Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 479/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3 pkt. 3, ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 352 poz 9 art. 107, art. 108
law: Rozporządzenie Komisji UE nr 1408/2013 z 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej  do pomocy de minimis w sektorze rolnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Gocki Protokolant Referent stażysta Alicja Prusak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi A Spółki z o.o. w [...] na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 lipca 2017 r. nr [...]; II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz A Spółki z o.o. w [...] kwotę 480 zł (słownie złotych: czterysta osiemdziesiąt 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez A Spółka z o.o. w [...] (dalej jako: Spółka, skarżąca,) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 października 2017 r. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) – dalej określana jako: [K.p.a.] w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778) – dalej też w skrócie : "u.s.u.s" lub "ustawa" , mocą której organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 13 lipca 2017 r. odmawiającą wnioskodawcy umorzenia odsetek od zaległych składek w łącznej wysokości 106.797,00 zł.

Wniesienie skargi poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:

Skarżąca pismem z dnia 21 kwietnia 2017 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Opolu (dalej: też ZUS, Zakład) o umorzenie odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych zaznaczając na formularzu, że domaga się umorzenia w ramach pomocy de minimis. Podniosła, że spółka znalazła się w trudnej sytuacji z uwagi na kryzys gospodarczy, który spowodował spadek ilości zamówień przy jednoczesnym wzroście kosztów produkcji, co z kolei spowodowało zaległości w płatnościach składek. Spółka powołując się na art. 28 u.s.u.s. zobowiązała się jednocześnie do spłaty zaległych składek.

Celem uzupełnienia złożonego wniosku Spółka została zobowiązana do złożenia dokumentów z zakresu pomocy de minimis. Ponadto w celu uzyskania informacji o sytuacji materialno-finansowej Spółki wystąpiono o przedłożenie "oświadczenia osoby prawnej", sprawozdania finansowego za 2016 r. oraz innych dokumentów będących w posiadaniu Spółki, a mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Za pismem pełnomocnika Spółki z dnia 16 maja 2017 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęły poniżej wskazane dokumenty:

1) bilans Spółki za 2016 r.,

2) rachunek zysków i start za 2016 r.,

3) oświadczenie o stanie majątkowym osoby prawnej,

4) formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis,

5) oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej.

W piśmie tym pełnomocnik strony ponownie przedstawił przyczyny powstania zaległości Spółki, jak również działania podjęte celem spłaty zobowiązania. Wyjaśnił, że w związku z kryzysem gospodarczym, w celu utrzymania dalszej działalności firmy rozpoczęto restrukturyzację Spółki, w wyniku której sprzedano budynki i budowle, produkcję przeniesiono do wynajmowanej hali produkcyjnej. Wskazał, że spadek zamówień spowodował konieczność redukcji zatrudnienia, w wyniku czego pracę straciło 83 osoby. Wyjaśnił, że aktualnie w Spółce zatrudnionych pozostaje 29 osób. Brak wystarczającej ilości zamówień spowodował dalsze pogłębienie kryzysu finansowego Spółki. Problemy z terminowym regulowaniem należności wobec instytucji spowodowały wszczęcie postępowań egzekucyjnych. Władze Spółki zadecydowały o zakończeniu działalności. Decyzją Dyrektora Spółki złożono wniosek do zgromadzenia wspólników o wyrażenie zgody na sprzedaż aktywów spółki.

W dniu 5 maja 2017 r. podpisano akt notarialny, mocą którego doszło do zbycia składników majątkowych Spółki. Nabywca zagwarantował utrzymanie produkcji i dalsze zatrudnienie 28 pracowników. Pozyskane w ten sposób środki w całości przeznaczono na spłatę zadłużenia wobec wierzycieli. W wyniku transakcji udało się spłacić kwoty główne zobowiązań w tym ZUS w łącznej kwocie 1.021.645,68 zł. Trwa proces rozksięgowania wpłat dokonanych bezpośrednio przez nabywcę na rzecz dotychczasowych wierzycieli Spółki. Zarząd Spółki wystąpi do pozostałych wierzycieli z wnioskami o umorzenie nierozliczonych zobowiązań, co umożliwi postawienie Spółki w stan likwidacji i zakończenie jej działalności.

