Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1397/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 17 listopada 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Marek Sachajko WSA Małgorzata Górecka (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi M M na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2009 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]; II. zasądza od Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych


UZASADNIENIE

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia [...] r. odmówił M przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2009.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 20 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 7.03.2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, par. 3 i par. 5 rozporządzenia MRiRW z dnia 11.03.2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 oraz art. 104 i 105 kpa.

W uzasadnieniu organ wskazał, że do wniosku o ONW zadeklarowano działki ewidencyjne nr [...] o pow. 66,53 ha. W trakcie kontroli stwierdzono, że powierzchnia zakwalifikowana do płatności jest niższa niż powierzchnia podana we wniosku. Organ stwierdził, że gospodarstwo strony jest powiązane terytorialnie i funkcjonalnie z gospodarstwem jej matki U P. Obie producentki współużytkują działkę [...], ich pełnomocnikiem jest D P ( ojciec i mąż ).

W ocenie organu gospodarstwo U P zostało podzielone w 2006 r. w sztuczny sposób dla ominięcia progów procentowych obniżek i dla uniknięcia modulacji w celu uzyskania płatności różnych rodzajów w większej wysokości. Nastąpił podział gospodarstwa między U P a jej córką, reprezentowanymi przez D P.

Organ powołał się na regulacje prawne dotyczące zakazu tworzenia sztucznych warunków dla uzyskania płatności.

Udzielenie płatności jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy na skutek podziału jednego gospodarstwa na mniejsze powierzchnie na każdej z nich podmioty wnioskujące o pomoc faktycznie obejmą w posiadanie wydzielone im działki rolne. W przeciwnym razie należy odmówić udzielenia wnioskowanej pomocy unijnej. Organ powyższe wywiódł z zebranego materiału dowodowego, w tym z zeznań świadków i składanych do Agencji wniosków o dopłaty za lata2006-2011 zarówno przez skarżącą jak i jej matkę U P. Według organu I instancji weryfikacja wniosków o przyznanie pomocy i pozostałej dokumentacji zebranej w sprawie dały podstawę do stwierdzenia, że zachodzą uzasadnione podstawy stworzenia sztucznych warunków uzyskania pomocy w celu uzyskania maksymalnych płatności dokonując podziału dużego gospodarstwa rolnego na dwa mniejsze.

W odwołaniu od decyzji strona zakwestionowała tezy organu o sztucznym podziale nieruchomości, mające wynikać ze związków rodzinnych i posiadania tego samego pełnomocnika. Wskazała, że doszło do naruszenia art. 8, 11, 107 kpa poprzez błędne uzasadnienie decyzji, z której nie wynikają motywy jej podjęcia. Organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy nie dokonał niezbędnego uzupełniającego postępowania dowodowego. Strona skarżąca wyjaśniała, że z gospodarstwa należącego do U i jej męża wydzielono w 2006 r. odrębną część dla córki M, która występowała o płatności unijne w zakresie gruntów przez nią posiadanych i uprawianych. Strona wniosła wobec tego o przeprowadzenie dowodów z akt postępowań prowadzonych z wniosków o dopłaty bezpośrednie i ONW za lata 2007 i 2008. Doradca rolnośrodowiskowy K M poleciła skarżącej i jej matce złożenie wniosku w ramach programu rolnośrodowiskowego dotyczącego uprawy użytków zielonych przez stronę i gruntów ornych przez jej córkę. Podział gospodarstwa strony nie miał sztucznego charakteru, nie miała ona zamiaru korzystania z dopłat przeznaczonych dla matki jako odrębnego producenta. Organ nie udowodnił w żaden sposób okoliczności tego rodzaju. Strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania K M. Skarżąca dostawała środki unijne na konto swoje a nie na konto matki.

Po rozpatrzeniu odwołania strony Dyrektor OR ARiMR decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzje organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że U P od 2006 r. deklarowała w różnych programach pomocowych działki nr [...], a jej córka deklarowała działki nr [...]. Zdaniem organu obaj producenci dostosowywali powierzchnie deklarowanych działek dla uzyskania najbardziej korzystnych wysokości płatności w danych schematach pomocowych. U P i jej mąż sami zgłaszali działki do wniosków pomocowych, ale ponieważ było to niedozwolone prawnie, podmiotem zgłaszającym stała się również ich córka M. Działki strony były początkowo deklarowane we wniosku jej ojca D P, ale wniosek został wycofany, gdyż nie był on podmiotem uprawnionym do jego złożenia. Posiadanie części gospodarstwa i ukończenie szkoły rolniczej przez stronę nie jest dowodem na to, że to ona faktycznie prowadziła na nim produkcję rolniczą , dokonywała zabiegów agrotechnicznych itd.

