Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 43/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek Sędziowie: WSA Grażyna Firek (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: Tomasz Famulski po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lutego 2018 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 13 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego - uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji -


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego K. , jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego M. M. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. , obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Naczelnik Urzędu Skarbowego K. postanowieniem z dnia 31 lipca 2017 r. nr [...] na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj.Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm. dalej upea) umorzył prowadzone wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne , uznając , że w przedmiotowym postępowaniu nie uzyska kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Pismem z dnia 24 sierpnia 2017 r. nr [...] organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, a następnie na jego wniosek, powołując się na treść art. 64c § 4 i 7 upea wydał w dniu 26 września 2017 r. postanowienie nr [...] w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postepowania egzekucyjnego na kwotę 781,00 zł. W jego uzasadnieniu organ wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego powstały koszty egzekucyjne za zajęcie rachunku bankowego w Banku Handlowym S.A. w wysokości 717,90 zł. i zajęcie rachunku bankowego w mBanku S.A. w wysokości 63,10 zł, naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 upea. Podkreślił, że w wyniku wyczerpania wszystkich procedur nie ujawniono majątku, z którego możliwa byłaby skuteczna egzekucja, co musiało skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

W zażaleniu od powyższego postanowienia ZUS Oddział w K. wniósł o jego uchylenie ewentualnie skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia, powołując m.in. art. 231 i 270a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 201). W uzasadnieniu zażalenia wierzyciel stwierdził, że organ egzekucyjny nie poniósł nadmiernych obciążeń ani nakładów związanych z postępowaniem, gdyż podjął standardowe czynności, nie noszące znamion szczególnej komplikacji, jak i utrudnień w prowadzeniu egzekucji. Wskazał też, że zajęcie rachunku w [...] S.A. , z którym wiązały się koszty egzekucyjne, było zajęciem, z którego nie spłynęły żadne środki na pokrycie należności. Dodał , że skoro na rachunku bankowym nie było i nigdy nie pojawiły się środki na choćby częściowe pokrycie należności to nie doszło do zajęcia rozumianego jako zajęcie wierzytelności pieniężnych, w związku z powyższym organ egzekucyjny nie powinien obciążać wierzyciela kosztami wymienionymi w art. 64 § 1 pkt 4 upea. Na poparcie swoich twierdzeń wierzyciel powołał się na wyroki NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn.. akt II FSK 693/15 oraz z dnia 30 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 579/15

Postanowieniem z dnia 13 listopada 2017 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tj.Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) w zw. z art. 17, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 oraz art. 64c§ 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj.Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm. dalej upea) , po rozpatrzeniu powyższego zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że stosownie do treści art. 64c§ 4 upea wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne , jeżeli nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, a ustawodawca przez użycie w treści tej regulacji zwrotu "wierzyciel pokrywa" nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru czy obciążać wierzyciela kosztami egzekucyjnymi czy teZ nie. Organ w takim przypadku ma obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Organ odnosząc się do powołanych w zażaleniu wyroków, wskazał, że orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite w tym zakresie, gdyż w orzecznictwie sądowym znajdują się wyroki odmiennie interpretujące ten przepis, niż w wyrokach na treść , których powoływał się wierzyciel. Organ podkreślił, że obowiązek uiszczenia kosztów egzekucji nie zależy od efektywności postępowania egzekucyjnego, co oznacza, że w przypadku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego opłata jest pobierana bez względu na to, czy na rachunku na chwilę zajęcia znajdowały się środki czy też nie. Skuteczność zajęcia rachunku bankowego polega na zajęciu wierzytelności wynikającej z posiadania rachunku bankowego, a więc oznacza to, iż nawet w sytuacji, gdy jest brak środków pieniężnych na koncie bankowym zobowiązanego, to zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego determinuje, zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 upea, naliczenie kosztów związanych z zajęciem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu:

1.naruszenier art. 64 § 1 pkt 4 upea poprzez błędną interpretację i przyjęcie, że zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym było skuteczne , pomimo, że nie znajdowały się na nim środki pieniężne , co rodzi obowiązek wierzyciela do pokrycia kosztów egzekucji,

2.naruszenie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, dalej Kpa):

