Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 196/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Dnia 24 kwietnia 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie Sędzia NSA Leszek Leszczyński Sędzia del. NSA Janusz Furmanek ( spr. ) Protokolant Asystent sędziego Kamil Strzępek po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 października 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 781/10 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. oddala skargę kasacyjną 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W ŁODZI WYROKIEM Z DNIA 25 PAŹDZIERNIKA 2010 R. SYGN. AKT II SA/ŁD 781/10 ODDALIŁ SKARGĘ E. K. NA DECYZJĘ KIEROWNIKA URZĘDU DO SPRAW KOMBATANTÓW I OSÓB REPRESJONOWANYCH Z DNIA [...] CZERWCA 2010 R. NR [...] W PRZEDMIOCIE ODMOWY PRZYZNANIA UPRAWNIEŃ DO ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNEGO.

POWYŻSZE ROZSTRZYGNIĘCIE WYDANE ZOSTAŁO W OPARCIU O NASTĘPUJĄCY STAN FAKTYCZNY:

KIEROWNIK URZĘDU DO SPRAW KOMBATANTÓW I OSÓB REPRESJONOWANYCH DECYZJĄ Z DNIA [...] MAJA 2010 ROKU NR [...] NA PODSTAWIE ART. 2 PKT 2 I ART. 4 UST. 1, 2 I 4 USTAWY Z DNIA 31 MAJA 1996 ROKU O ŚWIADCZENIU PIENIĘŻNYM PRZYSŁUGUJĄCYM OSOBOM DEPORTOWANYM DO PRACY PRZYMUSOWEJ ORAZ OSADZONYM W OBOZACH PRACY PRZEZ III RZESZĘ I ZWIĄZEK SOCJALISTYCZNYCH REPUBLIK RADZIECKICH (DZ. U. Z 1996 ROKU, NR 87, POZ. 395) ODMÓWIŁ PRZYZNANIA E. K. UPRAWNIENIA DO ŚWIADCZENIA Z TYTUŁU DEPORTACJI DO PRACY PRZYMUSOWEJ.

W UZASADNIENIU DECYZJI ORGAN WSKAZAŁ, IŻ NIE KAŻDA PRACA PRZYMUSOWA W OKRESIE OKUPACJI UPRAWNIA DO ŚWIADCZENIA, O KTÓRYM MOWA W PRZYWOŁANYCH PRZEPISACH. W OCENIE ORGANU W BADANEJ SPRAWIE NIE NASTĄPIŁA DEPORTACJA, GDYŻ SKARŻĄCY WYKONYWAŁ PRACĘ W POBLIŻU STAŁEGO MIEJSCA ZAMIESZKANIA, A ZATEM PRACA TA NIE PRZYBRAŁA SZCZEGÓLNIE DOTKLIWEJ FORMY, O KTÓREJ MOWA W WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z DNIA 16 GRUDNIA 2009 ROKU, SYGN. AKT K 49/07.

WE WNIOSKU O PONOWNE ROZPOZNANIE SPRAWY SKARŻĄCY WSKAZAŁ, ŻE ZOSTAŁ WYPĘDZONY WRAZ MATKĄ I BRATEM Z RODZINNEGO DOMU W MIEJSCOWOŚCI W. I OSIEDLONY WE WSI W. PODKREŚLIŁ, IŻ UDOKUMENTOWAŁ W POPRZEDNIM WNIOSKU PRZYMUSOWĄ ZMIANĘ MIEJSCA ZAMIESZKANIA I JEDNOCZEŚNIE WYRWANIE Z DOTYCHCZASOWEGO ŚRODOWISKA. ZAZNACZYŁ, IŻ DLA DZIECKA TAKA WYWÓZKA Z WŁASNEGO DOMU DO INNEJ MIEJSCOWOŚCI, INNYCH NIEZNANYCH LUDZI BYŁA WIELKIM SZOKIEM.

W WYNIKU PONOWNEGO ROZPOZNANIA KIEROWNIK URZĘDU DECYZJĄ Z DNIA [...] CZERWCA 2010 ROKU NR [...] NA PODSTAWIE ART. 138 § 1 PKT 1 K.P.A. UTRZYMAŁ W MOCY ZASKARŻONĄ DECYZJĘ ORGANU I INSTANCJI. ORGAN PODNIÓSŁ, IŻ ZE ZGROMADZONEGO MATERIAŁU DOWODOWEGO WYNIKA, ŻE SKARŻĄCY ZOSTAŁ WYSIEDLONY WRAZ Z MATKĄ I BRATEM Z MIEJSCOWOŚCI W. DO SĄSIEDNIEJ WSI W. MATKA BYŁA ZMUSZONA DO PRACY W W., ZAŚ SKARŻĄCY Z BRATEM TRAFILI DO PRACY W GOSPODARSTWIE ZLOKALIZOWANYM W W., A WIĘC DO MIEJSCA SWEGO ZAMIESZKANIA PRZED WOJNĄ. W REZULTACIE ORGAN UZNAŁ, IŻ NIE NASTĄPIŁ FAKT DEPORTACJI. W OCENIE ORGANU PRACA TA NIE PRZYBRAŁA ZATEM SZCZEGÓLNIE DOTKLIWEJ FORMY POŁĄCZONEJ Z WYSIEDLENIEM (PRZYMUSOWĄ ZMIANĄ MIEJSCA POBYTU) I WYRWANIEM Z DOTYCHCZASOWEGO ŚRODOWISKA.

POWYŻSZĄ DECYZJĘ E. K. ZASKARŻYŁ DO WOJEWÓDZKIEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO W ŁODZI, WYJAŚNIAJĄC, IŻ ZOSTAŁ OSIEDLONY PRZEZ OKUPANTA W BARAKU WE WSI W. I W TEJ MIEJSCOWOŚCI PRACOWAŁA PRZYMUSOWO JEGO MATKA, ZAŚ ON Z BRATEM BYŁ WYKORZYSTYWANY DO PRAC W GOSPODARSTWIE W W. NATOMIAST OJCIEC SKARŻĄCEGO WE WRZEŚNIU 1939 ROKU WYRUSZYŁ NA WOJNĘ I ZAGINĄŁ. PODNIÓSŁ, IŻ PRACA BYŁA BARDZO CIĘŻKA, ZACZYNAŁA SIĘ O 7 RANO I TRWAŁA DO PÓŹNEGO WIECZORA. PRACE POLEGAŁY NA CZYSZCZENIU STAJNI, OBEJŚĆ GOSPODARSKICH, PASANIU KRÓW, SPRZĄTANIU PARKU. WIECZORAMI PO PRACY, POD ESKORTĄ, WRACAŁ DO BARAKU, W KTÓRYM WARUNKI MIESZKANIOWE BYŁY BARDZO ZŁE. ZDANIEM SKARŻĄCEGO BEZSPRZECZNIE WARUNKI EGZYSTENCJI W NOWEJ RZECZYWISTOŚCI BYŁY TRUDNIEJSZE NIŻ PRZED WYSIEDLENIEM.

W ODPOWIEDZI NA SKARGĘ ORGAN WNIÓSŁ O JEJ ODDALENIE, PODTRZYMUJĄC STANOWISKO ZAWARTE W ZASKARŻONEJ DECYZJI.

