Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 280/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-05 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 1, art. 255, art. 258 § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.


UZASADNIENIE

J. G. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z córką, posiada udział w mieszkaniu o powierzchni 60 m2, "siedlisko" o powierzchni około 150 m2 i nieruchomość rolną o powierzchni 10 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku wskazał, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 1.000-1.500 zł (około 1.500 zł) brutto z tytułu prowadzenia gospodarstwa. W uzasadnieniu podniósł, iż w latach 2013 – 2014 osiągnął roczny dochód wyniósł około 15.000 zł, zaś w związku z prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu egzekucyjnym o zwrot dopłat pobranych w latach 2007 – 2011 w łącznej kwocie około 20.0000 zł, korzysta z pomocy udzielanej przez matkę i brat. Dodatkowo wskazał, iż zamierza sprzedać "siedlisko" aby pokryć zobowiązania wobec Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Do wniosku załączył wydruk ze strony internetowej przedstawiający ofertę sprzedaży "siedliska" za cenę 295.000 zł, a także wydruk z rachunku bankowego za okres od 1 listopada 2014 r. do 4 lutego 2015 r.

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 23 lutego 2015 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.

Pismem z dnia 9 marca 2015 r. wnioskodawca wyjaśnił, iż jest po rozwodzie, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, żona i córka mieszkają oddzielnie, utrzymuje się z prac polowych oraz okazjonalnego udzielania lekcji jazdy konnej. Skarżący nie posiada majątku ruchomego o znacznej wartości, natomiast posiada rachunek bankowy, jednakże nie zgromadził oszczędności pieniężnych. Oświadczył, iż corocznie otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych, jednakże z uwagi na decyzję o cofnięciu dopłat za lata 2007-2011, podlegają one obecnie zajęciu. Skarżący przedstawił swoje miesięczne wydatki, na które składają się: alimenty na córkę w wysokości 500 zł, opłaty związane z utrzymaniem w wysokości 600 zł, żywność – 700 zł, składka ubezpieczeniowa na leczenie – 164 zł, podatek rolny, opłata śmieciowa. Dodatkowo wskazał, iż jest osobą chorą, w związku z czym ponosi dodatkowe wydatki na leczenie. Do pisma załączył kopie: wyroku rozwodowego z dnia 18 czerwca 2012 r., zaświadczeń Urzędu Gminy w B. z dnia 3 marca 2015 r. wskazujących dochody roczne z gospodarstwa rolnego, decyzji w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych, potwierdzenia zapłaty podatku rolnego za 2015 r., faktury – rozliczenia sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usług dystrybucji z 26 lutego 2015 r., pokwitowania uiszczenia opłaty śmieciowej, polisy indywidualnej ubezpieczenia kosztów leczenia, dokumentacji medycznej.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek.

Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia.

Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Oceniając złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania uznano, iż nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż złożone przez stronę oświadczenia – w szczególności w odpowiedzi na zarządzenie z dnia 23 lutego 2015 r. – nie można uznać za wiarygodne i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych wnioskodawcy. Zauważyć bowiem należy, iż nie sposób przyjąć za wiarygodne by wnioskodawca uzyskując miesięczny dochód w wysokości około 1.500 zł brutto ponosił miesięczne wydatki w łącznej wysokości 1.964 zł netto. Wskazać w tym miejscu należy, iż obliczając wydatki wnioskodawcy wzięto pod uwagę tylko te, które zostały przez niego wskazane kwotowo w piśmie z dnia 9 marca 2015 r., a które nie obejmują wydatków na ubranie, podatki, opłaty związane z eksploatacją mieszkania, czy wydatki na lekarstwa, które z natury rzeczy również wnioskodawca musi ponosić jako niezbędne dla zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Wnioskodawca nie wyjaśnia przy tym, skąd czerpie środki pieniężne na pokrycie zauważonej różnicy, której nie można uznać za nieznaczną.

Wątpliwości w powyższym zakresie nasuwają się tym bardziej, gdy weźmie się pod uwagę oświadczenia wnioskodawcy złożone do innych toczących się w tutejszym Sadzie postępowań z wniosków o prawo pomocy. W sprawie o sygn. akt V SA/Wa 265/15 skarżący oświadczył, iż gospodarstwo wydzierżawił nieodpłatnie, a nadto przedstawił skan umowy dzierżawy nieruchomości o pow. 3,8235 ha, zawartej w dniu 16 lutego 2015 r. pomiędzy nim i M. G. (wydzierżawiający) a S. Z. (dzierżawca). Jak wynika z uzasadnienia do postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 265/15, skarżacy przedstawił notarialne poświadczenie z dnia 23 października 2014 r. – a więc przed datą przedstawionej umowy dzierżawy – że podpisy na umowie położyli własnoręcznie w lokalu Kancelarii notarialnej J. G. i S. D. Z. (Repertorium A Nr 12545/2014) oraz notarialne poświadczenie z dnia 16 lutego 2015 r. – a więc z dnia zawarcia przedstawionej umowy dzierżawy – że podpisy na rozwiązaniu umowy dzierżawy położyli własnoręcznie w lokalu Kancelarii notarialnej J.G., M. G. i S. D. Z. (Repertorium A Nr 1570/2015). Podzielić zatem należy wątpliwości wskazane w przywołanym postanowieniu, iż analiza przedłożonych dokumentów w postaci umowy dzierżawy i notarialnych poświadczeń podpisów, prowadzi do odmiennych wniosków co do faktu, czy w dniu 16 lutego 2015 r. została zawarta, czy rozwiązana umowa dzierżawy, których to wątpliwości wnioskodawca nie wyjaśnia.

Zauważyć także należy, iż nie jest w sprawie jasne, z jakiego tytułu skarżący uzyskuje oświadczony dochód w wysokości około 1.500 zł brutto miesięcznie. W rubryce nr 10 wniosku sporządzanego na formularzu PPF wskazuje, iż osiąga dochód z tytułu "gospodarstwa". Domniemywać można, że jest to dochód uzyskiwany z części posiadanych nieruchomości rolnych nieobjętych dzierżawą. Wnioskodawca podaje bowiem w piśmie z dnia 9 marca 2015 r., iż utrzymuje się z "prac polowych" i "okazyjnie udzielanych lekcji jazdy konnej". Nie wyjaśnia jednakże, co należy rozumieć przez "prace polowe" i jaki jest dochód z tego tytułu, jak również na czym polega "okazyjność" dochodów z tytułu udzielanych lekcji i jaka jest ich miesięczna wysokość. W konsekwencji oświadczenie dotyczące wysokości miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę z tytułu "gospodarstwa", nie mogło zostać uznane za wystarczające do dokonania porównania, o którym była wyżej mowa.

Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Kwestia należytego wykazania sytuacji majątkowej strony ubiegającej się o prawo pomocy była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Dla przykładu wskazać należy na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podniesiono, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Z kolei w postanowieniu z dnia 22 kwietnia 2010 r. o sygn. akt II GZ 63/10 podniesiono, iż właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.

Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13).

Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony.

Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.