Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 552/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a,
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.) Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant Asystent sędziego Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę; 2. nakazuje zwrócić skarżącej M. K. z Funduszu Skarbu Państwa – Kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi kwotę nienależnie uiszczonego wpisu sądowego w wysokości 200 (dwieście) złotych, zaksięgowaną w dniu 4 kwietnia 2017 r, pod poz. 1703.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 552/17

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) – dalej: k.p.a.; art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst. jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.) – dalej: u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]., nr [...] orzekającą o odmowie umorzenia M. K. należności z tytułu nieopłaconych składek na:

1.ubezpieczenia społeczne za okres 08.2006.- 02.2008 w łącznej kwocie 25 883,25 zł w tym: składek w kwocie 11 325, 05 zł, odsetek liczonych na dzień złożenia wniosku o umorzenie (29 września 2016 r.) w kwocie 13 984,00 zł, opłaty dodatkowej w kwocie 530,00 zł, kosztów upomnienia w kwocie 44, 20 zł;

2.ubezpieczenie zdrowotne za okresy 09.2006 – 12.2006, 03.2007, 07.2007-02.2008 w łącznej kwocie 4.561,75 zł w tym: składek w kwocie 1 867,55 zł, odsetek liczonych na dzień złożenia wniosku o umorzenie w kwocie 2 519,00 zł, opłaty dodatkowej w kwocie 140, 00 zł, kosztów upomnienia w kwocie 35,20 zł;

3. Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy 10.2006, 12.2007 w łącznej kwocie 29, 23 zł w tym: składek w kwocie 11,43 zł, odsetek liczonych na dzień złożenia wniosku o umorzenie w kwocie 10,00 zł, kosztów upomnienia w kwocie 8,80 zł.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia 29 września 2016 r. M. K. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie ciążących na niej należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami za zwłokę, powstałych w latach 2006- 2008 w związku z powadzoną przez stronę pozarolniczą działalnością. Wskazała, iż od grudnia 2014 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jest osobą samotną wychowującą 17 letnią córkę, która cierpi na insulinoodporność, zapalenie żołądka , refluks, depresje, i z powyższych przyczyn pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów. Schorzenia córki wymagają intensywnej opieki nad nią, sprawowaną przez matkę. Jedyny dochód strony stanowią alimenty na dziecko, otrzymywane od byłego męża w kwocie 300 zł miesięcznie, zasiłek rodzinny w kwocie 118 zł miesięcznie oraz wypłacane od 1 kwietnia 2016 r. świadczenie wychowawcze na dziecko w kwocie 500 zł miesięcznie. Podniosła także, że z uwagi na swoje schorzenia, z powodu których pozostaje pod stałą opieką lekarza ortopedy i endokrynologa, ma problemy ze znalezieniem zatrudnienia. Oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku ruchomego bądź nieruchomości, których sprzedaż mogłaby przeznaczyć na spłatę zadłużenia. Powyższe informacje potwierdza załączone do wniosku oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z dnia 29 września 2016 r. Ze złożonego oświadczenia wynika nadto, że strona posiada ponadto zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych na łączną kwotę 50 000 zł, które to zadłużenie jest egzekwowane w drodze egzekucji komorniczej. Nie posiada żadnych wierzytelności. Stałe miesięczne wydatki skarżącej związane z utrzymaniem kształtują się w łącznej kwocie 500 zł, na które składają się koszty wynajmu pokoju w wysokości 300 zł oraz koszt leczenia w wysokości 200 zł. Strona oświadczyła, że wnosi o umorzenie całości zadłużania i nie widzi żadnych możliwości poprawy jej sytuacji finansowej. Ponadto strona przedłożyła dokumentację medyczną leczenia córki, kserokopię deklaracji podatkowej za ro 2015 oraz korespondencję dotyczącą toczących się wobec niej postępowań komorniczych.

Decyzją z dnia 28 listopada 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zaległych należności z tytułu składek. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ administracji wskazał, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami u.s.u.s., należności mogą być umorzone w całości lub w części jeśli uzna się, że są one całkowicie nieściągalne. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Natomiast w myśl art. 28 ust. 3 a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W niniejszej sprawie w ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w oparciu o powołane przepisy uznać należało, że przedstawione we wniosku z dnia 29 września 2016 r. argumenty strony nie stanowiły podstawy do umorzenia zaległych należności. W sprawie nie wystąpiła bowiem żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W sprawie nie wystąpiły nadto przesłanki do umorzenia zaległości w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przedstawione przez stronę okoliczności nie świadczą, iż opłacenie należności pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Sytuacja materialna skarżącej nie nosi w ocenie organu znamion ubóstwa. Strona uzyskuje bowiem stałe miesięczne dochody, z których ponosi koszty utrzymania swojej rodziny. Ponadto w ocenie organu w przypadku bardzo złej sytuacji majątkowej strona zwróciłaby się o pomoc do organu właściwego, to jest Miejskiego Ośrodka Pomocy Publicznej, a jak wynika z akt sprawy, strona o taką pomoc się nie ubiegała. Dalej organ wskazał na zadłużenia strony wobec innych wierzycieli na łączną kwotę 50 000 zł, które to należności dochodzone są w drodze sądowej egzekucji komorniczej. Odnośnie sytuacji zdrowotnej skarżącej oraz jej córki organ wskazał, iż z przedłożonej dokumentacji nie wynika, że strona z uwagi na swoją przewlekłą chorobę, lub z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekłym członkiem rodziny jest pozbawiona możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W sprawie nie wystąpiła również przesłanka poniesienia przez skarżącą strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które spowodowały, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności. Organ wskazał nadto, iż z uwagi na publicznoprawny charakter składek na ubezpieczenia społeczne na Zakład został nałożony ustawowy obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek, jak również staranności i ostrożności w ich dysponowaniu. Tym samym uprawnienie organu do ich umorzenia, mające każdorazowo charakter uznaniowy, może stanowić wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczania składek , który to wyjątek nie może być interpretowany rozszerzająco.

Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, ponownie wskazała na swoją trudną sytuacje materialną i rodzinną. Strona ponownie odwołała się do wysokości osiąganych miesięcznych dochodów, z których utrzymuje się wraz z małoletnią córką, problemów zdrowotnych zarówno swoich, jak i córki oraz braku jakiegokolwiek majątku, z którego mogłaby zaspokoić ciążące na niej zobowiązania względem ZUS. W ocenie pełnomocnika skarżącej sytuacja finansowa skarżącej jest na tyle trudna, iż strona jest zmuszona do korzystania z pomocy zarówno finansowej jak i materialnej, udzielanej jej przez siostrę, co potwierdza załączone do przedmiotowego wniosku oświadczenie z dnia 19 grudnia 2016 r. Ponadto zdaniem pełnomocnika otrzymywane przez stronę środki są wypłacane na rzecz jej małoletniej córki, a tym samym dobrowolne przekazywanie przez skarżąca środków na spłatę zaległych składek, skazywałoby jej córkę na życie w warunkach biedy, marginesu społecznego oraz pozbawiałoby ją możliwości leczenia. Odniósł się również do sytuacji majątkowej skarżącej, z której bezspornie wynika, że brak jest jakichkolwiek możliwości wyegzekwowania dochodzonych należności w trybie egzekucji. Natomiast, co do argumentacji organu, iż brak jest formalnego stwierdzenie bezskuteczności egzekucji pełnomocnik wskazał, iż organ mógł wystąpić z zapytaniem do właściwego organu egzekucyjnego o przebieg toczącego się postępowania oraz jego skuteczność. W dalszej części wniosku pełnomocnik skarżącej przywołał obszernie orzecznictwo sądów administracyjnych, które jego zdaniem czynią wniosek zasadnym.

