Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 502/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 41a ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 266
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - t.j.
article: art. 11, art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 106 § 3, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 § 2, art. 134 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie Asesor sądowy Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Protokolant starszy inspektor sądowy Marta Ścibor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz L. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Sygn. I SA/Lu 502/21

UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2021 r. odmawiająca [...] umorzenia zadłużenia w kwocie [...]zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca złożyła dnia [...] czerwca 2021 r. wniosek

o umorzenie w całości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników ewentualnie o rozłożenie spłaty należności z tytułu składek na raty

w wysokości po [...] zł każda, płatnych do ostatniego dnia każdego miesiąca począwszy od miesiąca następującego po uprawomocnieniu się decyzji o rozłożeniu należności na raty. Skarżąca zawarła ponadto wniosek o wydanie w stosunku do niej decyzji potwierdzającej podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od [...] lipca 2004 r. do [...] lipca 2014 r. wraz z wyszczególnieniem należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne z uwzględnieniem odsetek za zwłokę na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.

o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2021 r., poz. 266 ze zm., dalej jako "u.s.r.").

Pismem z dnia [...] lipca 2021 r. organ poinformował, że decyzja potwierdzająca ubezpieczenie społeczne rolników w żądanym okresie została wydana dnia

[...] sierpnia 2016 r., a z uwagi na niewniesienie od niej odwołania jest ona prawomocna.

Organ przywołał treść art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. i podniósł, że ważny interes

w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników istnieje wówczas, gdy spłata zadłużenia mogłaby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Subiektywne odczucie wnioskodawcy, co do konieczności umorzenia zadłużenia nie może być utożsamiane z ważnym interesem. Jednocześnie przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zadłużenia należy mieć również na względzie stan finansów funduszy emerytalno-rentowego i składkowego, z których wypłacane są świadczenia wszystkim uprawnionym ubezpieczonym. Rozpatrując sprawę o umorzenie zadłużenia przeprowadza się postępowanie ustalające, czy zachodzą okoliczności m.in. wymienione w art. 41a ust. 2 u.s.r. pozwalające orzec o całkowitej nieściągalności zadłużenia i dające podstawę do umorzenia wnioskowanej przez dłużnika należności. Całkowita nieściągalność zachodzi według organu, m.in. wtedy, gdy na podstawie posiadanych dokumentów stwierdzono, że dłużnik nie posiada źródeł dochodu i majątku, z którego można efektywnie dochodzić należności, a także brak jest możliwości potrącania zadłużenia ze świadczeń. Podano organ wskazał, że z uwagi na przepisy rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 roku w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym, pomoc przyznawana jest

w wyjątkowych sytuacjach. W celu ubiegania się o pomoc publiczną w formie umorzenia składek, beneficjent powinien złożyć formularz o skorzystaniu z takiej pomocy, w okresie ostatnich trzech lat podatkowych albo oświadczenie

o niekorzystaniu z takiej pomocy w wymienionym okresie.

Organ na podstawie przedłożonych przez skarżącą dokumentów oraz

w wyniku samodzielnego zgromadzenia materiału dowodowego ustalił, że skarżąca prowadziła razem z mężem T. S. gospodarstwo rolne od dnia

[...] grudnia 2003 r. tj. od dnia zawarcia związku małżeńskiego. Gospodarstwo rolne obejmowało początkowo powierzchnię [...] ha fizycznych ([...] ha przeliczeniowych), przy czym T. S. systematycznie zbywał grunty rolne, w konsekwencji od dnia [...] września 2016 r. powierzchnia wynosiła już [...] ha fizycznych ([...] ha przeliczeniowych). Organ nie był informowany o sprzedaży gruntów. Skarżąca dopiero po śmierci T. S. przedłożyła akty notarialne sprzedaży gruntów. Organ wskazał, że w gospodarstwie rolnym nie zaistniały żadne zdarzenia losowe, które miałyby wpływ na powstałe zadłużenie,

a obszar gruntów rolnych stanowił znaczne źródło dochodu małżonków. Organ wyjaśnił, że zadłużenie jest następstwem braku wywiązywania się z terminowego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników na przestrzeni lat. Organ wskazał także, że małżeństwo skarżącej z T. S. zostało rozwiązane przez rozwód wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r.

