Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1059/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) NSA Marek Stojanowski Protokolant Agnieszka Kozik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2006 r. sprawy ze skargi A. S., A. B. i M. S. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3) zasądza na rzecz skarżących A. S., A. B. i M. S. solidarnie od Ministra Budownictwa kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów wpisu sądowego oraz kwoty po 240 (dwieście czterdzieści) złotych na rzecz każdego z nich tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 1059/05

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu wniosku A. S., A. B. i M. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] listopada 1952 r., nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o łącznej pow. [...] m², składającej się z parcel l.kat. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...], oznaczonej [...]. w gm. K. Dz. [...]P., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. orzeczeniem z dnia [.... listopada 1952 r., nr [...] wywłaszczyło nieruchomość objętą [...]. w gm. kat. K. Dz. [...] P., składającą się z parcel l.kat. [...], [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] o łącznej [...] m2, stanowiącą własność S. S.

Pismem z dnia 14 września 1994 r. S. C. - spadkobierczyni właścicielki wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] listopada 1952 r.

Do wniosku przedłożyła postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla K. z dnia [...] maja 1993 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po S. S.

Decyzją z dnia [...] lutego 1996 r., nr [...] Wojewoda [...]. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] listopada 1952 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 1998 r., nr [...] Prezes Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, po rozpatrzeniu odwołania S. C., uchylił decyzję Wojewody [...]. z dnia [...] lutego 1996 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że należy jednoznacznie określić jaki podmiot, w jakim terminie zajął przedmiotową nieruchomość, a także czy nastąpiło zajęcie całej nieruchomości, czy też jedynie części, a jeżeli tak to jakiej.

Decyzją z dnia [...] grudnia 1998 r., nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] listopada 1952 r.

W uzasadnieniu wskazał, że w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. nieruchomość nie została zajęta na cel użyteczności publicznej. Ponadto organ ustalił, że w dniu wejścia w życie dekretu, tj. 16 kwietnia 1948 r. we władaniu państwa znajdował się wyłącznie grunt o pow. [...] m² wraz z budynkiem, a nie jak przyjęto w orzeczeniu cała nieruchomość o pow. [...] m² z zabudowaniami.

Od powyższej decyzji wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli: U. J., Gmina K. oraz Polski Związek Działkowców - Okręgowy Zarząd w K.

Decyzją z dnia [...] maja 1999 r., nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uchylił swoją decyzję z dnia [...] grudnia 1998 r. i umorzył postępowanie w sprawie.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że bezprzedmiotowym jest prowadzenie tego postępowania przez organ centralny do momentu istnienia w obiegu prawnym decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] stycznia 1998 r., nr [...], którą przekazano organowi wojewódzkiemu do rozpatrzenia ocenę legalności orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...] listopada 1952 r.

Na powyższą decyzję S. C., złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wobec tego, że wnioskodawczyni zmarła w jej miejsce wstąpili spadkobiercy, tj. A. S., A. B. i M. S., na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla K. z dnia [...] kwietnia 2000 r., sygn. akt [...] o nabyciu praw do spadku.

Wyrokiem z dnia 20 października 2000 r., sygn. akt I SA 1290/99 Naczelny Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie mógł, bez odniesienia się do swojej decyzji z [...] stycznia 1998 r. oraz decyzji Wojewody [...]. z [...] lutego 1996 r. w odpowiednim trybie wydać decyzji z

11 grudnia 1998 r., stwierdzającej nieważność orzeczenia wywłaszczeniowego z

26 listopada 1952 r.

Decyzją z dnia [...] lipca 2001 r., nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność decyzji odwoławczej Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] stycznia 1998 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...]. z dnia [...] lutego 1996 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] listopada 1952 r., nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że właściwym organem pierwszej instancji w sprawie oceny legalności tego orzeczenia jest Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast.

Decyzją z dnia [...] listopada 2001 r., nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] listopada 1952 r.

W uzasadnieniu stwierdził, że nie ustalono w sposób dostateczny, czy zostały spełnione materialnoprawne przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia, ze względu na ich oczywistą niezgodność z art. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138 ze zm.) oraz art. 22 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. o postępowaniu wywłaszczeniowym i doprowadzenie do wywłaszczenia w sytuacji kiedy było to niedopuszczalne.

Od powyższej decyzji Gmina Miasta K., Polski Związek Działkowców -Okręgowy Zarząd w K. oraz [...] złożyli wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r., nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2001 r.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego [...] oraz Polski Związek Działkowców.

