Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 53/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-07-09 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6540
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj po rozpoznaniu w dniu 09 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na bezczynność Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] maja 2014 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

M. M. (dalej: skarżący), w następstwie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi na bezczynność Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] maja 2014 r. o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej dotyczącej A. W., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z nadesłanego urzędowego formularza wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną – M. M. oraz dwójką małoletnich dzieci. Źródłem utrzymania rodziny są dochody z umów zlecenia i umów

o dzieło, zawieranych przez żonę oraz dochód z tytułu najmu mieszkania – łącznie 2500 zł miesięcznie. Żona jest współwłaścicielem i prezesem N. Sp. z o.o. w W., która to Spółka jest obecnie bankrutem i nie generuje dochodów. Ponadto skarżący podał, że jest osobą bezrobotną i bez prawa do zasiłku.

Skarżący oświadczył, że posiada dwa mieszkania w W.: jedno o łącznej powierzchni 105 m2 i drugie - 39 m2 oraz działkę budowlaną w W. w Dzielnicy [...] o wielkości 384 m2, natomiast nie posiada oszczędności. Wskazał, że ciążą na nim zobowiązania z tytułu kredytu mieszkaniowego, nominowanego w euro – 43 tys. Euro do spłaty do 2027 r. Miesięczna rata kredytu wynosi ok. 330 Euro, a jej wysokość jest uzależniona od tabeli kursowej banku i stopy LIBOR. Jednocześnie podniósł, że

z uwagi na przekroczony dochód na 1 osobę w rodzinie o 50 zł, nie przysługuje mu pomoc z ośrodka pomocy społecznej.

W ślad za złożonym wnioskiem skarżący przesłał do Sądu w dniu

23 marca 2015 r. korespondencję zawierającą kopie dokumentów w nieczytelnej wersji pdf, które dotyczą sytuacji finansowej jego rodziny.

Zarządzeniem z dnia 24 marca 2015 r. Przewodnicząca Wydziału II wezwała skarżącego – w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania – do jego złożenia wraz z załącznikami w formie papierowej z własnoręcznym podpisem. Poinformowała, że przekazywanie pism za pośrednictwem poczty elektronicznej jest nieskuteczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wskazała, że aby pismo procesowe zostało uznane za skutecznie wniesione do sądu administracyjnego powinno być złożone w formie papierowej na biurze podawczym sądu bądź wysłane drogą pocztową.

Powyższe zarządzenie doręczono skarżącemu w dniu 30 marca 2015 r. (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się w aktach sądowych), jednak

w wyznaczonym przez Sąd terminie skarżący nie nadesłał ww. pisma z załącznikami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że stan majątkowy oraz możliwości płatnicze skarżącego i jego rodziny ustalono w oparciu o dokumenty źródłowe nadesłane przez skarżącego do innych jego spraw zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Zostały one zarejestrowane pod II KO/Wa 68/15. Wyjaśnić należy, że skarżący wniósł do Sądu około 800 spraw, w większości których złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – czego żąda skarżący – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie

i rodziny.

Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić - w sposób bardzo rzetelny - okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku.

Skoro zatem obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 ppsa obciąża wnioskodawcę, powinien on złożyć pełne, jasne, a przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Oznacza to, że na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu stanu majątkowego jest uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych w trybie art. 255 ppsa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GZ 332/08 – Lex nr 551914). Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (tak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny np. w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 180/09 – Lex nr 552208, w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 744/09 – Lex nr 552404, w postanowieniu z dnia 23 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 184/12 – Lex nr 1136769 oraz w postanowieniu z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 182/12 - Lex 1136768).

Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz kserokopii dokumentów, zarejestrowanych przy sprawie II KO/Wa 68/15, Sąd uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.

Jakkolwiek zadeklarowany przez skarżącego w formularzu dochód miesięczny

w gospodarstwie domowym, wynoszący 2.500 zł, nie jest znaczny, to jednak skarżący jest posiadaczem trzech nieruchomości: dwóch mieszkań oraz działki budowlanej. Z tytułu najmu jednego z nich (mniejszego) uzyskuje dochód w wysokości 1.600 zł miesięcznie, jednak – według oświadczenia skarżącego – dochody te w całości wydatkowane są na spłatę zaciągniętego kredytu hipotecznego oraz opłatę czynszu

w wysokości 323,43 zł.

W ocenie Sądu, ujawniona przez skarżącego okoliczność, dotycząca spłaty kredytu, nie może być uznana za zdarzenie przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznych sytuacjach prezentuje jednoznaczne stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, Lex 939382). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl).

Z tego względu należy uznać, że skoro skarżący terminowo reguluje należności kredytowe, to ma również możliwość poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł (należny wpis sądowy od skargi).

Ponadto w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Sądy administracyjne prezentują bowiem pogląd, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Powyższe uwagi implikują wniosek, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Zatem w analizowanej sytuacji w ramach planowania wydatków, prowadząc tak rozległą działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, skarżący powinien uwzględnić także konieczność zapewnienia środków na ich prowadzenie. Skoro skarżący środków tych nie zabezpieczył i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może powodować, że prawo pomocy należy mu przyznać (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: I FZ 464/04, I FZ 465/04 – niepublikowane oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2015 r., sygn. akt II FZ 211/05, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl).

Z akt sprawy oraz złożonych dokumentów nie wynika również, aby skarżący był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Sąd zauważa, że skarżący ma możliwość podjęcia zatrudnienia. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza w swoich orzeczeniach, że w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (por. też postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05). Okoliczność, że skarżący jest zarejestrowany, jako osoba bezrobotna i – jak podnosi – nie otrzymał jeszcze żadnej propozycji pracy – nie oznacza aktywnego jej poszukiwania.

Należy również zauważyć, że żona skarżącego nabyła i posiada prawa do

90 udziałów kapitału zakładowego N. Sp. z o.o. w W. o wartości nominalnej 45.000. Co prawda skarżący oświadczył, że na podstawie aktu notarialnego

z dnia [...] grudnia 2007 r. on i jego żona ograniczyli obowiązującą ich wspólność ustawową w ten sposób, że dokonali częściowego podziału majątku wspólnego tak, że wszystkie prawa wynikające z 90 udziałów kapitału zakładowego N. Sp. z o.o. w W. o wartości nominalnej 45.000 aktualnie stanowią majątek osobisty M. M., jednak w ocenie Sądu, fakt częściowego podziału majątku wspólnego nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, jak również podnoszona przez skarżącego okoliczność, że Spółka nie generuje dochodów.

Niezależnie od powyższych uwag, należy zaznaczyć, że w wyznaczonym przez Sąd 7-dniowym terminie, skarżący nie wykonał wezwania Przewodniczącej Wydziału II z dnia 24 marca 2015 r. i nie przesłał do Sądu papierowej wersji pisma wraz

z załącznikami, które jak sam podkreślił, stanowią dokumenty dotyczące sytuacji finansowej jego rodziny. Brak działania i współdziałania z Sądem przez wnioskodawcę

w tym zakresie powoduje, że złożone na formularzu oświadczenie nie może zostać zakwalifikowane jako zawierające wystarczające dane niezbędne dla oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl).

Jeszcze raz należy podkreślić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 ppsa, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne (niebudzące wątpliwości) dane o jej stanie majątkowym i dochodach.

Reasumując, skoro skarżący w wyznaczonym terminie nie uzupełnił złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a ponadto informacje ujawnione w treści urzędowego formularza nie dają samodzielnej i miarodajnej podstawy do uznania, że skarżący, jako osoba uboga wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, należy odmówić jego uwzględnienia.

Na marginesie wskazać można, że kwestia oceny sytuacji majątkowej skarżącego w sprawie, w której złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym była już przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który

w podobnych okolicznościach faktycznych oddalił zażalenie skarżącego na odmowne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OZ 331/15, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl).

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia