Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA 2235/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Barbara Wasilewska, Sędziowie Ewa Jóźków, Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Protokolant Barbara Gałecka, po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2004 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego "K." - M.R. w Ż. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) maja 2003 r. (...) w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i określenia kwoty wynikającej z długu celnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz M. R. kwotę 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu (...) lipca 2001 r. M. R. - PUH "K." w Ż. zgłosił do procedury dopuszczenia do obrotu na podstawie dokumentu SAD nr (...) używany samochód osobowy marki M. (...), o pojemności silnika 1997 cm3, wyprodukowany w 1993 r. Do zgłoszenia celnego strona dołączyła m.in. rachunek z (...).07.2001 r. na kwotę 4000 DEM tj. 22157,41 zł oraz opinię rzeczoznawcy z (...).06.2001 r. określającą wartość rynkową pojazdu na kwotę 6912,40 zł.

Decyzją z (...) lipca 2001 r. Dyrektor Urzędu Celnego w W. uznał ww. zgłoszenie celne za nieprawidłowe i określił wartość celną pojazdu na podstawie art. 29 § 1 w związku z art. 23 § 1 i 7 Kodeksu celnego na kwotę 9840,29 DEM, tj. 17005 zł.

Po rozpatrzeniu odwołania strony, Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia (...) września 2001 r utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 85 § 1 Kodeksu celnego należności celne przywozowe są wymagalne według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego i według stawek w tym dniu obowiązujących. Stosownie zaś do art. 23 § 1 tego kodeksu wartością celną jest wartość transakcyjna, to znaczy cena faktycznie zapłacona lub należna za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny, o ile jest to konieczne, z uwzględnieniem art. 30 i art. 31 ustawy. Z kolei art. 23 § 7 Kodeksu celnego stanowi, iż wartość transakcyjna nie może być przyjęta za wartość celną w przypadku, gdy organ celny z uzasadnionych przyczyn zakwestionował wiarygodność i dokładność informacji lub dokumentów służących do określania wartości celnej, które należy dołączyć do zgłoszenia celnego, albo gdy nie zostaną one przedstawione przez zgłaszającego. O zakwestionowaniu wiarygodności przedstawionego przez stronę rachunku zadecydowała podana w nim niska cena sprowadzonego pojazdu w stosunku do jego rzeczywistej wartości, gdyż zgodnie z katalogiem Eurotax nr 7/2001, na polskim obszarze celnym cena samochodu tej marki, typu i o podobnych parametrach technicznych kształtowała się w miesiącu importu na poziomie 29.800 zł.

Skoro sprowadzony przez stronę pojazd pomyślnie przeszedł badania techniczne i został dopuszczony do ruchu, to zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji mógł zakwestionować wartość transakcyjną pojazdu podaną w rachunku dołączonym do zgłoszenia celnego, jako nie odzwierciedlającą rzeczywistej wartości towaru i ustalić tę wartość z wykorzystaniem metod wskazanych kolejno w art. 25-29 Kodeksu celnego. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że z uwagi na fakt, iż przedmiotowy pojazd był pojazdem używanym, nie było możliwe ustalenie jego wartości celnej na podstawie przepisów art. 25-28 Kodeksu celnego oraz że właściwą metodą określenia wartości celnej tego pojazdu była metoda "ostatniej szansy" określona w art. 29 Kodeksu celnego.

Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu nieuwzględnienia przy przeprowadzaniu kalkulacji zużycia samochodu, w tym przebiegu, sprowadzonego w wersji taxi, organ odwoławczy wyjaśnił, że w związku z wejściem w życie przepisów mających na celu ograniczenie przywozu używanych pojazdów samochodowych i zakazu przywozu pojazdów uszkodzonych, zakwalifikowanych jako odpad, wykluczone są poprzednio stosowane korekty z tytułu ponadnormatywnego zużycia (w tym przebiegu), a także braków i uszkodzeń.

Okoliczność powyższa wynika z faktu, iż pojazdy samochodowe nadmiernie eksploatowane lub uszkodzone nie zostałyby dopuszczone do obrotu na polskim obszarze celnym.