Organ zwrócił uwagę, że dziewięć razy zaległości z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników były rozkładane na dogodne raty zgodnie z wnioskami zobowiązanych. Jeden układ ratalny został spłacony, natomiast pozostałe układy ratalne zostały zerwane z uwagi na nieopłacanie rat w wymaganych terminach. Organ podał ponadto, że w dniu [...] sierpnia 2016 r. została wydana decyzja znak: [...], potwierdzająca podleganie skarżącej ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wówczas skarżąca zwróciła się z wnioskiem o rozłożenie zadłużenia na raty po [...] zł. Organ decyzją z dnia [...] września 2016 r. udzielił ulgi

w spłacie zaległości, jednak po opłaceniu 16 kolejnych rat skarżąca zerwała układ ratalny nie uiszczając zaległości zgodnie z harmonogramem.

Organ podał także, że w księdze wieczystej nr [...] w dniu [...] lipca 2019 r. wpisana została hipoteka przymusowa zabezpieczająca należności organu za okres od IV kwartału 2008 r. do II kwartału 2019 r. w kwocie [...]zł wraz z należnymi odsetkami. Dodatkowo wyjaśniono, że dnia [...] września 2019 r. skierowany został do Urzędu Skarbowego tytuł wykonawczy obejmujący okres od IV kwartału 2008 r. do III kwartału 2009 r. (okres trwania małżeństwa i solidarnej odpowiedzialności). Urząd Skarbowy dokonał przelewów w listopadzie 2019 r. oraz

w marcu 2021 r. Obecnie tytułem wykonawczym pozostaje objęta należność za III kwartał 2009 r. w kwocie [...]zł oraz należne odsetki.

Organ podał, że w dniu [...] października 2020 r. wpłynęło obwieszczenie

o terminie opisu i oszacowania nieruchomości objętej zabezpieczeniem hipotecznym. Jedna z działek w postępowaniu egzekucyjnym została oszacowana na kwotę [...]zł. Z uwagi na zgon T. S. w dniu [...] lutego 2021 r. licytacja została wstrzymana.

Organ podał, że z informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej

w [...] wynika, że skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej oraz ma ustalone prawo do świadczenia wychowawczego po [...] zł na każde z dzieci, natomiast we wcześniejszym okresie pobierała alimenty z funduszu alimentacyjnego, a obecnie dzieci mają przyznane prawo do renty rodzinnej po zmarłym ojcu w kwocie [...]zł netto.

Organ wskazał, że z dokumentów przedłożonych przez skarżącą wynika, że ponosi ona wydatki związane z czynszem najmu mieszkania w wysokości [...] zł miesięcznie, opłaty za centralne ogrzewanie w wysokości ok [...] zł rocznie, przy czym dopłata wynosi [...] zł, opłaty za energię elektryczną w wysokości [...] zł. Zgodnie z umową o pracę z dnia [...] sierpnia 2020 r. skarżąca ma ustalone wynagrodzenie w kwocie [...]zł brutto, przy czym w okresie styczeń-czerwiec 2021 r. skarżąca przebywała na zwolnieniu lekarskim. Organ zwrócił uwagę, że brak pełnej dokumentacji potwierdzającej wszystkie wydatki i dochody za dany rok, nie pozwala ustalić faktycznej miesięcznej relacji pomiędzy dochodami, a wydatkami niezbędnymi dla egzystencji trzyosobowej rodziny skarżącej. W ocenie organu schorzenia, na które cierpi skarżąca nie stanowią przesłanki do umorzenia zadłużenia, natomiast udzielana pomoc w formie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie może mieć charakteru czynnika stanowiącego sposób na pomniejszanie zadłużenia z tytułu składek. Umorzenie należności powinno stanowić incydentalną pomoc w ustabilizowaniu sytuacji finansowej rolnika. Oznacza to, że umorzenie należności posiada charakter nadzwyczajny i szczególny, dlatego powinno być stosowane w wyjątkowej sytuacji, która nie została potwierdzona w sprawie. Składki na ubezpieczenie są bowiem należnościami publicznymi, tj. obowiązkowymi świadczeniami pieniężnymi pobieranymi na rzecz podmiotu publicznego w rozumieniu przepisów ustawy

o finansach publicznych i mają zapewnić utrzymanie płynności finansowej przy wypłacie świadczeń z funduszy KRUS. Organ przy rozpatrywaniu wniosku

