Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1835/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 12 § 1, art. 78 § ,1, art. 80, art. 84 § 1, art. 7, art. 77, art. 78 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 21 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Dnia 2 grudnia 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. K. i K. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 stycznia 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 805/18 w sprawie ze skargi H. K. i K. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz H.K.i K.P. solidarnie kwotę 1.200.00 (tysiąc dwieście) PLN tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2019 r., II SA/Gl 805/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę H. K. i K. P. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] lipca 2018 r. [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości.

Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] Prezydent Miasta B. orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty na rzecz H. K. i K. P. odszkodowania za "odjecie prawa własności poprzez ustanowienie decyzją wywłaszczeniową tzw. służebności administracyjnej" w związku z zajęciem przez Zakłady Energetyczne Okręgu Południowego – Zakład Energetyczny B. nieruchomości położonej w B., oznaczonej jako działka nr [...], obręb K., stanowiącej poprzednio własność K. K., celem budowy linii elektroenergetycznej 220 kV relacji B. – K. – P. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U.1974.10.64 ze zm.), dalej jako "ustawa wywłaszczeniowa z 1958 r.", warunkiem uzyskania odszkodowania było złożenie wniosku lub zawarcie porozumienia, a zatem ustawa ta wymagała podjęcia przez uprawnionego działań w zakresie dochodzenia roszczenia. W ocenie organu I instancji wniosek należało uznać za bezprzedmiotowy, gdyż obowiązująca ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2016.2147 ze zm.), dalej jako "u.g.n", nie daje podstaw prawnych do ustalenia i wypłaty żądanego odszkodowania. Od decyzji tej odwołanie złożyły H. K. i K.P., wskazując na błędne zakwalifikowanie ich wniosku jako żądania ustalenia odszkodowania za straty spowodowane wejściem na grunt, w tym straty w uprawach, podczas gdy domagały się odszkodowania za "odjęcie prawa własności poprzez ustanowienie decyzją wywłaszczeniową tzw. służebności administracyjnej", w związku z treścią art. 35 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Wojewoda [...] ww. decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, podzielając generalnie stanowisko o zaistnieniu podstaw do umorzenia postępowania. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż do ograniczenia sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości doszło w wyniku decyzji z dnia [...] września 1978 r. Rejonowego Zarządu Gospodarki Terenami przy Prezydencie Miasta B., w oparciu o art. 35 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Zgodnie z tym przepisem, organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy, a w miastach – prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. W myśl art. 36 ww. ustawy, odszkodowanie za straty wynikłe z działań wskazanych w art. 35, strony ustalały na podstawie wzajemnego porozumienia, a w razie sporu jego wysokość ustalana była na wniosek zainteresowanej strony przez naczelnika gminy, a w miastach – przez prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy). Odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach należało natomiast ustalić w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie. Roszczenie o takie odszkodowanie przedawniało się z upływem 3 lat od powstania szkody. Dalej organ odwoławczy wskazał, iż ustawa