Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 215/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 4, art. 6 pkt 10 i pkt 14, art. 8 ust. 1, art. 102 ust. 1, art. 107 ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 11 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska (spr.) Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2018 roku sprawy ze skargi Ż. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), powoływanej dalej jako "k.p.a." oraz art. 3 ust. 4, art. 7 pkt 4, art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2, art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), zwanej dalej: "u.p.s.", utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...], znak: [...], odmawiającą przyznania Ż. K. zasiłku celowego.

Kolegium wyjaśniło, że w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji Ż. K. zarzuciła błędne ustalenia faktyczne w postaci przyjęcia, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodziną oraz brak ustaleń, że dochód osiągany przez skarżącą przekracza kryterium ustawowe. W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, iż w zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z matką K. K. i synem O. H. Powyższe rozważania poczyniono pomimo oświadczeń skarżącej, że gospodaruje samodzielnie. Autorka odwołania wskazała ponadto, że po zakończeniu studiów utraciła dochody w postaci stypendium socjalnego oraz alimentów, co było powodem narastającego konfliktu z matką. Ze swoim dzieckiem ma ograniczony kontakt. Jej matka K. K., jako rodzina zastępcza dla jej syna, wykonuje wszystkie podstawowe czynności związane z wychowaniem dziecka. W dalszej części odwołania Ż. K. podała, że utrzymuje się samodzielnie z pomocy brata, gospodaruje pieniędzmi, robi zakupy, przygotowuje posiłki, dba o czystość. Nie korzysta z pomocy pozostałych członków rodziny, którzy gospodarują oddzielnie. Zaznaczyła również, iż zobowiązana jest do świadczeń alimentacyjnych wobec syna w kwocie 50,00 zł miesięcznie. W odwołaniu skarżąca powołała się także na wyroki sądów administracyjnych, odnoszące się do kwestii wspólnego gospodarowania członków rodziny i zarzuciła organowi pomocowemu poprzestanie jedynie na ustaleniu, że skarżąca korzysta z tych samym pomieszczeń co rodzina, nie biorąc pod uwagę, że skarżąca nie bierze udziału i nie współpracuje w codziennym załatwianiu spraw związanych z prowadzeniem domu. Przez wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego, jak dalej argumentowała skarżąca, rozumie się nie tylko wspólne zamieszkiwanie określonych osób, ale związane z tym wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych, w tym wzajemną ścisłą współpracę w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione powinno być cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują. Ograniczając się do powyższych ustaleń GOPS w Z. nie wskazał, czy dochód osiągany przez wnioskodawczynię przekracza ustawowy próg, co jest również naruszeniem zasady dostatecznego wyjaśnienia sprawy.

