Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1582/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 2, art. 33 § 1 pkt 8, art. 54, art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Dominik Mączyński Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 lipca 2017 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia 29 czerwca 2016 r., nr [...] oddalił skargę X. sp. j. z siedzibą w S. (dalej zwanej również skarżącą) na czynności egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych dokonanego zawiadomieniami z dnia 24 marca 2016 r.

Organ I instancji wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zawiadomieniem z dnia 24 marca 2016 r., nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez B. S.A. W odpowiedzi dłużnik zajętej wierzytelności poinformował o zablokowaniu rachunku, zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej oraz o zabezpieczeniu środków podlegających egzekucji do czasu otrzymania postanowienia o rozstrzygnięciu zbiegu. Jednocześnie zawiadomieniem z dnia 24 marca 2016 r. nr [...] dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej prowadzonego przez Bank Spółdzielczy w [...]. Odpowiadając na przedmiotowe zajęcie bank spółdzielczy również poinformował o zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej oraz o wstrzymaniu wypłat do czasu rozstrzygnięcia, który organ zostanie wyznaczony do łącznego prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego. Następnie poinformowano o likwidacji prowadzonego na rzecz skarżącej rachunku. Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu postanowieniem z dnia 26 października 2015 r., [...] powierzył dalsze prowadzenie egzekucji Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu [...]. Do chwili wydania wymienionego na wstępie postanowienia brak jest rozstrzygnięcia odnośnie zbiegu egzekucji do rachunku bankowego prowadzonego przez B. S.A.

Skarżąca wniosła skargę na opisane powyżej czynności egzekucyjne wnosząc o ich uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zastosowane środki egzekucyjne są zbyt uciążliwe bowiem uniemożliwiają prowadzenie działalności gospodarczej. W kontekście postanowień art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a.") stwierdzono, że w ramach postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną ocenie podlega wyłącznie prawidłowość zastosowania zaskarżonej czynności pod kątem zgodności z obowiązującymi przepisami prawa. Omówiono również zasady prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego. W ocenie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. zaskarżone środki egzekucyjne zostały zastosowane zgodnie z obowiązującymi przepisami, przy wykorzystaniu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zgodnego ze wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. poz. 2310 – dalej w skrócie: "rozporządzenie MF"), zawierającym wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 i art. 80 § 1 i § 3 u.p.e.a. Wszystkie odpisy tytułów wykonawczych na podstawie których nastąpiło zajęcie zostały na wcześniejszym etapie postępowania doręczone skarżącej. Za niezasługujące na uwzględnienie uznano podnoszone przez skarżącą argumenty o nadmiernej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego. W tym kontekście ponownie wyjaśniono, że skarga na czynności egzekucyjne przysługuje wyłącznie na czynności typu wykonawczego, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania zastosowanego środka egzekucyjnego. Skarga ta nie może stanowić konkurencyjnego środka zaskarżenia w stosunku do zarzutów o których mowa w art. 33 u.p.e.a.

Skarżąca wniosła zażalenie na wymienione na wstępie postanowienie wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 7 § 2 u.p.e.a. – poprzez zastosowanie nazbyt uciążliwych środków egzekucyjnych.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2016 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Organ odwoławczy w pełni zgodził się z rozstrzygnięciem organu I instancji. Wyjaśniono, że organ egzekucyjny zastosował tryb postępowania określony w art. 80 u.p.e.a., dokonując zajęcia rachunków bankowych, poprzez przesłanie do B. S.A. oraz do Banku Spółdzielczego w [...] zawiadomień. Ponadto wezwał banki, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywały wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazały zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności, albo zawiadomiły organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Zawiadomiono równocześnie skarżącą o zajęciu jej wierzytelności poprzez doręczenie odpisów zawiadomień o zajęciu. Zwrócono uwagę na brak obowiązku doręczania odpisów tytułów wykonawczych, które zostały już uprzednio doręczone. Zawiadomienia o zajęciu w ocenie organu II instancji zostały ponadto sporządzone zgodnie ze wzorem określonym w rozporządzeniu MF. Odnośnie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego wskazano, że zarzut ten nie może być podstawą wniesienia skargi na czynności egzekucyjne.

Ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej stanowi przedmiot skargi kierowanej do WSA w Poznaniu. W skardze skarżąca wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuca się naruszenie:

– art. 7 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm. – dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. – poprzez uznanie, iż zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego jest prawidłowe w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie posiadał pełnej wiedzy o majątku skarżącej;

– art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. – poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd bada więc legalność zaskarżonego postanowienia, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonego postanowienia w tak zakreślonej kognicji nie wykazała, by zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest prawidłowość dokonanej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, a w konsekwencji zasadność postanowienia organu I instancji o oddaleniu skargi na tę czynność egzekucyjną.

