Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 643/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 26
journal: Dz.U. 2004 nr 68 poz 623
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne
article: art. 265(2) pkt 1
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2, art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych - Olszanowska Sędziowie WSA Barbara Koś (spr.) As. sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant : sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi H. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej określenia kwoty długu celnego o d d a l a s k a r g ę /-/M. Bejgerowska /-/M. Lorych - Olszanowska /-/B. Koś


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Celnej odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Celnego o kolejnych numerach od [...] do [...].

W uzasadnieniu decyzji organ celny podał, iż decyzjami wymienionymi w sentencji decyzji Naczelnik Urzędu Celnego uznał za nieprawidłowe wpisy do rejestru procedury uproszczonej oraz zgłoszenia celne SAD w części dotyczącej określenia stawki celnej oraz kwoty wynikającej z długu celnego. Pismem z dnia [...] H. S. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności tych decyzji na podstawie art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej, zarzucając rażące naruszenie prawa. Organ celny stwierdził, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy obowiązujące w dniu dokonania wpisów towarów do rejestru, co wynika z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623). Stosownie więc do art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Natomiast w myśl art. 80 § 5 Kodeksu celnego wpisanie towarów do rejestrów prowadzonych przez osobę posiadającą pozwolenie na stosowanie procedury uproszczonej ma tę samą moc prawną co przyjęcie zgłoszenia celnego, o którym mowa w art. 64, a zatem z chwilą wpisania do rejestru procedury uproszczonej zgodnie z art. 209 § 2 Kodeksu celnego powstał dług celny w przywozie. Przedmiotowe wpisy zostały dokonane w okresie od [...] do [...], a zatem najpóźniej z dniem [...] upłynął 3-letni okres, o którym mowa w art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, zaś wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji został złożony w Urzędzie Celnym w dniu [...]. W konsekwencji organ celny stwierdził, iż sam upływ powyższego terminu skutecznie uniemożliwia wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i stanowi podstawę do odmowy wszczęcia takiego postępowania.

Odwołanie od powyższej decyzji w całości wywiódł H. S., zarzucając:

- naruszenie art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego w zw. z art. 26 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż w okolicznościach niniejszej sprawy zastosowanie znajduje art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego i niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności, gdy prawidłowa wykładnia i zastosowanie ww. przepisów winno doprowadzić organ do wniosku, iż art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego jako przepis uchylony i nie objęty dyspozycją art. 26 P.w.u.P.c. nie znajduje zastosowania, a samo wszczęcie jest dopuszczalne, a z ostrożności procesowej:

- naruszenie art. 2, art. 8 ust. 2, art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nieuzasadnione pozbawienie skarżącego prawa do rozpatrzenia jego sprawy. Skarżący podniósł, że w przypadku uznania, iż art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego znajduje zastosowanie, należy stwierdzić, iż przepis ten jest sprzeczny z Konstytucją, gdyż bez żadnego uzasadnienia ogranicza prawo do sądu i dlatego organ celny na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji winien odmówić jego zastosowania i wszcząć postępowanie w sprawie.

W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności albo uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Celnej zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ celny podkreślił, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3.10.2006 r. (I FSK 619/2006) stwierdził, iż art. 26 ustawy z dnia 19.03.2004 r. - przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623) dotyczy wyłącznie przepisów materialnych (zawartych w Kodeksie celnym i wydanych na jego podstawie rozporządzeniach), a nie przepisów proceduralnych. Zdaniem organu celnego art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego znajduje zastosowanie z mocy powołanego przepisu intertemporalnego jako przepis o charakterze materialnym. Zawiera on bowiem termin prawa materialnego, którego upływ skutkuje określonymi czynnościami organu celnego niezależnie od tego, czy chodzi o postępowanie na wniosek czy z urzędu (nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji), oznacza zamknięcie drogi do uruchomienia nadzwyczajnych trybów i zgodnie z art. 11 Kodeksu celnego jest to termin nieprzywracalny.

W ocenie organu celnego odmowa wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie nie pozbawia strony prawa rozpoznania jej sprawy przez sąd, gdyż każde rozstrzygnięcie, także natury wyłącznie formalnej, podlega kontroli instancyjnej, a następnie sądowej. Ponadto z konstytucyjnej zasady prawa do sądu nie wynika sformułowana przez odwołującego teza, iż wszelkie wątpliwości rozpatrywać należy na korzyść obywatela. Nie wynika ona również z zasady zaufania, która polega jedynie na rzetelności prowadzonego postępowania, a nie - jak chce tego strona - rozstrzygania wątpliwości wyłącznie na jej korzyść. Jednocześnie zdaniem organu celnego w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły wspomniane wątpliwości, gdyż zastosowane regulacje przewidują terminy, których upływ powoduje wygaśnięcie praw i obowiązków o charakterze materialnoprawnym.

