Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1120/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
659
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 6, art. 7, art. 75 § 1, art. 84 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2 lutego 2016 r., sygn. akt II SAB/Wr 78/15 oddalającego skargę A. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość, która na podstawie decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej przeszła na rzecz Skarbu Państwa 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia od A. S. na rzecz Wojewody Dolnośląskiego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 2 lutego 2016 r., sygn. akt IV SAB/Wr 78/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość, która na podstawie decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej przeszła na rzecz Skarbu Państwa.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z 4 listopada 2015 r. A. S. (dalej skarżąca), reprezentowana przez r. pr. M. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę Dolnośląskiego postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość, która na podstawie decyzji Wojewody Dolnośląskiego (dalej Wojewoda bądź organ) z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...], zezwalającej na realizację inwestycji drogowej, przeszła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa (dalej decyzja z [...] lutego 2014 r.)

W uzasadnieniu podniosła, że czynności procesowe podejmowane przez organ nie charakteryzują się koncentracją niezbędną w świetle art. 12 kpa stanowiącego zasadę szybkości postępowania. Zdaniem skarżącej organ podejmował czynności w dużych odstępach czasu. Skarżąca wskazała, że w okresie od: 7 sierpnia 2014 r. do 30 listopada 2014 r. organ przekazał operaty i wyjaśnienia biegłego, a także wyznaczył termin rozprawy; 30 listopada 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. odroczył termin rozprawy i przekazał wyjaśnienia biegłego; 31 stycznia 2015 r. do 31 marca 2015 r. jedyną czynnością organu było przekazanie skarżącej wyjaśnień biegłego, do złożenia których wcześniej go zobowiązał; 31 marca 2015 r. do 31 maja 2015 r. organ zobowiązał jedynie biegłego do sporządzenia nowych operatów i odmówił przeprowadzenia rozprawy; 31 maja 2015 r. do 31 lipca 2015 r. organ ograniczył się do przekazania operatów szacunkowych i przekazania rzeczoznawcy pisma pełnomocnika skarżącej; 31 lipca 2015 r. do 30 września 2015 r. organ oddalił wniosek o przeprowadzenie rozprawy i zobowiązał biegłego do sporządzenia nowych operatów; 30 września 2015 r. do dnia dzisiejszego organ wyłączył biegłego od udziału w postępowaniu i nie wydał decyzji w oparciu o kontroperat.

W ocenie skarżącej, niezrozumiałe było wyznaczenie biegłemu tak długich terminów do zajęcia stanowiska odnośnie poszczególnych zarzutów. Przyjęta przez organ metodyka pracy polegająca na przekazywaniu pism między skarżącą a biegłym, była nieefektywna. W przepływie dokumentów za pośrednictwem organu również występowały opóźnienia, mimo że treść obowiązku płynącego z art. 35 § 1 kpa oznacza zakaz nieuzasadnionego przetrzymywania spraw bez nadawania im właściwego biegu oraz obowiązek prowadzenia postępowania bez niepotrzebnych zahamowań i przewlekłości w postępowaniu (teza wyroku WSA w Warszawie z 21.8. 2008 r., I SAB/Wa 73/08; k. 3-10 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Dolnośląski wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej. Wyjaśnił, że dochowano wszelkiej staranności i podjęto wszelkie możliwe działania zmierzające do niezwłocznego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy administracyjnej. Zgodnie z art. 12 ust. 4g ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 687 ze zm., dalej ustawa drogowa bądź uzdp), jeżeli decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności. Art. 12 ust. 4g uzdp stanowi regulację szczególną w stosunku do terminów załatwiania spraw określonych w art. 35 kpa, a określony w nim termin załatwienia sprawy ma jedynie charakter instrukcyjny. Termin ten ma charakter ściśle procesowy i stanowi uzupełnienie ogólnych regulacji kpa dotyczących terminów załatwiania spraw. Może więc być on przedłużony według reguł określonych w art. 36 § 2 kpa i nie można go interpretować jako normy nakazującej wydanie decyzji o ustaleniu odszkodowania w tym terminie za wszelką cenę, kosztem naruszenia prawa. Postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania ma charakter złożony i co do zasady powoduje potrzebę dokonania wielu czynności procesowych i wykorzystania licznych środków dowodowych mających na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy. Powołana wyżej ustawa obliguje wojewodę, jako organ właściwy w tej kategorii sprawach, do zasięgnięcia opinii biegłego - rzeczoznawcy majątkowego, mającej formę operatu szacunkowego dotyczącego wysokości odszkodowania. Rzeczoznawca majątkowy, jako biegły w postępowaniu administracyjnym, jest osobą niezależną od organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie. W sporządzaniu opinii co do wartości nieruchomości/ wysokości odszkodowania, biegły zachowuje pełną samodzielność i o ostatecznej treści sporządzonej opinii decyduje sam biegły. Organ administracji publicznej nie ma wpływu na treść operatu szacunkowego jak również ma ograniczony wpływ na sposób realizacji przez rzeczoznawcę majątkowego innych obowiązków związanych z jego rolą procesową jako biegłego (np. składania wyjaśnień do sporządzonej opinii).

Przedstawiony przebieg postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia na rzecz skarżącej odszkodowania wskazuje jednoznacznie, że organ mając na względzie zasadę prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa, podejmował i podejmuje wszelkie czynności niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Organ nie może bez uzyskania wyjaśnień od niezależnego biegłego przyjmować autorytatywnie stanowiska strony, ani dokumentów przez nią doręczanych. Organ z inicjatywy skarżącej (jej pełnomocnika) podejmował czynności procesowe wymagające określonego czasu.

Wzmożona aktywność procesowa skarżącej (jej pełnomocnika), przejawiająca się w składaniu wielu uwag i wniosków, żądaniu przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, a następnie wycofywanie się z tego, składanie nowych wniosków w sytuacji, gdy nie otrzymano odpowiedzi biegłego na wcześniejsze, jest główną przyczyną, obok terminów umownych dla rzeczoznawcy i jego usprawiedliwionych nieobecności, czasu trwania przedmiotowego postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że o przewlekłości postępowania przed organem administracji można mówić, gdy czas jego trwania przekracza rozsądne granice, przy uwzględnieniu terminowości i prawidłowości czynności podjętych przez organ, a także stopnia zawiłości sprawy i postawy samej strony. Dokonując oceny postępowania prowadzonego przez Wojewodę, Sąd I instancji stwierdził, że organ ten w żadnym wypadku nie prowadzi postępowania w sposób przewlekły.

Nie ma mowy o przewlekłości, gdy organ uwzględnia rzeczowe wnioski dowodowe stron bądź odkłada pewne czynności na ich wniosek uzasadniony procesowo. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Składając liczne wnioski dowodowe i zastrzeżenia do operatów, a także zgłaszając skutecznie wniosek o wyłączenie rzeczoznawcy majątkowego skarżąca winna się liczyć z tym, że postępowanie przedłuży się w czasie, nie z winy organu. Pominięcie owych wniosków mogło być rozpatrywane w ramach uchybienia procesowego mogącego uzasadnić stosowanie art. 138 § 2 kpa, zaś przed sądem administracyjnym w ramach art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w przypadku wykazania istotnego wpływu tego uchybienia na wynik sprawy.

Sąd I instancji zgodził się z Wojewodą, że czynności urzędowe utrwalone w materiale dowodowym nie miały charakteru pozornego czy jawnie zbędnego w świetle tego, jak zwykle prezentują się akta administracyjne podobnych do ocenianej spraw. Sąd nie podzielił zapatrywania skarżącej, że w którymkolwiek okresie w trakcie postępowania organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania. Trzeba wziąć pod uwagę art. 35 § 5 kpa i stwierdzić, że skoro do terminu załatwienia sprawy nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, to za takie terminy należy uznać terminy do przygotowywania pism kierowanych do uczestników postępowania. Terminy wyznaczane rzeczoznawcy majątkowemu i podmiotom, do których zwracał się Wojewoda, były uzasadnione potrzebami postępowania. Zgodnie z art. 35 § 5 kpa, do terminu załatwienia sprawy nie wlicza się okresów opóźnień wynikłych z przyczyn niezależnych od organu, a za takie należałoby uznać wszystkie okresy pomiędzy doręczaniem kolejnych pism uczestnikom. Terminy doręczeń dokonywanych za pośrednictwem poczty pozostają poza kontrolą organu i czasu ich dokonywania nie można wliczać do terminu załatwienia sprawy. Do tego rodzaju przyczyn należało zaliczyć opóźnienia wynikłe z wyjazdu do sanatorium i urlopu rzeczoznawcy majątkowego (k. 44, 50-71 akt sądowych).

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie wywiodła A. S. reprezentowana przez r. pr. M. K. zarzucając naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego tj. art. 156 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518 ze zm., dalej ugn) przez brak zanegowania błędnego przyjęcia przez organ, że wyłącznie opinia rzeczoznawcy majątkowego powołanego przez organ może stanowić podstawę do określenia wartości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, w sytuacji, gdy w aktach sprawy znajdują się opinie rzeczoznawców majątkowych niekwestionowane przez organ jak również strony;

2. przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 12 § 1 i art. 35 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej kpa) oraz art. 12 ust. 4b ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 687 ze zm.) przez niedostrzeżenie przez Sąd, że organ prowadzi postępowanie w sposób przewlekły, przejawiający się w podejmowaniu działań tylko formalnie znajdujących oparcie w przepisach kpa, w konsekwencji czego, mimo upływu dwudziestu sześciu miesięcy od wywłaszczenia, wobec skarżącej nie została wydana decyzja ustalająca wysokość należnego jej odszkodowania;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 6, 7, 75 § 1 i art. 84 § 1 kpa, wobec niedostrzeżenia przez Wojewódzki Sąd, że organ I instancji prowadzi postępowanie z naruszeniem:

a) art. 6 w zw. z art. 84 § 1 kpa z uwagi na ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że podstawą do określenia w drodze decyzji administracyjnej wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość może być wyłącznie opinia sporządzona przez rzeczoznawcę majątkowego powołanego przez organ i podejmowaniu kolejnych czynności procesowych, w sytuacji, gdy materiał dowodowy zawiera poprawne opinie uprawnionych rzeczoznawców majątkowych;

b) art. 7 kpa z uwagi na jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dokładne wyjaśnienie sprawy, w której wymagane są wiadomości specjalistyczne możliwe jest wyłącznie po uzyskaniu poprawnej opinii sporządzonej przez rzeczoznawcę majątkowego o statusie biegłego i podejmowaniu kolejnych czynności procesowych, w sytuacji, gdy materiał dowodowy zawiera poprawne opinie rzeczoznawców majątkowych;

c) art. 75 § 1 kpa z uwagi na jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dowód z opinii rzeczoznawcy majątkowego o statusie biegłego - powołanego w toku postępowania przez organ, ma większą moc dowodową niż opinie rzeczoznawców majątkowych przyjęte w poczet materiału dowodowego z inicjatywy strony i podejmowaniu kolejnych czynności procesowych zmierzających do uzyskania poprawnej opinii biegłego;

d) art. 84 § 1 kpa z uwagi na jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że źródłem wiadomości specjalistycznych może być wyłącznie opinia sporządzona przez biegłego - rzeczoznawcę majątkowego powołanego przez organ, podczas gdy źródłem wiadomości specjalistycznych jest również opinia sporządzona przez rzeczoznawcę majątkowego niebędącego biegłym, co skutkuje przedłużaniem postępowania w celu uzyskania poprawnej opinii biegłego.

Skarżąca wskazała, że zarzucane naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem ewentualne uwzględnienie skargi i zobowiązanie organu do wydania decyzji w określonym terminie spowodowałoby ustalenie odszkodowania na rzecz skarżącej. Tymczasem aktualnie organ powołał kolejnego biegłego i po korektach operatu wyjaśnia zasadność zarzutów złożonych przez stronę Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, kolejny raz zmieniając termin załatwienia sprawy bez widoków na jej zakończenie.

Wskazując na powyższe naruszenie skarżąca wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego i kwoty 17 zł uiszczonej tytułem udzielonego pełnomocnictwa;

2. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z:

- zawiadomienia Wojewody Dolnośląskiego z 29 stycznia 2016 r.,

- pisma Wojewody Dolnośląskiego z dnia 15 marca 2016 r.,

- zawiadomienia Wojewody Dolnośląskiego z dnia 29 marca 2016 r.

