Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2707/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie: Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J.M., J.M., H.B., W.B., W.B., E.B. i A.S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w części oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu wniosku J.M., J.M., H.B., W.B., W.B., E.B., A.S., decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] września 2013 r., w części odmawiającej stronom potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F.Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w W. przy ul. [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2013 r. Wojewoda [...] w pkt l potwierdził J.M., J.M., H.B., W.B., W.B., E.B. i A.S. prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez F.Z. poza obecnymi granicami RP w majątku [...], woj. [...] oraz w pkt ll odmówił stronom prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ich poprzednika prawnego nieruchomości w W., przy ul. [...].

Podaniem z dnia 20 maja 2013 r. strony wniosły o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] z dnia [...] września 2013 r. w części dotyczącej punktu ll. Zarzuciły temu rozstrzygnięciu rażące naruszenie m. in. art. 2 i art. 9 dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 30 listopada 1939 r. o nieważności aktów prawnych władz okupacyjnych (Dz. U. RP Nr 1006, poz. 102), art. 42 i 46 lV Konwencji Haskiej z 1907 r. dotyczącej praw i zwyczajów wojny lądowej, art. ll traktatu pokoju między Polską, a Rosją i Ukrainą podpisanego w Rydze w dniu 18 marca 1921 r., art. 1 i 2 umowy między Rzeczpospolitą Polską i SRR o polsko-radzieckie] granicy państwowej (Dz. U. z dnia 26 kwietnia 1947 r.), art. 2 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP oraz przepisów Kpa. Skarżący podnieśli, że Wojewoda [...] błędnie ustalił, że akt nacjonalizacyjny nr [...] z dnia [...] grudnia 1940 r. dotyczący nieruchomości budynkowej znajdującej się w W. przy ul. [...], wywarł skutki w postaci pozbawienia F.Z. prawa własności tej nieruchomości. W 1941 r. teren miasta W. stanowił obszar RP, zaś sowieckie akty nacjonalizacyjne nie miały umocowania prawnego, gdyż ich prawodawca nie był legitymowany do wprowadzenia i egzekwowania takich regulacji na obszarze Państwa Polskiego, co potwierdza art. 2 i 9 dekretu Prezydenta RP z dnia 30 listopada 1939 r. o nieważności aktów władz okupacyjnych. Dlatego akty te, według stanu na datę opuszczenia przez F.Z. byłego terytorium RP w 1941 r., nie mogły powodować utraty własności nieruchomości przy ul. [...] w W.. Decyzja Wojewody [...] została zatem wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego, gdyż rozstrzygnięcie sprawy jest ewidentnie sprzeczne z wyraźnym i niebudzącym wątpliwości przepisem prawa. Uzasadnia to zatem wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] z dnia [...] września 2013 r. w punkcie ll na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Decyzją z dnia [..] czerwca 2014 r. Minister Skarbu Państwa odmówił stronom stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] września 2013 r., w części odmawiającej stronom potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F.Z. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w W. przy ul. [...].

Pismem z dnia 10 lipca 2014 r., uzupełnionym pismem z dnia 11 lipca 2014 r. strony wniosły o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy zarzucając, iż decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2014 r. narusza art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazał, że sądy administracyjne przyjmują, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu wskazuje na oczywistą, niepozostawiająca wątpliwości niezgodność. Wszelkie wątpliwości, co do ustaleń, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa należy zaś rozstrzygać na korzyść legalności zaskarżonej decyzji, a więc brak jednoznacznych dowodów w postępowaniu prowadzonym w trybach nadzwyczajnych zezwalających na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych, którym art. 16 § 1 Kpa przyznaje cechy trwałości, stanowi negatywną przesłankę do ich wzruszenia. W konsekwencji nie można z góry przyjąć, że brak jakiegokolwiek dokumentu mającego zastosowanie w sprawie oznacza, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa.

Minister Skarbu Państwa nie zgodził się ze skarżącymi, że w zakresie nieruchomości mieszczącej się przy ul. [...] W W., że decyzja Wojewody [...] jest nieważna, z uwagi na jej wydanie z rażącym naruszeniem prawa z powodu oparcia zawartego w niej rozstrzygnięcia na zawężającej wykładni art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą". Minister Skarbu Państwa wyjaśnił, że analiza orzecznictwa administracyjnego wykazała, iż nie można uznać, że kwestia skuteczności prawnej aktów nacjonalizacyjnych nie budzi absolutnie żadnych wątpliwości interpretacyjnych, tym bardziej, że jak to podkreślił organ odwoławczy, ten sam sąd administracyjny, różnie ocenia przedmiotowe zagadnienie. W ocenie organu odwoławczego, strony błędnie przyjęły, że kontrolowana decyzja jest oczywiście sprzeczna z obowiązującym porządkiem prawnym. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał różne stanowiska sądów administracyjnych obowiązujące w dacie wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia Wojewody [...], co zdaniem Ministra Skarbu Państwa oznacza, że nie można uznać, iż przyjmując jedną z nich, niekorzystną dla stron, rażąco naruszył prawo.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 10 lipca 2014 r. wskazano, że w dacie wydania zakwestionowanego przez strony rozstrzygnięcia istniał pogląd prawny, głoszący, że posiadanie tytułu właścicielskiego w dacie opuszczenia byłych terenów RP przez repatriantów nie stanowiło wymogu przyznania prawa do rekompensaty. Wystarczającym było, aby tytuł właścicielski przysługiwał repatriantowi w chwili wybuchu Wojny i nie został przez niego zbyty. Jednak w dniu wydania decyzji przez Wojewodę [...] w przedmiotowej sprawie istniała także linia orzecznicza, zgodnie z którą wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP określa się według stanu na dzień ich pozostawienia (wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt l SA/Wa 2137/10, wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt l SA/Wa 1169/09). Właśnie na tej linii orzeczniczej oparł się organ pierwszej instancji wydając rozstrzygnięcie w kwestii pozostawienia nieruchomości przy ul. [...] w W..

Minister Skarbu Państwa wskazał, że na obecnym etapie postępowania ma obowiązek ocenić wyłącznie, czy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w sposób rażący naruszyło prawo. Do jego kompetencji nie należy bowiem ocena, która wykładnia prawa w kwestii nacjonalizacji przeprowadzonej przez okupacyjne władze [...] w odniesieniu do praw przysługujących właścicielom nieruchomości jest właściwa i winna być stosowana. To, że w swoich innych rozstrzygnięciach Minister Skarbu Państwa jako organ odwoławczy przychylał się do stanowiska prezentowanego przez strony nie ma w przedmiotowej sprawie znaczenia, gdyż co innego jest przedmiotem niniejszego postępowania. Procedura stwierdzenia nieważności decyzji ma odrębną podstawę prawną i nie może być traktowana tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjnoprawnego. Postępowanie nieważnościowe nie zajmuje się badaniem istoty sprawy i jej rozstrzygnięciem, jak to czyni postępowanie zwykłe.

Odnośnie cytowanej w piśmie z dnia 10 lipca 2014 r. uchwały NSA z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. akt l OPS 11/13 Minister wskazał, że kwestię rażącego naruszenia prawa ocenia się na dzień wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia. Skoro więc decyzja Wojewody [...] datowana jest na dzień [...] września 2013 r., zaś prawomocna stała się wraz z upływem [...] października 2013 r., to na ocenę przedmiotowej kwestii nie ma wpływu uchwała z dnia [...] grudnia 2013 r. Jeżeli chodzi o to, że kontrolowana decyzja rażąco narusza prawo, gdyż pozostaje w sprzeczności ze wszystkimi rozbieżnymi interpretacjami instytucji prawnej leżącej u podstawy zawartego w niej rozstrzygnięcia, tj. ze wszystkimi wykładniami przepisów odnoszących się do kwestii wpływu sowieckich decyzji nacjonalizacyjnych na potwierdzenie prawa do rekompensaty Minister wskazał, że organ pierwszej instancji opierając się na orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, przyjął, iż F.Z. na dzień opuszczenia byłego terytorium RP nie był właścicielem pozostawionego mienia, z uwagi na to, iż przedmiotowa nieruchomość podległa nacjonalizacji. Był to główny czynnik mający wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie. Wbrew twierdzeniom stron, Wojewoda [...] nie oceniał skuteczności aktów nacjonalizacyjnych wydawanych przez władze państw trzecich, a więc nie ustalał, czy jednoznacznym i niebudzącym żadnych wątpliwości jest, że w świetle prawa polskiego przeprowadzona w 1940 r. nacjonalizacja przez okupacyjne władze [...] nie wywołała skutków prawnych w odniesieniu do praw przysługujących właścicielom nieruchomości, a także czy pomimo faktycznego sprawowania zwierzchnictwa nad terytorium państwa polskiego, władze te nie miały prawnego umocowania do wydawania aktów prawnych i wykonywania władczych czynności w stosunku do obywateli polskich, natomiast jedynym prawnie usankcjonowanym organem władzy był organ polski. Zatem twierdzenia zawarte we wniosku z dnia 10 lipca 2014 r. jakoby rozstrzygnięcie Wojewody [...] z dnia [...] września 2014 r. nie zostało oparte na żadnej z przyjmowanych wykładni przepisów dotyczących nacjonalizacji mienia na L. są całkowicie chybione i bezzasadne.