Dalej organ odwoławczy, w oparciu o art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4, art. 107 ust. 1, ust. 4a i ust. 5 u.p.s. oraz § 2 ust. 3-5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2012r., poz. 712), wyjaśnił zasady udzielania pomocy w formie zasiłku celowego w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy, a następnie wskazał, że w dniu [...] pracownik socjalny Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni. Podczas ww. wywiadu ustalono, że Ż. K. (lat 25) mieszka wspólnie z ojcem M. K. (lat 50), matką K. K. (lat 46) oraz swoim synem O. H. (lat 9), dla którego babka stanowi rodzinę zastępczą. Rodzina zajmuje 3 - izbowe mieszkanie lokatorskie, w którym głównym lokatorem jest M. K. Lokal wyposażony jest w niezbędny sprzęt gospodarstwa domowego. Skarżąca nie pokrywa żadnych opłat związanych z zajmowanym mieszkaniem. Jak wynika z treści wywiadu, w rodzinie nie występują konflikty ani problemy opiekuńczo - wychowawcze z dzieckiem. Podczas przeprowadzania wywiadu zainteresowana oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej ojciec oraz matka (wraz z wnukiem, tj. synem skarżącej) oświadczyli, że każde z nich prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Według twierdzeń wnioskodawczyni, po ukończeniu studiów nie otrzymuje ona świadczeń z funduszu alimentacyjnego i stypendium socjalnego, nie pracuje zawodowo, nie posiada gospodarstwa rolnego, nie pobiera renty i nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Wskazała także, że finansowo pomaga jej brat D. K., nie podała jednak formy i rozmiaru udzielanej pomocy. Jak oświadczyła, we wrześniu 2017 r. jej jedynym dochodem było wypłacone przez komornika zaległe świadczenie alimentacyjne w wysokości 76,38 zł. W cenie pracownika socjalnego, sporządzającego wywiad, zawartej w części VII kwestionariusza "Ocena sytuacji osoby lub rodziny i wnioski pracownika socjalnego", wszyscy ww. wymienieni członkowie rodziny gospodarują wspólnie. Ww. wniosek oparto na ustaleniu, że wszyscy członkowie rodziny zamieszkują w jednym lokalu, korzystają ze wspólnej kuchni i innych wspólnych pomieszczeń. Ponadto rodzinę łączą więzi emocjonalne, a Ż. K. opiekuje się swoim synem O. H. W opinii pracownika socjalnego, powyższe fakty zaprzeczają prowadzeniu przez członków rodziny odrębnego gospodarstwa domowego i przemawiają za uznaniem, że ww. osoby gospodarują wspólnie. W związku z koniecznością ustalenia faktycznej sytuacji dochodowej rodziny wnioskodawczyni organ zwrócił się do jej rodziców o złożenie oświadczeń na okoliczność dochodów uzyskiwanych we wrześniu 2017 r. tj. w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku przez Ż. K. O ile M. K. w dniu [...] złożył stosowne oświadczenie, to K. K. w tym samym dniu odmówiła "ujawnienia swoich danych" z uwagi na fakt, że nie jest wnioskodawczynią w niniejszym postępowaniu, jak również nie powadzi z Ż. K. wspólnego gospodarstwa domowego. Wobec braku możliwości ustalenia dochodu osoby ubiegającej się o pomoc, a wobec tego stwierdzenia, czy zostało spełnione kryterium dochodowe, uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, organ pomocowy odmówił skarżącej przyznania określonej we wniosku pomocy.

Zdaniem Kolegium, analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie prowadzi do wniosku, że organ l instancji w sposób należyty wykazał, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem i rodzicami, tworząc rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s. Organ II instancji podkreślił, że sytuacja życiowa rodziny K. jest dobrze znana zarówno organowi l, jak i II instancji (rodzina objęta jest pomocą społeczną nieprzerwanie od 27 lat). W ocenie organu odwoławczego nie budzi wątpliwości, że rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego. Poza oczywistym faktem wspólnego zamieszkiwania organ pomocy społecznej udowodnił także wystąpienie najważniejszego z elementów świadczących o wspólnych gospodarowaniu tj. istnienia więzi ekonomicznej pomiędzy członkami rodziny. Bez wątpienia świadczy o tym sytuacja finansowa skarżącej, która jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Deklarowana przez nią niewielka kwota dochodu świadczy o tym, że nie jest ona w stanie pokryć miesięcznych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych, a zatem, wbrew swoim twierdzeniom, cały czas pozostaje na utrzymaniu rodziców bądź jednego z nich. Wspólne gospodarowanie oznacza bowiem także niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą prowadzi się gospodarstwo domowe. O zależności ekonomicznej skarżącej świadczy ponadto fakt, że nie partycypuje ona w żadnych kosztach utrzymania mieszkania, co potwierdza punkt 15 Części l wywiadu środowiskowego.

Według Kolegium, nie bez znaczenia w sprawie jest okoliczność, że rodzinę łączą więzi emocjonalne. Co prawda w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżąca oświadczyła, że jest w konflikcie z matką, Kolegium jednak nie dało wiary jej twierdzeniom, skoro podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że w rodzinie nie występują konflikty (punkt 2 i 3 Części III wywiadu). Skarżąca podpisała ww. wywiad, nie kwestionując zawartych w nim ustaleń.