Powyższą decyzję zaskarżył w całości H. S. skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając:

- naruszenie art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego w zw. z art. 26 P.w.u.P.c. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż w okolicznościach niniejszej sprawy zastosowanie znajduje art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego i niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności, gdy prawidłowa wykładnia i zastosowanie ww. przepisów winno doprowadzić organ do wniosku, iż art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego jako przepis uchylony i nie objęty dyspozycją art. 26 P.w.u.P.c. nie znajduje zastosowania, a samo wszczęcie jest dopuszczalne, a z ostrożności procesowej:

- naruszenie art. 2, art. 8 ust. 2, art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nieuzasadnione pozbawienie skarżącego prawa do rozpatrzenia jego sprawy.

W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji (błędnie określonej przez skarżącego jako postanowienie) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Dyrektorowi Izby Celnej, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych.

Skarżący podniósł, iż odesłanie zawarte w art. 26 P.w.u.P.c. do stosowania "przepisów dotychczasowych" nie zawiera odesłania zarówno do norm ustrojowych, jak i do norm procesowych, wobec czego organ celny nie może odmówić wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Zdaniem skarżącego powyższy wniosek znajduje swoje uzasadnienie w wykładni celowościowej opartej o treść art. 45 Konstytucji, który znajduje zastosowanie także w niniejszej sprawie i oznacza, iż wszelkie wątpliwości rozpatrywać należy na korzyść obywatela.

Skarżący podkreślił, że art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego został umieszczony w tytule XI Kodeksu celnego - "Postępowanie w sprawach celnych", a więc termin określony w tym przepisie ma charakter proceduralny, a nie materialny, a zastosowanie art. 11 Kodeksu celnego jest w tym wypadku wyłączone.

Na wypadek jednak uznania, iż art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego znajduje zastosowanie, należy stwierdzić - zdaniem skarżącego - iż przepis ten jest w sposób oczywisty sprzeczny z Konstytucją, gdyż bez żadnego uzasadnienia ogranicza prawo do sądu, wobec czego organ celny winien odmówić jego zastosowania i wszcząć postępowanie. Ponadto porównawcza analiza innych przepisów wskazuje, iż np. na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego termin do stwierdzenia nieważności decyzji wynosi 10 lat od jej wydania, podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy termin ten wynosi 3 lata od powstania długu celnego. Natomiast prawo do żądania merytorycznego (nie formalnego) rozpatrzenia sprawy umiejscowione zostało w Konstytucji oraz ratyfikowanych za zgodą wyrażoną w ustawie - umowach międzynarodowych.

W odpowiedzi na skargę organ celny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

W toku postępowania sądowego strony podtrzymały zajęte przez siebie stanowiska. Na rozprawie w dniu [...] strony zgodnie oświadczyły, że decyzje Naczelnika Urzędu Celnego objęte zaskarżoną decyzją były decyzjami ostatecznymi. Ponadto pełnomocnik Dyrektora Izby Celnej wyjaśnił, iż wymienione we wniosku z dnia [...] sprawy o numerach od [...] do [...] to są w istocie sprawy oznaczone ostatecznie numerami od [...] do [...]. Natomiast sprawy o numerach od [...] do [...] objęte zostały postępowaniem w sprawach o sygnaturze [...] i [...] (k. 34).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje

W pierwszej kolejności należy rozstrzygnąć kwestię przepisów prawnych znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie, jako że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji został złożony po dniu 1 maja 2004 r., natomiast decyzje wskazane w tymże wniosku dotyczą długu celnego powstałego przed tą datą.

Zgodnie z art. 38 w zw. z art. 25 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623) z dniem 1 maja 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622) i zastąpiła dotychczas obowiązującą ustawę z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.). Jednakże stosownie do art. 26 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Pojęcie "przepisów dotychczasowych" użyte w art. 26 powołanej ustawy ograniczyć należy do norm prawa materialnego; w "starych sprawach" organ celny obowiązany jest stosować nowe przepisy proceduralne; rozwiązanie to jest zgodne z przyjmowaną w nauce prawa zasadą stosowania aktualnie obowiązujących przepisów proceduralnych (vide wyrok NSA W-wa z dnia 03.10.2006 r., I FSK 619/06, Lex nr 263033).