Skargę na czynność egzekucyjną normuje art. 54 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (art. 54 § 4 u.p.e.a.). W myśl art. 54 § 5 u.p.e.a. w sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie. W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (art. 54 § 5a u.p.e.a.). Wniesienie skargi, o której mowa w § 1, nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego (art. 54 § 6 u.p.e.a.).

Określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2015 r., II FSK 778/13; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015 r., II FSK 1688/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015 r., III SA/Wa 3396/14, wyrok NSA z dnia 24 października 2014 r., II GSK 1377/13). Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty (postanowienia i zarządzenia), na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w tym trybie mogą bowiem podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, którymi są zgodnie z definicją legalną z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. Służy kontroli prawidłowości stosowania przez organy egzekucyjne środków egzekucyjnych, zmierzających do bezpośredniego wyegzekwowania należności. W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, zgodnie z którym w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2015 r., II FSK 778/13; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015 r., II FSK 1688/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015 r., III SA/Wa 3396/14). Podkreślenia wymaga również, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. (por. Przybysz P.M., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015 r., wyd. VII, komentarz do art. 54). Rozpatrzenie zarzutów w postępowaniu skargowym byłoby obejściem prawa i naruszałoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia (tak np. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015 r., II FSK 1688/13).

Przedmiotem rozpoznawanej skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. oddalające skargę na czynności egzekucyjne.

Zgodnie z przepisem art 7 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ww. ustawie. Jednym z takich środków w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, stosownie do art. 1a pkt 12 lit a tiret 4 i 5 u.p.e.a. jest egzekucja z rachunków bankowych oraz egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych, zatem dokonywanie przez organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym zajęcia rachunku bankowego oraz zajęcia innych wierzytelności jest prawnie dozwolone.

W niniejszej sprawie, podstawę zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunku bankowego B. S.A. i w Banku Spółdzielczym w [...] stanowiło 11 tytułów wykonawczych obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za okres od września 2014 r. do czerwca 2015 r., wrzesień i październik 2015 r. oraz w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu pełnienia funkcji płatnika za cały 2014 r., a także tytuły wykonawcze wystawione przez Burmistrza Miasta i Gminy S. dotyczące zaległości w podatku od nieruchomości za okres od października do grudnia 2014 r. Organ egzekucyjny zastosował tryb postępowania określony w przepisie art. 80 u.p.e.a., dokonując zajęcia rachunków bankowych poprzez przesłanie do B. S.A. oraz do Banku Spółdzielczego w [...] zawiadomień z dnia 24 marca 2016 r. o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Ponadto organ egzekucyjny wezwał bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Jednocześnie organ egzekucyjny zawiadomił zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis zawiadomienia o zajęciu.

Zaznaczyć należy, że odpisy ww. tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu na wcześniejszym etapie postępowania. Zawiadomienia o zajęciu zostały sporządzone zgodnie ze wzorem określonym w załączniku nr 3 i 5 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 2310) oraz zawierały wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 i art. 80 § 1 i § 3 oraz art. 89 § 1-3 u.p.e.a.

W ocenie Sądu, organ pierwszej instancji w wydanym postanowieniu w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne, zawarł ocenę prawidłowości dokonanych czynności egzekucyjnych, w kontekście ich zgodności z przepisami u.p.e.a., które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego, tj. z przepisami art. 80 i 89 u.p.e.a,

Co do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego należy podkreślić, że wskazywane przez stronę okoliczności nie mogą być podstawą wniesienia skargi, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., bowiem nie dotyczą sposobu i formy dokonania czynności egzekucyjnej, jaką było zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych

W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne – stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego – ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia [tak: wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., II FSK 290/13, dostępny pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego – w stosunku do wskazanych wyżej – środka zaskarżenia.

Tym samym przedmiotem skargi nie mogą być okoliczności stanowiące podstawę do złożenia innych środków prawnych przewidzianych ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak np. zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33 u.p.e.a., w tym zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wskazywana zatem przez skarżącego argumentacja dotycząca zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stanowi podstawę wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wynikającą z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.

Nie sposób tej sytuacji podzielić stanowiska skarżącej, która twierdzi, że Dyrektor Izby Skarbowej, prowadząc postępowanie w drugiej instancji ze skargi strony na czynności egzekucyjne, winien dokonać analizy, czy organ egzekucyjny posiadał wiedzę o majątku Spółki, do którego można skierować egzekucję, by następnie dokonać wyboru najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 i art. 119 pkt 3 p.p.s.a. oddalił skargę.