Skarżący zarzucili decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2014 r. naruszenie także art. 7, art. 77 § 1, i art. 107 § 3 Kpa. Jednakże, biorąc pod uwagę powyższe uzasadnienie, w ocenie Ministra Skarbu Państwa, zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie. Dodatkowo Minister Skarbu Państwa wskazał, że rażącym naruszeniem prawa nie jest odmienna interpretacja danej normy prawnej przez każdą ze stron postępowania. Jeżeli przepis dopuszcza rozbieżną interpretację, nawet mniej lub bardziej uzasadnioną, to wybór jednej z nich, jeżeli nawet później zostanie uznany za nieprawidłowy, nie może być oceniany jako rażące naruszenie prawa. Jako rażącego naruszenia prawa nie należy także traktować błędów wykładni prawa. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy przepisy prawa, które pozostają ze sobą w związku dopuszczają możliwość rozbieżnej interpretacji. Zatem rażące naruszenie prawa będzie miało miejsce, gdy rozstrzygnięcie stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów. Rażące naruszenie prawa to tylko takie naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności w państwie prawa. Jeżeli więc strony miały możliwość zwalczania w zwykłym trybie odwoławczym stwierdzonych uchybień organu pierwszej instancji (jak w niniejszej sprawie), winny podnosić te kwestie składając stosowne odwołanie.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] J.M., J.M., H.B., W.B., W.B., E.B., A.S. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucili: 1) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa w zw. z art. 2 ustawy poprzez brak ustalenia, czy kontrolowana decyzja Wojewody [...] jest nieważna, z uwagi na jej wydanie z rażącym naruszeniem prawa lub bez podstawy prawnej z powodu oparcia zawartego w niej rozstrzygnięcia na zawężającej wykładni art. 2 ustawy, która to wykładnia (obiektywnie rzecz biorąc także w dacie wydania kontrolowanej decyzji) pozostawała w ewidentnej sprzeczności z porządkiem prawnym Rzeczypospolitej Polski (w tym normami rangi konstytucyjnej) i regułami prawidłowej wykładni przepisów prawa, co powodowało, że nie mogła być stosowana przez organy działające w państwie prawa i była na tyle wadliwa, iż jej przyjęcie przez Wojewodę [...] należało uznać za rażące naruszenie prawa; 2) naruszenie art. 127 § 3 w zw. z 138 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa poprzez odmowę stwierdzenia nieważności kontrolowanej przez Ministra Skarbu Państwa decyzji mimo, że decyzja ta rażąco narusza prawo albowiem pozostaje w wyraźnej sprzeczności ze wszystkimi rozbieżnymi modelami wykładni, wypracowanymi do momentu wydania kontrolowanej decyzji, zawierającymi interpretację instytucji prawnej leżącej u podstawy zawartego w kontrolowanej decyzji rozstrzygnięcia, tj. oceny wpływu sowieckich aktów nacjonalizacyjnych na tytuł własności pozostawionej nieruchomości ze skutkiem dla możliwości potwierdzenia prawa do rekompensaty W skardze skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...]. W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że wady nieważności w postaci rażącego naruszenia prawa upatrują w dokonaniu przez Wojewodę [...] wykładni przepisu prawa oczywiście sprzecznej z prawem, pozostającej w sprzeczności ze wszystkimi rozbieżnymi modelami wykładni w zakresie oceny wpływu sowieckich aktów nacjonalizacyjnych na tytuł własności do pozostawionej nieruchomości i w konsekwencji na prawo do rekompensaty, co pominął Minister Skarbu Państwa. Zdaniem skarżących, Minister Skarbu Państwa winien ocenić, czy błędna wykładnia art. 2 ustawy sprowadzająca się do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na nacjonalizację nieruchomości nie stała w oczywistej sprzeczności z porządkiem prawnym RP. Skarżący odwołali się do poglądu zaprezentowanego w uchwale NSA z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 11/13, gdzie Sąd ten wskazał, że zawężająca wykładnia przepisu art. 2 ustawy stała w ewidentnej sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa i równości w ochronie praw majątkowych. Taka wykładnia jest nie do przyjęcia z punktu widzenia konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawa i zasady sprawiedliwości społecznej. Taka interpretacja prowadzi do arbitralnego zróżnicowania przedwojennych właścicieli nieruchomości zabużańskich, niepowiązanego z celem ustawy i opierająca się o sytuacje czysto przypadkowe. Skarżący uważają, że wykładnia przepisów prawa dokonana przez Wojewodę [...] odrzucająca racjonalność ustawodawcy jest ewidentnie błędna i jako taka rażąco naruszająca prawo, ponieważ ustawodawca, mając wiedzę o nacjonalizacji nieruchomości, uznał, że nie ma ona znaczenia dla nabycia prawa do rekompensaty. Skarżący wskazali, że w zakresie oceny jakie znaczenie dla prawa do rekompensaty ma istnienie w chwili opuszczenia byłego terytorium RP, tytułu właścicielskiego do nieruchomości objętej przed 1944 r. sowiecką nacjonalizacją zostały wypracowane 3 rozbieżne warianty interpretacyjne przepisu art. 2 ustawy: 1) posiadanie tytułu właścicielskiego w dacie opuszczenia byłego terytorium RP jest przesłanką potwierdzenia prawa do rekompensaty, a organy administracji są właściwe do ustalenia tej okoliczności w oparciu o wszelkie środki dowodowe, co wiąże się z uznaniem aktów nacjonalizacji za bezskuteczne na mocy dekretu Prezydenta RP z dnia 30 listopada 1939 r. o nieważności aktów prawnych władz okupacyjnych (Dz. U. RP Nr 102, poz. 1006), czego nie wziął pod uwagę Wojewoda [...] przez to rażąco naruszył prawo; 2) posiadanie tytułu właścicielskiego w dacie opuszczenia byłego terytorium RP jest przesłanką potwierdzenia prawa do rekompensaty, ale polskie organy administracji nie mają kompetencji do ustalania stanu prawnego nieruchomości znajdujących się poza obecnymi granicami RP, natomiast kompetencję taką ma Sąd [...] w W., a zatem rażące naruszenie prawa przez Wojewodę [...] wiązało się z niewezwaniem strony do przedłożenia orzeczenia właściwego sądu [...] oceniającego kwestię nacjonalizacji spornej nieruchomości i niezawieszeniem do tego czasu prowadzonego postępowania administracyjnego wobec istnienia zagadnienia prejudycjalnego; 3) posiadanie tytułu właścicielskiego w dacie opuszczenia byłego terytorium RP nie jest przesłanką potwierdzenia prawa do rekompensaty, a kwestia nacjonalizacji mienia jest obojętna dla potwierdzenia prawa do rekompensaty, ponieważ istotny jest stan własnościowy mienia w chwili wybuchu II wojny światowej i brak zbycia mienia, co świadczy, że decyzja nieuwzględniająca tej wykładni rażąco narusza prawo. Skarżący stoją na stanowisku, że kwestionowana decyzja Wojewody [...] nie została wydana w zgodzie z żadną z wyżej wymienionych wykładni przepisów odnoszących się do kwestii sowieckiej nacjonalizacji mienia, co czyni ją nieważną, co pominął przy ocenie legalności tej decyzji Minister Skarbu Państwa. Organ nadzoru nie skonfrontował badanej decyzji z normami leżącymi u podstaw wykładni zastosowanej przez Wojewodę [...], wymienionej w pkt 2), która narusza art. 36 umowy między Rzeczypospolitą Polską, a Republiką Litewską o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych, pracowniczych i karnych, sporządzonej w W. dnia 26 stycznia 1993 r. (Dz. U. z 1994 r., przewidujący właściwość prawa i organów wymiaru sprawiedliwości miejsca położenia nieruchomości, której to kwestii Minister nie rozważył.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

