Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 322/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2012-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2012 r. sprawy ze skargi P.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego P.S. kwotę 120 (sto dwadzieścia ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] października 2011 r. P.S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek powstałych w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wnioskodawca figurował w ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Wójta Gminy w okresie od [...] sierpnia 1997 r. do [...] czerwca 2005 r., zaś wysokość nieuiszczonych należności z tytułu składek wyniosła na dzień wpływu wniosku do ZUS, tj. [...] października 2011 r. 21397,15 zł.

Odmowę zaakceptowania złożonej wcześniej przez organ propozycji spłaty zadłużenia w ratach w miesięcznej wysokości ok. 300 zł oraz wniosek o umorzenie należności dłużnik uzasadnił złą sytuacją finansową, która uległa dalszemu pogorszeniu od daty złożenia wniosku o umorzenie odsetek od należności (czego ZUS decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. odmówił wnioskodawcy), na jego wniosek z [...] kwietnia 2011 r., w łącznej kwocie 12.676,93 zł oraz umorzenia odsetek od tych składek w łącznej kwocie 14.780 zł obejmujących:

- odsetki w kwocie 2308 zł od składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2001 r. do stycznia 2005 r.,

- odsetki w kwocie 726 zł od składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 2001 r. do sierpnia 2003 r.

Wskazana wyżej decyzja była przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 8/12, zakończonej wyrokiem z dnia 23 lutego 2012 r., w którym Sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję pierwszej instancji o odmowie umorzenia odsetek.

Wnioskodawca w niniejszej sprawie zwrócił uwagę na przerwy w prowadzeniu działalności, które powinny mieć wpływ na okres objęcia ubezpieczeniem. Podał, że akceptuje jednak okres i wysokość zadłużenia określony w decyzji ZUS z dnia [...] października 2003 r., informując jednocześnie o braku możliwości spłaty istniejącego zadłużenia. Trudna sytuacja rodziny wnioskodawcy została spowodowana jego niskim dochodem uzyskiwanym z tytułu zatrudnienia w wysokości, 1116,86 zł netto i posiadaniem na utrzymaniu dwojga dzieci. Dochód w rodzinie wynosi 2000,00 zł netto przy uwzględnieniu dochodu małżonki z tytułu zatrudnienia. Czteroosobowa rodzina dłużnika, mieszka w domu matki wnioskodawcy. Koszty utrzymania rodziny oraz domu, są bardzo wysokie. Uzyskiwane dochody nie wystarczają na utrzymanie rodziny w tym chorego przewlekle dziecka. Rodzina korzysta z pomocy rodziny głównie w postaci zaopatrzenia dzieci w odzież, oraz materiały szkolne oraz pomocy społecznej w formie dopłat do obiadów i kolonii dzieci. Ponadto wnioskodawca oraz jego małżonka pracowali na podstawie umów o pracę zawartych na czas określony. Nie posiada on żadnych rzeczy ruchomych (poza przyczepką samochodową) i nieruchomości. Podstawy umorzenia należności wnioskodawca upatruje w przepisach rozporządzenia. Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie jest w stanie opłacić tych należności gdyż spowodowałoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny. Dłużnik uważa, że skoro zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i jednocześnie nie posiada majątku, z którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógłby egzekwować swoje należności to spełnia przesłankę całkowitej nieściągalności. Zapłata należności z tytułu nieopłaconych składek spowoduje pozbawienie rodziny niezbędnych środków utrzymania i pozbawi możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Na potwierdzenie powyższych faktów wnioskodawca dołączył do wniosku szereg dokumentów obrazujących sytuację finansową rodziny oraz ponoszone wydatki.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Zakład ustalił wysokość wynagrodzeń P.S. i jego małżonki, stanowiące podstawę składki na ubezpieczenia społeczne. W przypadku dłużnika w okresie od stycznia do października 2011 r. wyniosła ona 1500.00 zł, natomiast u jego małżonki w okresie od stycznia 2011 r. do października 2011 r. wyniosła ona od 841 zł do 1386 zł oraz w maju 2011 r. 2986 zł.

Według informacji podanej w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej dłużnika z dnia [...] maja 2011 r. dłużnik nie posiada majątku ruchomego poza przyczepką samochodową rok produkcji 1995, oraz nieruchomości. Posiada natomiast zobowiązania z tytułu kredytów bankowych w kwocie 15463,92 zł (stan na miesiąc maj 2011 r.).

W toku postępowania Zakład ustalił dodatkowo, że córka wnioskodawcy M. (lat 15) choruje przewlekle od 2005 r. z podejrzeniem kamicy układu moczowego. Ostatni pobyt w szpitalu w dniach od [...] sierpnia 2011 r. nie potwierdza istotnych odchyleń od stanu prawidłowego poza wadą wzroku. Nadto wobec zobowiązanego nie było prowadzone przymusowe dochodzenie należności.

Zakład stwierdził, że wobec wnioskodawcy nie znajduje zastosowania przepis art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wymieniający przypadki całkowitej nieściągalności składek, co w myśl ust. 2 wskazanego artykułu stanowi warunek ich umorzenia. Organ ma zatem możliwość dochodzenia ich od wnioskodawcy. Umorzenie należności przed wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz wszelkich innych możliwości dochodzenia należności byłoby działaniem sprzecznym z interesem ZUS, bowiem umorzenie wpływa na zdolność realizacji przez organ statutowej działalności.

Zakład przeanalizował sprawę również pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej, nie znajdując podstaw do zastosowania art. 28a ust. 3 ustawy oraz przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

Z materiału dowodowego zdaniem organu wynika, że sytuacja materialna zobowiązanego nie jest na tyle trudna, aby uzasadniała aktualnie umorzenie należności. Zakład dostrzegł możliwość uregulowania należności na drodze postępowania egzekucyjnego, ewentualnie poprzez spłatę zadłużenia w ratach na dogodnych dla wnioskodawcy warunkach. W związku z tym w sprawie nie wystąpiły okoliczności, które pozwoliłyby na umorzenie należności ze względu na ważny interes zobowiązanego, a tym samym widzi możliwość odzyskania należności ZUS w dalszym okresie.

Rozstrzygając wniosek o umorzenie należności Zakład miał na uwadze również to, że umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organ odpowiedzialny za ich pobór zobligowany jest do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Mając na uwadze okoliczności wynikające z uzasadnienia niniejszej decyzji, uwzględniając nałożony na Zakład obowiązek dbałości o dobro finansów ubezpieczeń społecznych, dysponując prawem do umarzania należności na zasadzie uznania administracyjnego, Zakład postanowił nie umarzać zadłużenia uznając, że umorzenie należności byłoby w obecnym stanie faktycznym przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych i innych funduszy, pozbawiając fundusze wpływu należnych i obowiązkowych składek.

Jednocześnie w decyzji organ stwierdził, iż odmowa umorzenia należności, których łączna wysokość na dzień [...] października 2011 r. wynosi 21.397,15 zł, w tym:

- nieopłacone składki na ubezpieczenie społeczne za okres listopad 2001 r. – sierpień 2003 r., lipiec 2004 r. – 7868,33 zł,

- odsetki naliczone na dzień [...] października 2011 r. – 9162 zł,

- nieopłacone składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres listopad 2001 r. – luty 2003 r., styczeń 2004 r., styczeń 2005 r. – 1431,11 zł,

- odsetki naliczone na dzień [...] października 2011 r. – 1706,00 zł,

- nieopłacone składki na Fundusz Pracy za okres październik 2001 r. – sierpień 2003 r. – 568,71 zł,

- odsetki naliczone na [...] października 2011 r. – 661 zł

Od powyższej decyzji P.S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzucił, że stanowisko Zakładu jest dla niego krzywdzące i nie odzwierciedla zaistniałego stanu rzeczy. Sytuacja materialna jego rodziny diametralnie się pogorszyła albowiem pracodawca nie zawarł z nim kolejnej umowy i z dniem [...] grudnia 2011 r. stracił pracę. Obecnie zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy. Aktualnie rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia uzyskiwanego przez żonę w kwocie 1.032,34 zł netto i z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 761,40 zł w okresie pierwszych 3 miesięcy oraz w wysokości 597,90 zł przez kolejne 3 miesiące. Spłata zadłużenia spowoduje pozbawienie rodziny niezbędnych środków utrzymania i nie pozwoli na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcie w sprawie. Organ stwierdził, iż przeprowadzone postępowanie pierwszej instancji oraz wydana w jego wyniku decyzja odpowiadają wszystkim wymogom Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponownie nie dopatrzył się przy tym przesłanek do zastosowania przepisów art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Organ stwierdził przy tym, iż przez ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia zadłużenia należy rozumieć ubóstwo osoby zobowiązanej do opłacenia należności, zagrażające jej dalszej egzystencji poprzez nie zapewnienie minimum socjalnego w zakresie, który uniemożliwia spłatę zadłużenia w dłuższym okresie czasu.

