Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1365/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1a i 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 1 pkt 4 i 5 (lit. b), art. 11 ust. 1, 3 i 4
journal: Dz.U. 2012 poz 1548
law: Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 156 par. 1 pkt 3, art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 190 ust. 2, 3 i 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 39 ust. 1 pkt 1 i 3, art. 39 ust. 3 pkt 1, art. 71 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 102 poz 643
law: Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2014 r. sprawy ze skargi M. [...]K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy C. z dnia [...] 2013 r. nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta i Gminy C. decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] odmówił przyznania M.[...]K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad matką – I. K. [...]

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 1 lipca 2013 r. M.[...]K. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką I. K. Organ wskazał, iż I. K. wyrokiem Sądu Rejonowego w P. sygn. akt [...] z dnia [...] 2007 r. zaliczona została do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe. Burmistrz zaznaczył, że w okresie od 1 października 2011 r. do 30 czerwca 2013 r. M.[...]K. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką. Organ podał przy tym, że I. K. jest wdową, a wnioskodawczyni jest jej jedynym dzieckiem.

Następnie organ przytoczył treść przepisów art. 17 ust. 1-5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm.) dalej: u.ś.r., podkreślając, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Burmistrz podał, że wnioskodawczyni oświadczyła, iż data powstania niepełnosprawności jej matki I. K. została wskazana w wyroku Sądu o sygn. [...]. Wskazała też, że w jej sytuacji doszło do ingerencji w prawa nabyte, ponieważ prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało przyznane na okres od 1 października 2011 r. bezterminowo (decyzja [...] nr [...] z dnia [...] 2011 r.). Wnioskodawczyni oświadczyła, że zrezygnowała z pracy, by opiekować się niepełnosprawną matką, a dyskryminacja ze względu na powstanie niepełnosprawności nie zasługuje na uwzględnienie.

W tej sytuacji organ i instancji stwierdził, że z powołanego wyroku Sądu Rejonowego w P. wynika, że I. K. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od 19 czerwca 2006 r. W aktach sprawy nie ma zaś informacji kiedy powstała sama niepełnosprawność. Wnioskodawczyni nie przedłożyła innych dokumentów, w których podana byłaby data powstania niepełnosprawności jej matki. W związku z tym organ I instancji uznał, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

M.[...]K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji żądając uznania ją za opiekującą się niepełnosprawną matką na podstawie decyzji [Kierownika OPS] w C. z dnia [...] 2011 r. z uwagi na przyznane bezterminowo uprawnienie. Podała, że jej matka [...] wymaga stałej, 24-godzinnej opieki. Jej zdaniem nowowydana decyzja ingeruje w jej prawa nabyte co jest niezgodne z zasadą zaufania obywatela do państwa i prawa oraz zasadą ochrony praw nabytych wynikających z art. 2 Konstytucji RP. Odwołująca dodała, że zrezygnowała z kontynuowania zatrudnienia wobec konieczności udzielenia pełnej pomocy, w szczególności pielęgnacyjnej ciężko chorej matce. W związku z tym miała pewność, że państwo gwarantuje jej poziom bezpieczeństwa socjalnego poprzez przyznanie bezterminowo prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Utrata świadczenia spowodowała, że jako opiekun nie ma żadnego wsparcia ze strony państwa, nie posiada nawet ubezpieczenia zdrowotnego, gdyż nie może zarejestrować się w urzędzie pracy ze względu na brak gotowości do podjęcia pracy spowodowanej opieką nad matką. Ponadto zdaniem odwołującej przyjęty w art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych okres vacatio legis jest niewystarczającym argumentem za konstytucyjnością art. 11 ust. 3 tej ustawy. Do podobnego wniosku doszedł już Trybunał Konstytucyjny w analogicznej sprawie wydając orzeczenie z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. i uznał za organem I instancji, że z uwagi na niespełnienie przesłanki określonej w tym przepisie trafnie odmówiono M.[...]K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad jej niepełnosprawną matką. Kolegium wskazało przy tym, że z akt sprawy wynika, że matka wnioskodawczyni została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od 19 czerwca 2006 r., nie wiadomo zaś od kiedy powstała sama niepełnosprawność. W tym zakresie strona nie przedłożyła – pomimo wezwana – żadnych dokumentów.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M.[...]K. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 k.p.a. i art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. poprzez niewłaściwe zastosowanie, art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 69 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz Protokołu, art. 1 i art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, w kontekście naruszenia zasady pewności prawnej w zw. z art. 11 ust. 1 oraz ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 20102 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) w zakresie w jakim uniemożliwia nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym zdolnej do pracy, a otrzymującej świadczenia pielęgnacyjne na podstawie dotychczasowych przepisów – bezterminowo, w związku z koniecznością rezygnacji z pracy celem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła argumentację zaprezentowaną w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

