Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1183/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 2; art. 232b ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 149 poz 887
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej1)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Tomasz Grossmann /spr./ WSA Maciej Busz Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2013r. sprawy ze skargi M. N., P. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2012r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej dla rodziny zastępczej na utrzymanie domu jednorodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Dnia [...] lipca 2012 r. do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] wpłynął wniosek M. N., z tej samej daty, o pomoc finansową w ponoszeniu kosztów utrzymania domu (w którym funkcjonuje zawodowa rodzina zastępcza) za okres od 25 stycznia 2012 r. do 29 czerwca 2012 r. Do wniosku załączono faktury dokumentujące poniesione koszty.

Decyzją z [...] sierpnia 2012 r., nr [...], Starosta [...] (dalej: "Starosta") - działając na podstawie art. 83 ust. 2, art. 86, art. 88 ust. 1 i 4 oraz art. 89 ustawy z dnia 09 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. Nr 149, poz. 887, z późn. zm.; dalej: "ustawa o wspieraniu rodziny", w skrócie "u.wsp.rodz.") - odmówił przyznania M. i P. N. (dalej: "Wnioskodawcy" lub "Skarżący"), zawodowej rodzinie zastępczej, wnioskowanej pomocy finansowej na pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem domu jednorodzinnego w okresie od 25 stycznia do 29 czerwca 2012 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 83 ust. 2 u.wsp.rodz., rodzina zastępcza niezawodowa i zawodowa może otrzymywać środki finansowe na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego w wysokości odpowiadającej kosztom ponoszonym przez taką rodzinę na czynsz, opłaty z tytułu najmu, opłaty za energię elektryczną i cieplną, wodę, gaz, odbiór nieczystości stałych i płynnych, dźwig osobowy, antenę zbiorczą, abonament telewizyjny i radiowy, usługi telekomunikacyjne oraz związanym z kosztami eksploatacji, obliczonym przez podzielenie łącznej kwoty tych kosztów przez liczbę osób zamieszkujących w tym lokalu lub domu jednorodzinnym i pomnożenie przez liczbę dzieci i osób, które osiągnęły pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, o których mowa w art. 37 ust. 2 u.wsp.rodz., umieszczonych w rodzinie zastępczej wraz z osobami tworzącymi tę rodzinę zastępczą. Dalej Starosta wyjaśnił, że na podstawie cytowanego przepisu obliczył wysokość udokumentowanych kosztów poniesionych przez wnioskującą rodzinę na utrzymanie domu jednorodzinnego w przedmiotowym okresie, wynoszącą 2.936,07 zł, oraz średni miesięczny koszt utrzymania domu jednorodzinnego przypadający na osobę uprawnioną do świadczenia, który zgodnie z przedstawioną w uzasadnieniu decyzji kalkulacją wyniósł 83,89 zł. Jako bardzo dobrą Starosta ocenił sytuację materialną i finansową rodziny. Wyliczył, że jej średni miesięczny dochód wynosi 8.593,18 zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę 1.227,60 zł, a w przypadku niepełnosprawnych M. K. i P. K. - odpowiednio 1.468,70 zł i 1.427,60 zł. Zważywszy, że ustawodawca określił wysokość świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej na kwotę nie niższą niż 1.000,00 zł, to, w ocenie I instancji, miesięczny dochód w wysokości 1.227,60 zł na osobę, jakim dysponują Wnioskodawcy, jest wystarczający, aby pokryć średnie miesięczne koszty w wysokości 83,89 zł na osobę, związane z utrzymaniem domu jednorodzinnego. Z tego względu Starosta odmówił przyznania wnioskowanej pomocy finansowej, wyrażając jednocześnie przekonanie, że fakt ten nie wpłynie negatywnie na jakość wykonywanej pracy.

Od opisanej decyzji odwołanie złożyli Wnioskodawcy. Ocenili, że zaskarżona decyzja jest niesłuszna, gdyż poprzednia decyzja, z [...] kwietnia 2012 r., była pozytywna przy tych samych zarobkach Skarżących. Zaznaczyli, że odmowna decyzja nie wpłynie negatywnie na jakość wykonywanej pracy, ale na pewno wpłynie negatywnie na jakość utrzymania domu.

Decyzją z [...] września 2012 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej: "SKO"), działając na podstawie art. 138 § 1 ust 1 [powinno być "pkt 1" - uw. Sądu] ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.: dalej: "k.p.a.") utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Uzasadniając, SKO oceniło stan faktyczny sprawy jako niesporny. Stwierdziło, że organ I instancji wyjaśnił wyczerpująco sytuację faktyczną i prawną w przedmiotowej sprawie, prawidłowo obliczył średni miesięczny koszt utrzymania domu jednorodzinnego przypadający na osobę uprawnioną do świadczenia. SKO wyjaśniło, że z dniem 08 czerwca 2012 r. weszła w życie ustawa z dnia 27 kwietnia 2012 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 579). Jej mocą m.in. został uchylony ustęp 3 w art. 83 u.wsp.rodz., który stanowił, że środki finansowe, o których mowa w art. 83 ust. 2 Starosta jest zobowiązany przyznać rodzinie zastępczej zawodowej, w której umieszczono powyżej 3 dzieci i osób, które osiągnęły pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, o której mowa w art. 37 ust. 2, oraz jeżeli zasadność przyznania tych środków zostanie potwierdzona w opinii organizatora rodzinnej pieczy zastępczej. SKO oceniło, że w obecnym stanie prawnym przyznanie świadczenia określonego w art. 83 ust. 2 u.wsp.rodz. ma charakter fakultatywny - organ może przyznać to świadczenie, lecz nie musi, jeżeli dojdzie do przekonania, że nie wymaga tego sytuacja faktyczna. SKO oceniło, że organ I instancji wyjaśnił wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności sprawy, dokonał także prawidłowej interpretacji przepisów prawa materialnego.

Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyli Wnioskodawcy. Ocenili, że decyzje wydane w sprawie są niezgodne z prawem. Wyjaśnili, że pierwszy raz wniosek na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem domu jednorodzinnego złożyli w dniu [...] marca 2012 r., za okres rozliczeniowy styczeń-marzec 2012 r., i otrzymali decyzje pozytywną. Drugiego wniosku, z [...] lipca 2012 r., dotyczą zakwestionowane decyzje. Skarżący zarzucili, że organ I instancji nie określił wysokości, która decyduje o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia. W decyzji z [...] kwietnia 2012 r. organ I instancji wyliczył dochód rodziny na osobę w wysokości 1.315,46 zł, i Skarżący nie rozumieją, dlaczego otrzymali pomoc finansową gdy mieli wyższy dochód, podczas gdy teraz dofinansowania odmówiono. Zaznaczyli, że w roku 2012 świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej wyniosło 1000 zł oraz 1200 zł, jeżeli dziecko jest niepełnosprawne, podczas gdy przez kilka lat do grudnia 2011 r. świadczenie to wynosiło odpowiednio 658,80 zł i 911, 70 zł.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności).

Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Starosty w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącym, tworzącym zawodową rodzinę zastępczą, pomocy finansowej na pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem domu jednorodzinnego, we wnioskowanym okresie.

Sąd podziela stanowisko SKO, że stan faktyczny sprawy jest pomiędzy stronami niesporny. W ocenie Sądu został on przez organy w niezbędnym zakresie i w sposób prawidłowy wyjaśniony.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy administracji obu instancji naruszyły jednak prawo materialne w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.)

