Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 457/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1a i ust. 1,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 132, art. 129 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r., [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz P. P. kwotę [...](czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Ke [...]

UZASADNIENIE

Decyzją z 19 lutego 2021 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania P. P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. z 5 października 2020 r. r. odmawiającą przyznania ww. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki na niepełnosprawnym bratem – M. P..

W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że w odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji P. P. zarzucił organowi naruszenie art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

SKO wskazało na art. 17 ust. 1, ust. 1a oraz ust. 1b tej ustawy oraz podniosło, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący jest bratem osoby wymagającej opieki – M. P., który orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w K. z 5 marca 2009 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Nie ulega więc wątpliwości, że w sprawie została spełniona pierwsza z przesłanek przyznania świadczenia, dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki.

SKO podniosło, że zdaniem organu I instancji wnioskowane świadczenie nie przysługuje stronie odwołującej, bowiem z treści orzeczenia wiadomo, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, przez co nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy.

Kolegium wyjaśniło, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K [...] orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym organ I instancji odmawiając przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści ww. wyroku TK i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną.

SKO wskazało na art. 128 i 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.) oraz ustaliło, że rodzicami M. P. są: nieżyjąca B. P. oraz J. P., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący, załączając kartę informacyjną ze Ś. Centrum Neurologii w K. z 27 sierpnia 2012 r. wskazał jedynie, że ojciec nie może opiekować się bratem.

Kolegium stwierdziło, że ciążący w pierwszej kolejności na J. P. obowiązek alimentacyjny względem M. P. nie przeszedł na stronę skarżącą – P. P..

Organ podkreślił, że nie ma możliwości dokonywania oceny stanu zdrowia pacjenta na podstawie załączonej dokumentacji medycznej, ma jednak obowiązek dokonania oceny dowodu. Znajdująca się w aktach dokumentacja medyczna pochodzi z 2012 r. Od tego czasu, tj. od przebytej choroby, pomimo złego stanu zdrowia, J. P. nie podjął żadnych starań w celu uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub je podjął, ale takiego orzeczenia nie uzyskał).

Również relacja pracownika socjalnego z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego nie wskazuje na to, aby J. P. nie mógł i nie opiekował się synem. Przeciwnie, M. P., który mieszka z ojcem i braćmi potwierdził, że może liczyć na wsparcie ojca i braci. Akta sprawy nie dają zatem, zdaniem SKO, podstawy do uwzględnienia argumentu P. P., że ojciec

z uwagi na swój stan zdrowia, nie może sprawować opieki nad synem. Z wyjaśnień samego chorego wynika, że otrzymuje on opiekę od ojca, a także braci, np. Ł., który jest rehabilitantem i zapewnia mu bezpłatną rehabilitację.

W ocenie Kolegium zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że P. P. jako brat M. P. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem ciążący w pierwszej kolejności na ojcu obowiązek alimentacyjny nie przeszedł na skarżącego. J. P. nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, opiekuje się w sposób prawidłowy synem.

Organ wskazał, że nie sposób pominąć, iż M. P. otrzymuje pomoc ze strony wszystkich członków rodziny. Okoliczność ta jest istotna, zważywszy na cel świadczenia pielęgnacyjnego, które przysługuje tylko tym osobom, które nie mogą pogodzić opieki nad chorym z aktywnością zawodową. Skarżący udziela się w opiece nad bratem, lecz z tego powodu nie musi rezygnować z aktywności zawodowej. Opiekę sprawuje wraz z ojcem i pozostałymi braćmi, z którymi mieszka. Opisana sytuacja rodzinna umożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze P. P. wniósł o uchylenie decyzji z 19 lutego 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się brata, będącego jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez ojca niepełnosprawnego, który nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem świadczenia.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez organ odwoławczy prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy oraz przepisami Kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z zamiarem ustawodawcy, stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, ze względu na swój stan zdrowia. Nie można także pominąć treści art. 132 k.r.o. W tym zakresie autor skargi powołał się na stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Szczecinie wydanym w sprawie II SA/Sz [...].