W piśmie z dnia 25 stycznia 2014 r. skarżąca wskazała, że w dniu 5 grudnia 2013 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 7 grudnia 2012 r. z Konstytucją RP. Wyrok ten został opublikowany w dniu 16 grudnia 2013 r. i wprowadza z tym dniem w trybie art. 190 ust. 2 Konstytucji RP zakaz stosowania niekonstytucyjnego przepisu także w postępowaniu administracyjno-sądowym wszczętym, a niezakończonym prawomocnie. Zdaniem skarżącej nie ma wątpliwości, że ów wyrok Trybunału Konstytucyjnego wiąże sądy administracyjne i ma dla orzecznictwa charakter prawotwórczy. Powszechne związanie orzeczeniem TK powoduje, że sądy administracyjne zobowiązane są do ich respektowania jako elementów kształtujących stan prawny oceniany przez sąd. Oznacza to, że sąd administracyjny dokonując kontroli zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej zobowiązany jest do uwzględnienia tych orzeczeń TK na równi z aktami normatywnymi wymienionymi w art. 87 ust. 1 Konstytucji RP. Tym samym przepis uznany za niekonstytucyjny nie może być stosowany, poczynając od daty jego uchwalenia i ogłoszenia. Ponadto skoro wyrok TK ma skutki retroaktywne, to zachodzi konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy z pominięciem już niekonstytucyjnego przepisu. Należy więc, zdaniem skarżącej, przyjąć, że skutkiem powołanego wyroku TK jest reaktywowanie na nowo bytu prawnego decyzji Burmistrza C. z dnia [...] 2011 r. przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie przywrócenie prawa do kontynuacji przyznanego ostateczną decyzją świadczenia pielęgnacyjnego bez możliwości dochodzenia roszczeń cywilnych o wypłatę utraconych korzyści za okres po 30 czerwca 2013 r. implikuje z kolei konieczność rozważenia przez sąd, w prowadzonym postępowaniu, bezprzedmiotowości orzekania w sprawie SKO, a wydanie korzystnego wyroku dla skarżącej o uprawnieniu do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania M.[...]K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką I. K.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta i Gminy C. stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej: u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jednocześnie ustawodawca określił w art. 17 ust. 1a u.ś.r., iż osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje przy tym jedynie, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

Rozpoznając przedmiotową sprawę organ obu instancji stwierdziły, że nie zaszła przesłanka określona w ust. 1b art. 17 u.ś.r., tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki – matki skarżącej - I. K., nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W rezultacie organy orzekające stwierdziły, że nie ma podstaw do przyznania córce I. K. świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo stwierdzenia, że I. K. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe od 19 czerwca 2006 r., co zostało stwierdzone wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] 2007 r. (sygn. akt [...]), a jej córka M.[...]K. w 2009 r. zrezygnowała z pracy celem opieki nad niepełnosprawną matką.

Istotną i bezsprzeczną okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, na który trafnie zwróciła uwagę skarżąca, że Burmistrz C. decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie ówcześnie obowiązujących przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. przyznał M.[...]K., w związku z opieką nad matką I. K., która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 października 2011 r. bezterminowo, w kwocie 520 zł miesięcznie. Przyznane w ten sposób świadczenie stało się prawem podmiotowym skarżącej uzyskanym w zgodzie z obowiązującym ówcześnie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zaznaczyć należy, że ówcześnie obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidywały, by świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało, przy spełnieniu pozostałych wymagań, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przesłanka ta została wprowadzona przez art. 1 pkt 5 lit. b) ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. z 2012 r. poz. 1548; dalej: ustawa zmieniająca lub ustawa z 7 grudnia 2012 r.), który dodał ust. 1b do art. 17 ustawy. Jednocześnie w ustawie zmieniającej znalazł się przepis art. 11, który stanowił w ust. 1, że osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Jednocześnie przepis art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej określał, że wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1. Przy czym ustawodawca, wprowadzając konstrukcję pozbawienia obywateli z mocy prawa słusznie nabytych w drodze decyzji administracyjnej praw podmiotowych, nałożył na organ właściwy do wydawania decyzji obowiązek polegający na informowaniu, w terminie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, osób otrzymujących świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów dotychczasowych o wygaśnięciu z mocy prawa decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i warunkach nabywania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego obowiązujących od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (ust. 4).

W związku z powołanymi przepisami art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej, organy orzekające w niniejszej sprawie przyjęły, że skarżąca zachowała uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 30 czerwca 2013 r., zaś po tej dacie z mocy prawa wygasła decyzja Burmistrza C. z dnia [...] 2011 r. uprawniająca skarżącą do świadczenia pielęgnacyjnego bezterminowo. Z kolei co już wskazano powyżej, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., w brzmieniu nadanym od 1 stycznia 2013 r., umożliwiał organom orzekającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tylko w sytuacji, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko skarżącej wyrażone w piśmie procesowym z dnia 25 stycznia 2014 r., że zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, która dotyczy jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ma wydany przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 5 grudnia 2013 r. wyrok (sygn. akt K 2713, Dz. U. 2013 r., poz. 1557), którym stwierdzono, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W świetle przepisów art. 190 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji RP wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność określonego przepisu ustawy z Konstytucją, wprowadza z dniem ogłoszenia tego wyroku w trybie art. 190 ust. 2 Konstytucji zakaz stosowania niekonstytucyjnego przepisu ustawy także w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym i niezakończonym prawomocnie przed ogłoszeniem tego wyroku.

