Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 91/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33, art. 34 par. 1, 2, i 4, art. 34 par. 5, art. 20 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 1 pkt 2, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2, art. 17 ust. 11
journal: Dz.U. 2008 nr 234 poz 1570
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
article: art. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2011 nr 212 poz 1263
law: Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.), Sędziowie sędzia NSA Henryk Ożóg, sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 listopada 2015 r. sprawy ze skargi K. B. na postanowienie D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów zobowiązanego w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej I. oddala skargę w całości; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz adwokata M. A. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K., działając na podstawie art.17 § 1, art. 18, art. 34 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.), dalej: u.p.e.a, ustosunkował się do zarzutów zgłoszonych przez K. B., (skarżąca), do postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 14 lipca 2014 r. w sprawie realizacji obowiązku poddania małoletniego K. B. szczepieniom ochronnym przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae typu B, odrze, śwince, różyczce uznając je za nieuzasadnione. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że zgodnie z treścią art. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2013 r. poz. 947) osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku odnośnie osób małoletnich ponosi osoba sprawująca prawną pieczę nad tymi osobami lub bezradnymi albo opiekun faktyczny. Obowiązek szczepień ochronnych wynika z przepisu prawa i nie wymaga skonkretyzowania w drodze decyzji administracyjnej, a określone w tytule wykonawczym szczepienia są zgodne z regulacjami prawnymi. Odnosząc się w postanowieniu do zarzutów zgłoszonych przez skarżącą, tj. braku: dokładnego określenia treści podlegającego egzekucji wyroku, zgodności w treści obowiązku, dokładnego wskazania zobowiązanego, podstawy prawnej obowiązku oraz daty przekazania wniosku, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. stwierdził, że tytuł egzekucyjny nie jest dotknięty tymi wadami.

W zażaleniu skarżąca podtrzymała wszystkie wskazane wcześniej zarzuty do tytułu wykonawczego oraz wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia.

Postanowieniem z dnia [...], nr [...] D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., po rozpoznaniu zażalenia, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy stwierdził, że określony w tytule wykonawczym obowiązek jest zgodny z przepisami ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych. Podtrzymał również stanowisko organu pierwszej instancji, wskazujące na wykonalność określonego obowiązku i dopuszczalność jego realizacji w drodze egzekucji administracyjnej. Odnosząc się do zarzutów dotyczących tytułu wykonawczego uznał, że wierzyciel spełnił wymogi określone w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Uznał też za dopuszczalne sformułowanie szczepienia ochronnego przeciwko poliomyelitis jako jednoznacznie wskazujące chorobę zakaźną, której dotyczy i określenie w tytule wykonawczym obowiązku poddania małoletniego szczepieniom ochronnym. Podtrzymano przy tym argumentację Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K., która dopuszczała niepodawanie w tytule wykonawczym drugiego imienia zobowiązanego, imion ojca i matki i numeru identyfikacji podatkowej jako elementów, które nie są konieczne do zamieszczenia w tytule. Odnosząc się do zarzutu braku wskazania aktu administracyjnego, organ odwoławczy stwierdził prawidłowość niewypełnienia odpowiedniego pola w tytule wykonawczym, jako że obowiązek wynikał wprost z przepisów ustawy, a zatem nie było konieczności podania podstawy prawnej tytułu wykonawczego. Natomiast w zakresie braku wskazania daty podtrzymana została argumentacja, zgodnie z którą data wystawienia tytułu, która była identyczna z podaną datą wniosku o wszczęcie egzekucji, a zatem zarzucane niewypełnienie pola nie miało wpływu na prawidłowość tytułu wykonawczego.

Skarżąca nie zgodziła się z postanowieniem D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Zaskarżyła to orzeczenie w całości i wniosła o jego uchylenie w całości, jako że narusza ono prawo, wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia, uchylenie tytułu wykonawczego oraz o zwolnienie z kosztów sądowych.

Skarżąca zarzuciła brak wymagalności obowiązku szczepienia, powołując się na przepisy art. 17 ust. 10 pkt 1-4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych, które nakazywały wydanie przez ministra właściwego do spraw zdrowia rozporządzenia, określającego m.in. wykaz chorób objętych obowiązkiem szczepienia oraz wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby. Wydane na podstawie ustawowego upoważnienia rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych zawierało w § 2 i § 3 terminy do wykonania szczepień, m.in. dla szczepień przeciwko błonicy, tężcowi oraz krztuścowi w okresie od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (odpowiednio pkt 1a, pkt 5 i pkt 11a).