o umorzenie powinien mieć nie tylko na względzie interes wnioskodawcy, ale także interes społeczny, którym w tym przypadku jest stan finansów funduszy KRUS. Analiza stanu funduszu emerytalno-rentowego wskazuje, że wydatki tego funduszu wielokrotnie przekraczają wpływy z tytułu wpłat składek opłacanych przez ubezpieczonych rolników, zaś brakującą kwotę wydatków na realizację świadczeń gwarantowanych pokrywa budżet państwa. Natomiast stan funduszu składkowego uzależniony jest jedynie od wpływów ze składek zapewniając finansowanie świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego. Dlatego też każde umorzenie pogarsza stan finansów obu funduszy ograniczając przewidywane wpływy, co jest sprzeczne z interesem ogółu ubezpieczonych.

Organ podkreślił także, że dokonane zabezpieczenie hipoteczne oraz oszacowanie działki przeznaczonej do licytacji na kwotę [...]zł, umożliwi zaspokojenie roszczenia, a tym samym nie zachodzi warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia. Oszacowanie dotyczy jedynie jednej działki, podczas gdy zabezpieczenie hipoteczne obejmuje także dziewięć pozostałych działek.

Na koniec organ wskazał, że ustawodawca przewidział inne formy ulg

w spłacie takie jak np. rozłożenie należności na raty.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., w związku z żądaniem ewentualnym skarżącej zawartym we wniosku, organ rozłożył spłatę należności na 120 rat.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca zaskarżyła w całości decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2021 r., zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r., poprzez jego niezastosowanie i odmówienie skarżącej umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników

w sytuacji, istnienia ważnego interesu zainteresowanej, wynikającego z jej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej skutkującego niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącej i jej dzieci. Zarzuciła także naruszenie prawa procesowego, tj. art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, poprzez niewezwanie skarżącej do uzupełnienia braku formalnego wniosku w postaci przedłożenia oświadczenia o niekorzystaniu z pomocy de minimis w sektorze rolnictwa, a także naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na uznaniu, że w sprawie nie została przedstawiona pełna dokumentacja medyczna oraz nie zostały udokumentowane wszystkie wydatki i dochody skarżącej, w sytuacji gdy załączone do wniosku dowody przedstawiały fakt ponoszenia przez skarżącą wydatków, które są regularne, nadto wiążą się z kosztami codziennego życia (zakupy, artykuły higieniczne, etc.),

a przychody skarżącej wynikały z przedstawionej do wniosku umowy o pracę,

a nadto błąd w ustaleniach faktycznych polegał również na uznaniu, że pobierane przez skarżącą świadczenia po [...] zł na każde z dzieci oraz przysługujące małoletnim dzieciom skarżącej prawo do renty rodzinnej po zmarłym T. S. w wysokości [...] zł miesięcznie, mają przełożenie na sytuację majątkową skarżącej w sytuacji, w której świadczenia te są wypłacane na rzecz małoletnich i nie powinny być uwzględniane przy możliwościach finansowych skarżącej w spłacie zaległości, ponieważ świadczenia te powinny być przeznaczane na poprawę warunków wychowawczych dzieci, koszty związane z ich rozwojem

i dodatkowe potrzeby, a nie uwzględniane przy możliwościach finansowych skarżącej.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Wniosła ponadto o dopuszczenie dowodu z dołączonych do skargi dokumentów na okoliczność sytuacji majątkowej, zdrowotnej i bytowej jej i jej małoletnich dzieci. Wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że za umorzeniem przemawia jej ważny interes. Podała, że od wielu lat zmaga się z bólem kręgosłupa oraz problemami układu nerwowego. W ostatnim okresie dolegliwości te znacznie przybrały na sile. W związku z tym od [...] grudnia 2020 r. do [...] lipca 2021 r. przebywała na zwolnieniach lekarskich. W dniu [...] lipca 2021 r. lekarz orzecznik ZUS wydał orzeczenie, w którym ustalił skarżącej prawo do świadczenia rehabilitacyjnego na okres 4 miesięcy oraz konieczność dalszej rehabilitacji leczniczej. Wskazała ponadto, że obecnie, w związku z ustaniem stosunku pracy oraz stanem zdrowia skarżącej, jedynym jej źródłem utrzymania jest świadczenie rehabilitacyjne. Za okres od [...] czerwca 2021 r. do [...] lipca 2021 r. kwota świadczenia rehabilitacyjnego wyniosła [...] zł, w związku z tym, jego miesięczna kwota będzie oscylować

w granicach [...] zł i będzie płatna tylko przez okres czterech miesięcy. Skarżąca nie ma również możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia z powodu złego stanu zdrowia. Wszystko to skutkuje tym, że sytuacja materialna skarżącej jest niepewna, a szanse jej poprawy są wątpliwe.

Skarżąca wskazała, że jej syn A. S., cierpi na dolegliwości związane z otyłością II stopnia i insulinoopornością. Musi utrzymywać zbilansowaną dietę oraz zażywać leki. Z powodu koślawości kolan, w dniu [...] marca 2019 r. małoletni przeszedł zabieg operacyjny zablokowania chrząstek wzrostowych kości piszczelowych po stronie przyśrodkowej. Poprawę jego stanu zdrowia bez wątpienia mogłaby przyspieszyć rehabilitacja lub korzystanie ze specjalistycznego sprzętu ortopedycznego. Niestety, ze względu na możliwości majątkowe skarżącej nie ma ona możliwości zapewnienia synowi takich udogodnień.

Skarżąca zakwestionowała także stanowisko organu, że na jej sytuację materialną w kwestii umorzenia należności z tytułu składek, mają wpływ świadczenia, które są wypłacane na rzecz małoletnich dzieci. W ocenie skarżącej chcąc spłacić swoje należności, musiałaby zrobić to ze środków, które faktycznie przysługują małoletnim dzieciom ze środków publicznych.

Dalej skarżąca zwróciła uwagę, że toczące się postępowanie egzekucyjne wobec nieruchomości posiadającej księgę wieczystą nr [...] jest skierowane przeciwko zmarłemu mężowi. Podczas trwania małżeństwa

z T. S., skarżąca nie legitymowała się żadnym tytułem prawnym do jego majątku. Nie przysługiwały jej również żadne prawa do majątku spadkowego, bowiem związek małżeński ustał z dniem [...] sierpnia 2017 r. Nadto, przez wzgląd na wysokie zobowiązania zmarłego, skarżąca podjęła decyzję o odrzuceniu spadku przez małoletnich A. i E. S., na którą zgodę wyraził Sąd Rejonowy [...]

Końcowo skarżąca raz jeszcze przedstawiła swoje bieżące wydatki i wyjaśniła, że koszty utrzymania dzieci wynikają także z doświadczenia życiowego, bowiem oczywiste jest, że dzieciom należy zapewniać wyżywienie, odzież, obuwie czy środki higieny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej sprecyzował, że zarzut naruszenia prawa materialnego obejmuje art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., a nie art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r., jak zostało to wskazane w skardze. Podtrzymał również wniosek o dopuszczenie dowodów z załączonych do skargi dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2019 r., poz. 2325 – dalej p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa KRUS w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, wydana na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r.

Stosownie do treści powołanego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może m.in. odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.

Brzmienie powyższego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu. W każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej

w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej.

Kontrolując wydaną w danej sprawie decyzję Sąd ocenia sposób przeprowadzenia postępowania w sprawie, w szczególności, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, respektując treść zasady prawdy obiektywnej, czy uwzględnił wszystkie okoliczności danej sprawy, umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu, a końcowo, czy uzasadnił należycie wydane

w sprawie rozstrzygnięcie. Do przestrzegania tych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest zobowiązany na mocy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. - dalej: k.p.a.). Rozstrzygnięcie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.).

Zakres okoliczności, jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego, jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany treścią przesłanek umorzenia należności, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Z brzmienia tego przepisu wynika, że przesłankami warunkującymi umorzenie należności są złożenie w tym zakresie stosownego wniosku i zaistnienie ważnego interesu zainteresowanego. Organ powinien przy tym uwzględnić, z jednej strony możliwości płatnicze wnioskodawcy,

a z drugiej, stan finansów funduszu emerytalno-rentowego.

