Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 305/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art.  1  par. 1,  art.  3  par.  1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art.  190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art.  107  par.  3  w zw z  art. 6,  art.  7,  art.  8 i  art.  80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.  36 (5)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2013 r. sprawy ze skargi A. T. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego na rzecz skarżącej A. T. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 305/13

Uzasadnienie

Uchwałą nr [...] z dnia [...] listopada 2010 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości ds. odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej jako Komisja II stopnia lub Komisja odwoławcza), na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) – dalej także jako u.r.p. - w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania A.T. od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej nr 2 ds. przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K., w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę stwierdzającą uzyskania przez A.T. wyniku negatywny z egzaminu.

Uchwałę wydano w następujących ustaleniach;

Zdająca z części pierwszej egzaminu otrzymała ocenę dostateczną z drugiej części egzaminu ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu ocenę dobrą z czwartej (prawo gospodarcze) ocenę niedostateczną, zaś z piątej ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Komisja I stopnia kwestionując w uchwale z dnia [...] lipca 2010 r. poprawność rozwiązania zadania z prawa gospodarczego zwróciła uwagę na jego treść i polecenia odnoszące się do tego kazusu. Zadanie to brzmiało:

Fabryka porcelany stołowej w K. przy ulicy [...] , działająca pod firmą "F." Spółka z o.o., posiadająca NIP [...], REGON [...], wpisana do KRS pod numerem [...] o kapitale zakładowym [...] (słownie: [...]) złotych, właściwie reprezentowana przez prezesa zarządu P. R, prowadzi sprzedaż swoich produktów w całej Polsce.

W związku z rozwojem firmy i chęcią zwiększenia sprzedaży, zarząd spółki postanowił zlecić innej osobie, będącej profesjonalistą w zakresie handlu porcelaną, stałe zawieranie umów sprzedaży porcelany wyprodukowanej przez spółkę, w asortymencie stanowiącym załącznik nr 1 do przygotowywanej umowy, na jej rzecz. Wykonujący umowę będzie działał na rzecz Spółki.

Elementami koniecznymi umowy, jak miał wskazywać pkt 5 zaleceń, powinny być:

1. wykonywanie umowy przez stronę bez posługiwania się osobami trzecimi i realizacja zleconych czynności wyłącznie na rzecz spółki,

2. określenie, że wynagrodzenie za wykonywane czynności nie przekroczy wysokości 10 % wartości każdej zawartej umowy na rzecz spółki,

3. określenie możliwości wypłaty dodatkowego wynagrodzenia, jeżeli druga strona umowy będzie odpowiadała za terminowe dokonywanie zapłaty za sprzedany towar, w ramach zawartych za jej pośrednictwem umów,

4. ustalenie wyłączności na prowadzenie określonych umową czynności na terenie województwa zachodniopomorskiego,

5. zobowiązanie wykonującego umowę, poza zawieraniem umów na rzecz spółki, do wyszukiwania klientów z którymi można zawrzeć umowy, prowadzenia działalności marketingowej, przekazywania próbek, prospektów i innych materiałów reklamowych, doręczania ofert i ich zbierania, przekazywania wszelkich informacji mających znaczenie dla zwiększenia sprzedaży,

6. umieszczenie zastrzeżenia przewidującego ograniczenie działalności, polegające na zakazie sprzedaży porcelany przez osobę wykonującą umowę, po jej rozwiązaniu przez okres dwóch lat,

7. wskazanie czasu obowiązywania umowy i kwestii związanych z jej wypowiedzeniem.

Po dokonaniu analizy zaleceń dla zdających z czwartej części egzaminu radcowskiego, w ocenie Komisji I stopnia rolą zdającego, przy wskazówce o zapoznaniu się z treścią zadania, należało sporządzić umowę nazwaną określoną w Kodeksie cywilnym jako umowa agencyjna.

Dokonując oceny pracy z prawa gospodarczego egzaminatorzy wskazali na następujące uchybienia, które skutkowały wystawieniem przez obu egzaminatorów ocen niedostatecznych z części czwartej (prawo gospodarcze):

Pierwszy z egzaminatorów stwierdził, iż:

a. zachowane zostały wymogi formalne,

b. nie zostały określone prawidłowo strony umowy,

c. nie zostały uwzględnione polecenia wskazane w informacji dla zdającego, poszerzone o informacje zawarte w odpowiednich przepisach k.c., ale dotyczące niewłaściwej umowy,

d. zastosowane zostały niewłaściwe przepisy kodeksu cywilnego - przepisy umowy komisu,

e. zaproponowana treść umowy nie odpowiada poleceniu, jest poprawna, ale nie uwzględnia interesu strony, gdyż zaproponowano rozwiązanie, którego strona nie oczekiwała, ponieważ głównym zadaniem zdającego było przygotowanie umowy agencyjnej przedstawicielskiej a nie umowy komisu,

f. praca jest staranna, styl i język poprawny.

Drugi z egzaminujących stwierdził, iż:

a. w umowie w sposób prawidłowy oznaczono strony, przy czym z uwagi na przyjęcie błędnej umowy nazwanej określenie stron jest właściwe dla tej umowy,

b. podział na jednostki redakcyjne prawidłowy,

c. umowa podpisana w sposób prawidłowy,

d. w sposób nieprawidłowy odwołano się do przepisów regulujących umowę komisu. Błędny pogląd o braku możliwości zawarcia umowy agencyjnej na rzecz innego podmiotu i zbyteczne rzekome poszukiwanie takiego rozwiązania w doktrynie i orzecznictwie bowiem taka możliwość wprost wynika z art. 758 § 1 k.c. Nie sposób na komisanta nakładać obowiązku działań marketingowych, przekazywania próbek i prospektów, ofert i materiałów reklamowych komitenta, bowiem komisant działa wobec kupującego w imieniu własnym. Skarżąca takie działania rozliczyła w wynagrodzeniu komisanta.,

e. skarżąca nieprawidłowo w stosunku do zadania zastosowała terminy wypowiedzenia umowy zgodnie z regulacją zawartą w kodeksie cywilnym dla umowy agencyjnej (art. 764 § 1 kc),

f. w sposób nieprawidłowo odwołano się do przepisów regulujących umowę komisu. Skarżąca w uwagach podała swoją ocenę zadania, z którymi nie zgodził się egzaminujący, podnosząc, iż sama zdająca stwierdziła, że pozostawanie w stałym stosunku umownym sugeruje konieczność sporządzenia umowy agencyjnej i podkreśla, iż pozostałe założenia także wskazują na umowę agencyjną. Pomimo tego, sporządziła ona inną umowę nazwaną, jaką jest umowa komisu,

g. wbrew tezie zawartej w uwagach można sporządzić umowę agencyjną zgodnie z którą agent będzie działał na rzecz dającego zlecenie ale nie będzie działał w jego imieniu. Jest to wówczas konstrukcja agencji pośredniczej,

h. zadanie było sprecyzowane zdecydowanie bardziej dokładnie niż zlecenie jakiego może się spodziewać radca prawny od klienta, a mimo to skarżąca nie rozpoznała jaką konstrukcję prawną należy do opisanego stanu faktycznego zastosować i nie osiągnęła celu postawionego przez klienta. Którym był rozwój przedsiębiorstwa oraz zwiększenie sprzedaży poprzez rozwój przedsiębiorstwa oraz zwiększenie sprzedaży poprzez zawieranie umów na rzecz spółki i pozyskiwanie klienta nowego. W sytuacji zastosowania umowy komisu nie dochodzi do powstania stosunku zobowiązaniowego pomiędzy klientem a producentem. Tym samym spółka nie pozyskuje potencjalnego kontrahenta długoterminowego, a jedynie klienta, który jednokrotnie dokonuje zakupu towaru i to nie od spółki ale od podmiotu trzeciego.

i. skarżąca zawarła w umowie szereg regulacji charakterystycznych dla umowy agencyjnej a nie umowy komisu,

j. praca jest niestaranna, zawierająca wiele skreśleń.

Zasadniczym zatem zarzutem egzaminatorów i Komisji I stopnia było sporządzenie niewłaściwej umowy komisu, zamiast umowy agencyjnej przedstawicielskiej.

Od tej uchwały A.T. złożyła odwołanie zarzucając niezasadne i nietrafne ustalenie oceny niedostatecznej z czwartej części egzaminu radcowskiego i tym samym niezasadne i nietrafne stwierdzenie, że otrzymała negatywny wynik egzaminu radcowskiego, a następnie, nie zgadzając się z zarzutem o niestaranności pracy, zarzuciła egzaminatorom:

- niezasadne przyjęcie, że nie zostały zachowane wymogi formalne sporządzonej umowy,

- niezasadne przyjęcie, że nieprawidłowo zastosowano przepisy prawa i nie wykazano się umiejętnością ich interpretacji,

- niezasadne przyjęcie, że zaproponowany przez zdającą sposób rozwiązania problemu nie jest poprawny i nie uwzględnia interesu strony reprezentowanej przez zdającą zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego.

Komisja II stopnia uchwałą wymienioną na wstępie utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Komisja II stopnia, odnosząc się do zarzutów odwołania podkreślała, iż zadanie było sprecyzowane zdecydowanie bardziej dokładnie, niż zlecenie jakiego może się spodziewać radca prawny od klienta. Skarżąca wahała się jak prawidłowo zakwalifikować umowę, na co wskazywały w ocenie Komisji skreślenia, dokonane w tekście opracowania – zdająca nazwała najpierw umowę "umowa agencyjna", a stronę świadczącą - agentem. Następnie dokonała skreśleń i zatytułowała ostatecznie opracowanie jako umowa komisu używając dalej określeń stron charakterystycznych dla tej umowy.

Zdaniem Komisji odwoławczej o prawnym charakterze umowy nie przesądza jej nazwa, ale treść, a o profesjonalizmie radcy prawnego świadczy także umiejętna kwalifikacja umowy. Prawidłowa kwalifikacja umowy, także poprzez jej prawidłową nazwę była składnikiem oceny, a skarżąca nie rozpoznała, jaką konstrukcję prawną należy zastosować do opisanego stanu faktycznego. Tym samym nie osiągnęła celu postawionego przez klienta. Regulując stosunek pomiędzy stronami, zawarła jednocześnie w umowie nazwanej umową komisu szereg regulacji charakterystycznych dla umowy agencyjnej a nie umowy komisu, jak np. terminy wypowiedzenia umowy zgodne z regulacją zawartą w kodeksie cywilnym dla umowy agencyjnej (art. 764 § 1 k.c.), obowiązek działań marketingowych, przekazywania próbek i prospektów, ofert i materiałów reklamowych komitenta. Nadto, w sposób sprzeczny z istotą umowy komisu przyznała komisantowi dodatkowe wynagrodzenie za przyjęcie odpowiedzialności za zapłatę ceny za sprzedany za jego pośrednictwem towar, jak również nieprawidłowo ustanowiła zakaz sprzedaży porcelany przez komisanta przez okres dwu lat po rozwiązaniu umowy.

A.T. uchwałę tę zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie uchwały i zasądzenie kosztów postępowania.

Uchwale zarzuciła:

I. naruszenia przepisów prawa materialnego;

- art. 3531 w zw. z art. 765 - art. 773 k.c. przez błędną ich wykładnię polegającą na uznaniu, że zgodnie z treścią zadania z czwartej części egzaminu radcowskiego, niepoprawne było skonstruowanie umowy komisu,

- art. 2 i 7 Konstytucji RP oraz art. 364 ust. 1 i art. 355 ust. 2 ustawy o radcach prawnych przez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że możliwe jest ustalenie oceny z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego w sposób dowolny, biorąc pod uwagę jako jedyne kryterium tylko oczekiwane przez autora zadania rozwiązanie,

II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy;

- art. 6, 7, 8 oraz art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 368 ust. 12 u.r.p. przez brak w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały szczegółowego odniesienia się do zarzutów podniesionych w odwołaniu,

- art. 7 i 12 kpa w zw. z art. 368 ust. 12 u.r.p. przez uznanie, że rozwiązanie zadania z części czwartej egzaminu radcowskiego jest niepoprawne w sytuacji, gdy jest ono zgodne z treścią zadania i przepisami prawa,

- § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego przez sporządzenie pisemnej opinii bez odniesienia się do zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu.

W uzasadnieniu, szeroko powołując się na piśmiennictwo, skarżąca podniosła, iż zaproponowana przez nią umowa komisu jest zgodna z przepisami prawa i treścią zadania, a zatem zasługuje na ocenę pozytywną. Kontrola odwoławcza została przeprowadzona w sposób nieprawidłowy i dlatego zaskarżona uchwała powinna zostać uchylona.

Skarżąca początkowo sporządziła umowę agencyjną, gdyż większość dodatkowych założeń wskazywała na tę umowę. Po analizie treści zadania skarżąca doszła jednak do wniosku, chcąc pozostać w zgodzie z dosłowną jego treścią, że należy opracować umowę komisu. Wszystkie pozostałe założenia mogą być bowiem w tej umowie skutecznie zawarte. Skarżąca stwierdziła to w odwołaniu wprost, więc wywody na temat skreśleń w pracy zdającej, które zawarte są w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, po przeczytaniu odwołania były zbędne. Podejmując zaskarżoną uchwałę, Komisja odwoławcza podzieliła w całości opinie wyrażone w uzasadnieniach ocen cząstkowych, nie wykazując jednocześnie, że chociażby jeden z argumentów skarżącej był błędny.

Powodem skonstruowania umowy, której autor zadania nie oczekiwał był fakt, że użyto w nim określenia "na rzecz" zamiast jednoznacznego określenia "w imieniu", które skutkowałoby sporządzeniem, jako wyłącznie prawidłowej umowy agencyjnej. Wobec takiej treści zadania zgodnie z jego treścią było wyłącznie właściwe sporządzenie umowy komisu.

Skarżąca podkreślała, że nie opracowała, jak jej nieprawidłowo zarzucano, umowy agencyjnej błędnie nazywając ją umową komisu, lecz opracowała umowę pośredniczenia w zawieraniu umów sprzedaży porcelany na rzecz spółki, zgodnie z treścią zadania i jest nią nazwana umowa komisu.

Podniosła również, iż Komisja odwoławcza, w podanym stanie faktycznym, nie wykazała, by konstrukcja prawna sporządzonej umowy była niepoprawna, bowiem nie przedstawiono argumentów, dlaczego zdaniem Komisji nie został osiągnięty cel postawiony przez klienta. Jedynym powodem uzasadniającym ustalenie oceny niedostatecznej było oczekiwanie autora zadania na sporządzenie umowy agencyjnej. Nie odniesiono się jednak do tego faktu, że oczekując na takie rozwiązanie zadania, kilkukrotnie użyto w nim zwrotu "na rzecz" a nie "w imieniu". Nie istnieją więc żadne argumenty uzasadniające pogląd, że zgodnie z zacytowaną treścią zadania umowa komisu była niepoprawna.

Zgodnie z przepisem art. 3531 kodeksu cywilnego, strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Umowa zaproponowana przez skarżącą jest nazwaną umową komisu. Wszystkie jej postanowienia są ważnie zawarte i jest ona zgodna z treścią zadania. Swoje stanowisko skarżąca poparła treścią przepisów prawa oraz powszechnie akceptowanymi poglądami literatury tematu. Tymczasem stwierdzenia oceniających oraz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nie znajdują uzasadnienia ani w treści przepisów prawa, ani w orzecznictwie lub w poglądach doktryny. W związku z tym, zdaniem skarżącej, ustalenia obu Komisji i egzaminatorów oraz opinia wydana w sprawie, noszą cechę dowolności.

Zarzucając naruszenie przepisów Konstytucji RP skarżąca podniosła, iż za błędną należy uznać taką wykładnię powołanych przepisów ustawy o radcach prawnych, według której oceny z części drugiej do piątej egzaminu mogą być dokonywane wyłącznie według jedynego kryterium sprowadzającego się do oczekiwania na rozwiązanie zadania zgodnie z przewidywanym przez jego autora. Opinie, zgodnie z którymi skonstruowana przez zdającą umowa była niezgodna z treścią zadania lub zawierała zapisy sprzeczne z istota umowy komisu są całkowicie błędne. Potwierdzeniem tego jest fakt, że nieprawidłowość rozwiązania zadania przez skarżącą nie została w żaden sposób udowodniona. Postawiono pewne tezy, jednakże nie przywołano żadnej argumentacji uzasadniającej ich słuszność ani w uzasadnieniu ocen cząstkowych ani w uzasadnieniu skarżonej uchwały, Nie powołano fragmentów treści zadania, z którymi rzekomo umowa miałaby być niezgodna, nie wskazano przepisów prawa popartych orzecznictwem lub powszechnie akceptowanymi poglądami doktryny, z którymi umowa byłaby niezgodna, chociaż już w odwołaniu skarżąca się tego domagała. Jedynym argumentem, który przesądził o ustaleniu dla skarżącej oceny niedostatecznej z czwartej części egzaminu radcowskiego była niezgodność zaproponowanego rozwiązania z intencją autora zadania.

Zdaniem skarżącej naruszono także przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, bowiem przyjęto, że uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie musi zawierać szczegółowego odniesienia się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, powołania przepisów prawa, z którymi rozwiązanie zadania z egzaminu radcowskiego byłoby niezgodne ani wskazania, z jaką częścią treści zadania sprzeczna jest opracowana umowa. W zasadzie ograniczono się do stwierdzenia, że zaproponowany sposób rozwiązania zadania z egzaminu radcowskiego jest niepoprawny bez przedstawienia uzasadnienia takiego stanowiska. Powołano parę tez, które są powieleniem opinii zawartych w ocenach cząstkowych i które zostały obalone przez skarżącą w odwołaniu. Nie wykazano, czemu zdaniem Komisji, zarzuty skarżącej nie zasługiwały na uwzględnienie. Scharakteryzowano tylko krótko umowę komisu, bez żadnego powiązania z treścią zadania i następnie stwierdzono, że zarzuty skarżącej są w najistotniejszym zakresie chybione bez odniesienia się do tych zarzutów. Tymczasem analiza zarzutów zawartych w odwołaniu wykazałaby, że opinie Komisji były nieuzasadnione, co mogłoby wpłynąć na treść zaskarżonej uchwały.

Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 7 i art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, gdyż nie uwzględniono słusznego interesu skarżącej, która otrzymałaby uprawnienia do wykonywania zawodu radcy prawnego, gdyby otrzymała ocenę pozytywną z części czwartej egzaminu radcowskiego. Uznanie bowiem, że rozwiązanie zadania z tej części egzaminu radcowskiego było niepoprawne tylko dlatego, że było niezgodne z oczekiwaniami autora zadania, naruszyło słuszny interes skarżącej.

Rozpatrując niniejszą sprawę Komisja naruszyła także przepis § 5 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r., przez sporządzenie pisemnej opinii bez odniesienia się do zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości ds. odwołań od wyników egzaminu radcowskiego wnosiła o jego oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2011 r. wydanym w sprawie VI SA/Wa 101/11 oddalił skargę.

W ocenie Sądu treść zadania była sprecyzowana w sposób dokładny, co zresztą podkreśliła również Komisja Egzaminacyjna II stopnia w uzasadnieniu swojej uchwały. Jak wynika z załączonej do akt sprawy umowy, skarżąca wahała się jak prawidłowo zakwalifikować i sporządzić umowę zgodnie ze wskazaniami zawartymi w zadaniu. W pierwszym momencie uznała, że należy sporządzić "umowę agencji". Stronę świadczącą nazwała agentem a następnie dokonała skreśleń i ostatecznie sporządziła umowę komisu, używając określeń charakterystycznych dla stron umowy komisu. W ocenie Sądu oceny wystawione przez egzaminatorów były zasadne, a zarzuty do opracowania skarżącej zasługiwały na aprobatę.

Zdaniem Sądu, skarżąca błędnie przyjęła brak możliwości zawarcia umowy agencyjnej na rzecz innego podmiotu. Taka możliwość wynika wprost z art. 758 § 1 k.c. Sąd omówił w tym zakresie podstawowe założenia umowy agencyjnej, stwierdzając, że na podstawie definicji umowy agencyjnej zawartej art. 758 § 1 k.c. wyróżnia się w doktrynie dwa rodzaje tej umowy: agencję pośredniczą oraz agencję przedstawicielską i przedstawił ich charakterystykę. Sporządzając natomiast umowę komisu skarżąca wykazała się brakiem wiadomości na temat umowy agencji pośredniczej, która pozwala na ukształtowanie umowy agencyjnej w taki sposób, aby agent działał na rzecz dającego zlecenie. W związku z tym Sąd stwierdził, że założenia zadania egzaminacyjnego były możliwe do zrealizowania.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazał, że Uchwały Komisji Egzaminacyjnej, które są oparte na ocenie członków tej Komisji dokonanej w określonej w ustawie skali punktowej korzystają ze swoistego "luzu decyzyjnego". Luz decyzyjny, z którego korzysta organ jest związany z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza granice tego luzu może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. W ocenie Sądu Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie wyszła poza granicę owego luzu decyzyjnego.

Zdaniem Sądu sporządzona przez skarżącą umowa komisu zawierała sformułowania sprzeczne z samą istotą tej umowy, a charakterystycznych dla umowy agencji (kwestie związane z wypowiedzeniem, obowiązek działań marketingowych). Sprzecznie z istotą umowy komisu skarżąca ustanowiła zakaz sprzedaży porcelany przez komisanta przez okres dwóch lat po rozwiązaniu umowy. Słusznie więc Komisja II stopnia, mając na uwadze podstawową wadę pracy jaką jest nieprawidłowy wybór sposobu rozwiązania zadania, postawiła tezę o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanej do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Podzielając zarzuty skarżącej kierowane do uzasadnienia uchwały w zakresie nieodniesienia się zarzutów zawartych w odwołaniu Sąd jednocześnie stwierdził, że nie były one tej natury, by miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Od wyroku A.T. złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i orzeczenia co do istoty sprawy oraz uchylenia uchwały Komisji II stopnia i zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego wskazanych w skardze kasacyjnej, na poparcie których to zarzutów przedstawiła argumentację prezentowaną w toku postępowania przed Komisja Egzaminacyjnymi i przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja II stopnia wnosiła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 grudnia 2012 r. wydanym w sprawie II GSK 1882/11 uchylił zaskarżony wyrok, zasądzając od Komisji II stopnia na rzecz A. T. od Komisji II stopnia koszty postępowania.

W ocenie Sądu drugiej instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny z naruszeniem art. 133 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a. wadliwie przyjął, a tym samym wadliwie ocenił i uzasadnił – w rozumieniu art. 141 § 4 P.p.s.a. – że wynik z egzaminu radcowskiego, który zdawała skarżąca, został prawidłowo ustalony.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał za błędne stwierdzenie Sądu I instancji, iż nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu stanowi wprawdzie uchybienie przepisom postępowania, które jednak nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, ta konstatacja Sądu I instancji była wynikiem błędnego przyjęcia za orzekającymi w sprawie organami, że wyłącznie prawidłowym rozwiązaniem zadania z prawa gospodarczego na egzaminie radcowskim było sporządzenie umowy agencyjnej. W tym zakresie należało uznać za zasadny zarzut wydania zaskarżonej uchwały z naruszeniem wymogów, jakie ma spełniać jej uzasadnienie, określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Uwzględniając także zasady i standardy postępowania administracyjnego wynikające z art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a., Sąd I instancji winien też przyjąć, że zaskarżona uchwała została podjęta z ich naruszeniem.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z zasadami wyrażonymi w przepisach art. 8 i art. 7 k.p.a., w razie wydania negatywnej dla strony decyzji organ jest zobowiązany w sposób wyczerpujący wyjaśnić przyczyny i przebieg rozumowania prowadzącego do wydania rozstrzygnięcia, gdyż egzamin radcowski polega, zgodnie z treścią art. 36(4) ust. 1 ustawy o radcach prawnych, na sprawdzeniu przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, przez co należy rozumieć wszechstronne sprawdzenie tych umiejętności zdającego.

Wskazując na uzasadnienia zarzutów stawianych opracowaniu skarżącej przez egzaminatorów i przez Komisję II stopnia Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że dokonana w tej sprawie ocena pracy skarżącej była wadliwa. Ani bowiem niezależni egzaminatorzy, ani Komisja Egzaminacyjna II stopnia, ani też Sąd I instancji nie rozważyli, czy casus opisany w zadaniu egzaminacyjnym mógł być rozwiązany w sposób oczekiwany przez egzaminatorów – przez przygotowanie umowy agencyjnej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy redagowaniu zadania z prawa gospodarczego niewątpliwie doszło do naruszenia m.in. takich reguł, jak relacja pomiędzy pytaniem a odpowiedzią, która musi być zawsze sprawdzalna w oparciu o jednoznaczne kryteria wynikające ze stanu prawnego, do którego pytania nawiązują, pytania nie mogą obejmować kwestii budzących spory w doktrynie i orzecznictwie, nie można formułować pytań, na które odpowiedź będzie uzależniona od przyjęcia dodatkowych założeń pominiętych lub nieprecyzyjnie wyrażonych w pytaniach, co winien uwzględnić Sąd I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Wskazując na treść zadania i przepisy Kodeksu cywilnego Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość jego rozwiązania przez sporządzenie umowy agencyjnej pośredniczej lub przedstawicielskiej. Jednakże w tych samych ramach prawnych brak jest podstaw do tworzenia umowy agencyjnej mieszanej, posiadającej elementy obu wymienionych umów. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do zapisów treści zadania, opisał sprzeczności w przedstawionych jego założeniach stwierdzając, że przedmiotowe zadanie było wadliwie sformułowane, co nie pozwalało, jak oczekiwali egzaminatorzy, na jego rozwiązanie przez opracowanie umowy agencyjnej pośredniczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają w pierwszej instancji wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy), jeżeli jednak sprawa, na skutek uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji przez Naczelny Sąd Administracyjny, zostaje przekazana sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, sad ten jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny – art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż skarga jest zasadna.

Zarzuty stawiane przez skarżącą uchwale Komisji II stopnia przedstawione w pkt II skargi są zasadne. Wiążą się one z zarzutami podnoszonymi w pkt I skargi, jednakże, jako zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania muszą być przez Sąd brane pod uwagę w pierwszej kolejności.

Zarzuty skarżącej wskazane w pkt II skargi sprowadzają się do stwierdzenia dwóch okoliczności – uznania przez obie Komisje wyłącznie za prawidłowe rozwiązanie zadania przez sporządzenie umowy agencyjnej przedstawicielskiej z jednoczesnym nieodniesieniem się przez Komisję odwoławczą do stwierdzeń skarżącej wskazanych w odwołaniu o prawidłowości rozwiązania przez nią zadania. Innymi słowy, Komisja II stopnia jako założenie przyjęła jedynie prawidłowe rozwiązanie problemu przez sporządzenie umowy agencyjnej przedstawicielskiej, nie uzasadniając z jakich powodów uznała stwierdzenia skarżącej zawarte w odwołaniu za niezasadne. W ocenie Sądu takie naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8 i art. 80 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie wymienionych przepisów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny szczegółowo omawiając w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r. wskazał na zasady ich stosowania, czym Sąd orzekający w sprawie jest związany, tak jak i oceną prawną w zakresie stosowania wymienionych w wyroku przepisów ustawy o radcach prawnych oraz przepisów Kodeksu cywilnego.

Zadanie zakładało, że "W związku z rozwojem firmy i chęcią zwiększenia sprzedaży, zarząd spółki postanowił zlecić innej osobie, będącej profesjonalistą w zakresie handlu porcelaną, stałe zawieranie umów sprzedaży porcelany wyprodukowanej przez spółkę, w asortymencie stanowiącym załącznik nr 1 do przygotowywanej umowy, na jej rzecz. Wykonujący umowę będzie działał na rzecz Spółki." Z informacji do zadania wynikało, że rozwiązanie zadania miało polegać – zgodnie z treścią punktu pierwszego – na sporządzeniu umowy nazwanej, określonej w Kodeksie cywilnym, przy czym w punkcie drugim dopuszczono dokonywanie "dodatkowych założeń" w pracy, przydatnych dla uzupełnienia stanu faktycznego.

Zgodnie z art. 758 § 1 k.c. "Przez umowę agencyjną przyjmujący zlecenie (agent) zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, do stałego pośredniczenia, za wynagrodzeniem, przy zawieraniu z klientami umów na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy albo do zawierania ich w jego imieniu". W tym miejscu istotnym jest zauważenie, że w treści zadania, na co zwracała uwagę skarżąca, wykonujący umowę miał działać nie w imieniu lecz na rzecz spółki. Zgodnie zatem z cytowanym przepisem określa on dwa rodzaje umów agencyjnych – pośredniczą i przedstawicielską – nie przewidując umowy trzeciego rodzaju, jak określił to Naczelny Sąd Administracyjny – umowy mieszanej. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy agencyjnej pośredniczej jest - pośredniczenie, za wynagrodzeniem, przy zawieraniu z klientami umów na rzecz dającego zlecenie. Natomiast takimi elementami przy umowie agencyjnej przedstawicielskiej jest - zawieranie umów w imieniu dającego zlecenie.

Powracając więc do treści zadania, określającego warunki działania egzaminacyjnego klienta skarżącej, jeżeli należało, jak uznała Komisja II stopnia, prawidłowo wyłącznie sporządzić umowę agencyjną przedstawicielską, to wprowadzenie w zadaniu warunku działania "na rzecz spółki" jednoznacznie wskazuje na drugi rodzaj tej umowy – pośredniczej. Już zatem przy takich założeniach zadania i wymaganiu sporządzenia jako wyłącznie prawidłowej umowy przedstawicielskiej, uprawnionym staje się stwierdzenie o wadliwości jego sformułowania, na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, co jak podkreślał nie jest równoznaczne z uznaniem, że skarżąca w tej sytuacji prawidłowo wybrała umowę komisu. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił jednak uwagę na zasady i kryteria, jakim powinny odpowiadać stawiane na egzaminie zdającym pytania (problemy do rozwiązania). W tej kwestii stwierdził, że "pytania te muszą spełniać następujące wymogi: 1) zachowania szczególnej dbałości przy redagowaniu każdego zestawu pytań, aby nie było możliwe udzielenie więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej, 2) relacja pomiędzy pytaniem a odpowiedzią musi być zawsze sprawdzalna w oparciu o jednoznaczne kryteria wynikające ze stanu prawnego, do którego pytania nawiązują, 3) pytania nie mogą obejmować kwestii budzących spory w doktrynie i orzecznictwie, 4) nie można formułować pytań, na które odpowiedź będzie uzależniona od przyjęcia dodatkowych założeń pominiętych lub nieprecyzyjnie wyrażonych w pytaniach (tak NSA w wyrokach: z dnia 6 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 414/07, z dnia 6 maja 2010 r. sygn. akt II GSK 150/10 i z dnia 18 września 2012 r. sygn. akt II GSK 1394/12, niepubl., dostępnych na stronie internetowej www.nsa.gov.pl - zakładka Orzecznictwo, Baza orzeczeń - orzeczenia.nsa.gov.pl.)".

Należy mieć na uwadze, że egzamin radcowski polega, zgodnie z art. 36(4) ust. 1 ustawy o radcach prawnych, na sprawdzeniu przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Jeżeli więc zdająca, mając przed sobą problem do rozwiązania z wprowadzonymi założeniami "działania na rzecz spółki", zgodnie z punktem drugim informacji, dopuszczającym dokonywanie "dodatkowych założeń" w pracy przydatnych dla uzupełnienia stanu faktycznego, poszukiwała próby rozwiązania zadania przez sporządzenie umowy komisu, to nie sposób jej wprost zarzucić brak rozwiązania prawidłowego. Skoro, bowiem do elementów przedmiotowo istotnych umowy komisu należy działanie w imieniu własnym na rzecz dającego zlecenie (art. 765 k.c.), to w świetle wymienionych sformułowań zawartych w zadaniu nie można było uznać za nieusprawiedliwione rozwiązanie zaproponowane przez skarżącą z jednoczesnym stwierdzeniem, że nie wykazała się zgodnie z cytowanym przepisem ustawy o radcach prawnych właściwym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W związku z tym Komisja II stopnia powinna także odnieś się do zarzutów skarżącej artykułowanych w pkt I skargi, a wskazujących na przepisy uzasadniające, w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu, prawidłowość rozwiązania zadania, mając na względzie, iż w świetle dopuszczalności "dodatkowych założeń" i zgodnie z literatura przedmiotu, przepisy umowy komisowej mają, jak wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny, charakter dyspozytywny, co pozwala stronom na pewną swobodę w kształtowaniu treści umowy.

Zgodnie z art. 36(5) ust. 2 u.r.p. komisje egzaminacyjne (egzaminatorzy) powinni brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Dokonując oceny pracy skarżącej przez Komisję II stopnia Komisja ta podzieliła zarzuty do tej pracy prezentowane przez egzaminatorów. Należy jednak zauważyć, że ani niezależni egzaminatorzy, ani Komisja Egzaminacyjna II stopnia, nie rozważyli, czy problem przestawiony w zadaniu egzaminacyjnym zgodnie z jego treścią mógł być rozwiązany w sposób oczekiwany przez egzaminatorów – przez przygotowanie umowy agencyjnej, w szczególności przez sporządzenie umowy agencyjnej przedstawicielskiej. W związku z tym należy uznać, na co wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny, że dokonana w tej sprawie ocena pracy skarżącej była wadliwa.

Mając powyższe uwagi na względzie, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Komisja Egzaminacyjna II stopnia dokona powtórnie analizy pracy A. T. z jednoczesnym odniesieniem się do zarzutów skarżącej oraz uzasadni swoje rozstrzygnięcie z zachowaniem wymagań z art. 107 § 3 k.p.a. przy zastosowaniu także przepisów postępowania wskazanych wcześniej.

W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 153 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a.