W związku z tym, skarżąca podniosła, iż moment wymagalności dla szczepień nie nadszedł, gdyż jej dziecko nie ukończyło wieku określonego we wspomnianych przepisach.

Podniesiony został także zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, wskazujący, że zgodnie z art. 20 ust. 1 u.p.e.a. kierownicy wojewódzkich służb, inspekcji i straży, do których należy zaliczyć organy inspekcji sanitarnej, są organami egzekucyjnymi jedynie w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydanych przez siebie decyzji i postanowień, a zatem nie mogą prowadzić egzekucji w sprawach obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisów ustawy. W związku z powyższym, podejmowanie działań w sprawach obowiązku szczepień ochronnych nie leży we właściwości państwowego powiatowego inspektora sanitarnego, a co za tym idzie w niniejszej sprawie nie można prowadzić egzekucji administracyjnej z powodu braku uprawnionego organu. Ponadto podniosła, że państwowy powiatowy inspektor sanitarny nie jest uprawniony do wydawania decyzji administracyjnych dotyczących szczepień ochronnych, ani do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w tym zakresie, ponieważ uprawnień tych nie można znaleźć ani w ustawie o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. 1985, nr 12, poz. 49 z późn. zm.) , ani w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ani w przepisach u.p.e.a., a uprawnień tych nie można domniemywać.

Skarga zawierała również zarzut niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym z tej przyczyny, że skarżąca skorzystała z przysługujących jej na mocy art. 16 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2012 r., poz. 159) uprawnień, które umożliwiały jej odmowę wyrażenia zgody na poddanie dziecka badaniu kwalifikacyjnemu, które powinno poprzedzać wykonanie szczepienia ochronnego. Możliwe wystąpienie niepożądanych odczynów poszczepiennych, o których mowa w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. są realnym zagrożeniem zdrowia i życia jej dzieci, a pisma otrzymane od Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. nie zawierały rzeczowych odpowiedzi i wzbudziły u skarżącej niepokój i nieufność, co skłoniło ją do złożenia oświadczenia o odmowie dokonania badań. Z powyższego wyprowadziła wniosek, iż spełnienie obowiązku określonego w tytule wykonawczym jest niemożliwe, ponieważ przeprowadzenie szczepienia bez wykonania badań byłoby niezgodne z prawem.

Podniesiony został także zarzut niespełnienia wymogów określonych w u.p.e.a. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 20 poprzez wydanie postanowienia przez nieuprawniony organ. Naruszenie art. 26 natomiast związane było z wystawieniem tytułu egzekucyjnego niezgodnie z obowiązującym wzorem, określonym w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej. Wzór tego tytułu, oznaczony symbolem TW-2 różni się od użytego wzoru o znaku TYT-3, który m.in. nie posiada pola nr 10 w sekcji C opisanego jako "Wniosek o zastosowanie środka egzekucyjnego". Skarżąca powołała się na obowiązek stosowania wzorów oraz rygorystyczne przestrzeganie wszelkich informacji zawartych w tytule wykonawczym z punktu widzenia postępowania egzekucyjnego. Naruszenie art. 27 u.p.e.a. związane było z brakiem dokładnego określenia treści podlegającego egzekucji obowiązku, a także zawierało się w tym, że w sekcji G tytułu wykonawczego nie wskazano środka egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez skarżącą podtrzymał swoje stanowisko zawarte w wydanym postanowieniu.