W UZASADNIENIU WYROKU Z DNIA 25 PAŹDZIERNIKA 2010 R. WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY POWOŁAŁ BRZMIENIE PRZEPISU ART. 2 PKT 2 USTAWY Z DNIA 31 MAJA 1996 ROKU O ŚWIADCZENIU PIENIĘŻNYM PRZYSŁUGUJĄCYM OSOBOM DEPORTOWANYM DO PRACY PRZYMUSOWEJ ORAZ OSADZONYM W OBOZACH PRACY PRZEZ III RZESZĘ I ZWIĄZEK SOCJALISTYCZNYCH REPUBLIK RADZIECKICH (DZ. U. NR 87, POZ. 395), ZGODNIE Z KTÓRYM REPRESJĄ JEST DEPORTACJA (WYWIEZIENIE) DO PRACY PRZYMUSOWEJ NA OKRES CO NAJMNIEJ 6 MIESIĘCY Z TERYTORIUM PAŃSTWA POLSKIEGO, W JEGO GRANICACH SPRZED DNIA 1 WRZEŚNIA 1939 ROKU, NA TERYTORIUM III RZESZY I TERENÓW PRZEZ NIĄ OKUPOWANYCH W OKRESIE WOJNY W LATACH 1939 – 1945, BĄDŹ ZWIĄZKU SOCJALISTYCZNYCH REPUBLIK RADZIECKICH I TERENÓW PRZEZ NIEGO OKUPOWANYCH W OKRESIE OD DNIA 17 WRZEŚNIA 1939 ROKU DO DNIA 5 LUTEGO 1946 ROKU ORAZ PO TYM OKRESIE DO KOŃCA 1948 ROKU Z TERYTORIUM PAŃSTWA POLSKIEGO W JEGO OBECNYCH GRANICACH.

SĄD ZGODZIŁ SIĘ Z ORGANEM, IŻ POWOŁUJĄC CYTOWANY PRZEPIS WSKAZAĆ NALEŻY TAKŻE NA TREŚĆ WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z DNIA 16 GRUDNIA 2009 ROKU (SYGN. AKT: K 49/07, PUBL: DZ. U. NR 220, POZ. 1734 Z DNIA 23 GRUDNIA 2009 ROKU). ZGODNIE Z TEZĄ TEGOŻ WYROKU, ART. 2 PKT 2 USTAWY O ŚWIADCZENIU PIENIĘŻNYM PRZYSŁUGUJĄCYM OSOBOM DEPORTOWANYM DO PRACY PRZYMUSOWEJ ORAZ OSADZONYM W OBOZACH PRACY PRZEZ III RZESZĘ I ZWIĄZEK SOCJALISTYCZNYCH REPUBLIK RADZIECKICH W ZAKRESIE, W JAKIM POMIJA PRZESŁANKĘ DEPORTACJI (WYWIEZIENIA) DO PRACY PRZYMUSOWEJ W GRANICACH PRZEDWOJENNEGO PAŃSTWA POLSKIEGO, JEST NIEZGODNY Z ART. 32 UST. 1 KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ.