Pamiętać należy, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego ma moc powszechnie obowiązującą w tym sensie, że oddziałuje ono na wszelkie toczące się w chwili jego ogłoszenia postępowania sądowe i administracyjne. Zasadą jest, że orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem jego ogłoszenia w stosownym dzienniku i z tym właśnie dniem - o ile jest ono orzeczeniem negatywnym - niekonstytucyjny przepis traci moc obowiązującą, a zatem nie może być stosowany przez sądy i organy administracyjne w sprawach wszczętych przed dniem ogłoszenia orzeczenia, a nie rozstrzygniętych do tego dnia (por. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wyd. Prawnicze LexisNexis 2008, s.41-64). W dniu 16 grudnia 2013 r. sentencja wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 27/13 została opublikowana w Dzienniku Urzędowym poz. 1557, a zatem art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy zmieniającej od tego dnia utraciły swoją moc obowiązującą. Skarga w niniejszej sprawie złożona została wprawdzie dnia 28 listopada 2013 r., to jednak do wyrokowania przez Sąd doszło 26 marca 2014 r., a więc po ogłoszeniu wyżej przywołanego wyroku Trybunału.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, który to pogląd podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, dany akt normatywny (przepis prawny) uznany za niekonstytucyjny musi być kwalifikowany jako mający moc obowiązującą do dnia ogłoszenia wyroku Trybunału, to jednak nie powinien być zastosowany przez sąd w konkretnej sprawie ze względu na fakt wiążącego wszystkich adresatów (art. 190 ust. 1) uznania przez Trybunał Konstytucyjny, że pozostaje on w sprzeczności z Konstytucją RP, gdyż sprzeczność ta z reguły istnieje od samego początku, to jest od daty wydania danego aktu normatywnego, bądź wejścia w życie przepisu prawnego, których domniemanie konstytucyjności zostało przez Trybunał obalone (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009 r., II OSK 179/09, Lex nr 507638, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 listopada 2013 r., III AUa 443/13, Lex nr 1409161, Lex nr 1409161; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2013 r., II UK 156/13, Lex nr 1396413). Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 września 2013 r. (sygn. akt II FSK 1964/13, Lex nr 1375594), zgodnie z którym jeżeli w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego zapadnie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje konieczność uchylenia takiej decyzji (por. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyd. 2, Warszawa 2010, s. 50-51). W innym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przepis uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny ma taki charakter od samego początku, tj. od dnia jego wejścia w życie. Fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego podjętego na podstawie niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r., II OSK 1745/07, Lex nr 357511).

W art. 190 ust. 3 Konstytucji RP zawarta jest zasada wyłączenia z obrotu prawnego niekonstytucyjnego przepisu ustawy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego tą niekonstytucyjność. Nadto skoro według art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału jest podstawą do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wydaną przy zastosowaniu przepisu ustawy uznanego za niekonstytucyjny (art. 145a k.p.a.) i do uchylenia przez wojewódzki sąd administracyjny takiej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.) oraz do wznowienia postępowania w sprawie prawomocnie rozstrzygniętej wyrokiem sądu administracyjnego w oparciu o taki przepis ustawy (art. 272 § 1 p.p.s.a.), to także w toczącym się postępowaniu przepis taki nie może mieć już (od daty urzędowej publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego) zastosowania (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2009 r. sygn. I OSK 586/08, Lex nr 526408).

Z powyższych względów należy uznać, że w świetle przepisów art. 190 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji RP wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność określonego przepisu ustawy z Konstytucją, wprowadza z dniem ogłoszenia tego wyroku w trybie art. 190 ust. 2 Konstytucji zakaz stosowania niekonstytucyjnego przepisu ustawy także w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym i niezakończonym prawomocnie przed ogłoszeniem tego wyroku.

Będące przedmiotem badania Trybunału przepisy art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. przewidywały, że osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane zaś na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1.

Trybunał Konstytucyjny we wspomnianym wyżej wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. uznał, że wprowadzenie tych regulacji doprowadziło do naruszenia zasady ochrony praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, które jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.