wywłaszczeniowa z 1958 r. utraciła moc obowiązującą z dniem 1 sierpnia 1985 r., uchylona przez art. 100 pkt 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U.1985.22.99 ze zm.), uchylonej następnie przez art. 241 u.g.n. Zgodnie z regulacjami prawnymi u.g.n., odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia ustalane jest, co do zasady w decyzji o wywłaszczeniu. Możliwość wydania odrębnej decyzji o odszkodowaniu przewiduje natomiast przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., który znajduje zastosowanie także w odniesieniu do stanu faktycznego sprzed jej wejścia w życie, o ile uprawnienie nie zostało skonsumowane wcześniej, w szczególności sprawa nie została załatwiona w taki sposób, który wykluczałby tę możliwość. Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. wprowadzony został bowiem po to, aby stworzyć możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania w takich przypadkach, w których przewidziane przez akt normatywny będący podstawą wywłaszczenia odszkodowanie nie zostało ustalone, a mamy do czynienia z wywłaszczeniem w rozumieniu obecnej Konstytucji RP, a także obowiązującej przepisów u.g.n. W przedmiotowej sprawie stronami, które ewentualnie mogły zawrzeć wzajemne porozumienie w sprawie odszkodowania za straty wynikłe z działań wskazanych w art. 35 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. był ówczesny właściciel przedmiotowej nieruchomości oraz przedsiębiorstwo państwowe Zakład Energetyczny Okręgu Południowego – Zakład Energetyczny B., na wniosek którego Rejonowy Zarząd Gospodarki Terenami w B. wydał ww. decyzję z dnia [...] września 1978 r. Organ odwoławczy wskazał nadto, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] sierpnia 1998 r., [...] spadek po K. K. – dawnym właścicielu przedmiotowej nieruchomości nabyli: żona – H. K. oraz dzieci: A. K., A. K. i K. P., po ¼ części całości. Na podstawie umowy zniesienia współwłasności (działu spadku) całą przedmiotową nieruchomość nabyła na własność K. P., natomiast H. K. nabyła dożywotne i bezpłatne prawo użytkowania całej nieruchomości. Dalej organ odwoławczy wskazał, iż obowiązek zapłaty odszkodowania związany jest z faktem poniesienia szkody powstałej w wyniku ograniczenia prawa własności nieruchomości, którą mogła ponieść wyłącznie osoba, będąca właścicielem w dacie ograniczenia prawa własności nieruchomości, a zatem w niniejszej sprawie był to K. K. Decyzja Rejonowego Zarządu Gospodarki Terenami w B. z dnia [...] września 1978 r. wydana na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. ograniczyła prawo własności do przedmiotowej nieruchomości. Treść tej decyzji potwierdza, że nie nastąpiło jednak pozbawienie praw do nieruchomości. Ponadto z księgi wieczystej nr [...], urządzonej dla przedmiotowej nieruchomości, jednoznacznie wynika, że jako właściciel wpisany był K. K., a wnioskodawczynie K. P. i H. K. są jego następcami prawnymi. Dalej organ odwoławczy wskazał, że koniecznym warunkiem uzyskania odszkodowania z tytułu pozbawienia praw do nieruchomości, jest uprzednia utrata prawa. Warunek ten nie został w niniejszej sprawie spełniony, bowiem na podstawie ww. decyzji Rejonowego Zarządu Gospodarki Terenami w B. zezwolono na zajęcie nieruchomości. co spowodowało ograniczenie prawa własności. Przedmiotowa działka nie przeszła na własność żadnego podmiotu publicznoprawnego. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji, mimo lakonicznego uzasadnienia, nie naruszył art. 128 ust. 1 u.g.n. stanowiącego, że roszczenia odszkodowawcze przysługują osobom, które zostały wywłaszczone z ich praw. Nie został naruszony również art. 129 ust. 5 u.g.n. skoro nie nastąpiło pozbawienie prawa do nieruchomości.