Decyzją nr [...] z dnia 13 lipca 2017 r. ZUS odmówił stronie umorzenia należności z tytułu odsetek od zaległych składek w łącznej kwocie 106.797,00 zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Spółka wniosła o umorzenie należności zgodnie z wnioskiem strony. Zarzuciła brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych w sprawie oraz przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób naruszający art. 6, art. 7, art. 8, art. 11,76 § 1 oraz art. 77 §1, art. 80 i 107 § 3 K.p.a.

Rozpoznając ponownie sprawę Prezes ZUS, decyzją z dnia 17 października 2017 r. utrzymał w mocy decyzję nr [...] z 13 lipca 2017 r.

Ustalono, że zobowiązana Spółka figuruje w ewidencji [...] Urzędu Skarbowego od dnia 1 stycznia 2004 r. i jest zarejestrowana w urzędzie jako podatnik podatku dochodowego od osób prawnych, płatnik podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatnik podatku od towarów i usług. Spółka nie posiada zaległości w podatkach. Jako podatnik podatku dochodowego od osób prawnych złożyła w urzędzie zeznania podatkowe CIT-8 za lata podatkowe 2014-2016, w których wykazała: za 2014 r. przychody w wysokości 4.170.659,54 zł, dochód w wysokości 242.244,29 zł; za 2015 r. przychody w wysokości 4.798.497,50 zł, dochód w wysokości 655.239,32 zł; za 2016 r. przychody w wysokości 4.053.182,59 zł, stratę w wysokości 379.265,49 zł.

Organ odwoławczy dokonując ponownej oceny stanu faktycznego sprawy w kontekście przesłanek całkowitej nieściągalności ustalił także, że aktualnie Dyrektor O/ZUS w Opolu, jako organ egzekucyjny w stosunku do zobowiązanej prowadzi postępowanie egzekucyjne. Wobec strony dokonano zajęcia rachunku bankowego w B S.A. Ponadto w okresie od listopada 2016 r. do lipca 2017 r. wyegzekwowano należności w kwocie 98.389,14 zł. W trakcie prowadzonego wobec Spółki postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził braku majątku.

Zdaniem organu nie została spełniona także przesłanka mówiąca o zaprzestaniu prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, gdyż spółka nadal prowadzi działalność oraz, że nie została spełniona także przesłanka wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s.

W ocenie Zakładu, sytuacja finansowa Spółki, wprawdzie trudna, nie przesądza o braku możliwości spłaty istniejącego zadłużenia w dłuższym okresie czasu. Według organu pomimo wystąpienia zachwiania płynności finansowej Spółki i osiągniętej straty w 2016 r. umorzenie zadłużenia byłoby przedwczesne z punktu widzenia interesu publicznego. Rozpatrując sytuację Spółki uwzględnić należało możliwości ściągnięcia należności w drodze egzekucji, czy też spłaty zadłużenia w ramach ulgi jaką jest układ ratalny.

Podkreślono, że ZUS, jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością. Czyni to na zasadach i w sposób określony w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Naliczanie odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek jest jego obowiązkiem, a ustawodawca w tym względzie nie pozostawił swobody.

Jednocześnie wyjaśniono, że brak jest podstaw do rozpatrzenia możliwości umorzenia wnioskowanych należności w oparciu o zapis art. 28 ust. 3a u.s.u.s albowiem przepis ten odnosi się wyłącznie do składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, opłacającą składki na własne ubezpieczenie. Natomiast na kwotę dochodzonych należności składają się wyłącznie odsetki za osoby ubezpieczone (za zatrudnionych w spółce pracowników), nie będące jednocześnie płatnikami składek.

Odnosząc się do podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutów organ wskazał na ich bezzasadność, uwzględniając w tym zakresie wszelkie czynności podjęte przez organ, niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

Dodatkowo podkreślono, że w trakcie rozpatrywania wniosku w wyniku dobrowolnych wpłat Spółki oraz prowadzonego wobec strony postępowania egzekucyjnego stan należności na koncie płatnika składek uległ zmianie i na dzień 11 października 2017 r. stanowił kwotę 103.614,81 zł, co wskazuje, że należności z tytułu odsetek również uległy znacznemu obniżeniu.

Końcowo Zakład odwołał się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Wskazał, że podejmując działalność gospodarczą zobowiązany winien być świadomy praw, ale również obowiązków wynikających z faktu, iż nabył status przedsiębiorcy i zaczął funkcjonować na rynku. Podkreślił, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej w każdym wypadku spoczywa na przedsiębiorcy.

W konsekwencji Zakład nie znalazł przesłanek przemawiających za umorzeniem wnioskowanych należności.