SKO trafnie podkreśliło fakt zmiany stanu prawnego, do jakiej doszło pomiędzy jednym a drugim wnioskiem Skarżących – że mianowicie z dniem 08 czerwca 2012 r. weszła w życie ustawa z dnia 27 kwietnia 2012 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw (dalej: "ustawa zmieniająca z 2012 r."). Ustawa ta m.in. uchyliła ustęp 3 w art. 83 u.wsp.rodz., który stanowił, że środki finansowe, o których mowa w art. 83 ust. 2 u.wsp.rodz., starosta jest zobowiązany przyznać rodzinie zastępczej zawodowej, w której umieszczono powyżej 3 dzieci i osób, które osiągnęły pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, o której mowa w art. 37 ust. 2 u.wsp.rodz., oraz jeżeli zasadność przyznania tych środków zostanie potwierdzona w opinii organizatora rodzinnej pieczy zastępczej. Uszło jednak uwadze organów administracji, że tą samą ustawą zmieniającą z 2012 r. dodano (w art. 1 pkt 39) do ustawy o wspieraniu rodziny przepis przejściowy – art. 232b o następującej treści:

"1. Do dnia 31 grudnia 2014 r. na wniosek rodziny zastępczej zawodowej, w której przebywa więcej niż 3 dzieci starosta:

1) zatrudnia osobę do pomocy przy sprawowaniu opieki nad dziećmi i przy pracach gospodarskich albo

2) przyznaje środki finansowe, o których mowa w art. 83 ust. 2, jeżeli zasadność przyznania tych środków zostanie potwierdzona w opinii organizatora rodzinnej pieczy zastępczej.

2. Świadczenia, o których mowa w ust. 1, starosta, na wniosek rodziny, może przyznać łącznie.

3. Do osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 1, przepisy art. 64 ust. 3-6 stosuje się odpowiednio."

Sąd ocenia, że redakcja art. 232b ust. 1 pkt 2 u.wsp.rodz., tj. sformułowanie: "przyznaje środki finansowe", wyklucza uznaniowość organu. Jeżeli więc rodzina zastępcza zawodowa spełni przesłanki wskazane przez ustawodawcę, Starosta nie może odmówić przyznania środków finansowych, o których mowa w art. 83 ust. 2 u.wsp.rodz.

Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że w okresie, którego dotyczy wniosek, w rodzinie zastępczej zawodowej, tworzonej przez Skarżących, zapewniana była opieka i wychowanie 4 dzieci, zatem organ winien uwzględnić dyspozycję cytowanego art. 232b u.wsp.rodz. Fakt nie powołania tego przepisu w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji oraz brak w aktach administracyjnych sprawy opinii organizatora pieczy zastępczej, wymaganej w świetle art. 232b ust. 1 pkt 2 u.wsp.rodz., świadczy, iż przepis ten został przez organy obu instancji pominięty.

Opisane naruszenie prawa materialnego stanowiło samodzielny powód do uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji.

W związku z powyższym Sąd jedynie ubocznie wskazuje, że zgodnie z art. 41 ust. 1 u.wsp.rodz. rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim. Z akt administracyjnych sprawy, w tym zwłaszcza z uzasadnienia decyzji Starosty, wynika, że rodzinę zastępczą zawodową stanowią oboje Skarżący. Zatem stronami postępowania o pomoc finansową w ponoszeniu kosztów utrzymania domu jednorodzinnego, w którym funkcjonuje taka rodzina, są oboje małżonkowie. W konsekwencji, organ I instancji powinien doręczyć swoją decyzję obu osobom stanowiącym rodzinę zastępczą, pomimo tego, że wniosek podpisała tylko Skarżąca. Tymczasem z naruszeniem przepisów postępowania Starosta doręczył decyzję jedynie Wnioskodawczyni. SKO tylko częściowo wyeliminowało ten błąd, bowiem swoją decyzję doręczyło jedną przesyłką adresowaną do obojga małżonków, zamiast do każdego z nich z osobna.

Mając wszystko to na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, uchylając obie wydane w sprawie decyzje.

Sąd nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji (art. 152 p.p.s.a.), ponieważ nie posiada ona – jako decyzja odmowna – przymiotu wykonalności.