Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 4288/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 122 poz 6 art. 1 ust. 2 lit. a pkt (ii)
law: Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/23/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wag nieautomatycznych - wersja ujednolicona.  (Tekst mający znaczenie dla EOG).
article: § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2004 nr 4 poz 23
law: Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag  nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności.
article: § 6 ust. 2
journal: Dz.U. 2008 nr 26 poz 152
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi  nieautomatyczne, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów  pomiarowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Sędzia del. WSA Urszula Wilk Protokolant Anna Wojtowicz-Hess po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 101/16 w sprawie ze skargi A.N., K.N. prowadzących działalność gospodarczą [A.] s.c. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 19 kwietnia 2016 r. o sygn. akt VI SA/Wa 101/16, po rozpoznaniu skargi A. N. i K. N. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] czerwca 2015 r. oraz orzekł o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżących.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następujących okolicznościach sprawy:

W wyniku przeprowadzonej [...] kwietnia 2015 r. w miejscowości S. (droga krajowa nr 9 o dopuszczalnym nacisku osi pojedynczej do 10 t) kontroli drogowej zespołu pojazdów: samochodowego trzyosiowego pojazdu (samochód ciężarowy) marki MAN o nr rej. [...] wraz z dwuosiową przyczepą marki GEORG EDGAR o nr rej. [...], którym kierował P. K., wykonujący transport w imieniu i na rzecz przedsiębiorców A. N. i K. N.(dalej: skarżący) wspólników spółki S.c., stwierdzono nacisk podwójnej osi napędowej pojazdu samochodowego w wysokości 23,1 tony, tj. przekroczenie w stosunku do dopuszczalnych 19 t o 4,1 t czyli o 21,58%, a także przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej o 9,45 t, co stanowiło przekroczenie w stosunku do dopuszczalnej masy 40 t o 23,63%. Ustalono, że pojazd przewoził ładunek sypki – podzielny (trociny) na trasie Wesoła – Połaniec. Zespół pojazdów wraz z ładunkiem zważono legalizowanymi przenośnymi wagami do pomiarów statycznych SAW 10C/II, o nr fabrycznych [...] oraz [...] (świadectwo legalizacji ponownej dla wagi nr [...] wydane przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w Poznaniu z datą ważności do 31 marca 2016 r., świadectwo legalizacji ponownej dla wagi nr [...] wydane przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w Poznaniu z datą ważności do 31 marca 2016 r. Kierowca nie posiadał zezwolenia na przejazd po drodze publicznej pojazdem nienormatywnym. Nie wnosząc o ponowne dokonanie zważenia zespołu pojazdów, kierowca podpisał protokół kontroli bez wnoszenia uwag.

Po wszczęciu postępowania do akt sprawy wpłynęło pismo kierowcy z 21 kwietnia 2015 r., który oświadczył, że odczytu wskazań wag nacisku poszczególnych kół dokonywano oddzielnie, ponieważ wagi nie były ze sobą połączone. Nadto skarżący w piśmie z 21 kwietnia 2015 r. podnieśli, że z protokołu kontroli wynika, iż ważenia pojazdu dokonano za pomocą dwóch wag typu SAW 10C/II, przez co rozumieją, że pomiaru dokonano w taki sposób, że obie wagi były usytuowane jednocześnie pod kołami jednej osi, a ich wskazania zostały zsumowane w celu określenia nacisku danej osi.

Decyzją z [...] czerwca 2015 r. Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego (dalej: Wojewódzki Inspektor, organ pierwszej instancji), działając m.in. na podstawie art. 64, art. 140aa ust. 1-3 oraz art. 140 ab ust. 1 pkt 3 lit. c) i ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm., dalej cyt. jako: p.r.d.) nałożył na skarżących karę pieniężną w wysokości 15 000 zł za brak zezwolenia kategorii VII. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ważenia pojazdu dokonano przy pomocy dwóch wag SAW niepołączonych ze sobą, tak by uzyskać nacisk poszczególnych kół danej osi, a następnie poprzez sumowanie ustalono nacisk całej osi.

Zaskarżoną decyzją Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: Główny Inspektor, organ odwoławczy) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Inspektora, wskazując w podstawie prawnej art. 2 ust. 35a, art. 64 ust. 1 i 2, art. 140aa ust. 1, 3, 4, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) i ust. 2 p.r.d. oraz art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 260 ze zm., dalej cyt. jako: u.d.p.) oraz § 3 i § 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2015 r. poz. 305 ze zm.; dalej cyt. jako: rozporządzenie w sprawie warunków technicznych pojazdów).