Po rozpatrzeniu skargi na powyższą decyzję, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 września 2002 r. sygn. akt V SA 2900/01 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd zważył, że odrzucenie wartości celnej nic może nastąpić przez proste porównanie wysokości ceny deklarowanej przez stronę a wartością ustaloną przez organ celnym Zastosowanie metody tzw. "ostatniej szansy" jest możliwe dopiero wówczas, gdy nie jest możliwe ustalenie wartości celnej na podstawie innych metod, które poprzedzają metodę przyjętą dla ustalenia wartości celnej. W ocenie Sądu organ celny nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w zakresie wykluczenia wcześniejszych metod ustalenia wartości celnej. Sąd zarzucił ponadto organom celnym brak rozważenia okoliczności wskazanych w opinii rzeczoznawców, które miały istotny wpływ na wartość celną.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia (...) maja 2003 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia (...) lipca 2001 r. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż na zlecenie organu odwoławczego, Naczelnik Urzędu Celnego (...) w W. przeprowadził dodatkowe postępowanie zmierzające do znalezienia materiału porównawczego pozwalającego na zastosowanie wcześniejszych metod ustalania wartości celnej. Materiał taki nie został znaleziony. Dyrektor Izby Celnej powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, akceptujące odmowę przyjęcia wartości transakcyjnej jako wartości celnej w przypadku, gdy dokumenty określające wartość transakcyjną są niewiarygodne. Zgodnie z orzecznictwem NSA, dokument taki nie jest wiarygodny w wypadku, gdy podana na nim cena transakcyjna budzi oczywiste wątpliwości, to znaczy, gdy w sposób oczywisty nie odzwierciedla rzeczywistej wartości towaru. Jako podstawę do zakwestionowania ceny transakcyjnej organ celny powołał się na katalog samochodowy EUROTAX nr 7/2001, z którego wynika, że na niemieckim rynku cena samochodu tej marki, typu i o takich samych parametrach technicznych w miesiącu importu kształtowała się na poziomie 17.244.40 DEM. Natomiast w rachunku załączonym do zgłoszenia celnego wartość pojazdu określono na kwotę 4000 DEM. Uzasadniając zastosowanie dla ustalenia wartości celnej pojazdu metody ostatniej szansy organ celny wyjaśnił, iż nie znaleziono materiału porównawczego, spełniającego wymogi określone w art. 22 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu celnego, dodatkowo zauważył, iż nie jest możliwe znalezienie samochodów o identycznym lub podobnym przebiegu, stopniu zużycia itp. Z kolei zastosowanie metod ceny jednostkowej i wartości kalkulowanej nie jest możliwe w wypadku samochodów używanych.

Organ celny wyjaśnił także zasadność posługiwania się katalogiem EUROTAX. Zgodnie z postanowieniami Porozumienia w sprawie stosowania art. VII Układu Ogólnego w Sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994 r., w wypadku ustalania wartości celnej przywożonych używanych pojazdów samochodowych w oparciu o metodę "ostatniej szansy", istnieje możliwość skorzystania z wyspecjalizowanych katalogów lub czasopism zawierających ceny rynkowe tych pojazdów w kraju importera, przy czym zasada równego traktowania podmiotów dokonujących importu tego typu towarów obliguje organy celne do korzystania z jednego specjalistycznego katalogu. Katalogiem, z którego korzystają organy celne jest katalog Eurotax, w którym wydawca zestawia średnie ceny pojazdów samochodowych (osobowych, terenowych, dostawczych, ciężarowych) na podstawie ogólnopolskich badań rzeczoznawczych, prowadzonych w sposób fachowy przez specjalistów w dziedzinie motoryzacji. W katalogu podawane są informacje, ustalone na podstawie reprezentatywnej próby samochodów używanych z całego kraju, z uwzględnieniem wieku i stanu technicznego pojazdu. Dyrektor Izby podkreślił, iż katalog ten wykorzystywany jest nie tylko przez organy celne ale i przez towarzystwa ubezpieczeniowe i urzędy skarbowe. W sytuacji jednak gdy katalog Eurotax, nie zawiera odpowiednich danych, organy celne posiłkują się innym katalogiem, w tym wypadku katalogiem Info-Expert, w którym zawarte są również średnie ceny pojazdów używanych, zaś zasada ustalania tych cen przez kompetentnych rzeczoznawców, dokonywana jest w taki sam sposób jak w katalogu Eurotax.

Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia przy przeprowadzaniu kalkulacji zużycia samochodu, w tym przebiegu organ celny wyjaśnił, że ze względu na obowiązujące w dacie przyjęcia zgłoszenia celnego przepisy, brak było podstaw do dokonania korekty kwoty bazowej z uwagi na stan techniczny pojazdu. Rozporządzeniem z dnia 8 marca 2001 r. Minister Środowiska zmienił rozporządzenie w sprawie klasyfikacji odpadów (Dz.U. z 2001 r. Nr 17, poz. 204). W wyniku tej nowelizacji jako odpad zostały zakwalifikowane pojazdy wycofane z eksploatacji - nie zarejestrowane lub niezdolne do ruchu. W dniach 12 i 15 marca 2001 r. Minister Finansów zmienił rozporządzenie w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych (Dz.U. Nr 17, poz. 197) oraz rozporządzenie w sprawie określenia urzędów celnych, w których są dokonywane czynności przewidziane przepisami prawa celnego w zależności od rodzaju towarów procedur celnych, którymi mogą być obejmowane towary w poszczególnych urzędach celnych (Dz.U. Nr 17, poz. 198). Wyżej wymienione przepisy weszły w życie w dniu 24 marca 2001 r. i zostały wprowadzone w celu wyeliminowania importu samochodów znacznie uszkodzonych i nadmiernie zużytych. W związku z tym służby celne podjęły działania mające na celu zapewnienie przestrzegania wprowadzonych w życie przepisów. Jednym z takich działań jest ustalanie wartości celnej sprowadzonych pojazdów zgodnie ze stanem pojazdu z dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. W świetle powyższych regulacji przy zastosowaniu do ustalenia wartości celnej metody "ostatniej szansy" nie ma obecnie podstaw do odliczenia od "uśrednionej" wartości rynkowej z katalogu EUROTAX określonego w procencie stopnia uszkodzenia pojazdu, gdyż uszkodzone pojazdy nie mogą być objęte procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym. Dotyczy to także korekt z tytułu ponadnormatywnego zużycia, w tym przebiegu. Organ odwoławczy stwierdził, że ustalenie wartości celnej metodą "ostatniej szansy" poprzez odliczenie od wartości rynkowej pojazdu tej samej marki i rocznika z katalogu należności celno-podatkowych w odniesieniu do używanych pojazdów następuje z uwzględnieniem wszystkich czynników cenotwórczych i zapewnia jednakowe traktowanie wszystkich importerów pojazdów używanych.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. R. - PHU "K." w Ż. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w W. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji i ustalenie wartości celnej pojazdu zgodnie z deklaracją. Zaskarżonym decyzjom zarzucił, że zostały one wydane z naruszeniem: art. 23 § 1 i 7 Kodeksu celnego poprzez niedostateczne uzasadnienie podstaw zakwestionowania wiarygodności dokumentów służących do określenia wartości celnej samochodu. art. 24 § 1 Kodeksu celnego - poprzez nierzetelne postępowanie prowadzące do wyeliminowania metod ustalania wartości celnej w kolejności stosowania art. 25-28 Kodeksu celnego,

- art. 25 oraz 26 Kodeksu celnego - poprzez nie przeprowadzenie właściwego postępowania wyjaśniającego w celu uzyskania materiałów porównawczych dla towaru identycznego lub podobnego, którym organy niewątpliwie dysponowały i ograniczenie się jedynie do ogólnikowych stwierdzeń o braku możliwości zastosowania tych metod w sprawie, art. 29 § 1 pkt 2 Kodeksu celnego poprzez nadużycie pojęcia "rozsądnej elastyczności", o którym mowa w uwagach interpretacyjnych do Porozumienia w sprawie stosowania artykułu VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu i nieuwzględnienie różnicy wynikającej ze stanu towaru przywożonego ze stanem towaru identycznego lub podobnego sprzedawanego na polskim obszarze celnym, pomimo przedstawienia dowodu - z opinii rzeczoznawcy w zakresie techniki samochodowej,

