Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 271/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2014-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 - 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Zofia Skrzynecka (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Piskozub, sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant referent stażysta Milena Małyszko, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2014r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżaną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kwotę 240 złotych (dwieście czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 16 września 2013 r. E.B. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca) wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako: "ZUS", "Zakład", "organ rentowy") o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2003 r. do grudnia 2007 r.

Wskazując w uzasadnieniu wniosku na trudną sytuację zdrowotną i finansową i rodzinną, skarżący podniósł, że utrzymuje się ze świadczenia rentowego z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości 736,66 zł miesięcznie, zaś stan zdrowia nie pozwala mu na pozyskanie dodatkowych środków finansowych. Do oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji majątkowej podał, że posiada dom o pow. 120 m² oraz samochód Toyota RAV 4 2,0, rok prod. 1997. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M. i pełnoletnią córką A., która studiuje. Ponosi wydatki na utrzymanie domu w łącznej wysokości 340 zł miesięcznie oraz koszty leczenia w wysokości 150 zł miesięcznie. W zakresie sytuacji zdrowotnej wskazał, że przebył wylew, po którym prawa strona ciała w pełni nie funkcjonuje, ma problemy z poruszaniem się oraz zaniki pamięci.

W odpowiedzi na wezwanie ZUS z dnia 25 września 2013 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających okoliczności uzasadniające wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, skarżący złożył kopie: wypisu aktu notarialnego z dnia "[...]", Rep A Nr "[...]", dowodu rejestracyjnego pojazdu Toyota RAV 4, zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-37 za 2012 r. oraz 17 dokumentów zatytułowanych "Specyfikacja sprzedaży", potwierdzających dokonanie zakupu leków na łączną kwotę 1.286,88 zł.

Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od września do listopada 2003 r., od stycznia 2004 r. do listopada 2005 r. oraz od stycznia 2006 r. do grudnia 2007 r. w łącznej wysokości 8.212,35 zł wraz odsetkami za zwłokę w łącznej wysokości 7.781 zł. W motywach rozstrzygnięcia wskazał m.in., iż skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowych położonych w D., dla których prowadzone są księgi wieczyste o nr "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]". Ponadto jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki Toyota Corolla (rok produkcji 1998), samochodu osobowego marki Peugeot 206 (rok produkcji 2002) oraz samochodu osobowego marki Daewoo Matiz (rok produkcji 2001), a ponadto jest właścicielem samochodu osobowego marki Toyota RAV 4 (rok produkcji 1997). W ocenie ZUS, podane przez stronę okoliczności nie wypełniały przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 1 i 2 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej jako: "u.s.u.s.". Zakład ocenił natomiast, że w przypadku skarżącego zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), dalej jako: "rozporządzenie", gdyż skarżący wykazał, że przewlekła choroba pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jednocześnie organ wskazał, że odmowę umorzenia składek uzasadniał wyjątkowy charakter tej instytucji oraz podjęcie rozstrzygnięcia w sprawie w oparciu o uznanie administracyjne, które nie ustanawia obowiązku umorzenia należnych składek nawet w sytuacji wystąpienia przesłanek umorzenia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła że uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności rozstrzygnięcia. Odwołując się wyroków sądów administracyjnych (wyrok NSA z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 172/10, Lex Polonica nr 2561473, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1207/10, Lex Polonica nr 2453769, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 952/10, Lex Polonica nr 2482126, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 7 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 380/11, Lex Polonica nr 2627494), zarzuciła, że wskazanie na uznaniowy charakter decyzji, bez podania konkretnych i przekonywujących powodów odmowy umorzenia należności, świadczy o błędnym pojmowaniu uznaniowego charakteru decyzji. W kwestii przesłanki unormowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, odnoszącej się do stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej, wnioskodawca podniósł, że ZUS bezpodstawnie przyjął, że skoro jego zobowiązania oraz stałe wydatki przewyższają dochód uzyskiwany z renty, to może to świadczyć o nieujawnieniu przez niego wszystkich źródeł dochodów. Kwestionując to stwierdzenie organu, skarżący stwierdził, że fakt, że jego sytuacja materialna jest tak trudna uzasadnia pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku. Dodał, że organ nie dokonał oceny, czy w wyniku egzekucji zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo zaistnienia przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia, tj. powstania zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny. Wskazał, że w powołanym wyżej wyroku z dnia 11 lutego 2011 r. NSA uznał za błędny pogląd, że odmowę umorzenia uzasadnia publicznoprawny, a przez to uprzywilejowany, charakter należności składkowych. Ponadto zarzucił, iż organ podejmując odmowną decyzję, powołał się na interes społeczny, pomijając jednocześnie ustalenie o wystąpieniu przesłanki uzasadniającej umorzenie zaległości z tytułu składek, tj. przewlekłej choroby.