W prawie administracyjnym, podobnie jak na gruncie prawa cywilnego, przyjmuje się, że przepisami procesowymi są przepisy o właściwości administracyjnego organu orzekającego oraz o postępowaniu przed takim organem. Natomiast przepisy dotyczące przesłanek, treści powstania, zmian lub zgaśnięcia prawa czy roszczenia materialnego należą do przepisów materialnoprawnych (vide wyrok NSA w Katowicach z dnia 24.11.1994 r., SA/Ka 1230/04, Lex nr 26528).

Nie ulega wątpliwości, iż niniejsza sprawa w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Celnego objętych zaskarżoną decyzją należy do kategorii spraw dotyczących długu celnego. Wprawdzie postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest postępowaniem nadzwyczajnym i w sensie procesowym nowym w stosunku do postępowań w sprawach długu celnego zakończonych decyzjami ostatecznymi, to jednak w sensie materialnoprawnym toczy się ono w tych samych sprawach administracyjnych dotyczących długu celnego, stanowiąc niejako przedłużenie tych postępowań. Jego przedmiotem jest bowiem ocena, czy w toku tychże postępowań doszło do naruszeń prawa uzasadniających wyeliminowanie z obrotu prawnego kończących te postępowania decyzji ostatecznych uznających za nieprawidłowe wpisy do rejestru procedury uproszczonej oraz zgłoszenia celne w części dotyczącej określenia stawki celnej i kwoty długu celnego. Natomiast dokonanie prawidłowej oceny w tym zakresie jest możliwe przy uwzględnieniu stanu prawnego aktualnego w chwili wydania decyzji, których dotyczy postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności.

W tym duchu wypowiedział się także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 kwietnia 2004 r. (GSK 7/04, Lex nr 150823), w którym stwierdził, że do spraw wszczętych w trybie nadzwyczajnym, jako nowych w stosunku do spraw już wcześniej zakończonych w zwyczajnym postępowaniu administracyjnym, należy stosować aktualny stan prawny, chyba że z istoty przepisów o wznowieniu postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji wynika konieczność oceny jej legalności wg unormowań obowiązujących w dacie jej wydania. Przy wznowieniu postępowania chodzi bowiem o sprawdzenie, czy w czynnościach procesowych poprzedzających wydanie decyzji doszło do naruszenia prawa sklasyfikowanego do jednej z przesłanek wznowienia postępowania, natomiast w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji - czy w samej decyzji zaistniał błąd skutkujący jej nieważność. Tego rodzaju powrotu do stanu prawnego, obowiązującego przy wydawaniu decyzji w postępowaniu zwyczajnym, nie ma przy jej uchyleniu lub zmianie na podstawie art. 154 i 155 k.p.a., art. 2651 Kodeksu celnego oraz art. 253 i art. 253a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), ponieważ chodzi tu wyłącznie o aktualny stan faktyczny sprawy i obowiązujące prawne przesłanki uchylenia lub zmiany decyzji.

Należy również zwrócić uwagę, iż dyspozycja powołanego przepisu intertemporalnego (art. 26) nie odnosi się jedynie do "spraw wszczętych i niezakończonych", lecz do "spraw dotyczących długu celnego", co również przemawia za stosowaniem przepisów dotychczasowych także do spraw zakończonych, które mogą być wszczęte i prowadzone w trybach nadzwyczajnych, o ile dotyczą długu celnego.

W świetle powyższego w niniejszej sprawie znajdują zastosowanie materialnoprawne przepisy Kodeksu celnego z 1997 r., a w szczególności art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, stosownie do którego jeżeli upłynęły trzy lata od dnia powstania długu celnego organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości materialnoprawny charakter tego przepisu, który w istocie przewiduje wygaśnięcie możliwości wzruszenia decyzji poprzez stwierdzenie jej nieważności. Ustawodawca określił bowiem tym przepisem możliwość wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w okresie trzech lat od daty powstania długu celnego. Jest to termin zawity, którego upływ powoduje, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji - zarówno z urzędu, jak i na wniosek strony - nie może zostać wszczęte. Upływ tego terminu wywołuje więc skutek materialnoprawny, powodując wykluczenie możliwości orzekania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