Dowody te skarżąca powołuje na okoliczność uprawdopodobnienia istotności podniesionych zarzutów na wynik sprawy, bowiem skoro w toku trwającego jeszcze postępowania organ nie jest w stanie pozyskać poprawnego operatu sporządzonego przez biegłego (na swoje zlecenie), postępowanie to trwać może jeszcze kilka lat bez widoków na jego zakończenie, choć w sprawie istnieją niekwestionowane opinie rzeczoznawców. Dowody te powołuje dopiero na tym etapie, bowiem otrzymała je po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzeczenia.

Skarżąca zrzekła się rozprawy (k. 79-82 akt sądowych).

Wojewoda Dolnośląski, reprezentowany przez r. pr. Ł. F., w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od skarżacej na rzecz Wojewody zastępstwa procesowego wg norm przepisanych (k. 92-93 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zm. poz. 846, dalej ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 6, 7, 75 § 1 i art. 84 § 1 kpa okazał się nieusprawiedliwiony. Nietrafnie autor skargi kasacyjnej podnosi, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładnię art. 6 i art. 84 § 1 kpa. Do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania, o którym mowa w ust. 4a [art. 12], stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18 (art. 12 ust. 5 uzdp). Ustawodawca w art. 23 uzdp wskazał, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale stosuje się przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Oba te przepisy stanowią o konieczności stosowania dyrektywy wykładni systemowej. Omawiane odesłanie dowodzi, że ustawa drogowa nie stanowi odrębnej systemowo regulacji danej sfery poddanej reglamentacji prawnej, lecz zawiera jedynie szczególne regulacje co do niektórych kwestii, zasadniczo uregulowanych w ustawie mającej w zakresie gospodarki nieruchomościami charakter rozwiązań systemowych (M. Wolanin, Ustawa o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Komentarz, C.H. Beck 2010 s. 247-248, nb 28, 29; s. 331-314, nb 1-4). Dla ustalenia wysokości odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a uzdp, konieczne jest sporządzenie na piśmie przez rzeczoznawcę majątkowego opinii o wartości nieruchomości w formie operatu szacunkowego (art. 18 ust. 1 uzdp w zw. z art. 7 i 156 ust. 1 ugn). Opinią biegłego (art. 84 § 1 kpa) jest opinia osoby powołanej w tych charakterze przez decydenta procesowego (w tym wypadku właściwy organ administracji publicznej), nie zaś osoby powołane przez stronę postępowania administracyjnego.

Istotne dla oceny, że dany dokument jest opinią biegłego, jest powołanie biegłego przez decydenta procesowego (Sąd powszechny w postępowaniu toczącym się wg kpc; orzeczenie SN z 29 września 1956 r., 3 Cr 121/56, OSN 1958/1/16, akceptowane przez T. Erecińskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, LexisNexis 2012 t. 1, s. 1183 uw. 18; organ administracji publicznej w postępowaniu toczącym się wg kpa; B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2016, s. 429 nb 1; Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, W. Pr. PWN 1999, s. 246 uw. 6).

Nie ulega wątpliwości, że przedstawienie prywatnej opinii biegłego przez stronę jest w rzeczywistości przedstawieniem własnego poglądu strony przy zaakcentowaniu, że pogląd ten odpowiada stanowisku rzeczoznawcy. Prywatny biegły może, nawet bez złej woli, informowany tylko przez jedną ze stron, eksponować momenty korzystne dla swego zleceniodawcy i jednocześnie pomijać, nawet nieświadomie, okoliczności mniej korzystne (K. Muller, Der Sachversdtandige im gerichtlichen Verfahren, Frankfurt a.M. 1973 s. 42, 43; M. Lipczyńska, O tzw. "opinii prywatnej" biegłych w procesie karnym, Pal. 1976/3/51-52; K. Knoppek Dokument w procesie cywilnym, Poznań 1993 s. 107-108; T. Ereciński – op. cit. uw. 18 do art. 278).