Sposób interpretacji pojęcia "ważnego interesu zainteresowanego" na gruncie art. 41 ust. 1 pkt 1 u.s.r. był przedmiotem licznych orzeczeń sądów. Zgodnie

z ugruntowanym już stanowiskiem w tej kwestii ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuacje materialną ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencjalnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego

i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych (por. m.in. wyrok NSA z 14 grudnia 2010 r.; II GSK 1061/09; LEX nr 746053; wyrok WSA w Szczecinie z 29 czerwca 2010 r., I SA/Sz 236/10, LEX nr 648374). W orzecznictwie zwraca się również uwagę, że ważny interes charakteryzuje się nieprzewidywalnością i niezależnością od sposobu postępowania podatnika. Występuje w sytuacjach szczególnych,

w których niemożność uregulowania należności spowodowana jest przypadkami losowymi, takimi jak: klęski żywiołowe powodujące utratę majątku, trwała niezdolność zarobkowania wywołana chorobą, kalectwo. Przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika (por. wyrok WSA w Kielcach z 15 września 2011 r., I SA/Ke 350/11, LEX nr 966058). Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę ściśle zdefiniowane, dlatego też o tym, czy w sprawie zachodzi ważny interes zainteresowanego decydują różnorakie czynniki.

Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że rozstrzygnięcia wydawane

w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru przez organ określonego kierunku rozstrzygnięcia istnieje jednak dopiero po ustaleniu istnienia wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi.

Z kolei, wykazanie istnienia wymaganych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie ulgi, jednakże nie jest to równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania (por. wyrok WSA w Białymstoku z 5 maja 2010 r., I SA/Bk 124/10, LEX nr 673077).

Swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Ponadto, organ mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny.

Ustawowe przesłanki umorzenia należności nie odnoszą się w żaden sposób do okoliczności powstania zaległości (czy powstały z winy zainteresowanego, czy też nie), lecz jedynie do oceny aktualnych (w chwili wydawania decyzji w przedmiocie umorzenia) możliwości płatniczych zainteresowanego, z uwzględnieniem elementu ochrony interesu publicznego, który wyraża się w ochronie stabilności systemu ubezpieczeń społecznych, co nakazuje egzekwowanie zaległych należności.

Kontrola tego rodzaju decyzji przez sąd administracyjny opiera się na badaniu, czy organ prawidłowo zastosował przepisy dotyczące umarzania należności, tj. art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., a zatem czy prawidłowo ustalił możliwości płatnicze wnioskodawcy i czy rozważył relację pomiędzy interesem wnioskodawcy a interesem publicznym (stanem finansów systemu ubezpieczeń społecznych). Celem postępowania dowodowego jest więc zbadanie przez organ sytuacji majątkowej skarżącego, a przez to ustalenie, czy zaistniała przesłanka ważnego interesu wnioskodawcy wskazana art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Uznaniowy charakter decyzji dotyczącej umorzenia nienależnie pobranych należności nie zwalnia organu administracji od obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Poddając kontroli zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że narusza ona przepisy art. 7, art. 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., gdyż nie została poprzedzona prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, a ponadto decyzja ta nie zawiera wyczerpującego uzasadnienia, co powoduje, że rozstrzygnięcie to nie poddaje się kontroli Sądu.

Z decyzji w istocie nie wynika, czy organ uznał, że w sprawie istnieje ważny interes zobowiązanego, czyli przesłanka umorzeniowa z art. 41a ust.1 pkt 1 u.s.r., ale mimo to organ odmówił umorzenia korzystając z tzw. uznania administracyjnego, czy też organ uznał, że przesłanki umorzenia w ogóle nie wystąpiły.

Trzeba przy tym dodać, że ocena istnienia przesłanek umorzenia zawartych

w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. wskazuje na obowiązek kierowania się ważnym interesem zobowiązanego i uwzględniania możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Organ nie uzasadnił czy aktualna sytuacja skarżącej, w szczególności fakt samotnego wychowywania małoletnich dzieci, okoliczność występowania w rodzinie schorzeń, śmierć byłego męża skarżącej oraz jej problemy zdrowotne uniemożliwiające tymczasowo podjęcie pracy mieszczą się w pojęciu ważnego interesu zobowiązanego. Dla prawidłowego ustalenia czy w przypadku skarżącej zachodzi ważny interes umożliwiający w dalszej kolejności rozważenie zasadności umorzenia należności konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej, dochodowej i rodzinnej strony z wysokością zaległej należności i perspektywą spłaty zadłużenia w realiach sprawy.