Należy wspomnieć, że wprawdzie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej nie stanowił podstawy prawnej wydanych w niniejszej sprawie decyzji, tym niemniej zważywszy, iż do końca czerwca 2013 r. skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne na matkę, to na podstawie tego właśnie przepisu została ona następnie pozbawiona otrzymywanego uprzednio świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie z uwagi na fakt kontynuowania sprawowanej opieki, wystąpiła z wnioskiem o ponowne ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie godząc się z pozbawieniem nabytego prawa podmiotowego co do przyznanego bezterminowo świadczenia pielęgnacyjnego. Sytuacja faktyczna i prawna, w jakiej znalazła się skarżąca, kwalifikuje ją zatem do grupy adresatów omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

W związku z tym, chcąc ustalić, czy, a jeśli tak to w jaki sposób stwierdzona przez Trybunał niekonstytucyjność przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej wpłynęła na prawa podmiotowe skarżącej, konieczna jest pogłębiona analiza ocena skutków prawnych komentowanego wyroku Trybunału z dnia 5 grudnia 2013 r.

W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wskazał, iż jego wyrok nie tworzy ani roszczeń o wypłatę utraconych korzyści za okres po 30 czerwca 2013 r., ani nie daje podstaw do ubiegania się o nowe świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, które przewiduje obowiązująca ustawa o świadczeniach rodzinnych, bowiem wyrok ten dotyczył norm prawa intertemporalnego, które w dodatku zmaterializowały się już w dniu orzekania przez sąd konstytucyjny, a nie przepisów, które określały nowe przesłanki nabycia świadczeń. W rezultacie, w ocenie Trybunału zrealizowanie tego wyroku będzie wymagało zmiany prawa. Argumentując to stanowisko Trybunał wskazał, iż zaskarżone przez Rzecznika Praw Obywatelskich przepisy zostały zamieszczone w ustawie zmieniającej, która znowelizowała ustawę z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych między innymi w części dotyczącej przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Regulowały one zatem wpływ ustawy zmieniającej na stosunki prawne powstałe i ukształtowane pod rządami dotychczas obowiązującej ustawy o świadczeniach rodzinnych, a ich problematyka odnosiła się do kwestii intertemporalnych (przejściowych). W dniu orzekania przez Trybunał treść regulacji intertemporalnej zawartej w art. 11 ust. 3 została już "skonsumowana", a okres przejściowy zaplanowany na jej podstawie minął – wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynął do Trybunału 25 czerwca 2013 r., a wygaszenie decyzji administracyjnych przyznających świadczenie pielęgnacyjne nastąpiło po upływie 30 czerwca 2013 r., przedmiotem zaskarżenia do Trybunału nie były zaś przepisy prawa materialnego ustawy o świadczeniach rodzinnych określające przesłanki nabycia świadczenia pielęgnacyjnego, zmodyfikowane przez art. 1 pkt 4 i 5 ustawy zmieniającej.

Dalej Trybunał stwierdził, że kontrola przepisów intertemporalnych, kiedy przewidziane w nich czynności zostały zrealizowane, a nie materialnoprawnej podstawy odmowy przyznania nowych świadczeń, w zasadniczy sposób wpływa na potencjalne skutki wyroku Trybunału. Okoliczności badanej sprawy przesądzają, że jedynie w wypadku ewentualnego orzeczenia o niezgodności przepisów prawa materialnego (nieobjętych zaskarżeniem Rzecznika Praw Obywatelskich), osoby, których sytuacja została ukształtowana na ich podstawie, mogłyby skorzystać z instytucji sanacyjnych, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji i operacjonalizujących tę normę odpowiednich regulacjach ustawowych. Wzruszenie aktów stosowania prawa po wyroku Trybunału o niezgodności normy intertemporalnej, zwłaszcza gdy przewidziany w jej treści mechanizm prawny zakładał wygaszenie decyzji administracyjnych ex lege, nie jest możliwe. W takich warunkach wykonanie negatywnego wyroku Trybunału zawsze będzie wymagało interwencji legislacyjnej ustawodawcy.

Z poglądem prawnym Trybunału co do skutków prawnych jego orzeczenia nie sposób się zgodzić.

W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż Trybunał Konstytucyjny w analizowanym wyroku nie skorzystał z możliwości odroczenia wejścia w życie orzeczenia, z której to formuły wynikałoby, że orzeczenie ma wywołać skutek dopiero po upływie zakreślonego przez Trybunał terminu i wyłącznie "na przyszłość". Uprawnienie Trybunału Konstytucyjnego do określenia innej daty utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego niż wynika z przepisu art. 190 ust. 3 in principio Konstytucji, wskazuje zaś, że określenie chwili utraty mocy przepisu eliminowanego z porządku prawnego zostało pozostawione kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, lecz jednocześnie sprowadza się do określenia daty w orzeczeniu (art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym – Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) albo do pozostawienia reguły ustawowej (art. 190 ust. 3 in principio Konstytucji).

Trybunał Konstytucyjny nie umorzył także postępowania, co oznacza iż nie znalazł podstaw dla zastosowania art. 39 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym. W świetle art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym umorzenie postępowania jest bowiem obligatoryjne w sytuacji, gdy wydanie orzeczenia jest zbędne, zaś zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 3 obligatoryjność umorzenia zachodzi gdy akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał. Za zbędne należałoby zaś uznać wydanie orzeczenia w przedmiocie zgodności z Konstytucją regulacji, która "skonsumowała się" w jednorazowym akcie i nie jest już stosowana. Zaś przy przyjęciu, iż przez określenie, iż badane przepisy "skonsumowały się" z dniem 30 czerwca 2013 r. Trybunał rozumiał utratę przez nie mocy obowiązującej z tą datą, to z wydania omawianego wyroku w dniu 5 grudnia 2013 r. wywieść można tezę, iż Trybunał orzekając w sprawie co do meritum uznał, stosownie do art. 39 ust. 3 pkt 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, że wydanie orzeczenia o art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., który utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia, jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż Trybunał Konstytucyjny jest instytucją, która lokuje się na pograniczu władzy sądowniczej i ustawodawczej. Niejednokrotnie w doktrynie określa się go mianem "ustawodawcy negatywnego", akcentując, że skutki jego orzeczeń nie tylko dotyczą stron konkretnej sprawy, ale kształtują system prawny. Usuwając z tego systemu pewne normy prawne jako niezgodne z Konstytucją, Trybunał wpływa na wykładnię i stosowanie pozostałych norm. Ten sposób oddziaływania to - w przeciwieństwie do Parlamentu, będącego jednocześnie ustawodawcą "negatywnym i pozytywnym" - wyłącznie eliminowanie z systemu prawnego pewnych norm prawnych. Jednocześnie jednak zawsze orzeczenie Trybunału wywiera również skutek ustawodawczy "pozytywny", ponieważ wyeliminowanie określonej normy zmienia stan prawny i powoduje, że w określonych sytuacjach znajdzie zastosowanie inna norma prawna.

Pozycja ustrojowa Trybunału powoduje, że jego orzeczeń nie należy traktować jak typowych orzeczeń sądowych. Trybunał Konstytucyjny jest bowiem sądem prawa, a toczony przed nim spór dotyczy samego prawa, jego spójności i poprawności, a nie interpretacji lub zastosowania, co pozostaje domeną sądów, w tym sądów administracyjnych.

Dlatego konieczne jest również dokonywanie wykładni orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Ocena ta należy do organów stosujących prawo. Pozbawienie Trybunału Konstytucyjnego uprawnienia do ustalania powszechnej wykładni prawa powoduje, że wykładnia przepisów prawa stosowanych przez sądy, dokonywana przez Trybunał może być przyjmowana tylko ze względu na siłę argumentacji.

Powyższe oznacza, iż to sądy władne są do dokonywania w ramach danej sprawy samodzielnej oceny skutków orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i nie są w tym zakresie związane poglądami wyrażonymi w uzasadnieniu takowego orzeczenia.

Dokonując oceny stanu prawnego istniejącego od dnia opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. w pierwszym rzędzie zauważyć należy, iż przepis art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej odnosił się tylko i wyłącznie do pozostających w obrocie prawnym ostatecznych decyzji administracyjnych (a więc do spraw zakończonych) oraz wynikających z tych decyzji praw nabytych obywateli. Regulacja zawarta w art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej pozbawiająca obywateli praw nabytych wynikających z decyzji ostatecznych i eliminująca z mocy prawa z obrotu prawnego te decyzje stanowiła zatem zbiór norm prawa materialnego, zbliżonych w swoim charakterze do norm pozbawiających obywateli z mocy prawa określonych praw, czy też inaczej rzecz ujmując wywłaszczających ich z przysługujących im prawa podmiotowych.

Tego charakteru przepisu prawa materialnego nie pozbawia art.11 ust. 3 okoliczność, iż przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej są przepisami, o których mowa w § 30 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. Nr 100, poz. 908 ze zm.). Przepis ten stanowi, że w przepisach przejściowych rozstrzyga się w szczególności, czy zachowuje się uprawnienia i obowiązki oraz kompetencje powstałe w czasie obowiązywania uchylanych albo wcześniej uchylonych przepisów oraz czy skuteczne są czynności dokonane w czasie obowiązywania tych przepisów; sprawy te reguluje się tylko w przypadku, gdy nie chce się zachować powstałych uprawnień, obowiązków lub kompetencji albo chce się je zmienić albo też gdy chce się uznać dokonane czynności za bezskuteczne. Wyjaśniając, należy wskazać, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej pozbawiły obywateli nabytych słusznie na podstawie przepisów dotychczasowych praw podmiotowych do świadczeń pielęgnacyjnych z dniem 30 czerwca 2013 r. Tymczasem rozstrzygając te kwestie, prawodawca powinien pamiętać o obowiązującej w państwie prawa zasadzie poszanowania praw nabytych. Jeżeli zaś zamierza się jakieś podmioty pozbawić nabytych uprawnień, należy rozważyć, czy jest to wyjątkowo dopuszczalne odstępstwo od zasady poszanowania prawa nabytych (rozstrzygnięcia dotyczące praw nabytych nie mogą mieć w państwie prawa charakteru arbitralnego); ograniczeń tego rodzaju nie ma w przypadku obowiązków (S. Wronkowska [w:] S. Wronkowska, M. Zieliński, Komentarz do zasad techniki prawodawczej, Warszawa 2004, s. 82).