W pierwszej kolejności podniósł, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. udzielił skarżącej szczegółowych i wyczerpujących odpowiedzi dotyczących szczepień ochronnych w piśmie znak NS_EP-402-23/JS/14, stanowiącym odpowiedź na pismo z dnia 4 maja 2014 r. Organ stwierdził, że mimo świadomości skutków, skarżąca odmówiła wyrażenia zgody na wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego syna. Organ wystosował do skarżącej wezwanie na rozmowę w celu pouczenia o obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym. Zobowiązana nie zgłosiła się na wezwanie, ponadto w piśmie z dnia 26 maja 2014 r. odmówiła wykonania lekarskiego badania kwalifikacyjnego. Działając jako wierzyciel należności o charakterze niepieniężnym na podstawie art. 15 u.p.e.a., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. wystosował upomnienie w dniu 11 czerwca 2014 r. znak NS-EP-402-23/JS/14. Pismo to zawierało wezwanie do wykonania obowiązku w ciągu 7 dni od dnia doręczenia pisma pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego obowiązków o charakterze niepieniężnym. W związku z niewykonaniem przez zobowiązaną wymienionych obowiązków, organ I instancji, działając na podstawie art. 26 ust.1 u.p.e.a., art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. B, art. 5 ust. 3 oraz art. 17 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi skierował do organu – działającego na podstawie upoważnienia Wojewody Dolnośląskiego na mocy porozumienia nr 19 z dnia 25 marca 2014 (Dziennik Urzędowy Wojewody Dolnośląskiego z 10 kwietnia 2014 r. poz. 1870) w dniu 14 lipca 2014 r. wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym wobec skarżącej. Jednocześnie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. wydał tytuł wykonawczy nr 3/2014 z dnia 14 lipca 2014 r., w którym sformułował treść obowiązku, tj. poddania małoletniego szczepieniom ochronnym przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae, odrze, śwince, różyczce. Po nadaniu w dniu 25 lipca 2014 r. klauzuli o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej organ wydał postanowienie nr [...] o nałożeniu na skarżącą grzywny w kwocie 500 złotych w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień ochronnych małoletniego.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą, organ następnie wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej do zadań PIS należy m.in. sprawowanie nadzoru w zakresie ustalania zakresu i terminów szczepień ochronnych. Przepis ten, zdaniem organu, przyznaje organom Inspekcji Sanitarnej status wierzyciela – uprawnionego do żądania wykonania obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (art.1a pkt 13 u.p.e.a.). Powołał się ponadto na art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., zgodnie z którym uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków jest m.in. organ lub instytucja powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, którym, w tym przypadku, zgodnie z art. 20 ustawy jest wojewoda. Na mocy porozumienia nr 19 z 25 marca 2014 r. Wojewoda Dolnośląski upoważnił organ do prowadzenia egzekucji administracyjnych zgodnie z u.p.e.a. Wywodząc jak powyżej, organ uznał swoją właściwość do wykonania czynności w niniejszym postępowaniu i wydania zaskarżonego postanowienia.

Organ podniósł także, że określony w tytule wykonawczym obowiązek jest zgodny z przepisami art. 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Obowiązek ten jest wprost uregulowany w ustawie, a zatem nie wymaga konkretyzacji w decyzji administracyjnej. Delegacja ustawowa do wydania rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych powoduje, że można je uznać za źródło prawa w konstytucyjnym znaczeniu. Wydanie Komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego, zawierającego szczegółowe wskazania dotyczące stosowania poszczególnych szczepionek na dany rok ma upoważnienie ustawowe (art. 17 ust. 11 cyt. ustawy). Stąd też wywodził organ, obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z przepisów ustawowych, a zatem jest on bezpośrednio wykonalny, a jego niedokonanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem docelowym będzie poddanie dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko wskazanym chorobom. Organ przywoływał odmowę przez skarżącą realizacji obowiązku oraz brak reakcji na pouczenie i upomnienie jako podstawę faktyczną aktualizacji obowiązku.

Podniósł ponadto, że nie doszło w zaskarżonej sprawie do naruszenia przepisu art. 16 o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wskazując jednocześnie, że przywołany przepis zezwala na odmowę wyrażenia zgody tylko w sytuacji, jeżeli przepisy innych ustaw nie stanowią inaczej. Wskazał, że art. 17 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nakłada obowiązek poddania się określonym w rozporządzeniu szczepieniom ochronnym, nie przewidując możliwości odmowy. Jedynymi możliwościami odstąpienia od tego obowiązku, przewidywanymi w art. 17 ust.2 i ust.3 cyt. ustawy, jest poprzedzające badanie kwalifikacyjne oraz przekroczenie terminu szczepienia ustalonego przez lekarza podczas tego badania. Organ wskazał, że badanie kwalifikacyjne jest immanentną częścią procedury szczepienia, gdyż jest wykonywane przed zabiegiem w celu wykluczenia przeciwwskazań. Wykazywano ponadto, że zgodnie z przyjętą wykładnią należy uznać, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu obejmuje również obligatoryjne poddanie się poprzedzającemu badaniu kwalifikacyjnemu, a zatem nie znajdą zastosowania przywołane przez skarżącą przepisy ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

