Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1161/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83, art. 83 ust. 1a, art. 83 ust. 6(pkt 2) , art. 88 ust. 1 pkt 2, art. 88 ust. 3 i 4, art. 85 ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 151 poz 1220
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity
article: art. 84, art. 80, art. 7 i art. 77
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 152
journal: Dz.U. 1945 nr 48 poz 270
law: Dekret z dnia 25 września 1945 r. Prawo małżeńskie.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2014 r. sprawy ze skargi B. G. i J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia [...] września 2013 r. Nr [...] w przedmiocie kary za usunięcie drzew bez zezwolenia I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie na rzecz skarżących kwotę [...] zł ([...] złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Burmistrz W. decyzją nr [...] z dnia [...] 2013 r. (znak [...]), w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, nałożył na J. i B. G. karę administracyjną w łącznej kwocie [...] zł za wycięcie bez wymaganego zezwolenia z terenu działki nr [...] obręb [...] następujących drzew o obwodzie mierzonym na wysokości 1,3 m: lilak pospolity o obwodzie 28 cm, lilak pospolity o obwodzie 19 cm, lilak pospolity o obwodzie 36 cm i lilak pospolity o obwodzie 14 cm. W tabeli zawartej w osnowie decyzji organ przedstawił szczegółowe wyliczenia dotyczące wysokości kary odrębnie dla każdego z usuniętych drzew. Ponadto wskazał termin i sposób uiszczenia przedmiotowej kary pieniężnej, jak również przedstawił pouczenie o skutkach nieuiszczenia kary w wyznaczonym terminie. W podstawie prawnej organ powołał: art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. nr 151, poz. 1220, z późn. zm.); rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz. U. Nr 228, poz. 2306) oraz załącznik nr 2 do obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2011 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz stawek kar za zniszczenie zieleni na rok 2012 (Dz. U. nr 95, poz. 963);

- art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z nieruchomości przy ul. [...] w [...] zostały usunięte lilaki pospolite (nazwa zwyczajowa: bez lilak), a w czasie oględzin pomierzono powierzchnię, na której rosły krzewy oraz najmniejsze promienie pni. Ponadto ustalono, że lilaki nie rosły na terenie należącym do Skarbu Państwa. Organ stwierdził również, że odrosty lilaka zostały usunięte także (wraz z korzeniami) z sąsiedniej nieruchomości A. B. położonej przy ul. [...], jednakże ze względu na brak dowodów co do wieku tych krzewów nie została naliczona kara za ich usunięcie.

Dalej organ wyjaśnił, że w toku ponownie prowadzonego postępowania – w wyniku uwzględnienia wytycznych Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie, które decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. znak [...] uchyliło decyzję nr [...] Burmistrza W. z dnia [...] 2012 r. wydaną w tej sprawie – powołał rzeczoznawcę A. S. w celu przeprowadzenia oględzin na gruncie i sporządzenia ekspertyzy dendrologicznej. Na podstawie ekspertyzy dendrologicznej z dnia 2 maja 2013 r. wykonanej na podstawie wizji lokalnej na gruncie w dniu 24 kwietnia 2013 r. (data wpływu do organu: 14 maja 2013 r.) organ poczynił ustalenia dotyczące formy pokrojowej oraz wieku usuniętych roślin.

Odnosząc się do pisma stron z dnia 26 czerwca 2013 r. organ stwierdził, że domniemane zniszczenie zieleni [doprowadzenie do całkowitego uschnięcia odrastającego krzewu lilaka] nie ma związku z przedmiotową sprawą i dlatego wątek ten zostanie wyłączony do odrębnego postępowania.

Powołując się na brzmienie załącznika nr 2 do obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2011 r. (Dz. U. nr 95, poz. 963), organ stwierdził, że za usunięcie drzew rodzajów i gatunków innych niż określone w załączniku, stawki ustala się jak dla drzew o podobnej wartości przyrodniczej i w tym wypadku za drzewo o podobnej wartości przyrodniczej jak lilak pospolity uznano czeremchę zwyczajną i na tej podstawie została naliczona kara.

W odwołaniu B. i J. G. podnieśli, że ich zdaniem usunięte zostały krzewy lilaka pospolitego, a nie drzewa, przy czym ich zdaniem bez lilak określany jest zawsze w literaturze ogrodniczej i dendrologicznej jako krzew. Ponadto zwrócili uwagę na rozbieżności zawarte w obydwu dotychczas wydanych przez organ I instancji decyzjach, polegające na przyjęciu w pierwszej decyzji z dnia [...] 2012 r., że wyciętych zostało 7 drzew, natomiast w drugiej decyzji z dnia [...] 2013 r., że wycięte zostały 4 drzewa. Odwołujący się podnieśli, że ekspertyza dendrologiczna nie potwierdziła sugerowanego wcześniej wykarczowania pni, a z pozostałych na gruncie pniaków bardzo szybko zaczęły odbijać młode pędy bzu. Podkreślili, że przeprowadzone zostały cięcia tych krzewów przy gruncie, ale miało to na celu nie usunięcie, lecz odmłodzenie krzewów bzu, zaś w wyniku działania osób trzecich w kwietniu 2013 r. zniszczone zostały odrastające pędy, o czym został poinformowany organ pismem z dnia 25 czerwca 2013 r. W ocenie stron podjęte przez nich działania zostały zniweczone, a krzew bzu lilaka prawdopodobnie bezpowrotnie zniszczony, co uznali za celowe pozbawienie ich możliwości zastosowania art. 88 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody (odroczenia kary). Domagali się umorzenia postępowania z uwagi na zniszczenie młodych pędów krzewów w wyniku celowego działania osób trzecich i przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie zniszczenia młodych pędów krzewu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie z dnia [...] września 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzje organu I instancji.

Organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji znajduje swoje uzasadnienie w przepisach ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów, rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew oraz obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2011 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz stawek kar za zniszczenie zieleni na rok 2012. Dalej wyjaśnił, że usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia usankcjonowane jest karą administracyjną przewidzianą w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody.

Omawiając kwestie dotyczące stanu faktycznego, Kolegium stwierdziło, że w sprawie okolicznością bezsporną jest, że B. i J. G. około [...] lipca 2012 r. usunęli bez wymaganego zezwolenia 4 drzewa z gatunku lilak pospolity o obwodach pni na wysokości 1,3 m: kolejno 28 cm, 19 cm, 36 cm i 14 cm, rosnące na nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], nr działki [...], stanowiącej współwłasność B. i J. G. oraz A. V. Powołując się na fakt przeprowadzenia oględzin nieruchomości w dniu 20 lipca 2012 r. i 26 kwietnia 2013 r. oraz sporządzenia ekspertyzy dendrologicznej z dnia 2 maja 2013 r., organ II instancji stwierdził, że usunięte lilaki pospolite miały formę drzewa w wieku powyżej 10 lat, co przedmiotowa ekspertyza jednoznacznie rozstrzygnęła. Organ powołał się na ustalenia, wyniki oględzin i przeliczenia danych zwarte w ekspertyzie, a także na wskazany w niej sposób obliczenia kary. W ocenie Kolegium wszystkie wątpliwości dotyczące stanu faktycznego, które powstały w toku postępowania administracyjnego, zostały wyjaśnione przez organ I instancji na podstawie opinii biegłego. Wskazując, że zgodnie z rozporządzeniem z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew za usuniecie drzew rodzajów i gatunków innych niż określone w załączniku do rozporządzenia stawki ustala się jak dla drzew o podobnej wartości przyrodniczej, wymienionych w załączniku, organ odwoławczy stwierdził, że drzewo gatunku lilak pospolity nie zostało wymienione w tym załączniku, a, jak stwierdził biegły, lilak pospolity w formie drzewiastej posiada wartości przyrodnicze podobne do czeremchy zwyczajnej – drzewo ujęte w grupie drugiej powołanego rozporządzenia z dnia 13 października 2004 r. Organ wyjaśnił, że w związku z tym przy obliczaniu kary zastosowano stawki przewidziane w rozporządzeniu dla czeremchy zwyczajnej. Odnosząc się do wniosku stron o zastosowanie przepisu art. 88 ust. 3 powołanej ustawy, Kolegium stwierdziło, że przepis ten znajduje zastosowanie w przypadku uszkodzenia drzew, a nie w przypadku ich usunięcia. Zarazem organ zwrócił uwagę na możliwość rozłożenia kary na raty na podstawie art. 88 ust. 7 tej ustawy.

