Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 3661/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 86
journal: Dz.U. 2020 poz 360
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tj.
article: § 12 ust. 1 pkt 4 lit. b
journal: Dz.U. 2014 poz 1282
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 19 września 2014 r. w sprawie urlopów policjantów.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 czerwca 2020 r. sygn. akt III SA/Gl 1161/19 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania urlopu dodatkowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 23 czerwca 2020 r. sygn. akt III SA/Gl 1161/19, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a." oddalił skargę M. P. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania urlopu dodatkowego.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że istota sprawy sprowadza się do kwestii spełnienia przez skarżącego policjanta warunków uprawniających do nabycia prawa do urlopu dodatkowego w wymiarze 13 dni za pracę w warunkach uciążliwych dla zdrowia, na podstawie § 12 rozporządzenia z 19 września 2014 r. w sprawie urlopów policjantów (Dz. U. z 2014 r., poz. 1282). Sąd Wojewódzki, podzielając ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji, uznał że nie zaistniały przesłanki do przyznania skarżącemu urlopu dodatkowego za lata 2017 i 2018 w wymiarze 13 dni roboczych w związku z pracą w warunkach narażenia na działanie substancji o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. Wskazuje na to analiza uzasadnienia raportu, którym skarżący zwrócił się o udzielenie płatnego urlopu dodatkowego, gdzie wskazano na pracę w narażeniu w okresie I i IV kwartału danego roku przy zachowaniu półrocznej przerwy w ekspozycji na czynnik szkodliwy. W ocenie WSA w Warszawie już ta okoliczność wyklucza nabycie prawa do urlopu na podstawie § 12 ust. 4 rozporządzenia.

Ponadto Sąd ten wskazał, że zanieczyszczenia powietrza nie występują w ocenie ryzyka zawodowego na stanowisku referenta ogniwa patrolowo – interwencyjnego. Rzeczywiście beznzo(a)piren występuje w powietrzu w R., co potwierdzają pomiary publikowane przez WIOŚ, jednak limity określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z 2012 r., poz. 1013) nie odnoszą się w żaden sposób do aspektów związanych z pełnieniem służby i narażeniem na działanie substancji podczas jej pełnienia. To rozporządzenie zostało wydane na podstawie Prawa ochrony środowiska, służy ono zatem innym celom. Podsumowując, w ocenie Sądu pierwszej instancji służba w patrolu interwencyjnym nie jest służbą wykonywaną w warunkach narażenia na działanie substancji szkodliwej.

Skargę kasacyjną złożył M. P., zaskarżając wyrok w całości. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. § 12 ust. 1 pkt 4 lit. b rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 19 września 2014 r. w sprawie urlopów policjantów (Dz. U. z 2014 r. poz. 1282 ze zm.), zwane dalej "rozporządzeniem urlopowym", przez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że do narażenia na działanie substancji chemicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w rozumieniu tego przepisu dochodzi wyłącznie w przypadku przekroczenia najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDs), o którym mowa w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2088 r. poz. 1286) zwanego dalej "rozporządzeniem NDS", podczas gdy należało przyjąć, że do narażenia tego dochodzi również w przypadku przekroczenia poziomów dopuszczanych i docelowych określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z 2012 r. poz. 1031 ze zm.) zwanego dalej: "rozporządzeniem w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu", ewentualnie w przypadku przekroczenia wartości odniesienia, o których mowa w rozporządzeniu Ministra środowiska z 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z 2010 r. nr 16 poz. 87) zwanego dalej: rozporządzeniem w sprawie wartości odniesienia",

2. § 12 ust. 3 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 4 lit. b rozporządzenia urlopowego przez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że wystąpienie przerwy w ekspozycji na czynnik szkodliwy wyłącza nabycie prawa do urlopu dodatkowego nawet jeżeli nastąpiło już po spełnieniu przesłanki uzasadniającej nabycie urlopu, tj. po wystąpieniu czterokrotnej ekspozycji na czynnik po minimum 8 godzin każda.