Należy przy tym uwzględnić, że ustalona przez organ sytuacja rodziny nie ma charakteru stabilnego, bo jak wynika ze skargi skarżąca już straciła pracę, a ponadto z uwagi na jej stan zdrowia przebywała na 4-miesięcznym świadczeniu rehabilitacyjnym. Przy czym należy podkreślić, że skarżąca jest jedynym żywicielem rodziny po śmierci swojego byłego męża, wychowując samotnie dwoje małoletnich dzieci, w tym jedno wymagające leczenia i rehabilitacji. Podane zatem przez organ dane, co do wysokości dochodów rodziny, są już nieaktualne. W rzeczywistości utrata możliwości zarobkowania spowodowana stanem zdrowia skarżącej prowadzi do sytuacji, w której cała rodzina zagrożona jest ubóstwem, pomimo, że na dzieci przyznane zostały świadczenia wychowawcze oraz renta rodzinna. Kwoty te jednak w przeliczeniu na trzyosobową rodzinę zabezpieczają jedynie w niewielkim zakresie podstawowe potrzeby bytowe. Organ nie rozważył także i zupełnie pominął okoliczność śmierci byłego męża skarżącej. O ile strona i jej były mąż nie tworzyli już po rozwodzie wspólnego gospodarstwa domowego, a tym samym skarżąca nie mogła oczekiwać od niego pomocy materialnej czy wsparcia, to jednak dla oceny całokształtu aktualnej sytuacji skarżącej nie bez znaczenia jest, że zmarły zobowiązany był do pomocy swoim dzieciom nawet w formie doraźnej nad nimi opieki. Tym samym inaczej funkcjonuje rozwiedziony małżonek, który może dzielić obowiązki opieki nad dziećmi z drugim małżonkiem, a inaczej rodzic samotnie wychowujący dzieci, który takiego wsparcia, nawet doraźnego jest pozbawiony. Organ nie przeanalizował tej kwestii w kontekście zarówno sytuacji materialnej skarżącej jako rodzica samotnie wychowującego dzieci oraz w kontekście wpływu statusu samotnego rodzica na realną możliwość podjęcia nawet dodatkowego zarobkowania przez skarżącą.

Organ zupełnie nie odniósł się także do sytuacji zdrowotnej syna skarżącej

w kontekście w jakim stan zdrowia A. S. i koszty z tym związane,

a w szczególności konieczność zapewnienia mu leczenia czy diety wpływa na ogólną sytuację materialną rodziny. Organ nie przeanalizował czy choroba dziecka może powodować zwiększone koszty jego utrzymania oraz czy jego leczenie i rehabilitacja mogą mieć wpływ na możliwości zarobkowe samej skarżącej. Innymi słowy nie ustalono czy leczenie dziecka może uniemożliwiać czy utrudniać skarżącej podjęcie dodatkowej dorywczej pracy, a w konsekwencji czy ma wpływ na możliwość uregulowania zadłużenia.

Jednocześnie nie ma racji skarżąca, że świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci oraz renty rodzinnej nie należy uwzględniać w ogólnych dochodach rodziny. Analizując kwestię możliwości umorzenia należności z tytułu składek oceniając sytuację majątkową i dochodową całej rodziny utrzymującej się ze wspólnych dochodów organ miał nie tylko prawo, ale i obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie świadczenia jakie składają się na wspólne dochody rodziny, w tym

w szczególności świadczenia przysługujące dzieciom na podstawie odrębnych ustaw.

Wymienione mankamenty postępowania wyjaśniającego i przyjętej przez organ argumentacji, nieprzekonujące o słuszności podjętego rozstrzygnięcia, zaważyły na rozstrzygnięciu sprawy. Należy tym samym stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Rozpatrując ponownie sprawę organ winien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości, tj. ustalić aktualną sytuację rodziny skarżącej,

z uwzględnieniem jej stabilności, a następnie zbadać możliwości spłaty zaległości

i określić, czy w sprawie istnieje ważny interes zobowiązanej, który mógłby uzasadniać umorzenie. Dopiero w następnej kolejności organ powinien podjąć decyzję, którą należy w wyczerpujący sposób uzasadnić, odnosząc konkretne okoliczności sprawy do ustawowych przesłanek umorzenia.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że Sąd dopuścił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowód z dokumentów dołączonych do skargi, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej. Tym samym organ powinien mieć na uwadze okoliczności wynikające z treści tych dokumentów.

Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U.

z 2018 r., poz. 265). Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika ([...] zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa ([...] zł).