W niniejszej sprawie spór pomiędzy Ministrem Skarbu Państwa, a J.M., J.M., H.B., W.B, W.B., E.B. i A.S. dotyczy tego, czy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w zakresie orzekającym w pkt II została wydana w warunkach nieważności z art. 156 § 1 Kpa.

Zdaniem Sądu, Minister Skarbu Państwa orzekający w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w części orzekającej w pkt II, trafnie wskazał, że odmowy potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty nie można zakwalifikować jako rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Uznanie przez Wojewodę [...], że na skutek nacjonalizacji domu przy ul. [...] w W., F.Z. nie był właścicielem pozostawionej nieruchomości nie jest to bowiem naruszeniem prawa o charakterze oczywistym, ale wynikającym z wykładni przepisów ustawy prezentowanej przez sądy administracyjne w dacie wydawania kwestionowanej decyzji.

Rację ma Minister Skarbu Państwa twierdząc, że Wojewoda [...] nie działał w warunkach nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa uznając, że istotne znaczenie dla możliwości potwierdzenia prawa do rekompensaty miał stan własnościowy spornej nieruchomości w chwili opuszczenia przez F.Z. byłego terytorium RP i że wobec dokonanej nacjonalizacji przedmiotowej nieruchomości poprzednik prawny skarżących nie był właścicielem nieruchomości pozostawionej w chwili opuszczenia Kresów Wschodnich. Jak trafnie wskazał organ nadzoru Wojewoda [...] swe stanowisko odnośnie wykładni przepisów ustawy oparł na treści art. 11 ust. 5 ustawy, poglądach orzecznictwa sądowego odnoszącego się do wykładni przepisu art. 2 ustawy, które wskazywało, że istotne znaczenie w sprawach z zakresu mienia zabużańskiego ma status własnościowy mienia w momencie jego pozostawienia (por. wyroki WSA w Warszawie w sprawach o sygn. akt I SA/Wa 1169/09, I SA/Wa 2137/10) i które uznawało nacjonalizację nieruchomości za zdarzenie prawne odejmujące prawo własności do pozostawionego mienia (por. wyrok WSA w Warszawie o sygn. akt I SA/Wa 1810/09). Sąd zwraca uwagę, że takie poglądy prezentowano w orzecznictwie sądowym także w innych sprawach, jeżeli chodzi o pierwszą kwestię – np. wyrok NSA w sprawie o sygn. akt I OSK 1649/10; wyroki WSA w Warszawie w sprawach o sygn. akt I SA/Wa 1591/10, I SA/Wa 2242/10, a co do zagadnienia nacjonalizacji – np. wyroki WSA w Warszawie wydane w sprawach o sygn. akt I SA/Wa 1331/11, I SA/Wa 217/11, I SA/Wa 1651/11, I SA/WA 2072/12. Zgodzić należało się z organem nadzoru, że oparcie się przez Wojewodę [...] na jednej z istniejących linii orzeczniczych sądów administracyjnych świadczy o tym, że stanowisko organu miało oparcie w przepisach art. 1 w zw. z art. 2 ustawy wywołujących spory w judykaturze.

Wobec tego zgodzić należało się z Ministrem Skarbu Państwa, że dokonania przez Wojewodę [...] niekorzystnej dla skarżących wykładni przepisów ustawy nie sposób potraktować jako rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, skoro opisane wyżej zagadnienia były różnie oceniane przez sądy administracyjne. Istotne jest też to, że kwestionowana decyzja została wydana przed podjęciem przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 16 grudnia 2013 r. uchwały w sprawie o sygn. akt I OPS 11/13 rozstrzygającej kwestię wpływu nacjonalizacji na prawo do rekompensaty jako zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej.