W odniesieniu do zarzutów naruszenia przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ w odpowiedzi wskazał, że nie postąpił wbrew normie art. 27 u.p.e.a., ponieważ wierzyciel dokładnie określił treść obowiązku podlegającego egzekucji poprzez jednoznaczne i dopuszczalne wskazanie w tytule wykonawczym szczepienia ochronnego przeciwko poliomyelitis, co potwierdza Program Szczepień Ochronnych na rok 2014, stanowiący załącznik do komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2013 r. (Dz. Urz. Min. Zdr. poz. 43). Ustosunkowując się do zarzutu braku wskazania środka egzekucyjnego powoływał się na art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a., zgodnie z którym tytuł wykonawczy powinien zawierać wskazanie środków egzekucyjnych stosowanych do egzekucji należności pieniężnych, a zatem nie będzie miało zastosowania w sprawie, jako że szczepienie jest obowiązkiem niepieniężnym, a zatem wystawiony tytuł wykonawczy nie musiał zawierać takich środków. Organ wskazywał ponadto brak naruszenia art. 26 u.p.e.a., podnosząc, że rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej w § 2 stanowi, że wzory wskazanych tytułów wykonawczych, m.in. nr 4-7 oraz 24-25 mogą być stosowane nie dłużej niż przez 6 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia. W związku z tym, że rozporządzenie Ministra Finansów weszło w życie 21 maja 2014 r., tytuł wykonawczy został wydany 14 lipca 2014 r., a klauzula o skierowaniu tytułu do egzekucji została nadana 25 lipca 2014 r., przyjął, że organ I instancji prawidłowo zastosował wzór tytułu wykonawczego TYT-3, stanowiący załącznik nr 24 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a uprawnienie przyznawał § 2 tego rozporządzenia.

W związku z powyższym, organ odwoławczy stwierdził bezzasadność skargi i wnioskował o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Sądowa kontrola postanowień administracyjnych oparta jest na kryterium legalności, rozumianej jako zgodność tych orzeczeń z przepisami powszechnie obowiązującego prawa (art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm. i art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Skarżąca zakwestionowała przed sądem administracyjnym postanowienie D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. (DPWIS) z dnia [...] nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Państwowego Inspektora Sanitarnego w K. – stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w postępowaniu egzekucyjnym.

Stosownie do art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1619, ze zm.; dalej u.p.e.a.) zobowiązany może wnieść zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Natomiast zgodnie z art. 34 § 1 i 2 tej ustawy, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7,9,10 odnośnie obowiązków niepieniężnych organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów.

Skarżąca w szczególności zarzuca, że prowadzenie egzekucji obowiązku szczepień ochronnych małoletniego nie jest dopuszczalne. Zarzut ten nie jest trafny.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, (Dz. U. 2013 r., poz. 947 ze zm., dalej ustawa), osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do: poddawania się obowiązkowym szczepieniom Stosownie do art. 17 ust. 1 tej ustawy (rozdział 4 zatytułowany: Szczepienia ochronne ) osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1 zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".

W myśl art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia określi w drodze rozporządzenia: min. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym - uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.

Na podstawie tej delegacji, Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. 2011, Nr 182, poz. 1086, dalej: rozporządzenie), którym ustalił wykaz (zakres) obowiązkowych szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym - jeśli chodzi o dzieci - w jakim okresie ich życia (§ 1-3 rozporządzenia).

Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy, Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

Z unormowań tych wynika zatem, że obowiązek poddania szczepieniu ochronnemu wynika bezpośrednio z przepisów prawa, a tym samym brak podstawy prawnej do jego konkretyzacji w formie decyzji administracyjnej. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza przy tym w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok. W komunikacie tym zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepienia, nie można z niego wywieść dodatkowych norm, niż te wynikające z ustawy i rozporządzenia (zob.: wyrok NSA z 12 czerwca 2014 r., II OSK 1312/13; wyrok NSA z 4 lutego 2015 r., II OSK 1509/13). Zgodnie natomiast z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, ustawa i rozporządzenie są źródłami prawa powszechnie obowiązującego.

Z przepisów tych można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku: podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Oznacza to, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym (zob.: wyrok NSA z 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08; wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11; wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., lI OSK 745/12).

W sytuacji, gdy niedochowanie wskazanego obowiązku aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu, nietrafny jest zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej w sprawie.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest; 1) wojewoda; 2) właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego w zakresie zadań własnych, zadań zleconych i zadań z zakresu administracji rządowej oraz obowiązków wynikających z decyzji i postanowień z zakresu administracji publicznej wydawanych przez samorządowe jednostki organizacyjne; 3) kierownik wojewódzkiej służby, inspekcji lub straży w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydawanych w imieniu własnym lub wojewody decyzji i postanowień; 4) kierownik powiatowej służby, inspekcji lub straży w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydawanych w zakresie swojej właściwości decyzji i postanowień.

Kierownicy wojewódzkich (i powiatowych) służb, inspekcji i straży, do których niewątpliwie należy zaliczyć organy inspekcji sanitarnej, są zatem organami egzekucyjnymi jedynie w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydanych przez siebie decyzji i postanowień. Tego rodzaju ograniczenie nie dotyczy jednakże wojewody, a wobec tego należy przyjąć, że wojewoda jest organem właściwym do prowadzenia egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym, wynikających zarówno z wydanych przez siebie rozstrzygnięć indywidualnych (decyzji, postanowień), jak i obowiązków niepieniężnych wynikających wprost z przepisów prawa. Podobne stanowisko przyjmuje się w doktrynie, wskazując, że art. 20 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wprowadza ogólną zasadę właściwości rzeczowej wojewody, co do prowadzenia postępowania egzekucyjnego zarówno w przypadku obowiązków wynikających z aktów indywidualnych, jak i obowiązków wynikających wprost z aktów normatywnych (W. Piątek. A. Skoczylas (w:) Postępowania egzekucyjne w administracji pod red. R. Hausera. A Skoczylasa Wyd. 6, Warszawa 2012, s. 142).

Na mocy porozumienia nr 19 z dnia 25 marca 2014 r. opublikowanego w Dzienniku Urzędowym Wojewody Dolnośląskiego z 10 kwietnia 2014 r., poz. 1870 w sprawie powierzenia wykonywania zadań wojewody dolnośląskiego jako organu egzekucyjnego w egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym, dla których wierzycielami są państwowi powiatowi inspektorzy sanitarni działający na terenie województwa dolnośląskiego - uprawnienia organu egzekucyjnego uzyskał jednakże DPWIS. Organ ten jest więc organem egzekucyjnym w zakresie obowiązku o charakterze niepieniężnym wobec skarżącej jako zobowiązanej do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniem ochronnym.

Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu służy natomiast w tym postępowaniu status wierzyciela; jest on podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, jako organ powołany do czuwania nad wykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

W myśl bowiem art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. 2011 r. nr 212, poz.1263, ze zm.), do jej zadań należy ustalanie zakresów i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Tym samym przepis ten przyznaje organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej pozycję wierzyciela - uprawnionego do żądania wykonania obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (art. 1a pkt 13 u.p.e.a ). Z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wynika, że uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisów prawa jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku.

Wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest zatem bezpośrednio wykonalny, a jego niedochowanie rodzi obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego którego, rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.

Wskazane przez organ egzekucyjny okoliczności, jak to, że zobowiązana nie poddała swojego dziecka obowiązkowemu szczepieniu, że odmówiła realizacji tego obowiązku, nie zastosowała się do pouczenia organu I instancji oraz upomnienia, stanowią podstawę do przyjęcia, że obowiązek stał się wymagalny. Nie można, jak uznaje skarżąca, mówić o nieistnieniu obowiązku.

Wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się im, został określony w art. 17 ust.1 ustawy i rozporządzeniu Ministra Zdrowia, które określa, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym - jeśli chodzi o dzieci - w jakim okresie ich życia. W myśl § 5 rozporządzenia, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone w oparciu o Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszany w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. PSO jest ogłaszany w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Szczepienia są realizowane w terminach i zgodnie ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek i zgodnie z aktualną, wiedzą medyczną. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami jakie definiuje PSO w zależności od wieku dziecka.

W tym stanie, argumentacja skarżącej, że obowiązek szczepień jej dziecka nie był i nadal jest niewymagalny, jest pozbawiona racji. Gdyby organy inspekcji sanitarnej w egzekwowaniu ciążącego na skarżącej obowiązku poddania dziecka szczepieniom, miały czekać aż do ukończenia przez nie 19 roku życia, to cel zapobieżenia sytuacji określonych w art. 33 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie byłby osiągnięty, a jak wynika z doświadczenia życiowego i ogólnej wiedzy, ilość dawek oraz okresy, w jakich kolejne dawki szczepień mają być podawane dzieciom, ma swoje uwarunkowania medyczne (immunologiczne).

Organ odwoławczy trafnie przy tym stwierdził, że istotnym elementem procedury obowiązkowego szczepienia ochronnego są badania kwalifikacyjne. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 2 i ust. 3 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego, którego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, a tym szczepieniem, upłynęły

24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu o przeprowadzeniu badania kwalifikacyjnego.

Oznacza to, że obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu obejmuje nie tylko podanie szczepionki, ale także wszystkie inne czynności istotnie zawiązane z tym, w szczególności badania kwalifikacyjne.