Wyrokiem z dnia 26 maja 2003 r., sygn. akt I SA. 1559/02 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 14 listopada 2001 r. stwierdzającą nieważność orzeczenia o wywłaszczeniu.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ centralny nie ustalił w sposób nie budzący wątpliwości na jaki cel i jaka powierzchnia przedmiotowej nieruchomości została zajęta w czasie okupacji niemieckiej, czy zostały spełnione warunki dopuszczalności wywłaszczenia określone w dekrecie z dnia 7 kwietnia 1948 r. oraz czy będąca przedmiotem wywłaszczenia nieruchomość była w dniu wejścia w życie wyżej wymienionego dekretu nadal użytkowana na cel wymieniony w art. 2 pkt 1 dekretu. Decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...] Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] listopada 1952 r.

W uzasadnieniu stwierdzono, że przesłanka dopuszczalności wywłaszczenia określona jako "cele użyteczności publicznej" została spełniona, ponadto nieruchomość przed dniem 9 maja 1945 r. została zajęta na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. i znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa w dniu 16 kwietnia 1948 r.

Pismem z dnia 24 stycznia 2005 r. A. S., A. B. i M. S., wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podnieśli, że Instytut Badawczy [...] nie zajął nieruchomości na cele użyteczności publicznej przed dniem 9 maja 1945 r., gdyż zarządzał on przedmiotową nieruchomością dopiero od listopada 1945 r. oraz wskazali, że materiał dowodowy nie daje podstawy do przyjęcia, że w dniu wejścia w życie dekretu cała nieruchomość znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa.

A. B. reprezentowana przez pełnomocnika J. D. (jej męża) złożyła też odrębny niosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 1 w zw. z

art. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej.

Po rozpatrzeniu wniosków oraz całości akt sprawy Minister Infrastruktury wskazał, że podstawą materialnoprawną decyzji wywłaszczeniowej był dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138 ze zm.).

Przepis art. 1 ust. 1 dekretu dopuszczał wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt. 1, a więc:

a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej,

b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa,

c) na cele wojskowe,

d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze,

e) pod zalesienia lub na melioracje,

f) na cele użyteczności publicznej, jeżeli znajdowały się w dniu wejścia w życie dekretu, tj. 16 kwietnia 1948 r., we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie nieruchomość została wywłaszczona na wniosek i dla potrzeb Instytutu Badawczego [...] w W.

Instytut Badawczy [...] był zakładem naukowo-badawczym o charakterze użyteczności publicznej. Działalnością swą obejmował obszar całego państwa, wykonując prace badawcze i instruujące w zakresie: siedlisk glebowo-klimatycznych, zalesień, hodowli lasu, zwalczania szkodników leśnych, właściwości technicznych poszczególnych rodzajów i gatunków drzew. Powyższe prace Instytut wykonywał dla resortu leśnictwa, samorządu, właścicieli prywatnych lasów, a w zakresie technologii drewna na rzecz przemysłu drzewnego wszystkich powyższych sektorów.

W związku z powyższym organ stwierdził, że podmiot realizujący zadania o charakterze powszechnym i ogólnym realizuje cele publiczne. Dlatego, zdaniem organu należy wskazać, że została spełniona przesłanka wskazana w art. 2 lit. f) dekretu, tj. przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na cele użyteczności pobocznej.

Organ nadzoru wskazał, że ze sprzeciwu S. S. z dnia 14 stycznia 1950 r., który został wniesiony do Wojewody [...], jednoznacznie wynika, że nieruchomość [...] na podstawie zarządzenia okupanta z dnia 15 października 1940 r. (której brak w aktach) została zajęta przez okupanta na cele mieszkaniowe szefa dystryktu gubernatora W. wraz z willą i gruntami przyległymi. W skutek powyższego nieruchomość stała się majątkiem opuszczonym, który przeszedł na własność Skarbu Państwa.

Ponadto S.S. w swoim sprzeciwie stwierdziła, że grunty orne, ogrody, sady i budynki były zajęte i wykorzystywane początkowo przez W., a następnie przez SS-manów, którzy zajmowali jej willę oraz dom wybudowany przez W.

W ocenie organu nie można uznać, aby działalność okupanta była uznana jako cel wojskowy, a tym bardziej jako użyteczność publiczna.

Organ podniósł, że po zakończeniu działań wojennych na terenie K., jednakże przed dniem 9 maja 1945 r. przedmiotowa nieruchomość przejęta została przez Tymczasowy Zarząd Państwowy w K., a następnie w listopadzie 1945 r. przydzielona Instytutowi Badań [...].