Jednocześnie organ stwierdził w uzasadnieniu decyzji, iż w trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że w dniu [...] grudnia 2011 r., tj. po wydaniu decyzji w pierwszej instancji uległy przedawnieniu składki za miesiąc listopad 2001 r. w kwotach: ubezpieczenie społeczne – 337,67 zł plus należne odsetki, ubezpieczenie zdrowotne – 77,77 plus należne odsetki, Fundusz Pracy – 24,58 zł plus należne odsetki.

Z uwagi na powyższe na dzień wydania zaskarżonej decyzji zaległość zobowiązanego wynosiła:

- ubezpieczenie społeczne: różnice składek za okres grudzień 2001 r., styczeń 2002 r. – sierpień 2003 r., lipiec 2004 r. – 7530,66 zł, odsetki naliczone na dzień [...] października 2011 r. – 8700 zł, koszty upomnień – 52,80 zł, opłata manipulacyjna – 164,90 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne: różnica składek za okres grudzień 2001 r., styczeń 2002 r. – marzec 2003 r., styczeń 2004 r., styczeń 2005 r. – 1353,34 zł, odsetki naliczone na dzień [...] października 2011 r. – 1600 zł, koszty upomnień – 44 zł, opłata manipulacyjna – 31,60 zł, Fundusz Pracy,

- Fundusz Pracy: różnice składek za okres grudzień 2001 r., styczeń 2002 r. – sierpień 2003 r. – 544,13 zł, odsetki naliczone na dzień [...] października 2011 r. – 627 zł, koszty upomnień – 52,80 zł, opłata manipulacyjna – 13,30 zł.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz oświadczeń złożonych przez stronę ustalono, że dłużnik ma 43 lata. W 2005 roku zlikwidował działalność gospodarczą. Do [...] grudnia 2011r. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę na stanowisku ślusarz-spawacz w pełnym wymiarze czasu pracy. Otrzymywał wynagrodzenie miesięczne w kwocie 1.500,00 zł brutto. Obecnie jest zgłoszony w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna pobierająca zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 761,40 zł w okresie pierwszych 3 miesięcy oraz w wysokości 597,90 zł przez kolejne 3 miesiące. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która podjęła pracę na czas określony do [...] października 2013 r. z wynagrodzeniem miesięcznym 1.386,00 zł brutto (1.032,34 zł netto). Na utrzymaniu małżonkowie mają dwoje dzieci. Rodzina korzysta z pomocy finansowej Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. W dniu [...] września 2011 r. GOPS wypłacił rodzinie pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego bezzwrotnego w wysokości 150,00 złotych a w dniu [...] stycznia 2012 r. pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 300 zł. Ponadto w dniu [...] lutego 2012 r. GOPS przyznał pomoc społeczną w formie sfinansowania posiłków w szkole dla dzieci M. i D.S..

Łączny dochód miesięczny rodziny wynosi ok. 1.500,00 zł netto zaś miesięczne wydatki wynoszą łącznie ok. 927,00 zł (w tym utrzymanie mieszkania ok. 246 zł, leczenie 150 zł, rata kredytu ok. 531 zł) a dochód, który pozostaje na jednego członka rodziny wynosi ok. 143,00 zł. Ponadto ustalono, że strona nie wykazuje żadnych zaległości z tytułu opłat bieżących związanych z utrzymaniem, nie udokumentowała żadnych zaległości publicznoprawnych czy cywilnoprawnych.

Zdaniem organu na uwzględnienie nie zasługiwał argument spłacania przez wnioskodawcę zobowiązań cywilnoprawnych. Obowiązek zapłaty kredytu bankowego nie może bowiem stanowić argumentu świadczącego o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego. Co więcej sytuacja, w której wierzyciel prywatny uzyskuje spłaty swoich wierzytelności, natomiast wierzyciel będący dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (którego przychody pochodzą między innymi z wpłat i z dotacji budżetu państwa), zostaje tej możliwości pozbawiony jest stanem nieracjonalnym z punktu widzenia finansów publicznych.