Ponadto zarzucono naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

3. art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez jej nieuwzględnienie i nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo naruszenia przez organ art. 7 i art.77 § 1 k.p.a. polegającego na niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego w zakresie czasu trwania narażenia skarżącego na czynnik szkodliwy, skutkującego błędnym ustaleniem faktycznym jakoby u skarżącego wystąpiła przerwa w narażeniu na czynnik szkodliwy dłuższa niż 3 miesiące,

4. art. 145 § 4 p.p.s.a. przez opatrzenie wyroku niekompletnym uzasadnieniem, w którym Sąd nie odniósł się do kluczowych argumentów skarżącego, dotyczących prawidłowej wykładni § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia urlopowego.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty M. P. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi co do istoty. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej wskazał, że gdyby wolą prawodawcy było aby przesłanką do przyznania dodatkowego urlopu, na podstawie § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie urlopów policjantów, było przekroczenie najwyższego dopuszczalnego stężenia, to zostałoby to wyraźnie wskazane w treści przepisu. Należy jednak uznać, że racjonalny prawodawca celowo zróżnicował przesłanki przyznania dodatkowego urlopu. W § 12 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia mowa jest o najwyższych dopuszczalnych stężeniach, jednocześnie jednak do przyznania urlopu wystarczające jest choćby jednokrotne ich przekroczenie w ciągu roku. Tymczasem w § 12 ust. 1 pkt 4 mowa o co najmniej czterokrotnej ekspozycji na czynnik po minimum 8 godzin albo o pełnieniu służby co najmniej 80 godzin w miesiącu w warunkach narażenia na ( ... ) działanie substancji chemicznych.

Zdaniem skarżącego zarówno językowa, jak i celowościowa wykładnia ww. przepisów prowadzi do wniosku, że o ile w pierwszym przypadku (§ 12 ust. 1 pkt 2) urlop przyznawany jest w przypadku choćby krótkotrwałego, jednokrotnego narażenia na substancję w stężeniu wyższym niż NDS, to w drugim (§ 12 ust. 1 pkt 4) przesłanką do przyznania urlopu jest albo czterokrotna ekspozycja na czynnik po minimum 8 godzin każda albo długotrwałe narażenie na działanie substancji chemicznej szczególnie toksycznej, rakotwórczej lub mutagennej - przy czym chodzi o jakiekolwiek narażenie szkodliwe dla zdrowia, nie jest konieczne przekroczenie NDS. Skarżący zwrócił uwagę, że Sąd w ogóle nie odniósł się do istotnej różnicy pomiędzy § 12 ust. 1 pkt 2 a § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie urlopów policjantów.

Skarżący stwierdził także, że Sąd dokonał błędnej wykładni § 12 ust. 3 rozporządzenia w sprawie urlopów policjantów. Zdaniem skarżącego przepis ten znajduje zastosowanie tylko w sytuacji, w której przerwa nastąpiła pomiędzy poszczególnymi przypadkami ekspozycji, których wystąpienie jest konieczne dla nabycia prawa do urlopu dodatkowego. Jeżeli wymagana liczba przypadków ekspozycji miała już miejsce, to doszło już do nabycia prawa do urlopu dodatkowego i późniejsze wystąpienie przerwy nie może już mieć wpływu na fakt nabycia tegoż prawa.

