydanym na podstawie art. 149 § 1 i § 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, organ wznowił postępowanie w niniejszej sprawie. Z kolei, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] odmówił uchylenia swojej uprzedniej decyzji ostatecznej. W uzasadnieniu podkreślił, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym zaświadczenia IPN z dnia [...] lipca 2005 r. (Nr [...]) jednoznacznie wynika, że zainteresowany w latach 1948 – 1951 brał udział w zwalczaniu oddziałów podziemia niepodległościowego, w tym Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych, Stowarzyszenia "Wolność i Niezawisłość" jako [...] w jednostkach KBW. Natomiast Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW) został zaliczony przez Sąd Najwyższy do aparatu bezpieczeństwa (uchwała 7 sędziów SN z dnia 7 maja 1992 r. akt II UZP 7/91). Ponadto, zaświadczenie Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia [...] listopada 2001 r., jednoznacznie stwierdza, że żołnierze jednostek, w których skarżący pełnił służbę brali udział w zwalczaniu zbrojnego podziemia i Narodowych Sił Zbrojnych. Z akt ZBOWiD z dnia [...] wynika, że skarżący ochotniczo wstąpił do KBW i brał bezpośredni udział w walce z oddziałem "[...]". Z powyższego wynika, zdaniem organu, że F.D., wykonywał zadania operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji i osób walczących o niepodległość Polski. W myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a/ w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ cyt. ustawy o kombatantach, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcje w aparacie bezpieczeństwa poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne, związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że tym osobom nie przysługują uprawnienia kombatanckie z żadnych tytułów. Dlatego też, ze względu na powyższe okoliczności, stwierdza organ, służba w "Istriebitielnych Batalionach" oraz udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii nie może mieć wpływu na zmianę decyzji, zaś postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, nie naruszający przepisów art. 7 oraz 77 kpa.

Dlatego też, rozpatrując wniosek skarżącego z dnia [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] o odmowie uchylenia decyzji pozbawiającej skarżącego uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu podtrzymał w całości argumentację zawartą w decyzji własnej z dnia [...]. Jednocześnie dodał, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeśli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi wydającemu decyzję. Muszą być zatem spełnione łącznie trzy przesłanki.

Po pierwsze, muszą być nowe i dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne.

Po drugie, muszą one istnieć w dniu wydania decyzji ostatecznej.

Po trzecie, mają to być fakty nieznane organowi, który wydał decyzję.

W tej sprawie, stwierdził organ, dowód w postaci karty przebiegu służby wojskowej, okoliczności dotyczące służby w Batalionie Niszczycielskim oraz przebiegu służby w KBW nie są nowe, gdyż były znane organowi w dniu wydania decyzji w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich co znajduje swoje potwierdzenie w aktach sprawy. Ponadto przeprowadzone przez organ orzekający postępowanie wyjaśniające dotyczące ustalenia przebiegu służby w KBW, doprowadziły do ujawnienia nowych okoliczności, które jednak nie mają żadnego wpływu na zmianę treści decyzji. Instytut Pamięci Narodowej w piśmie z dnia [...] wskazuje bowiem jednoznacznie, że jednostki KBW, w których służył skarżący w latach 1948 – 1955 brały udział w walkach z polskim podziemiem niepodległościowym, co potwierdza trafność zastosowania w tej sprawie przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 lit.a/ w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ ustawy. Ponadto, organ orzekający w sprawie podkreślił, że decyzja z dnia [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich nie może być uchylona z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, z uwagi na przesłankę negatywną zawartą w art. 146 § 1 kpa , bowiem od doręczenia decyzji upłynęło już 5 lat.

Następnie, F. D. wniósł od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu łącznie z wnioskiem o przywrócenie uprawnień kombatanckich. W treści skargi podniósł także zarzut, że podczas służby w Wojsku Polskim nie brał udziału w walkach zbrojnych. Jednocześnie stwierdził, wbrew treści zaświadczenia Nr [...] wydanego przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację Zarząd Wojewódzki w J., iż osobiście nie brał udział w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej, gdyż takiego wojska w Polsce nie było i nie służył w tym wojsku.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2006 r. (sygn. akt IV SA/Wr 195/06) wydanym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej ppsa) oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji orzekł, że nie zostały naruszone w tej sprawie przepisy prawa procesowego jak i prawa materialnego. W pierwszym przypadku wznowienie postępowania w świetle art. 151 § 1 i 2 kpa nastąpiło bowiem prawidłowo po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania na podstawie art. 149 § 1 i 2 kpa.

Następnie dopiero w wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego organ wydał decyzję, w której na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 kpa, odmówił uchylenia decyzji ostatecznej, wobec stwierdzenia braku podstaw do tego z mocy art. 145 §1 kpa. Natomiast przedmiotem sporu w tej sprawie była ocena przedstawionych przez skarżącego okoliczności jako przesłanek do wznowienia postępowania. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 kpa wznawia się postępowanie zakończone ostateczną decyzją administracyjną, jeśli wyjdą na jaw istotne dla sprawy okoliczności lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Okolicznościami faktycznymi są przy tym okoliczności dotyczące stanu faktycznego sprawy, czyli dotyczące służby w Batalionie Niszczycielskim, a także przebieg służby w KBW, które znane jednak były organowi na etapie wcześniejszego postępowania. Ponadto ewentualna inna ocena tych okoliczności dokonana przez skarżącego lub organ, odmiennie od tej dokonanej przez organ na etapie postępowania, którego skutkiem było pozbawienie skarżącego uprawnień kombatanckich nie spełnia dyspozycji przepisu art. 145 § 1 pkt 5 kpa, gdyż organ związany jest dokonaną przez siebie oceną okoliczności bądź dowodów znanych mu w dniu wydania decyzji ostatecznej. Dlatego też, twierdzenia strony, zawarte we wniosku o wznowienie postępowania, w odwołaniu od decyzji odmawiającej uchylenia decyzji ostatecznej, oraz w skardze nie stanowią w istocie powołania się na fakty i dowody, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, lecz zawierają polemikę z dokonaną przez organ oceną stanu faktycznego sprawy w zakresie pozbawienia F. D. uprawnień kombatanckich , orzekł Sąd pierwszej instancji.