Uszło uwadze skarżących, że po podjęciu przez NSA uchwały z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 11/13 Naczelny Sąd Administracyjny uchylał wyroki WSA w Warszawie i uchylał zaskarżone decyzje, akceptujące poglądy tożsame jak zaprezentowany w kwestionowanej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając skargi w podobnych sprawach orzekał na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "Ppsa", kwalifikując wadliwe decyzje jako wydane z naruszeniem prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy (por. np. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 149/14; z dnia 9 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1103/13). NSA nie uznał zatem, że odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu nacjonalizacji nieruchomości przed opuszczeniem byłego terytorium RP świadczy o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Gdyby stanowisko zaprezentowane w skardze było zasadne NSA wydawałby orzeczenia w oparciu o przepisy art. 188 i art. 145 § 1 pkt 2 Kpa, a tak nie było.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zwraca uwagę, że Wojewoda [...] w istocie dokonał wykładni przepisów art. 2 ust. 1 ustawy w wariancie zaproponowanym przez skarżących w pkt 2) na str. 8 skargi. Wojewoda [...] uznał bowiem, że posiadanie tytułu właścicielskiego w dacie opuszczenia byłego terytorium RP jest przesłanką potwierdzenia prawa do rekompensaty i jednocześnie uznał za wiążący w sprawie akt nacjonalizacji nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. Sąd zwraca uwagę, że NSA w uchwale z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 11/13 również nie kwestionował zdarzenia w postaci nacjonalizacji mienia przez władze radzieckie. W uchwale wskazano na bezprawność zajęcia przez wojska radzieckie we wrześniu 1939 r. terenów wschodnich II Rzeczypospolitej, anektowanie przez ZSRR tych terenów i rozciągnięcie obowiązywania na te tereny prawa radzieckiego. NSA stwierdził, że o kolejności i terminie przejmowania mienia nieruchomego obywateli polskich decydowały wyłącznie władze radzieckie. W uchwale podniesiono, że analiza istnienia i treści praw do mienia nieruchomego według stanu na lata 40-te i 50–te XX w., gdy mienie to jest położone na terytorium m. in. L. wykracza poza kompetencję polskich sądów i organów administracji publicznej, a zatem tak jak Wojewoda [...] NSA uznał się za związany aktem nacjonalizacji mienia. NSA nie stwierdził, że radzieckie akty nacjonalizacyjne były bezskuteczne z mocy dekretu Prezydenta RP z dnia 30 listopada 1939 r. o nieważności aktów prawnych władz okupacyjnych.

Wbrew temu co twierdzą skarżący Wojewoda [...] nie wydał decyzji w oderwaniu od jakiejkolwiek racjonalnej wykładni przepisów ustawy. W uchwale z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 11/13 NSA wskazał na szereg zagadnień, które muszą być brane pod uwagę przy wykładni przepisów ustawy, tj.: brak legalnej definicji zwrotu "prawo przysługujące właścicielowi nieruchomości, która została pozostawiona", konieczność uwzględnienia przy wykładni przepisów ustawy nie tylko wykładni gramatycznej, ale i historycznej i celowościowo-funkcjonalnej, uwzględniającej treść tzw. układów republikańskich, wcześniejsze regulacje prawne w tej materii, naturę prawa do rekompensaty jako świadczenia przede wszystkim o charakterze socjalnym, a także prokonstytucyjnej wykładni art. 2 ustawy, uwzględniającej zasadę demokratycznego państwa prawnego i zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), zasadę równości wobec prawa i równej ochrony praw majątkowych (art. 32 i art. 64 Konstytucji RP) oraz zasad moralnych, zasady sprawiedliwości społecznej i zasady słuszności. NSA uznał zatem, że nieuprawniona jest (tak jak uczynił to Wojewoda [...]) zawężająca wykładnia przepisu art. 2 ustawy i w związku z tym nie może być stosowana przez sądy i organy działające w państwie prawa.