Uzasadniając zarzuty prawa procesowego skarżący podniósł, że Sąd winien był uchylić zaskarżoną decyzję w całości, w związku z oczywistymi uchybieniami procesowymi jakich dopuścił się organ w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, co skutkowało błędem w tych ustaleniach. Błąd ten przejawiał się w szczególności w niezasadnym przyjęciu, że w przypadku skarżącego wystąpiła przerwa w ekspozycji na czynnik rakotwórczy i mutagenny (benzo(a)piren) trwająca dłużej niż 3 miesiące. Tymczasem jak wynika z zebranego materiału - tj. wyników pomiarów jakości powietrza na stacji pomiarowej położonej w R. przy ul. B., do takiej przerwy w latach 2017 i 2018 nie doszło. Do skargi załączono zestawienie danych ze stacji pomiarowej położonej w R. przy ul. B. obejmujące średniodobowe, średniomiesięczne i średnioroczne stężenia benzo(a)pirenu (dalej również jako: b(a)p). Skarżący podał, że zgodnie z załączonym zestawieniem, w roku 2017 średnioroczne stężenie benzo(a)pirenu wyniosło 16,02 ng/m³, tj. 16-krotność poziomu docelowego ustalonego w przepisach prawa krajowego i prawa UE. Średnie stężenia miesięczne wyższe niż 1 ng/ m³ utrzymywały się w miesiącach: styczniu, lutym, marcu, kwietniu, maju, wrześniu, październiku, listopadzie i grudniu. Stężenia wyższe niż 1 ng/m³ występowały również w miesiącach letnich, w dniach 3-9, 24-30 lipca oraz 21-27 sierpnia. Jedynym miesiącem, w którym nie wystąpiły stężenia b(a)p wyższe niż 1 ng/m³ był czerwiec. Oznacza to, że w 2017 r. skarżący był narażony na szkodliwe działanie substancji o działaniu rakotwórczym i mutagennym - benzo(a)pirenu (jak również innych wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, dla których b(a)p jest markerem) przez niemal cały rok, również na wiosnę i jesienią, a także w niektóre dni w miesiącach letnich. W roku 2017 najdłuższy okres, w którym nie odnotowano średniego dobowego stężenia b(a)po wyższego niż 1 ng/m³, wyniósł niewiele ponad jeden miesiąc (od 29 maja do 3 lipca). W roku 2018 jakość powietrza była niewiele lepsza, w całym roku średnie stężenie b(a)p wyniosło 13,2 ng/m³, zaś najdłuższy nieprzerwany okres, w którym średniodobowy poziom b(a)p nie przekroczył 1 ng/m³ trwał od 21 maja do 12 sierpnia, a zatem 2 miesiące i 22 dni. Dlatego też uznać należy, że w latach 2017 i 2018 nie wystąpiła przerwa w ekspozycji na substancję o działaniu rakotwórczym mutagennym - benzo(a)piren trwająca nieprzerwanie co najmniej trzy miesiące. Danymi tymi dysponował organ wydając zaskarżoną decyzję, a pomimo tego wysnuł z nich błędne wnioski, następnie niesłusznie podtrzymane przez Sąd.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz.2325, dalej jako: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie złożył stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z póź. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

W przedmiotowej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowaną przez sąd pierwszej instancji normę prawa materialnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zasługują na uwzględnienie.

Pierwszy z tych zarzutów, dotyczący ustaleń i oceny stanu faktycznego, jest nietrafny. Skoro znajdujący się w aktach sprawy dokument, tj. raport Komisji do oceny warunków uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia uprawniających policjantów do uzyskania urlopu dodatkowego z tytułu pełnienia służby w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznej o działaniu rakotwórczym lub mutagennym – benzoalfapirenu w Komendzie Miejskiej Policji w R., wskazywał na pracę skarżącego w narażeniu w okresie l i lV kwartału danego roku przy zachowaniu półrocznej przerwy w ekspozycji na czynnik szkodliwy, to stwierdzenie Sądu pierwszej instancji prawidłowości ustaleń organów obu instancji, nawiązujących do tego dokumentu, jest prawidłowe, zwłaszcza w sytuacji, gdy Sąd podkreślił, że również sam skarżący wskazał na 6-miesięczną przerwę w pracy w narażeniu na czynnik szkodliwy.

Przede wszystkim jednak podać należy, iż stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w zakresie niespełnienia przez skarżącego przesłanki długotrwałej ekspozycji na czynnik szkodliwy – nie stanowiło wyłącznej przyczyny uznania skargi za niezasadną, a tylko takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uwzględnieniem zarzutu podniesionego w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Równolegle do powyższego stwierdzenia, poczynionego na podstawie niezakwestionowanych w toku postępowania sądowoadministracyjnego ustaleń Komisji oraz innych materiałów zgromadzonych w toku prowadzonego przez organy postępowania dowodowego, Sąd pierwszej instancji wyraźnie wskazał, że zanieczyszczenia powietrza nie występują w ocenie ryzyka zawodowego na stanowisku referenta ogniwa patrolowo-interwencyjnego oraz że błędne jest stanowisko skarżącego o możliwości zastosowania rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu, jako podstawy twierdzenia, że zostały przekroczone dopuszczalne stężenia substancji szkodliwej w środowisku pracy. Wyjaśnił, że przedmiotowe rozporządzenie w żaden sposób nie odnosi się do aspektów związanych z pełnieniem służby i narażeniem na działanie substancji podczas jej pełnienia, a zastosowanie znajdują przepisy regulujące NDS substancji szkodliwej w środowisku pracy. W konsekwencji przyjął, że w sprawie w ogóle nie doszło do sytuacji uprawniającej skarżącego do urlopu dodatkowego w oparciu o przepisy powołanego rozporządzenia.

Zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej skutku nie mógł odnieść również drugi z zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W orzecznictwie przyjmuje się, że zarzut naruszenia tego przepisu może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09; wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08). Ponadto naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. musi być na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za pomocą zarzutu naruszenia tego przepisu nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny, w ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu, jest zobowiązany jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. W niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w tym przepisie. Zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawił stan faktyczny sprawy przyjęty za podstawę wyroku, a także podał, z jakich przyczyn i na podstawie jakich przepisów zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Zwrócić nadto należy uwagę, iż prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Sam fakt braku wyraźnego odniesienia się przez sąd pierwszej instancji do niektórych zarzutów skargi lub pominięcia w rozważaniach niektórych nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy zarzutów i elementów stanu faktycznego sprawy, nie stanowi podstawy do uznania, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 21 września 2017 r., I GSK 1329/15). W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sposób wystarczający, umożliwiający dokonanie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, odniósł się do istotnych zarzutów skargi i wyjaśnił, z jakich przyczyn podzielił stanowisko organów obu instancji i nie uwzględnił stanowiska skarżącego o spełnieniu przesłanek do przyznania urlopu dodatkowego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego są niezasadne. Odnosząc się do tych zarzutów zasadnym jest odwołanie się do argumentacji zaprezentowanej przez NSA w uzasadnieniu wyroków z 26 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 3115/21, z 23 lutego 2012 r. sygn. akt. III OSK 3118/21, III OSK 3119/21, III OSK 3120/21 i III OSK 3122/21, którą skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela.

Dokonując wykładni art. 12 ust. 1 pkt 4 lit. b rozporządzenia w sprawie urlopów policjantów, nie może pomijać treści art. 86 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2020 r., poz. 360), na podstawie którego to przepisu rozporządzenie zostało wydane. Przepis ten stanowi, że "Minister właściwy do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady przyznawania policjantom urlopów, tryb postępowania w tych sprawach oraz wymiar urlopów, o których mowa w art. 84 i 85, uwzględniając okres służby, wiek policjanta, przypadki warunków szczególnie uciążliwych i szkodliwych dla zdrowia oraz stopnie szkodliwości wpływające na wymiar urlopu dodatkowego". Treść § 12 ust. 1 cyt. rozporządzenia, w tym treść § 12 ust. 1 pkt 4 lit. b tego rozporządzenia, należy zatem rozpatrywać w kontekście realizacji przez "ministra właściwego do spraw wewnętrznych" ustawowego upoważnienia m.in. do określenia "przypadków warunków szczególnie uciążliwych i szkodliwych dla zdrowia oraz stopni szkodliwości wpływających na wymiar urlopu dodatkowego". Innymi słowy treść ustawowego pojęcia "warunków szczególnie uciążliwych i szkodliwych dla zdrowia" powinna być odczytywana w oparciu o ich przypadki określone – z upoważnienia ustawowego – w rozporządzeniu w sprawie urlopów policjantów.

Analiza katalogu przypadków warunków pełnienia służby szczególnie uciążliwych i szkodliwych dla zdrowia, wynikającego z § 12 ust. 1 pkt 1-4 rozporządzenia w sprawie urlopów policjantów, prowadzi do wniosku, że warunkami pełnienia służby szczególnie uciążliwymi lub szkodliwymi dla zdrowia, uzasadniającymi przyznanie policjantowi urlopu dodatkowego, są warunki związane bezpośrednio bądź z określonym miejscem lub określonymi okolicznościami wykonywania służby, bądź z charakterem określonych czynności wykonywanych przez policjanta w ramach powierzonych mu konkretnych obowiązków związanych z pełnieniem służby. W § 12 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia wymieniono służbę: a) w pomieszczeniach pozbawionych stałego naturalnego oświetlenia lub celowo przyciemnionych, w których ze względów technologicznych lub ze względu na rodzaj wykonywanej służby stosowane jest wyłącznie sztuczne oświetlenie, b) w pomieszczeniach zlokalizowanych poniżej poziomu otaczającego terenu – zgodnie z przepisami w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, c) w warunkach nadmiernego obciążenia wysiłkiem fizycznym wymagającym wydatku energetycznego o wartości co najmniej 2000 kcal dla mężczyzn i 1200 kcal dla kobiet, d) w warunkach ręcznego kierowania ruchem na skrzyżowaniach i w ciągach komunikacyjnych o dużym natężeniu ruchu, e) w warunkach ciągłego napięcia i koncentracji przy nagrywaniu i odtwarzaniu zapisów magnetycznych lub cyfrowych w styczności ze zmiennym natężeniem i zakresem fal dźwiękowych. W § 12 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia wymieniono służbę: a) w warunkach narażenia na promieniowanie optyczne, b) w warunkach narażenia na działanie pyłów, c) w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych, d) w warunkach narażenia na drgania działające na organizm człowieka przez kończyny górne lub drgania o ogólnym działaniu na organizm człowieka, e) w warunkach narażenia na hałas lub hałas ultradźwiękowy, f) w mikroklimacie zimnym albo gorącym, g) w warunkach narażenia na działanie pól i promieniowań elektromagnetycznych z zakresu częstotliwości 0 Hz–300 GHz. W § 12 ust. 1 pkt 3 cyt. rozporządzenia wskazano na służbę: a) przy fizycznym zwalczaniu terroryzmu, b) przy konserwowaniu, magazynowaniu, transporcie i stosowaniu materiałów wybuchowych, łatwopalnych i samozapalnych, c) przy prowadzeniu prób broni, amunicji, materiałów wybuchowych oraz prac doświadczalnych z materiałami wybuchowymi, d) podczas prowadzenia badań materiałów czynnych biologicznie, e) pod ziemią. Wreszcie w § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie urlopów policjantów jest mowa o służbie: a) w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych bardzo toksycznych lub toksycznych lub działających szkodliwie na rozrodczość, b) w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, których wykaz określają odrębne przepisy.

Z przytoczonego katalogu przypadków warunków pełnienia służby szczególnie uciążliwych i szkodliwych dla zdrowia wynika, że są to warunki, których wystąpienie jest związane z powierzonymi w ramach pełnienia służby obowiązkami i pozostaje w ścisłym związku z pełnieniem służby. Podstawą przyznania policjantowi dodatkowego płatnego urlopu, czyli specjalnego zindywidualizowanego uprawnienia, które nie przysługuje wszystkim policjantom pełniącym służbę, jest wykonywanie tej służby w szczególnych okolicznościach jej pełnienia, a więc takich, które dla samej tej służby są nietypowe, nadzwyczajne i nie występują, co do zasady, w zwyczajnych okolicznościach pełnienia służby. Szczególne warunki obejmują zatem takie uciążliwości, które są specyficzne dla konkretnych powierzonych w ramach służby obowiązków i nie dotyczą ogólnie wszystkich osób pełniących służbę. Specyfika tego wyjątkowego uprawnienia do dodatkowego urlopu płatnego, udzielanego w związku ze służbą pełnioną w warunkach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia, ma na celu rekompensatę za niewspółmierne wobec innych policjantów obciążenie zdrowotne występujące w związku z wykonywanymi czynnościami służbowymi.

Warunki pełnienia służby, będące okolicznościami funkcjonowania ogółu społeczeństwa (w tym i policjantów), których wystąpienie nie jest bezpośrednio związane z powierzonymi w ramach pełnienia służby obowiązkami i nie pozostaje w ścisłym związku z pełnieniem służby w sposób określający specyfikę służby konkretnego policjanta, nie mieszczą się w zakresie ustawowej przesłanki pełnienia służby w warunkach szczególnie uciążliwych i szkodliwych dla zdrowia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawidłowo wykluczył dopuszczalność odwoływania się w tej sprawie do ogólnych unormowań z zakresu ochrony środowiska, w tym do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz.U. z 2012 r., poz. 1031 ze zm.), tj. takich unormowań, które nie odnoszą się bezpośrednio do służby policjantów w konkretnych realiach, jako kryteriów oceny spełnienia warunków do przyznania urlopu dodatkowego z uwagi na ekspozycję policjanta na szkodliwe czynniki, tj. w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych, któremu to działaniu podlega ogół społeczności lokalnej. Przedmiotowe rozporządzenie Ministra Środowiska w żaden sposób nie odnosi się bowiem do aspektów związanych z pełnieniem służby i narażeniem na działanie substancji szkodliwych podczas jej pełnienia. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że rozporządzenie to jest aktem wykonawczym do ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2020 r., poz. 1219), a powołana ustawa, zgodnie z art. 1, "określa zasady ochrony środowiska oraz warunki korzystania z jego zasobów". Nie odnosi się ona zatem do warunków pełnienia służby w Policji, w tym do warunków szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia.