W UZASADNIENIU TEGO WYROKU TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY STWIERDZIŁ, ŻE USTAWODAWCA TRAFNIE UZNAŁ, IŻ WŚRÓD WSZYSTKICH OSÓB ŚWIADCZĄCYCH PRACĘ PRZYMUSOWĄ NA RZECZ ZSRR I III RZESZY, SZCZEGÓLNIE DOTKLIWIE POSZKODOWANE BYŁY OSOBY, KTÓRE PRACĘ TĘ ŚWIADCZYŁY W WARUNKACH PRZESIEDLENIA POZA DOTYCHCZASOWE MIEJSCE ZAMIESZKANIA. ŚWIADECTWA OSÓB PODDANYCH TEJ FORMIE REPRESJI SKŁANIAJĄ DO AKCEPTACJI POGLĄDU, ŻE ZNAJDOWAŁY SIĘ ONE W ZNACZNIE TRUDNIEJSZEJ SYTUACJI NIŻ OSOBY WYKONUJĄCE NAWET TEGO SAMEGO TYPU PRACĘ, ALE W DOTYCHCZASOWYM MIEJSCU ZAMIESZKANIA LUB W NIEWIELKIM OD NIEGO ODDALENIU (NP. SĄSIEDNIE MIEJSCOWOŚCI), W ZNANEJ OKOLICY I W OTOCZENIU RODZINY I ZNAJOMYCH. OBOK NIEDOGODNOŚCI ZWIĄZANYCH Z SAMYM OBOWIĄZKIEM ZATRUDNIENIA (CZĘSTO NA GRANICY FIZYCZNYCH MOŻLIWOŚCI), BYŁY ONE PODDANE DODATKOWEMU STRESOWI ZWIĄZANEMU Z ROZŁĄKĄ Z NAJBLIŻSZYMI I KONIECZNOŚCIĄ SAMODZIELNEJ ORGANIZACJI OD PODSTAW ŻYCIA CODZIENNEGO W NOWYM, Z REGUŁY NIEPRZYJAZNYM MIEJSCU POBYTU. WŚRÓD CZYNNIKÓW, KTÓRE WSKAZUJĄ NA ZAOSTRZONY CHARAKTER TAKIEJ REPRESJI W PORÓWNANIU DO "ZWYKŁEJ" PRACY PRZYMUSOWEJ W POBLIŻU DOTYCHCZASOWEGO MIEJSCA ZAMIESZKANIA, TRYBUNAŁ WYMIENIŁ M.IN.: NIEDOSTATEK WIĘZI SPOŁECZNYCH Z NOWYM OTOCZENIEM (WROGOŚĆ, NIEZNAJOMOŚĆ JĘZYKA), OGÓLNIE TRUDNIEJSZE WARUNKI EGZYSTENCJI (NP. BRAK MOŻLIWOŚCI SPRZEDAŻY CZY WYMIANY WŁASNOŚCI POZOSTAWIONEJ W DOTYCHCZASOWYM MIEJSCU ZAMIESZKANIA, BRAK SOLIDARNOŚCI RODZINNEJ CZY SĄSIEDZKIEJ), CO NAJMNIEJ UTRUDNIONY KONTAKT Z RODZINĄ I NAJBLIŻSZYMI, TRUDNY KLIMAT I WARUNKI PRZYRODNICZE (DOTYCZY TO ZWŁASZCZA OSÓB WYWIEZIONYCH DO CZĘŚCI AZJATYCKIEJ ZSRR). OKOLICZNOŚCI TE, ZDANIEM TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO, NABIERAŁY SZCZEGÓLNEGO ZNACZENIA, JEŻELI WEŹMIE SIĘ POD UWAGĘ, ŻE "NA ROBOTY" WYWOŻENI BYLI PRZEDE WSZYSTKIM (ZWŁASZCZA NA POCZĄTKU OKUPACJI) LUDZIE MŁODZI.

W OPINII TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO, SFORMUŁOWANE W ART. 2 PKT 2 USTAWY, BARDZO RYGORYSTYCZNE PRZESŁANKI DOSTĘPU DO ŚWIADCZEŃ DEPORTACYJNYCH W ISTOTNY SPOSÓB NARUSZAJĄ ZASADĘ RÓWNOŚCI. KRYTERIUM PRZEKROCZENIA GRANIC PAŃSTWOWYCH NIE JEST ADEKWATNE DO CELU USTAWY, KTÓRYM BYŁO SYMBOLICZNE ZADOŚĆUCZYNIENIE ZA PRACĘ PRZYMUSOWĄ ŚWIADCZONĄ NA RZECZ OKUPANTÓW W SZCZEGÓLNIE TRUDNYCH WARUNKACH, SPOWODOWANYCH ODERWANIEM OD DOTYCHCZASOWEGO OTOCZENIA.

ZDANIEM SĄDU W NINIEJSZEJ SPRAWIE ORGANY PRAWIDŁOWO WYJAŚNIŁY, USTALIŁY I OCENIŁY OKOLICZNOŚCI FAKTYCZNE SPRAWY NIEZBĘDNE DLA JEJ ROZSTRZYGNIĘCIA.