Dokonując analizy wysokości miesięcznych dochodów i wydatków ustalono, że sytuacja finansowa zobowiązanego jest trudna, jednak nie ma charakteru wyjątkowego. Dłużnik znajduje się w okresie aktywności zawodowej, nie powołuje się na problemy zdrowotne i w związku z powyższym Zakład nie znalazł podstaw do umorzenia zaległych należności oraz uznał, że sytuacja finansowa ma charakter przejściowy i może ulec poprawie, zaś umorzenie w obecnym stanie faktycznym byłoby przedwczesne.

Podejmując rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie Zakład wziął pod uwagę fakt, że oboje małżonkowie uzyskują dochody jak też fakt, iż zobowiązany spłaca dobrowolnie kredyt bankowy w wysokości 531,22 zł, natomiast nie podjął próby spłaty zadłużenia w ZUS na bardzo korzystnych warunkach (84 raty w wysokości ok. 300 zł), które zostały mu zaproponowane, uzasadniając to zbyt wysoką kwotą rat.

Zakład nie zakwestionował faktu istnienia choroby córki, jednak poprzez treść § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne należy rozumieć sytuację, w której choroba osoby zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia pozyskanie środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia. Analizując w tym zakresie materiał dowodowy Zakład nie stwierdził powyższej okoliczności. Córka M.S. uczęszcza bowiem do szkoły, a z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby wymagała stałej opieki ze strony rodziców, co uniemożliwiałoby im pozyskiwanie dochodów. Powyższy fakt potwierdza wykonywanie pracy zarobkowej zarówno przez zobowiązanego (do 15 grudnia 2011 r.) jak i jego małżonkę.

Odnośnie zarzutu strony, że wysokość wynagrodzeń D.S. jest w dużej mierze niezgodna ze stanem faktycznym organ wyjaśnił, że wskazane w decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. kwoty stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i wynikają z imiennych raportów miesięcznych o należnych składkach i wypłaconych świadczeniach ZUS RCA złożonych w ZUS przez płatnika składek Ośrodek Integracji Społecznej.

Instytucja umorzenia zaległości składkowych, co wynika z intencji ustawodawcy, ma charakter wyjątkowy i powinna być przyznawana sporadycznie, bowiem zasadą jest obowiązek opłacania składek, zaś "ważny interes zobowiązanego" będący jedną z przesłanek nie może być utożsamiany jedynie z trudnościami finansowymi. Orzekając w przedmiotowej sprawie Zakład uwzględnił i wyważył nie tylko słuszny interes zobowiązanego do opłacania składek ale także interes społeczny czyli innych ubezpieczonych (w zgodzie z zasadą z art. 7 k.p.a.), którzy płacą regularnie składki i nie mogą z tego powodu ponosić konsekwencji braku zapobiegliwości i ryzyka gospodarczego innych nie płacących składek ubezpieczonych. Ponadto zbytnia pobłażliwość i nieracjonalne umarzanie składek naruszałoby interes społeczny w ten sposób, że mogłoby to doprowadzić do braku środków na wypłacanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego osobom, które opłacały te składki i nabyły uprawnienia do świadczeń, czego konsekwencje ponosiliby nie tylko ubezpieczeni ale całe społeczeństwo. Umorzenie zadłużenia w sytuacji gdy istnieje realna możliwość zaspokojenia roszczeń Zakładu naruszałoby interes społeczny, jak również słuszny interes zobowiązanego, gdyż w przypadku umorzenia, okres którego dotyczy to umorzenie nie jest brany pod uwagę w przypadku ustalania prawa do świadczeń emerytalno-rentowych.

Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych P.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez ich błędną wykładnie, skutkującą przyjęciem, iż pomimo udokumentowanej i bardzo ciężkiej sytuacji materialnej i życiowej, nie zostały spełnione po mojej strome przesłanki całkowitej nieściągalności, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala jednoznacznie stwierdzić, że nie jestem w stanie w żadnym razie spłacić ciążącego na mnie zobowiązania;

2) naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a, poprzez nieprawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie polegające na: niepodjęciu wszelkich niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, naruszaniu zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, niewyjaśnieniu zobowiązanemu zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sprawie, błędnej ocenie zebranego materiału dowodowego, przekroczeniu przez organ granicy przyznanego mu uznania administracyjnego oraz niewłaściwe, lakoniczne uzasadnienie decyzji.

Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej w pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi podał, iż w odniesieniu do niego nastąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W stosunku do poprzednich okresów, tj. gdy występował z wnioskiem o umorzenie odsetek i rozłożenie na raty należności składowych sytuacja finansowa skarżącego znacznie się pogorszyła, bowiem umowa o pracę na czas określony, z tytułu której otrzymywał miesięczne wynagrodzenie w wysokości 1500 złotych była zawarta jedynie na okres do dnia [...] grudnia 2011 roku a pracodawca nie zawarł ze skarżącym kolejnej umowy o pracę, wobec czego w chwili obecnej posiada status bezrobotnego.

Organ nie podał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji żadnej konkretnej przesłanki, która uzasadniałaby podjęcie niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia. Wskazał jedynie, iż rzeczywiście jego sytuacja jest trudna, jednak nie ma charakteru wyjątkowego i istnieje możliwość, że ulegnie poprawie. Skarżący nie zgodził się również ze stwierdzeniem, iż posiada majątek ruchomy w postaci samochodu [...], bowiem od długiego już czasu nie przysługuje mu prawo własności żadnego pojazdu mechanicznego, gdyż nie jest w stanie takiego pojazdu utrzymać, nie stać go również na zakup benzyny. Okresowo korzysta jedynie z pojazdów należących do członków rodziny.

Negatywnym skutkiem ewentualnego przystąpienia do egzekwowania należności objętych skargą, będzie przede wszystkim olbrzymia szkoda wyrządzona całej rodzinie skarżącego, która w obecnej chwili znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji. Z trudem bowiem udaje mu się zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe rodziny, a zakres tych potrzeb ze względu na przewlekłą chorobę córki M.S. oraz żony D.S. jest i tak stale ograniczany. Tym samym Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ustalił w sposób rzetelny sytuacji bytowej rodziny skarżącego. Poza tym organ nie wziął pod uwagę żadnych wydatków poza rachunkami za media, miesięcznym wyżywieniem dla całej rodziny oraz wydatkami związanym z chorobą córki.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżący podniósł, iż okoliczność korzystania z pomocy społecznej co prawda nie przesądza, tym niemniej może jednak wskazywać, że jego sytuacja jest na tyle trudna, iż może uzasadniać zastosowanie ulgi w spłacie zadłużenia. Uregulowana w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ulga w spłacie zadłużenia może być przyznana – na podstawie ust. 3a tego artykułu – tym osobom, których dochód w rodzinie, określony na podstawie przepisów o pomocy społecznej, uzasadnia przyznanie prawa do świadczenia pieniężnego z powodu ubóstwa. Powyższe okoliczności Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zbagatelizował, nie wziął bowiem pod uwagę faktu, iż środki pomocy społecznej uruchamiane są w celu wsparcia osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych, podstawowych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach nie zagrażających egzystencji.

Spłacanie wskazanego we wniosku zadłużenia z tytułu należności składowych i odsetek spowoduje pozbawienie rodziny skarżącego niezbędnych środków utrzymania i z pewnością nie pozwoli na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb życiowych. Już bowiem w chwili obecnej brakuje środków na zaspokojenie potrzeb życiowych rodziny skarżącego. Aktualnie prawie każdego miesiąca skarżący jest zmuszony do zaciągania zobowiązań bądź korzystania z pomocy finansowej dalszych krewnych, bowiem uzyskiwane przez jego małżonkę dochody oraz uzyskiwany zasiłek z Urzędu Pracy nie wystarczają na pokrycie bieżących wydatków. Odnośnie nieuwzględnienia przez organ argumentu dotyczącego spłacania kredytu bankowego skarżący podał, iż kredyt ten został zaciągnięty na realizację podstawowych potrzeb rodziny, nie zaś na dobra luksusowe.

Samo istnienie możliwości podjęcia rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu z obowiązku wnikliwej oceny wystąpienia przesłanek umorzenia i jednoznacznego wskazania, czy i która przesłanka wystąpiła w konkretnej sprawie oraz nie zezwala organowi na dowolność w powzięciu decyzji. Podejmując decyzję uznaniową organ winien wyważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej jak również stan finansów ubezpieczeń społecznych, co jest możliwe jedynie w przypadku dokładnego ustalenia, jaka jest sytuacja podmiotu wnioskującego o umorzenie, czego jednak Zakład nie dokonał w stosunku do skarżącego. Istota sprawy o umorzenie należności składkowych sprowadza się do należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego i właściwej oceny jego wyników oraz wszechstronnego i wnikliwego uzasadnienia decyzji. Organ musi mieć bowiem jasność, czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby ich możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ nie uzasadnił swojego stanowiska w sposób należyty, nie wziął pod uwagę wszelkich okoliczności wskazanych przez skarżącego. Lakoniczność uzasadnienia zaskarżonej decyzji we wskazanym wyżej zakresie sprawia, że przedstawiona w nim ocena stanu faktycznego sprawy wydaje się być dowolna i nieuwzględniającą wszelkich okoliczności niniejszej sprawy. Stanowi to naruszenie wyrażonej w art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów.

