Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 510/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk, Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia del. WSA Iwona Kosińska (spr.), Protokolant asystent sędziego Dominika Sain-Knothe, po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.B., H.B., T.K., W.B. i J.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Po 907/13 w sprawie ze skargi S.B., H.B., T.K., W.B. i J.B. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Po 907/13, po rozpatrzeniu skargi S.B., H.B., T.K., W.B. i J.B na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Starosta Poznański decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] orzekł o zwrocie na rzecz S.B. w 1/4 części, H.B. w 1/4 części, T.K. z domu B. w 1/4 części, W. B. w 1/8 części i J.B. w 1/8 części, części nieruchomości położonej w Poznaniu w rejonie ul. S., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 1 cz., arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto w Poznaniu, jako własność Miasta Poznania, oznaczonej na mapie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji jako działka nr 2 o powierzchni 14 642 m2. Jednocześnie organ zobowiązał ww. osoby do zwrotu na rzecz Miasta Poznania kwoty w łącznej wysokości 119 216,59 zł. Dodatkowo organ zatwierdził podział nieruchomości zgodnie z mapą i projektem podziału stanowiącym załącznik decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 2 marca 2007 r. S.B., H.B., T.K., W.B. i J.B wnieśli o zwrot szeregu nieruchomości położonych w Poznaniu. Ostatecznie wnioskodawcy pismem z dnia 15 września 2008 r. cofnęli swój wniosek z dnia 2 marca 2007 r. odnośnie większości wymienionych w piśmie działek, wnosząc jedynie o zwrot części działki 1, arkusz mapy [...] obręb [...].

Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Poznaniu decyzją z dnia [...] lipca 1986 r., nr [...], orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. Miastkowskiej, oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działki nr 3 i 4 z arkusza [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], stanowiącej własność W.B i M.B. Odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość ustalono na kwotę 6.321.389,00 zł, a teren ten przeznaczono zgodnie z planem realizacyjnym pod "[...]". Spadkobiercy W.B i M.B. wystąpili o zwrot części działki 1 stanowiącej dawne działki o nr 3 i 4. Stosownie do rysunku miejscowego szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego zespołu osiedli [...], zatwierdzonego zarządzeniem nr 7/77 Prezydenta Miasta Poznania z dnia 22 marca 1977 r. (Dz. Urz. WRN Nr 5, poz. 40) aktualna działka nr 1 znajdowała się w liniach granicznych trasy ruchu przyspieszonego, przebiegającej w kierunku północ-południe. Podczas oględzin przeprowadzonych w dniu 6 listopada 2008 r. i dniu 14 września 2012 r. stwierdzono, że cały obszar objętej wnioskiem o zwrot części działki nr 1 jest niezagospodarowany, porośnięty chwastami i stanowi ugór poprzecinany ścieżkami wyjeżdżonymi na dziko. W części południowej na działce znajduje się fragment parterowego budynku gospodarczego oraz ulicy H. Ponadto na działce znajdują się fragmenty ogrodzonych ogródków przydomowych przy posesjach ul. M., natomiast w środkowej części znajduje się zdegradowany fragment przejazdu asfaltowego, uwidoczniony na mapie zasadniczej, a fragment przebiegającej w południowej części działki ul. H. utwardzony jest również asfaltem. Z informacji uzyskanych z Zarządu Dróg Miejskich w Poznaniu wynika, że na obszarze działki nr 1 nie realizowano budowy drogi, a znajdujący się na tym obszarze układ komunikacyjny nie stanowi drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, Starosta Poznański stwierdził, że w stosunku do objętej wnioskiem o zwrot części nieruchomości położonej w Poznaniu w rejonie ulicy H. i S., stanowiącej działkę nr 1 cz., zostały spełnione przesłanki zbędności określone w przepisie art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z zebranym materiałem dowodowym przedmiotowa część nieruchomości została przeznaczona pod budowę trasy ruchu przyspieszonego tzw. "[...]". Cel ten nie został jednak nigdy zrealizowany, co potwierdzają zgromadzone w toku postępowania o zwrot dokumenty, w tym protokół z oględzin nieruchomości, opinie Zarządu Dróg Miejskich, Wydziału Gospodarki Nieruchomościami i Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta Poznania, a także sporządzony operat szacunkowy dotyczący określenia wartości nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Organ I instancji wyjaśnił zasady, na jakich odbyło się wydzielenie przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej część działki 1 i sposób ustalenia wysokości odszkodowania, do którego zwrotu zobowiązano spadkobierców W.B. i M.B.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem Miasto Poznań wniosło odwołanie, zarzucając organowi I instancji, że nie wystąpił do Spółdzielni Mieszkaniowej Budowy Domów Jednorodzinnych "[...]" - wnioskodawcy przedmiotowego wywłaszczenia z zapytaniem o realizację celu wywłaszczenia oraz czy z jej środków została wybudowana droga asfaltowa, która przebiega przez projektowaną działkę nr 2 i czy z jej środków powstał budynek magazynowy znajdujący się przy drodze asfaltowej. Powyższe zaniechanie ze strony organu orzekającego stanowi naruszenie przepisów art. 7 i 77 kpa. Ponadto zdaniem Miasta Poznania organ I instancji nie mógł dokonać podziału działek nr 5, 6, 7, 8 i 9. Nie można bowiem w decyzji "zwrotowej" zatwierdzać projektu podziału działek, które nie były przedmiotem prowadzonego postępowania. Takie działanie stanowi ewidentne naruszenie art. 96 ust. 1b ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania organ II instancji stanął na stanowisku, że winno ono być uwzględnione i decyzją z dnia 15 lipca 2013 r. uchylił zaskarżoną decyzję organu i instancji w całości i odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu Wojewoda wyjaśnił, że Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Poznaniu decyzją z 18 lipca 1985 r., wydaną na podstawie art. 2 ust. 2, art. 50 ust. 1 i 2, art. 51 ust. 1, art. 53 ust. 1 i art. 58 ust. 1 i 2, art. 59, art. 62, art. 68, art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, na wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej Budowy Domów Jednorodzinnych "[...]" w Poznaniu, orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w Poznaniu przy ulicy Miastkowskiej, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr 3 i 4, stanowiącej własność W.B. i M.B. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że w granicach lokalizacji omawianej inwestycji mieszkaniowej położona jest jedynie działka nr 3. Jednakże w trakcie uzgodnień przeprowadzonych przez inwestora, właściciele wnieśli o wywłaszczenie działki nr 4, gdyż jej dalsze racjonalne użytkowanie nie było możliwe. Zasadność powyższego żądania potwierdził inż. Zdzisław Małecki w opinii z dnia 6 kwietnia 1985 r., stwierdzając, że omawiana działka docelowo w zatwierdzonym planie realizacyjnym przewidziana jest pod "[...]", która ma przebiegać przez tę część realizowanego osiedla, w związku z czym dojazd do niej możliwy będzie jedynie przez tereny osiedlowe lub grunty sąsiednie obce.