W skardze na decyzję z dnia 2 września 2013 r. 2013 r. B. G. i J. G. zarzucili naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., kwestionując prawidłowość ustalenia stanu faktycznego, w tym pominięcie podnoszonej wcześniej okoliczności zniszczenia krzewu lilaka pospolitego poprzez użycie środków chemicznych, w której to sprawie zostało wszczęte postępowanie przez Burmistrza W. w dniu [...] lipca 2013 r. znak [...], jednak – zdaniem stron – przedwcześnie umorzył je decyzją z dnia [...] 2013 r. z uwagi na niewykrycie ewentualnego sprawy zniszczenia zieleni. Skarżący przedstawili również argumentację wcześniej sformułowaną w odwołaniu, w tym dotyczącą zamiaru jedynie przycięcia krzewu lilaka w celu jego pielęgnacji i znaczenia tego faktu dla zastosowania w sprawie art. 88 ust. 3 i 4 ustawy o ochronie przyrody. Zakwestionowali również prawidłowość opinii biegłego w zakresie przyjęcia, że lilak pospolity ma podobną wartość przyrodniczą jak czeremcha zwyczajna, argumentując, że rozporządzenie z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew nie może dotyczyć lilaka, który drzewem nie jest, zatem nie można porównywać krzewu lilaka do drzewa czeremchy. Nie zgodzili się na potraktowanie pędów krzewu bzu lilaka jako pni drzew. Przy tak sformułowanych zarzutach domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie. W ocenie organu dla wyjaśnienia sprawy niezbędne były wiadomości specjalne, w związku z czym opinia biegłego w postaci ekspertyzy dendrologicznej stanowiła dowód pierwszorzędny i rozstrzygający. Ponadto wyjaśnił, że podniesiona kwestia zniszczenia zieleni środkami chemicznymi w roku 2013 nie była przedmiotem postępowania przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 28 lutego 2014 r. skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika procesowego (adwokata) złożyli wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z prywatnej opinii dendrologicznej [...] A. S. z dnia 10 lutego 2014 r. na okoliczność, że przycięte przez skarżących okazy lilaka pospolitego były krzewami oraz z prywatnej opinii dendrologicznej [...] T. B. z dnia 14 stycznia 2014 r. na okoliczność klasyfikacji lilaka pospolitego jako krzewu. Powołując się na dołączone do pisma procesowego opinie, skarżący stwierdzili, że przedstawiciele doktryny z zakresu ogrodnictwa i dendrologii w swoich opracowaniach dotyczących lilaka pospolitego w znakomitej większości definiują tę roślinę jako krzew lub krzewiastą skupinę, a nie drzewo. Podnosząc, że przycięte przez skarżących w ramach zabiegów pielęgnacyjnych okazy lilaka nie posiadały wyrazistego przewodnika tworzącego pień, miały natomiast liczne odrosty korzeniowe tworzące zarośla, stwierdzili, w żaden sposób nie można zakwalifikować tych lilaków jako drzewa.

Na rozprawie w dniu 20 marca 2014 r. pełnomocnik skarżących podtrzymał wnioski i argumentację skargi; pełnomocnik uczestniczki postępowania A. V. wniosła o oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego; uczestnik postępowania W. H. wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że skarżący w toku postępowania wielokrotnie zmieniali swoje twierdzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje.

Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek nie okazały się trafne wszystkie podnoszone przez skarżących zarzuty.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiła ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, która w art. 83 przewiduje, iż usuniecie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez właściwy organ na wniosek posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości, właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego - jeżeli drzewa lub krzewy zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń. Przy czym zgoda właściciela nieruchomości, o której mowa w ust. 2 pkt 1, nie jest wymagana w przypadku wniosku złożonego przez użytkowania wieczystego nieruchomości - art. 83 ust. 1a wskazanej ustawy. Natomiast zgodnie z art. 88 tej ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Ustawa o ochronie przyrody nie dopuszcza, poza ściśle regulowanymi przypadkami, żadnych form samowolnego działania posiadacza nieruchomości (zob. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2008 r. sygn. akt II OSK 1970/06, Lex nr 437687). W przypadku poczynienia przez organ bezspornych ustaleń co do usunięcia, bez koniecznego zezwolenia, drzewa (lub drzew), stosownie do treści art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, na organie spoczywa bezwzględny obowiązek wymierzenia z tego tytułu administracyjnej kary pieniężnej. Podkreślić trzeba, iż decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia mają charakter decyzji związanych, co oznacza, że uznanie organu ograniczone jest jedynie do etapu ustalenia wniosków z określonego stanu faktycznego sprawy. W przypadku wystąpienia przesłanek do wymierzenia kary, wydanie przez organ decyzji staje się obligatoryjne.

Dodatkowo należy podkreślić, iż ustawodawca w pewnych sytuacjach odstąpił od wymogu uzyskania zezwolenia na usuniecie drzewa lub krzewów. Przypadki te określa art. 83 ust. 6 ustawy o ochronie przyrody. Katalog ten ma charakter zamknięty, co za tym zgodnie z podstawą zasadą interpretacyjna exceptiones non sunt extendae nie można tych wyjątków interpretować rozszerzająco. W katalogu tym nie zostały wymienione drzewa które zagrażają bezpieczeństwu ludzi lub mienia. Tym samym usunięcie drzew zagrażających bezpieczeństwu także wymaga uzyskania zezwolenia, o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy. Jeżeli drzewo stwarza zagrożenie, stanowi to uzasadnienie wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie takiego drzewa, lecz nie może usprawiedliwiać samowolnego działania osoby dokonującej wycięcia drzewa.

Powyższe oznacza, że w systemie prawnym istnieje ogólna zasada zakazu usuwania wszystkich gatunków drzew bez zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, za wyjątkiem przypadków enumeratywnie określonych w art. 83 ust. 6 ustawy o przyrodzie.

W przedmiotowej sprawie podstawą faktyczną wydanego rozstrzygnięcia było ustalenie, iż skarżący z terenu posesji, której są współwłaścicielami wycieli cztery sztuki lilaka pospolitego w formie drzewiastej i nie legitymowali się wymaganym zezwoleniem na wycinkę.

Wycinka wskazanych powyżej roślin nie jest przy tym kwestionowana przez strony, a istota sporu sprowadza się do oceny czy rośliny te stanowiły drzewa, czy też krzewy, a w przypadku uznania ich za drzewa do ustalenia stawki dla tego rodzaju drzewa w oparciu, o którą dokonuje się ustalenia wysokości kary administracyjnej oraz ewentualnej dopuszczalności zastosowania instytucji odroczenia terminu płatności kary o jakiej mowa w art. 88 ust. 3 i 4 ustawy o ochronie przyrody oraz wpływu na wymierzenie kary za usunięcie przedmiotowych lilaków, późniejszych zdarzeń w postaci zniszczenia krzewu lilaka przez użycie środków chemicznych.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż pojęcia drzewa i krzewu na gruncie obowiązujących przepisów prawa nie są nigdzie definiowane. Co za tym idzie ustalając ich znaczenie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, należy sięgnąć do języka potocznego oraz nauk przyrodniczych.

Poczynienie w tym zakresie odpowiednich ustaleń wymagało posiadania wiadomości specjalnych, co uzasadniało dopuszczenie przez organ dowodu z opinii biegłego z dziedziny dendrologii, co tez orzekający w sprawie organ I instancji uczynił.