Organ odwoławczy wskazał, że zastosowane wagi mogły służyć zarówno do ustalenia dopuszczalnej masy całkowitej kontrolowanego pojazdu, jak również do pomiaru nacisku osi wielokrotnych. Przejazd pojazdem nienormatywnym, którym przewożony jest ładunek podzielny, możliwy jest tylko na podstawie zezwoleń kategorii I lub II. Stosownie do art. 140ab ust. 2 p.r.d. w przypadku naruszeń zakazu, o którym mowa w art. 64 ust. 2 p.r.d., za przejazd pojazdem nienormatywnym nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia. Zatem z treści art. 140ab ust. 2 p.r.d. wynika, że przy kwalifikowaniu naruszeń okoliczność w postaci prawnej niemożności uzyskania zezwolenia kategorii III-VII nie ma żadnego znaczenia.

Organ drugiej instancji wskazał też, że ustawa Prawo o ruchu drogowym nie zawiera legalnych definicji "ładunku sypkiego" oraz "drewna", co oznacza, że organ wydający decyzję każdorazowo zobowiązany jest do oceny, czy rodzaj przewożonego ładunku umożliwia zastosowanie art. 140aa ust. 4 p.r.d. Zdaniem organu skarżący w toku postępowania nie przedstawili dowodów wskazujących, że dochowali należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz że nie mieli wpływu na powstanie naruszenia, dlatego też w sprawie nie zachodzi możliwość uwolnienia się podmiotu wykonującego przejazd od odpowiedzialności.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wnieśli skargę, w której domagali się uchylenia w całości decyzji organów obu instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2015 r. sąd dopuścił zgłoszony przez pełnomocnika organu dowód ze sprawozdania prof. J. G. oraz dr P. B. dotyczącego zastosowania wag SAW 10C/II.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej cyt. jako: p.p.s.a.) uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji stwierdzając, że wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2015 r. poz. 1274 ze zm., dalej cyt. jako: k.p.a.), które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie sądu pierwszej instancji, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie uzasadnia i nie wystarcza dla ustalenia, że stwierdzone protokołem kontroli przekroczenia dopuszczalnego nacisku podwójnej osi napędowej pojazdu oraz masy całkowitej zespołu pojazdów odzwierciedlały rzeczywisty stan rzeczy. WSA w Warszawie wskazał, że pomiaru/ważenia kontrolowanego zespołu pojazdów, składającego się z trzyosiowego pojazdu samochodowego (w tym podwójna oś napędowa) i dwuosiowej przyczepy, dokonano w miejscu do tego przystosowanym przy pomocy dwóch wag typu SAW 10C/II posiadających odpowiednie homologacje i świadectwa legalizacji. Jednak wątpliwości w sprawie budzi, czy wagi te zostały wykorzystane w sposób zgodny z warunkami stosowania tych urządzeń (wag) określonymi w instrukcji ich obsługi i w homologacji.

Zgodnie z instrukcją obsługi producenta wagi, którymi wykonano pomiary skontrolowanego pojazdu (SAW 10C/II dokładności IIII), zostały przeznaczone do ważenia pojazdów w konfiguracjach podanych w pkt 2.4 tej instrukcji. Indywidualnie, czyli jedną wagą, można dokonać zważenia jednego koła. W konfiguracji dwóch wag można dokonać pomiaru obciążenia (nacisku na drogę) jednej osi. Natomiast w grupach od czterech do sześciu wag można dokonać pomiaru obciążenia grupowego osi lub pomiaru wagi netto pojazdu dwu lub trzyosiowego, podczas jednej procedury ważenia.

Ze świadectwa homologacji WE nr [...] wynika, że waga SAW 10C/II przeznaczona jest do pomiaru obciążenia kół i osi (także pkt 2.4 instrukcji obsługi) w ramach nadzoru ruchu drogowego; przewidziana jest możliwość połączenia dwóch wag przeznaczonych do pomiaru obciążenia koła o tej samej konstrukcji, wówczas waga wyświetli wartość obciążenia osi. Na ten sposób wykonania pomiaru obciążenia osi wskazuje świadectwo homologacji, w którym stwierdza się, że istnieje możliwość połączenia dwóch wag do pomiaru obciążenia koła o tej samej konstrukcji, przy wykorzystaniu istniejącego interfejsu oraz przewodu, w celu stworzenia wagi do pomiaru obciążenia osi.

Sąd podkreślił, że poza sporem jest w tej sprawie, że wagi użyte do ww. kontroli nacisków osi zespołu pojazdów strony nie były połączone przewodem. Zatem wyniki tak przeprowadzonego ważenia nie mogły być uznane za miarodajne dla ustaleń organów skutkujących nałożeniem na skarżących kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Nadto ze świadectwa homologacji nie wynika, że wagi SAW 10C/II przeznaczone są do pomiaru/wyznaczenia masy całkowitej pojazdów wieloosiowych przez sumowanie wyników pomiarów poszczególnych osi, a w taki sposób ustalono w tej sprawie masę całkowitą skontrolowanego zespołu pojazdów składającego się w sumie z pięciu osi, w tym podwójnej osi napędowej.

Wątpliwości w sprawie nie usuwa również dopuszczony w sprawie dowód ze sprawozdania prof. dr hab. inż. J. G. i dr inż. P. B. z Katedry Metrologii i Elektroniki AGH w Krakowie sporządzonego [...] listopada 2015 r na zamówienie GITD, które nadto zdaniem sądu nie ma waloru dokumentu urzędowego wiążącego organ, lub mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia w danej sprawie.

W świetle powyższego sąd uznał, że w sprawie nie został należycie wyjaśniony stan faktyczny, w szczególności nie wykazano w sposób niewątpliwy prawidłowości przeprowadzonych pomiarów/ważenia pojazdu skarżących, a tym samym wiarygodności uzyskanych wyników pomiaru. Powyższe uzasadnia poszerzenie materiału dowodowego poprzez uzyskanie jednoznacznej opinii Głównego Urzędu Miar w przedmiocie możliwości zastosowania jednej pary wag SAW 10C/II do wyżej wskazanych celów, ewentualnie także opinii biegłego dla ustalenia, czy uzyskane w czasie kontroli pomiary pozyskano wagami połączonymi (zgodnie z instrukcją i homologacją), a jeżeli wagi nie były połączone, to czy pozwalały obliczyć w sposób obiektywny i precyzyjny rzeczywiste naciski sprawdzanych osi (w tym podwójnej osi napędowej pojazdu) oraz masy całkowitej zespołu pojazdów.

Skargę kasacyjną złożył Główny Inspektor Transportu Drogowego, zaskarżając to orzeczenie w całości i wnosząc o rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:

I. przepisów postępowania, tj.

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. przejawiające się w niczym nieuprawnionym i błędnym przyjęciu przez sąd pierwszej instancji w zakresie ustaleń faktycznych, że pomiar masy całkowitej kontrolowanego zespołu pojazdów mógł być wadliwy, gdyż został przeprowadzony za pomocą wag SAW 10C/II, które w ocenie sądu pierwszej instancji nie były przeznaczone do określenia masy całkowitej oraz nacisków osi wielokrotnych, podczas gdy sposób pomiaru nacisku osi i rzeczywistej masy całkowitej odpowiadał przewidzianemu w Instrukcji Obsługi Wag oraz Świadectwie Homologacji, natomiast skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że wyniki pomiaru ww. parametrów uzyskane za pomocą wag SAW 10C/II były błędne, a jeśli tak, to w jakim stopniu, natomiast organy dowiodły w toku postępowania, iż w oparciu o obowiązujące w tym zakresie regulacje prawne oraz dokumenty dopuszczające wagi do użytkowania, za ich pomocą prawnie dopuszczalne i w pełni uprawnione było dokonanie ustaleń w zakresie nacisku osi podwójnych, a w konsekwencji także masy całkowitej kontrolowanego zespołu pojazdów składającego się w sumie z pięciu osi;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. przejawiające się w niczym nieuprawnionym i błędnym przyjęciu przez sąd pierwszej instancji w zakresie ustaleń faktycznych, że wagi użyte podczas kontroli musiały być połączone za pomocą przewodu, podczas gdy w pkt 5.2. Świadectwa Homologacji wskazuje się przede wszystkim, że użyte podczas kontroli dwie wagi do pomiarów nacisku koła mogą (ale nie muszą, albowiem "istnieje możliwość połączenia") być wzajemnie połączone przy zastosowaniu interfejsu i przewodu, co sprawia, że gdy połączy się dwie wagi kablem, na obu wagach będzie można odczytać obciążenie osi poprzedzone literą "A", które można obserwować na wadze z jednej strony pojazdu, a nie z dwóch stron pojazdu na poszczególnych wagach w przypadku ich niepołączenia,

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

3) art. 1 ust. 2 lit. a pkt (ii) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/23/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wag nieautomatycznych (Dz. U. WE L 122 z dnia 16 maja 2009 r., s. 6) /poprzedzone przez obowiązujące w dacie dopuszczenie wag SAW 10C/II do użytkowania - art. 1 ust. 2 lit. a pkt 2 i art. 3 dyrektywy Rady z dnia 20 czerwca 1990 r. nr 90/384/EWG w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do wag nieautomatycznych - Dz. U. WE L 189 z 20 lipca 1990 r., str. 1-16/, § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2003r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności (Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 23) oraz § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 26, poz. 152), polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu i w konsekwencji mylnym przyjęciu, że wagi typu SAW 10C/II przeznaczone są wyłącznie do pomiaru nacisku kół i pojedynczych osi pojazdu, a w przypadku wyznaczania masy całkowitej pojazdu mogą służyć wyłącznie do pomiaru pojazdów o maksymalnie trzech osiach składowych, podczas gdy przepisy te wprost dopuszczają przy ich użyciu pomiar zarówno osi wielokrotnych pojazdu jak i jego masy całkowitej, natomiast wytyczne zamieszczone w punkcie 2.5 Instrukcji Obsługi wag mają charakter wyłącznie przykładowy, co do sposobu ich użycia, przy czym w żadnym razie nie mogą być uznane jako wykluczające możliwość wyznaczania za ich pomocą masy całkowitej pojazdów o liczbie osi większej niż 3.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztow postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisów prawa materialnego. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane przepisy prawa materialnego.

Przechodząc do oceny zarzutów wskazanych w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej, należy stwierdzić, że ich istota sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy dwie wagi SAW 10C/II użyte w taki sposób jak w tej sprawie (a więc nie w układzie dwóch połączonych wag), mogły być zastosowane przez organ do określenia nacisku na osie wielokrotne pojazdu wieloosiowego. Skarżący kwestionowali oparcie ustaleń dotyczących pomiaru nacisków osi pięcioosiowego pojazdu za pomocą dwóch wag nieautomatycznych SAW 10/C/II, niepołączonych ze sobą i zastosowanych do osi podwójnej napędowej, co znalazło akceptację Sądu I instancji. WSA przyjął mianowicie, że wyjaśnienia zawarte w zaskarżonej decyzji dotyczące użycia ww. wag do ważenia nacisku osi wielokrotnych nie są wystarczające do uznania, że rozstrzygnięcie sprawy było zgodne z prawem.

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że do wykonania pomiarów nacisków osi pojazdu użyto dwóch wag SAW 10C/II, posiadających aktualną legalizację i ustawionych w miejscu specjalnie przystosowanym. Nie jest też w sprawie sporne między stronami to, że te wagi nie były ze sobą połączone.

W aktach znajduje się Świadectwo Homologacji UE, z którego wynika, że waga nieautomatyczna SAW 10C/II służy jedynie do pomiaru nacisków kół i nacisków osi (w układzie dwóch połączonych wag). Urządzenie to nie posiada homologacji na dokonywanie pomiarów nacisku osi wielokrotnych poprzez sumowanie wyników pomiarów. Ponadto ze znajdującej się w aktach sprawy Instrukcji obsługi wag SAW 10C/II, pochodzącej od producenta wynika, że wagi te służą do pomiaru obciążenia kół, a po połączeniu dwóch wag - do pomiaru obciążenia osi. W Instrukcji opisano sposób łączenia wag. Producent nie przewiduje natomiast wyraźnie ważenia nacisku osi przy użyciu dwóch niepołączonych wag – jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Z instrukcji obsługi nie wynika jednoznacznie, że przy pomocy stanowiska z jedną parą wag (nie w układzie połączonych wag), można ustalać naciski osi poprzez sumowanie wyników pomiarów nacisku kół. Z instrukcji obsługi nie wynika też jednoznacznie, że dopuszczalne jest przy użyciu tych wag wyznaczanie nacisku osi wielokrotnych poprzez sumowanie nacisków poszczególnych osi oraz ważenie pojazdów o liczbie osi większej niż trzy. W Instrukcji przewidziano ważenie pojazdów dwu lub trzyosiowych przy pomocy 4 lub 6 wag w jednej procedurze ważenia. Na str. 7 Instrukcji (pkt 2.5) zawierającej rysunki wyjaśniające sposób ustawienia wag, producent przewiduje ważenie pojazdów dwuosiowych oraz trzyosiowych przy pomocy dwóch wag, przy ważeniu odpowiednio dwukrotnym lub trzykrotnym. Z rysunku nie wynika, że przy użyciu stanowiska składającego się z dwóch wag, producent przewiduje ważenie pojazdów mających cztery osie lub więcej. Jak wynika z ilustracji, producent przewiduje ważenie pojazdów o większej ilości osi przy użyciu zespołów trzech lub czterech par wag.

Jak wynika z powyższego, ani Świadectwo homologacji, ani Instrukcja obsługi wag SAW 10C/II nie określają w sposób jednoznaczny, że przy pomocy dwóch niepołączonych wag można ważyć naciski na osie poprzez sumowanie wyników pomiarów nacisków kół oraz nacisku osi wielokrotnych poprzez sumowanie wyników pomiaru nacisków osi pojedynczych, a także ważyć pojazdy o liczbie osi większej niż trzy.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących dopuszczalności ustalenia masy całkowitej pojazdu na podstawie sumowania wyników ważenia każdej osi pojazdu za pomocą dwóch wag nieautomatycznych SAW 10C/II. Odnosząc się do przywołanych w punkcie 3 petitum skargi kasacyjnej przepisów należy przypomnieć, że art. 1 ust. 2 lit. a pkt (ii) dyrektywy nr 2009/23/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wag nieautomatycznych przewiduje, że dla celów niniejszej dyrektywy rozróżnia się następujące rodzaje wykorzystania wag nieautomatycznych: m.in. określanie masy dla obliczenia opłaty, cła, podatku, premii, kary, wynagrodzenia, odszkodowania lub podobnych typów opłat. Podobną treść ma wskazany w ramach zarzutów skargi kasacyjnej § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 11 grudnia 2003 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności. Według niego przepisy rozporządzenia stosuje się do wag nieautomatycznych służących do określania masy będącej podstawą obliczania opłat targowych, ceł, podatków, premii, opustów, kar, wynagrodzeń, odszkodowań lub podobnych typów opłat. Natomiast § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych dotyczy błędów wskazań wag nieautomatycznych: błędy graniczne dopuszczalne wskazań wag nieautomatycznych w użytkowaniu równe są dwukrotnym wartościom błędów granicznych dopuszczalnych wskazań wag podczas legalizacji ponownej, określonym w załączniku do rozporządzenia.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest uzasadniony wyprowadzony na podstawie tych przepisów wniosek skarżącego kasacyjnie organu, że dopuszczają one wprost pomiar masy całkowitej pojazdów, przy użyciu nawet jednej tylko pary wag. Dopuszczalność ustalenia przy pomocy wag nieautomatycznych SAW 10C/II masy całkowitej pojazdu nie polega bowiem na wykazaniu do czego te wagi mogą użyte, lecz w jaki sposób należy ich użyć, aby wynik ważenia był prawdziwy (zgodny z rzeczywistością).

Przepisy przewidujące, że wagi nieautomatyczne mogą służyć określaniu masy dla obliczenia opłaty, cła, podatku, premii, kary, itp., nie rozstrzygają kwestii dotyczących sposobu ich użycia w tych celach i nie dają podstaw do przyjęcia, że można ich używać w jakikolwiek sposób, w szczególności ustalając masę całkowitą pojazdu przez sumowanie cząstkowych pomiarów tej masy uzyskanych w wyniku mierzenia nacisku poszczególnych osi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwracano już uwagę na to, że ze względu na ogólnodostępną wiedzę z zakresu fizyki dotyczącą tzw. masy addytywnej zachodzą poważne wątpliwości co do tego, czy suma wyników cząstkowych ważeń samochodu, a więc obiektu jednolitego, stanowi rzeczywistą masę tego obiektu (np. wyrok NSA z 21 marca 2017r., II GSK 1891/15; z 25 kwietnia 2018r., II GSK 2337/16 - dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Decyzje podjęte w postępowaniu administracyjnym, jak i skarga kasacyjna, tych wątpliwości w ogóle nie wyjaśniają. Organ poza powołaniem się na wspomniane przepisy, nie uzasadnił przekonująco, że takie cząstkowe pomiary pozwalają na ustalenie rzeczywistej masy całkowitej pojazdu. Wbrew twierdzeniu organu dostatecznym dowodem nie jest Instrukcja obsługi wag SAW, wynika z niej bowiem jedynie to, że waga SAW służy do pomiaru obciążenia kół i że istnieje możliwość połączenia dwóch wag SAW przy pomocy przewodu w celu utworzenia wagi do pomiaru obciążenia osi. Postanowienia instrukcji nie dają zatem żadnych podstaw do stwierdzenia, że wagą przeznaczoną zasadniczo do pomiarów obciążenia jednego koła lub jednej osi (w konfiguracji dwóch wag) można, poprzez sumowanie tych pomiarów, ustalać masę całkowitą pojazdu.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że organy nie wyjaśniły w sposób jednoznaczny, że użyte do pomiarów w trakcie kontroli wagi typu SAW 10C/II mogły być zastosowane w rozpoznawanej sprawie do zważenia nacisku osi wieloskładowych pojazdu oraz dopuszczalnej masy całkowitej. W tej sprawie organy nie dochowały precyzji przy ustaleniu stanu faktycznego, gdyż nie wskazały, że dokonując kontroli należącego do skarżących pojazdu, funkcjonariusze działali zgodnie z prawem w zakresie ustalenia nacisków na poszczególnych osiach oraz dopuszczalnej masy całkowitej, skoro użyli do pomiaru tych wielkości dwóch niepołączonych wag typu SAW 10C/II. Zastosowanie w procedurze ważenia dwóch niepołączonych wag, zasadnie zostało zakwestionowane przez Sąd I instancji. W tym zakresie NSA potwierdza wcześniejsze własne stanowisko, zgodnie z którym tak przeprowadzone postępowanie co do podstawowej okoliczności dla wymierzenia kary, nie ustala faktów w sposób jednoznaczny i niewątpliwy, przez co narusza standardy postępowania administracyjnego (por. m.in. wyrok NSA z 6 lutego 2018r., sygn. akt II GSK 793/16; z 1 lutego 2018r., sygn. akt II GSK 795/16; z 26 września 2017r., sygn. akt II GSK 3492/15; z 22 listopada 2016r., sygn. akt II GSK 1266/16; z 25 września 2015r., sygn. akt II GSK 1724/14; z 21 października 2014r., sygn. akt II GSK 1315/13 - dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Trafnie zatem uznał Sąd I instancji, że organy obu instancji naruszyły art. 7 i 77 k.p.a., co w konsekwencji skutkowało uchyleniem decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Prawidłowe jest bowiem stanowisko Sądu I instancji, który stwierdzając niejednoznaczność przewidzianych przez producenta sposobów dokonywania pomiarów wagowych pojazdów, nacisków ich osi oraz wagi netto, szczególnie w konfiguracji zastosowanej podczas kontroli pojazdu skarżących uznał, że organ powinien był poszerzyć materiał dowodowy o dowody wskazujące na możliwość przeprowadzenia tego typu pomiaru z wykorzystaniem tylko dwóch niepołączonych wag SAW 10C/II.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny za nieuzasadnione uznał zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej. Wbrew twierdzeniu skarżącego kasacyjnie organu, w rozpoznawanej sprawie przyczyną zakwestionowania legalności działania organów nie było posługiwanie się nielegalnymi urządzeniami, lecz wątpliwość co do tego, czy legalne urządzenia zostały wykorzystane w sposób zgodny z prawem, skoro dokonano nimi ważenia pojazdu w sposób nieprzewidziany wyraźnie w homologacji i instrukcji. Zasadnie bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, nie kwestionując legalności samych wag, że zarówno z homologacji tych urządzeń jak i instrukcji ich obsługi nie wynikało w sposób jednoznaczny, aby możliwe było wykonanie pomiarów nacisku osi wielokrotnych oraz dopuszczalnej masy całkowitej przy użyciu dwóch niepołączonych wag typu SAW 10C/II.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.