Powyższy termin jest nieprzywracalny oraz nie może być przedłużany ani skracany. Wynika to wprost z art. 11 Kodeksu celnego, stosownie do którego terminy określone w przepisach prawa celnego nie podlegają przedłużeniu, odroczeniu lub przywróceniu poza wypadkami ustanowionymi w przepisach tego prawa. Należy przy tym podkreślić, iż powyższy przepis stanowi samodzielną regulację odnoszącą się do wszystkich terminów (procesowych i materialnych) przewidzianych w prawie celnym, a więc w kodeksie celnym oraz przepisach wykonawczych (zob. J. Chlebny w: J. Borkowski, J. Chlebny, J. Chromicki, R. Hauser, H. Wojtachnio, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2001, s. 44). Wbrew twierdzeniu skarżącego nie można więc wyłączyć zastosowania tej regulacji w odniesieniu do terminu wskazanego w art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, skoro przepis ten nie zawiera wyraźnego odstępstwa od reguły przewidzianej w art. 11 Kodeksu celnego.

Ponadto podkreślenia wymaga, iż konsekwencje określone powołanym art. 11 Kodeksu celnego można także wywieść z samej istoty terminu prawa materialnego o skutkach prekluzyjnych powodujących wygaśnięcie roszczenia lub uprawnienia w przypadku jego uchybienia, w związku z czym nie podlega on przedłużeniu ani skróceniu, ani też nie może być przywrócony czynnością organu czy sądu, jak to ma miejsce w przypadku terminów procesowych.

Różnica pomiędzy terminem materialnym a terminem procesowym sprowadza się bowiem do różnych płaszczyzn skutków prawnych ich uchybienia. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. W takim przypadku stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany, a zatem nie ma przedmiotu postępowania administracyjnego, postępowanie nie może być wszczęte. Natomiast uchybienie terminu procesowego wywołuje skutek prawny w płaszczyźnie procesowej przez uzależnienie skuteczności czynności procesowej od zachowania terminu. Wprawdzie bezskuteczność czynności procesowej może prowadzić do zamknięcia drogi postępowania administracyjnego, co w następstwie może prowadzić do uniemożliwienia ukształtowania stosunku materialnoprawnego. Strona może jednak bronić się przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu czynności procesowej, wnosząc o przywrócenie terminu (zob. B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2006, s. 327-328).

Należy także wyraźnie podkreślić, iż wbrew stanowisku skarżącego charakteru przepisu i terminu nie można ustalać wyłącznie w oparciu o kryterium zamieszczenia wśród przepisów materialnych bądź procesowych. W polskim systemie prawnym niejednokrotnie zdarza się bowiem, iż ustawodawca zamieszcza normy prawa materialnego wśród przepisów proceduralnych, bądź też normy procesowe wśród przepisów materialnych. Stąd w przypadkach wątpliwych określenie rzeczywistego charakteru przepisu i terminu winno następować w oparciu o treść danego przepisu, w tym w szczególności przy uwzględnieniu skutków prawnych uchybienia terminu. Takie stanowisko zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 listopada 1994 r. (SA/Ka 1230/94, Lex nr 26528), w którym stwierdził, że o charakterze przepisu i terminu nie przesądza sama przez się okoliczność, w jakiej ustawie przepis statuujący dany termin się znajduje. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy ustawa taka oprócz przepisów prawa materialnego zawiera również przepisy proceduralne. Dla oznaczenia charakteru danego przepisu miarodajny jest zawsze przedmiot i treść tego przepisu prawnego.

Skoro więc kwestia zastosowania w niniejszej sprawie art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego została przesądzona, nie budzi wątpliwości prawidłowość stwierdzenia przez organy celne obu instancji upływu trzyletniego terminu określonego tym przepisem, uniemożliwiającego wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Celnego wskazanych w zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej. Jak wynika z treści tego przepisu powyższy termin należy liczyć od dnia powstania długu celnego. Natomiast stosownie do art. 209 § 2 Kodeksu celnego dług celny w przywozie powstaje z chwilą przyjęcia zgłoszenia celnego, a w myśl art. 80 § 5 Kodeksu celnego w zw. z art. 80 § 1 pkt 3 Kodeksu celnego wpisanie towarów do rejestrów prowadzonych przez osobę posiadającą pozwolenie na stosowanie procedury uproszczonej ma tę sama moc prawną co przyjęcie zgłoszenia celnego, o którym mowa w art. 64. W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja z dnia [...] oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] dotyczą decyzji ostatecznych obejmujących wpisy do rejestru procedury uproszczonej dokonanych w czasie od [...] do [...]. Trzyletni termin, o którym mowa w art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, liczony od tych dat jako dat powstania długu celnego, upłynął więc najpóźniej z dniem [...], zaś wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji został złożony w dniu [...]. Powyższe musiało skutkować odmową wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, co z kolei wyklucza merytoryczne rozstrzyganie o zasadności wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Niedopuszczalność wszczęcia postępowania z powodu uchybienia terminu, o którym mowa w tym przepisie oznacza bowiem brak możliwości orzekania w przedmiocie stwierdzenia nieważności, wobec czego bezprzedmiotowe stało się badanie istnienia przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji wskazanych we wniosku skarżącego.