-art.77 § 1 Kpa i art. 80 Kpa poprzez nierozpatrzenie przez organ w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego, a także dokonanie ustaleń sprzecznych z zasadą swobodnej oceny dowodów i obciążeniem kosztami egzekucyjnymi wbrew logice i interesowi społecznemu,

-art.107 § 3 Kpa poprzez nie wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

-art. 6 Kpa, art.8 Kpa, art. 7 Kpa, art. 11 Kpa, art. 107 § 3 Kpa w zw. z art. 126 Kpa, z uwagi na nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego obywateli, w szczególności przez zaniechanie zbadania , czy na zajmowanym rachunku znajdują się środki piniężne, po to aby nie narażać Skarbu Państwa na koszty (wyroki NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt II FSK 693/15 oraz z dnia 30 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 579/15)

Z uwagi na powyższe naruszenia strona skarżąca domagała się jego uchylenia bądź chylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie i ponownie przytoczył argumenty uprzednio zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.- dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. , naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kpa lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sprawa niniejsza rozpoznana została w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji z uwagi na zaistniałe naruszenie prawa podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie, było ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków-Nowa w sprawie obciążenia wierzyciela Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 781,00 zł., prowadzonego wobec zobowiązanego M. M., na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Podstawą obciążenia strony skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego za dokonane czynności były co do zasady przepisy art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016r., poz. 599 ze zm.), a także szczegółowe regulacje art. 64c § 4 i § 7 i u.p.e.a.

Nie mogło ujść uwadze Sądu, że przed wydaniem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji, zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 745/13 (Dz. U. z 2016r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi, przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, m.in., że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał orzekł również, że art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, której mowa w 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Tak więc przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP ze wskazanych w sentencji wyroku Trybunału powodów. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

W uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć organy obu instancji nie odniosły się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w kwocie 781,00 zł. względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie odniosły się do zagadnienia, iż wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary. Innymi słowy, organy egzekucyjne zupełnie pominęły te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.

Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym reprezentowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi po stronie Sądu obowiązek uwzględnienie wyroku Trybunału. Art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Przepis ten wprost odnosi się do możliwości wzruszania w trybach nadzwyczajnych prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach. W zakresie postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego odpowiednie postanowienia w tym zakresie zawierają art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 240 § 1 pkt 8 i art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 272 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszczalne jest wznowienie postępowania po negatywnym wyroku dotyczącym pominięcia prawodawczego (wyrok NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt II OPS 2/09, M. Wyrzykowski, M. Ziółkowski, Prawo do wznowienia postępowania administracyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego (w:) System Prawa Administracyjnego, t. 2, Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Warszawa 2012, s. 348-349).

Wprawdzie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP odnosi się wprost do postępowań prawomocnie zakończonych, ale skoro nawet prawomocne rozstrzygnięcia sądowe powinny podlegać weryfikacji z tego powodu, to tym bardziej sąd powinien uwzględnić istniejący stan niekonstytucyjności w postępowaniu niezakończonym prawomocnym rozstrzygnięciem (por. wyroki NSA: z 8 listopada 2013 r., sygn. akt II FSK 2626/12; z 30 listopada 2013 r., II FSK 745/13; z 23 września 2014 r., sygn. akt II FSK 2328/14 oraz z 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14).

Wobec treści art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP oraz mając na względzie to, że przepis stanowiący podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów egzekucyjnych obu instancji były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w przywoływanym wyroku SK 31/14, Sąd postanowił uchylić zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków-Nowa Huta.

Rozstrzygnięcie kwestii kosztów przedmiotowego postępowania egzekucyjnego będzie więc wymagało uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanego za niekonstytucyjny przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

Nie kwestionując równocześnie pewnej rozbieżności orzeczniczej w orzecznictwie sądów administracyjnych, wskazać należy, iż odmienna linia orzecznicza zdaje się być akceptowana w orzecznictwie. Porównać choćby należy prawomocne wyroki WSA w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2017r. sygn. I SA/Kr 83/17 czy wyroki NSA z dnia 7 czerwca 2017r. sygn.. II FSK 1484/15 lub z dnia 27 września 2016r. sygn. II FSK 2066/14. Poglądy wyrażone w tych orzeczeniach w pełni podziela Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt pkt 1 lit. b i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.