W skardze sądowoadministracyjnej reprezentujący Spółkę pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia 17 października 2017 r. oraz decyzji I instancji z dnia 13 lipca 2017 r. oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:

• naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. poprzez jego nienależyte zastosowanie wynikające z nierozważenia indywidualnego interesu skarżącej, prowadzącego w konsekwencji do niezasadnego przyjęcia, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia odsetek od zaległych należności z tytułu niezapłaconych składek.

• naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 K.p.a. w zw. z art. 6 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie decyzji opartej na okolicznościach, które nie zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że gdyby okoliczności sprawy zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, nie doszłoby do wydania zaskarżonej decyzji w takim kształcie oraz art. 7, art. 11, art. 76 § 1, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w:

a) zaniechaniu przez organ I instancji przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i wyjaśniający, a nadto na dokonaniu oceny zebranego materiału dowodowego w sposób nielogiczny i sprzeczny z doświadczeniem życiowym mimo ustawowego zobowiązania organu do pełnego i dokładnego gromadzenia środków dowodowych,

b) nieuzasadnionym nieuwzględnieniu twierdzeń skarżącej w zakresie podjęcia działań zmierzających do postawienia spółki w stan likwidacji,

c) niepoczynieniu wystarczających ustaleń stanu faktycznego sprawy, w szczególności w zakresie podjęcia działań zmierzających do postawienia spółki w stan likwidacji oraz stanu majątkowego spółki,

d) braku wnikliwego rozpoznania sprawy i wydaniu decyzji w oparciu o hipotetyczne założenia, a nie ustalone i podlegające weryfikacji fakty, co skutkowało wydaniem skarżonej decyzji, podczas gdy nie było podstaw do takiego rozstrzygnięcia.

Zdaniem skarżącej, organ nie zbadał sprawy także pod kątem zasad doświadczenia życiowego, ograniczając się do pobieżnego zapoznania z przedłożoną w sprawie dokumentacją. W ocenie pełnomocnika, wskazanie na brak wystąpienia przesłanek umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność z jednoczesnym powołaniem się na okoliczność występującą na kilka miesięcy przed datą orzekania w sprawie nie może stanowić przesłanki uzasadniającej odmowę umorzenia odsetek. Wskazano, że obowiązkiem organu orzekającego jest ocena wystąpienia przesłanki w stanie faktycznym aktualnym na dzień orzekania przez organ.

Podniesiono również, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji, nie zażądano aktualnych informacji od Naczelnika Urzędu Skarbowego bądź Komornika Sądowego w przedmiocie majątku skarżącej. Pomimo złożonego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy organ nie wystąpił do tych organów o wydanie informacji we wskazanym zakresie, posiłkując się w tym względzie pismem sporządzonym na kilka miesięcy przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie.

Jednocześnie zdaniem pełnomocnika organ w żadnym stopniu nie odniósł się do twierdzeń strony w zakresie podjęcia działań zmierzających do postawienia spółki w stan likwidacji. Nie uwzględnił również aktualnej sytuacji materialnej skarżącej oraz w żaden sposób nie odniósł się do kwestii wpłat na konto Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie strony organ rentowy nie podjął działań zmierzających do ustalenia aktualnego na dzień wydania decyzji stanu majątkowego skarżącej, a zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o czynności, które przeprowadzone były na kilka miesięcy przed wydaniem decyzji. Tym samym organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego w zakresie błędnego ustalenia, iż nie zachodzą określone w art. 28 u.s.u.s. okoliczności uzasadniające umorzenie należności składkowych.

Końcowo pełnomocnik podniósł zarzut przeprowadzenia postępowania dowodowego z naruszeniem zasad postępowania. Wskazał, że zaskarżona decyzja zapadła bez dostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla podjętego rozstrzygnięcia, a zatem z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego wynikających w szczególności z przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zawartej w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje :

Skarga jest uzasadniona.

Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2016,poz.1066 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz.U. 2017, poz.1369 ze zm.) dalej w skrócie : "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg między innymi na decyzje administracyjne.

W myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

Konieczne na samym początku wydaje się stwierdzenie, że używane przez stronę skarżącą i organ pojęcie zaległości z tytułu składek i odsetek za zwłokę od tych składek zawiera w sobie różnorodną treść. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych określa między innymi zasady, tryb i terminy rozliczania składek na ubezpieczenie społeczne oraz zasiłków ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego, opłacania składek na ubezpieczenie społeczne (art. 2 ust. 1 pkt 3 lit. c i d u.s.u.s.). W rozdziale 3 ustawy "Zasady ustalania składek na ubezpieczenie społeczne", w art. 16 ust. 1 zaznaczono, że składki na ubezpieczenia emerytalne pracowników finansują z własnych środków, w równej części, ubezpieczeni i płatnicy składek. Zgodnie z art. 16 ust. 4 pkt 1 u.s.u.s. składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe osób prowadzących pozarolniczą działalność finansują w całości z własnych środków sami ubezpieczeni.

Na podstawie art. 46 ust. 1 u.s.u.s. płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z ustawy obliczać, potrącać z dochodów, rozliczać oraz wpłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy.

Dla sprawy istotny jest przepis art.23 ust. 1 u.s.u.s Zgodnie z nim od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, a w myśl art. 24 ust. 1a w razie nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości zakład może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową opłatę do wysokości 100 % nieopłaconych składek. wskazać należy na art. 32 u.s.u.s. zgodnie, z którym do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie (...) stosowania ulg i umorzeń mają zastosowanie odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne.

Przy tym podnieść trzeba co do składek na ubezpieczenie zdrowotne, iż regulują je przepisy ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tj. Dz.U. 2017 poz. 1938 ) w art. 79 i następne. Natomiast co do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosowną regulację zawierają przepisy art. 104 i nast. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz.U. 2017 poz. 1065 ).

W dalszej części uzasadnienia używając pojęcia "składki" Sąd będzie nimi określał wszystkie należności, od których naliczono odsetki za zwłokę a których umorzenia dochodzi skarżący z tytułu ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego jak i na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W wyroku z dnia 29 października 2014 r. sygn. akt I SA/Op 531/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przyjął, że przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu składek, muszą być przyrównane do konkretnej wysokości zadłużenia .Dlatego w rozpoznawanej sprawie ustalenia odnoszące się do szeroko rozumianej sytuacji finansowej przedsiębiorcy muszą być odniesione do wysokości odsetek od składek podlegających ewentualnemu umorzeniu .

Brak poczynienia takich ustaleń oznacza naruszenie przepisów postępowania a to art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz dalszych przepisów art. 11 i art. 107 § 1 i 3 K.p.a. i to w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. Organ poczynił w tym zakresie ustalenia ale tylko na datę wniesienia wniosku . Tymczasem w dacie wydania decyzji stan był inny ,a zwłaszcza istniała wątpliwość ,czy podmiot wnioskujący o pomoc publiczną w ogóle zachował byt prawny.

Odwołując się argumentacji przedstawionej w wyroku NSA z dnia 14 maja 2014 r. (sygn. akt II GSK 399/13 r.opubl jak inne orzeczenia w CBOSA na stronach internetowych NSA ), którą skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, wyjaśnić należy, że w prawie Unii Europejskiej funkcjonuje traktatowa zasada o zakazie pomocy Państw Członkowskich dla przedsiębiorców, która mogłaby zakłócić lub grozić zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów.

Od tej zasady zostały wprowadzone ściśle określone w Traktacie, a także w przepisach prawa wtórnego wyjątki. Poza zakresem zakazu pomocy państwowej pozostaje pomoc de minimis. Pod tym pojęciem należy rozumieć wsparcie udzielane przedsiębiorcom przez Państwo, które z uwagi na stosunkowo niewielkie rozmiary nie wymaga notyfikacji Komisji Europejskiej. Pomoc taka z uwagi na swój rozmiar oraz podmiot, do którego jest skierowana (małe i średnie przedsiębiorstwa) nie narusza wolnej konkurencji i rynku wewnętrznego.

Należy zauważyć, że prawo unijne wprowadza pewne ogólne ramy dopuszczalności udzielania przez Państwa Członkowskie pomocy de minimis, których nie można przekroczyć. Nie wynikają z niego natomiast szczegółowe reguły postępowania w sprawach o udzielenie pomocy państwowej określonej grupie przedsiębiorców. Ustalenie takich procedur jest zastrzeżone dla prawodawcy krajowego.

W polskim porządku prawnym istnieją wewnętrzne regulacje prawne dotyczące udzielania różnego rodzaju pomocy. Co do składek na ubezpieczenie społeczne taką regulacją jest ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych .

Umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne oraz odsetek za zwłokę , stanowi formę pomocy publicznej udzielanej przedsiębiorcy. Obowiązek uiszczania tego typu daniny jest powszechny, a odstąpienie przez organy rentowe od jej ściągnięcia ma charakter wyjątkowy i jest możliwe po spełnieniu przez ubiegającego się ściśle określonych przesłanek, które określa prawodawca krajowy.

Zainteresowany podmiot może żądać rozstrzygnięcia sprawy wyłącznie na podstawie przepisów ogólnie regulujących zasady przyznawania pomocy de minimis w sprawie, która w krajowym porządku prawnym ma określony reżim prawny.

Nie jest też tak, że organ może dowolnie, w ramach swojego uznania, wybrać przepisy, na podstawie których rozpozna sprawę. Tryb i przesłanki umorzenia należności określają przepisy prawa materialnego, tj. przepisy powołanej już ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wydane na jej podstawie akty wykonawcze.

Zakres regulacji ustawowej wynikający z art. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004r.o postępowaniu w sprawach dotyczacych pomocy publicznej ( Dz. U. 2016 poz.1808) wskazuje wprost, że ustawa ta nie zawiera przepisów materialnoprawnych mogących stanowić podstawę decyzji administracyjnych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne a w konsekwencji odsetek od składek .

Z kolei art. 107 ust. 1 Traktatu stanowi, że z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi.

W ust. 2 wymienione są natomiast sytuacje, w których pomoc państwowa jest zgodna z rynkiem wewnętrznym. Przepis ten nie może stanowić podstawy materialnoprawnej do wydania decyzji w przedmiocie udzielenia pomocy (ulgi) w postaci umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (tu: odsetek od tych należności).

Takich norm prawnych nie zawiera również rozporządzenie Komisji nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz.Urz.UE.L. z 2013 r. Nr 352/1 ). Rozporządzenie określa jedynie zasady przyznawania pomocy de minimis.

Dla udzielenia pomocy konieczne jest, jak wskazano wyżej, przyjęcie krajowej podstawy prawnej, która konkretyzuje przesłanki udzielenia takiej pomocy, jej przeznaczenie i ewentualnych beneficjentów.

Podsumowując tę część wywodów należy stwierdzić, że ZUS rozpatrując wniosek podmiotu ubezpieczonego o umorzenie należności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne powinien stosować łącznie zarówno przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak też wskazane wyżej przepisy regulujące pomoc de minimis.

Należy to jednak rozumieć w ten sposób, że ocena przesłanek umożliwiających udzielenie skarżącemu pomocy de minimis jest dopuszczalna wówczas, gdy spełnia on przesłanki uprawniające do ulgi (umorzenia należności), w świetle przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . ( tak też powołany wyrok NSA z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 399/13 r.).

W konsekwencji należy uznać, że organ prawidłowo przyjął, że podstawą prawną uprawniającą do wszczęcia postępowania o umorzenie odsetek od zaległych składek i wydania decyzji administracyjnej w tym przedmiocie jest art. 28 u.s.u.s., czemu dał wyraz w sentencji i uzasadnieniu zaskarżonej decyzji .

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym całkowita nieściągalność, zgodnie z brzmieniem art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy . Tego rodzaju konstrukcja prawna decyzji ma ten skutek, że kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II GSK 817/09 ).

Trzeba od razu też zważyć że z art. 28 ust. 4 u.s.u.s. nie wynika zakaz umarzania samych odsetek. Przepis ten stanowi, że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Jak już powiedziano wyżej pod pojęciem "składek" należy rozumieć - zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 4 pkt 3 u.s.u.s. - składki na ubezpieczenia społeczne osób podlegających chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 1 ustawy.

Analizowany przepis reguluje i to w sposób automatyczny wyłącznie byt wtórnych - w stosunku do zaległych składek - należności pieniężnych, w tym odsetek, w przypadku, gdy te składki przestają istnieć, tj. gdy zostają umorzone.

W żadnym razie przepis ten nie stanowi podstawy do tezy, iż jest on przeszkodą w umarzaniu samych odsetek. W istocie art. 28 ust. 4 u.s.u.s. nie reguluje zakresu przedmiotowego instytucji umorzenia, przewidzianej na gruncie przepisów u.s.u.s., lecz określa skutki, jakie wywołuje umorzenie składek, rozumianych jak wyżej (art. 4 pkt 3 ww. ustawy). Z kolei to, jakie należności mogą być umarzane i na jakich warunkach wynika z art. 28 ust. 1 - ust. 3b, art. 30 i art. 32 u.s.u.s.