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Przepis ten zezwala wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu,

w okresie obowiązywania stanu epidemii z powodu COVID – 19, na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeśli przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

O skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie powołanego wyżej przepisu oraz o terminie posiedzenia niejawnego strony zostały zawiadomione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Z uwagi na fakt, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyjaśnienia również wymaga, że sąd administracyjny wydaje wyrok na podstawie akt sprawy i nie przeprowadza postępowania dowodowego. Może jedynie z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 133 § 1 oraz art. 106 § 3 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie nie było konieczności przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z dokumentów, a Sąd orzekał w oparciu o przedstawione akta sprawy.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpatrywanej sprawie organ stwierdził, że ciążący w pierwszej kolejności na J. P. obowiązek alimentacyjny względem syna – M. P. – nie przeszedł na skarżącego (brata osoby niepełnosprawnej), albowiem J. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Formułując taki wniosek organ II instancji poprzestał na literalnej wykładni art. 17 ust. 1a ustawy dochodząc do wniosku, że skoro ojciec osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to w stosunku do skarżącego zachodzą normatywne przeszkody do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

W judykaturze i w doktrynie nie budzi wątpliwości pogląd co do prymatu wykładni językowej przepisów prawa. Granice wykładni językowej nie mają jednak charakteru bezwzględnego. Jeżeli więc wyniku wykładni językowej nie da się zaakceptować ze względu na konsekwencje o charakterze systemowym i sprzeczność z wartościami konstytucyjnymi, należy się posiłkować innymi metodami wykładni, np. wykładnią funkcjonalną i celowościową.

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się, że do przekroczenia granicy wykładni językowej niezbędne jest silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych (por. wyrok TK z 28 czerwca 2000 r., K [...], OTK 2000, nr [...], poz. 141), a także i to, że w sytuacji,

w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu, należy wybrać taką wykładnię, która w sposób najpełniejszy umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych (por. postanowienie TK z 5 listopada 2001 r., T [...], OTK - B [...]/47). Akceptacja dla takiego stanowiska prezentowana jest także

w orzecznictwie sądów administracyjnych (patrz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 27 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK [...], z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK [...], dostępne na stronie [...]).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd, że wykładnia językowa art. 17 ust.1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy narusza konstytucyjną zasadę równości (art. 32 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Wskazuje się w nim, że formalistyczna wykładnia omawianych przepisów mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego też ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a ustawy, nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny bliski krewny (por. wyroki NSA: z 15 listopada 2015 r., I OSK [...]; z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK [...]; z 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK [...] i z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK [...]; WSA w Gorzowie Wlkp. z 6 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Go [...]; z 25 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Go [...]; z 9 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go [...]; dostępne jak wyżej).

Wykładnia art.17 ust.1 pkt 4 w zw. z art.17 ust.1a uwzględniająca wskazane zasady konstytucyjne ma także oparcie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Wypada jedynie przypomnieć, że w wyroku z 15 listopada 2006 r., sygn. P [...] (pub. OTK ZU nr [...], poz. 151) Trybunał stwierdził, że: "Choć zasiłek stały nominalnie przysługiwał opiekunowi, to korzyść czerpał z niego podopieczny, który dzięki zasiłkowi miał zapewnioną opiekę osoby bliskiej. Takie rozwiązanie było też korzystne dla państwa, które zapewniając osobie potrzebującej pomocy opiekę członka rodziny, nie musiało organizować tejże opieki w innych formach. Skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Przyznanie tylko rodzicom naturalnym prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej (pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym), lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji)." Trzeba mieć przy tym na uwadze, że świadczenie pielęgnacyjne zastąpiło zasiłek stały przewidziany w ustawie o pomocy społecznej

z 1990 r. (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. P [...], pub. OTK-A [...]/107 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. P [...], pub. OTK-A [...]/109).