Odnośnie przepisów prawa materialnego w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w zakresie obowiązywania prawa materialnego wywiera skutki na przyszłość, lecz w zakresie stosowania odnosi skutek retroaktywny, wsteczny, wpływając na ocenę prawną stanów faktycznych powstałych w okresie poprzedzającym wejście w życie orzeczenia Trybunału. Tym samym przepis prawa uznany za niekonstytucyjny nie może być stosowany, poczynając od daty jego uchwalenia (por. postanowienie NSA z dnia 9 października 2007 r., sygn. I FSK 1261/07, Lex nr 440637; wyroki NSA z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. II OSK 1349/05, Lex nr 318307 oraz z dnia 9 marca 2010 r., sygn. I FSK 105/09, Lex nr 606334). Wynika to z faktu, iż sprzeczność przepisu prawa materialnego z Konstytucją – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie – istnieje od daty wejścia w życie danego aktu normatywnego, którego domniemanie konstytucyjności zostało przez Trybunał Konstytucyjny obalone i jest okolicznością obiektywną jedynie potwierdzaną przez Trybunał Konstytucyjny. Utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego, o której mowa w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, oznacza bowiem, że niekonstytucyjny akt prawny jest derogowany z systemu prawnego w sposób bezwzględny i bezwarunkowy, a zatem nie może być stosowany również do stanów faktycznych ukształtowanych w czasie, gdy jeszcze obowiązywał (M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 72 i n.). Wyjątki od tej zasady odnoszą się tylko do sytuacji, gdy Trybunał odroczy w czasie utratę mocy obowiązującej niekonstytucyjnego aktu normatywnego, lub gdy w sytuacji tzw. wyroku aplikacyjnego wprost w sentencji wyłączy wsteczne działanie wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność danego przepisu (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. I OSK 1007/07, Lex nr 496213), która to sytuacja w analizowanym orzeczeniu nie zaistniała.

Dalej zauważyć należy, iż choć przepis prawa może być skonstruowany – jak miało to miejsce w przypadku art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej w taki sposób, że znajduje zastosowanie tylko do sytuacji istniejących w chwili jego wydania, a nie odnosi się do sytuacji - nawet identycznych, jakie ukształtują się już po jego wydaniu, to jednak oznacza to tylko, iż zakres działania przepisu jest ograniczony w czasie, ale - gdy chodzi o te sytuacje, do których przepis miał zastosowanie - przepis pozostaje w systemie prawa jako podstawa utrzymania wywołanych przez niego skutków prawnych i jako bariera przeciwko próbom prawnego i faktycznego podważania trwałości tych skutków. Zawsze też, gdy pojawi się pytanie, czy - w odniesieniu do konkretnej sytuacji z przeszłości - przepis ten wywołał przewidziany w nim skutek prawny, trzeba najpierw wyjaśnić, czy przepis ten znajdował zastosowanie do tej sytuacji, więc przepis ten należy zastosować.

W kontekście powyższych rozważań uznać należy, iż skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy zmieniającej, jest reaktywowanie "na nowo" bytu prawnego ostatecznych decyzji przyznających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony, względnie na czas określony, wykraczający poza 30 czerwca 2013 r., co do których nie były wydane decyzje stwierdzające ich wygaśnięcie, a o wygaśnięciu których z mocy prawa powyższy przepis orzekał.

Skoro bowiem aktualnie brak w systemie prawa przepisu art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej jako podstawy utrzymania wywołanych przez niego skutków prawnych, to brak jest podstawy prawnej dla odmowy realizacji praw nabytych wynikających z ostatecznych decyzji przyznających świadczenie pielęgnacyjne wydanych na podstawie przepisów obowiązujących przed zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r.

Za przyjęciem takowej oceny skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. przemawia nadto wykładnia funkcjonalna. Tylko takie rozumienie skutków tego orzeczenia pozwala bowiem na usunięcie stanu sprzeczności z ustawą zasadniczą wywołanego poprzez ustanowienie przepisu art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej.

Okoliczność, iż prawodawca w art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej posłużył się konstrukcją pozbawienia obywateli praw nabytych z mocy prawa, a nie - również teoretycznie możliwą - instytucją stwierdzania wygaśnięcia dotychczasowych decyzji w toku nowych postępowań administracyjnych, nie może przy tym stanowić wystarczającej przesłanki dla zaaprobowania stanu trwania bezprawia konstytucyjnego.