Zaskarżoną decyzją z dnia 27 lutego 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie z dnia 28 listopada 2016 r. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ stwierdził, iż ponowna analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała brak podstaw do umorzenia zaległości skarżącej. Organ ponownie wskazał, iż umorzenie należności jest instytucji wyjątkową, a decyzja wydawana w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Powyższe oznacza, że nawet w przypadku istnienia przesłanek przemawiających za umorzeniem należności, organ może, a nie ma prawnego obowiązku ich umorzenia. Należności z tytułu składek , jak wskazano w decyzji z dnia 28 listopada 2016 r. mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.), a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jedynie w sytuacji wystąpienia szczególnych okoliczności określonych przepisami prawa (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W niniejszej sprawie zdaniem organu nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w sposób wyczerpujący w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Prowadzone w stosunku do skarżącej postępowanie egzekucyjne jest co prawda na dzień rozpatrywania wniosku nieskuteczne, niemniej jednak postępowanie to nie zostało jeszcze zakończone. Odnosząc się natomiast do zarzutu nie zasięgnięcia informacji, co do skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ wskazał, iż rozpatrując wniosek o umorzenie należności opiera się o stan wiedzy jaki aktualnie posiada. Natomiast dostarczanie zarówno dokumentacji, jak i informacji w tym zakresie należy do wnioskodawcy. Ponadto organ wskazał na fakt, iż skarżąca jest zarejestrowana w PUP, co jest równoznaczne z gotowością podjęcia zatrudnienia. W przypadku podjęcia pracy organ będzie mógł dochodzić należności z otrzymywanego przez stronę wynagrodzenia. Dalej organ wskazał, iż w sprawie nie wystąpiły również okoliczności uzasadniające ich umorzenie w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Za umorzeniem tych należności nie przemawia bowiem stan zdrowia skarżącej, jak i jej małoletniej córki, gdyż strona nie przedstawiła jakiegokolwiek zaświadczenia, z którego wynikałoby, iż z uwagi na swoją przewlekłą chorobę, lub z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekłym członkiem rodziny jest pozbawiona możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżąca otrzymuje stały miesięczny dochód, a wykazane przez nią wydatki związane z utrzymaniem, nie są wydatkami nadzwyczajnymi. Ponadto skarżąca nie korzysta z żadnej innej formy pomocy udzielanej np. z pomocy społecznej. W ocenie organu, gdyby sytuacja materialna strony była bardzo trudna, pomoc taka z pewnością zostałaby przyznana. Za umorzeniem należności nie przemawia również podniesiona przez stronę okoliczność posiadania innych, cywilnoprawnych zobowiązań finansowych. Na Zakład został bowiem nałożony ustawowy obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek, jak również staranności i ostrożności w ich dysponowani. Tym samym uprawnienie organu do ich umorzenia, mające każdorazowo charakter uznaniowy, może stanowić wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczania składek , który to wyjątek nie może być interpretowany rozszerzająco.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. K. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, w szczególności, co do sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskującej, co doprowadziło do podjęcia całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych, a następnie do odmowy umorzenia przedmiotowych należności;

- art. 7 k.p.a. poprzez przedłożenie interesu społecznego ponad interes zobowiązanej, co pozostaje w sprzeczności z celem wprowadzonych przez ustawodawcę przepisów umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek;

- art. 28 ust. 3 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności;

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie I przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi żadna z określonych przesłanek umorzenia należności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sytuacji gdy stan zdrowotny i majątkowy wskazuje, iż przesłanki te występują;

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez uznanie, że przepis ten odnosi się jedynie do ubezpieczonego będącego płatnikiem własnych składek, a nie ma zastosowania do możliwości umorzenia odsetek i innych należności wynikających z tytułu nieodprowadzonych składek za zatrudnionych pracowników.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 lutego 2017 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia 28 listopada 2016 r. orzekająca o odmowie uwzględnienia wniosku M. K. z dnia 29 września 2016 r. o umorzenie w całości zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 08.2006.- 02.2008 w łącznej kwocie 25 883,25 zł; ubezpieczenie zdrowotne za okresy 09.2006 – 12.2006, 03.2007, 07.2007-02.2008 w łącznej kwocie 4.561,75 zł; Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy 10.2006, 12.2007 w łącznej kwocie 29, 23 zł.

Natomiast podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.)- dalej: u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365).