Nie zwalniają z tego obowiązku przepisy ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Przepisy art. 15 i 16 tej ustawy wyraźnie stanowią, że odmowa wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych jest możliwa tylko wtedy, jeżeli przepisy innych ustaw nie stanowią inaczej. Natomiast ustawa, nakładająca obowiązek poddania się określonym w rozporządzeniu szczepieniom ochronnym, nie przewiduje możliwości odmowy poddania się takim szczepieniom, obejmującym także badania kwalifikacyjne. Powodem odstąpienia od obowiązkowego szczepienia ochronnego mogą być wyniki badania kwalifikacyjnego bądź przekroczenie terminu szczepienia, ustalonego przez lekarza, podczas takiego badania (art. 17 ust. 2 i 3 ustawy), a nie to, że wierzyciel nie udzielił skarżącemu zadowalających odpowiedzi.

Dodać w tym miejscu można, że z istoty władzy rodzicielskiej (art. 93 § 1 i art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) wynika zasada jej wspólnego, dwuosobowego wykonywania przez równouprawnionych rodziców. Mają oni obowiązek i kompetencje do wspólnego rozstrzygania wszystkich istotnych spraw dziecka, w tym także związanych z obowiązkowym szczepieniem własnych dzieci. W tym zakresie decyzja rodziców, jako istotna dla dziecka powinna być wspólna, podobnie jak wspólna jest odpowiedzialność za tę decyzję. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Także w istotnych sprawach dziecka każdy z przedstawicieli ustawowych jest umocowany do złożenia oświadczenia woli odnośnie małoletniego; czym innym jest jednak prawo działania w charakterze przedstawiciela ustawowego w relacjach z organami, a czym innym podejmowanie merytorycznego stanowiska w istotnej sprawie dziecka. W tym zakresie musi być uzgodniona wola rodziców, którą oczywiście władny jest skutecznie przedstawić każdy z rodziców. Jednak zawsze odpowiedzialność z uzgodnionej decyzji będą ponosić wspólnie. W związku z tym, postępowanie wywołane taką wspólną decyzją musi się toczyć w stosunku do obojga rodziców. Niewątpliwie, w niniejszej sprawie, osobami odpowiedzialnymi za poddanie dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym są jego rodzice. Dlatego uzasadnione było wystawienie tytułu wykonawczego względem każdego z rodziców.

Postępowanie egzekucyjne ma charakter represyjny, więc oczywiste jest, że jego prowadzenie w stosunku tylko do jednego z rodziców byłoby oczywiście niesprawiedliwie. Dodatkowo skierowanie upomnienia w stosunku tylko do jednego z rodziców, ogranicza działanie lub może ograniczyć działanie drugiego z rodziców w zakresie realizacji obowiązku (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 12 czerwca 2015 r. sygn. akt III SA/Wr 197/15; podobnie: wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 kwietnia 2015 r.; sygn. akt III SA/Lu 1028/14).

Niezasadne są także pozostałe zarzuty skargi. Z tytułu wykonawczego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że w treści obowiązku prawidłowo wpisano: "poddanie dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym tj. K. B., ur. [...] – przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae, odrze, śwince, różyczce". Potwierdza to Program Szczepień Ochronnych na rok 2014, stanowiący załącznik do Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2013 r. (por. Część I: Szczepienia obowiązkowe – kalendarz szczepień, A. Szczepienia obowiązkowe dzieci i młodzieży według wieku). Podobnie: nie ma racji skarżąca zarzucając, że "w sekcji G tytułu wykonawczego nie wskazano środka egzekucyjnego skoro stosownie do art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a. tytuł wykonawczy powinien zawierać wskazanie środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych. Egzekucja skierowana przeciwko skarżącej dotyczy tymczasem obowiązku niepieniężnego, wobec czego tytuł wykonawczy nie musiał w swojej treści zawierać oznaczenia środka egzekucyjnego, jaki miałby zostać zastosowany.

Odnośnie zaś wzorów tytułów wykonawczych (zał. nr 4-7 oraz nr 24 i 25 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 137, poz. 1541 ze zm.) organ zażaleniowy słusznie stwierdził, że mogą być one stosowane nie dłużej niż przez 6 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia. Weszło ono w życie w dniu 21 maja 2014 r., a tytuł wykonawczy zostanie wystawiony 14 lipca 2014 r. W związku z tym nie doszło do naruszenia art. 26 u.p.e.a.

Z tych względów skarga podlegała oddaleniu w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.

H.B.1.12.2015 r.