Z faktu, iż art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej zawiera jedynie regulacje dotyczącą wzruszania orzeczeń wydanych na podstawie aktu normatywnego o niezgodności z Konstytucją którego orzekł Trybunał Konstytucyjny, a brak w nim postanowień dotyczących niekonstytucyjnych regulacji działających z woli ustawodawcy ex lege nie można bowiem wyprowadzać wniosku, że prawodawca konstytucyjny aprobuje stan, w którym pomimo stwierdzenia niekonstytucyjności określonego przepisu prawa trwają wciąż jego sprzeczne z Konstytucją następstwa.

Stan taki stanowiłby bowiem oczywiste i rażące naruszenie zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, szczególnie w sytuacji takiej jak w analizowanej sprawie, gdzie zgodnie ze stwierdzeniem samego Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca bez wątpienia intencjonalnie nie przewidział żadnego mechanizmu konwersji praw nabytych w przeszłości przy jednoczesnym wyłączeniu z systemu pomocowego przewidzianego w ustawie o świadczeniach rodzinnych części dotychczasowych świadczeniobiorców.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż skoro polski ustrojodawca dopuścił w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP tak daleko idące odstępstwa od zasady trwałości rozstrzygnięć kończących postępowanie sądowe i administracyjne, to nie sposób przyjąć dlaczego bardziej rygorystycznie miałby traktować takie stany faktyczne, w których jakiekolwiek rozstrzygnięcia nie zostały wydany, a skutki nastąpiły z mocy prawa.

W świetle regulacji art. 190 ust. 4 Konstytucji RP wprowadzającego, odmiennie niż na przykład, możliwość wzruszenia na podstawie negatywnego wyroku Trybunału każdego prawomocnego orzeczenia sądowego, ostatecznej decyzji administracyjnej, a nawet innego rozstrzygnięcia dotyczącego stanów faktycznych zaistniałych przed wyrokiem Trybunału, nie sposób przyjąć by ustrojodawcy polskiemu przyświecała wyrażona na przykład i w art. 140 ust. 7 austriackiej Federalnej Ustawy Konstytucyjnej (dostępna na stronie internetowej http://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/konst/austria.html) idea minimalistycznego wpływu orzeczenia na ukształtowane już stosunki faktyczne i prawne (por. M. Florczak – Wątor Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 74).

Nie bez znaczenia pozostaje nadto, iż jak wskazano w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego w okolicznościach tej sprawy doszło do naruszenia praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, a jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.

Niewątpliwie przywróceniu zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa nie służyłaby zaś sytuacja, w której pomimo jednoznacznego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność odebrania obywatelom praw słusznie nabytych w dalszym ciągu byliby oni pozbawieni konstytucyjnie chronionego prawa podmiotowego jakim jest prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustalone w ostatecznej decyzji administracyjnej, a ewentualne usunięcie stanu bezprawia konstytucyjnego byłoby uzależnione wyłącznie od dobrej woli podmiotów dysponujących prawem inicjatywy ustawodawczej, które uprzednio intencjonalnie do takiego stanu niekonstytucyjności doprowadziły.

Przyjęcie przedstawianej w nauce prawa koncepcji, iż gdy przepis uznany za niekonstytucyjny wywołuje skutki ex lege i skutki te już się zrealizowały przed orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, to orzeczenie to nie ma żadnej mocy sprawczej do już zrealizowanych skutków i niemożliwa jest restytucja konstytucyjności, ze względu na brak procedury, która mogłaby być przedmiotem wznowienia o której mówi art. 190 ust. 4 Konstytucji (patrz K. Gonera, A .Łętowska Wieloaspektowość następstw stwierdzenia niekonstytucyjności, Państwo i Prawo 5/2008 s. 35) naruszałoby zatem podstawowe standardy konstytucyjne wynikające z zasady, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, albowiem dawałoby prawodawcy możliwość takiego kształtowania sprzecznych z Konstytucją przepisów, by utrzymywać ich niekonstytucyjne skutki niezależnie od orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i w tym zakresie czyniłoby kontrolę konstytucyjności tego rodzaju aktów prawnych pozorną. Pozwalałoby to ustawodawcy wymykać się spod efektywnej kontroli Trybunału Konstytucyjnego, o ile tylko dałoby się skonstruować przepis, który realizowałby się jednorazowo.

Niebezpieczeństwo to nie ma przy tym charakteru abstrakcyjnego, co wynika chociażby ze sposobu skonstruowania art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej. Krańcowym przykładem takiego - intencjonalnie ukierunkowanego na obejście zasad konstytucyjnych - działania podmiotów posiadających inicjatywę legislacyjną może zaś być dostępny na stronie Sejmu RP projekt z dnia 14 maja 2007 r. dotyczący ustawy - przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej, gdzie w art. 12 ust. 3 przewidziano wygaśnięcie z mocy prawa stosunków pracy i stosunków służbowych osób dotąd zatrudnionych w likwidowanych urzędach.