K. się dyrektywami wykładni celowościowej, ale w równym stopniu także i systemowej Sąd zwraca uwagę, że w kontekście brzmienia art. 17 ust. 1 ustawy, nie można pomijać treści art. 132 k.r.o. Zgodnie z tym przepisem, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Przyjęta przez organ orzekający w sprawie wykładnia literalna art. 17 ust. 1a ustawy, bazująca na językowym brzmieniu tego przepisu, koresponduje jedynie cząstkowo z treścią art. 132 k.r.o. (do którego nawiązuje wprost art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy), albowiem sprowadza się ona w istocie do wnioskowania, że skoro zostało ustalone, iż istnieje osoba zobowiązana względem brata strony w bliższej kolejności (rodzic), nie została ona pozbawiona praw rodzicielskich, nie zostało wobec niej wydane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, to skarżącemu nie należy się świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad bratem. Zastosowana przez organ wykładnia językowa art. 17 ust 1a ustawy nie uwzględnia przepisu art. 132 k.r.o. w jego całościowym brzmieniu, gdzie jest mowa o tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje także wówczas, gdy osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że M. P. zamieszkuje z ojcem i braćmi. Ze względu na uszkodzony rdzeń kręgowy ma porażenie kończyn dolnych, porusza się na wózku inwalidzkim i wymaga stałej opieki ze strony drugiej osoby. Brat niepełnosprawnego - P. P. nie pracuje, przebywa w domu i zapewnia M. P. pomoc w każdej sytuacji: dba o higienę osobistą, pomaga w myciu, ubieraniu, wykonuje czynności pielęgnacyjne, towarzyszy w drodze do lekarzy specjalistów, załatwia sprawy urzędowe.

Z załącznika nr [...] do złożonego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że ojciec M. P. – J. P. – ma 74 lata i jest schorowanym emerytem po udarze. Do wniosku załączono oświadczenie skarżącego, że ojciec sam wymaga opieki.

Już tylko powyższe okoliczności winny wzbudzić w obu organach refleksję co do konieczności poszerzenia zakresu niezbędnych ustaleń, koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy.

Sygnalizowany zły stan zdrowia J. P. i jego podeszły wiek zasadnym czynił wyjaśnienie, czy jako osoba zobowiązana w bliższej, w stosunku do skarżącego, kolejności, jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi oraz czy uzyskanie od niego na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest możliwe i nie połączone z nadmiernymi trudnościami.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na obszerny zakres czynności wykonywanych podczas opieki nad M. P. (k. 22-23 akt adm.). Jest wśród nich m.in. prowadzenie do toalety, podmywanie, ubieranie, przewracanie na inny bok, ćwiczenia fizyczne, wizyty lekarskie, robienie zakupów, wychodzenie na spacery, masaże, układanie do snu i wiele innych czynności wymagających dobrej kondycji fizycznej od osoby opiekującej się osobą chorą. Z akt sprawy wynika, że J. P. ma 74 lata, a w 2012 r. doznał udaru mózgu (karta informacyjna leczenia ze Ś. Centrum Neurologii w K.). Ze szpitala został wypisany do domu "w stanie ogólnym stabilnym, leżący z masywnym niedowładem prawostronnym, wymagający opieki osób drugich i zaopatrzenia w pampersy." Bez wyjaśnienia aktualnego stanu zdrowia J. P. nie sposób więc podzielić ocenę Kolegium, że osoba taka może sprawować opiekę nad człowiekiem poruszającym się na wózku inwalidzkim, którego trzeba przenosić o własnych siłach i wykonywać szereg czynności opisanych wyżej.

Z pewnością podstaw do takiego wnioskowania nie daje oświadczenie M. P., zawarte w wywiadzie środowiskowym, na którym organ II instancji opiera swoje stanowisko, że otrzymuje on "duże wsparcie ze strony ojca i braci". Organ nie poczynił bowiem żadnych ustaleń co do tego, na czym owo "wsparcie" ze strony ojca polega, jaki ma ono charakter i czy w ogóle, ze względu na wiek, stan zdrowia i kondycję fizyczną ojciec jest w stanie zapewnić synowi codzienną opiekę na takim samym poziomie, na jakim świadczy ją brat. Z treści wywiadu wynika bowiem, że faktycznie wszelkie czynności opiekuńcze realizuje P. P..

Nawet gdyby przyjąć, że J. P. może realizować swój obowiązek alimentacyjny względem syna nie poprzez osobistą opiekę, ale poprzez łożenie środków finansowych na jej zapewnienie, to nie sposób tej okoliczności stwierdzić nie znając i nie badając szczegółowo warunków majątkowych i dochodowych takiej osoby. Nie można abstrahować od treści art. 135 § 1 k.r.o., który zakres świadczeń alimentacyjnych uzależnia nie tylko od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, ale także od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że konieczne jest rozważanie całokształtu sytuacji rodzinnej, bytowej i zdrowotnej osób zobowiązanych w pierwszym stopniu do alimentacji, aby można było rozstrzygnąć, czy po ich stronie występują obiektywne przeszkody do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2021 r., I OSK [...] i wyrok WSA w Olsztynie z 23 lipca 2020 r. II SA/Ol [...]; dostępne jak wyżej). Ustaleń takich organy orzekające w sprawie nie poczyniły.

Należy również zwrócić uwagę na to, że 28 listopada 2021 r. J. P. skończy 75 lat. Osobom w tym wieku przyznaje się zasiłek pielęgnacyjny (art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy) oraz dodatek pielęgnacyjny (art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.). Skoro zatem ustawodawca przyjmuje domniemanie, że osoba w wieku 75 lat sama - co do zasady - wymaga opieki ze strony osób trzecich i w tym celu udziela jej wsparcia finansowego, to w sytuacji, gdy mamy do czynienia z osobą w wieku 74 lata, po przebytym udarze, nie można czynić automatycznego założenia, że jedynie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności zwalnia ją od obowiązku alimentacyjnego względem dziecka i co za tym idzie nie ma podstaw do przyjęcia, aby obowiązek ten przeszedł na dalszych krewnych, w tym przypadku na braci.

Tymczasem organ I instancji zobowiązał jedynie wnioskodawcę do złożenia ewentualnego prawomocnego wyroku o pozbawieniu władzy rodzicielskiej lub orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności J. P. (pismo z dnia 10 września 2020 r.), co wyraźnie wskazuje na to, że nie dopuszczał innej wykładni art. 17 ust. 1a ustawy aniżeli literalna, której w żadnym razie zaakceptować nie można

z przyczyn wskazanych już wyżej. Organ II instancji z kolei, mimo rozszerzonej argumentacji z przywołaniem art. 128 i art. 132 k.r.o., poprzestał na oświadczeniu dotyczącym "wsparcia", jakie M. P. otrzymuje od ojca i braci, budując na nim stanowcze stwierdzenie, że obowiązek alimentacyjny nie przeszedł w tym przypadku na dalszych krewnych, zgodnie z art. 129 § 1 k.r.o.

Bez znaczenia jest także okoliczność, że osoba niepełnosprawna otrzymuje pomoc ze strony brata Ł., który jest rehabilitantem, gdyż z punktu widzenia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy istotnym jest to, czy obowiązek alimentacyjny przeszedł na dalszych krewnych (w tym przypadku na braci) oraz czy ktoś z tych krewnych, zobowiązanych do alimentacji, sprawuje faktyczną opiekę w warunkach określonych w art. 17 ust. 1.

Wobec sprawowania osobistej opieki nad M. P. przez brata P. P., zasadnym było więc szczegółowe wyjaśnienie przez organ, czy nie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny skarżącego – jako zobowiązanego w dalszej kolejności – względem brata, co może go czynić uprawnionym do żądania świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy stwierdzić, że organy prowadzące niniejsze postępowanie co najmniej przedwcześnie przyjęły, że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy. Brak pogłębionej analizy faktycznej możliwości sprawowania opieki nad M. P. przez jego ojca doprowadził do naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uwzględni stanowisko Sądu dotyczące wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a ustawy w kontekście zasad rządzących obowiązkiem alimentacyjnym (art. 132 k.r.o.). Koniecznym będzie prawidłowe ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności, odnoszących się do faktycznych możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności, a konkretnie przez J. P..

W przypadku uznania, że z uwagi na stan zdrowia i wiek nie jest on w stanie zapewnić opieki nad M. P., rzeczą organu będzie ocena zasadności złożonego przez stronę wniosku przez pryzmat przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Z powyższych względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia powołanych już wyżej przepisów postępowania, gdyż nie zostały wyjaśnione

i właściwie ocenione wszystkie istotne dla jej rozstrzygnięcia okoliczności, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Z tych względów należało uchylić zaskarżoną decyzję Kolegium, a z uwagi na charakter naruszeń i tło sprawy również poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (art. 135 p.p.s.a.).

Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku znajduje oparcie w treści art. 200 w zw.

z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego, obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 z późn. zm.).