W tej sytuacji w ocenie organu II instancji niezbędne było doprecyzowanie celu, na jaki przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że działka nr 3 została wywłaszczona i przeznaczona na realizację celu publicznego, jakim była budowa domów jednorodzinnych na osiedlu [...]. Natomiast w stosunku do dawnej działki nr 4 zastosowano instytucję uregulowaną w art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (w brzmieniu obowiązującym w dniu wywłaszczenia), zgodnie z którym w wypadku, gdy na cele, o których mowa w ust. 1, jest niezbędna część nieruchomości, na żądanie właściciela wywłaszczeniem obejmuje się całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia pozostała część nieruchomości nie nadawałaby się do racjonalnego wykorzystania na dotychczasowe cele. W trakcie postępowania byli właściciele zwrócili się do organu prowadzącego postępowanie wywłaszczeniowe z wnioskiem o przejęcie na rzecz Skarbu Państwa również tej części nieruchomości, stanowiącej działkę nr 4, która pozostałaby po przejęciu części nieruchomości przeznaczonej na realizację budowy osiedla domów jednorodzinnych. Nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania odpowiada części dawnej działki nr 4, która została nabyta niejako przy okazji, w wyniku realizacji uprawnienia właściciela do żądania wykupienia zbędnej gospodarczo części nieruchomości przeznaczonej pod inwestycję publiczną. Zdaniem Wojewody w tej sytuacji nie można wskazać jakiegokolwiek celu wywłaszczenia w stosunku do tejże nieruchomości, gdyż taki cel nigdy nie istniał. Działania organu prowadzącego sprawę zwrotu działek przejętych w rzeczywistości w trybie art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości winny polegać na ustaleniu, która z nieruchomości była przeznaczona na realizację celu wywłaszczenia, a która została nabyta jedynie na wniosek właściciela. Ponadto organ winien właściwie oznaczyć cel wywłaszczenia i zbadać, czy został on zrealizowany na nieruchomości pod ten cel nabytej, nie zaś na nieruchomości, której przeznaczenie miało być zupełnie odmienne. Dopiero stwierdzenie, że fragment nieruchomości przeznaczonej pod realizację określonego celu publicznego nie został prawidłowo wykorzystany, powoduje możliwość orzeczenia o jej zbędności w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Uznanie natomiast, że nieruchomość stała się zbędna na określony w decyzji wywłaszczeniowej cel skutkuje zwrotem nie tylko działek na ten cel wywłaszczonych, lecz także działek nabytych w tym samym postępowaniu na podstawie art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Orzeczenie o zwrocie tylko i wyłącznie nieruchomości nabytej na wniosek właściciela w oparciu o ostatni z powołanych przepisów, w sytuacji gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany na działce pod ten cel przejętej, byłoby orzeczeniem nieprawidłowym.

W aktach sprawy zgromadzono materiał dowodowy dający podstawę zarówno do stwierdzenia, że działka nr 4 została nabyta na wniosek właścicieli na podstawie art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jaki i do precyzyjnego określenia celu wywłaszczenia, jakim była budowa osiedla domów jednorodzinnych [...] na działce nr 3. Skoro cel wywłaszczenia został w całości zrealizowany na działce nr 3, to zwrot tej działki, a tym samym działki nr 4 jest niemożliwy.

Skargę (uzupełnioną pismem z dnia 18 listopada 2013 r.) na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 15 lipca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyli S.B., H.B., T.K., W.B. i J.B, podnosząc, że nie ma znaczenia, iż działka nr 4 została wywłaszczona na wniosek byłych właścicieli. W ocenie skarżących nie można wyciągać wobec byłych właścicieli negatywnych konsekwencji skorzystania przez nich z uprawnień jakie dawał im art. 50 ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1985 r. Według skarżących nie jest prawdą, że skoro na działce 3 został zrealizowany cel wywłaszczenia, to zwrot działki nr 4 jest niemożliwy. Zgodnie bowiem z art. 137 ust 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostałą część. Na działce nr 4 cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, co uzasadnia żądanie jej zwrotu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Po 907/13 oddalił skargę i wyjaśnił, że warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy jest uznanie, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Sąd przywołał treść art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2010 r. Nr 102, poz. 651, ze zm.) i stanął na stanowisku, że poza sporem jest, iż wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpili spadkobiercy poprzednich właścicieli. Wątpliwości nie budzi też przedmiot wniosku spadkobierców, którzy domagają się zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, która aktualnie stanowi część działki nr 1, która w chwili wywłaszczenia decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Poznaniu z 18 lipca 1985 r. stanowiła część działki o nr 4. Celem wywłaszczenia działki nr 3 objętej tą samą decyzją była realizacji inwestycji budowy osiedla domów jednorodzinnych "[...]". Działka ta znajdowała się w granicach lokalizacji przedmiotowej inwestycji. Pozostała część nieruchomości położna na działce nr 4, nieznajdująca się w granicach tej inwestycji, na podstawie art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wywłaszczona została na wniosek jej ówczesnych właścicieli, których zdaniem nie nadawała się ona do racjonalnego wykorzystania. Sąd podkreślił, że strona skarżąca nie kwestionuje ustaleń organów administracji, że na części nieruchomości położonej na dawnej działce 3 zrealizowano cel wywłaszczenia, wybudowano planowane osiedle domów jednorodzinnych.