W ramach stosowania art. 28 ust. 1 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 wskazanego wyżej rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien mieć na uwadze, czy dłużnik ma realne możliwości uzyskania takich dochodów, które pozwalałyby mu na spłatę zadłużenia. Takie realne możliwości muszą zostać przez organ wykazane. Organ musi uzasadnić, dlaczego w konkretnej sprawie nie został zastosowany § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia. Niezbędnym jest wyjaśnienie, w jaki sposób we wskazanej sytuacji finansowej zobowiązany ma realizować swoje zobowiązania. Dopiero przeprowadzenie takiego wywodu pozwala stwierdzić, że powołane przepisy trafnie zostały bądź nie zostały zastosowane. W niniejszej sprawie organ nie przeprowadził wywodu w sposób wskazany powyżej, a wyciągnięte przez organ wnioski z analizy wydatków i dochodów rodziny skarżącego są oderwane od rzeczywistości.

Wydając decyzję odmowną Zakład Ubezpieczeń Społecznych kierował się przede wszystkim interesem finansów ubezpieczeń społecznych. Zakład nie dokonał szczegółowej analizy łącznych dochodów i wydatków mojej rodziny. Zatem dokonanej w taki sposób przez organ ocenie stanu faktycznego należy postawić zarzut dowolności. Zaskarżona decyzja została wydana również z naruszeniem art. 7 k.p.a. Warunkiem prawidłowego bowiem ustalenia stanu faktycznego jest nie tylko ustalenie faktów zgodnie z rzeczywistością, ale również dokonanie prawidłowej oceny prawnej wszystkich prawotwórczych w sprawie faktów, której to oceny Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał jednostronnie, mając na względzie jedynie interes finansów ubezpieczeń społecznych, natomiast winien dążyć do dokonania oceny przy zastosowaniu zasady wyważenia interesu społecznego ze słusznym interesem strony.

Decyzja odmawiająca umorzenia skarżącemu należności składkowych oraz odsetek nie tylko nie doprowadzi do ich zaspokojenia i pociągnie za sobą znacznie koszty postępowania egzekucyjnego, ale również pozbawi rodzinę skarżącego zaspokajania nawet najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie skarżącego spełnia on przesłanki przemawiające za przyznaniem wnioskowanego umorzenia należności składkowych i składek.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 31 maja 2012 r. skarżący podniósl, iż według niego nie istnieje zaległość w uiszczaniu przez niego składek na ubezpieczenie społeczne, a nadto ZUS nigdy nie wydał decyzji ustalającej wysokość zadłużenia, bowiem skarżący zgłaszał przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej. Ponadto w tej kwestii toczyły się sprawy przed Sądem Apelacyjnym oraz przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Jak wynika z dokumentów przesłanych przez ZUS, organ ten w dniu [...] października 2003 r. wydał decyzję w sprawie objęcia skarżącego jako płatnika składek ubezpieczeniem za okres od [...] stycznia 1999 r., a przed WSA w Warszawie toczyła się sprawa o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy (sygn. akt V SA/Wa 2068/07) w której Sąd uchylił decyzję o odmowie umorzenia należności wobec P.S..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga okazała się zasadna.

Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą ostateczną decyzją organu administracji publicznej z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa.

Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją wielokrotnego występowania skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). zarówno w 2007 r. jak i w 2011 r. organ oceniając sytuację materialną i sytuację rodzinną skarżącego odmawiał umorzenia tych należności, ale decyzje organów były uchylane w wyniku sądowej kontroli ich legalności (wyroki wydane w sprawach o sygn. akt V SA/Wa 2068/07 i II SA/Go 8/12).

