Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 647/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2013-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Joanna Zdrzałka Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 września 2013 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej P. G. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, którą wydano w następującym stanie sprawy:

Podaniem z 31 października 2012 r. P. G. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem ( M. G.

Decyzją z [...] listopada 2012 r. nr [...], Burmistrz Miasta [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia uznając, że M. G. pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wskutek uwzględnienia odwołania strony decyzją z [...] grudnia 2012 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy uznał bowiem, że w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim nie mogło stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli o świadczenie takie ubiega się ich dziecko. Organ I instancji nie rozważył, czy małżonek, który wprawdzie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, może z uwagi na wiek i stan zdrowia sprawować opiekę nad swoim współmałżonkiem. Jeżeli bowiem żona nie byłaby w stanie sprawować opieki nad mężem nie byłoby podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ubiegającego się o nie córce, która taką opiekę rzeczywiście sprawuje.

Decyzją z [...] stycznia 2013 r. nr [...], Burmistrz Miasta [...] ponownie odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia uznając, że M. G. pozostaje w związku małżeńskim, natomiast jego żona jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy z prawem do zasiłku i nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wprawdzie pozostaje ona w stałym leczeniu z powodu cukrzycy i chorób krążenia, to jednak dolegliwości te, w ocenie organu nie uniemożliwiają jej sprawowania opieki nad mężem, a jedynie ją ograniczają.

Wskutek uwzględnienia odwołania strony decyzją z [...] lutego 2013 r. nr [...], SKO uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Burmistrz Miasta [...] wydając decyzję w sprawie nie uwzględnił zmiany stanu prawnego obowiązującego od 1 stycznia 2013 r., a będącego konsekwencją ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548, dalej jako: nowela Uśr z 2012), którą zmieniono warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego oraz wprowadzono nowy rodzaj pomocy w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. W ponownie prowadzonym postępowaniu polecono uzupełnić postępowanie dowodowe, jak też ustalić, o jakie świadczenie ubiega się wnioskodawczyni, przy czym za okres do 31 grudnia 2012 r. stosować należało przepisy dotychczasowe, co wynikać miało z art. 13 noweli Uśr z 2012. Natomiast zbadanie formy pomocy, o jaką się ubiega P. G, powinna nastąpić za okres od 1 stycznia 2013 r.

W oświadczeniu z 6 marca 2013 r. P. G. wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres do 31 grudnia 2012 r., natomiast za okres od 1 stycznia 2013 r. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Odrębne podanie w tym zakresie złożyła 7 marca 2013 r. Oświadczyła ponadto, że niepełnosprawność jej ojca powstała po 25 roku jego życia.

Decyzją z [...] marca 2013 r. nr [...], Burmistrz Miasta [...] powołując w podstawie prawnej art. 104 K.p.a., art. 17 Uśr w zw. z art. 13 noweli Uśr z 2012 odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ zrekapitulował przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie, eksponując wytyczne zawarte w kolejnych decyzjach SKO. Przytoczono dotychczasowe ustalenia faktyczne w sprawie, podkreślając że M. G. pozostaje w związku małżeńskim, natomiast jego żona jest zarejestrowana w urzędzie pracy z prawem do zasiłku. Organ stwierdził, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż J. G. nie posiada umiejętności niezbędnych do wykonania żywienia pozajelitowego, którego wymaga jej mąż, sama leczy się na cukrzycę i choroby krążenia, jest osobą niedowidzącą, nie posiada prawa jazdy, w ocenie organu dolegliwości te nie uniemożliwiają jednak sprawowania opieki nad mężem. Nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wprawdzie z ustaleń wynika, że opiekę faktycznie nad M. G. sprawuje jego córka – P. G., ale pozostawanie M. G. w związku małżeńskim, przy braku legitymowania się przez jego żonę ( J. G. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzasadniać ma odmowę przyznania żądanego świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji P. G. zażądała jej uchylenia oraz przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzuciła, że wbrew wcześniejszym wskazaniom organu odwoławczego Burmistrz Miasta [...] nie dokonał dodatkowych ustaleń, a odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia uzasadnił jak w poprzednich uchylonych decyzjach. Organ ustalił, że matka odwołującej się ( J. G. nie ma umiejętności do żywienia pozajelitowego M. G. i nie posiada prawa jazdy, aby mogła męża dowozić do kliniki w W., a ponadto pozostaje sama w leczeniu, wbrew wywiedzionemu przez Burmistrza Miasta [...] wnioskowi nie jest ona ograniczona w sprawowaniu opieki nad mężem, lecz nie może faktycznie jej sprawować. Odwołująca się w swej argumentacji przywołuje wyrok WSA w Białymstoku z 11 października 2012 r., II SA/Bk 642/12. Wskazała także na zmianę okoliczności, ponieważ jej matka została zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Powołaną na wstępie decyzją z [...] kwietnia 2013 r. SKO, na podstawie art. 17 ust. 1 i 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm., dalej zwana: "Uśr") oraz art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "K.p.a."), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy uznając, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu decyzji zwrócono w pierwszej kolejności uwagę na cytowaną wyżej nowelę Uśr z 2012 podkreślając, że rozpoznanie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne za okres do 31 grudnia 2012 r. nastąpić powinno przy uwzględnieniu stanu prawnego, w szczególności brzmienia art. 17 Uśr, obowiązującego do 31 grudnia 2012 r. Następnie, mając na względzie dyspozycję art. 17 ust. 1 i 5 pkt 2 lit. a) Uśr ustalono, że M. G. jest wprawdzie osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak pozostaje w związku małżeńskim z J. G, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wystąpiła zatem w ocenie organu odwoławczego negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) Uśr w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2012 r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO wyłuszczyło, że brzmienie cyt. przepisu zostało ustalone w wyniku nowelizacji Uśr ustawą z 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212). Wykładnia cyt. przepisu dokonywana przez Trybunał Konstytucyjny np. w wyroku z 1 czerwca 2009 r. P.38/09 odnosiła się do cyt. przepisu w brzmieniu sprzed powyższej nowelizacji. Z tego względu argumentacja odwołującej się, a nawiązująca do wcześniejszego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego nie zasługuje na uwzględnienie. Co się tyczy wyroku WSA w Białymstoku II SA/Bk 642/12 to nie wiąże on w tym postępowaniu, nie jest także źródłem prawa.