Rację mają skarżący twierdząc, że we wspomnianej wyżej uchwale NSA ocenił zawężającą wykładnię art. 2 ustawy jako ewidentnie sprzeczną z zasadą równości wobec prawa i zasadą równości ochrony praw majątkowych. Sąd zwraca jednak uwagę, że pogląd ten został zaprezentowany dopiero w uchwale Składu Siedmiu Sędziów NSA, w której dokonano wykładni art. 2 ustawy w bardzo szerokim zakresie, podjętej po decyzji Wojewody [...]. Wobec tego trudno uznać, że organ pierwszej instancji działał z oczywistym naruszeniem prawa, skoro właściwej wykładni art. 2 ustawy dokonał dopiero sąd administracyjny wyższej instancji i w dodatku w uchwale, o której mowa w art. 15 § 1 pkt 3 Ppsa.

Jeżeli chodzi o podnoszony w skardze zarzut braku wezwania skarżących do przedłożenia orzeczenia właściwego sądu [...] i braku zawieszenia postępowania, do czasu rozstrzygnięcia kwestii prejudycjalnej Sąd zwraca uwagę, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżący dysponowali prawomocnym orzeczeniem sądu [...] uznającym nacjonalizację domu przy ul. [...] w W. za prawnie bezskuteczną, czy też nielegalną. Sąd zwraca uwagę, że nie ma dowodu na to, że akt nacjonalizacji spornej nieruchomości został zakwestionowany, a zatem stan prawny w zakresie upaństwowienia spornego mienia był ustalony w dacie wydania decyzji przez Wojewodę [...]. Skarżący pomijają to, że stosowanie przepisu art. 97 § 1 pkt 4 Kpa odnosi się do sytuacji, gdy po wszczęciu postępowania w sprawie pojawi się zagadnienie prawne o charakterze otwartym, które uniemożliwia rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy. Inaczej mówiąc po wszczęciu postępowania administracyjnego okazuje się, że brakuje jakiegoś elementu składającego się na prawną warstwę sprawy administracyjnej, bez którego ustalenia, czy stwierdzenia ta sprawa nie może być załatwiona. Taka sytuacja nie miała miejsca w postępowaniu prowadzonym przed Wojewodą [...]. Jeżeli skarżący uważają, że w niniejszej sprawie istotnym dowodem może być prawomocne orzeczenie Sądu [...], to ochrony prawnej mogą poszukiwać w przepisie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, który odnosi się do sytuacji, gdy na jaw wyjdą istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, istniejące w dniu wydania decyzji (takie okoliczności mogą wynikać z prawomocnego orzeczenia sądowego), nieznane organowi, który wydał decyzję.

Na zakończenie trzeba wskazać, że argumentacja skargi w istocie zmierza do tego, aby Minister Skarbu Państwa jako organ nadzoru dokonał ponownej oceny sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione w W. przy ul.[...], co do istoty, poprzez dokonanie ponownej wykładni przepisu art. 2 ustawy w zakresie szerszym, niż to wynika z rozstrzygnięcia Wojewody [...], uwzględniającym szeroki wachlarz zagadnień, w tym ocenę skuteczności, z punktu widzenia polskiego porządku prawnego i międzynarodowego, nacjonalizacji spornej nieruchomości i kompetencji organów administracji publicznej w tej materii. Tymczasem istota niniejszej sprawy sprowadzała się do oceny, czy Wojewoda [...] rażąco naruszył jakikolwiek przepis ustawy odmawiając w pkt II J.M., J.M., H.B., W.B., W.B., E.B. i A.S. potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez F.Z. w W. przy ul. [...]. Takiej oceny dokonał Minister Skarbu Państwa, trafnie wskazując, że dokonana przez organ I instancji wykładnia przepisów ustawy nie świadczy o rażącym naruszeniu prawa, mimo że jest niekorzystna dla skarżących i sprzeczna z poglądem zaprezentowanym przez NSA w uchwale o sygn. akt I OPS 11/13. Zarzut naruszenia przepisów wskazanych w pkt 2 skargi nie był więc uzasadniony.

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 Ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku.