Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1865/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 106 § 3, art. 133 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 156 § 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 45
journal: Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
law: Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.
article: art. 160
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski, Protokolant asystent sędziego Jan Wasilewski, po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 592/12 w sprawie ze skargi M.Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Naczelnik Gminy Ostrów Wielkopolski decyzją z 7 maja 1980 r. – po rozpatrzeniu wniosku J.i.J.D. o przejęcie gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,36 ha, położonego we wsi [...] – orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa własności i posiadania gospodarstwa rolnego bez zabudowań położonego we wsi [...] o powierzchni 4,55 ha, w mieście [...] o powierzchni 2,07 ha, we wsi [...] o powierzchni 0,52 ha i we wsi [...] o powierzchni 0,83 ha oraz zatrzymaniu przez właścicieli prawa dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,23 ha oznaczonej numerem 622, położonej we wsi [...].

M.Z. wniosła o stwierdzenie nieważności wyżej opisanej decyzji.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z 1 sierpnia 2000 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski z 7 maja 1980 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji M.Z. stwierdziła, iż zaskarżona decyzja dotknięta jest szeregiem wad. Zdaniem odwołującej się cały obszar gospodarstwa wynosił 8,03 ha, zaś od tego należało odjąć działkę o powierzchni 0,61 ha, którą odwołująca się otrzymała, zatem do ewentualnego przejęcia winien pozostać obszar o powierzchni 7,42 ha. Tymczasem organ faktycznie nie ustalił obszaru przejętego gospodarstwa. Natomiast z decyzji wynika, iż działka o powierzchni 0,61 ha została przejęta na rzecz Skarbu Państwa, co też potwierdził Urząd Gminy w Ostrowie Wielkopolskim w piśmie z 2 marca 2000 r., nr [...], zaś działka o powierzchni 0,23 została zakupiona od Państwa przez stronę odwołującą się po śmierci ojca – J.D.. Odwołująca się zaprzeczyła również twierdzeniom ówczesnego organu, zawartym w decyzji, jakoby gospodarstwo nie uległo obniżeniu w ostatnich pięciu latach przed przejęciem. Wadą też było stwierdzenie, że wnioskodawcy o przejęcie nie posiadali żadnego prawnego następcy, w sytuacji gdy mieli dwie córki, a organ stwierdził, że nie posiadały uprawnień do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem strony wniosek o przejęcie został napisany przez osobę, która nie znała stanu faktycznego. Zaś doręczenie decyzji J.D. nastąpiło po śmierci J.D., która zmarła 9 maja 1980 r., zatem obowiązkiem organu było przeprowadzenie postępowania spadkowego.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 30 października 2002 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 marca 2004 r., (sygn. akt IV SA 4221/03) uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 30 października 2002 r. Wskazał, iż Minister uchylając decyzję Wojewody Wielkopolskiego i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania dopuścił się naruszenia art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: K.p.a.), albowiem jeżeli miał jakiekolwiek wątpliwości mógł w trybie art. 136 K.p.a. przeprowadzić postępowanie uzupełniające i wydać decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., a nie wydawać decyzji kasacyjnej. Zdaniem Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia decyzji w trybie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., tym bardziej, iż z uwagi na brak pełnej dokumentacji dotyczącej wydania decyzji z 7 maja 1980r. należało dokonać wnikliwej oceny decyzji, o której wzruszenie w trybie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. wniesiono. Zatem dopiero wnikliwa ocena zebranego materiału dowodowego pozwoli organowi drugiej instancji wydać decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Nadto wskazano, iż w zaskarżonej decyzji pojawiło się stwierdzenie, że wada decyzji z 7 maja 1980 r. "nie jest to nieistotna wada", zatem niezrozumiałym jest przedstawienie w uzasadnieniu decyzji istotnych wad i niewyjaśnienie tej problematyki w kierunku, czy jest to wada dająca podstawę do zastosowania dyspozycji art. 156 K.p.a. Należy też mieć na uwadze postępowanie po wydaniu decyzji z uwagi na zgon przekazującej gospodarstwo rolne J.D. dwa dni po wydaniu decyzji oraz jej długotrwałą wcześniejszą chorobę.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – w następstwie uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny decyzji organu drugiej instancji, rozpatrując powtórnie odwołanie od decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 1 sierpnia 2000 r. - decyzją z 25 maja 2005 r. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski z 7 maja 1980 r. nie był Wojewoda Wielkopolski, ale Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 stycznia 2006r. (sygn. akt IV SA/Wa 1475/05) uchylił powyższą decyzję. Sąd stwierdził, iż błędnie przyjęto, że organem właściwym do orzekania w przedmiotowym postępowaniu nieważnościowym winno być Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Decyzją z 26 lipca 2006r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 1 sierpnia 2000 r. Wskazał, że rozpoznając ponownie odwołanie M.Z. od decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia 1 sierpnia 2000r. związany był oceną prawną wskazaną w powyższych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Po rozpoznaniu skargi M.Z. na powyższą decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 kwietnia 2007r. (sygn. akt IV SA/Wa 1849/06) uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podkreślił, iż związany jest poprzednio wydanymi wyrokami. Przesądził zatem niejako, iż brak jest podstaw do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Wskazał, że decyzja narusza art. 153 P.p.s.a. W opinii Sądu, Minister nie zastosował się do wskazań oraz oceny prawnej wyrażonych w wyrokach z 3 marca 2004 r. oraz 11 stycznia 2006 r. Nie ustalił w szczególności wpływu na kontrolę decyzji z 7 maja 1980r. w trybie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. postępowania po jej wydaniu, a zatem tego, czy decyzja ta mogła stać się ostateczna z uwagi na zgon J.D. w dwa dni po jej wydaniu oraz niedoręczenia tej decyzji spadkobiercom zmarłej. Sąd wskazał, że Minister winien jeszcze raz dokonać oceny wad decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski z 7 maja 1980 r. pod kątem stwierdzenia jej nieważności, odnosząc się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu i oceniając, czy decyzja ta może pozostać w obrocie prawnym pomimo jej niedoręczenia zmarłej J.D.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 4 kwietnia 2008 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 1 sierpnia 2000 r.