Na zakończenie należy zaznaczyć, iż w ocenie Sądu nie budzi wątpliwości zgodność z Konstytucją zastosowanego w sprawie art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, który - wbrew stanowisku skarżącego - w żadnym razie nie ogranicza prawa do rozpoznania sprawy przez sąd przewidzianego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Należy bowiem podkreślić, iż prawo do sądu jest zachowane na gruncie takich regulacji, które zapewniają kontrolę sądową rozstrzygnięcia, decyzji czy innego aktu indywidualnego kształtującego sytuację prawną podmiotu - poprzez uruchomienie postępowania przed sądem powszechnym lub sądem administracyjnym (zob. uzasadnienie do wyroku TK z 02.06.1999 r., K. 34/98, OTK 1999/5/94). Natomiast sporny przepis art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego nie pozbawia możliwości skutecznego zainicjowania postępowania przed sądem, na co wskazuje casus samego skarżącego, który wyczerpał dwuinstancyjny tok postępowania administracyjnego, a wniesiona przez niego skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stanowi przedmiot rozpoznania w niniejszej sprawie. Wprawdzie zaskarżone orzeczenie ma charakter formalny, jednakże faktyczne wykluczenie możliwości merytorycznego rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nastąpiło wyłącznie na skutek zachowania samego skarżącego, który uchybił określonemu w art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego terminowi, w którym możliwe było wszczęcie postępowania w tym przedmiocie.

Sąd nie podziela także stanowiska skarżącego, który zdaje się doszukiwać niekonstytucyjności spornego art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego w tym, że przepis ten ustanawia możliwość wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w okresie krótszym aniżeli w innych aktach prawnych. Należy bowiem zwrócić uwagę, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją nadzwyczajną, wobec czego jest ono możliwe jedynie wyjątkowo w przypadkach stwierdzenia kwalifikowanych wadliwości w ostatecznej decyzji. Nie ulega zaś wątpliwości, iż prawo do rozpatrzenia sprawy jest realizowane przede wszystkim w trybie zwykłym - dwuinstancyjnym postępowaniu odwoławczym i dwuinstancyjnym postępowaniu sądowym. Natomiast skorzystanie z nadzwyczajnego trybu wzruszenia decyzji ostatecznej z uwagi na wyjątkowy charakter może być i jest ograniczone do szczególnych sytuacji. Wynika to z zasady trwałości decyzji administracyjnej i związanego z nią dążenia do zapewnienia stabilności stosunków prawnych ukształtowanych decyzją ostateczną. Stąd też uzasadnione są i nie stanowią ograniczenia prawa do sądu przewidziane przez ustawodawcę rygoryzmy zarówno w zakresie przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, jak i istotnego w niniejszej sprawie czasowego ograniczenia możliwości skorzystania z tego trybu wzruszenia decyzji. Nie jest przy tym uzasadnione kwestionowanie długości tego okresu przewidzianego w art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego z uwagi na fakt, iż art. 156 § 2 kpa ustanawia w tym zakresie termin 10 - letni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji. Ustawodawca dopuszcza bowiem odmienną regulację w ustawach szczególnych, która niewątpliwie jest uzasadniona specyfiką stosunków prawnych normowanych tymi ustawami. Dla przykładu można wskazać, iż taka szczególna regulacja została przewidziana nie tylko w art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego - w odniesieniu do spraw celnych, ale także - w sprawach podatkowych - w art. 249 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, który ustanawia termin pięcioletni od dnia doręczenia decyzji (do dnia 31.12.2002 r. - okres 1 roku od daty doręczenia decyzji). Tego rodzaju rozwiązanie nie pozostaje zatem w sprzeczności z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP.

Mając powyższe na uwadze, skargę należało oddalić jako bezzasadną, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/M. Bejgerowska /-/M. Lorych - Olszanowska /-/B. Koś