Dalej zauważyć należy, iż skoro ekspertyza dendrologiczna stanowi dowód z opinii biegłego (art. 84 k.p.a.), to podlega ocenie organu - tak jak każdy dowód - z zastosowaniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a., a wnioski takiej opinii w żadnej mierze nie zwalniają organu od obowiązku ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy. Inaczej rzecz ujmując na organie spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym także obowiązek dokonania ocenia wiarygodność pozyskanej w sprawie opinii.

Podkreślić także trzeba, iż ocena organu odnośnie poprawności opinii nie może sprowadzać się do lakonicznego stwierdzenia jej zgodności z przepisami prawa, lecz musi wskazywać, czy przyjęte w tej opinii ustalenia zostały prawidłowo wyjaśnione, uzasadnione i udokumentowane.

Dla umożliwienia organowi wywiązania się z powyższych obowiązków opinia sporządzana przez biegłego zawierać winna wyjaśnienie okoliczności podlegających ustaleniu i uzasadnienie przyjętego sposobu rozumowania. Skoro bowiem na stronę ma być nałożona sankcja administracyjna w postaci kary pieniężnej w znacznej wysokości, to stronie, wobec której sankcja ta jest stosowana, należy zapewnić prawo do obrony i możliwość udowodnienia wskazywanych przez nią okoliczności, mających z punktu widzenia nałożenia kary zasadnicze znaczenie.

Inaczej rzecz ujmując opinia winna być sporządzona w taki sposób, by każdy z uczestników postępowania, a także organ i orzekający w sprawie sąd administracyjny mógł zrozumieć, w jaki sposób i dlaczego jej autor doszedł do zawartych w niej konkluzji.

Wymogom powyższym uzyskana przez organ opinia biegłego dendrologa z dnia 2 maja 2013 r. sprostała jedynie w części w jakiej dotyczy ona ustalenia, iż usunięte przez skarżących cztery lilaki pospolite stanowiły drzewa, a nie krzewy.

W opinii precyzyjnie wskazano bowiem na przesłanki takiej kwalifikacji tych roślin, w tym w szczególności wyjaśniono różnicę między drzewem, a krzewem, wskazano, iż lilak pospolity występować może w obu tych formach oraz w przekonujący sposób, w oparciu o dokumentację fotograficzną z miejsca usunięcia roślin uargumentowano, iż w niniejszej sprawie odnośnie czterech roślin występował w formie drzewiastej, a także określono wiek drzew.

Również przeprowadzone w opinii wyliczenia dotyczące obwodu pnia na poziomie 1,3 metra w oparciu o pomiar pniaków na poziomie ścięcia odpowiadały wymogom ustawowym określonym w art. 89 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody, zaś potraktowanie pniaków opatrzonych w dokumentacji fotograficznej (k. 68 akt administracyjnych) jako odrębnych drzew uzasadnione było regulacją art. 85 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym to przepisem jeżeli drzewo rozwidla się na wysokości poniżej 130 cm, każdy pień traktuje się jako odrębne drzewo.

Ustaleń wynikających z przedstawionej powyżej opinii dendrologicznej z dnia 2 maja 2013 r., a odnoszących się do kwalifikacji przedmiotowych roślin jako drzew nie podważyli przy tym skutecznie skarżący, a ich stanowisko w tym zakresie ocenić można jako wyłącznie gołosłowną polemikę.

Odnosząc się do dokumentów (opinii prywatnych) przedstawionych sądowi przy piśmie procesowym z dnia 28 lutego 2014 r. zauważyć należy, iż opinia [...] T. B. ma charakter generalnego przedstawienia poglądów nauki z dziedziny dendrologii odnośnie tego czy lilaki pospolite stanowią drzewa czy też krzewy. Z opinii tej wynika jedynie, iż lilak pospolity stanowi przeważnie krzew, a czasem małe drzewo, a jednocześnie jej autor wskazując na cechy różnicujące drzewo od krzewu podaje definicje analogiczne do tych na jakich opierał się biegły dendrolog powołany w sprawie przez organ. Opinia ta nie dotyczy nadto konkretnych egzemplarzy roślin. Co za tym idzie żaden sposób nie podważa ona wiarogodności i wartości dowodowej opinii biegłego powołanego przez organ, a wręcz potwierdza prawidłowość założeń i toku rozumowania w niej przyjętego.