NIESPORNYM JEST TO, ŻE SKARŻĄCY WRAZ Z NAJBLIŻSZĄ RODZINĄ (MATKĄ I BRATEM) ZOSTAŁ WYSIEDLONY Z DOTYCHCZASOWEGO MIEJSCA ZAMIESZKANIA W MIEJSCOWOŚCI W. DO SĄSIEDNIEJ WSI W. W TEJŻE WSI SKARŻĄCY, JEGO MATKA I BRAT ZOSTALI OSIEDLENI W BARAKU. MATKA SKARŻĄCEGO PRACOWAŁA PRZYMUSOWO WE WSI W., NATOMIAST SKARŻĄCY WRAZ Z BRATEM BYŁ WYKORZYSTYWANY DO PRAC W GOSPODARSTWIE W W. A PRACA TA BYŁA NIEWĄTPLIWIE CIĘŻKA I WYKONYWANA W TRUDNYCH WARUNKACH.

SĄD PODKREŚLIŁ, IŻ ZGODNIE Z WYROKIEM TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z DNIA 16 GRUDNIA 2009 ROKU PRZYZNANIE ŚWIADCZENIA NA PODSTAWIE ART. 1 UST. 1 W ZWIĄZKU Z ART. 2 PKT 2 USTAWY NIE JEST ZALEŻNE OD SPEŁNIENIA PRZESŁANKI WYWIEZIENIA DO PRACY PRZYMUSOWEJ NA OKRES CO NAJMNIEJ 6 MIESIĘCY POZA GRANICE PRZEDWOJENNEGO PAŃSTWA POLSKIEGO. TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY WYRAŹNIE WSKAZAŁ, ŻE UZALEŻNIENIE PRAWA DO ANALIZOWANEGO ŚWIADCZENIA OD KRYTERIÓW "GEOGRAFICZNYCH" (TZN. PRZEKROCZENIA GRANIC PAŃSTWA POLSKIEGO) I WYKLUCZENIA MOŻLIWOŚCI OTRZYMANIA ŚWIADCZEŃ PRZEZ OSOBY DEPORTOWANE (WYWIEZIONE) DO PRACY PRZYMUSOWEJ W RAMACH TERYTORIUM PAŃSTWA POLSKIEGO NARUSZA ZASADĘ RÓWNOŚCI. JEDNAK ZDANIEM TRYBUNAŁU ŚWIADCZENIE MOGĄ OTRZYMYWAĆ TYLKO TE OSOBY, WOBEC KTÓRYCH OBOWIĄZEK PRACY PRZYMUSOWEJ PODCZAS II WOJNY ŚWIATOWEJ I TUŻ PO JEJ ZAKOŃCZENIU PRZYBIERAŁ SZCZEGÓLNIE DOTKLIWĄ FORMĘ, TZN. BYŁ POŁĄCZONY Z WYSIEDLENIEM (PRZYMUSOWĄ ZMIANĄ MIEJSCA POBYTU) I "WYRWANIEM" Z DOTYCHCZASOWEGO ŚRODOWISKA. PRZY CZYM Z UZASADNIENIA STANOWISKA TRYBUNAŁU JEDNOZNACZNIE WYNIKA, ŻE ZA SZCZEGÓLNIE DOTKLIWĄ FORMĘ PRACY PRZYMUSOWEJ UPRAWNIAJĄCEJ DO ŚWIADCZENIA W ROZUMIENIU USTAWY, NIE MOŻNA UWAŻAĆ PRACY W DOTYCHCZASOWYM MIEJSCU ZAMIESZKANIA LUB W NIEWIELKIM OD NIEGO ODDALENIU (NP. SĄSIEDNIE MIEJSCOWOŚCI), W ZNANEJ OKOLICY I W OTOCZENIU RODZINY I ZNAJOMYCH. NIE KWESTIONUJĄC OKOLICZNOŚCI NIEWĄTPLIWEGO I ZNACZNEGO POGORSZENIA SIĘ SYTUACJI RODZINY SKARŻĄCEGO NA SKUTEK WYSIEDLENIA, CO SKARŻĄCY AKCENTOWAŁ ZARÓWNO W TOKU POSTĘPOWANIA JAK I W SKARDZE, JAK RÓWNIEŻ JEGO CIĘŻKIEJ SYTUACJI PODCZAS WOJNY (CHOĆBY Z UWAGI NA WIEK), TO JEDNAK PRACA TA, CHOĆ PRZYMUSOWA, WYKONYWANA BYŁA WRAZ ZE STARSZYM BRATEM SKARŻĄCEGO I TO W MIEJSCOWOŚCI, W KTÓREJ PRZED WYSIEDLENIEM RODZINA SKARŻĄCEGO ZAMIESZKIWAŁA. SKARŻĄCY POZOSTAWAŁ W STAŁYM KONTAKCIE ZE SWOJA MATKĄ, CO NIE BYŁO BEZ ZNACZENIA, SZCZEGÓLNIE WOBEC TYCH WYSIEDLONYCH, RÓWNIEŻ MAŁOLETNICH, TAKIEGO KONTAKTU Z BLISKIMI POZBAWIONYCH. WOBEC WYSIEDLENIA RODZINY DO SĄSIEDNIEJ WSI NIE MOŻNA MÓWIĆ O ODIZOLOWANIU JĘZYKOWYM BĄDŹ KULTUROWYM.

