Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1352/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Służba zdrowia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 109 ust. 3, art. 66 ust. 1 pkt 24 i pkt 33, art. 66 ust. 2, art. 73 pkt 16, art. 5 pkt 3 lit.b
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 7, art.77, art. 107, art. 80, art. 87
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 106 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 152, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.) Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2011 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata D. R. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem opłaty oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23% podatku VAT.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia – działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez skarżącą M. F. od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], stwierdzającej, iż skarżąca M. F. od dnia 24 października 2005 r. podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba uprawniona do świadczeń alimentacyjnych na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu – utrzymał w mocy w/w decyzję organu I instancji z dnia [...] marca 2011 r.

Z akt sprawy wynika, iż pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, I Oddział w [...] przekazał Dyrektorowi [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia pismo B. F. z dnia [...] października 2009 r. dotyczące skarżącej M. F.. Jednocześnie ZUS poinformował, iż na podstawie dokumentów zaewidencjonowanych w systemie informatycznym Zakładu ustalono, że skarżąca dokonała zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 13 lutego 2009 r. z tytułu uprawnienia do świadczeń alimentacyjnych na podstawie ugody sądowej lub prawomocnego orzeczenia sądu. ZUS wskazał ponadto, iż z załączonego pisma B. F. wynika, iż obowiązek alimentacyjny skarżącej powstał nas podstawie wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2005 r. W związku z powyższym Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Inspektorat [...], powołując się na przepis art. 109 ustawy o świadczeniach, stwierdził, iż przekazuje powyższy materiał dotyczący skarżącej celem rozpatrzenia przez Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego NFZ sprawy dotyczącej objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.

Pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, powołując się na przepis art. 64 § 2 k.p.a., zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Inspektorat [...] z wnioskiem o przedstawienie dokumentu potwierdzającego, że B. F. jest uprawniony do złożenia wniosku o objęcie skarżącej M. F. obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie ZUS - Inspektorat [...] w piśmie z dnia [...] stycznia 2011 r. poinformował Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, że pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, I Oddział w [...] zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ o ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez M. F. z tytułu uprawnienia do świadczeń alimentacyjnych na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu – wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2005 r. W konsekwencji ZUS uznał, że jego pismo z dnia [...] stycznia 2011 r. należy traktować, jako wniosek o przeprowadzenie postępowania w sprawie ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez M. F., zaś pismo B. . zostało załączone jedynie w celu wykorzystania zawartych w nim informacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Ponadto ZUS ponownie powołała się na przepis art. 109 ustawy o świadczeniach, wskazując na stosowne kompetencje Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego NFZ.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. poinformował skarżącą o wszczętym, na wniosek ZUS, postępowaniu w sprawie ustalenia podlegania przez nią obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu uprawnienia do świadczeń alimentacyjnych na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

W piśmie z dnia [...] lutego 2011 r. skarżąca, ustosunkowując się do w/w zawiadomienia - wyjaśniła, iż wspomniany wyrok Sądu Okręgowego w [...] uprawomocnił się dopiero w lipcu 2006 r. na mocy orzeczenia Sądu Apelacyjnego w [...]. Skarżąca podniosła, że w uwagi na fakt, iż nie otrzymywała od swojego byłego męża zasądzonych wyrokiem sądowym alimentów, będąc w dobrej wierze zarejestrowała się w Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna. Skarżąca podkreśliła, iż nie miała żadnej wiedzy o obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne, zaś zarówno ZUS, jak i Urząd Pracy nie wzywał jej do uregulowania jakichkolwiek należności z tego tytułu. Strona wskazała, że po ukończeniu 60 roku życia z dniem [...] grudnia 2008 r. Urząd Pracy zarejestrował ją jako bezrobotną i od lutego 2009 r. skarżąca, kierując się wskazaniami koleżanki, sama dokonywała wpłat składek na ubezpieczenie, składając w ZUS – Inspektorat [...] stosowną deklarację rozliczeniową. Skarżąca stwierdziła, że o obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego pełną wiedzę uzyskała w dniu [...] lutego 2011 r. bezpośrednio w siedzibie NFZ, gdzie stawiła się w związku z zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2011 r. zawiadamiającym o wszczęciu postępowania. Skarżąca uznała, że twierdzenia jej syna B. F. stanowią jawną manipulację i próbę wprowadzania w błąd ZUS, Urzędu Pracy oraz NFZ, zaś jego zarzuty dotyczące rzekomego zatajenia przez nią dochodów za 2007 r. - nieprawdziwe i wielokrotnie sprawdzane przez inspektorów Urzędu Skarbowego.

W wyniku rozpatrzenia sprawy Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, powołując się na przepisy art. 107 ust. 5 pkt 16 w zw. z art. 109 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, wydał w dniu [...] marca 2011 r. decyzję nr [...], na podstawie której stwierdził, iż skarżąca M. F. podlega od 24 października 2005 r. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba uprawniona do świadczeń alimentacyjnych na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, powołując się na przepisy art. 66 ust. 1 pkt 33 i art. 73 pkt 16 ustawy o świadczeniach - stwierdził m.in., iż obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej, jako osoby uprawniona do świadczeń alimentacyjnych na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu (wyroku Sądu Okręgowego w [...], Wydział I Cywilny z dnia [...] października 2005 r., sygn. akt [...]) – powstał z dniem, w którym owo świadczenie alimentacyjne staje się wymagalne, a wygasa w dniu, w którym świadczenie to przestaje być wymagalne. Zdaniem organu, w świetle art. 76 cyt. ustawy, osoby uprawnione do świadczeń alimentacyjnych na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, winny samodzielnie zgłosić się do ubezpieczenia zdrowotnego.

W związku z powyższym Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ uznał, że skarżąca podlegała we wskazanym w sentencji decyzji okresie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba uprawniona do świadczeń alimentacyjnych na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

Od powyższej decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ skarżąca wniosła w dniu [...] marca 2011 r. odwołanie do Prezesa NFZ. W uzasadnieniu strona stwierdziła, że nie miała świadomości, że z racji zasądzonych wyrokiem sądu alimentów podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego i może z tego tytułu korzystać ze świadczeń zdrowotnych. Strona wskazała, że była przekonana o braku ubezpieczenia zdrowotnego, w czym utwierdził ją dodatkowo brak jakichkolwiek monitów ze strony ZUS, który nie wzywał jej o uregulowanie zaległych składek począwszy od momentu zarejestrowania się w Urzędzie Pracy w [...], a następnie w W.. Skarżąca podniosła, że nie posiadała wiedzy prawniczej w tym zakresie, zaś żaden z pracowników Urzędu Pracy, czy też ZUS nie przekazał jej informacji, mimo posiadanej wiedzy o zasądzonych na jej rzecz wyrokiem sądu alimentów. Skarżąca podniosła ponadto, że korzystając z wiedzy koleżanki dobrowolnie zaczęła opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne w 2009r., 2010 r. oraz 2011 r. W tej sytuacji skarżąca uznała, że z uwagi na brak po jej stronie złej woli oraz z uwagi na niewiedzę prawniczą i brak wskazówek ze strony urzędników Urzędu Pracy i ZUS, wnosi ona o ustalenie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym od momentu, w którym dowiedziała się o tym obowiązku, tj. od dnia 21 marca 2011 r.

W wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...], Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia - działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ustawy o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...] marca 2011 r. stwierdzającą, iż skarżąca od [...] października 2005 r. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba uprawniona do świadczeń alimentacyjnych na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

W uzasadnieniu decyzji Prezes NFZ, powołując się na przepis art. 66 ust. l pkt 33 ustawy o świadczeniach - wskazał, że z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. wynika, że skarżąca dokonała zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 13 lutego 2009 r. z tytułu uprawnia do świadczeń alimentacyjnych na podstawie ugody sądowej lub prawomocnego orzeczenia sądu oraz, że strona nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu. Organ wskazał, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] - Wydział I Cywilny z dnia [...] października 2005 r., sygn. akt [...], skarżąca M. F. nabyła uprawnienia do renty alimentacyjnej. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że z pisma Urzędu Pracy [...] z dnia [...] lutego 2011 r., wynika, że w związku z uzyskiwaniem przychodów przez skarżącą od kwietnia 2007 r. przekraczających połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. uchylono decyzję o uznaniu strony za bezrobotną od dnia 22 listopada 2007 r. Wobec powyższego, jak wskazał Prezes NFZ, w dniu [...] listopada 2009 r. zostało wysłane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyrejestrowanie skarżącej z ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 22 listopada 2007 r.

Prezes NFZ, ustosunkowując się do zarzutu strony skarżącej, jakoby winna ona podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu dopiero od dnia, kiedy dowiedziała się o takim obowiązku, tj. od dnia 21 marca 2011 r. – stwierdził, że ww. obowiązek wynika z prawa powszechnie obowiązującego, a ubezpieczona nie może uchylić się od obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu powołując się na niewiedzę w tym zakresie. Prezes NFZ wskazał, że prawomocne orzeczenie o świadczeniach alimentacyjnych przysługujących skarżącej M. F. spowodowało natychmiastowy skutek prawny w postaci obowiązkowego zgłoszenia się do ubezpieczenia zdrowotnego. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia uznał, iż działa w granicach wyznaczonych obowiązującymi przepisami powołanych na wstępie unormowań ustawy o świadczeniach.

Ustosunkowując się do z kolei do przywołanego przez skarżącą M. F. faktu opłacania przez nią składek na ubezpieczenie zdrowotne, Prezes NFZ zauważył, iż zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach - sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.

W dniu [...] maja 2011 r. skarżąca – działając za pośrednictwem organu – wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na w/w decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2011 r.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ, strona skarżąca w uzasadnieniu podtrzymała w pełni swoje wcześniejsze zarzuty zgłoszone w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Strona stwierdziła, iż obowiązek objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu uprawnienia do świadczeń alimentacyjnych na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu winien powstać dopiero od momentu, w którym strona dowiedziała się o tym obowiązku, tj. od dnia 21 marca 2011 r. Skarżąca wskazała, że wspomniany wyrok Sądu Okręgowego w [...] orzekający rozwód uprawomocnił się dopiero w dniu [...] lipca 2006 r. na mocy orzeczenia Sądu Apelacyjnego w [...]. Skarżąca podniosła, że jej były mąż przestał wywiązywać się z obowiązku płacenia alimentów od lipca 2006 r., narażając stronę na niemożność zaspokajania uzasadnionych potrzeb, co w konsekwencji zmusiło ją do korzystania z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżąca wskazała ponadto, iż działając w dobrej wierze oraz kierując się wskazaniami Sądu, zarejestrowała się jako bezrobotna – poszukująca pracy w Urzędzie Pracy w [...], a następnie w [...], z tytułu której to rejestracji została objęta ubezpieczeniem zdrowotnym. Strona stwierdziła, że była przekonana, iż nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. Skarżąca stanowczo podkreśliła, iż poinformowała stosowne instytucje, iż otrzymuje alimenty, które stanowią jej jedyne źródło utrzymania, jednakże żaden urzędnik nigdy nie poinformował jej, że sama powinna opłacać składki. Strona podniosła ponadto, iż żaden z pracowników Urzędu Pracy nie wezwał jej do uiszczenia zaległych składek opłaconych na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżąca podniosła ponadto, iż po wyrejestrowaniu jej jako osoby bezrobotnej z dniem [...] grudnia 2008 r., za namową koleżanki skorzystała z możliwości dobrowolnego ubezpieczenia w ZUS. Strona wskazała, że nie została w żaden sposób poinformowana przez pracowników Urzędu Pracy, ZUS lub Urzędu Skarbowego. Skarżąca wskazała, że informacje o obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osób znajdujących się w podobnej, co ona, sytuacji – nie są nagłaśniane, co powoduje, że kobiety otrzymujące alimenty nie mają świadomości o ciążącym na nich obowiązku. Zdaniem skarżącej, wykorzystywanie niewiedzy obywateli przy jednoczesnym braku informacji o obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, podważa zasadę praworządności oraz zaufania obywateli do organów władzy publicznej.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy, odnosząc się do zarzutu skarżącej, iż powinna ona podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu od dnia, kiedy dowiedziała się o takim obowiązku, tj. od dnia 21 marca 2011 r. - wskazał, że należy zauważyć, iż ww. obowiązek wynika z prawa powszechnie obowiązującego, a ubezpieczona nie może uchylić się od obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu powołując się na niewiedzę w tym zakresie. Zatem, zdaniem Prezesa NFZ, prawomocne orzeczenie o świadczeniach alimentacyjnych przysługujących skarżącej spowodowało natychmiastowy skutek prawny w postaci obowiązkowego zgłoszenia się do ubezpieczenia zdrowotnego. Zgodnie bowiem z art. 82 ust. 6 ustawy o świadczeniach, w przypadku zbiegu tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o których mowa w art. 66 ust. 1, składka finansowana z budżetu państwa jest opłacana tylko wtedy, gdy nie ma innego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. W takim przypadku, jak wskazał organ, ubezpieczony ma obowiązek poinformować płatnika składek o opłacaniu składek z innego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia podkreślił, że działa w granicach wyznaczonych obowiązującymi przepisami powołanych na wstępie ustaw. Organ wskazał ponadto, iż sporne decyzje organów obu instancji stanowią jedynie potwierdzenie objęcia skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu uprawnienia do świadczeń alimentacyjnych. Ustosunkowując się z kolei do faktu opłacania przez skarżącą składek na ubezpieczenie zdrowotne, Prezes NFZ zauważył, iż zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach – sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 10 stycznia 2012 r. skarżąca, reprezentowana przez adwokata ustanowionego z urzędu, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko - wniosła o dopuszczenie dowodu z załączonych do akt sprawy dokumentów w postaci wyroku Sądu Apelacyjnego w [...], Wydział I Cywilny z dnia [...] lipca 2006 r., sygn. akt [...] - na okoliczność daty uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2005 r. oraz na okoliczność pozostawania w związku małżeńskim z A. F. do dnia uprawomocnienia się tego wyroku, a także dowodu z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z dnia [...] marca 2006 r. - na okoliczność statusu skarżącej, jako osoby bezrobotnej w okresie od dnia 15 marca 2006 r. do dnia 14 czerwca 2007 r. Ponadto pełnomocnik skarżącej złożył do akt sprawy pisemne wystąpienie w formie załącznika do protokołu rozprawy, który stanowił odzwierciedlenie wypowiedzi strony na rozprawie. W załączniku do protokołu strona skarżąca sprecyzowała zarzuty skargi oraz uzupełniła swoją dotychczasową argumentację dotyczącą oceny spornych decyzji organów obu instancji.

W wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącej o dopuszczenie wskazanych powyżej dowodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał na rozprawie w dniu 10 stycznia 2012 r. postanowienie, na podstawie którego oddalił wniosek strony skarżącej o dopuszczenie dowodów z załączonych do akt sprawy dokumentów.

W związku z wydanym postanowieniem Sądu pełnomocnik skarżącej złożył zastrzeżenie do protokołu, wskazując na naruszenie przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez oddalenie wniosku dowodowego strony skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej także: p.p.s.a.).

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga M. F. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2011 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] - naruszają prawo.

Zdaniem Sądu, wydając przedmiotowe decyzje organy obu instancji dopuściły się przede wszystkim - mającego wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. – polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonaniu dowolnej oceny dowodów, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony skarżącej.

Tym samym organ administracji, rozstrzygając w niniejszej sprawie - dopuścił się naruszenia przepisu art. 8 k.p.a. i wyrażonej w nim zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

Naruszenie wspomnianych przepisów procedury administracyjnej mogło mieć - w ocenie Sądu - istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy, a więc stanowi dostateczną podstawę prawną do uchylenia przez sąd administracyjny zarówno zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ, jak i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...] marca 2011 r.

Według Sądu, organy w konsekwencji powyższych uchybień proceduralnych dopuściły się jednocześnie ruszenia przepisów prawa materialnego, albowiem nie ustaliły w sposób jednoznaczny, czy - w świetle przepisów art. 66 ust. 1 pkt 33 oraz art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - rzeczywiście zachodziły podstawy do uznania, że skarżąca już od dnia 24 października 2005 r. podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba uprawniona na świadczeń alimentacyjnych na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

Należy wskazać, iż podstawę prawną zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Funduszu, jako organu I instancji, stanowił przede wszystkim przepis art. 66 ust. 1 pkt 33 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 33 cyt. ustawy, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby uprawnione do świadczeń alimentacyjnych na podstawie ugody sądowej lub prawomocnego orzeczenia sądu niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu.

Z kolei, w świetle przepisu art. 73 pkt 16 cyt. ustawy, ustawodawca przyjął, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 33, powstaje z dniem, w którym świadczenie alimentacyjne staje się wymagalne, a wygasa w dniu, w którym świadczenie to przestaje być wymagalne.

W tej sytuacji zarówno Prezes NFZ, jak i Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Funduszu zobowiązani byli dokonać analizy zgromadzonego materiału dowodowego i w sposób jednoznaczny ustalić, czy w świetle wszelkich obowiązujących unormowań prawnych, w tym przede wszystkim powołanych wyżej art. 66 ust. 1 pkt 33 w zw. z art. 74 pkt 16 ustawy o świadczeniach, zachodzą podstawy do uznania skarżącej M. F. za osobę podlegającą obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z uwagi na jej uprawnienie do świadczeń alimentacyjnych na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

Wydając sporną decyzję z dnia [...] marca 2011 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, powołując się na przepisy art. 66 ust. 1 pkt 33 i art. 73 pkt 16 ustawy o świadczeniach - stwierdził m.in., iż obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej, jako osoby uprawniona do świadczeń alimentacyjnych na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu (wyroku Sądu Okręgowego w [...], Wydział I Cywilny z dnia [...] października 2005 r., sygn. akt [...]) – powstał z dniem, w którym owo świadczenie alimentacyjne staje się wymagalne, a wygasa w dniu, w którym świadczenie to przestaje być wymagalne. Organy obu instancji wskazały ponadto, że prawomocne orzeczenie Sądu o świadczeniach alimentacyjnych przysługujących skarżącej M. F. spowodowało natychmiastowy skutek prawny w postaci obowiązkowego zgłoszenia się do ubezpieczenia zdrowotnego.

Rozstrzygając niniejszą sprawę należy zauważyć, iż organy obu instancji całkowicie pominęły okoliczność, podnoszoną przez stronę skarżącą już w piśmie z dnia [...] lutego 2011 r., że wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2005 r., sygn.. akt [...], orzekający rozwód skarżącej i A. F. oraz zasądzający na rzecz skarżącej alimenty stał się prawomocny dopiero w dniu [...] lipca 2006 r. W tym dniu został bowiem wydany wyrok Sądu Apelacyjnego w [...], sygn. akt [...], oddalający apelacje obu stron od ww. wyroku Sądu Okręgowego w [...]. Oznacza to, że dopiero w dniu [...] lipca 2006 r. zostało wydane prawomocne rozstrzygnięcie zasądzające na rzecz skarżącej alimenty od A. F..

Skoro, w świetle przepisu art. 73 pkt 16 ustawy o świadczeniach, ustawodawca przyjął, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 33, powstaje dopiero z dniem, w którym świadczenie alimentacyjne staje się wymagalne, to rolą organów obu instancji było jednoznaczne wykazanie w niniejszej sprawie, dlaczego świadczenie alimentacyjne zasądzone w/w wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] było wymagalne już w dniu [...] października 2005 r., a nie – jak słusznie sugerowała strona skarżąca – dopiero z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia na mocy wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] lipca 2006 r.

Należy zauważyć w tym miejscu, iż w judykaturze przyjęto, że nie można nadać rygoru natychmiastowej wykonalności wyrokowi rozwodowemu w zakresie zasądzonych nim roszczeń, gdyż przysługują one dopiero od momentu uprawomocnienia się wyroku. Dotyczy to m.in. świadczeń alimentacyjnych (tak: m.in. A. Jakubecki /w:/ H. Dolecki (red.), T. Wiśniewski (red.), I. Gromska-Szuster, A. Jakubecki, J. Klimkowicz, K. Knopek, G. Misiurek, P. Pogonowski, T. Zembrzuski, T. Żyznowski, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Artykuły 1-366, LEX, 2011, komentarz do art. 333 Kodeksu postępowania cywilnego, t. 1)

Co więcej, należy zauważyć, że – jak zasadnie wskazała strona skarżąca - wyrok rozwodowy ma charakter konstytutywny (prawno-kształtujący), a więc do dnia [...] lipca 2006 r. skarżąca pozostawała w związku małżeńskim z A. F.. Okoliczność ta została całkowicie pominięta przez organy, pomimo, że może mieć istotne znaczenie z punktu widzenia treści art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach.

Otóż, jak stanowi przepis art. 66 ust. 2 cyt. ustawy, status członka rodziny osoby ubezpieczonej oraz status członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji zwalnia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osoby, o których mowa m.in. w art. 66 ust. 1 pkt 33 tej ustawy.

W tej sytuacji organy winny rozważyć, czy z uwagi na fakt, iż skarżąca do dnia [...] lipca 2006 r. była żoną A. F., nie była do tego dnia zwolniona z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, jako "członek rodziny osoby ubezpieczonej" na podstawie art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach w związku z art. 5 pkt 3 lit. b) tej ustawy.

Mając na względzie powyższe, należy już na tym etapie postępowania uznać - zdaniem Sądu – iż wbrew decyzji organów obu instancji – skarżąca nie podlegała od dnia 24 października 2005 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba uprawniona do świadczeń alimentacyjnych na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

Zgodzić się należy ze stroną skarżącą, że skoro organy obu instancji były poinformowane przez skarżącą, że wyrok Sądu Okręgowego w [...] stał się prawomocny dopiero w dniu [...] lipca 2006 r., organy powinny były szczegółowo wyjaśnić tę kwestię oraz zbadać, czy w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach, a w konsekwencji, czy aby nie jest tak, że skarżąca aż do dnia [...] lipca 2006 r. była zwolniona z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego.

Ponadto należy zauważyć, że w rozważaniach zarówno Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, jak i Prezesa NFZ całkowicie pominięta została również okoliczność, wskazana przez stronę skarżącą w odwołaniu od decyzji organu I instancji z dnia [...] marca 2011 r., że przed zarejestrowaniem się strony, jako osoby bezrobotnej w Urzędzie Pracy w [...], skarżąca była zarejestrowana, jako osoba bezrobotna, również w Urzędzie Pracy w [...] i z tego tytułu podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Niewątpliwie z akt sprawy wynika, że skarżąca była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] i miała status osoby bezrobotnej w okresie od dnia 15 marca 2006 r. do dnia 14 czerwca 2007 r. Organy obu instancji, rozstrzygając w niniejszej sprawie, skupiły się w niniejszej sprawie wyłącznie na kwestii zarejestrowania skarżącej, jako osoby bezrobotnej w Urzędzie Pracy w [...], natomiast - bez jakiegokolwiek wskazania przyczyn - pominęły zupełnie w swych rozważaniach fakt posiadania przez stronę skarżącą statusu osoby bezrobotnej w związku z zarejestrowaniem się we wcześniejszym okresie w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...].

Okoliczność ta może mieć o tyle znaczenie w niniejszej sprawie, o ile zważy się, że w świetle przepisu art. 66 ust. 1 pkt 24 ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają bezrobotni niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu zaś strona skarżąca w okresie od dnia 15 marca 2006 r. do dnia 14 czerwca 2007 r. była zarejestrowana, jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] i z tego tytułu podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Mając na względzie powyższe, na gruncie dotychczas dokonanych ustaleń, nie sposób - zdaniem Sądu - przyjąć, jak stwierdziły organy obu instancji, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej, jako osoby uprawniona do świadczeń alimentacyjnych na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w [...], Wydział I Cywilny, sygn. akt [...] – powstał z dniem [...] października 2005 r., w którym owo świadczenie alimentacyjne rzekomo stało się wymagalne.

W tej sytuacji, przyjąć trzeba, że w wyniku uchybień formalnoprawnych polegających na braku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i ustosunkowania się do poszczególnych zarzutów strony, obie sporne decyzje administracyjne wydają się naruszać art. 66 ust. 1 pkt 33 ustawy o świadczeniach.

Zdaniem Sądu, Prezes NFZ, dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego, nie mógł ograniczać się tylko i wyłącznie do stwierdzenia faktu, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej, jako osoby uprawnionej do świadczeń alimentacyjnych na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w [...], Wydział I Cywilny z dnia [...] października 2005 r., sygn. akt [...], powstał z dniem, w którym owo świadczenie alimentacyjne staje się wymagalne, lecz winien dokonać szczegółowej i pełnej oceny wszystkich okoliczności podniesionych przez skarżącą w celu wykazania braku podstaw do przyjęcia, że już od dnia 24 października 2005 r. podlega ona obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, a następnie nie tylko przedstawić ewentualne dowody przeciwne do twierdzeń strony, ale również szczegółowo i precyzyjnie uzasadnić, dlaczego podważają one stanowisko skarżącej M. F..

Związanie rygorami procedury administracyjnej oznacza, że wskazany organ zobowiązany był m.in. do przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117, podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli. Organ administracji jest ponadto obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, art.77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

Należy wskazać, iż z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. - wynika, iż to organ administracji zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, poprzez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Organ winien jednocześnie dopuścić, jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia istoty danej sprawy, z zastrzeżeniem, że nie jest to sprzeczne z obowiązującym prawem.

Zgodnie z przepisem art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Przepis ten ustanawia zasadę swobodnej oceny dowodów. Jej istota sprowadza się do zapewnienia organowi prowadzącemu postępowanie możliwości badania sprawy i do swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Niemniej należy wyraźnie wskazać, iż zasada ta nie oznacza jednak, że organ administracji uprawniony jest do oceny dowodów według dowolnych kryteriów, gdyż zgodnie z utrwalonym stanowiskiem nauki swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji (tak m.in.: B. Adamiak /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 410 i cyt. tam poglądy doktryny; podobnie: Cz. Martysz /w:/ G. Łaszczyca, Cz. Martysz i A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I, Zakamycze 2005, s. 723).

Zarówno w nauce, jak i praktyce orzeczniczej podkreśla się, iż swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego. Według Sądu, zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący.

W niniejszej sprawie należy zauważyć, iż Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego NFZ, a następnie Prezes NFZ, wydając sporne decyzje w przedmiocie ustalenia istnienia po stronie skarżącej obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu świadczenia alimentacyjnego zasądzonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w [...], oparł się wyłącznie na informacji udzielonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych – I Oddział w [...], całkowicie pomijając w swych rozważaniach analizę argumentów i związanych z nimi zarzutów strony skarżącej przestawionych zarówno w uzasadnieniu odwołania wniesionego od decyzji organu I instancji, jak i we wcześniejszych pismach składanych w toku postępowania administracyjnego.

Organy, skupiając się właściwie na jednym dowodzie – wyroku rozwodowym sądu powszechnego, nie dokonały wszechstronnej oceny wszystkich argumentów przedstawionych przez skarżącą w kontekście stosownych przepisów ustawy o świadczeniach.

Zdaniem Sądu, wydając sporne decyzje, organy nie wskazały w ich uzasadnieniach, dlaczego przyjęły, że skarżąca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu już od dnia 24 października 2005 r., skoro jednocześnie strona wyraźnie wskazywała w toku postępowania zarówno na fakt daty uprawomocnienia się w/w orzeczenia Sądu Okręgowego w [...], jak i na okoliczność związaną z rejestracją w Urzędzie Pracy w [...].

Zdaniem Sądu, przeprowadzoną przez organ I instancji, a następnie przez Prezesa NFZ ocenę materiału dowodowego, w tym argumentów strony skarżącej, nie można uznać za dokonaną z zachowaniem wszelkich reguł oceny dowodów i nienoszącą tym samym cech dowolności, albowiem przy tak lakonicznej w swej treści ocenie dokumentacji zgromadzonej w sprawie - nie sposób wykluczyć wadliwości przeprowadzonej oceny zebranych dowodów.

Według Sądu, rację ma skarżąca, iż Prezes NFZ oraz Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego NFZ nie wyjaśnili w uzasadnieniu swych decyzji, dlaczego wydano rozstrzygnięcie bazując wyłącznie na sugestiach Zakładu Ubezpieczeń Zdrowotnych zawartych w piśmie z dnia [...] grudnia 2010 r., skoro strona skarżąca wyraźnie podnosiła zarówno kwestię prawomocności wyroku Sądu Okręgowego w [...], jak i kwestię rejestracji w Urzędzie Pracy w [...]

W ocenie Sądu, brak pełnego odniesienia się przez organy obu instancji, w tym w szczególności przez Prezesa NFZ do przedłożonego przez stronę skarżącą materiału dowodowego i wysnutych z niego argumentów, istotnych dla oceny zastosowania norm prawa materialnego, nie dało tej stronie możliwości ustosunkowania się do zarzutów (stanowiska) organów. W tej sytuacji uchybienie to nie pozwala sądowi administracyjnemu na pełne skontrolowanie legalności zarówno zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Z tej przyczyny należy uznać, iż uchybienia formalne poczynione w toku niniejszego postępowania przez organy, uniemożliwiły Sądowi prawidłowe ustosunkowanie się do zarzutów skargi i wypowiedzenie się co do zasadności podjętego rozstrzygnięcia pod względem materialnoprawnym. Nieprawidłowości te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w przypadku przyjęcia zasadności tezy strony skarżącej, należałoby uznać, iż brak jest podstaw do rozstrzygnięcia, że skarżąca podlegała w spornym okresie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

W ocenie Sądu, aby rozstrzygnięcie organu administracji ocenić w sposób prawidłowy i odpowiedzialny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie musi dysponować stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) dotyczących objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Sąd administracyjny nie czyni bowiem własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpującego dokonania przez organ ustaleń faktycznych.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie doszedł do przekonania, że uzasadnienia obu spornych decyzji nie spełniają wymogów stawianych przez normę zawartą w przepisie art. 107 § 3 k.p.a., albowiem nie zawierają pełnych wyjaśnień okoliczności branych pod uwagę przy wydawaniu decyzji w przedmiocie ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 33 ustawy o świadczeniach.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, iż w toku ponownego postępowania Prezes NFZ winien dokonać wszechstronnej oceny całości zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego oraz ustosunkować się szczegółowo do wszystkich argumentów skarżącej, mając przy tym na uwadze wskazane przez Sąd przepisy ustawy o świadczeniach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, pomimo uwzględnienia skargi i uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ, jak i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Funduszu z uwagi na wskazane wyżej uchybienia, zmuszony jest wyraźnie jednak podkreślić, że nie wszystkie zarzuty podniesione przez stronę skarżącą zasługują na uwzględnienie.

Otóż, Sąd nie zgodził się przede wszystkim z zarzutem naruszenia przepisów art. 109 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach, polegającego na wszczęciu i prowadzeniu postępowania w sprawie ustalenia obowiązku podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu zdrowotnemu, pomimo rzekomego braku wniosku o wszczęcie takiego postępowania, który byłby złożony przez podmiot legitymowany do tego na podstawie art. 109 ust. 3 ustawy o świadczeniach.

Wskazać należy, iż zgodnie z przepisem art. 109 ust. 3 ustawy o świadczeniach, ustawodawca przyjął, że postępowanie w sprawie dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym nie może być wszczynane z urzędu, lecz na wniosek jednej z osób lub podmiotów wymienionych w tym przepisie, w szczególności samego ubezpieczonego lub Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Skarżąca zarzuciła, że w niniejszej sprawie postępowanie w przedmiocie ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu zostało wszczęte przez organ I instancji z naruszeniem art. 109 ustawy o świadczeniach, albowiem - w jej ocenie - brak jest w aktach sprawy odpowiedniego wniosku o wszczęcie takiego postępowania, który byłby złożony przez osobę lub podmiot legitymowany do tego na podstawie art. 109 ust. 3 cyt. ustawy.

Zdaniem Sądu, należy zauważyć w oparciu o akta sprawy, że o ile rzeczywiście można zgodzić się w pewnym zakresie ze stroną skarżącą i uznać, że z treści samego pisma ZUS - [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. nie wynika w sposób jednoznacznie precyzyjny, że jest to wniosek, o którym mowa w art. 109 ust. 3 cyt. ustawy, o tyle w świetle lektury kolejnego pisma ZUS z dnia [...] stycznia 2011 r., nie można mieć już jakichkolwiek wątpliwości, że wcześniejsze pismo tego podmiotu z dnia [...] grudnia 2010 r. stanowi właściwy wniosek o wszczęcie przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ stosownego postępowania w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.

Ponadto Sąd nie podzielił zarzutów skarżącej, jakoby z uwagi na brak po jej stronie złej woli, a także z powodu nieznajomości regulacji prawnych oraz braku informacji o ciążących na niej obowiązkach ze strony urzędników Urzędu Pracy i ZUS, organy winny ustalić objęcie jej ubezpieczeniem zdrowotnym dopiero od momentu, w którym skarżąca dowiedziała się o tym obowiązku, tj. od dnia 21 marca 2011 r.

W ocenie Sądu należy podzielić w tym zakresie stanowisko organu i uznać, że skoro obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa, to ubezpieczona nie może uchylić się od obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu powołując się na niewiedzę w tym zakresie. Zdaniem Sądu, obowiązku tego nie wyłącza również okoliczność związana z niedoinformowaniem skarżącej ze strony pracowników instytucji, z których świadczeń i pomocy strona korzystała.

Niemniej, pomimo braku uchybień w powyższym zakresie, należy uznać, iż organy obu instancji, wydając sporne decyzje – dopuściły się wspomnianych wcześniej istotnych naruszeń szeregu przepisów postępowania oraz w konsekwencji obrazy norm materialnoprawnych, w stopniu mającym zasadniczy wpływ na wynik sprawy, co dało pełną podstawę do wyeliminowania owych decyzji z obrotu prawnego, celem ponownego zbadania sprawy i wydania prawidłowego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany jest ponadto wyjaśnić, iż oddalając na rozprawie w dniu 10 stycznia 2012 r. wnioski dowodowe strony skarżącej, złożone w toku tej rozprawy, działał na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym to przepisem sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Należy, zdaniem Sądu, zwrócić uwagę, iż postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym i w konsekwencji dokonywanie przez ten sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że sąd w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (tak również: B. Dauter /w:/ B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2005, s. 257 i powołany tam wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt V SA 671/00).

Należy zauważyć, iż przeprowadzenie dowodu z dokumentu jest niezbędne, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości. Jednocześnie należy mieć na uwadze, iż nie może prowadzić to do merytorycznego rozpoznania sprawy, bowiem rolą sądu jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu.

W tej sytuacji Sąd uznał, iż uwzględnienie wniosków dowodowych zgłoszonych przez stronę skarżącą na rozprawie w dniu 10 stycznia 2012 r. nie było niezbędne dla końcowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, albowiem dotychczas zgromadzony materiał dowodowy stwarzał pełne podstawy do wydania stosownego orzeczenia zawierającego ocenę legalności spornych decyzji organów obu instancji.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stwierdzając, iż uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu, Sąd rozstrzygnął w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.

Przyznając ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata D. R. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 złotych, Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).