Odnośnie drugiej z przedstawionych przez skarżących opinii prywatnych (to jest opinii autorstwa A. S.) zauważyć należy, iż jest ona nie przydatna dla stwierdzenia okoliczności będących przedmiotem niniejszego postępowania, albowiem jak wynika ze zdjęć dołączonych do opinii nie dotyczy ona lilaków zwyczajnych, za wycięcie, których wymierzone zostały kary administracyjne, lecz innych roślin – to jest lilaka, który nie został wycięty (zdjęcie 1) i wyciętego jakoby lilaka o formie krzewiastej rosnącego przy schodach i tarasie (zdjęcie 2), podczas, gdy ze zdjęć znajdujących się w aktach sprawy administracyjnej (k. 67-68) wynika w sposób nie budzący wątpliwości, iż żadna z roślin, za których wycięcie orzeczono karę nie rosła w bezpośrednim sąsiedztwie schodów, względnie tarasu. Proste zestawienie zdjęcia nr 2 dołączonego do opinii A. S., ze zdjęciami pniaków dołączonymi do opinii biegłego A. S. wyraźnie wskazuje, iż opinie te dotyczą różnych roślin, o innej formie pokrojowej, przy czym zdjęcie dołączone do opinii prywatnej stanowi przykład rośliny w formie krzewu, z szeregiem równorzędnych drewniejących pędów bez wyraźnego przewodnika, zaś zdjęcia pniaków roślin, których dotyczy postępowanie obrazują wyraźnie zdrewniałe pędy główne.

Wobec prawidłowego ustalenia przez organy administracji, iż cztery wycięte lilaki pospolite były drzewami, a nie krzewami oczywiście bezzasadna okazała się argumentacja zawarta w skardze jakoby jedynym celem działań podejmowanych przez skarżących była pielęgnacja (przycięcie) krzewów lilaka pospolitego.

Odnośnie podniesionego w skardze zarzutu obrazy art. 88 ust. 3 i 4 ustawy o ochronie przyrody poprzez ich niezastosowanie zauważyć należy, iż odnośnie czterech roślin będących przedmiotem niniejszego postępowania przepisy te nie znajdowały zastosowania, bowiem zaistniały stopień uszkodzenia drzew polegający na ścięciu ich bezpośrednio przy gruncie wykluczał zachowanie ich żywotności oraz możliwość odtworzenia ich koron. Podkreślić należy, iż z ekspertyzy dendrologicznej w sposób nie budzący wątpliwości wynika, iż wycięte zostały lilaki pospolite w formie drzewiastej w wieku 15 lat (egzemplarze) i 36 lat (1 egzemplarz), co oznacza, iż ewentualny wzrost w miejsce usuniętych roślin krzewów lilaka pospolitego nie doprowadziłby w ciągu 3 lat do odtworzenia żywotności usuniętych drzew, względnie odtworzenia ich koron, bowiem w miejsce usuniętych drzew skarżący zamierzali – jak wynika chociażby z ich oświadczeń – odtworzyć krzewy.

Bez znaczenia dla niniejszego postępowania administracyjnego pozostawały również podnoszone przez skarżących okoliczności związane ze zniszczeniem krzewu lilaka pospolitego poprzez użycie środków chemicznych, albowiem kary administracyjne wymierzone zostały w kontrolowanej sprawie nie za zniszczenie krzewów lilaka pospolitego środkami chemicznymi, lecz za wycinkę drzew. Ewentualne późniejsze zniszczenie krzewów wzrastających w miejscu usuniętych drzew nie ma zatem jakiegokolwiek znaczenia dla sprawy.

Podkreślić nadto należy, iż przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była wyłącznie decyzja o nałożeniu kary administracyjnej za wycięcie bez wymaganego zezwolenia czterech drzew lilaka pospolitego z terenu działki nr [...] i co za tym idzie przedmiotu kontroli Sądu nie mogła stanowić decyzja Burmistrza W. z dnia [...] 2013 r. o umorzeniu postępowania w sprawie zniszczenia krzewu lilaka poprzez użycie środków chemicznych, albowiem zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka wyłącznie w granicach danej sprawy. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Biorąc pod uwagę, iż na sprawę administracyjną w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. Pomiędzy sprawą w ramach której orzeka sąd rozpatrując skargę w niniejszej sprawie, a sprawą zniszczenia krzewu lilaka poprzez użycie środków chemicznych nie zachodzi zatem tożsamość przedmiotowa, albowiem sprawy te dotyczą różnych zdarzeń faktycznych.

Niezależnie od powyższych rozważań zauważyć należy, iż w opinii stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia przez organy administracji nie wskazano w jaki sposób (w oparciu o jakie przesłanki) biegły ustalił, iż lilak pospolity jest drzewem o podobnej wartości przyrodniczej jak czeremcha zwyczajna.

Okoliczność powyższa ma przy tym istotne znaczenie dla sprawy, albowiem zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy, administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1, ustala się, w wysokości trzykrotnej opłaty za usunięcie ustalonej na podstawie stawek, o których mowa w art. 85 ust. 4-6. Wobec wydania na podstawie art. 85 ust. 4 i art. 85 ust. 8 ustawy przepisów wykonawczych, dla obliczenia kary stosuje się przepisy rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. z 2004 r. Nr 228, poz. 2306 ze zm.). Stawki na rok 2012 zawarte zostały w obwieszczeniu Ministra Środowiska z 13 października 2011 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2009.

W treści rozporządzenia z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew w części oznaczonej jako załącznik posiadający formę tabeli Minister Ochrony Środowiska nie tylko wskazał poszczególne rodzaje i gatunki drzew skategoryzowane w czterech grupach (ustalając dla nich zróżnicowane stawki w zł za 1 cm pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm oraz współczynniki różnicujące stawki w zależności od obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm), ale dodatkowo, bezpośrednio pod tabelą zawarł "objaśnienia", w których wskazał że "za usunięcie drzew rodzajów i gatunków innych niż określone w załączniku do rozporządzenia stawki ustała się jak dla drzew o podobnej wartości przyrodniczej, wymienionych w załączniku.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż jednym z celów ustawy o ochronie przyrody jest ochrona drzew i krzewów rosnących poza lasami. Podstawowym przepisem jest w tym zakresie art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Stanowi on bowiem ogólną regułę przyjętą przez ustawodawcę jaką jest obowiązek uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości, poza wyjątkami wskazanymi w ust. 6. Nadto trzeba podkreślić, że zwolnienie obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew i krzewów z art. 83 ust. 6 ma charakter wyjątkowy (obejmuje 10 przypadków określonych w pkt 1-10), co zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extendae nie może być interpretowane w sposób rozszerzający.

Powyższe oznacza, że minister właściwy do spraw środowiska ma obowiązek określić odpowiednie stawki i współczynniki w stosunku dla drzew i krzewów, które nie zostały wyszczególnione w punktach 1-10 art. 83 ust. 6, a występują na terytorium Polski. Oznacza to tym samym, że powyższe stawki i współczynniki dotyczą wszystkich drzew i krzewów rosnących na terytorium za wyjątkiem drzew owocowych (jednakże i w tym przypadku z wyłączeniem rosnących na terenie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków oraz w granicach parku narodowego lub rezerwatu przyrody - na obszarach nieobjętych ochroną krajobrazową (pkt 2).