Poszczególne działki miały być faktycznie dzierżawione przez P, A P i A B a nie przez skarżącą. P nie zgłaszali do Agencji Nieruchomości Rolnych chęci wydzierżawienia gruntów swojej córce. Strona i jej matka zdeklarowały do płatności tą sama działkę [...] . Na tej działce prace rolne były prowadzone w imieniu U P a nie w imieniu strony.

Zdaniem organu gospodarstwo U P miało za dużą powierzchnię dla uzyskania określonych płatności, wobec czego dokonano jego sztucznego podziału na dwa mniejsze gospodarstwa. Gospodarstwa skarżącej i jej córki są mocno powiązane terytorialnie i ekonomicznie.

W skardze do WSA w Poznaniu strona powtórzyła generalnie argumenty podnoszone w toku postępowania. Organ II instancji miał nie odnieść się do wielu istotnych zarzutów odwołania.

Według skarżącej organy nie wykazały, że doszło do sztucznego podziału gospodarstwa w celu uzyskania wyższych dopłat unijnych. Organ II instancji nie dokonał własnego wyczerpującego postępowania dowodowego m. in. poprzez odniesienie się do wniosków dowodowych strony zawartych w odwołaniu.

Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi w uzasadnieniu pisma ponowił argumentację podaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje :

Skarga okazała się uzasadniona, albowiem w ocenie Sądu organy obu instancji nie dokonały wyczerpującego zebrania i zanalizowania całokształtu materiału dowodowego niezbędnego dla dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie a nadto organ odwoławczy nie odniósł się do całości zarzutów zgłoszonych w odwołaniu.

Organy obu instancji stwierdziły m. in., że do wniosku zadeklarowano działki ewidencyjne nr [...]. Gospodarstwo U P jest powiązane terytorialnie i funkcjonalnie z gospodarstwem jej córki M M. Oboje producenci współużytkują działkę [...] ich pełnomocnikiem jest D P. Gospodarstwo U P ( 181,58 ha ) zostało podzielone w 2006 r. sztuczny sposób dla ominięcia progów procentowych obniżek i dla uniknięcia modulacji w celu uzyskania płatności różnych rodzajów w większej wysokości.

Wskazano, że U P od 2006 r. deklarowała w różnych programach pomocowych działki nr [...], a jej córka deklarowała działki nr [...] . Miało to oznaczać, że obaj producenci dostosowywali powierzchnie deklarowanych działek dla uzyskania najbardziej korzystnych wysokości płatności w danych schematach pomocowych. U P i jej mąż nie zwracali się do Agencji Nieruchomości Rolnych o wydzierżawienie wskazanych gruntów ich córce. Zdaniem organów gospodarstwo U P miało za dużą powierzchnię dla uzyskania określonych płatności, wobec czego dokonano jego sztucznego podziału na dwa mniejsze gospodarstwa.

Z kolei zdaniem skarżącej nie doszło do sztucznego podziału nieruchomości. Z gospodarstwa należącego do U P i jej męża wydzielono realnie w 2006 r. odrębną część dla córki M M, która występowała o płatności unijne w zakresie gruntów przez nią posiadanych i uprawianych. Doradca rolnośrodowiskowy K M poleciła złożenie wniosku w ramach programu rolnośrodowiskowego dotyczącego uprawy użytków rolnych przez stronę i gruntów ornych przez jej córkę. Podział gospodarstwa strony nie miał sztucznego charakteru, nie miała ona zamiaru korzystania z dopłat przeznaczonych dla córki jako odrębnego producenta. Strona wniosła o przeprowadzenie w tym zakresie dowodu z przesłuchania K M.

Zdaniem skarżącej o spełnianiu przesłanki do otrzymania płatności decyduje nie tytuł własności danej działki rolnej, lecz jej faktyczne użytkowanie, przez co rozumie się rzeczywiste użytkowanie rolnicze danej działki.

W omawianej sprawie organy prezentowały kategorycznie tezy, że sporne gospodarstwo rolne zostało w 2006 roku sztucznie (fikcyjnie) podzielone w celu uzyskania korzystniejszych płatności unijnych. Działka nr ewid. [...] nie była użytkowana w okresie składania wniosku o dopłaty a nadto w ogóle nie była w posiadaniu skarżącej.

Powyższe ustalenia faktyczne organy oparły na dokumentach ( w szczególności wnioskach o dopłaty złożonych w poszczególnych latach przez obu producentów rolnych, umowach dzierżawy działek) i zeznaniach świadków. Tymczasem skarżąca twierdziła, że podział gospodarstwa został oparty na zaproponowanym przez doradcę środowiskowego K M planie rolnośrodowiskowym. Według doradcy najlepszym rozwiązaniem miała być uprawa gruntów ornych przez skarżącą M M zaś przez jej matkę trwałych użytków zielonych. Skarżąca na poparcie tych twierdzeń wnioskowała o przesłuchanie w charakterze świadka doradcy rolnośrodowiskowego K M. Organy odmówiły przeprowadzenia tego dowodu. Zdaniem Sądu odmowa przeprowadzenia powyższego dowodu była bezpodstawna skoro tylko w ten sposób strona mogła dowieść swoich racji.