Zauważyć należy, iż w rozpatrywanej przed tutejszym Sądem sprawie o sygn. akt II SA/Go 8/12 w decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] sierpnia 2011 r. orzeczono o odmowie umorzenia odsetek, których łączna kwota na dzień złożenia wniosku, tj. [...] kwietnia 2011 r. wynosiła 13516 zł, w tym:

- na ubezpieczenie społeczne za okres lipiec 2001 r. – sierpień 2003 r., lipiec 2004 r. 10666,00 zł,

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres lipiec 2001 r. – marzec 2003 r., styczeń 2004 r., styczeń 2005 r. w wysokości 2077 zł,

- na Fundusz Pracy za okres lipiec 2001 r. – grudzień 2002 r., styczeń – sierpień 2003 r. – 773 zł.

Równocześnie w decyzji nr [...] z [...] grudnia 2011 r., będącej przedmiotem oceny prawnej w niniejszej sprawie, organ orzekał w pierwszej instancji zarówno o nieopłaconych składkach, jak i o odsetkach naliczonych na dzień [...] października 2011 r. w łącznej kwocie 21397,15 zł. Zatem przedmiotem swojego rozstrzygnięcia organ objął dwukrotnie ten sam okres, za który naliczane są odsetki. Skoro w decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r. organ wyliczył należne odsetki do dnia [...] kwietnia 2011 r., to w decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. należne odsetki winny być wyliczone za okres od [...] kwietnia 2011 r. do dnia z daty decyzji, tj. [...] grudnia 2011 r.

Sytuacja taka powoduje, iż strona nie orientuje się w wysokości swoich należności na rzecz organu tym bardziej, iż decyzja drugiej instancji utrzymująca w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji zawiera uzasadnienie, które pozostaje w sprzeczności z jej rozstrzygnięciem. Otóż organ wydając decyzję drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję określającą zarówno wysokość z tytułu należnych składek i odsetek na kwotę 21397,15 zł, a w uzasadnieniu określił tę należność na kwotę 17241,73 zł (w tym koszty upomnień i opłat manipulacyjnych, o których organ nie orzekł w pierwszej instancji w ogóle.

Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ, o ile uważa, że odwołanie w części zasługuje na uwzględnienie, uchyla zaskarżoną decyzję w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy.

W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że organ odwoławczy jest obowiązany uwzględnić zmiany stanu faktycznego sprawy zaistniałe po wydaniu zaskarżonej decyzji pierwszej instancji (wyrok NSA z 21 czerwca 1988 r., SA/Lu 151/88). Skoro zatem na skutek wystąpienia negatywnej przesłanki, jaką jest przedawnienie, organ określa inną kwotę jako należność z tytułu składek, to odzwierciedlenie zmiany tego stanu faktycznego winno znaleźć się w rozstrzygnięciu decyzji, a nie w jej uzasadnieniu. W wyroku z dnia 1 kwietnia 2010 r., II OSK 607/10 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, w myśl którego organ odwoławczy uchyli zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w całości i w tym zakresie orzeknie co do istoty bądź umorzy postępowanie, to takie rozstrzygnięcie dotyczyć będzie całości sprawy. natomiast jeżeli uchylenie i nowe rozstrzygnięcie w zakresie uchylonym dotyczyć będzie tylko części decyzji organu pierwszoinstancyjnego, to konieczne jest również orzeczenie co do pozostałej części decyzji nieuchylonej, bowiem tylko wówczas sprawa rozpoznawanego odwołania wniesionego od całej decyzji będzie odnosiła się do całego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

W rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych niewątpliwie naruszył przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dwukrotne orzekanie w tej samej sprawie oraz brak rozstrzygnięcia w zakresie objętym przedawnieniem uzasadnia zarzut strony zgłoszony na rozprawie co do braku tej wiedzy odnośnie wysokości należnych składek.

W przedmiotowej sprawie Sąd nie wypowiedział się co do zarzutów odnośnie sytuacji materialnej i rodzinnej P.S.. Uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej w pierwszej instancji powoduje, iż organy ponownie będą musiały ustalić przesłanki dla umorzenia należności na dzień orzekania. Sytuacja materialno-rodzinna skarżącego nie jest stała. Może ona w każdej chwili ulec zmianie, a tym samym prawidłowe ustalenie wysokości należności i ponowna ocena możliwości ich spłaty pozwolą na rozstrzygnięcie zgodne z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie Sądu uchybienia prawa formalnego w niniejszej sprawie będą miały wpływ na wynik sprawy, przez co stały się podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz decyzji ją poprzedzającej.

W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 145 § 2 pkt 1c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania znajduje oparcie w treści art. 200 oraz art. 205 § 1 p.p.s.a.