W konsekwencji Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że narażenie policjanta na smog, w którym funkcjonuje ogół lokalnej społeczności, nie miało związku z pełnieniem służby na stanowisku referenta ogniwa patrolowo – interwencyjnego, a tym samym nie miało związku z pełnionymi obowiązkami, które można byłoby zaliczyć do grupy podstaw uzyskania prawa do dodatkowego płatnego urlopu w związku z pełnieniem służby w warunkach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia, o jakich mowa w § 12 ust. 1 pkt 4 lit. b rozporządzenia w sprawie urlopów policjantów. Niewątpliwie obecność smogu – powszechnie występującego w publicznej przestrzeni otwartej – nie jest okolicznością charakteryzującą i wyróżniającą pełnienie służby na stanowisku referenta ogniwa patrolowo – interwencyjnego, nie może być ona zatem zaliczona do szczególnych warunków pełnienia służby. Prawo policjanta do dodatkowego płatnego urlopu z uwagi na szczególnie uciążliwe lub szkodliwe dla zdrowia warunki pełnienia służby jest uzależnione od wykonywania określonych obowiązków powierzonych w ramach pełnienia służby, a nie od obiektywnych, niezależnych od charakteru działań podejmowanych w ramach tej służby, warunków środowiska.

Dodatkowo wskazać należy, iż zarzut skargi kasacyjnej dotyczył błędnego przyjęcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, że do narażenia na działanie substancji chemicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w rozumieniu § 12 ust. 1 pkt 4 lit. b rozporządzenia w sprawie urlopów policjantów, dochodzi wyłącznie w przypadku przekroczenia najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDS), o którym mowa w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, podczas gdy zdaniem skarżącego kasacyjnie należało przyjąć, że do narażenia tego dochodzi również w przypadku przekroczenia poziomów dopuszczalnych i docelowych określonych substancji w powietrzu, ewentualnie w przypadku przekroczenia wartości odniesienia, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu. Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd pierwszej instancji wyraził tak kategoryczny pogląd, jaki przypisuje mu autor skargi kasacyjnej. Sąd jedynie przykładowo podał, że odnotowane stężenia benzo(a)pirenu w powietrzu są niższe, niż określone jako najwyższe dopuszczalne stężenia w rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, a "skarżący musi wykazać nie tylko pełnienie służby w warunkach narażenia lecz winien także odnieść jego poziom nie do progów wynikających z przepisów dot. ochrony środowiska, lecz regulujących NDS w środowisku pracy. Winien także wykazać brak przesłanek negatywnych, a tego nie uczynił. Wręcz przeciwnie sam wskazał na 6 miesięczną przerwę w pracy w narażeniu, co potwierdziła również Komisja w swoim sprawozdaniu".

Zamierzonego przez skarżącego kasacyjnie skutku nie mógł osiągnąć także zarzut niewłaściwej wykładni § 12 ust. 3 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 4 lit. b rozporządzenia w sprawie urlopów policjantów, polegającej na przyjęciu, że wystąpienie przerwy w ekspozycji na czynnik szkodliwy wyłącza nabycie prawa do urlopu dodatkowego, nawet jeżeli nastąpiło już po spełnieniu przesłanki uzasadniającej nabycie urlopu, tj. po wystąpieniu czterokrotnej ekspozycji na czynnik po 8 godzin każda. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie przeprowadził bowiem takiej wykładni powołanych przepisów, która mogłaby prowadzić do przedstawionego wyżej wniosku. Ocena Sądu pierwszej instancji, determinująca rozstrzygnięcie w rozpoznawanej sprawie, nie została oparta o wykładnię przypisywaną przez autora skargi kasacyjnej, lecz w oparciu o uznanie, że skarżący w ogóle nie spełnił przesłanek z § 12 ust. 1 pkt 4 lit. b rozporządzenia w sprawie urlopów policjantów do ubiegania się o urlop dodatkowy.

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.