Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 242/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b pkt 1, pkt 2, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca) Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2021 r. sprawy ze skargi D. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 r., znak: [...], w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję wydaną z upoważnienia Wójta [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r., znak: [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 15 stycznia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu po rozpatrzeniu odwołania D. I. "strona", "skarżąca" utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Potok Górny z dnia 26 sierpnia 2020 r. w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że 7 listopada 2020 r. strona wystąpiła do Wójta Gminy Potok Górny o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką T. P.. Organ pierwszej instancji odmawiając stronie wnioskowanego świadczenia wskazał, że nie spełnia ona przesłanek z art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem z orzeczenia z 20 sierpnia 2019 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Biłgoraju o zaliczeniu T. P. do znacznego stopnia niepełnosprawności wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 lipca 2019 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od 42- go roku życia. Nadto ojciec strony K. P. nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Zatem stosownie do zastosowanych regulacji niepełnosprawność matki strony nie powstała do ukończenia przez nią 18, ani 25 roku życia, nadto osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu strona zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazała na wyrok TK sygn. akt K 38/13 w którym orzeczono o niezgodności z Konstytucją zastosowanej w sprawie regulacji w zakresie w jakim różnicuje ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Jednocześnie zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne uznanie, że małżonek T. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdyż procedura w tym przedmiocie jest w trakcie rozpoznania. Końcowo wskazała na naruszenie art. 6, art. 9, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.

Po rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze na wstępie przytoczyło na treść art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Analizując rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w świetle wymienionych regulacji uznało, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka negatywna, jako niekonstytucyjna, nie powinna znaleźć w sprawie zastosowania. Wskazało, że podstawę stanowiska organu stanowi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt: K 38/13 gdzie stwierdzono, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym i dla prawidłowego, to jest zgodnego z wzorcem konstytucyjnym, stosowania normy prawnej zawartej w przepisie uznanym, w pewnym tylko zakresie, za niekonstytucyjny nie jest wymagana ingerencja ustawodawcy.

Matka wnioskodawczyni - T. P. pozostaje w związku małżeńskim z K. P., który nie dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta zdaniem organu odwoławczego wypełnia dyspozycję art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle wskazanej regulacji wyłączona jest możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie należącej do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z inną osobą i wyłączenie to jest niezależne od tego czy współmałżonek, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest w stanie opiekować się drugim współmałżonkiem, wymagającym stałej opieki. K. P. dysponuje orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 14 września 2020 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Biłgoraju o zaliczeniu go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności wydanym do dnia 30 września 2022 r.

Organ wskazał, że także w świetle przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek alimentacyjny małżonka, w stosunku do współmałżonka, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych. Matka wnioskodawczyni T. P. zamieszkuje razem ze swoim mężem K. P. oraz córką J. K., jej mężem oraz małoletnią córką. Rodzina prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. T. P. jest osobą niepełnosprawną z powodu chorób narządu wzroku. Wymaga częściowej pomocy osoby drugiej, a w szczególności nadzoru w prawidłowym codziennym funkcjonowaniu oraz częściowej pomocy w przygotowaniu posiłków, praniu ubrań i pościeli. Swobodnie, bez niczyjej pomocy porusza się po mieszkaniu, samodzielnie wychodzi po około 10 schodach na wyższą kondygnację. K. P. jest sprawny fizycznie i może sprawować bezpośrednią opiekę nad swoją żoną i pomagać jej w codziennych czynnościach (jego umiarkowany stopień niepełnosprawności spowodowany jest chorobą narządu wzroku). Ponadto córka J. K. pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu. Natomiast wnioskodawczyni od około 3 miesięcy mieszka w swoim domu oddalonym około 200 metrów od matki, jest w stanie pracować zawodowo.

