Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1351/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3, ust. 3a i ust. 3b
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Fabińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 lipca 2017 r. nr [...], [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 12 lipca 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – dalej jako "ZUS", po rozpatrzeniu wniosku A. S. – dalej jako "Skarżący" o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 1 - 3 i ust. 3a i 3b, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm. ) – dalej jako "u.s.u.s." oraz w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm. ) – dalej jako "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 24 lutego 2017 r., którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

Wnioskiem z dnia 18 października 2016 r. Skarżący zwrócił się do ZUS o utrzymanie w mocy umowy o rozłożeniu na raty oraz o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu wskazanych składek.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że nie jest w stanie regulować zaległości w wysokości wynegocjowanej z ZUS z przyczyn od niego niezależnych. Podkreślił, iż starał się wywiązać z umowy lecz działania komornika uniemożliwiają regularne wpłacanie rat w wysokości kwot ustalonych w umowie ratalnej. Zajęcie wynagrodzenia za pracę w wysokości 3/5 uniemożliwia dalsze wywiązywanie się z umowy ze względu na groźbę utraty środków do życia koniecznych na utrzymanie siebie i podstawowych potrzeb małoletniego syna wynikających z obowiązku alimentacyjnego.

Zdaniem Skarżącego, dodatkowym powodem jest ważny interes publiczny oraz utrata stanowiska wiceprezesa zarządu oraz wynagrodzenia za pracę. W ocenie Skarżącego wznowienie zawieszonego postępowania egzekucyjnego będzie bezskuteczne, gdyż jego majątek w postaci ½ własności nieruchomości zabudowanej domem został przywłaszczony przez byłą żonę. Skarżący nie posiada innego majątku, a z obecnego wynagrodzenia nie jest w stanie dokonywać wpłat rat z tytułu składek.

Do wniosku Skarżący dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, kserokopię zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego i wezwanie do dokonywania potrąceń.

Decyzją z dnia 24 lutego 2017 r. ZUS odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek.

W toku postępowania organ ustalił, że Skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę z wynagrodzeniem 732,00 zł brutto, tj. 495,00 zł netto miesięcznie; zgodnie z informacją uzyskaną od Naczelnika Urzędu Skarbowego, wykazał w 2013 r. z tytułu umów zlecenie i o dzieło przychód w kwocie 42.000,00 zł, dochód w kwocie 39.798,75 zł, w 2014 r. dochód w kwocie 46.665,00 zł, w 2015 r. przychód i dochód z tytułu należności ze stosunku pracy w kwocie 227,90 zł oraz z tytułu umów zlecenia i o dzieło przychód w kwocie 16.000,00 zł, dochód w kwocie 15.555,00 zł; stosownie do informacji zawartych w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 11 stycznia 2017 r. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mamą, która uzyskuje dochód w wysokości 835,10 zł netto miesięcznie; miesięczne wydatki związane z utrzymaniem kształtują się następująco: opłaty za czynsz 450,00 zł, opłaty eksploatacyjne 120,00 zł, leczenie 250,00 zł; inne wydatki 800 zł, w tym zobowiązania z tytułu alimentów; Skarżący oświadczył, że jest osobą zdrową; nie posiada nieruchomości ani majątku ruchomego.

Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że Skarżący nie spełnia ustawowych przesłanek udzielenia ulgi, bowiem nie wykazał by jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwiała spłatę należności z tytułu składek.

Pismem z dnia 3 kwietnia 2017 r. Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że przesłanki wskazane w rozporządzeniu zostały spełnione w omawianej sytuacji, gdyż przestępcze działania osób z rejonu Bydgoszczy doprowadziły do sytuacji materialnej i bytowej całkowicie i trwale uniemożliwiającej spłatę należności z tytułu składek.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 15 maja 2017 r. Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mamą, która uzyskuje dochód w wysokości 835,10 zł netto miesięcznie. Na miesięczne wydatki związane z utrzymaniem Skarżący przeznacza 652 zł na czynsz, 200 zł na opłaty eksploatacyjne, 200 zł na koszty związane z leczeniem, 378,70 zł na inne wydatki, oraz 800 zł na alimenty. Skarżący jest zatrudniony w A na umowę o pracę z wynagrodzeniem 805,00 zł brutto (631,17 zł netto). Ponadto jest zatrudniony w B S.A. (od 10 stycznia 2017 r.); wysokość wynagrodzenia brutto: 250 zł (netto 225zł); posiada samochód Volvo S 40 z 2002 r.

Decyzją z dnia 12 lipca 2017 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 24 lutego 2017 r.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie sprawa ewentualnego spełnienia przesłanek umorzeniowych określonych w art. 28 u.s.u.s., w tym określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 – dalej jako "rozporządzenie MGPiPS").

Organ odwoławczy stwierdził, że w myśl art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ustępu 3a. Całkowita nieściągalność zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych w ustawie, tj. gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zdaniem organu, z powyższego katalogu jednoznacznie wynika, iż w niniejszej sprawie nie można jeszcze stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż w sprawie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne mające na celu realizację przedmiotowych wierzytelności składkowych. ZUS jako wierzyciel należności składkowych może włączyć się do ewentualnych postępowań egzekucyjnych prowadzonych z innych tytułów. Zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, właściwy w sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego, może wdrażać wskazane w przywołanej ustawie środki egzekucyjne, łącznie z możliwością licytacyjnego zbycia ruchomości i nieruchomości osoby zobowiązanej.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 wydanego na podstawie art. 3b u.s.u.s., rozporządzenia MGPiPS ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższe oznacza, że zadaniem ZUS jest określenie, czy zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa powyżej. Jednak nawet stwierdzenie zaistnienia określonych w powyższym rozporządzeniu sytuacji nie obliguje ZUS do umarzania swoich należności, lecz stanowi zawsze jego uprawnienie.

W ocenie organu w sprawie nie udowodniono okoliczności wynikających z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia MGPiPS.

Po dokonaniu analizy sytuacji finansowej Skarżącego, ZUS stwierdził, że Skarżący nie wykazał, że jego sytuacja rodzinna i materialno - bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności z tytułu składek.

Oceniając sytuację materialną i zdrowotną Skarżącego oraz całokształt poczynionych ustaleń, ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia należności. Zdaniem ZUS nie można uznać, że opłacenie przedmiotowych należności pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, bowiem Skarżący jest osobą aktywną zawodowo (jest zatrudniony w dwóch miejscach), a stan zdrowia nie wyklucza wieloletniej aktywności zawodowej, poprawy kondycji finansowej i spłaty przedmiotowego zadłużenia z tytułu składek.

Zdaniem organu, możliwa jest stopniowa spłata zadłużenia, np. w ramach dogodnego układu ratalnego.

Organ stanął na stanowisku, że Skarżący nie wskazał na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Nie udowodnił też stanu przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Nie wskazano również na problemy zdrowotne, które wykluczałyby Skarżącego całkowicie i trwale z możliwości aktywności zawodowej, a spłata zadłużenia może przebiegać stopniowo.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także na podstawie art. 28 ust. 3a i ust. 3b oraz ust. 4 u.s.u.s. o zwrócenie się przez Sąd właściwy do rozpoznania niniejszej decyzji do Naczelnego Sądu Administracyjnego o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu Zakładowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości.

Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie prawa, które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia, polegające na niesporządzeniu uzasadnienia przystającego do podstawy utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji ZUS z dnia 24 lutego 2017 r., a także błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, który mógł mieć wpływ na treść tej decyzji polegający na przyjęciu, że ZUS przeprowadził ponownie postępowanie mające na celu ustalenie okoliczności mogących mieć wpływ na podjęcie decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że nie zgadza się z ustaleniami organu, iż stan faktyczny wskazuje na brak zaistnienia przesłanek umorzeniowych w oparciu o przepisy, nie określając jakie to przepisy i w oparciu o jakie przesłanki wydano zaskarżaną decyzję.

W ocenie Skarżącego uzasadnienie decyzji nie odnosi się do wskazanej podstawy odmowy umorzenia należności z tytułu składek, bowiem wskazano jedynie, iż analiza zebranego materiału ujawniła brak zaistnienia przesłanek umorzeniowych.

Odnosząc się do ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie, Skarżący stwierdził, że przekroczenie uprawnień przez wysokiego urzędnika państwowego i nadużycie władzy, doprowadziły do tragedii rodzinnej i całkowitego zerwania więzi uczuciowej pomiędzy Skarżącym, a jego synami.

Skarżący od 2002 r. był osaczany i zaszczuty współdziałaniem służb specjalnych, które spowodowały, iż rozkładowi uległo jego życie rodzinne i zawodowe, a w czerwcu 2004 r. w tajemniczych okolicznościach spalony został jego samochód oraz zmuszono go do opuszczenia B. i zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej.

Zdaniem Skarżącego rozpoznanie sprawy przez ZUS jest nieuzasadnione z uwagi na dotychczasowe wybiórcze sposoby działania organów ZUS na szczeblu regionalnym.

Ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną Skarżący nie jest w stanie opłacić należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., będących podstawą dla ZUS do wydania decyzji to oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na nim jako wnioskodawcy. Skarżący wskazał organom liczne dowody, które wynikają przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 20 listopada 2017 r. Skarżący, reprezentowany przez adwokata, podsumował dotychczasową argumentację i wskazał, że nie jest w stanie spłacić zaległych składek, a ustalenia organu w tym zakresie są dowolne, a nie wydane w ramach uznania administracyjnego, które winno być poprzedzone wnikliwą analizą interesu społecznego i interesu strony. Zdaniem Skarżącego, organ dokonał analizy materiału dowodowego wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z dnia 12 lipca 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia 24 lutego 2017 r., a spór koncentruje się wokół rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Jak wynika z ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.).

W ocenie Sądu, ustalenie, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez stronę skarżącą (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11, LEX nr 1305514). Oznacza to, że ustalenia w zakresie przesłanki "całkowitej nieściągalności" dokonuje organ rozpoznający wniosek, bez względu na zakres inicjatywy dowodowej skarżącego w tym przedmiocie. Także bowiem w przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ stosuje art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 44/12, LEX nr 1310089).

Sąd zauważył, że ZUS stwierdził, że w niniejszej sprawie nie można jeszcze stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż w sprawie postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone, co wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności.

W ocenie Sądu organ nie naruszył w tym zakresie przepisu art. 28 u.s.u.s.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że w sprawie nie udowodniono okoliczności wynikających z § 3 ust.1 pkt 1 - 3 rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r. przemawiających za umorzeniem należności.

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a., działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast należy mocno wyartykułować, że kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie ZUS, dlatego też Sąd nie może jakby tego chciał Skarżący ponownie rozpatrzyć jego wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS. Taką decyzję może podjąć wyłącznie ZUS w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności składkowych.

Po dokonaniu analizy sytuacji finansowej Skarżącego ZUS stwierdził, że Skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja materialno - bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności.

W ocenie Sądu, prezentowana argumentacja jest prawidłowa, albowiem analiza akt sprawy pozwala stwierdzić, że przedłożona dokumentacja obrazująca stan majątkowy i sytuację rodzinną Skarżącego wskazuje, że Skarżący jest zdrowy, w wieku aktywności zawodowej, jest obecnie zatrudniony w dwóch miejscach i osiąga dochód, co umożliwia mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji spłacenie zaległych należności.

Sąd podkreśla, że przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podstawową kwestią jest ocena, czy w wyniku spłaty należności pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie w zaskarżonej decyzji ocena taka została prawidłowo przeprowadzona.

Jak już wyżej zasygnalizowano, działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu Skarżącego. Należy zaakcentować, że podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla skarżącego.

W ocenie Sądu, organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, a zgromadzony w sprawie obszerny materiał dowodowy został oceniony właściwie.

Organ zasadnie skonstatował, że na podstawie zgromadzonych danych nie można uznać, że opłacenie przedmiotowych należności pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ ustalił wysokość dochodów uzyskiwanych przez Skarżącego na przestrzeni kilku ostatnich lat oraz dokonał zestawienia tych dochodów z ponoszonymi wydatkami, a wyciągnięte wnioski w tym zakresie są prawidłowe.

Oceniając obecną sytuację finansową Skarżącego, organ zasadnie uznał, że nie zachodzą przesłanki, które pozwalałyby na umorzenie przedmiotowych zaległości składkowych. Z przedłożonych do sprawy dokumentów, w tym oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że Skarżący pracuje zawodowo i osiąga z tego tytułu dochody. Stan zdrowia nie wyklucza wieloletniej aktywności zawodowej, poprawy kondycji finansowej i spłaty przedmiotowego zadłużenia z tytułu składek. Skarżący posiada również mienie ruchome w postaci samochodu osobowego.

Prawidłowa jest również konstatacja, że realizacja obowiązku alimentacyjnego może stanowić obciążenie dla budżetu Skarżącego, jednakże sama w sobie nie wykluczona spłaty przedmiotowego zadłużenia, np. w ramach dogodnego układu ratalnego, który mógłby zostać ponownie zawarty w niniejszej sprawie po spełnieniu określonych warunków, co pozwoliłby Skarżącemu na zaplanowanie wydatków z nim związanych, a ponadto pozwoliłby na zawieszenie wznowionej egzekucji.

Pojęcie uzyskiwania dochodu jest pojęciem obiektywnym, o czym świadczy fakt, że ustawodawca umożliwia prowadzenie egzekucji np. z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń rentowych i emerytalnych oraz z wierzytelności zobowiązanego. Tym samym np. wynagrodzenie za pracę, renta lub emerytura są źródłami dochodu, które mogą być przeznaczone do pewnej wysokości na spłatę zadłużenia z tytułu składek, tak dobrowolne, jak i w drodze egzekucji administracyjnej.

W ocenie Sądu, właściwie organ uznał, że nie można przyjąć, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wnioskodawca nie wskazał na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności mogłoby go pozbawić możliwości dalszej egzystencji.

Zgodzić się zatem należy z wnioskiem organu, iż przedłożone w sprawie dokumenty nie dowodzą, aby Skarżący nie mógł uregulować choćby części należności, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, ponieważ pociągnęłoby to dla niego i rodziny zbyt ciężkie skutki.

Skarżący nie udowodnił stanu przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

Przesłanki umorzenia w myśl § 3 ust. 1 pkt 3, rozporządzenia MGPiPS, muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła.

Wskazać także należy, że płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym zauważyć, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. Nie jest wymaganym, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest bowiem rozłożenie należności na raty dostosowane do indywidualnych możliwości Skarżącego, które mogą być sukcesywnie spłacane.

Okoliczności te zostały zatem słusznie, w ocenie Sądu, potraktowane jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania wobec Skarżącego ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

W opinii Sądu organy orzekające w sprawie prawidłowo przeanalizowały ustalony w sprawie stan faktyczny. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając Skarżącemu umorzenia zaległych składek.

Dodatkowo należy wskazać, że w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Organ rentowy, wbrew twierdzeniom Skarżącego, nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a. ZUS podejmując rozstrzygnięcie w kontrolowanej sprawie zobligowany był z urzędu lub na wniosek strony, podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ ten był obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a ponadto ocenić, na podstawie całokształtu tego materiału, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wyraz powyższemu organ powinien dać w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a organ zasadnie stwierdził, że okoliczności powstania zadłużenia z tytułu składek nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności, ponieważ zapis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog przesłanek upoważniających zakład do umorzenia należności, wśród których okoliczność, że powstała zaległość nie była wynikiem złej woli, nie została ujęta.

Wskazane okoliczności nie mogą również stanowić podstawy do umorzenia składek w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia MGPiPS.

Odnosząc się do wniosku Skarżącego o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości, Sąd stwierdził, że żądanie wykracza poza zakres właściwości sądów administracyjnych, określony w powołanym na wstępie art. 3 p.p.s.a. oraz z art. 1 § 1 i 2 powołanej ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

Nie może również odnieść zamierzonego skutku stanowisko Skarżącego, w którym zmierza on do zakwestionowania – w ramach niniejszego postępowania – obowiązku ponoszenia należności z tytułu składek. W postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, a ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach prawa materialnego. Innymi słowy, okoliczności powstania zadłużenia z tytułu składek, w tym działanie komornika sądowego, nadużycie prawa przez urzędników państwowych, czy służb specjalnych nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności. Tutejszy Sąd nie ma także podstaw do orzekania o istnieniu obowiązku składkowego.

Ponadto Sąd zwraca także uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego.

W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.