W związku z powyższym zgodzić należy się z wyrażanymi w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądami (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 767/13; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 11 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 1161/13, wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 stycznia 2014 r. II SA/Łd 976/13; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. II SA/Po 1242/13, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. II SA/Go 983/13, postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2013 r. I OZ 1186/13, wszystkie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że w stosunku do osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego przed 1 stycznia 2013 r., którym przyznano je na okres dłuższy niż do 30 czerwca 2013 r. lub bezterminowo, czynnikiem prawotwórczym i w konsekwencji mającym wpływ na wykładnię prawa do świadczenia określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostaje powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2013 r., K 27/13.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że ze względu na ciążący na Sądzie obowiązek uwzględniania skutków prawnych wyroków Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP), aktualnie, to jest w dacie wyrokowania przez Sąd, w obrocie prawnym istnieje zarówno decyzja Burmistrza Miasta i Gminy C. z dnia [...] 2011 r. przyznająca M.[...]K. w związku z opieką nad niepełnosprawną matką I. K. i koniecznością rezygnacji z pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 października 2011 r. – bezterminowo, jak również zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] października 2013 r. i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Miasta i Gminy C. z dnia [..] 2013 r. odmawiająca skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką I. K. wydana na wniosek z dnia 1 lipca 2013 r. Tym samym upraszczając wywód, z jednej strony skarżącej przysługuje bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne, z drugiej zaś legitymuje się ona decyzją odmawiającą jej przyznania tego świadczenia od dnia 10 lipca 2013 r.

Wskazać przy tym należy, iż nie zachodzi w sprawie przesłanka stwierdzenia nieważności określona w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., albowiem dla stwierdzenia, iż nastąpiło naruszenie powagi rzeczy osądzonej, istotne znaczenie ma istnienie tożsamości obu spraw. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Aby zaistniała tożsamość sprawy konieczne jest aby obie decyzje dotyczyły tożsamego podmiotu oraz tożsamego przedmiotu sprawy, przy jednoczesnej tożsamości stanu prawnego jak i faktycznego. Odnośnie świadczeń pielęgnacyjnych doszło zaś z dniem 1 stycznia 2013 r. do zasadniczej zmiany stanu prawnego w następstwie wejścia w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie nie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. Nr 1548) i co za tym idzie nie zachodzi sytuacja tożsamości stanu prawnego.

Należy jednakże mieć równocześnie na uwadze, iż skarżąca zdecydowała się na ponowne ubieganie o świadczenie pielęgnacyjne ze względu na wygaśnięcie z mocy prawa pierwotnej decyzji przyznającej takowe świadczenie na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów. Zważywszy, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. skarżąca "odzyskała" prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego jej na mocy ostatecznej decyzji Burmistrza C. z dnia [...] 2011 r., zasadnym staje się – ze względu na wszczęcie nowego, a ocenianego obecnie przez Sąd postępowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego – umorzenie tegoż postępowania jako bezprzedmiotowego ze względu na treść wspomnianego wyroku Trybunału i aktualne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r.

W sytuacji wznowienia realizowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o decyzję ostateczną Burmistrza z dnia [...] 2011 r. koniecznym będzie także poinformowanie skarżącej przez organ ( art. 9 K.p.a. ) o powyższym, co w konsekwencji może doprowadzić do cofnięcia przez nią aktualnego wniosku.

W związku z powyższym Sąd uznał za konieczne uchylenie decyzji obu instancji wydanych w niniejszej sprawie z uwagi na naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie I. sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni fakt, że M.[...]K. przysługuje – na mocy decyzji Burmistrza C. z dnia [...] 2011 r. – świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką I. K.

W tym miejscu, mając na uwadze przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązujący sąd do udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, Sąd pragnie wskazać, że stronie skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie wspomnianej decyzji z dnia [...] 2011 r. nieprzerwanie, co oznacza, że, jeżeli nie wystąpiła zmiana okoliczności faktycznych w sprawie, Burmistrz C. ma obowiązek spłaty zaległych okresowych świadczeń przyznanych skarżącej na mocy tej decyzji. W przypadku zaś odmowy spłaty, stronie – w oparciu o przepis art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. – przysługuje prawo wniesienia skargi na ten akt (odmowne pismo organu) lub czynność (ustna odmowa) organu z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień wynikających z przepisów prawa. Zgodnie zaś z art. 52 § 3 skargę do sądu administracyjnego na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., wnosi się po uprzednim wezwaniu na piśmie organu – w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżąca dowiedziała się lub mogła się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu czynności – do usunięcia naruszenia prawa. W tym wypadku skargę wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie 60 dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa (art. 53 § 2 p.p.s.a.), za pośrednictwem organu, którego działanie jest przedmiotem skargi (art. 54 § 1 p.p.s.a.).

Sąd na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji (punkt II. sentencji wyroku).