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Cytowany powyżej art. 28 ust. 1 u.s.u.s., dopuszcza zatem możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym upoważnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia zostały uregulowane w powołanym wcześniej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki, w tym gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tak więc uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 "u.s.u.s." lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym powyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem to strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. ZUS w toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Oczywistym jest jednak fakt, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 k.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany wskazanymi powyżej zasadami określonymi w k.p.a., oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przedłożonego przez stronę. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej, czym wypełnił obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a. polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Przed wydaniem decyzji zapewnił skarżącej, na podstawie art. 10 § 1 k.p.a., zapoznanie się i wypowiedzenie co do zebranego materiału dowodowego sprawy.

Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym strony, aktualnym na dzień złożenia wniosku o umorzenie zaległych składek oraz z informacji przedłożonych przez stronę w toku postępowania administracyjnego wynika, że skarżąca nie pracuje, jest zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z małoletnią uczącą się córką, w wynajętym od koleżanki pokoju. Zarówno skarżąca z uwagi na swoje schorzenia ortopedyczne i endokrynologiczne, jak i jej córka, która cierpi na insulinoodporność, zapalenie żołądka , refluks oraz depresje, pozostają pod stałą opieką lekarzy specjalistów. Ponadto skarżąca wskazała, że stan zdrowia córki wymaga intensywnej opieki nad nią, a ona sama ma problemy ze znalezieniem zatrudnienia. Jedyny dochód strony stanowią alimenty na dziecko w kwocie 300 zł miesięcznie, zasiłek rodzinny w kwocie 118 zł miesięcznie oraz wypłacane od 1 kwietnia 2016 r. świadczenie wychowawcze na dziecko w kwocie 500 zł miesięcznie. Stałe miesięczne wydatki skarżącej związane z utrzymaniem kształtują się w łącznej kwocie 500 zł, na które składają się koszty wynajmu pokoju w wysokości 300 zł oraz koszt leczenia w wysokości 200 zł. Skarżąca nie posiada żadnego majątku ruchomego bądź nieruchomości, którego sprzedaż mogłaby przeznaczyć na spłatę zadłużenia. Posiada ponadto zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych na łączną kwotę 50 000 zł, które to zadłużenie jest egzekwowane w drodze egzekucji komorniczej. Nie posiada żądnych wierzytelności.

W ocenie Sądu, odnosząc powyższe okoliczności do treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należało uznać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sposób uprawniony przyjął, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z wymienionych w powołanym przepisie przesłanka całkowitej nieściągalności należności. Prowadzone w stosunku do strony postępowanie egzekucyjne co prawda na dzień rozpatrywania nieskuteczne, niemniej jednak postępowanie to nie zostało formalnie zakończone stwierdzeniem przez właściwy organ egzekucyjny bezskutecznością egzekucji, uzasadniającą jego umorzenie.

Za prawidłowe w ocenie Sądu uznać również należało, odmowę umorzenia zaległości skarżącej na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. w wyroku z dnia 4 marca 2014 r., I SA/Gd 119/14 (www.cbois.nsa.gov.pl) stwierdził, że zadaniem w/w regulacji jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Przy badaniu wystąpienia przesłanek z art. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione, czy też subiektywnie niezawinione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2011 r., II GSK 832/10, www.cbois.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, z przedstawionych przez stronę dokumentów i okoliczności nie wynika, wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącej, że opłacenie zaległych należności pozbawiłoby skarżąca możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Fakt, że skarżąca prowadząc wspólnie z uczącą się córką wspólne gospodarstwo domowe, uzyskując niewątpliwie niewysokie dochody z w/w źródeł, jak również korzystając z pomocy finansowo - materialnej siostry, nie zwracając się jednocześnie, pomimo swojej trudnej sytuacji o przyznanie pomocy finansowej do właściwego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, jest w stanie pokryć koszty utrzymania rodziny, mieszkania, jak i leczenia ( w tym prywatnego), świadczy w ocenie Sądu, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia. Tym samym zarzut pełnomocnika skarżącej, co do naruszenia w/w przepisu uznać należało za niezasadny.