Organ odwoławczy dodał, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad swoim synem O. H. i egzekwuje na jego rzecz alimenty od Komornika, trudno w tej sytuacji uznać, że ze swoim dzieckiem wspólnie nie gospodaruje. W świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego prawidłowa była zatem ocena organu, że warunki mieszkaniowe oraz zależność finansowa i emocjonalna istniejąca między skarżącą i jej rodzicami, bądź jednym z nich, wskazują na to, że członkowie rodziny prowadzą wspólne gospodarstwo domowe.

Organ II instancji uznał, że w przedstawionym stanie faktycznym sprawy organ l instancji miał prawo, a nawet obowiązek, wystąpić do wszystkich członków rodziny wspólnie zamieszkujących i gospodarujących, celem ustalenia ich sytuacji finansowej. Brak współpracy z organem pomocowym w ustaleniu aktualnej sytuacji dochodowej i materialnej rodziny wnioskodawczyni uniemożliwił ocenę wniosku strony w zakresie spełnienia przywoływanych powyżej przesłanek nabycia prawa do korzystania z pomocy społecznej, a w szczególności kryterium dochodowego. Postawa skarżącej, jak również jej matki, obligowała organ pomocowy do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia, zgodnie z dyspozycją art. 107 ust. 5 u.p.s. i chociaż w zaskarżonym rozstrzygnięciu organ l instancji nie powołał ww. przepisu, według Kolegium nie miało to jednak wpływu na wynik sprawy, skoro oczywistym jest, że w niniejszej sprawie powołany przepis miał zastosowanie.

Organ odwoławczy podkreślił, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej nie może oczekiwać, że właściwe w tym zakresie organy będą odstępowały od stosowania obowiązujących przepisów, obligujących w szczególności do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Regulacje dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej umożliwiają między innymi weryfikację sytuacji wnioskodawców pod kątem spełnienia kryteriów przyznania pomocy i ustalenia rodzaju i rozmiaru świadczeń. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kluczowym było ustalenie sytuacji dochodowej i materialnej wszystkich członków rodziny wspólnie gospodarujących z Ż. K., w szczególności dochodów matki wnioskodawczyni. Korzystanie ze świadczeń z pomocy społecznej, finansowanej ze środków publicznych, nakłada na osobę i rodzinę ubiegającą się o te świadczenia obowiązek wyrażenia zgody na podanie danych, dotyczących osiąganych dochodów niezależnie od tego, czy w ocenie członka rodziny wskazanie tych danych jest konieczne.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła Ż. K., zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 107 k.p.a. z uwagi na to, że treść decyzji nie koresponduje z materiałem zgromadzonym w sprawie, a decyzja nie została właściwie uzasadniona oraz błędne ustalenie faktyczne, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodziną.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że nigdy nie podpisała oświadczenia zawartego w wywiadzie, że w rodzinie nie występują konflikty. Jeżeli takie stwierdzenie, rzeczywiście znalazło się w wywiadzie pracownika socjalnego zostało ono dopisane nad jej podpisem. Rozważania SKO zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji oparte są na oświadczeniach pracownika socjalnego oraz błędnym rozumieniu pojęcia "prowadzenia wspólnego gospodarstwa".

Skarżąca podkreśliła, że wielokrotnie wskazywała w odwołaniu od decyzji Kierownika GOPS, że wspólne korzystanie z pomieszczeń i urządzeń AGD, a także więź emocjonalna nie przesądza o wspólnym gospodarowaniu. Rozważania te poparte były licznymi orzeczeniami sądów administracyjnych. Definicja "wspólnego gospodarowania" ustalona przez SKO natomiast nie została opatrzona ani jednym orzeczeniem, czy też pozycją literatury. Ponadto ustalenia poczynione przez SKO są niezgodne z rzeczywistym stanem faktycznym. Wprawdzie SKO wskazuje, że ustalenia, iż skarżąca dokłada się do rachunków, czy też nie ma funduszy na utrzymanie, w związku z czym skarżącą utrzymuje matka, korespondują z materiałem dowodowym, to jednak jedynym materiałem dowodowym są w tym wypadku oświadczenia pracownika socjalnego. Pominięto tym samym całkowicie jej oświadczenia oraz oświadczenia pozostałych członków rodziny. Jednocześnie skarżąca wskazała, że nie miała wpływu na to, że jej matka odmówiła ujawnienia swoich dochodów. Skarżąca stwierdziła, że nie jest w stanie zmusić matki do tej czynności, nie ma ku temu też żadnych uprawnień. Nie może zatem ponosić negatywnych konsekwencji za działania innych osób.

