Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2880/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.133 §1, art.151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.7, art.77, art.80, art.107 §3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: §3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Asesor WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2008 r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] września 2007 r. znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2007 r. znak [...], odmawiającą Skarżącemu K. N. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] lutego 2005r. Skarżący zawarł z ZUS umowę o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. W związku z niezachowaniem przez Zobowiązanego warunków ww. umowy uległa ona rozwiązaniu.

Następnie pismem z [...] lutego 2007r. (uzupełnionym pismem z [...] marca 2007r.) Skarżący wniósł o umorzenie pozostałych do spłaty składek na ubezpieczenia społeczne wraz z odsetkami za zwłokę i opłatą prolongacyjną. W uzasadnieniu wskazał na trudną sytuacją materialną. Ponadto podniósł, iż w miesiącu kwietniu 2006r. zawarł związek małżeński i obecnie dochód rodziny na osobę miesięcznie wynosi 400,00-500,00zł netto. Wnioskodawca poinformował również, że Jego małżonka jest w ciąży. Stwierdził także, iż prowadzona przez Niego działalność nie prosperuje zbyt dobrze a kwota należnych składek (bieżących i zaległych) w wysokości ok. 1.300,00 zł miesięcznie przewyższa Jego możliwości finansowe. Sytuację materialną pogarsza ponadto zadłużanie się w bankach. Reasumując Zobowiązany wyjaśnił, iż spłata należności z tytułu składek przekracza jego możliwości finansowe.

W piśmie z [...] kwietnia 2007r. Skarżący podniósł, iż Jego małżonka ubiega się o świadczenie rehabilitacyjne oraz, że obecnie wraz z żoną są na utrzymaniu rodziców.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2007r. znak [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wraz z odsetkami. W wyniku rozpoznania wniosku organ uznał, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności określona w art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej "u.s.u.s."), ponieważ w przedmiotowej sprawie aktualnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Wskazano ponadto, iż Wnioskodawca nie udowodnił wystąpienia okoliczności umożliwiających umorzenie należności składkowych na podstawie § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365 - dalej jako "rozporządzenie"). Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Organ przedstawił sytuację majątkową, zdrowotną i rodzinną Dłużnika oraz Jego rodziny. Podniósł, iż Zobowiązany nie pobiera świadczeń z ubezpieczeń społecznych, nie korzysta z pomocy społecznej. Nie jest także zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Mieszka z żoną A. K.-N., która jest zatrudniona w TBS w P. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy z wynagrodzeniem miesięcznym 1.024,00zł brutto. Od miesiąca października 2006r. małżonka Wnioskodawcy przebywa na zwolnieniu lekarskim, zaś od [...] kwietnia 2007r. otrzymuje zasiłek rehabilitacyjny w wysokości [...] miesięcznie brutto. We wspólnym gospodarstwie domowym jest także ojciec Zobowiązanego Pan L. N., który otrzymuje świadczenie emerytalne i zasiłek pielęgnacyjny. W/w jest osobą niewidomą. Zakupami leków dla Pana L. N. zajmuje się opiekunka. Wydatki na leki wynoszą ok. 100,00zł miesięcznie, zaś koszt opieki 300,00zł miesięcznie. Ojciec otrzymuje wyżywienie od opiekunki - płaci za produkty a opiekunka przygotowuje posiłki. Wraz z żoną Zobowiązany korzysta z pomocy teściów K. i W.K. oraz Pani H. D. w formie wyżywienia tj. codzienne obiady oraz z pomocy doraźnej (obecnie zakup przez ojca i teściów wyposażenia dla dziecka tj. wózek, łóżeczko). Mieszka w lokalu mieszkalnym typu spółdzielczego, którego głównym lokatorem jest ojciec Skarżącego, który też w całości opłaca koszty związane z utrzymaniem mieszkania, tj. czynsz 275,00zł miesięcznie, woda 150,00zł miesięcznie, energia elektryczna 105.00zł (raz na 2 miesiące), gaz 35,00zł (raz na 3 miesiące), telefon 22,00zł miesięcznie. Żona Wnioskodawcy opłaca wizyty u lekarza ginekologa w wysokości 60,00zł (co 2 tygodnie) plus 30,00-40,00zł na badania. Jak dalej wskazał Organ, do prowadzenia pozarolniczej działalności Zobowiązany posiada samochód marki Opel Corsa rok prod.2004, nr rej.[...] o wartości ok.23.000,00zł, którego współwłaścicielem jest S. C. Bank. Ponadto Dłużnik spłaca kredyt zaciągnięty na zakup samochodu (raty po 300,00zł miesięcznie, okres kredytowania do 2014r.). Do spłacenia ma także pożyczkę w wysokości 1.000,00zł zaciągniętą przez żonę w TBS. Koszty prowadzenia działalności są następujące: opłata składek na rachunek bankowy ZUS 820.00zł miesięcznie, opłata za plac manewrowy 200,00zł miesięcznie, opłata za salę wykładową 500,00zł miesięcznie, kredyt za samochód 300,00zł miesięcznie, biuro rachunkowe 100,00zł miesięcznie, woda dla kursantów 40,00zł miesięcznie, benzyna ok.50,00zł miesięcznie, gaz 500,00zł miesięcznie, ubezpieczenie samochodu 824.00zł (raz na 6 miesięcy) oraz doraźne naprawy samochodu. Reasumując, Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, iż zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do umorzenia powstałych zaległości.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] września 2007r. znak [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając w całości argumentację w niej zaprezentowaną. W szczególności podniesiono, iż organ pierwszej instancji odniósł się do wszystkich okoliczności podniesionych przez Zobowiązanego w sprawie dając temu wyraz w wyczerpującym uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o umorzenie zaległości wobec ZUS. Wskazał na swoją trudną sytuację materialną. Podniósł m.in., iż gdyby nie pomoc rodziny nie miałby wystarczających środków na utrzymanie dziecka oraz na pokrycie pozostałych wydatków niezbędnych do życia. Ponadto wyjaśnił, iż spłaca regularnie kredyt samochodowy, ponieważ samochód jest Mu niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej oraz do celów prywatnych, tj. zawiezienie do lekarza niewidomego ojca, chorującego na cukrzycę i nerki jak również czteromiesięcznego dziecka. Skarżący wskazał również, iż Jego żona obecnie jest na urlopie, ale od dnia [...] listopada 2007r. wraca do pracy, co spowoduje brak opieki nad niewidomym ojcem.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269).

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co oznacza, że sąd administracyjny nie ma uprawnień do umorzenia ww. należności. Sąd bada bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja Skarżącego, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie mogłaby spowodować umorzenia przez Sąd należności składkowych.

Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd wyjaśnia, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako "k.p.a." zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie natomiast z przepisem art. 107 § 3 k.p.a, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s, ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy;

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1)gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3)przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi orzekającemu. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego są spójne i zgodne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego.

Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego - będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań - nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. W tym miejscu zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony.

Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie z powyższych obowiązków organ wywiązał się w sposób należyty. Przede wszystkim wyraźnie wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności i podtrzymanie stanowiska wyrażonego w decyzji organu pierwszej instancji. Dokonał

wyczerpującej analizy materiału dowodowego, czemu dał wyraz w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W szczególności organ zasadnie wskazał, iż w stosunku do Zobowiązanego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. oraz Dyrektora O/ZUS w T. Ww. organy nie umorzyły egzekucji administracyjnej. Powyższe wskazuje jednoznacznie, iż w przypadku Skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność należności ZUS. Ponadto Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą i opłaca z tego tytułu składki na ubezpieczenie społeczne.

Trafnie także Organ podniósł, iż z analizy zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2004, 2005, 2006 wynika, iż w okresie, w którym Skarżący był zatrudniony w spółce "P. H." jako kierowca, Jego dochody - wbrew twierdzeniom Zobowiązanego - były znacznie wyższe niż w okresie, w którym wykonywał jedynie działalność pozarolniczą.

Podkreślenia przede wszystkim wymaga, iż koszty związane z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych rodziny Skarżącego pokrywa Jego ojciec (utrzymanie mieszkania), teściowie oraz babcia (wyżywienie, pomoc doraźna).

Tym samym nie jest dowolnym wniosek organów, iż stan majątkowy oraz sytuacja osobista Skarżącego w rozpoznanej sprawie nie są takie, aby prowadziły do pozbawienia możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przy spłacie istniejącego zadłużenia.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego instytucja umorzenia składek jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, a taka tu nie zachodzi. Co więcej, na tle innych rozpoznawanych przez Sąd spraw, sytuacja Skarżącego jest dobra, a w razie jej pogorszenia i zaistnienia nowych okoliczności ma on prawo do ponownego wniosku o umorzenie. Wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji orzeczenia.