W skardze z dnia [...] sierpnia 2018 r. H. K. oraz K. P. zarzuciły powyższej decyzji Wojewody [...] naruszenie:

1. art. 129 ust 5 pkt 3 oraz art. 128 ust. 4 u.g.n. przez bezpodstawne uznanie, że właścicielom, którym ograniczono prawa własności w drodze tzw. małego wywłaszczenia (trwałego ograniczenia prawa własności w związku z przyznaniem przedsiębiorstwu przesyłowemu niewygasających praw do korzystania z gruntu w zakresie eksploatacji wybudowanej linii energetycznej) nie przysługuje prawo do odszkodowania;

2. art. 21 ust. 2 Konstytucji RP przez odmówienie właścicielom prawa do odszkodowania pomimo dokonanego wywłaszczenia.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniu swoje decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn aniżeli wskazane przez orzekające w sprawie organy administracji. Sąd I instancji wskazał, iż przesłanką umorzenia postępowania odszkodowawczego przez organ I instancji był fakt niepodjęcia przez uprawnionych działań określonych w art. 36 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., zmierzających do uzyskania odszkodowania za ograniczenie prawa własności. Z kolei organ odwoławczy bezprzedmiotowość postępowania odszkodowawczego upatruje w tym, że nie doszło do pozbawienia prawa własności nieruchomości, a tym samym do wywłaszczenia, co wyklucza możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na podstawie art. 129 ust. 5 pkt. 3 u.g.n. W tej sytuacji Sąd i instancji wyjaśnił, iż zgodnie z art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem odpowiadającym wartości tych praw. Przepis art. 129 ust. 5 pkt. 3 u.g.n. stanowi, iż starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. stwarza możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania, w przypadkach kiedy odszkodowanie nie zostało ustalone, a mamy do czynienia z wywłaszczeniem w rozumieniu Konstytucji RP oraz obecnie obowiązujących przepisów o wywłaszczaniu. Natomiast termin "pozbawienie praw do nieruchomości" oznacza każde działanie władcze przynoszące skutek w postaci odebrania praw do nieruchomości podmiotom, którym one przysługiwały, a nie tylko takie działania, jakie w przepisach u.g.n. zostały zakwalifikowane do kategorii wywłaszczania, ewentualnie określone jako ograniczanie praw do nieruchomości lub jako ograniczanie sposobu korzystania z nieruchomości. Odszkodowanie, jak stanowi art. 128 ust. 4 u.g.n., przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124 – 126 tejże ustawy. Sąd I instancji podzielił pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania (tak: wyrok NSA z dnia 12 maja 2009 r., I OSK 710/08; wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2014 r., I OSK 147/13; wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r. I OSK 2035/13; wyrok NSA z dnia 25 maja 2017 r., I OSK 2263/15; wyrok NSA z dnia 27 lutego 2018 r., I OSK 908/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Można zatem obecnie dochodzić odszkodowania w przypadku ograniczenia prawa własności nieruchomości dokonanego na podstawie art. 35 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., zawierającego analogiczne rozwiązanie, jak w art. 124 u.g.n.

Dalej Sąd I instancji wskazał, iż z roszczeniem odszkodowawczym może wystąpić jedynie podmiot legitymowany, a więc taki, który dysponuje interesem prawnym. Skarżące, na wniosek których postępowanie odszkodowawcze zostało zawiązane, nie są legitymowane do inicjowania takiego postępowania, jak i do udziału w nim jako strony, nie dysponują bowiem w tej sprawie interesem prawnym. W tym zakresie wskazano, iż nie żyje K. K., właściciel przedmiotowej działki w dacie wydania decyzji ograniczającej uprawnienia do nieruchomości. Wobec tego legitymowanym w zakresie dochodzenia roszczeń może być jedynie osoba (osoby), które uzyskały prawo do tego w ramach następstwa prawnego. Chodzi przy tym o następstwo pod tytułem ogólnym, bo tylko w wyniku takiej sukcesji określony podmiot wchodzi w ogół praw i obowiązków majątkowych sukcesora, w tym również roszczeń o charakterze majątkowym. K. P. – obecna właścicielka przedmiotowej działki uzyskała tytuł prawny do niej w wyniku umowy zniesienia współwłasności z dnia [...] lipca 2001 r. Wcześniej współwłasność działki, w wysokości po ¼ udziałów, przysługiwała żonie i dzieciom zmarłego K. K. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] sierpnia 1998 r. o stwierdzeniu nabyciu spadku po K. K. Sąd I instancji wskazał dalej, iż zgodnie z § 6 ab initio umowy zniesienia współwłasności z dnia [...] lipca 2001 r. H. K., A. K., A. K. i K. P. dokonali zniesienia współwłasności i przekazali całą działkę na własność K. P. Oznacza to, że nie mamy do czynienia z następstwem pod tytułem ogólnym po dawnym właścicielu nieruchomości, a tym samym K. P. nie jest legitymowana w niniejszej sprawie. Natomiast H. K., jak wynika z § 6 tejże umowy, nabyła prawo dożywotniego i bezpłatnego użytkowania całej nieruchomości. Wobec tego obecnie wywodzi swoje prawo do nieruchomości nie z tytułu spadkobrania (następstwa ogólnego), ale z prawa jej użytkowania. Nie można i w jej przypadku przyjąć, że dysponuje ona roszczeniem odszkodowawczym wynikającym z faktu ograniczenia prawa własności dokonanego na podstawie art. 35 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. w zw. z art. 129 ust. 5 pkt. 3 i art. 128 ust. 4 u.g.n.

Jednocześnie Sąd I instancji podzielił stanowisko skargi co do tego, że w przedmiotowej sprawie może znaleźć zastosowanie art. 129 ust 5 pkt 3 oraz art. 128 ust. 4 u.g.n. Właścicielom, którym trwale ograniczono prawa własności w związku z przyznaniem przedsiębiorstwu przesyłowemu niewygasających praw do korzystania z gruntu w zakresie eksploatacji wybudowanej linii energetycznej przysługuje prawo do odszkodowania na wskazanej podstawie prawnej. Warunkiem wydania decyzji merytorycznej w takiej sprawie jest jednak aktualne dysponowanie roszczeniem odszkodowawczym, co daje legitymację do inicjowania postępowania i uczestniczenia w nim jako strona. Natomiast za nietrafny uznano zarzut naruszenia art. 21 ust. 2 Konstytucji RP ze względu na odmówienie wnioskodawcom prawa do odszkodowania pomimo dokonanego wywłaszczenia. W tym zakresie Sąd I instancji wskazał, iż organy nie odmówiły prawa do odszkodowania lecz uznały prowadzenie postępowania administracyjnego w tej sprawie za niedopuszczalne. Co prawda z błędnie wskazanych w postępowaniu administracyjnym przyczyn, jednakże istniała w tej sprawie inna przyczyna uniemożliwiająca prowadzenie postępowania i merytoryczne jego zakończenie. Z powyższych względów Sąd I instancji uznał, że skargę jako bezzasadną należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Skargę kasacyjna od powyższego wyroku wniosły K. P. i H. K., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:

1. art. 21 ust. 2 Konstytucji RP przez pominięcie nabycia przez wnioskodawców w drodze sukcesji uniwersalnej praw po osobie wywłaszczonej (co do ich udziału w spadku) oraz ich syngularnego nabycia na podstawie cesji tej konkretnej wierzytelności od pozostałych spadkobierców;

2) art. 12 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. przez nieuwzględnienie przytaczanych przez wnioskodawców dowodów i okoliczności potwierdzających nabycie przez wnioskodawców w drodze sukcesji uniwersalnej praw po osobie wywłaszczonej (co do ich udziału w spadku) oraz ich syngularnego nabycia na podstawie cesji tej konkretnej wierzytelności od pozostałych spadkobierców;

3) art. 7, art. 77 i art. 78 § 1 k.p.a. przez nieuwzględnienie wszystkich wniosków dowodowych zgłaszanych przez wnioskodawcę co do nabycia przez wnioskodawców w drodze sukcesji uniwersalnej praw po osobie wywłaszczonej (co do jego udziału w spadku) oraz ich syngularnego nabycia na podstawie cesji tej konkretnej wierzytelności od pozostałych spadkobierców.

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe stanowisko szerzej umotywowano.

Uczestnik postępowania – P.S.A. w K. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się zasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Problem prawny zarysowany zarzutami kasacyjnymi wpisuje się w treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r. I OPS 1/20, która wyjaśnia zagadnienie prawne prowadzące do rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych w zakresie tego, czy odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. oraz, czy odszkodowanie to może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. również na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. W powyższym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę wskazującą, iż odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. (pkt 1.), a jednocześnie odszkodowanie to nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 wywłaszczeniowej z 1958 r. (vide: uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 22 lutego 2021 r. I OPS 1/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd zaprezentowany w ww. uchwale. Poglądem tym pozostaje także związany, na warunkach wskazanych w art. 269 § 1 p.p.s.a. Przepis ten bowiem stanowi, że jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.