Skarżąca dodała ponadto, że oświadczyła pracownikowi socjalnemu (oraz napisała w odwołaniu od decyzji Kierownika GOPS), że dokłada się do rachunków za utrzymanie mieszkania w części 1/4. Łączne koszty miesięcznego utrzymania mieszkania to ok. 466 zł (ok. 100 zł czynszu, ok. 200 zł za światło, 36 zł z śmieci, 30 zł za wodę, 100 zł za opał). Część skarżącej wynosi ok. 120 zł miesięcznie. Pieniądze te przekazuje skarżącej jej brat D. K. Jednocześnie pomaga jej on w formie rzeczowej w postaci zakupu żywności. Skarżąca dostaje od niego cotygodniowe paczki żywnościowe. Ustalenie, że jakoby skarżąca pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki jest zatem niezgodne z prawdą. Mimo oświadczeń skarżącej, pracownik socjalny zaniechał odebrania oświadczenia od jej brata.

Dalej skarżąca przytoczyła treść art. 6 pkt 3, pkt 4, pkt 10 i pkt 14 u.p.s., a następnie odwołała się do orzecznictwa sądowego i wyjaśniła, co należy rozumieć przez wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. Skarżąca zwróciła także uwagę na arbitralne stwierdzenie organu, że skoro nie pracuje, a pozostali domownicy mają dochód, to wynika z tego, że skarżąca jest na ich utrzymaniu.

Zdaniem skarżącej, należy stwierdzić, że mimo, iż wspólnie zamieszkuje z matką, ojcem i synem, to jednak nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Finansowo pomaga jej brat i to on kupuje jej żywność oraz przekazuje rodzinie jej część za utrzymanie mieszkania.

Skarżąca wskazała również, że obecnie jest w czwartym miesiącu ciąży zagrożonej poronieniem. Na skutek orzeczenia sądu jej matka przestała być rodziną zastępczą i w związku z tym skarżąca przejęła opiekę nad synem, któremu zostały zabrane wszystkie świadczenia oraz posiłek na stołówce szkolnej. Skarżąca wraz z synem utrzymuje się z jego alimentów w kwocie 550 zł miesięcznie. Brat skarżącej D. K. zaprzestał udzielania jej pomocy ze względu na problemy finansowe. Obecnie ledwo starcza im na przeżycie. Brakuje środków na żywność oraz odzież ciążową.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji przez uwzględnienie skargi w całości i przyznanie jej zasiłku okresowego, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania stosownemu organowi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Ponadto Kolegium dodało, że trudno odnieść się do twierdzenia skarżącej o ponoszeniu przez nią 1/4 części kosztów utrzymania zajmowanego lokalu mieszkalnego ze środków uzyskanych od brata. Oświadczenia składane przez wnioskodawczynię w tym przedmiocie w toku postępowania administracyjnego, a następnie w skardze do sądu, są bowiem niespójne i, w ocenie organu II instancji, nie pozwalają na ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej. W złożonym w dniu [...] oświadczeniu wskazała, że we wrześniu 2017 r. jej jedynym dochodem było wypłacone przez komornika zaległe świadczenie alimentacyjne w wysokości 76,38 zł. Podczas przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu [...] Ż. K. podała, że nie partycypuje w żadnych kosztach utrzymania mieszkania, co potwierdza punkt 15 Części l wywiadu środowiskowego. Skarżąca podpisała ww. wywiad, nie kwestionując zawartych w nim ustaleń. W odwołaniu sporządzonym w dniu [...] podała następnie, że utrzymuje się samodzielnie z pomocy brata, nie ujawniając jednak rozmiaru udzielanej pomocy. Następnie w skardze z dnia [...] wskazała w jakiej formie i wysokości pomaga jej brat, a jednocześnie w końcowej części skargi oświadczyła, że zaprzestał udzielania jej pomocy ze względu na problemy finansowe. Ustalenie faktycznej sytuacji finansowej skarżącej w kontekście składanych przez nią sprzecznych oświadczeń, wydaje się w tej sytuacji znacznie utrudnione.