W sprawie nie wystąpiła także określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia przesłanka wystąpienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd nie neguje niewątpliwie złego stanu zdrowia skarżącej, jak i jej córki potwierdzonego załączoną do akt sprawy obszerną dokumentacją medyczną. Wskazać jednak należy, że z treści w/w przepisu przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje bowiem jak słusznie wskazał organ administracji z przedstawionej przez skarżącą dokumentacji medycznej nie wynika, że strona jest całkowicie lub częściowo niezdolna do podjęcia pracy zawodowej. Przeciwnie wskazać należy, że w dacie składania wniosku o umorzenie zaległych składek skarżąca oświadczyła, że jest zarejestrowana w PUP w Łodzi jako osoba bezrobotna, co jest jednoznaczne z gotowością do podjęcia zatrudnienia. Nie przedstawiła nadto żadnego dokumentu, z którego wynikałaby konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tym zakresie strona podniosła jedynie lakoniczne stwierdzenie, że schorzenia córki wymagają intensywnej opieki nad nią. Bezspornym pozostaje także, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Tym samym w ocenie Sądu, nie można zatem przypisać organowi naruszenia prawa w zakresie, w jakim odmówił umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sformułowany w przepisie § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2013 r. katalog sytuacji pozwalających na umorzenie należności w "uzasadnionych przypadkach" wskazuje, że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych. Wskazać przy tym należy, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku" w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny.

Mając to wszystko na uwadze Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd uznał, iż wbrew zarzutom skargi, materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Wskazać należy, że zasady ogólne k.p.a. mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej. Przypomnienia bowiem wymaga, że to na wnioskodawcy, który domaga się umorzenia zaległych składek, ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich okoliczności uzasadniających wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z jego żądaniem. ZUS rozpatrując wniosek o umorzenie zaległych należności nie jest bowiem zobowiązany do wyręczania strony i poszukiwania z urzędu dowodów wskazujących na zasadność jej twierdzeń. Rozpatrując przedmiotowy wniosek organ w sposób prawidłowy ocenił kwestię niewystąpienia przesłanek przemawiających za umorzeniem należności skarżącej z tytułu należnych składek, a tym samym zarzut naruszenia art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. uznać należało za niezasadny.

Za niezasadny uznać należało także zarzut skargi, co do naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez uznanie, że przepis ten odnosi się jedynie do ubezpieczonego będącego płatnikiem własnych składek, a nie ma zastosowania do możliwości umorzenia odsetek i innych należności wynikających z tytułu nieodprowadzonych składek za zatrudnionych pracowników. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych sprawy wniosek skarżącej z dnia 29 września 2016 r., w zakresie odnoszącym się do żądania umorzenia zaległych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych został wyłączony do odrębnego postępowania, zakończonego decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania.

Podkreślenia nadto wymaga, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżąca może kolejny raz wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ z uwzględnieniem nowych okoliczności.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku.

Natomiast, co do zawartego w pkt 2 wydanego wyroku orzeczenia w zakresie zwrotu skarżącej uiszczonego wpisu sądowego wskazać należy, że stosownie do treści art. 225 p.p.s.a. opłatę prawomocnie uchyloną w całości lub w części postanowieniem sądu oraz różnicę między kosztami pobranymi a kosztami należnymi, a także pozostałości z zaliczki wpłaconej na pokrycie wydatków, zwraca się stronie z urzędu na jej koszt. Przepis art. 211 p.p.s.a. stanowi, że koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.)

Natomiast z treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a. wynika, iż strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowań w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych.

W niniejszej sprawie przedmiotem niniejszej skargi, jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, a więc dotyczącą działania organu w sprawie, w której strona skarżąca, stosownie do treści powołanego wyżej art. 239 §1 pkt 1 lit.e p.p.s.a., z mocy ustawy była zwolniona od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Strona wnosząc przedmiotową skargę dokonała wpłaty kwoty 200 zl tytułem wpisu sądowego.

W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 225 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 wyroku.

a.l.