SĄD DOSTRZEGŁ, ŻE SKARŻĄCY NIEWĄTPLIWIE DOZNAŁ REPRESJI, LECZ W OCENIE SĄDU ZDARZENIA TE NIE SPEŁNIAJĄ PRZESŁANEK REPRESJI SZCZEGÓLNIE DOTKLIWEJ, W ROZUMIENIU ZAPROPONOWANYM ORZECZENIEM TRYBUNAŁU, KTÓRA WARUNKUJE OTRZYMANIE ŚWIADCZENIA.

SĄD ZGODZIŁ SIĘ ZE STANOWISKIEM ORGANU, ŻE Z WOLI USTAWODAWCY WYRAŻONEJ W ART. 2 PKT 2 USTAWY, NIE KAŻDA PRACA PRZYMUSOWA W OKRESIE OKUPACJI UPRAWNIA DO ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNEGO PRZEWIDZIANEGO TĄ USTAWĄ.

OD POWYŻSZEGO WYROKU E. K. WNIÓSŁ SKARGĘ KASACYJNĄ ZASKARŻAJĄC GO W CAŁOŚCI I ZARZUCAJĄC MU NARUSZENIE PRZEPISÓW PRAWA MATERIALNEGO PRZEZ BŁĘDNĄ JEGO WYKŁADNIĘ I NIEWŁAŚCIWE ZASTOSOWANIE, TJ. ART. 1 UST. 1 W ZW. Z ART. 2 USTAWY Z 31 MAJA 1996 ROKU O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH PRZYSŁUGUJĄCYM OSOBOM DEPORTOWANYM DO PRACY PRZYMUSOWEJ, ORAZ OSADZONYCH W OBOZACH PRACY PRZEZ III RZESZĘ I ZSRR (DZ. U. Z 1996 NR 87 POZ. 395 Z PÓŹN. ZMIANAMI) POLEGAJĄCEMU NA PRZYJĘCIU, ŻE SKARŻĄCY NIE SPEŁNIA WARUNKÓW DO NABYCIA UPRAWNIEŃ WYNIKAJĄCYCH Z MNIEJSZEJ USTAWY. WNIÓSŁ O ZMIANĘ ZASKARŻONEGO WYROKU W CAŁOŚCI I PRZYZNANIE MU PRAWA DO ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNEGO PRZEWIDZIANEGO W WW. USTAWIE, A EWENTUALNIE UCHYLENIE ZASKARŻONEGO WYROKU W CAŁOŚCI I PRZEKAZANIE SPRAWY DO PONOWNEGO ROZPOZNANIA I PRZEPROWADZENIE W RAMACH TEGO POSTĘPOWANIA DOWODÓW Z ZEZNAŃ WSKAZANYCH ŚWIADKÓW (Z. N., S. G. ORAZ J. Ł.) NA OKOLICZNOŚĆ, ŻE W OKRESIE OKUPACJI WYKONYWAŁ PRACĘ JAKO DZIECKO W WARUNKACH ODPOWIADAJĄCYCH W/W USTAWIE, JAKO OSOBA PRZESIEDLONA I REPRESJONOWANA. WNIÓSŁ RÓWNIEŻ O ZASĄDZENIE KOSZTÓW POSTĘPOWANIA WEDŁUG NORM PRZEPISANYCH.

W OCENIE SKARŻĄCEGO SĄD I INSTANCJI POMINĄŁ USTALENIE W JAKICH FAKTYCZNYCH WARUNKACH ŚRODOWISKOWYCH WYKONYWANA BYŁA PRZEZ NIEGO PRACA.

SKARŻĄCY OPISAŁ SWOJE WARUNKI BYTOWE Z TAMTEGO OKRESU. WSKAZAŁ, IŻ FAKTYCZNIE W W. TYLKO SPAŁ, A KONTAKT Z MATKĄ MIAŁ PODOBNY JAKBY BYŁ W OBOZIE. NA WIECZÓR PRZYPROWADZANO GO DO BARAKU W KTÓRYM WSPÓLNIE Z MATKĄ MIESZKAŁ. FAKTYCZNIE WIĘC SKARŻĄCY JAK I JEGO RÓWIEŚNICY FUNKCJONOWALI ZUPEŁNIE W INNYCH REALIACH NIŻ TE, KTÓRE ZNALI DO TEJ PORY, ODERWANI OD ŚRODOWISKA W KTÓRYM ŻYLI DO CZASU WYSIEDLENIA.

NACZELNY SĄD ADMINISTRACYJNY ZWAŻYŁ, CO NASTĘPUJE:

ZGODNIE Z ART. 183 § 1 USTAWY Z DNIA 30 SIERPNIA 2002 R. PRAWO O POSTĘPOWANIU PRZED SĄDAMI ADMINISTRACYJNYMI (DZ. U. NR 153, POZ. 1270 ZE ZM.) NACZELNY SĄD ADMINISTRACYJNY ROZPOZNAJE SPRAWĘ W GRANICACH SKARGI KASACYJNEJ, BIORĄC Z URZĘDU POD ROZWAGĘ JEDYNIE NIEWAŻNOŚĆ POSTĘPOWANIA. W NINIEJSZEJ SPRAWIE PODSTAWY NIEWAŻNOŚCI WSKAZANE W ART. 183 § 2 PRAWA O POSTĘPOWANIU PRZED SĄDAMI ADMINISTRACYJNYMI NIE ZACHODZĄ.

Rozpoznając skargę kasacyjną w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie jest ona zasadna.

Skarga kasacyjna w swej treści zawiera jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci art. 1 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszą i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich poprzez jego błędną wykładnię. Za jego pomocą skarżący starał się wykazać, że obowiązek przymusowej pracy połączony z wysiedleniem i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska dotyczy również miejsca zamieszkania w niewielkim oddaleniu, co jak wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, miało miejsce w przypadku skarżącego. Tak przedstawionych twierdzeń kasacji nie sposób jednak podzielić, szczególnie ze względu na szeroko przedstawione przez Sąd pierwszej instancji uzasadnienie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07, a także poglądy wyrażane we wcześniejszym orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Jak stwierdził w powyższym wyroku Trybunał Konstytucyjny: "szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. (...) Znajdowały się one w znaczenie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiednie miejscowości), w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych. (...) Poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, z reguły nieprzyjaznym miejscu pobytu". Jak zwracał również uwagę w swym wcześniejszym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny, a co w dalszym ciągu zachowało aktualność i na co też zwracał uwagę Trybunał w przedstawionym wyżej wyroku, przepisy ustawy będącej materialnoprawną podstawą orzekania w sprawie, nie przewidują świadczeń dla wszystkich poszkodowanych, lecz tylko dla tych, względem których okupant stosował represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie, osadzenie w obozie pracy bądź deportację. Jest to istotne ze względu na realizowany w praktyce powszechny obowiązek pracy, obejmujący wszystkich mieszkańców Generalnej Guberni bez względu na wiek i stan zdrowia (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 1998 r. sygn. akt OPS 5/98, ONSA 1999, nr 1, poz. 1).

W ŚWIETLE POWYŻSZYCH ROZWAŻAŃ UZNAĆ NALEŻAŁO, ŻE W OBOWIĄZUJĄCYM NA CZAS WYDANIA ZASKARŻONEJ DECYZJI STANIE PRAWNYM ZA DEPORTACJĘ (WYWIEZIENIE) DO PRACY PRZYMUSOWEJ W ROZUMIENIU WW. PRZEPISU NIE MOŻNA BYŁO UZNAĆ WYWIEZIENIA Z JEDNEJ MIEJSCOWOŚCI DO MIEJSCOWOŚCI SĄSIEDNIEJ, GDY NIE BYŁO TO POŁĄCZONE Z DODATKOWYMI, SZCZEGÓLNIE DOTKLIWYMI ELEMENTAMI, KTÓRE SPOTYKAŁY OSOBY ŚWIADCZĄCE PRACĘ POZA DOTYCHCZASOWYM MIEJSCEM ZAMIESZKANIA, O KTÓRYCH MOWA POWYŻEJ. TAKIE OKOLICZNOŚCI PRAWIDŁOWO EKSPONOWAŁ RÓWNIEŻ W UZASADNIENIU ZASKARŻONEGO WYROKU SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI, WSKAZUJĄC NA NIE PRZERWANIE ZWIĄZKÓW RODZINNYCH KULTUROWYCH CZY JĘZYKOWYCH W ZWIĄZKU ZE ZMIANĄ MIEJSCA WYKONYWANIA PRZYMUSOWEJ PRACY W NIEWIELKIEJ ODLEGŁOŚCI (PATRZ TEŻ WYROK NSA Z DNIA 4 PAŹDZIERNIKA 2011 R. SYGN. AKT II OSK 195/11, LEX NR 965205). Z TYCH TEŻ PRZYCZYN NIE MOŻNA BYŁO ZASKARŻONEMU WYROKOWI SKUTECZNIE POCZYNIĆ ZARZUTU NARUSZENIA ART. 1 I ART. 2 PKT 2 WW. USTAWY I PRZYJĘCIA TAKIEJ WYKŁADNI OMAWIANEJ NORMY PRAWNEJ JAKA ZOSTAŁA PRZEDSTAWIONA W SKARDZE KASACYJNEJ.

NA MARGINESIE WSKAZAĆ NALEŻY, ŻE PRZEPROWADZENIE DOWODÓW Z ZEZNAŃ ŚWIADKÓW W POSTĘPOWANIU SĄDOWOADMINISTRACYJNYM, JAK DOMAGA SIĘ TEGO STRONA WNOSZĄCA SKARGĘ KASACYJNĄ JEST NIEDOPUSZCZALNE NA GRUNCIE ART. 106 § 3 P.P.S.A.

ZE WSKAZANYCH WYŻEJ WZGLĘDÓW NACZELNY SĄD ADMINISTRACYJNY WOBEC NIE STWIERDZENIA PRZESŁANEK Z ART. 183 § 2 P.P.S.A. NA PODSTAWIE ART. 184 TEJ USTAWY ODDALIŁ SKARGĘ KASACYJNĄ.

NACZELNY SĄD ADMINISTRACYJNY ODSTĄPIŁ W WYROKU OD ZASĄDZENIA KOSZTÓW POSTĘPOWANIA KASACYJNEGO NA PODSTAWIE ART. 207 § 2 P.P.S.A.