Z decyzją SKO z [...] kwietnia 2013 r. nie zgodziła się P. G., wnosząc do sądu administracyjnego skargę. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) Uśr przez błędną wykładnię, a przepisów postępowania przez sprzeczność ustaleń dokonanych przez organ odwoławczy z treścią zebranego materiału dowodowego i przekroczenie granic swobodnego uznania administracyjnego. Skarżąca zarzuca organowi odwoławczemu, że obecnie odstąpił od dotychczasowej wykładni ww. przepisu prawa materialnego, którą wyrażał w wydanych w sprawie decyzjach. Aktualnie zaprezentowane stanowisko organu jest w jej ocenie sprzeczne z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, ponieważ nie uwzględnia tego, że stanowi sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim, jeżeli ze względu na wiek lub stan zdrowia jedno z nich nie może sprawować opieki nad drugim. Na taką dolegliwość nie są narażone osoby, które nie pozostają w związku małżeńskim. Skarżąca wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Podczas rozprawy skarżąca podtrzymała swoje stanowisko i dotychczas prezentowaną argumentację, wniosła ponadto o zwrot kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, że chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego.

W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30.08.2002 r., Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 Ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli poddana jest decyzja utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą skarżącej – P. G., świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad jej ojcem – M. G. Stan faktyczny sprawy w istocie nie jest przedmiotem kontrowersji. M. G. jest osobą zaliczoną do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pozostaje w związku małżeńskim z J. G., która legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Organy nie kwestionowały tego, że P. G. faktycznie opiekę sprawuje w związku z chorobami na które cierpi jej ojciec, wymagający stosownej opieki i fachowej pielęgnacji. Zasadniczym powodem dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i akceptacji odmownej decyzji organu I instancji przez organ odwoławczy jest dokonana przez organy wykładnia przepisów prawa materialnego.

Zagadnienie świadczenia pielęgnacyjnego, przesłanek i trybu jego przyznawania reguluje w pierwszej kolejności ustawa o świadczeniach rodzinnych – Uśr. Trafnie orzekające w sprawie organy przyjęły, że wniosek P. G. złożony 31 października 2012 r. powinien zostać rozpatrzony w myśl ustawy z 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548 – nowela Uśr z 2012) według "dotychczasowych przepisów". Art. 13 noweli Uśr z 2012 stanowi, że "W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe". Innymi słowy, zastosowanie w sprawie winny mieć przepisy Uśr w brzmieniu obowiązującym sprzed 1 stycznia 2013 r. Mający zastosowanie w sprawie przepis art. 17 ust. 1 Uśr stanowił, w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, że "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Bezsporne jest, że P. G. jest osobą, na której ciąży względem swego ojca obowiązek alimentacyjny, sama zaś nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. M. G. jest z kolei osobą, o której stanowi art. 17 ust. 1 Uśr in fine.

Zasadnicze znaczenie w sprawie ma prawidłowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a Uśr, wedle którego świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem SKO w sprawie wystąpiła taka negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem prawo do takiego świadczenia może przysługiwać rezygnującemu z zatrudnienia lub niepodejmującemu zatrudnienia dziecku w związku z opieką nad rodzicem w sytuacji, gdy drugi z rodziców (małżonek osoby wymagającej opieki), takiej opieki sprawować nie może ze względu na znaczny stopień niepełnosprawności. W ocenie Sądu literalna wykładnia cyt. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) Uśr uprawniałaby do stanowiska prezentowanego przez orzekające w sprawie organy, jednak wykładnia taka w realiach kontrolowanej sprawy nie jest usprawiedliwiona.

W judykaturze, jak i w doktrynie nie budzi wątpliwości pogląd, wedle którego należy przyznać prymat wykładni językowej, gdy jednak wyniku wykładni nie da się zaakceptować ze względu na konsekwencje o charakterze systemowym i sprzeczność z wartościami konstytucyjnymi, należy się posiłkować innymi metodami wykładni, np. wykładnią funkcjonalną i celowościową. Granice wykładni językowej nie mają charakteru bezwzględnego. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (TK) wskazuje się, że do przekroczenia granicy wykładni językowej niezbędne jest silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych (por. wyrok TK z 28 czerwca 2000 r., K 25/99, OTK 2000, nr 5, poz. 141), a także i to, że w sytuacji, w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu, należy wybrać taką wykładnię, która w sposób najpełniejszy umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych (por. postanowienie TK z 5 listopada 2001 r., T 33/01, OTK - B 2002/1/47). Akceptacja takiego stanowiska prezentowana jest także w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2008 r., I OSK 194/07, Lex nr 454019, z 7 grudnia 2009 r., I OSK 722/2009, Lex nr 582493). W uchwale z 20 czerwca 2000 r. I KZP 14/00 (OSNKW 2000, nr 7-8, poz. 59) Sąd Najwyższy stwierdził, że "nie tylko prawem, ale i obowiązkiem każdego sądu jest interpretowanie przepisów ustaw w sposób zgodny z Konstytucją RP. Wynika to z art. 178 ust. 1 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. Poprzez podległość sędziów Konstytucji i ustawom w rozumieniu 178 ust. 1 Konstytucji RP należy - między innymi - rozumieć to, iż interpretując przepisy ustaw sędziowie zobowiązani są wziąć pod uwagę nie tylko ich literalną treść, ale także przepisy Konstytucji RP. Nie może też ulegać wątpliwości, iż bezpośredniość stosowania przepisów Konstytucji RP w rozumieniu jej art. 8 ust. 2 polega, między innymi, na uwzględnieniu kontekstu konstytucyjnego przy interpretacji ustaw". Pogląd ten w pełni akceptuje orzekający w sprawie Sąd. Warto przy tym uwypuklić, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości (art. 175 ust. 1 Konstytucji RP, art. 1 § 1ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych).

Istota sporu między skarżącą a SKO sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) Uśr. Problem sprowadza się do tego, czy uzasadniona jest wykładnia gramatyczna cyt. przepisu, czy też istnieją dostatecznie uzasadnione przyczyny, mające źródło w wartościach konstytucyjnych, które nakazywałyby przyznanie P. G. świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z pracy zarobkowej wywołaną koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, pozostającym w związku małżeńskim z niepełnosprawną w stopniu wyłącznie umiarkowanym matką skarżącej. Wytknąć wypada SKO, że istotnie organ ten odstąpił od wykładni prawa prezentowanej w wydanej w granicach sprawy swej decyzji z [...] grudnia 2012 r. nr [...], co sugeruje chwiejność stanowiska organu odwoławczego.

Krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego podlegał modyfikacji przez ustawodawcę, m.in. został on poszerzony przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456), będącej następstwem m. in. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r., P 27/07 (OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 107), w którym TK dotychczasowy stan rzeczy zakwestionował z punktu widzenia konstytucyjnej zasady równości. Prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uzyskały wszystkie osoby rezygnujące z zatrudnienia lub nie podejmujące pracy z powodu konieczności opieki nad osobą, wobec której mają obowiązek alimentacyjny. Po poszerzeniu kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędna okazała się także zmiana art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, który jako negatywną przesłankę przyznania tego wsparcia wymieniał pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim. Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie o sygn. akt S 1/10 (OTK-A 2010/5/54) sygnalizował, że literalne brzmienie cyt. przepisu ograniczało skutki nowelizacji art. 17 ust. 1 Uśr. Trybunał Konstytucyjny wskazywał, że "z punktu widzenia zapewnienia spójności systemu prawnego pożądane byłoby podjęcie działań legislacyjnych mających na celu dostosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach (rodzinnych) do nowego brzmienia art. 17 ust. 1 tej ustawy. Należy w szczególności rozważyć, czy nie należy wprost wprowadzić do tej ustawy zasady, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną, a opiekunami obojga jest ich dziecko". Zmiana art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) Uśr dokonana została ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212). Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) Uśr w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie poddanej kontroli Sądu stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu, nie można wykluczyć dziecka osoby wymagającej stałej opieki w związku z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli opieki takiej faktycznie nie może sprawować współmałżonek tej osoby, mimo że sam jest osobą niepełnosprawną wyłącznie w stopniu umiarkowanym. Warto zauważyć, że w stanie prawnym mającym odniesienie do źródłowego wniosku skarżącej art. 17 ust. 1 lit. a) Uśr stanowił, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje ono tylko wtedy, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki (podkr. Sądu). Wykładnia systemowa przepisów Uśr wskazuje zatem, że prawodawca dostrzegał sytuację, w której osoba, której wpierw przysługiwałyby świadczenia pielęgnacyjna "nie byłaby w stanie" zapewnić opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 Uśr. Sąd podziela prezentowane w judykaturze stanowisko (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lipca 2012 r. I OSK 198/12, ONSAiwsa Nr 4 (55)/2012, poz. 69), wedle którego powyższy zwrot pojęciowy powinien być wykładany w sposób jednolity z pojęciem występującym na gruncie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (ustawa z 25 lutego 1064 r. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o."). W myśl art. 132 K.r.o. "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". Zgodzić należy się ze stanowiskiem prezentowanym przez organy, że co do zasady to współmałżonek będzie osobą, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny, a więc będzie również osobą, która mogłaby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne. Z woli ustawodawcy świadczenia takiego nie mógłby uzyskać współmałżonek osoby wymagającej opieki, jeśli sam również byłby osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Nie znaczy to jednak, że mogą się ad casum zdarzyć i takie sytuacje, w których współmałżonek nie legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności "nie będzie w stanie" sprawować opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 Uśr. Przyczyny tego stanu rzeczy muszą mieć wszak obiektywny charakter. W takiej sytuacji odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku, zapewniającemu faktyczną opiekę rodzicowi naruszałaby konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Akceptacja wykładni prawa materialnego zaprezentowana przez organy obu instancji w istocie ignorowałaby konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodzić należałoby się z tymi wywodami skarżącej, która wskazuje, że zmuszałoby to w istocie do rozważania przez małżonków, z których jedno wymaga opieki, w rozumieniu art. 17 ust. 1 Uśr, a drugi z małżonków takiej opieki realnie nie jest w stanie zapewnić, do podjęcia kroków w celu uzyskania rozwodu po to tylko, aby ich dziecko mogło uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i w rezultacie zapewniło faktyczną opiekę nad rodzicem wymagającym takiej opieki.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 11 października 2010 r. (II SA/Bk 642/12, LEX nr 1235701), wedle którego przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) Uśr należy interpretować przy zastosowaniu wykładni celowościowej, bowiem jego literalna wykładnia prowadzi do wniosków nie dających się pogodzić z konstytucyjnymi zasada mi praworządności i równości (art. 2 i 32 Konstytucji RP). Tak rozumiany powyższy przepis nie wyklucza uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego rodzica, nawet jeśli pozostaje w związku małżeńskim z osobą nie posiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale jednocześnie obiektywnie niezdolną do zapewnienia opieki. Podobne stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie także innych wojewódzkich sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Warszawie z 22 sierpnia 2012 r., VIII SA/Wa 337/12, cbosa.nsa.gov.pl, wyrok WSA w Łodzi z 23 października 2012 r., II SA/Łd 637/12, LEX nr 1235268).

W realiach kontrolowanej sprawy z ustaleń poczynionych przez organ I instancji, a nie zakwestionowanych na etapie postępowania odwoławczego wynika, że J. G. nie jest w stanie zapewnić efektywnej opieki nad swym mężem – M. G. M.G. wymaga zapewnienia określonego standardu pielęgnacji, który może mu zapewnić, wedle ustaleń faktycznych w sprawie, wyłącznie jego córka – P. G. Jest ona osobą przeszkoloną w prowadzeniu żywienia pozajelitowego, którego wymaga jej ojciec, posiada prawo jazdy i może zapewnić ojcu niezbędne wizyty kontrolne w specjalistycznej klinice, a także wówczas, gdy jego stan zdrowia będzie wymagał tego. Takiej opieki nie może mu zapewnić matka skarżącej, cierpiąca na cukrzycę, choroby krążenia i osoba niedowidząca.

Rozpoznając ponownie sprawę SKO uwzględni przedstawione wyżej uwagi oraz dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów Uśr.

Z tych przyczyn uznając, że doszło na naruszenia przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa) należało zaskarżoną decyzję uchylić. Zdaniem Sądu przeprowadzenie w sprawie niezbędnego postępowania dowodowego sprawia, że wystarczające do końcowego załatwienia skargi było uchylenie wyłącznie decyzji wydanej w II instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 Ppsa.