M.Z. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 4 kwietnia 2008 r. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski z 7 maja 1980 r.

Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 856/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 kwietnia 2008 r. nr [...], z uwagi na ponowne naruszenie art. 153 p.p.s.a.

Decyzją z dnia 23 stycznia 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania M.Z. reprezentowanej przez pełnomocnika A.Z. od decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia 1 sierpnia 2000r. (znak: [...]) orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu Minister ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w odwołaniu uznał, iż brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski z dnia 7 maja 1980 r.

Pismem z dnia 20 lutego 2012 r. M.Z. reprezentowana przez pełnomocnika A.Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwestionując wydane w sprawie rozstrzygnięcia, zarzucając organom prowadzącym postępowanie administracyjne brak rzetelności i obiektywizmu. Skarżąca zakwestionowała również fakt uznania za strony postępowania aktualnych właścicieli przejętego na rzecz państwa gospodarstwa.

W toku postępowania sądowego strona składała pisma procesowe podtrzymując stanowisko w sprawie i załączając dokumenty je potwierdzające.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2013 r. o sygn. akt IV SA/Wa 592/12 oddalił skargę.

Jak wskazał Sąd, zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja zostały wydane w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym, w tym wypadku decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski z 7 maja 1980 r., którą orzeczono o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi [...]

Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Przy tym należy pamiętać, iż ewentualne zaistnienie wad ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydawania kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji.

WSA podkreślił, iż zaskarżona decyzja jest wynikiem ponownego rozpatrzenia sprawy po wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 marca 2004r., sygn. akt IV SA/Wa 4221/03, z 6 kwietnia 2007r., sygn. akt IV SA/Wa 1849/06 oraz z dnia 11 grudnia 2008r. sygn. akt IV SA/Wa 856/08.

Powyższe oznacza, iż organ administracji rozpoznający sprawę po wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uchylających ww decyzje – stosownie do art. 153 P.p.s.a. – był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tychże orzeczeniach.

W ostatnim wydanym w sprawie wyroku z dnia 11 grudnia 2008r. sygn. akt IV SA/Wa 856/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podsumowując zapadłe w sprawie orzeczenia wskazał, iż Minister Rolnictwa Rozwoju Wsi ponownie rozpoznając sprawę rozważy przesłanki nieważnościowe wobec decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski z 7 maja 1980 r. Organ odnieść się miał do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu, nawet do tej części zarzutów, do których się odniósł, niemniej jednak uczynił to w sposób niewyczerpujący, a nawet mijający się z prawdą

Organ miał też ocenić właściwie, czy decyzja z dnia 7 maja 1980r. może pozostać w obrocie prawnym pomimo jej niedoręczenia zmarłej J.D.. Innymi słowy, czy zgon J.D. dwa dni po wydaniu decyzji, w konsekwencji niedoręczenie tej decyzji jej spadkobiercom, mogą świadczyć o rażącym naruszeniu prawa stanowiącym podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa.

Orzekający ponownie w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasadnie odmówił stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski z 7 maja 1980 r. realizując przy tym wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2008 r.

Podstawę materialnoprawną ocenianej w postępowaniu nieważnościowym decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski z dnia 7 maja 1980 r. stanowił art. 52 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Zgodnie z treścią art. 45 ww. ustawy przejęcie gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa za emeryturę mogło nastąpić na wniosek rolnika w razie braku następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia.

Jak ustalono w toku postępowania administracyjnego większość dokumentacji dotyczącej przejętego gospodarstwa uległa zniszczeniu. Z kolei z analizy zachowanych dokumentów wynika, że J.I.J.D. wystąpili 29 kwietnia 1980 r. z wnioskiem o przekazanie gospodarstwa rolnego o pow. 7,36 ha na rzecz Skarbu Państwa. W chwili przejęcia gospodarstwa J.D. miał 73 lata, J.D. zaś miała 72 lata, obydwoje więc osiągnęli wymagany wiek emerytalny (65 lat dla mężczyzny oraz 60 lat dla kobiety). Nie posiadali także następcy prawnego, któremu mogliby przekazać gospodarstwo rolne, gdyż ich dwie córki pracowały zawodowo poza rolnictwem i nie posiadały uprawnień do objęcia gospodarstwa rolnego. Decyzją z 19 czerwca 1980r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie Wielkopolskim przyznał J.I.J.D. prawo do emerytury. J.D. świadczenia przyznano za okres od 4 czerwca 1980 r. do 29 lipca 1980r., a J.D. pobierał świadczenia emerytalne do 31 listopada 1990 r.

Główny zarzut skarżącej pod adresem wydanej decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski z 7 maja 1980r. dotyczył błędnej powierzchni gospodarstwa. Jak wynika z treści decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski z dnia 7 maja 1980r. wskazano w niej, iż łączna powierzchnia tego gospodarstwa wynosiła 7,36 ha. Tymczasem ze zsumowania określonych w tej decyzji powierzchni poszczególnych nieruchomości wchodzących w skład przedmiotowego gospodarstwa położonych w [...] (4,55 ha), [...] (0,52 ha), [...] (0,83 ha) oraz [...] (2,07 ha) wynika, iż powierzchnia ta wynosiła w rzeczywistości 7,97 ha.

W ocenie Sądu pierwszej instancji Minister zasadnie jednak uznał, iż wskazana rozbieżność nie może stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy, albowiem jest wynikiem uwzględnienia w odniesieniu do nieruchomości położonej w Gorzycach Wielkich działki ewidencyjnej o numerze 621 (0,61 ha), która w chwili wydania zakwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski nie wchodziła w skład przejętego gospodarstwa.

Powyższe wynika zdaniem WSA z pisma Starostwa Powiatowego w Ostrowie Wielkopolskim z dnia 30 marca 2000 r. skierowanego do Wojewody Wielkopolskiego (Nr GGN.6013- 3/2000), w którym znalazło się stwierdzenie, iż przejęta nieruchomość położona w [...] obejmowała działki o numerach: 1141, 1133/1, 622 oraz 540/1 o łącznej powierzchni 3,94 ha (a zatem o 0,61 ha mniej aniżeli powierzchnia wskazana w tym zakresie w decyzji Naczelnika).

Ponadto Minister zwrócił uwagę, iż zgodnie z aktualnym odpisem księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla wskazanej wyżej nieruchomości obejmującej działkę nr 621 o powierzchni 0,61 ha, jako właścicielka tego gruntu cały czas figuruje M.Z., która nabyła jego własność na podstawie Aktu Własności Ziemi z dnia 18 stycznia 1980 r. (Nr [...]).

Zdaniem Sądu zgodzić należy się z organem, iż z powyższych ustaleń wynika więc, iż decyzja z dnia 7 maja 1980 r. nie obejmowała w rzeczywistości działki o numerze 621 a zatem faktyczna powierzchnia przejętego gospodarstwa wynosiła 7,36 ha (czyli wartość wskazaną w rozstrzygnięciu decyzji Naczelnika). Wobec powyższego określenie w dalszej części decyzji powierzchni nieruchomości we wsi [...] na poziomie 4,55 ha należy poczytywać za błąd, który jednak nie miał wpływu na wynik postępowania.

Kolejny zarzut dotyczył ustalenia w decyzji Naczelnika, iż wartość przejętego gospodarstwa nie uległa obniżeniu w ostatnich pięciu latach jego prowadzenia przed przekazaniem go Państwu. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 27 października 1977r., przyznanie rolnikowi emerytury uzależnione było między innymi od warunku, iż wartość przekazywanego przezeń gospodarstwa nie uległa obniżeniu w okresie ostatnich 5 lat jego prowadzenia przed przekazaniem. Na kwestię tę zwrócił uwagę już w poprzednim wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, podkreślając, iż warunkiem do przejęcia gospodarstwa rolnego przez Państwo było złożenie wniosku przez rolnika o przejęcie w przypadku braku następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia. Natomiast kwestia dotycząca oceny, czy wartość przekazanego gospodarstwa rolnego nie uległa obniżeniu w okresie ostatnich 5 lat prowadzenia tego gospodarstwa przed przekazaniem – w ocenie Sądu – była badana w momencie ubiegania się przez rolnika o świadczenie emerytalne, jako że stanowiła ona jeden z warunków, od spełnienia którego zależało przyznanie emerytury. Powyższa kwestia pozostaje więc bez wpływu na ważność decyzji z 7 maja 1980 r.

Skarżąca zarzucała również w toku postępowania, iż brak był podstaw do wydania decyzji przez Naczelnika Gminy, albowiem małżonkowie D. posiadali zstępnych jak również innych krewnych, którzy byli rolnikami i "chętnie przejęliby gospodarstwo rolne". Zgodnie z przepisami warunkiem przejęcia gospodarstwa było ustalenie, iż właściciele przejmowanego gospodarstwa nie posiadali następcy prawnego, który spełniałby warunki do objęcia tegoż gospodarstwa, dlatego zmuszeni byli do przekazania go Państwu.

Zgodnie z treścią art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977r. - przez następcę należało rozumieć zstępnych, rodzeństwo i dzieci rodzeństwa rolnika oraz jego pasierbów i wychowanków, którzy posiadają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie przekroczyli 55 lat życia i nie są inwalidami I lub II grupy. Zauważyć w tym miejscu trzeba, iż pojęcie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego nie zostało na gruncie ustawy z dnia 27 października 1977r. sprecyzowane. W orzecznictwie wskazuje się w tym kontekście, iż warunek posiadania kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego, który pojawia się w art. 75 ust. 1 pkt 2 należy utożsamiać z analogicznym pojęciem funkcjonującym w § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (takie stanowisko zajął między innymi Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 21 października 1982 r. - sygn. akt: III CZP 30/82).

Przepis ten – w brzmieniu aktualnym na dzień wydania kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski – stanowił, iż dowodem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego przez nabywcę lub spadkobiercę nieruchomości rolnej było świadectwo ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego. W niniejszej sprawie brak jednak w aktach dokumentów o których mowa powyżej – potwierdzających posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa po stronie którejś z osób wskazanych przez M.Z. jako potencjalnych następców po małżeństwie D. Z tego względu powyższy zarzut nie mógł stanowić podstawy do stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski.

W ocenie WSA organ zasadnie przyjął, iż podstawy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy nie mogła również stanowić okoliczność, iż J.D. zmarła 2 dni po jej wydaniu. Istotne w sprawie jest, iż w dacie wydawania decyzji Naczelnika Gminy J.D. żyła, a zatem decyzja skierowana została do osoby żyjącej.

Ponieważ w aktach niniejszego postępowania nie zachował się dowód doręczenia tej osobie decyzji Naczelnika, kwestii doręczenia nie da się ustalić w sposób jednoznaczny. Przyjmując jednak, iż w dacie doręczenia decyzji J.D. już nie żyła, istniały podstawy do doręczenia tej decyzji jej następcom prawnym. Jeżeli ich pominięto, istniała podstawa do złożenia wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art.145 § 1 pkt 4 K.p.a, a nie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy.

Decyzja doręczona została J.D., a zatem weszła do obrotu prawnego. Wobec powyższego zdaniem Sądu stwierdzić należy, iż zgon J.D. dwa dni po wydaniu decyzji, w konsekwencji niedoręczenie tej decyzji jej spadkobiercom, nie może świadczyć o rażącym naruszeniu prawa stanowiącym podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa.

W ocenie Sądu wpływu na treść rozstrzygnięcia nie mogły mieć także zarzuty dotyczącego sfałszowania wniosku małżonków D. z dnia 29 kwietnia 1980 r. o przekazanie gospodarstwa rolnego oraz sfałszowania i niszczenia innych dokumentów w toku postępowania administracyjnego. Należy bowiem podkreślić, iż skarżąca nie przedstawiła w tym zakresie żadnych dowodów, a zagadnienia związane z fałszowaniem dokumentów stanowią materię leżącą w wyłącznej kompetencji prokuratury i sądów powszechnych. Podejrzenia skarżącej nie mogły stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski decyzji z dnia 7 maja 1980 r.

W ocenie Sądu pierwszej instancji stan faktyczny i prawny sprawy istniejący w dacie wydania przez Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski decyzji z dnia 7 maja 1980 r. nie daje zatem podstaw do stwierdzenia, że decyzja ta wydana została z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Niezależnie od powyższego WSA zauważył, iż J.D. pobierał przyznane mu świadczenie emerytalne do 31 listopada 1990 r. i nigdy nie kwestionował decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M.Z.. Oparła ją na następujących zarzutach:

I. naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 PPSA), zarzucając naruszenie:

1. art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) – dalej "ZaopEmer", poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wydanie przez Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski decyzji z dnia 7 maja 1980 r. w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa w zamian za emeryturę nastąpiło bez obrazy wspomnianego przepisu, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że nie były łącznie spełnione przesłanki w nim określone, a mianowicie brak było wniosku pochodzącego od obojga małżonków, a także nie zaistniała sytuacja braku następców prawnych, którym gospodarstwo mogło zostać przekazane, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia ich prawnych interesów;

2. art. 45 ZaopEmer poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że zstępni, tj. obie córki współwłaścicieli nie spełniały warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego wobec ich "zatrudnienia poza rolnictwem" i tym samym pozbawienie skarżącej prawa nabycia gospodarstwa rolnego należącego do rodziców, pomimo tego, że na dzień wydania decyzji Naczelnika Gminy o przejęciu gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa - była "rolnikiem" w rozumieniu przepisów ustawy (art. 75 ust. 1 pkt 1), z tytułu posiadania przez nią na własność gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,61 ha i gospodarstwo to prowadziła;

3. art. 45 ZaopEmer w związku z art, 75 ust. 1 pkt 2 ZaopEmer, poprzez jego błędną wykładnię i ograniczenie kręgu potencjalnych następców prawnych mogących przejąć gospodarstwo wyłącznie do zstępnych małżonków D. w sytuacji gdy krąg osób mogących być potencjalnymi następcami prawnymi do przejęcia gospodarstwa rolnego rolników w rozumieniu przepisu art. 45 ZaopEmer był szeroki (w związku z legalną definicją następcy zawartą w przepisie art. 75 ust. 1 pkt 2 ZaopEmer), co pozbawiło możliwości nabycia gospodarstwa rolnego przez innych żyjących wówczas następców prawnych Państwa D. należących do kręgu ich najbliższej rodziny;

4. art. 50 ZaopEmer poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że wobec przejęcia przez Państwo gospodarstwa rolnego obciążonego na rzecz osób trzecich hipoteką - za dotychczasowe zadłużenie odpowiada następca prawny rolników (co znalazło wyraz w treści uzasadnienia decyzji Naczelnika Gminy z dnia 07,05.1980r.), w sytuacji gdy przepis wyraźnie wskazuje, że w chwili przejęcia gospodarstwa rolnego przez Państwo to Państwo odpowiadało za wszelkie zadłużenia dotychczasowych właścicieli związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego;

5. art. 52 ust. 2 ZaopEmer poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wydana przez Naczelnika Gminy decyzja z dnia 7 maja 1980 r. nie naruszała w/w przepisu w ustalonym stanie faktycznym tj. w sytuacji, gdy stała się ona ostateczna po śmierci współwłaściela gospodarstwa, a zatem w sytuacji gdy do przeniesienia własności i posiadania doszło po śmierci jednej ze stron, podczas gdy w dacie, w której decyzja z 7 maja 1980 r. stała się ostateczna (4.6.1980 r.) współwłasność gospodarstwa przysługiwała spadkobiercom zmarłej, a zatem nie mogło dojść, na zasadzie wspomnianego przepisu, do skutecznego przeniesienia na Skarb Państwa własność gospodarstwa. Mógł być przeniesiony, co najwyżej udział we współwłasności;

6. art. 52 ust. 2 ZaopEmer poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wydana przez Naczelnika Gminy decyzja z dnia 7 maja 1980 r. nie naruszała w/w przepisu w ustalonym stanie faktycznym tj. w sytuacji, gdy Naczelnik Gminy wydając decyzję z dnia 7 maja 1980 r. miał pełną wiedzę o tym, że wartość gospodarstwa w okresie ostatnich 5 lat (przed mającym nastąpić przekazaniem) dwukrotnie uległa obniżeniu na skutek sprzedaży gruntu o powierzchni 2,98 ha małżonkom M. (wrzesień 1975 r.) oraz przeniesienia na rzecz Skarżącej własności działki o nr 621, podczas gdy prawidłowa wykładnia wspomnianego przepisu powinna prowadzić do wniosku, że wiedza organu wydającego decyzję w przedmiocie przejęcia gospodarstwa w zamian za świadczenie emerytalne w zakresie niespełniania przez rolników wymogu do przyznania świadczenia emerytalnego (w zamian za gospodarstwo) powinna skutkować wydaniem decyzji w przedmiocie odmowy przejęcia gospodarstwa na rzecz państwa w zamian za świadczenie emerytalne.

II, naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 PPSA), zarzucając naruszenie:

1. art. 153 PPSA poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań wyrażonych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 11 grudnia 2008 r. (sygn. akt IV SA/Wa 856/08) oraz poprzedzających go wyroków WSA w Warszawie z dnia 3 marca 2004 r, (sygn. akt IV SA/Wa 4221/03) oraz 6 kwietnia 2007 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1849/06), które miały na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie,

2. art. 1 § 1 i 2 PPSA w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lita i c PPSA w zw. z:

1) art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 Ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r.r Nr 98, poz. 1071 z późn.zm) - dalej "KPA" - polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchyieniu decyzji organu II instancji pomimo, iż nie zebrano i nie rozpatrzono całego materiału dowodowego w sprawie, w tym nie wyjaśniono czy z racji niedoręczenia decyzji Naczelnika z dnia 07.05.1980 r. - zmarłej współwłaścicielce przekazywanego na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego - decyzja może ostać się w obrocie prawnym oraz niewykazania w żaden sposób, że którykolwiek z żyjących w chwili wydawania wskazanej decyzji Naczelnika następca prawny nie mógł być faktycznie następcą prawnym współwłaścicieli przekazujących gospodarstwo rolne państwu - co skutkowało nienależytym i niewyczerpującym wyjaśnieniem Skarżącej w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych i prawnych i wydanie po raz kolejny decyzji bez analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie;

2) art. 6, 8 i 9 KPA polegające na przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wbrew ogólnym zasadom działania na podstawie przepisów prawa, przy pogłębianiu zaufania obywateli do organów Państwa oraz należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

3. art. 1 § i i 2 PPSA w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 109 § 1 KPA oraz 110 KPA poprzez wadliwe uznanie, że data doręczenia lub ogłoszenia określona we wskazanych przepisach jest tożsama z datą wydania decyzji co skutkowało przyjęciem, że pomimo niedoręczenia decyzji zmarłej J.D. weszła ona do obrotu prawnego;

4. art. 134 § 1 PPSA oraz 106 § 3 PPSA poprzez przyjęcie, że sąd I instancji nie będąc związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną nie wyszedł poza ich granicę, mimo że w przedmiotowej sprawie powinien to uczynić, w szczególności ustalić czy właściciele przejmowanego gospodarstwa faktycznie nie posiadali następcy prawnego, który spełniałby warunki do objęcia przedmiotowego gospodarstwa oraz wykazać, że w sytuacji doręczenia decyzji Naczelnika z dnia 7 maja 1980 r. wyłącznie jednemu ze współwłaścicieli decyzja rzeczywiście mogła wejść do obrotu prawnego i być skutecznie wykonywana.

W związku z powyższym skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania, jak również o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzały się do obrazy prawa materialnego i naruszenia przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy ocenić je jako nietrafne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył art. 153 Ppsa. W wyroku z dnia 11grudnia 2008r. Sąd zawarł następujące wytyczne dla organu administracji : " Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest zobowiązany mieć na względzie wskazówki co do dalszego postępowania zawarte w niniejszym orzeczeniu oraz wytyczne sformułowane w wyroku z 3 marca 2004r. i 6 kwietnia 2007r. Trzymając się ściśle tychże wywodów i wytycznych orzeknie w przedmiocie wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski z 7 maja 1980r. W szczególności rozważy przesłanki nieważnościowe wobec decyzji Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski z 7 maja 1980r. Odniesie się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu, nawet do tej części zarzutów, do których się odniósł, niemniej jednak uczynił to w sposób niewyczerpujący, a nawet mijający się z prawdą. Nadto oceni właściwie, czy decyzja z 7 maja 1980r. może pozostać w obrocie prawnym pomimo jej niedoręczenia zmarłej J.D.. Innymi słowy czy zgon J.D. dwa dni po wydaniu decyzji, w konsekwencji niedoręczenie tej decyzji jej spadkobiercom, mogą świadczyć o rażącym naruszeniu prawa stanowiącym podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa. Rozważając tę okoliczność organ winien mieć na uwadze fakt, iż o rażącym naruszeniu prawa można mówić w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie zawarte w decyzji ocenianej w postępowaniu nieważnościowym pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa, na podstawie których decyzja ta została wydana, jak i w sytuacji gdy ustalenia organu wydającego ocenianą decyzję nie znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym ".

Jak wynika z akt sprawy organ wykonał przytoczone wytyczne w całości, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniósł się wyczerpująco do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu skarżącej kasacyjnie. Twierdzenia skargi kasacyjnej odnośnie niewyjasnienia przez organ skutków niedoręczenia decyzji zmarłej J.D. i niedostrzeżenia tego uchybienia przez Sąd I instancji pozostają w sprzeczności z teścią uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz uzasadnienia zaskarżonego wyroku, z którego jednoznacznie wynika, że kwestia ta była rozważana przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Sąd I instancji.

Zarzuty skargi kasacyjnej przedstawione w jej pkt. 2 – 3 zmierzają w istocie do wykazania iż błędne jest stanowisko Sądu I instancji, że decyzja Naczelnika Gminy Ostrów Wielkopolski z dnia 7 maja 1980r. weszła do obrotu prawnego, pomimo że nie została doręczona stronie postępowania.

Z zarzutami tymi nie można się zgodzić.

Rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa w dniu wydania tej decyzji; na taką ocenę nie może mieć wpływu ani późniejsza zmiana prawa, ani też tym bardziej zmiana interpretacji tego prawa. Nie można, bowiem przypisywać organowi orzekającemu w latach osiemdziesiątych w ramach ówczesnej aksjologii w stosowaniu prawa, rażącego naruszenia tego prawa tylko, dlatego, iż organ ten zastosował odmienną wykładnię przepisu, która w dzisiejszych standardach konstytucyjnych może budzić wątpliwości.

W wyroku z dnia 11 czerwca 2014r. I OSK 1519/13 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w utrwalonym orzecznictwie "dawnego" Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowany był pogląd, że decyzja skierowana do osoby zmarłej nie stanowi rażącego naruszenia prawa prowadzącego do wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego lecz stanowi podstawę do wznowienia postępowania (por. wyroki IV SA 912/97 z dnia 10 listopada 1998r. i I SA 2526/99 z dnia 19 października 2001r.). Także decyzja skierowana do spadkobierców nie wymienionych z imienia i nazwiska nie była uznawana wówczas za decyzją skierowaną do zmarłego.

W dacie wydawania decyzji objętej kontrolą w ramach postępowania nieważnościowego skierowanie decyzji do osoby zmarłej po jej wydaniu mogło być podstawą wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia jej nieważności. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając tego rodzaju wadę należy brać pod uwagę poglądy z daty wydania decyzji, a nie prezentowane obecnie (zob. wyrok NSA z 11 czerwca 2014 r., I OSK 1519/13).

Nieuzasadniony jest tez zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 134 § 1 i art. 106 § 3 Ppsa poprzez brak ustaleń, czy właściciele przejmowanego gospodarstwa nie posiadali następców prawnych, którzy mogliby je objąć.

Po pierwsze sąd administracyjny zgodnie z art. 133 § 1 Ppsa wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Powyższe uregulowanie oznacza, że Sąd ten w zasadzie nie posiada uprawnień do prowadzenia postępowania dowodowego ( poza dowodem z dokumentów, jeżeli jest to konieczne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości). Przeprowadzenie dowodu o jakim mowa w art. 106 § 3 Ppsa następuje na wniosek strony lub z urzędu. Z protokołów rozpraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie nie wynika aby skarżąca wnosiła o przeprowadzenie takiego dowodu, podczas gdy Sąd nie miał ustawowego obowiązku ustalania osób, które spełniałyby warunki do przejęcia gospodarstwa rolnego. Nie miał w ogóle uprawnień do prowadzenia postępowania w tym zakresie. Nadto trzeba pamiętać, że w rozpoznawanej sprawie istnieje już prawomocne orzeczenie WSA z którego wynika, że postępowanie wyjaśniające nie wymaga decyzji kasatoryjnej organu II instancji, toteż NSA jest tym poglądem związany.

Przechodząc do zarzutów naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny ocenił je także jako nieuzasadnione.

Zgodnie z art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin ( Dz. U. Nr. 32, poz. 140 ) w razie braku następców lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo. Skarżąca kasacyjne naruszenia w/wym przepisu upatruje w jego błędnej wykładni, prowadzącej do uznania że zostały spełnione warunki w nim określone. W aktach sprawy brak jest wniosku właścicieli gospodarstwa rolnego o jego przejęcie na rzecz Skarbu Państwa w zamian za emeryturę. Z dokumentów które zachowały się ( karta informacyjna z dnia 7 czerwca 1980r., pismo ZUS z dnia 19 czerwca 1980r. ) wynika jednak, że wniosek z dnia 6 czerwca 1980r. o przejęcie gospodarstwa pochodził od obojga właścicieli tj. Jana i J.D.. W przeciwnym bowiem razie J.D. nie otrzymałaby emerytury, której przyznanie było uzależnione od przedłożenia decyzji o przekazaniu gospodarstwa rolnego państwu lub też umowy o przekazaniu gospodarstwa następcy.

W kwestii istnienia osób spełniających warunki do przejęcia gospodarstwa rolnego ( dotyczy to skarżącej i innych nie wymienionych przez nią osób ) należy wyjaśnić, że zgodnie z brzmieniem art. 160 Kodeksu Cywilnego ( przed jego uchyleniem ) własność nieruchomości rolnej lub jej części mogła być przeniesiona na rzecz osoby fizycznej tylko wtedy, gdy nabywca miał kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ograniczenie to nie dotyczyło przeniesienia własności działki budowlanej określonej stosownie do przepisów o terenach budowlanych na obszarach wsi lub stosownie do przepisów o planach zagospodarowania przestrzennego, jeżeli nabywca nie miał takiej działki w tej samej miejscowości. W myśl § 3 wymienionego przepisu rozporządzenie Rady Ministrów określi, jakie nieruchomości uważa się za nieruchomości rolne, oraz organ państwowy właściwy do stwierdzania kwalifikacji nabywcy i do wydawania zezwoleń na nabycie nieruchomości rolnej przez osoby prawne. Rozporządzenie to może uzależnić przeniesienie własności nieruchomości rolnej od przejęcia przez nabywcę ciążących na niej długów z tytułu nadania albo z tytułu sprzedaży przez Państwo.

Zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych ( Dz. U. Nr. 24, poz. 199 tj. z 1970r. ) za kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego uważa się ukończenie szkoły rolniczej, przysposobienia rolniczego lub uzyskania tytułu kwalifikacyjnego w zawodach rolniczych. Z faktu, że skarżąca była właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 0,61 ha nie wynika iż spełniała tylko z tego powodu warunki do objęcia gospodarstwa rodziców. Użyte w art. 75 ust. 1 pkt. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników pojęcie rolnika, dotyczy osoby przekazującej gospodarstwo rolne, a nie jego następcy. Nie można więc pomiędzy tymi pojęciami stawiać znaku równości. Posiadanie gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 0,5 ha stanowi warunek jaki musi spełnić rolnik aby móc skorzystać z możliwości określonych w ustawie i w żadnej mierze nie odnosi się do następcy.

Kolejny podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut dotyczący błędnej wykładni art. 50 ustawy nie mógł odnieść zamierzonego skutku, albowiem z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika aby przepis ten był w ogóle stosowany i wykładany przez Sąd. Stąd też odniesienie się do tego zarzutu nie jest możliwe.

Ostatni zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia art. 52 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu następuje w drodze decyzji naczelnika gminy. Przepis ten określa procesową formę w jakiej następuje przekazanie gospodarstwa rolnego. Z uwagi na taki jego charakter nie może stanowić samodzielnej podstawy do zakwestionowania przyjętej w decyzji wartości gospodarstwa rolnego, jako jednego z warunków uzyskania emerytury w zamian za przejęte gospodarstwo. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy emerytura przysługuje rolnikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) osiągnął wiek: 65 lat mężczyzna i 60 lat kobieta, a jeżeli jest kombatantem - 60 lat mężczyzna i 55 lat kobieta,

2) wytwarzał w prowadzonym gospodarstwie rolnym i sprzedawał jednostkom gospodarki uspołecznionej produkty rolne o wartości nie mniejszej niż 15.000 zł rocznie, przez okres co najmniej 25 lat mężczyzna i 20 lat kobieta, w tym nieprzerwanie przez ostatnie 5 lat prowadzenia gospodarstwa rolnego przed jego przekazaniem następcy lub Państwu; do okresów tych zalicza się również lata, w których wartość sprzedanych produktów była niższa, jeżeli spowodowane to było klęską żywiołową, wypadkiem losowym lub innymi okolicznościami niezawinionymi przez rolnika,

3) opłacał składki na fundusz emerytalny rolników,

4) przekazał następcy lub Państwu gospodarstwo rolne, którego wartość nie uległa obniżeniu w okresie ostatnich 5 lat prowadzenia gospodarstwa przed jego przekazaniem, chyba że obniżenie wartości gospodarstwa nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez rolnika. Skarga kasacyjna nie podnosi jednak zarzutu naruszenia w/wym przepisu. Podobnie, powołanie się na sam art. 52 ust. 2 ustawy w celu zakwestionowania skuteczności nabycia przez Państwo gospodarstwa rolnego, nie jest wystarczające dla podważenia oceny prawnej zawartej w zaskarżonym wyroku.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Ppsa orzekł jak w sentencji.