Kolegium nie dało nadto wiary oświadczeniom skarżącej o istniejącym pomiędzy nią a matką konflikcie, uniemożliwiającym prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Po pierwsze, podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu [...] pracownik socjalny ustalił, że w rodzinie nie występują konflikty i dokonał odpowiedniego wpisu w punkcie 2 i 3 Części III wywiadu, a skarżąca podpisując wywiad nie zakwestionowała powyższych ustaleń. Ponadto, o istniejącej pomiędzy matką, a córką więzi emocjonalnej może świadczyć chociażby zainteresowanie K. K. sytuacją życiową skarżącej, przejawiające się w wieloletniej opiece nad jej dzieckiem, a obecnie we wspólnym zamieszkiwaniu i wspomaganiu córki (notatka służbowa z dnia 22 grudnia 2017 r.).

Informacyjnie organ II instancji wskazał także, że w dniu [...] organ pomocowy przyznał Ż. K., w okresie od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 31 października 2018 r., świadczenie wychowawcze w wysokości 500,00 zł oraz zasiłek rodzinny w wysokości 124,00 zł. Ponadto O. H. został objęty pomocą w formie zakupu gorącego posiłku w szkole w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (informacja z dnia 20 lutego 2018 r.).

W piśmie z dnia [...] skarżąca podniosła, że w momencie podpisywania oświadczenia w punkcie 15 Część I wywiadu środowiskowego nie było zaznaczone ani wpisane, że nie partycypuje ona w kosztach utrzymania. Skarżąca nie mogła kwestionować tych ustaleń, z uwagi na to, że w wywiadzie ich nie było. Pracownik socjalny dopisał tę część nad jej podpisem, w momencie, gdy ten podpis już się tam znajdował. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że stwierdzenie, iż nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania nie jest napisane przez nią. W momencie jej podpisu w punkcie 15 Części I wywiadu środowiskowego stwierdzenia takiego nie było.

Również w momencie jej podpisu w wywiadzie nie było stwierdzenia, że w rodzinie nie występują konflikty. Powyższe zostało dopisane przez pracownika socjalnego po podpisaniu przez skarżącą wywiadu i nie stanowi jej oświadczenia.

Skarżąca podkreśliła, że jej brat D. K. nie pomaga jej finansowo od stycznia 2018 r. Poprzednio, zgodnie z oświadczeniami skarżącej, pomagał jej przez opłacanie jej części opłat za mieszkanie, przekazywanie pieniędzy oraz zakup żywności. Obecnie część opłat oraz żywność skarżąca zakupuje za otrzymywane na rzecz syna świadczenia i alimenty.

Skarżąca dodała, że na skutek postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] uprawomocniło się postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...]. W wyniku powyższych orzeczeń matka skarżącej przestała pełnić funkcję rodziny zastępczej. Skarżąca przejęła pełną opiekę nad synem. Od połowy grudnia 2017 roku zaszła zatem zmiana w strukturze gospodarstw domowych w jej rodzinie. Skarżąca pełni odrębne gospodarstwo domowe wraz z synem O. H. Utrzymuje się z alimentów w kwocie 550 zł, świadczenia 500 + oraz z zasiłku rodzinnego w wysokości 124 zł. Dochód w rodzinie skarżącej wynosi łącznie 1124 zł miesięcznie.