Mając na uwadze fakt, że na terenie Polski występuje duża ilość różnych rodzajów, gatunków i odmian drzew, należy uznać za dopuszczalne wskazanie w przedmiotowym rozporządzeniu dopełniającej kategorii "drzew rodzajów i gatunków innych niż określone w załączniku do rozporządzenia". Wprowadzenie kategorii uzupełniającej w stosunku do wyszczególnionych w 4 grupach rodzajów i gatunków drzew pozwala bowiem na objęcie działaniem ustawy wszystkich przypadków związanych z usuwaniem (legalnym lub nielegalnym) drzew rosnących na terytorium Polski w okolicznościach, które nie zostały wymienione w art. 83 ust. 6. W szczególnych przypadkach będą to także drzewa owocowe (w okolicznościach wskazanych w art. 83 ust. 6 pkt 2), a także drzewa, które dotychczas w Polsce nie występowały.

Uprawnione jest także jednoczesne wskazanie, że w odniesieniu do drzew rodzajów i gatunków innych niż określone w załączniku do rozporządzenia "stawki ustala się jak dla drzew o podobnej wartości przyrodniczej wymienionych w załączniku". Dla osiągnięcia spójności z art. 85 ust. 4 zawierającym delegację ustawową do wydania powyższych przepisów wykonawczych uznać jednakże należy, iż sformułowanie "podobna wartość przyrodnicza" oznacza podobne koszty produkcji poszczególnych rodzajów i gatunków drzew oraz podobne wielkości przyrostu obwodu pni drzew.

Interpretując w ten sposób rozporządzenie Ministra Środowiska z 13 października 2004 r. przyjąć można, że wypełnia ono upoważnienie z art. 85 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody i nie wykracza poza jego treść.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, iż opinia biegłego nie zawiera wyjaśnienia jakimi przesłankami biegły kierował się oceniając wartość przyrodniczą lilaka pospolitego oraz w jaki sposób ustalił on, iż lilak pospolity jest drzewem o podobnej wartości przyrodniczej jak czeremcha zwyczajna, a nie inne z drzew, których rodzaje, odmiany i gatunki expressis verbis wymieniono w załączniku do rozporządzenie Ministra Środowiska z 13 października 2004 r.

Powyższe powoduje, iż kluczowy dowód w sprawie jakim jest ekspertyza dendrologiczna nie poddaje się w tym zakresie kontroli ze strony organu administracji, który stosując w przypadku lilaka pospolitego stawkę jednostkową 34,81 zł za 1 cm obwodu pnia winien wskazać na jakiej podstawie przyjął iż jest to drzewo o podobnej wartości przyrodniczej do czeremchy zwyczajnej, to jest iż ma ono podobne koszty produkcji i podobne wielkości przyrostu obwodu pni drzew, a ewentualne podobieństwo wartości przyrodniczej nie zachodzi w stosunku do innych drzew, dla których określono w rozporządzeniu inne (niższe bądź wyższe) stawki za 1 cm obwodu.

Powyższe oznacza, iż w tym zakresie doszło do naruszenia przepisów art. 7 i 77 k.p.a. w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik postępowania, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien uzupełnić postępowanie poprzez przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego pozwalającego ustalić w sposób nie budzący wątpliwości podobną wartość przyrodniczą (zgodnie z rozumieniem tego pojęcia przedstawionym w niniejszym uzasadnieniu) lilaka pospolitego do jednego z rodzajów i gatunków drzew wymienionych w tabeli zamieszczonej w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2003 r. w sprawie jednostkowych stawek kar za usuwanie drzew.

Nie mającym znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy uchybieniem organów administracji było natomiast wadliwe wskazanie przez Burmistrza W. w podstawie prawnej decyzji z dnia [...] 2013 r. rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz. U. Nr 228, poz. 2306). Zauważyć bowiem należy, iż w obrocie prawnym istnieje rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. nr 228, poz. 2306, z późn. zm.) oraz rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz. U. nr 219, poz. 2229, z późn. zm.). Uchybienie organu miało bowiem charakter stricte formalny i może być ocenione jako oczywista omyłka pisarska nie mająca wpływu na treść rozstrzygnięcia.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Stosownie do art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana (pkt III sentencji).