Ocena dowodu z operatu szacunkowego zbliżona jest do oceny dowodu z opinii biegłego, bowiem pełni podobną rolę (art. 84 § 1 kpa). Dowód z opinii biegłego jako jedyny nie jest oceniany z punktu widzenia wiarygodności, lecz podlega uznaniu – bądź nie – przez decydenta procesowego (organ administracji publicznej, sąd; T. Widła, Ocena dowodu z opinii biegłego, Wyd. U. Śl. 1992 s. 84-89; T. Ereciński w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, LexisNexis 2009 t. 1 s. 759 uw. 19, 21; E. Wengerek w: Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem, W.Pr. 1989 t. 2 s. 461 uw. 12, 13). Dorobek orzecznictwa i piśmiennictwa na tle kpc, jako element kultury prawnej, pozostaje użyteczny dla oceny dowodu z opinii biegłego w postępowaniu regulowanym przez kpa (B. Adamiak – op. cit. s. 429-430 nb 1, 3; Z. Janowicz – op. cit. s. 245 uw. 1). Konieczność oceny operatu nie zwalnia organu administracji publicznej od zweryfikowania podejścia rzeczoznawcy majątkowego do wyceny oraz metody i techniki szacowania przyjętych przez niego (wyrok NSA z 31.1.2012 r., I OSK 2085/11). Tym samym trafnie Sąd I instancji uznał, że obowiązkiem Wojewody było przedstawianie rzeczoznawcy majątkowemu uwag skarżącej i GDDKiA oraz uzyskiwanie od rzeczoznawcy majątkowego stanowiska co do okoliczności istotnych dla ustalenia odszkodowania. Kontroperaty szacunkowe, sporządzone przez L. M., W. R. i T. R., złożone przez pełnomocnika skarżącej (k. 14 s. 4 pkt 3.1; 15 s. 4 pkt 3.1; k. 16, 34, 35, 36, 56, 57, 57a, 69 akt administracyjnych), nie miały przymiotu opinii biegłych (art. 84 § 1 kpa) i nie mogły zastąpić prawidłowo sporządzonej opinii rzeczoznawcy majątkowego powołanego przez organ. Nie narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 75 § 1 i art. 84 § 1 kpa to, że Sąd I instancji uznał za konieczne podejmowanie przez Wojewodę kolejnych czynności procesowych, bowiem prywatne ekspertyzy, nawet pochodzące od osób, które mają uprawnienia rzeczoznawców majątkowych, nie są opiniami biegłych a jedynie dokumentami prywatnymi. Prywatne ekspertyzy trafnie zostały przez Wojewodę uznane za istotne dla wyjaśnienia prawidłowości sporządzonych opinii biegłego, lecz – wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej - nie mogły ich zastąpić.

Po wyłączeniu biegłego Z. W. postanowieniem z [...] października 2015 r. nr [...] Wojewody Dolnośląskiego, wobec wszczęcia przeciwko biegłemu Z. W. postępowania dyscyplinarnego (k. 72, 72a, 75, 76, 76a, 76b akt administracyjnych), obowiązkiem organu było powołać innego biegłego (s. 2 skargi kasacyjnej), dla sporządzenia prawidłowych operatów szacunkowych.

Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy, czynności podejmowane przez Wojewodę były celowe i usprawiedliwione, i pomimo przekroczenia terminów z art. 35 § 3 kpa i art. 12 ust. 4b uzdp, nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 12 § 1 i art. 35 § 1 kpa. Autor skargi kasacyjnej nie postawił zarzutu naruszenia art. 35 § 5 kpa, co czyni niemożliwym kontrolę prawidłowości jego zastosowania przez Sąd I instancji.

Załączone do skargi kasacyjnej odpisy dokumentów nie prowadzą do odmiennych wniosków.

Zaskarżony wyrok nie narusza art. 156 ust. 1 ugn, skoro operat szacunkowy sporządzony przez prawidłowo powołanego rzeczoznawcę majątkowego jest konieczny dla ustalenia odszkodowania. Dla uniknięcia zbędnych powtórzeń należy odwołać się do wyżej przedstawionych argumentów, wskazujących że prywatne ekspertyzy rzeczoznawców, znajdujące się w aktach administracyjnych, nie spełniają warunków opinii biegłego (art. 84 § 1 kpa), choć winny podlegać ocenie jako dokumenty prywatne.

Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić. Na podstawie art. 207 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny odstępuje od zasądzenia od A. S. na rzecz Wojewody Dolnośląskiego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.