W toku postępowania w odpowiedzi na wezwanie z dnia 4 grudnia 2013 r. skarżący wyjaśnił, że nieruchomości gruntowe przekazał 4 lata temu dzieciom na podstawie umowy ustnej, przy czym w najbliższym czasie planuje dopełnić formalności i przekazać je notarialnie. Wyjaśnił, że właścicielem pojazdu Peugeot 206 jest jego syn R., zaś on sam widnieje jako współwłaściciel, gdyż wniósł wkład w wysokości 10%. Wskazał ponadto, że samochód Toyota Corolla nie jest używany i planowana jest jego kasacja. Natomiast samochód Daewoo został sprzedany w dniu 4 listopada 2013 r. za cenę 1.500 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]" utrzymał w mocy ww. decyzję "[...]". W uzasadnieniu wskazał, że skarżący zlikwidował prowadzoną działalność gospodarczą w dniu 31 grudnia 2007 r. W latach 2010-2012 osiągnął przychód z renty w wysokości odpowiednio: 8.601,30 zł za 2010r., 8.952,03 zł za 2011 r. oraz 9.718,40 zł za 2012 r. Ponadto osiągnął przychód z działalności wykonywanej osobiście w wysokości 637 zł za 2010 r. oraz w wysokości 1.292 zł za 2012 r. W Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców figuruje jako współwłaściciel samochodu Toyota Corolla i samochodu Peugeot 206, a ponadto jako właściciel samochodu Toyota RAV 4. Jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowych położonych w D. opisanych w księgach wieczystych o nr: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]". Nie korzysta z pomocy społecznej, jak również nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych.

Zakład wskazał, że w odpowiedzi na pismo z dnia 23 grudnia 2013 r. o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie, w dniu 31 grudnia 2013 r. skarżący telefonicznie poinformował, że zapozna się z aktami sprawy w dniu 2 lub 3 stycznia 2014 r. W związku z powyższym postanowieniem z dnia "[...]" przedłużono termin zakończenia sprawy do dnia 16 stycznia 2014 r. W dniu 13 stycznia 2014 r. podczas wizyty w Oddziale ZUS skarżący odmówił jednak zapoznania się z aktami sprawy oraz odmówił złożenia wyjaśnień do protokołu. Jednocześnie wniósł o wyliczenie przypuszczalnej wysokości opłaty prolongacyjnej w przypadku rozłożenia należności z tytułu składek na 24 raty oraz w przypadku ustalenia raty w wysokości około 300 zł – 400 zł. Odpowiedź na powyższe zapytanie przekazano stronie telefonicznie w dniu 13 stycznia 2014 r. Skarżący oświadczył wówczas, że otrzymuje również dietę z tytułu pełnienia funkcji sołtysa wsi B. w wysokości od 280 zł do 350 zł miesięcznie, a rodzina uzyskuje dodatkowe dochody z tytułu płatności unijnych do gruntów zalesionych w wysokości około 780 zł miesięcznie.

Wskazując, że skarżący pobiera świadczenie rentowe oraz jest współwłaścicielem nieruchomości, Zakład nie znalazł podstaw do stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 u.s.u.s. Dokonując natomiast ponownej oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., organ wskazał na ustalenia postępowania, z których wynikało, że źródłem utrzymania 3 – osobowej rodziny jest świadczenie rentowe skarżącego w wysokości 736,66 zł netto miesięcznie oraz płatności do gruntów zalesionych w wysokości około 780 zł miesięcznie, które otrzymuje jego żona. Skarżący otrzymuje ponadto dietę z tytułu pełnienia funkcji sołtysa wsi B. w wysokości od 280 zł do 350 zł miesięcznie, które przeznacza m.in. na rozmowy telefoniczne z mieszkańcami wsi i dojazdy na sesje do D. Strona podała przy tym, że stałe wydatki związane z utrzymaniem rodziny wynoszą łącznie 490 zł miesięcznie (opłaty za: energię – 250 zł, wodę – 40 zł, gaz butlowy 50 zł oraz koszty leczenia – 150 z). Jednakże, jak wskazał Zakład, z przedłożonych dokumentów wynikało, że wydatki na leki wynoszą 1.286,88 zł, natomiast opłata za energię - 367,30 zł, za wodę - 40,02 zł, za usługi telekomunikacyjne - 120,50 zł co powodowało, że stałe miesięczne wydatki gospodarstwa domowego wynosiły łącznie 1.822,70 zł. Wskazując, że łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi około 1.516,66 zł, natomiast udokumentowane wydatki wynoszą około 1.822,70 zł, organ rentowy uznał, że skarżący nie udowodnił, by jego sytuacja majątkowa uzasadniała umorzenie zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji, a w szczególności nie wykazał, iż trudności mają charakter stały i pogłębiający się. W ocenie Zakładu, również fakt posiadania pojazdów, bez względu na ich wartość, świadczył o posiadaniu środków na zaspokojenie nie tylko podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ wiązał się z koniecznością wydatków na ubezpieczenia, przeglądy techniczne itp.

Zakład nie stwierdził wystąpienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, wskazując, że strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Z uwagi natomiast na orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy na stałe, jakim legitymuje się skarżący, w ocenie organu zasadnym było uznanie, że stan zdrowia może uniemożliwiać uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Pomimo uznania, iż w sprawie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek, Zakład podniósł, ze nie ma obowiązku umorzenia z uwagi na charakter uznaniowy decyzji o umorzeniu. Wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ma charakter bardzo wyjątkowy, gdyż powoduje zwolnienie dłużnika z obowiązku zapłaty i pozbawia Narodowy Fundusz Zdrowia możliwości odzyskania swoich należności, które są niezbędne do funkcjonowania publicznej służby zdrowia. Zakład wskazał przy tym, że rozważył zasady tzw. interesu społecznego oraz słusznego interesu obywatela, a ponadto zasady sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa. Podkreślił, iż w przeciwieństwie do wierzyciela prywatnego nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną.

Odnosząc się do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle których organ bezpodstawnie uznał, że wydatki strony przewyższają dochód uzyskiwany z renty, co może świadczyć o nieujawnieniu wszystkich źródeł dochodu, Zakład podniósł, ze powyższego ustalenia dokonano w oparciu o oświadczenie strony o stanie rodzinnym i majątkowym. Wskazał, że strona była informowana o możliwości złożenia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień w przedmiotowej sprawie. Jednakże w czasie wizyty w siedzibie organu w dniu 13 stycznia 2014 r. odmówiła zapoznania się z aktami sprawy oraz złożenia dodatkowych wyjaśnień do protokołu. Organ rentowy wskazał ponadto, iż w stosunku do majątku strony nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, w związku z powyższym odstąpił od analizy, czy w wyniku egzekucji zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla dłużnika i jego rodziny. Jednocześnie podkreślił, że jest uprawniony do podejmowania czynności prawnych, które mają na celu wyegzekwowanie tych należności zarówno obecnie, jak i w dalszej perspektywie czasowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona wniosła o uchylenie powyższej decyzji Zakładu i umorzenie należności z tytułu składek oraz ewentualnie o uchylenie powyższej decyzji i przekazanie sprawy Zakładowi celem ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia przez ich błędną interpretację oraz błąd w ustaleniach faktycznych przez niewłaściwą, bo oderwaną od przedłożonych dowodów, ocenę sytuacji materialnej skarżącego.

W uzasadnieniu skarżący podtrzymał swe stanowisko przedstawione szczegółowo we wniosku z dnia 28 listopada 2013 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy z odwołaniem się do orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczącego kwestii będących przedmiotem niniejszego postępowania. Zarzucił, że Zakład, rozpatrując ponownie sprawę, ograniczył się do własnej wykładni przepisów prawa, nie posiłkując się przy tym żadnym orzeczeniem sądu administracyjnego dotyczącym problematyki uznania administracyjnego i zasad obowiązujących przy rozstrzyganiu wniosków o umorzenie należności składkowych. Skarżący wskazał, że pomimo obszerności uzasadnienia zaskarżonej decyzji, trudno uznać, że organy podjęły rzeczową polemikę z jego argumentami przedstawionymi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgromadzone zaś w niniejszej sprawie dowody wydają się jednoznacznie wskazywać na istnienie przesłanek umożliwiających umorzenie należności składkowych.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Podkreślenia wymaga również, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Natomiast na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, sprowadzający się zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) do kryterium jej zgodności z prawem, ma istotne znaczenie dla katalogu możliwych rozstrzygnięć sądu, który został wskazany w art. 145 § 1 p.p.s.a. Przepis ten bowiem stanowi, iż w razie uwzględnienia skargi na decyzję sąd może ją uchylić w całości albo w części (pkt 1), stwierdzić jej nieważność w całości lub w części (pkt 2) lub też stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa (pkt 3).

W świetle przywołanych powyżej przepisów prawa sprawowana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest jedynie pod względem zgodności z prawem, co ma istotne przełożenie na charakter orzeczeń sądów administracyjnych, które tylko w wyjątkowych sytuacjach, nieznajdujących jednakże zastosowania w niniejszej sprawie, mogą orzekać merytorycznie. Co do zasady zaś sądy administracyjne nie mają uprawnień do załatwienia sprawy administracyjnej, gdyż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji publicznej. Zgodnie z założeniem przyjętym przez ustawodawcę rolą sądu administracyjnego jest zatem wyłącznie zbadanie, czy akt administracyjny lub czynność organu administracji zostały wydane czy też podjęte zgodnie z przepisami obowiązującego prawa, nie zaś rozstrzyganie o uprawnieniach czy też obowiązkach jednostki. Z powyższych względów prawidłowo sformułowane żądanie strony (poza przypadkami stwierdzenia nieważności decyzji lub stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa) będzie dotyczyło uchylenia decyzji, a nie wydania przez sąd orzeczenia merytorycznego, którego strona może domagać się jedynie w toku postępowania administracyjnego.

Powyższe oznacza, że ewentualne uwzględnienie zgłoszonego w skardze żądania o umorzenie należności z tytułu składek należy wyłącznie do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a nie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, który co prawda nie dysponuje uprawnieniami, by nakazać Zakładowi podjęcie konkretnego rozstrzygnięcia w przedmiocie zgłoszonego przez stronę wniosku, niemniej jednak w sytuacji stwierdzenia naruszenia prawa przez Zakład, może nakazać mu podjęcie odpowiednich działań, które pozwolą na wyeliminowanie tego naruszenia i w rezultacie wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z przepisami prawa.

Uwzględniając powyższe, Sąd uznał, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem będąca jej przedmiotem decyzja narusza zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

Materiał dowodowy sprawy w oparciu, o który została wydana skarżona decyzja, został już wyżej przedstawiony, dlatego też w dalszej części rozważań elementy stanu faktycznego będą przywoływane wyłącznie w zakresie niezbędnym dla wykazania podstaw sformułowanej przez Sąd w niniejszej sprawie oceny, że stan faktyczny nie został ustalony w prawidłowy sposób, a dokonana przez Zakład w takiej sytuacji subsumcja stanu faktycznego pod przepisy prawa, jako oparta na niepełnym obrazie okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, była wadliwa.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do stanu prawnego sprawy wskazać trzeba, Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrywał złożony przez stronę wniosek o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne w aspekcie dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia.

Stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie zaś z art. 28 ust. 1 – 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4 (ust. 1). Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Przepis art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. wymienia przypadki całkowitej nieściągalności, wśród nich m.in. zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (pkt 3), stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5) czy też sytuacja, w której jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6).

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział natomiast możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia określone zostały w § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 ww. rozporządzenia, w którym wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to:

- sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiałoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1);

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2);

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

Z brzmienia powołanych wyżej przepisów art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia wynika, że wystąpienie sytuacji faktycznej, mieszczącej się w dyspozycji tych unormowań, daje Zakładowi jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Zakład działa tym samym w granicach uznania administracyjnego, co jednak nie zwalnia go od obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego mającego na celu zebranie całego materiału dowodowego i dokonania jego wszechstronnej oceny. Sąd oceniający zaskarżoną decyzję bada bowiem, czy nie nosi ona cech dowolności, a więc, czy organ rentowy zebrał pełny materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko. Przy czym kontrolując legalność decyzji podjętej w graniach uznania administracyjnego, sąd nie ogranicza się jedynie do zbadania, czy zostały zachowane formalne przesłanki wymagane przepisami K.p.a.

Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, o której mowa w art. 7 K.p.a., w toku postępowania organy zobowiązane są podejmować wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Realizacji tej zasady służą gwarancje zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe, w tym wyrażona w art. 77 § 1 K.p.a. zasada zupełności postępowania dowodowego w myśl, której, organ administracji publicznej obowiązany jest zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zasada ta reguluje zarówno sposób gromadzenia, jak i rozpatrywania materiału dowodowego, i wymaga, by organ przy rozpoznawaniu sprawy nie pominął żadnego z dowodów istotnych dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Natomiast unormowana w art. 80 K.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów nakazuje dokonanie oceny, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego z zachowaniem reguł tej oceny, tj. wiedzą i zasadami doświadczenia życiowego oraz prawidłami logiki. Należy również wskazać, że istotne w aspekcie wyrażonej w art. 11 K.p.a. zasady przekonywania, która jest realizowana przy pomocy art. 107 § 3 K.p.a., jest to, by organ prawidłowo skonstruował uzasadnienie decyzji, zawierając w nim wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów i ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle przepisów obowiązującego prawa.

Z powyższych unormowań K.p.a. wynika, że dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący, mogą wykluczyć zarzut dowolności rozstrzygnięcia podjętego przez organ w ramach uznania administracyjnego.

Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji w kontekście powyższych uwag i zgromadzonych w aktach sprawy dowodów prowadzi natomiast do wniosku, że Zakład naruszył zarówno wymienione wyżej przepisy prawa procesowego, jak i prawa materialnego, nie wykazując się prawidłowym rozumieniem konstrukcji uznania administracyjnego oraz nie określając w zupełny sposób katalogu czynności procesowych, których przeprowadzenie było niezbędne do podjęcia rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, determinowanego brzmieniem przepisów art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia.

Sąd stwierdził bowiem, że organ rentowy nie zgromadził materiału dowodowego umożliwiającego pełną i rzetelną ocenę stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącego. Niewątpliwie zaś ocena ta była konieczna w aspekcie ustalenia istnienia w sprawie zarówno przesłanki całkowitej nieściągalności składek z art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., jak i przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, kiedy to Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeśli zobowiązany wykaże ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiałoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przy czym, w ocenie Sądu, obowiązku przeprowadzenia pełnych ustaleń w kwestii ww. przesłanek nie znosiło to, że Zakład uznał, że w sprawie wystąpiła przesłanka umorzenia należności składkowych z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, gdyż prawidłowe zastosowanie instytucji uznania administracyjnego wymagało pełnej oceny wniosku skarżącego i powołanych w nim wszystkich okoliczności uzasadniających umorzenie.

Zwrócić należy uwagę, że ustalenia o nieistnieniu w sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek ZUS dokonał m.in. w oparciu o stwierdzenie, że skarżący jest współwłaścicielem 5 nieruchomości gruntowych w D. Przy czym prowadząc postępowanie wyjaśniające w tym zakresie, Zakład pismem z dnia 23 września 2013 r. wystąpił z wnioskiem o podanie numerów ksiąg wieczystych, w których znajdują się wpisy dotyczące osoby skarżącego (k. 63 akt adm.). Samo pismo Centralnej Informacji o Zastawach Rejestrowych, Krajowego Rejestru Sądowego oraz Ksiąg Wieczystych z dnia 27 września 2013 r. (k. 62 akt adm.), które Zakład otrzymał w odpowiedzi na powyższy wniosek, nie zawierało takich danych; niemniej jednak, jak wynika z treści tego pisma, dane te musiały znajdować się w dołączonym do niego wykazie ksiąg wieczystych. Z nieznanych powodów wykaz ten nie został jednak dołączony do akt sprawy. Do akt sprawy nie włączono również wydruków z ogólnodostępnego elektronicznego rejestru ksiąg wieczystych. Powyższe powoduje, że niemożliwa była weryfikacja przywołanych przez ZUS danych co do ilości nieruchomości, których właścicielem jest skarżący, jak również niemożliwe było zbadanie, czy tak jak wskazał organ, skarżący jest jedynie współwłaścicielem tych nieruchomości oraz ewentualnie, jaki jest udział skarżącego w prawie własności tych nieruchomości, choć okoliczności te nie były bez znaczenia w aspekcie oceny przesłanki całkowitej nieściągalności, która realizuje się m.in. poprzez brak perspektywy prowadzenia wobec zobowiązanego skutecznego postępowania egzekucyjnego. Ponadto samo przywołanie w uzasadnieniu decyzji numeracji ksiąg wieczystych, w których widnieją dane osobowe skarżącego, było niewystarczające w sytuacji, gdy istotne w kontekście potencjalnej egzekucji administracyjnej i jej efektywności, jest nie tylko to, że skarżącemu przysługuje prawo własności, ale znaczenie ma również rodzaj nieruchomości, ich wielkość, położenie, fakt, czy są one zabudowane czy też nie, itd.

Zauważenia przy tym wymaga, że charakter majątku nieruchomego wnioskodawcy wywiera znaczący wpływ nie tylko na ocenę istnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., ale również przesłanek ustanowionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. W kontekście bowiem oświadczenia skarżącego zawartego w piśmie z dnia 14 grudnia 2013 r., że przekazał on nieruchomości dzieciom do bezpłatnego użytkowania (k. 82 akt adm.), jako uzasadniona jawiła się wątpliwość, czy nieruchomości te stanowią nieruchomości rolne i czy w związku z tym skarżący nie pobiera płatności do gruntów rolnych w ramach systemu wsparcia bezpośredniego bądź też innych płatności, jakich skarżący mógłby być beneficjentem z racji posiadanych gruntów. Poruszone wyżej wątpliwości co do charakteru posiadanych przez stronę nieruchomości wzmacniało dodatkowo stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że jedno ze źródeł utrzymania rodziny skarżącego stanowią środki pieniężne otrzymane w związku z zalesieniem gruntów rolnych. Aczkolwiek stwierdzenie to zostało oparte na informacji przekazanej przez stronę telefonicznie, która nie została utrwalona w aktach sprawy w żadnej ze znanych K.p.a. form procesowych dowodu, o czym będzie w szerszym zakresie mowa w dalszej części rozważań, powinno ono jednak wzbudzić po stronie organu co najmniej przypuszczenie, że ustalenia co do charakteru nieruchomości i sposobu ich wykorzystania mogą mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie rozpatrywanej sprawy.

Sąd dostrzegł również szereg uchybień procesowych w zakresie sposobu ustalenia stanu faktycznego poddanego przez organ rentowy ocenie w kontekście przesłanki unormowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w świetle tezy prezentowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych, którą z uwagi na jej coraz większą powszechność nie tylko w orzecznictwie sądów, ale również w orzecznictwie Zakładu, można by traktować wręcz jako jednolitą linię orzeczniczą, ocena, czy zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jest determinowana ustaleniem takiego elementu stanu faktycznego odnoszącego się do sytuacji majątkowej strony, jak wysokość kwoty, jaką dysponuje strona miesięcznie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych jej i jej rodziny (p. wyroki NSA: z dnia 19 lutego 2010 r., sygn. akt II GSK 393/09, dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GSK 427/10, z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2383/11, z dnia 3 września 2013 r., sygn. akt II GSK 704/12, opubl. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Znajduje to uzasadnienie w tym, że uregulowana w art. 28 u.s.u.s. ulga w spłacie zadłużenia może być przyznana – na podstawie ust. 3a tego artykułu – tym osobom, których dochód w rodzinie, określony na podstawie przepisów o pomocy społecznej, uzasadnia przyznanie prawa do świadczenia pieniężnego z powodu ubóstwa. Organ powinien zatem w tym aspekcie uczynić przedmiotem swych rozważań m.in. kwestię, czy na skutek realizacji dochodzonych należności, strona nie będzie zmuszona do korzystania pomocy społecznej na skutek zagrożenia w wyniku egzekucji jej minimum egzystencji. Zatem dla oceny, czy powyższa przesłanka jest spełniona, wymagana jest weryfikacja zaskarżonej decyzji w aspekcie, czy dokonana przez organ analiza finansów zobowiązanego pozwala na ustalenie, że w jego budżecie pozostaje kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS.

Powyższe stanowisko zdaje się respektował również organ rentowy, wydając decyzję w niniejszej sprawie, gdyż w uzasadnieniu decyzji podjął próbę porównania dochodów oraz wydatków 3 – osobowego gospodarstwa domowego skarżącego. Przeprowadzona przez ZUS analiza dotknięta jest jednak wieloma uchybieniami, których z racji przedstawionych powyżej zasad postępowania dowodowego oraz założenia, że ocena zgromadzonych dowodów powinna być dokonana zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, nie sposób było respektować. W rezultacie niepodjęcia bowiem przez ZUS czynności procesowych, których potrzeba przeprowadzenia wyłoniła się w toku postępowania, nie została ustalona w sposób bezsprzeczny ani wysokość dochodów, ani też wysokość wydatków rodziny skarżącego.

Zauważenia wymaga, że rozpatrując wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w decyzji z dnia "[...]" organ przyjął, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, po stronie dochodów świadczenie rentowe skarżącego w wysokości 736,66 zł miesięcznie, zaś po stronie wydatków opłaty za media i koszty leczenia w łącznej wysokości 725,84 zł miesięcznie. Natomiast, rozpatrując ponownie sprawę, w decyzji z dnia "[...]" Zakład uwzględnił dochody rodziny w wysokości 1.516,66 zł miesięcznie oraz wydatki z tytułu mediów i kosztów leczenia w wysokości 1.822,70 zł. Ostatecznie ZUS przyjął bowiem, że na wysokość dochody rodziny strony składały się świadczenie rentowe skarżącego w wysokości 736,66 zł oraz otrzymywane przez jego żonę płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych w wysokości 780 zł miesięcznie. Przy czym, jak wynika z omówienia zawartego na s. 4 decyzji oraz odręcznych zapisków poczynionych w aktach administracyjnych na k. 94 verte (nie wskazano daty ich sporządzenia), okoliczność uzyskiwania płatności z tytułu zalesienia wypłynęła dopiero w toku rozmowy telefonicznej przeprowadzonej ze skarżącym w dniu 13 stycznia 2014 r., po uprzedniej jego wizycie w siedzibie organu, celem uzgodnienia warunków ewentualnego układu ratalnego.

W odniesieniu do powyższego zastrzeżenia Sądu wzbudziło przede wszystkim to, że w aktach sprawy nienależycie utrwalono ustalenia w zakresie wysokości miesięcznych dochodów żony skarżącego z tytułu płatności otrzymywanych w związku z zalesieniem gruntów rolnych, choć ustalenia te miały niebagatelne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W świetle bowiem twierdzeń organu rentowego wysokość tych dochodów przekraczała wysokość świadczenia rentowego pobieranego przez skarżącego i tym samym stanowiły one istotny wkład w budżet gospodarstwa domowego strony. Pomimo to, na okoliczność rozmowy telefonicznej, w toku której strona powołała się na otrzymywanie ww. płatności, nie sporządzono nawet notatki służbowej, nie wspominając już o obowiązku przeprowadzenia dowodu w jednej z form procesowych znanych K.p.a. (np. wyjaśnienia strony, dowód z dokumentu). Ponadto, nawet gdyby uznać, że zapiski poczynione w aktach administracyjnych na k. 94 verte, pomimo niewskazania daty ich sporządzenia i nieprzybrania formy spójnej wypowiedzi, miały charakter notatki relacjonującej przebieg rozmowy telefonicznej ze stroną, to ich moc dowodową dyskwalifikowało to, że z zapisków tych nie wynikała ani wysokość ww. płatności, ani też, że beneficjentką tych płatności jest żona strony. Okoliczności dotyczące tej płatności zaprezentowano jedynie w uzasadnieniu skarżonej decyzji. W omawianych zapiskach nie wskazano również wysokości ekwiwalentu z tytułu pełnienia przez skarżącego funkcji sołtysa wsi, choć i na tę okoliczność wnioskodawca miał po raz pierwszy powołać się w toku rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w dniu 13 stycznia 2014 r. Podobnie nie zrelacjonowano w nich celów, na jakie środki te są przez stronę przeznaczane, choć w uzasadnieniu podjętej następnie decyzji wskazano, że strona finansuje z nich koszt rozmów telefonicznych i dojazdów na sesje do D.

W świetle powyższego, zarówno okoliczności dotyczące płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych, jak i dotyczące ekwiwalentu, jaki strona otrzymuje w związku z pełnieniem funkcji sołtysa, nie znajdowały odzwierciedlenia w materiale dowodowym zgromadzonym w przedstawionych Sądowi aktach administracyjnych sprawy, co powodowało, że nie sposób było uznać je za udowodnione. Niewątpliwe było natomiast, że w sytuacji powstania istotnej wątpliwości co do wysokości dochodów skarżącego i jego rodziny, Zakład był zobligowany do przeprowadzenia postępowania dowodowego na tę okoliczność, tym bardziej, że dotyczyła ona faktów, z których to właśnie Zakład, a nie skarżący, wywodził skutki prawne.

Jako nieprawidłowe, Sąd ocenił ponadto ustalenie organu w kwestii wysokości miesięcznych wydatków rodziny skarżącego, w szczególności wydatków na leki. Przypomnieć w związku z tym należało, że w oświadczeniu o stanie majątkowym wnioskodawca podał, że ponosi koszty leczenia w wysokości 150 zł miesięcznie, a następnie w toku postępowania przedłożył 17 dokumentów zatytułowanych "Specyfikacja sprzedaży", potwierdzających dokonanie zakupu leków na łączną kwotę 1.286,88 zł (k. 27 – 43 akt adm.). Analiza treści tych dokumentów wskazywała, że zostały one wystawione jednego dnia, tj. 28 września 2013 r., niemniej jednak dotyczyły one sprzedaży zaewidencjonowanych przez aptekę, której klientem jest skarżący, pod różnymi numerami, które najprawdopodobniej wskazywały, że zostały one wystawione na podstawie różnych dokumentów sprzedaży (faktury, paragony), które niekoniecznie musiały pochodzić z tej samej daty. Wniosek ten dodatkowo wspierał fakt, że wymienione w omawianych specyfikacjach nazwy lekarstw powtarzały się (np. występujący w niemalże wszystkich specyfikacjach lek o nazwie "Amlozek tabl.", który za każdym razem nabywany był w ilości co najmniej 30 szt.). Ocena Zakładu, że dokumenty te potwierdzają wysokość wydatków na leczenie strony tylko z jednego miesiąca w kwocie 1.286,88 zł, budziła znaczne wątpliwości nie tylko w świetle złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia, że otrzymuje on świadczenie rentowe w wysokości 736,66 zł miesięcznie i ponosi wydatki na zakup leków w wysokości 150 zł miesięcznie, ale przede wszystkim w świetle zasad doświadczenia życiowego, które nakazywały poddać w wątpliwość kwotę wskazaną przez organ, nawet w sytuacji leczenia poważnych chorób przewlekłych. Powyższe wskazywało, że Zakład zupełnie dowolnie przyjął wysokość miesięcznych wydatków na ww. cel w kwocie 1.286,88 zł, nie wyjaśniając, przy udziale strony, wątpliwości, które przy bardziej analitycznym i rzetelnym rozpatrywaniu tej kwestii niechybnie powinien był powziąć. Bezpodstawnie przy tym zarzucił stronie, że wysokość jej wydatków na utrzymanie ustalona w oparciu o przedłożone dokumenty różni się od kwot ponoszonych na te cele podanych przez nią w oświadczeniu o stanie majątkowym.

W odniesieniu do wydatków rodziny skarżącego zasygnalizowania wymagała również sprzeczność ustaleń organu rentowego w kwestii kosztów usług telekomunikacyjnych, które z jednej strony zostały zaliczone do wydatków gospodarstwa domowego wnioskodawcy, choć z drugiej strony w świetle wyrażonej w decyzji oceny Zakład nie kwestionował twierdzeń skarżącego, że finansuje on koszty rozmów telefonicznych z diety, jaką otrzymuje tytułem pełnienia funkcji sołtysa wsi. W związku z tym ustalenia wymagało, w jakiej części koszty usług telekomunikacyjnych są finansowane z otrzymywanego przez skarżącego ekwiwalentu, a w jakiej zaś – z jego osobistych dochodów. Ponadto, dokonując ponownej oceny sytuacji finansowej skarżącego, Zakład powinien przeanalizować nie tylko wysokość ww. wydatków dotyczących opłat za media i kosztów leczenia, ale również podjąć próbę ustalenia, przy udziale strony, wysokości pozostałych wydatków skarżącego mających wpływ na ustalenie, czy dysponuje on środkami pieniężnymi, umożliwiającymi spłatę zaległości. Powyższe stwierdzenie dotyczy wydatków na: wyżywienie, ubrania, środki czystości, naukę studiującej w systemie stacjonarnym córki i utrzymanie pojazdów.

W ocenie Sądu, nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było również ustalenie, czy skarżący wydatkował, i ewentualnie na jaki cel, środki pieniężne w wysokości 1.500 zł z dokonanej w dniu 4 listopada 2013 r. sprzedaży samochodu osobowego Daewoo Matiz. I choć kwota ta jest stosunkowo niewielka w odniesieniu do wysokości zaległości wraz z odsetkami za zwłokę, niemniej jednak cel, na jaki ją przeznaczono, może wywierać wpływ na ocenę, czy istniały podstawy do objęcia strony ulgą w postaci umorzenia należności składkowych, której ciężar przenoszony jest na pozostałych ubezpieczonych.

Wskazane wyżej okoliczności Zakład zobowiązany będzie ustalić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Podkreślenia wymaga przy tym, że zasadą jest, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na wniosek strony, którego celem jest ustalenie okoliczności istotnych w świetle przesłanek umorzeniowych unormowanych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia, ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na stronie, a organ nie ma obowiązku poszukiwania tych okoliczności z urzędu (p. wyroki NSA: z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 149/11, z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 2005/11, z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Nie oznacza to jednak, że organ jest zwolniony z obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego, to na nim bowiem stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego i jego wyczerpującego rozpatrzenia. Oczywiście możliwości organu w zakresie uczynienia zadość powyższemu obowiązkowi mogą zostać ograniczone w sytuacji, gdy strona odmówi organowi współpracy w postępowaniu dowodowym. Sytuacja taka nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie, w której skarżący w odpowiedzi na wezwania organu przedstawiał stosowne wyjaśnienia. Zauważyć przy tym należy, że wystosowane do strony w toku postępowania w dniach 25 września i 4 grudnia 2013 r. pisma zawierały jedynie przywołanie podstaw prawnych umorzenia oraz wezwanie do przedłożenia dokumentów potwierdzających bardzo ogólnie określoną w tych wezwaniach sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną. W odpowiedzi na tak sformułowane wezwania strona przedstawiała zaś takie okoliczności, które w swej suwerennej ocenie uznała za istotne dla sprawy. Pomimo to Zakład nie wystąpił do strony ze szczegółowym zapytaniem odnoszącym się wprost do wskazanych wyżej okoliczności faktycznych, które budziły wątpliwości (m.in. wysokość wydatków na leki czy dochodów z tytułu płatności na zalesianie). Powodowało to, że w analizowanym przypadku organ nie mógł obarczyć strony konsekwencjami powstania sygnalizowanych wyżej wątpliwości. W sytuacji bowiem wskazania przez stronę na elementy stanu faktycznego dotyczące okoliczności o istotnym wpływie na rozstrzygnięcie sprawy, organ miał obowiązek przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe. Priorytetem dla Zakładu nie mógł być natomiast upływający termin załatwienia sprawy. Na marginesie podnieść również należało, że na ustalenie zakresu obowiązków dowodowych organu w niniejszej sprawie niewątpliwie wpływ miało również to, że w aktach sprawy nie znalazła potwierdzenia informacja podana pogrubioną czcionką na s. 6 zaskarżonej decyzji, że w czasie wizyty w siedzibie organu w dniu 13 stycznia 2014 r. skarżący odmówił zapoznania się z aktami sprawy oraz odmówił złożenia dodatkowych wyjaśnień do protokołu. Powyższe stwierdzenie stało przy tym w sprzeczności z innym twierdzeniem zaskarżonej decyzji zawarte na s. 4 decyzji, w świetle którego, w dniu 13 stycznia 2014 r. skarżący podał pewne okoliczności faktyczne dotyczące jego sytuacji finansowej, albowiem oświadczył, że otrzymuje dochody z tytułu dopłat unijnych do gruntów zalesionych oraz z tytułu diety sołtysa.

Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego są niepełne i w konsekwencji niewyczerpująco rozpatrzone, co doprowadziło do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. oraz naruszenia prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., jak i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku.

Wobec stwierdzonych powyżej uchybień, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł w pkt 1. sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono jak w pkt 2. sentencji wyroku zgodnie z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty w kwocie 240 zł składały się koszty zastępstwa procesowego stosownie do § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz.1349 ze zm.).