Reasumując, art. 28 u.s.u.s. pozwala na umarzanie samych odsetek za zwłokę od wskazanych w nim składek, jak i od składek wskazanych w art. 32 tej ustawy. Wnioskodawca ma przy tym, we wskazanym wyżej zakresie, pełną swobodę w wyborze należności, których umorzenia się domaga; może zatem domagać się umorzenia w całości lub w części niektórych tylko składek, samych odsetek, dodatkowej opłaty, kosztów upomnienia lub kosztów egzekucyjnych, może łączyć swoje żądania w ramach tych należności, przy czym jeśli umorzone zostaną składki to z mocy prawa umorzeniu ulegają również te należności z nimi związane, o których mowa w art. 28 ust. 4 u.s.u.s. Prezes Zakładu nie dokonał właściwych ustaleń i rozważenia okoliczności faktycznych sprawy, tj. oceny czy w przypadku skarżącej Spólki wystąpiły przesłanki do umorzenia odsetek.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezes Zakładu, przy uwzględnieniu oceny prawnej Sądu, zobowiązany będzie do przeprowadzenia ustaleń faktycznych niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy umorzenia samych odsetek i oceny zasadności ich umorzenia w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienie odpowiadającego rygorom art. 107 § 3 K.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W szczególności zaś decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Z decyzji musi wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

Uzasadnienie realizować winno wyrażoną w art. 11 K.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

W związku z tym trzeba zważyć, że organ najpierw wezwał stronę do uzupełnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu odsetek od składek w ramach pomocy de minimis między innymi o przedłożenie sprawozdania finansowego za 2016 r., w tym bilansu oraz rachunku zysków i strat, a także oświadczenia o stanie majątkowym osoby prawnej i formularza stosowanego przy udzieleniu informacji przy ubieganiu się o pomoc de minimis, a następnie w ogóle się do tych dokumentów nie odniósł. Organ przede wszystkim zaś nie rozważył przesłanek całkowitej nieściągalności szczególnie z art.28 ust.3 pkt 3 i 4 u.s.u.s.

Zamiast tego użył uzasadniając odmowę kilku argumentów ogólnych, które choć same w sobie prawdziwe, to jednak nijak się miały do sytuacji Spółki zgłoszonej we wniosku o umorzenie odsetek. Były to argumenty w rodzaju "ryzyko związane z działalnością gospodarczą ponosi zawsze przedsiębiorca", "celem prowadzenia działalności gospodarczej jest osiągniecie zysku", "ZUS w przeciwieństwie do wierzycieli w stosunkach zobowiązanych cywilnoprawnych nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością", albo że

"naliczanie odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek jest obowiązkiem ZUS".

Pominęły też organy I i II instancji najistotniejszą informację wynikającą z pisma procesowego Spółki z 16 maja 2017 r., iż "zgromadzenie wspólników zgodziło się na sprzedaż aktywów Spółki, aby środki w ten sposób uzyskane przeznaczyć na spłatę zadłużenia oraz , że 5 maja 2017 r. podpisano akt notarialny sprzedaży, w wyniku którego spłacono zadłużenie wobec ZUS w łącznej kwocie 1.021.645,68 zł (...) Takie działanie umożliwi postawienie Spółki w stan likwidacji i zakończenie jej bytu prawnego".

W tych okolicznościach trzeba zadać pytanie , na które jednak zaskarżona decyzja nie udziela odpowiedzi , a mianowicie ,czy w dacie orzekania przez organy Spółka istniała, a jeżeli była w stanie likwidacji ,czy była właściwie reprezentowana. Brak zbadania powyższych okoliczności oznacza oczywiste uchybienie przepisowi art.28 ust. 2 i ust. 3 pkt. 3 u.s.u.s. czyli zbadania przesłanki zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku .Być może konieczne okaże się także zbadanie dalszej przesłanki z pkt 4 art 28 ust. 3 u.s.u.s. W każdym razie wystarczajace dla dalszego procedowania organu nad wnioskiem o umorzenie jest spełnienie jednej przesłanki z art.28 ust. 3 u.s.u.s.a.

Z tych względów sąd skargę uwzględnił i orzekł na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.a i c P.p.s.a.w zw .art 135 P.p.s.a.

O kosztach należnych stronie orzeczono na podstawie art.200 i art .205 § 2 P.p.s.a.