Zatem mając na uwadze niestwierdzenie u K. P. niepełnosprawności w stopniu znacznym oraz sytuację rodzinną niepełnosprawnej, stan jej zdrowia oraz potrzeby w zakresie opieki, organ uznał, że wnioskodawczyni nie musi rezygnować z podjęcia pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad matką. Świadczenie nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

W skardze strona domagała się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a w konsekwencji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, względnie uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, eliminuje inne osoby bliskie w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto, małżonek uprawnionej do opieki także wymaga niezbędnej opieki. Zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego oraz błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia poprzez uznanie, iż skarżąca jest w stanie pracować zawodowo, ponieważ mąż T. P. i druga córka pomagają w codziennych czynnościach i zabezpieczą jej podstawowe potrzeby, podczas gdy K. P. jest schorowany, sam wymaga opieki osób trzecich, a córka J. K. prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i sama jest osobą posiadającą problemy ze wzrokiem. Skarżąca podkreśliła, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, bowiem cały swój czas poświęca opiece nad matką i ojcem, którzy wymagają całodobowej (a nie częściowej) opieki osób trzecich. To że matka skarżącej swobodnie porusza się po mieszkaniu wynika wyłącznie z faktu, że zna jego rozkład, który nie uległ żadnym zmianom od kilkudziesięciu lat, zatem zna go na pamięć. Zarzuciła także naruszenie art. 7, 8, 9, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., poprzez wydanie rozstrzygnięcia w sprawie z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów i w konsekwencji uznanie, iż strona nie spełnia warunków do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodów w postaci oświadczeń:

- J. K. z którego wynika, że zamieszkuje ona z matką T. P., ale nie może sprawować nad nią opieki ponieważ pracuje od godz. 7:30 do 15, a po powrocie do domu opiekuje się córką. Dodatkowo wskazała, że jest po operacji siatkówki (2 lata), leczy się na nadciśnienie w oku i z tego tytułu posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Nie może nosić ciężarów powyżej 5 kg, ma problemy z samodzielnym prowadzeniem pojazdu.;

- K. P. z którego wynika, że żona nie może być pod jego stałą opieką, gdyż on choruje na padaczkę i w każdej chwili może mieć atak, wtedy nie jest w stanie nad sobą panować. Wykonywanie zwykłych czynności ma utrudnione ze względu na całkowitą ślepotę prawego oka. Na wizyty lekarskie wozi go córka D. I.;

- D. I. z którego wynika, że jej matka wymaga stałej i osobistej opieki. Ona przygotowuje jej wszystkie posiłki i podaje do stołu, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej. Matka obecnie jest po operacji przepukliny i wymaga jeszcze większej pomocy. W domu nie można przestawiać żadnych przedmiotów, w tym np. butów, bo mama ich nie widzi. Wymaga transportu do lekarza, fryzjera rodziny i tam też należy pokazać jej gdzie jest np. krzesło bo nie widzi. Przed wyjściem trzeba sprawdzić czy jest czysta. Z uwagi na brak możliwości opieki nad matką ze strony męża (ojca skarżącej) oraz drugiej córki (siostry skarżącej), którzy z nią zamieszkują, skarżąca przychodzi żeby pomagać, mieszka blisko bo w odległości 150 m. Skarżąca wskazała, że w sytuacji gdy podjęłaby pracę zawodową, matki nie miałby kto zawieść do lekarza, ponieważ ojciec ma kategoryczny zakaz prowadzenia pojazdów ze względu na padaczkę i jaskrę.

Wniosła także o dopuszczenie dowodów w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 6 marca 2020 r. oraz zaświadczenia lekarskiego z 21 września 2020 r. obu dokumentów dotyczących J. K..

W skardze zakwestionowała także wywiad środowiskowy sporządzony przez nieobiektywną osobę, biorącą czynny udział przy wydawaniu decyzji i wniosła o dopuszczenie dowodu z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez inną osobę.

W uzasadnieniu wskazała na dokonanie przez organ błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych opierającej się wyłącznie na wykładni językowej, podczas gdy zdaniem skarżącej konieczne jest odwołanie się do wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu. W tym zakresie wskazała na wyrok Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1200/14. Zdaniem skarżącej w rzetelnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym zachodzi możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, zaś oceny niemożności sprawowania opieki nad drugim współmałżonkiem można dokonać kierując się zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, że na wniosek organu i wobec niezgłoszenia sprzeciwu przez stronę skarżącą, sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.".

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. Nadto z uwagi na to, że uchybieniami dotknięta jest także decyzja organu pierwszej instancji, podlegała ona także uchyleniu stosownie do art. 135 p.p.s.a.

Kolejno przechodząc do decyzji organu odwoławczego należy wskazać, że prawidłowo wyeliminowano z podstawy prawnej decyzji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) "u.ś.r.". W tym zakresie Sąd w całości podzielił stanowisko wyrażone przez ten organ.

Zgodnie z art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1 pkt 4) jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (ust. 1b pkt 1), w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (ust. 1b pkt 2). Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 5 pkt 2 lit a).

Rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w części, w której wskazano na art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznać należy za wadliwe. Zgodność z Konstytucją RP tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16; CBOSA). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od tego, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. wyrok WSA w Lublinie z 12 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 170/21, wyrok z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 55/19 wyrok z 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 87/19, dostępne w CBOSA).

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że Sąd o ile podziela ocenę organu odwoławczego w odniesieniu do wyeliminowania powyższej przesłanki odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r.), o tyle nie aprobuje - w świetle aktualnej linii orzeczniczej - uznawania za bezwzględną przeszkodę prawną dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego okoliczności pozostawania w związku małżeńskim (przez osobę wymagającą opieki) z osobą nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). W tym zakresie w świetle zasad i wartości konstytucyjnych oraz poglądów Trybunału Konstytucyjnego i dotychczasowego, przeważającego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, stanowisko organu odwoławczego jest błędne. Kolegium uznało, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności w stosunku do małżonka osoby wymagającej opieki uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r.

Zdaniem Sądu wyjaśnić należy, że chociaż taki wniosek zgodny jest z wynikami literalnej wykładni tego przepisu, to jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd o konieczności dokonania funkcjonalnej i celowościowej wykładni tego przepisu. W szczególności w wyroku z 25 stycznia 2021r., I OSK 2103/20 NSA stwierdził a stanowisko to Sąd w całości podziela, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tegoż świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tą - niejako w zastępstwie małżonka - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć. Nadto na konieczność uwzględnienia w procesie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. zasady praworządności i zasady równości - art. 2 i art. 32 Konstytucji - wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny również w wyrokach z 11 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1113/15; z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09 i sygn. akt I OSK 723/09; z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1200/14. Wskazano, że negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., rozumiana w sposób językowy wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą, a jednocześnie mają również obowiązek sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby gdyby taki związek małżeński nie istniał. Podkreślono, że tak rozumiany przepis oznacza swoistą sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Powyższe potwierdza również analiza treści art. 71 Konstytucji RP, w myśl którego państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Przepis ustawy nie powinien zatem wywoływać skutku w postaci rozwiązywania małżeństw w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad rodzicem, podczas gdy pozostaje on w związku małżeńskim z drugim niepełnosprawnym rodzicem. Wskazano nadto, że z podobnych przyczyn literalna wykładnia tegoż przepisu kłóci się z treścią art. 32 Konstytucji RP, w myśl którego, wszyscy są wobec prawa równi oraz wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane tak jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich.

W tym miejscu wskazać należy, że zasadne było przeprowadzanie przez Sąd dowodu uzupełniającego z dokumentów załączonych do skargi na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w postaci oświadczeń J. K., K. P. oraz D. I. oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 6 marca 2020 r. oraz zaświadczenia lekarskiego z 21 września 2020 r., obu dotyczących J. K.. Zgodnie ze wskazaną regulacją Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Natomiast mając na uwadze treść art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd odmówił przeprowadzenia dowodu z wywiadu środowiskowego, który jak wnioskowała strona powinien być przeprowadzony przez inną osobę. Zgodnie z treścią tego przepisu możliwe jest jedynie przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów, a nie przeprowadzanie dowodu poprzez wywołanie w postaci wywiadu środowiskowego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką T. P.. Z akt sprawy wynika, co akcentowała także skarżąca zarówno w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji oraz skardze, że co prawda jej matka pozostaje w związku małżeńskim, a mąż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (tylko umiarkowanym), jednak nie jest on w stanie zapewnić stałej opieki żonie, ze względu na stan zdrowia. Od wielu lat choruje na padaczkę w każdej chwili może mieć atak, wtedy nie jest w stanie nad sobą panować. Wykonywanie zwykłych czynności ma utrudnione ze względu na całkowitą ślepotę prawego oka. Na wizyty lekarskie wozi go córka D. I.. Nadto zamieszkująca z matką druga córka J. K. także nie może sprawować stałej opieki nad matką, ponieważ pracuje codziennie od godz. 7:30 do 15, a po powrocie do domu opiekuje się córką. Dodatkowo jest po operacji siatkówki (2 lata), leczy się na nadciśnienie w oku i z tego tytułu posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Nie może nosić ciężarów powyżej 5 kg, ma problemy z samodzielnym prowadzeniem pojazdu.

Zdaniem Sądu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zależy od jednoznacznego ustalenia, czy po pierwsze przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jej współmałżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że podopieczna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Po drugie czy stałą opiekę nad matką może sprawować córka zamieszkująca z nią w jednym gospodarstwie domowym i czy ta opieka ma pierwszeństwo (i dlaczego) przez opieką, którą sprawowałaby skarżąca. W ocenie Sądu organ odwoławczy dokonał wadliwej interpretacji wymienionej regulacji, ograniczając się jedynie do wykładni językowej z przyczyn wyczerpująco przedstawionych powyżej. Natomiast uwzględniając rezultaty wykładni systemowej oraz funkcjonalnej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., szczegółowo opisane we wcześniejszym fragmencie uzasadnienia należy stwierdzić, że organy w toku ponownie prowadzonego postępowania powinny dokonać z poszanowaniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. ustaleń faktycznych dotyczących tego, czy małżonek podopiecznej jest w stanie sprawować stałą opiekę w sposób, który nie zagrażałby jej bezpieczeństwu. Należy uwzględnić przy tym podnoszone przez skarżącą okoliczności dotyczące w szczególności stanu zdrowia K. P. (jaskra, padaczka, ślepota prawego oka), jak również zwrócić uwagę na zakres czynności pielęgnacyjnych, których wymaga matka skarżącej. Jak podniesiono w skardze matka strony wymaga stałej i osobistej opieki, przygotowania wszystkich posiłków ich podania do stołu, pomocy w utrzymaniu higieny osobistej. W domu jest w stanie poruszać się samodzielnie, pomimo bardzo słabego wzroku, ale tylko dlatego, że od wielu lat domownicy nie przestawiają znajdujących się w domu przedmiotów. Matka porusza się po domu "na pamięć", co także stwarza niebezpieczeństwo. Wymaga transportu do m.in. lekarza, jaki zapewnić może jaj wyłącznie skarżąca, bowiem zarówno ojciec jak i druga córka ze względu na stan zdrowia nie mogą prowadzić pojazdów.

W opisanej sytuacji nie można przyjąć za organem, że mąż może zapewnić opiekę żonie, że w opiece tej pomocy udzieli mu druga córka, oraz że T. P. nie potrzebuje stałej (tylko częściowej) opieki ponieważ z niektórymi czynnościami (poruszanie się po domu) radzi sobie bez pomocy osób trzecich (posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności). W toku ponownie prowadzonego postępowania organy będą zobowiązanego uwzględnić przedstawione powyżej zalecenia co do ustaleń faktycznych, jakich należy dokonać tak, aby przeprowadzone postępowanie spełniało standardy procesowe, wyznaczone przez art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Należy również zwrócić uwagę, że skarżąca w skardze wskazywała, że siostra także posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, jest osobą stale pracującą, nie widzi na jedno oko. Kwestie te również należy w toku ponownie prowadzonego postępowania zweryfikować, gdyż na tę okoliczność w aktach sprawy znajduje się jedynie oświadczenie skarżącej.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego oraz decyzję organu pierwszej instancji. Sąd nie zasądzał zwrotu kosztów postępowania, gdyż strona na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. była zwolniona z kosztów sądowych z mocy prawa.