W ocenie skarżących niezrealizowanie inwestycji na działce nr 4 przesądza o zasadności zwrotu tej części wywłaszczonej nieruchomości na ich rzecz. Sąd nie podzielił tego stanowiska i w tym zakresie uznał za trafne rozstrzygniecie organu II instancji. Sąd wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie wywłaszczenie części nieruchomości położonej na działce nr 4, na wniosek poprzednich właścicieli w trybie art. 50 ust 4 ustawy z 1985 r. nie wymagało określenia celu wywłaszczenia, gdyż przesłanki sprowadzały się do oceny, czy pozostała (nieobjęta postępowaniem wywłaszczeniowym) część nieruchomości będzie nadawała się do dalszego racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe. Sąd I instancji powołał treść art. 136 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wyjaśnił, odwołując się do odpowiednich orzeczeń sądów administracyjnych, że nieruchomość wywłaszczoną w części na określony cel, a w części na żądanie właściciela należy traktować jako całość ściśle ze sobą powiązaną. Dlatego też żądnie zwrotu jedynie tej części nieruchomości, która została nabyta przez Skarb Państwa na wniosek byłego właściciela, nie może być uwzględnione, jeżeli w stosunku do nieruchomości wywłaszczonej na określony cel zachodzą negatywne przesłanki zwrotu. Powyższe stanowisko zostało wypracowane na gruncie unormowania art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, niemniej jednak ma ono w opinii Sądu zastosowanie do analogicznej sytuacji unormowanej w art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Skoro zatem brak było przesłanek do zwrotu części nieruchomości, na której zrealizowano cel wywłaszczenia (działka nr 3) to niedopuszczalne było orzeczenie o zwrocie działki wywłaszczonej na wyraźny wniosek właścicieli z uwagi na fakt, że nie nadawała się ona do prawidłowego wykorzystania na cele dotychczasowe. Bez znaczenia w ocenie Sądu I instancji w tej sytuacji była okoliczność, że działka nr 4 leżała w granicach zatwierdzonego planu budowy "[...]", skoro decyzja wywłaszczeniowa wydana była w celu realizacji zupełnie innej inwestycji, to jest budowy osiedla domów jednorodzinnych "[...]" i związku z realizacją tej inwestycji część wywłaszczonej nieruchomości (działka nr 4) straciła swoje dotychczasową przydatność. Bez znaczenia jest także aktualny sposób zagospodarowania terenu byłej działki nr 4, skoro do jej wywłaszczenia doszło w trybie art. 50 ust 4 ustawy z 1985 r., który nie wymagał, aby wywłaszczona na wniosek część nieruchomości musiała być przeznaczona na realizację celu, dla którego wywłaszczono pozostała cześć nieruchomości. Sąd orzekający podkreślił także, że z przepisów ustawy z 1985 r. nie wynika także, aby wywłaszczona w tym trybie nieruchomość musiała być zagospodarowana w jakikolwiek inny sposób. Reasumując Sąd stwierdził, że Wojewoda słusznie stwierdził brak przesłanek do zwrotu wnioskowanej nieruchomości, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyli S.B., H.B., T.K., W.B. i J.B.

Strona skarżąca zarzuciła kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię:

- art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, polegającą na przyjęciu, że dla wywłaszczonej na żądanie właścicieli nieruchomości brak jest celu, dla jakiego została ona wywłaszczona,

- art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, polegającą na przyjęciu, że dla wywłaszczonej na żądanie właścicieli nieruchomości nie można orzec niezrealizowania celu wywłaszczenia, bowiem takiego celu nigdy nie było.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uchylenie decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia 15 lipca 2013 r., ewentualnie chylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania Miasto Poznań wniosło o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów.

W niniejszej sprawie skarżący oparł skargę kasacyjną jedynie na zarzucie naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego. Oznacza to, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę zaskarżonego wyroku jest ustalony prawidłowo i nie nasuwa zastrzeżeń.

W skardze kasacyjnej zawarto zarzut błędnej wykładni art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W tej sytuacji wyjaśnić należy, że kontrolowane postępowanie administracyjne toczyło się w trybie art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami regulujących postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W sprawie tej ani organy, ani Sąd I instancji w ogóle nie stosowały przepisów art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że wywłaszczenie nieruchomości może być dokonane, jeżeli cele publiczne nie mogą być zrealizowane w inny sposób niż przez pozbawienie albo ograniczenie praw do nieruchomości, a prawa te nie mogą być nabyte w drodze umowy. Przepis ten dotyczy bowiem zakresu i trybu wywłaszczania nieruchomości, nie zaś kwestii zakresu i trybu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Ani zatem organy, ani Sąd I instancji nie mogły naruszyć w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przepisów, których nie stosowały.

W skardze kasacyjnej postawiono również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, polegający na przyjęciu, że dla wywłaszczonej na żądanie właścicieli nieruchomości nie można orzec niezrealizowania celu wywłaszczenia, bowiem takiego celu nigdy nie było. Zarzut tak sformułowany jest chybiony.

Przepis art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (w wersji obowiązującej na dzień wydania zaskarżonego wyroku) stanowił, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zwrot części terenu wywłaszczonego na wniosek byłego właściciela jest możliwy jedynie wtedy, jeżeli zostaną spełnione przesłanki zbędności tej części terenu, który został wywłaszczony na wniosek inwestora dla realizacji celu wywłaszczenia. Teren wywłaszczony na wniosek byłego właściciela nie miał bowiem określonego celu, przez pryzmat którego można byłoby dokonywać oceny jego zbędności. Zbędność ta podlega zatem ocenie przez pryzmat zbędności tej części, o którą wnioskowano do wywłaszczenia dla realizacji celu z ustaloną uprzednio lokalizacją i ze względu na którą uwzględniono wniosek byłego właściciela o dodatkowe wywłaszczenie części nie nadającej się do dalszego samodzielnego wykorzystywania przez jej właściciela.

Jak zaś wynika z akt sprawy, a fakt ten nie jest sporny między stronami, Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Poznaniu decyzją z 18 lipca 1985 r., na wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej Budowy Domów Jednorodzinnych "[...]" w Poznaniu, orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w Poznaniu przy ulicy Miastkowskiej, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 3, jako niezbędnej pod realizację przedmiotowej inwestycji. Jednocześnie na wniosek byłych właścicieli decyzją tą objęto również działkę nr 4, gdyż jej dalsze racjonalne użytkowanie nie było możliwe.

Cel wywłaszczenia na działce nr 3 został zrealizowany. Żądanie zaś zwrotu jedynie tej części nieruchomości, która została nabyta przez Skarb Państwa na wniosek byłego właściciela, nie może być uwzględnione, jeżeli w stosunku do nieruchomości wywłaszczonej na określony cel zachodzą negatywne przesłanki zwrotu. Oznacza to, że skoro brak było przesłanek do zwrotu części nieruchomości, na której zrealizowano cel wywłaszczenia (działka nr 3), to wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami do zwrotu części wywłaszczonej na wniosek właściciela z uwagi na fakt, że nie nadawała się ona do prawidłowego wykorzystania na cele dotychczasowe. Przyczyną, dla której nie może nastąpić samodzielny zwrot takiej nieruchomości, jest okoliczność, że nie była ona w chwili wywłaszczenia niezbędna na żaden cel określony w decyzji o wywłaszczeniu – wywłaszczona została na wniosek właściciela. W związku z powyższym organy administracji nie mogą zwróć nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa na żądanie właściciela (działki nr 4), gdy nieruchomość, która była przedmiotem wywłaszczenia (działka nr 3), została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia.

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji w pełni odpowiada prawu.

Równocześnie wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 204 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez:

1) organ - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę;

2) skarżącego - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę.

Oznacza to, że uczestnik postępowania (czyli w niniejszej sprawie Miasto Poznań), który nie wniósł skargi kasacyjnej, nie jest uprawniony do żądania zwrotu poniesionych przez siebie kosztów postępowania kasacyjnego.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.