- art. 29 § 1 pkt 3 w zw. z art. 27 § 1 Kodeksu celnego przez brak pomniejszenia wartości celnej o marżę lub narzut, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego, art. 29 § 2 pkt 7 Kodeksu celnego przez arbitralne ustalenie wartości celnej pojazdu posiadającego inne parametry, niż założone w wykorzystanym katalogu, art. 139 § 3 Ordynacji podatkowej przez przekroczenie terminu rozpatrzenia odwołania, art. 122 § 1 i 187 Ordynacji podatkowej poprzez pominięcie dowodu z opinii rzeczoznawcy, brak poszanowania wyroków NSA wydanych w identycznym przedmiocie sporu, bezpodstawne powołanie się na rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 08.03.2001 r., które nie ma związku z zasadami ustalania wartości celnej pojazdów samochodowych. Stwierdził, że organ odwoławczy dopuścił się podobnych uchybień, jak przy pierwotnym rozpoznawaniu sprawy, a uwagi Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku zostały pominięte. Nie zastosowano w postępowaniu celnym materiału porównawczego, mimo, że sam skarżący złożył w toku postępowania wykaz deklaracji SAD pojazdów sprowadzonych do Polski jako taksówki.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

W myśl art. 23 §7 Kodeksu celnego, wartość transakcyjna nie może być przyjęta za wartość celną, o której mowa w §1, w wypadku gdy organ celny z uzasadnionych przyczyn zakwestionował wiarygodność i dokładność informacji lub dokumentów służących do określenia wartości celnej, które należy dołączyć do zgłoszenia celnego, albo gdy nie zostaną one przedłożone do zgłoszenia celnego. W ocenie Sądu, organy celne miały uzasadnioną podstawę do zakwestionowania ceny transakcyjnej podanej w rachunku dołączonym do zgłoszenia celnego. Sąd podziela wielokrotnie wyrażane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko, iż rażąco niska cena w stosunku do wartości towaru w kraju eksportera może stanowić podstawę do zakwestionowania wartości celnej na podstawie art. 23 § 7 Kodeksu celnego (m.in. wyrok z dnia 04.02.2003 r. Sygn. akt V S.A. 876/02). Dokonanie takiej oceny mieściło się w granicach uprawnień orzekających w sprawie organów celnych. Organ celny ustalając wartość celną towaru nie jest bezwzględnie związany treścią składanych dokumentów oraz deklarowaną wartością celną, bowiem podlegają one kontroli w granicach swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 22.05.2003 Sygn. akt V S.A. 3446/02). W zaskarżonej decyzji w sposób przekonujący wykazano niewiarygodność przedstawionej przez skarżącego faktury, stanowisko to nie wykracza poza granice swobodnej oceny dowodów.

Odrzucenie wartości transakcyjnej powoduje, iż organ celny ustala wartość celną według jednej z metod wymienionych w art. 25 - 29 ustawy Kodeks celny. Wybór metody nie jest dowolny, albowiem dopiero niemożność zastosowania metody wcześniejszej uzasadnia skorzystanie z następnej. W ocenie Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trafnie wyłączono możliwość ustalenia wartości celnej przez porównanie z cenami towarów identycznych lub podobnych (art. 25 i 26 Kodeksu celnego). Organy celne, związane wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podjęły próbę znalezienia materiału porównawczego. W wydanej, po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego decyzji wyjaśniono w sposób wyczerpujący, dlaczego w okolicznościach sprawy ustalenie wartości celnej na podstawie przepisów art. 25 i 26 Kodeksu celnego było niemożliwe, a zastosowanie art. 27 i 28 niedopuszczalne w odniesieniu do towaru jakim jest używany samochód osobowy. W ocenie Sądu stanowisko to jest trafne i nie podważa go podniesiony przez skarżącego zarzut, że organ celny naruszył art. 25 i 26 Kodeksu celnego wskutek nie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu uzyskania materiałów porównawczych dla pojazdów identycznych lub podobnych. Możliwość wykorzystania takich materiałów budzi wątpliwości, ponieważ znalezienie pojazdów samochodowych o identycznym lub podobnym stopniu zużycia jest problematyczne.

W konsekwencji, organ celny postąpił prawidłowo uznając, że wartość celna przedmiotowego pojazdu powinna być ustalona na podstawie art. 29 § 1 Kodeksu celnego, tj. według metody nazywanej metodą "ostatniej szansy". Ustalając wartość celną na podstawie tej metody, organ celny powołał się na mające zastosowanie w sprawie postanowienia Studium 1.1. -postępowanie wobec używanych pojazdów samochodowych - opracowanego przez Techniczny Komitet Ustalania Wartości Celnej Światowej Organizacji Celnej (str. 151 - 156 wyjaśnień dotyczących wartości celnej - zał. do rozp. Ministra Finansów z 15.09.1999 r. - Dz.U. Nr 80, poz. 908). Wyjaśnił, z jakich przyczyn nie było możliwe ustalenie w niniejszej sprawie wartości celnej na podstawie art. 25-28 Kodeksu celnego i ustalił wartość pojazdu na podstawie średniej ceny rynkowej podanej w katalogu wydawnictwa EUROTAX. Organy celne konsekwentnie stosują dla ustalania wartości rynkowej dane z tego katalogu . Jest on łatwo dostępny na polskim rynku. Ceny podane w nim mają charakter cen średnich i są ustalane na podstawie analizy takich czynników, jak: wiek, przebieg i stan techniczny pojazdu i nie zawierają marż. Organ celny prawidłowo w związku z tym postąpił uznając, że cena przedmiotowego pojazdu nie mogła być pomniejszona, jak domaga się tego skarżący, o marżę lub narzut, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego. Ponadto należy zauważyć, iż przepis art. 27 Kodeksu celnego dotyczy innej metody ustalania wartości celnej, która w niniejszej sprawie nie miała zastosowania.

Organ celny ustalił wartość celną przedmiotowego pojazdu w ten sposób, że od ceny wynikającej z katalogu wydawnictwa Eurotax odliczył 22% korektę z tytułu podatku od towarów i usług, 6,4 % korektę z tytułu podatku akcyzowego oraz 35% korektę z tytułu cła. Ustalona według tej metody wartość celna pojazdu, zdaniem Sądu, nie jest w pełni zgodna z zasadami postępowania wobec używanych pojazdów samochodowych określonymi w powołanym wyżej Studium 1.1.

Zgodnie z pkt 23 tych zasad, przy opieraniu się na katalogach lub wyspecjalizowanych wydawnictwach podających bieżące ceny na rynku kraju importu dla używanych pojazdów samochodowych, należy uwzględniać stan pojazdu i wszystkie elementy wpływające na jego wartość (na przykład: nadzwyczajne zużycie, naprawy, remonty i akcesoria) w porównaniu z wartością typowego pojazdu służącego za punkt odniesienia. Przedmiotowy pojazd był zbudowany jako "TAXI" i jego wartość nie mogła być wprost porównywana z wartością typowego pojazdu służącego zwykłemu użytkownikowi. W ocenie skarżącego, pojazdy zbudowane w wersji TAXI mają uboższe wyposażenie w stosunku do samochodów budowanych dla indywidualnych odbiorców. Organy celne nie uwzględniły tej okoliczności, ani się do niej nie ustosunkowały, mimo że z treści przedłożonej przez skarżącego oceny technicznej wynika, że cena przedmiotowego pojazdu powinna być pomniejszona z tytułu ponadnormatywnego zużycia.

Odmowy uwzględnienia tej okoliczności nie mogą, zdaniem Sądu, uzasadniać powołane przez organy celne przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 marca 2001 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie kwalifikacji odpadów (Dz.U. Nr 17, poz. 204) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 marca 2001 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych (Dz.U. Nr 17, poz. 197), gdyż przepisy te nie dotyczą metod ustalania wartości celnej towarów, albowiem pierwszy z ww. aktów wprowadza nową definicję "pojazdu wycofanego z eksploatacji", która nie dotyczy przedmiotowego pojazdu, ponieważ ten został dopuszczony do ruchu, natomiast drugi z tych aktów dotyczy dokumentów, jakie powinny być dołączone do zgłoszenia celnego używanego pojazdu samochodowego. Wymagane w tym akcie dokumenty zostały dołączone przez skarżącego do zgłoszenia celnego.

Mając powyższe na uwadze. Sąd uznał, że wartość celna przedmiotowego pojazdu nie została ustalona z uwzględnienia stanu pojazdu i wszystkich elementów wpływających na jego wartość, co stanowiło naruszenie art. 29 § 2 pkt 7 Kodeksu celnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w niniejszej sprawie naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów merytorycznych skutkujących wadliwością rozstrzygnięć, dlatego opierając się na art. treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.