Skarżąca podniosła również, że stwierdzono u niej ciążę w stopniu zagrożonym (odpowiednie zaświadczenie w aktach sprawy), co wymaga zakupu odpowiednich lekarstw, odpoczynku oraz specjalnego żywienia. Z powodu ciąży nie może pracować. Na początku marca br. zachorowała na infekcję górnych dróg oddechowych. Mimo jej usilnych próśb do GOPS o pomoc finansową na leczenie nie otrzymała jej. W konsekwencji infekcja uległa nasileniu, co doprowadziło do hospitalizacji w dniach 5 - 12 marca 2018 r. (dowód: karta leczenia szpitalnego).

Skarżąca zwróciła także uwagę na to, że jej syn O. ma kłopoty zdrowotne i wymaga stałej opieki lekarskiej. Skarżąca dostarczyła do GOPS-u ostatnie badania morfologii krwi, z których wynikało, że dziecko ma podwyższone ASO, amylazę, glukozę oraz liczbę limfocytów. Dziecko ma również zanik śluzówki nosa i gardła. Wymaga także leczenia kanałowego poszczególnych zębów nieobjętych refundacją NFZ. Otrzymywane świadczenia nie wystarczają na jej i dziecka jedzenie oraz koszty leczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., powoływanej dalej jako p. p. s. a.). Po myśli art. 134 § 1 p. p. s. a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.).

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach.

Stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast w myśl art. 3 ust. 1-4 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Należy mieć jednak na uwadze, że pomoc społeczna wiąże się z określonymi obowiązkami strony zainteresowanej, ubiegającej się o jej przyznanie. Podstawowym obowiązkiem osoby lub rodziny korzystającej z pomocy społecznej jest więc współdziałanie w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.). Owa współpraca obejmuje m.in. etap dokonywania przez organ ustaleń faktycznych, na podstawie których będzie możliwe określenie, czy uzasadnione jest pomocy wnioskującemu a jeżeli tak, to w jakim zakresie i jakiej formie.

W tym miejscu wskazać należy, że stosownie do art. 102 ust. 1 u.p.s. świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Z powyższego wynika, że postępowanie w sprawie przyznania pomocy społecznej jest zasadniczo postępowaniem wnioskowym, co oznacza, że to wnioskodawcy powinno zależeć na tym, aby dostarczyć organowi administracji niezbędnych informacji, pozwalających należycie określić jego sytuację rodzinną i majątkową. Oczywiście organy administracji obowiązane są prowadzić postępowanie zgodnie z zasadami przyjętymi w kodeksie postępowania administracyjnego, w szczególności organy winny wyczerpująco ustalić stan faktyczny sprawy, z uwzględnieniem treści art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z przepisów tych wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jednakże, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 2761/17: "O ile organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., o tyle na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s., mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.". Podobny pogląd wyraził NSA w wyroku z dnia 23 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1734/17 (orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Materialnoprawną podstawą odmowy przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy był właśnie przytoczony wyżej art. 107 ust. 5 u.p.s., zgodnie z którym pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Powyższy przepis daje zatem pracownikowi socjalnemu uprawnienie do nałożenia na wnioskodawcę obowiązku wykazania sytuacji dochodowej i majątkowej, poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Obowiązek ten dotyczy nie tylko wnioskodawcy, ale także pozostałych osób, z którymi wnioskodawca współgospodaruje. Nałożenie na stronę takiego obowiązku jest uzależnione od uznania organu, w związku z tym w uzasadnieniu decyzji organ winien wyjaśnić, dlaczego w danej sprawie uznał za celowe złożenie takiego oświadczenia zwłaszcza, że z odmową jego złożenia ustawa wiąże dolegliwe skutki prawne - podstawa do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 673/07 – dostępny jw.).

W niniejszej sprawie organ odmówił skarżącej przyznania pomocy wobec odmowy złożenia przez jej matkę oświadczenia o dochodach. Organ uznał bowiem, że wbrew twierdzeniom skarżącej, nie prowadzi ona odrębnego gospodarstwa domowego, lecz wspólnie gospodaruje z pozostałymi członkami rodziny, z którymi mieszka, tj. z ojcem oraz matką i synem skarżącej, dla którego jej matka stanowiła rodzinę zastępczą.