Jednocześnie stwierdził, odnosząc się do materialnoprawnej podstawy zaskarżonej decyzji, że w świetle art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a/ w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ ustawy o kombatantach, pozbawia się uprawnień kombatanckich m.in. osoby, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcje w aparacie bezpieczeństwa, poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego. Zachodzi to, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne, związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Przeprowadzone w wyniku wznowienia postępowanie wyjaśniające wykazało bowiem , że jednostki KBW, w których służył skarżący w latach 1948 – 1951 brały udział w walkach z polskim podziemiem niepodległościowym (zaświadczenie Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] Nr [...]). Natomiast KBW , którego członkiem był F. D. był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej (wyrok NSA z dnia 10 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1126/04).

W świetle tej linii orzecznictwa przyjęto również pogląd, że "biorąc udział w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem przyjmowano, iż z punktu widzenia wymagań ustawy o kombatantach, fakt takiego udziału – nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej - powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie ma znaczenia dla utraty tych uprawnień fakt, iż oddział, w którym kombatant służył, niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia, walczył także z oddziałami UPA". Należy także wykluczyć zastosowanie w tej sprawie art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach, który wprowadza wyjątek na mocy którego zatrudnienie w strukturach urzędów bezpieczeństwa nie pozbawia uprawnień kombatanckich jedynie tych osób, które do niego zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Powyższe przesłanki zachowania uprawnień kombatanckich nie zachodzą bowiem w niniejszej sprawie i nie zostały wykazane przez skarżącego w toku postępowania będącego przedmiotem kontroli.

Od powyższego wyroku zaskarżając go w całości, skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł F. D. reprezentowany przez fachowego pełnomocnika. W treści skargi kasacyjnej opartej na podstawie art. 174 ust. 1 i 2 ppsa podniósł następujące zarzuty.

Po pierwsze, naruszenie przepisów postępowania tj. art. 106 § 3 p.p.s.a. z powodu nie przeprowadzenia "oceny zasadności prawnej zaskarżonej decyzji w świetle braku jakichkolwiek dowodów na bezpośredni udział skarżącego w wykonywaniu zadań śledczych i operacyjnych związanych ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej".

Po drugie, naruszenie prawa materialnego, czyli art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a/ w związku z art. 21 ust. 2 pkt 1 lit. c/ cyt. ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach. Nastąpiło to, zdaniem skarżącego w drodze błędnej ich wykładni, w świetle której, organ uznał, że skarżący pełnił służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i w związku z tą działalnością wykonywał zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Spowodowało to, że na tej podstawie utracił uprawnienia kombatanckie.

Z tych względów, pełnomocnik skarżącego wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie całkowicie chybiony jest zarzut, ze skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia dyspozycji art. 106 § 3 p.p.s.a.

W świetle powyższego przepisu Sąd może bowiem z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić uzupełniające dowody z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Natomiast w tej sprawie, co prawidłowo orzekł Sąd pierwszej instancji w tej sprawie, stan faktyczny został właściwie ustalony, zgodnie z dyspozycją art. 7 i 77 § 1 kpa. Wynika z niego jednoznacznie, że skarżący F.D. został pozbawiony uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a/ w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ ustawy z dnia 25 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), ponieważ wcześniejsze uprawnienia kombatanckie uzyskał wyłącznie z tytułu udziału w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej w latach 1948-1951 (zaświadczenie Zarządu Wojewódzkiego ZBOWiD w J. z dnia [...] Nr [...], karta ewidencyjna skarżącego nadesłana z Wojskowej Komendy Uzupełnień w J. oraz zaświadczenia Z-cy Szefa Powiatowego Sztabu Wojskowego w J. z [...]). Na powyższej materialnoprawnej podstawie pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcje w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto, co prawidłowo orzekł Sąd pierwszej instancji, wszystkie powyższe informacje były znane Kierownikowi Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych już na etapie postępowania weryfikacyjnego, a nie dopiero w postępowaniu wznowieniowym.

Po drugie, w tym stanie faktycznym sprawy także całkowicie niezasadny jest zarzut ze skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego czyli art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a/ w związku z art. 21 ust. 2 pkt 1 lit. c/ cyt. ustawy z 1991 r. o kombatantach przez jego błędną wykładnię, także z tej przyczyny, że nie ma takiego przepisu jak art. 21 ust. 2 pkt 1 lit. c/ tejże ustawy. Ponadto – co nie budzi żadnych wątpliwości w stanie faktycznym tej sprawy – skarżący służył w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW) i wykonywał zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem podziemia niepodległościowego (karta Nr 6 akt administracyjnych). Sąd podziela w tym zakresie dotychczasową linię orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wynika z niej, że w świetle art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ cyt. ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące zadania śledcze, ale i zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też, fakt udziału skarżącego w ramach służby w KBW, w walkach z niepodległościowym podziemiem - nawet jeżeli był nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej - powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie ma znaczenia dla utraty tych uprawnień fakt, iż oddział, w którym kombatant służył, niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia, walczył także z oddziałami UPA lub, co także podnosił skarżący, w ramach służby w "Istriebitielnych Batalionach" (wyrok NSA z dnia 24 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 536/06, publik. Lex nr 194856).

Dlatego też na podstawie art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarga kasacyjna podlega oddaleniu.