Analiza motywów zaskarżonego wyroku wskazuje, że także Sąd I instancji podzielił zapatrywanie prawne, którego trafność została potwierdzona w treści powyższej uchwały. Wskazał bowiem wyraźnie, iż legitymowanym w zakresie dochodzenia roszczeń odszkodowawczych jest tylko ten kto jest następcą prawnym wywłaszczonego właściciela. "Chodzi przy tym o następstwo pod tytułem ogólnym, bo tylko w wyniku takiej sukcesji określony podmiot wchodzi w ogół praw i obowiązków majątkowych sukcesora, w tym również roszczeń o charakterze majątkowym". Tym niemniej, Sąd I instancji uznał, iż skarżąca K. P. nie jest następcą prawnym pod tytułem ogólnym wywłaszczonego właściciela. Ustalenie to ocenić należy jako błędne. Z okoliczności sprawy wyraźnie wynika, iż K.P. odziedziczyła spadek po swoim ojcu – K.K. w ¼ części całości. Okoliczność ta pozostawała niekwestionowana i przywołano ją zarówno w motywach zaskarżonej decyzji jak i zaskarżonego wyroku. K. P. pozostaje zatem spadkobiercą dawnego właściciela i jest uprawniona do odszkodowania, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. i odszkodowania tego może dochodzić na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. (vide: pkt 1. uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 22 lutego 2021 r. I OPS 1/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Tym samym trafnie postawione zostały w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania odnoszących się sposobu gromadzenia i oceny materiału dowodowego sprawy w zakresie ustalenia charakteru następstwa prawnego K. P. po zmarłym ojcu – K. K. To zaś, przez wyeliminowanie tej skarżącej z kręgu osób uprawnionych do odszkodowania w trybie art. 35 ust. 1 wywłaszczeniowej z 1958 r., prowadzi także do naruszenia art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, tamuje bowiem drogę do uzyskania słusznego odszkodowania za dokonane wywłaszczenie.

Umowny dział spadku po K. K., który nastąpił w dniu [...] lipca 2001 r. nie tylko nie pozbawiał K. P. należnego udziału spadkowego i statusu spadkobiercy zmarłego ojca, ale przysporzył jej pozostałych udziałów spadkowych. W wyniku tej czynności prawnej, w ręku osoby powołanej do spadku znalazła się pozostała masa spadkowa po zmarłym K. K. Jakkolwiek roszczenie o zapłatę odszkodowania za ograniczenie prawa rzeczowego nie przechodzi w każdej sytuacji na nabywcę własności takiej nieruchomości i nie przysługuje każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości, to jednak prawo do odszkodowania przysługuje spadkobiercom osoby wywłaszczonej. Skoro z okoliczności sprawy wynika, iż K. P. będąc spadkobierczynią zmarłego ojca wstąpiła w ogół jego praw i obowiązków w zakresie przedmiotowej nieruchomości, to uznać należy, iż przysługuje jej uprawnienie do całości słusznego odszkodowania za czasowe zajęcie nieruchomości w trybie art. 35 ust. 1 wywłaszczeniowej z 1958 r. Konkluzji tej nie sprzeciwia się umowny charakter nabycia przez tą spadkobierczynię pozostałych udziałów spadkowych po zmarłym ojcu.

Jednocześnie zauważyć należy, iż H. K. przystępując do umownego działu spadku, wyzbyła się wynikającego ze spadkobrania po zmarłym mężu prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Nie pozostaje zatem uprawniona do odszkodowania, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. i nie może tego odszkodowania dochodzić na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Kwestie te trafnie zostały przedstawione w motywach zaskarżonego wyroku. Podobnie zresztą jak i kwestia nieprzedawnienia żądania odszkodowawczego z art. 36 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. oraz możliwości dochodzenia powyższego odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Z powyższych powodów Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o uchyleniu zarówno zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji (art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a.).

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a.) i podejmie czynności celem ustalenia słusznego odszkodowania należnego spadkobierczyni wywłaszczonego właściciela.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.