Stanowisko organu w powyższym zakresie należy uznać za zasadne. Zgodnie bowiem z art. 6 pkt 10 u.p.s. osobą samotnie gospodarująca jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z kolei art. 6 pkt 14 u.p.s. stanowi, że rodzinę w rozumieniu ustawy stanowią osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Zatem o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego nie przesądza wyłącznie oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie pomocy, ale przede wszystkim ocena stanu faktycznego dokonana przez pracownika organu. Dla określenia, czy dana osoba jest osobą samotnie gospodarującą istotne jest więc ustalenie faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących. Wyjaśnienia w związku z tym wymaga, czy codzienne sprawy związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak: zapewnienie środków utrzymania, utrzymanie porządku i czystości, przygotowywanie posiłków, załatwianie bieżących spraw życia codziennego (m.in. załatwienie spraw urzędowych, opieka nad dziećmi) odbywają się wyłącznie z udziałem jednej osoby, czy też przy współpracy innych osób przebywających w danym gospodarstwie dla osiągnięcia wspólnych celów bytowych. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również możliwość swobodnego i nieograniczonego dostępu do wszystkich pomieszczeń i urządzeń domowych. Innymi słowy wspólne gospodarowanie z jednej strony oznacza współdziałanie wszystkich mieszkających ze sobą osób zarówno w ponoszeniu wydatków finansowych, jak i innych ciężarów (w tym niematerialnych) związanych z gospodarstwem domowym, a z drugiej strony czerpanie korzyści ze wspólnego zamieszkiwania.

W przedmiotowej sprawie organ uznał, że skoro skarżąca nie osiąga żadnych dochodów, to oznacza, że jest ona na utrzymaniu pozostałych członków rodziny, z którymi mieszka, a w związku z tym prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Wskazać bowiem należy, że przy ocenie faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących istotne znaczenie ma to, czy dana osoba posiada stałe źródło dochodu, z którego może się utrzymać. Trudno jest zatem uznać za wiarygodne twierdzenie, że osoba bez dochodu prowadzi gospodarstwo domowe odrębne od pozostałych członków rodziny, z którym mieszka. Jak wynika natomiast z akt sprawy, w złożonym w dniu [...] oświadczeniu skarżąca wskazała, że we wrześniu 2017 r. jej jedynym dochodem było wypłacone przez komornika zaległe świadczenie alimentacyjne w wysokości 76,38 zł. Skarżąca nie wspomniała wówczas o jakiejkolwiek pomocy finansowej ze strony innych osób. Z kolei podczas przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu [...] Ż. K. podała, że nie partycypuje w żadnych kosztach utrzymania mieszkania. Wspomniała wówczas, że finansowo pomaga jej brat D., nie precyzując jednocześnie, na czym ta pomoc polegała i w jakim zakresie była świadczona. Jednakże w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w części III, rubryce 7, dotyczącej informacji, czy wnioskodawca utrzymuje kontakty z krewnymi zamieszkałymi oddzielnie, a jeżeli tak to z kim i jak często wpisano: "brak informacji". Również w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca podała, że utrzymuje się samodzielnie z pomocy brata, jednak wówczas też nie określiła rozmiaru udzielanej pomocy. Dopiero w skardze do sądu wskazała w jakiej formie i wysokości pomaga jej brat. Skarżąca oświadczyła, że opłacała 1/4 części kosztów utrzymania zajmowanego lokalu mieszkalnego ze środków uzyskanych od brata, który jednocześnie kupował jej żywność.

Zgodzić się zatem należy ze stanowiskiem organu, że składane w toku postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego oświadczenia wnioskodawczyni, mające na celu wykazanie niezależności finansowej skarżącej od pozostałych członków rodziny, z którymi mieszka, są niespójne i w związku z tym mogą budzić uzasadnione wątpliwości, co do ich prawdziwości. Oczywiście posiadanie dochodu nie może jedynym kryterium oceny przesłanki "prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa domowego", ale skoro wykładni przepisu art. 6 pkt 10 u.p.s. należy dokonywać z uwzględnieniem art. 6 pkt 14 u.p.s., to nie można czynić organowi zarzutu, że brak osiągania przez skarżącą dochodu był brany pod uwagę przy ustaleniu faktycznego związku jaki występuje pomiędzy nią a pozostałymi członkami jej rodziny, z którym mieszka. Okoliczności ustalone przez pracownika organu, w zestawieniu z twierdzeniami i oświadczeniami skarżącej doprowadziły organ do uzasadnionego przekonania, że skarżąca nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego, a co za tym idzie, wymagane było ustalenie sytuacji dochodowej pozostałych członków rodziny skarżącej, z którymi mieszka. Przemawia za tym w szczególności przeprowadzony wywiad środowiskowy, ale również troska matki skarżącej o interesy skarżącej, wyrażana w toku postępowania (vide: notatka służbowa z dnia 22 grudnia 2017r.) W związku z powyższym zarzuty skargi w tym zakresie należy uznać za niezasadne.

Twierdzenia skarżącej, że po podpisaniu przez nią kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, pracownik socjalny dopisał w nim niezgodne z prawdą okoliczności o braku konfliktu między nią a matką, należy uznać za gołosłowne. Jak wynika bowiem z załączonego do akt formularza wszystkie jego rubryki są wypełnione (w tym także np. adnotacjami "brak informacji"). Nie ma żadnych dowodów wskazujących, że dokument ten został sporządzony niezgodnie z prawem lub też zawiera niezgodne z prawdą oświadczenia. Biorąc zaś pod uwagę wykształcenie skarżącej (jak wynika z akt sprawy jest ona absolwentką Wydziału Prawa i Administracji w Ł.), trudno wyobrazić sobie by podpisała podstawowy dokument, w oparciu o który organ orzeka o przyznaniu wnioskowanego świadczenia, bez jego sprawdzenia czy ewentualnego skorygowania.

Niezależnie od tego twierdzenie skarżącej, że żyje w konflikcie z matką, nie oznacza automatycznie odrębności gospodarstw domowych. Sytuacje konfliktowe o charakterze przejściowym występują bowiem w wielu rodzinach. Nawet zaś pomimo konfliktów, obowiązek utrzymania członka rodziny spoczywa przede wszystkim na rodzinie (rodzicach, rodzeństwie), z uwagi na obowiązek alimentacyjny wynikający z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Poza tym, aby konflikt w rodzinie mógł być podstawą do przyjęcia, że członkowie rodziny prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, stan taki musi być zauważalny i długotrwały. Tymczasem o istniejącej pomiędzy matką, a córką więzi emocjonalnej może świadczyć chociażby wskazywane przez Kolegium zainteresowanie K. K. sytuacją życiową skarżącej, przejawiające się w wieloletniej opiece nad jej dzieckiem, a obecnie we wspólnym zamieszkiwaniu i wspomaganiu córki (notatka służbowa z dnia 22 grudnia 2017 r.).

Nie jest zatem istotne, że brak ustalenia dochodu rodziny skarżącej wynikał z braku współdziałania jej matki, za działanie której skarżąca nie odpowiada. Argument ten nie ma znaczenia prawnego, gdyż zgodnie art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczenia z pomocy społecznej ustala się m.in. na podstawie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Jak już zostało wyżej wskazane, w świetle art. 107 ust. 5 u.p.s. pracownik prowadzący rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 11 lutego 2015r., sygn. akt IV SA/Wr 473/14 – dostępny jw.).

Reasumując, w przedmiotowej sprawie postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący z poszanowaniem zasad określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W ustalonym stanie faktycznym sprawy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji. Uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji, wbrew zarzutom skargi, odpowiada wymogom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a., bowiem zawiera wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne zawiera natomiast wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi, wobec braku podstaw do jej uwzględnienia.

M.K.