Sąd zauważa, że w postępowaniu odwoławczym organ ma obowiązek ustosunkować się do wszystkich zgłoszonych w odwołaniu zarzutów. Nadto postępowanie odwoławcze oznacza konieczność ponownego zbadania merytorycznego sprawy administracyjnej. W tym celu należy dokonać uzupełniającego postępowania dowodowego lub zlecić przeprowadzenia określonych czynności dowodowych organowi I instancji.

Wprawdzie ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, jednak nie może to oznaczać całkowitego ograniczenia czy wyeliminowania jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej ze strony samego organu. Niezależnie od tego zaakcentować trzeba, że skarżąca w odwołaniu wniosła o dokonanie konkretnych czynności dowodowych (przesłuchanie K M ) , a zatem wykazała odpowiednią inicjatywę dowodową w zakresie dowodzenia okoliczności dla niej korzystnych. Zdaniem Sądu organ II instancji zbyt arbitralnie i przedwcześnie uznał, że przeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez stronę jest zbędne czy bezpodstawne. Zdaniem Sądu organ winien przesłuchać skarżącą i U na okoliczności związane z posiadaniem przedmiotowych działek i wykonywanych na nich zabiegów (zlecanie ich wykonania) celem ustalenia czy w istocie jest tak jak twierdzi skarżąca, że nie miał miejsca sztuczny podział gospodarstwa a tylko zgodnie z zaleceniami doradcy rolnośrodowiskowego skarżąca miała użytkować jedynie grunty orne i celem ustalenia czy w istocie je użytkowała t.j. czy były one w jej posiadaniu co oznacza, że wykonywała na nich zabiegi czyli spełniała warunki do uzyskania przedmiotowych dopłat. Przesłuchiwani dotychczas przez organ świadkowie , ich zeznania nie potwierdzają kategorycznych twierdzeń organu zawartych w zaskarżonej decyzji. Tak więc należy rozpatrzyć ewentualność ponownego ich przesłuchania a być może i konfrontacji z zeznaniami skarżącej.

Uchybienia w zakresie postępowania dowodowego są liczne i mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Ponieważ należy uzupełnić materiał dowodowy w znacznym zakresie, uzasadnia to uchylenie w całości obu decyzji. Zaznaczyć też należy, że wniosek o dopłatę dotyczy konkretnych działek, zaś z uzasadnienia obu decyzji nie wynika wprost dlaczego odmówiono dopłat do wszystkich działek. Czy podstawą odmowy jest przede wszystkim zarzucany fikcyjny podział gospodarstwa rolnego czy brak zabiegów na zgłoszonych działkach czy w końcu brak posiadania wskazanych działek przez skarżącą, czy też poprzez wykazanie braku posiadania i użytkowania przez skarżącą konkretnej działki zgłoszonej do dopłat organ twierdzi, że miał miejsce fikcyjny podział gospodarstwa rolnego - co uzasadnia odmowę przyznania dopłat obu producentom rolnym wnioskującym o te dopłaty.

Uzasadnienie decyzji wydanej w pierwszej instancji to szeroki opis kolejno podejmowanych przez organ i stronę czynności, miejscami wraz z cytowaniem treści wydanych i składanych pism. Zamiast oceny zeznań świadków, organ przytacza ich treść. Zaznaczenia wymaga, iż kolejne wydawane przez organ odwoławczy decyzje uchylające decyzje pierwszoinstancyjne zawierały wskazania uzupełnienia materiału dowodowego, by ostatnią decyzją wydaną a obecnie zaskarżoną ,wskazać organowi I instancji aby ten zbadał sprawę pod kątem sztucznego podziału gospodarstwa rolnego. Z kolei uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie zawiera analizy całości materiału dowodowego zebranego w toku długiego postępowania administracyjnego a jedynie skupia się na składanych przez skarżącą i jej matkę wnioskach o dopłaty za kolejne lata od 2006 – 2011 roku, nie zawiera odniesienia się do twierdzeń i zarzutów wskazanych przez skarżącą w odwołaniu , zaś zgłoszony przez skarżącą wniosek dowodowy o przesłuchanie doradcy rolnośrodowiskowego ocenia jednym zdaniem jako bezzasadny. Oba te uzasadnienia zdaniem Sądu nie spełniają wymogów określonych art. 107 par. 3 K.p.a.

Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono jak w pkt. I wyroku o uchyleniu obu decyzji na podstawie art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U. z 2012r. poz. 1270, ze zm.). O kosztach orzeczono w pkt II wyroku na podstawie art. 200 cyt. wyżej ustawy.