Zdaniem organu nadzoru rozpatrując okoliczność, czy nieruchomość w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. była zajęta na cele użyteczności publicznej, stwierdzić należy, że skoro była w posiadaniu Instytutu Badań [...], to tym samym realizowała takie cele.

Ponadto organ wskazał, że jak wynika z pisma z dnia 5 listopada 1952 r., S. S. w dniu 24 listopada 1945 r. złożyła do Sądu Grodzkiego w K. wniosek o przywrócenie posiadania majątku opuszczonego. Wniosek ten dotyczył nieruchomość objętej lwh.[...].ks w gm. kat. K. Dz. [...] [...].

Majątkiem opuszczonym w rozumieniu art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87) był wszelki majątek (ruchomy i nieruchomy) osób, które w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. utraciły jego posiadanie, a następnie go nie odzyskały.

W ocenie organu nadzoru ubieganie się właścicielki o sądowe przywrócenie posiadania nieruchomości jednoznacznie świadczy o tym, że utraciła ona posiadanie i nie odzyskała go po wojnie, a postępowanie w przedmiocie wniosku zostało zawieszone.

Organ wskazał również, że jak wynika z pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. Samodzielny Oddział Podatków Wiejskich z dnia 25 października 1952 r. S. S. zalegała z opłatami za podatek gruntowy z nieruchomości objętej Lwh.[...]. gm. kat. K. Dz. [...] [...] za okres 1941-1944, zdaniem organu świadczy to o tym, że nieruchomość ta była zajęta przez okupanta.

Ponadto jak wskazała w swoim sprzeciwie S. S. nieruchomość została zajęta w myśl zarządzenia okupanta z dnia 15 października 1940 r. Należy zatem uznać, że zajęcie to nie miało charakteru dobrowolnego, a przymusowy i wbrew woli właściciela.

Biorąc powyższe pod uwagę oraz fakt, że S. S. nie przywrócono posiadania organ uznał, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 16 kwietnia 1948, tj. w dniu wejścia w życie dekretu była w zarządzie podmiotów publicznych, a więc we władaniu Skarbu Państwa.

Zdaniem organu zostały spełnione łącznie wszystkie warunki wymienione w dekrecie, a mianowicie:

* nieruchomość została zajęta w okresie od września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu,

* zajęcie nieruchomości miało charakter przymusowy,

* nieruchomość znajdowała się w dniu wejścia w życie dekretu, tj. 16 kwietnia 1948 r. we władaniu Skarbu Państwa,

* nieruchomość była nadal użytkowana na cele wymienione w art. 2 pkt 1,

Odnosząc się do zarzutu wnioskodawców, że Instytut zarządzał przedmiotową nieruchomością dopiero od listopada 1945 r., a więc po dniu 9 maja 1945 r. wobec czego nie odpowiada to wymogowi zajęcia nieruchomości na cele użyteczności publicznej przed dniem 9 maja 1945 r., organ stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość od dnia 18 stycznia 1945 r. (data wyzwolenia Krakowa) użytkowana była przez Skarb Państwa, następnie oddana Tymczasowemu Zarządowi Państwowemu, który administrował majątkiem porzuconym i opuszczonym przez Niemców. Tymczasowy Zarząd Państwowy na podstawie decyzji przekazał nieruchomość w listopadzie 1945 r. Instytutowi Badawczemu [...].

Natomiast odnosząc się do dokumentów nadesłanych przez J. D. przy wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy organ wskazał, że większość dokumentów dotyczy toku 1940 i nie przesądzają one o tym, że nieruchomość nie została zajęta w późniejszym okresie przez Niemców.

Również umowa dzierżawy sadu zawarta w dniu 8 czerwca 1949 r. pomiędzy S. S. a M. Z. nie stanowi dowodu, że nieruchomość była w faktycznym władaniu S. S, tym bardziej, że nie zostało jej przywrócone posiadanie majątku opuszczonego.

W ocenie organu nadzoru, zgromadzone w sprawie materiały dowodowe nie dają podstaw do stwierdzenia, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] listopada 1952 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, co skutkowałoby stwierdzeniem jego nieważności.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w terminie złożyli A. S., A. B., M. S. i wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji nieuwzględnienie oceny prawnej wyrażonej w tej sprawie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2003 r., sygn. akt I SA 1559/02 dotyczącej warunków dopuszczalności wywłaszczenia na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., naruszenie art. 1 i 2 dekretu z dnia 2 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 158 z późn. zm.) przez przyjęcie, że przekazanie nieruchomości Instytutowi Badawczemu [...] w listopadzie 1945 r. spełnia wymóg zajęcia nieruchomości w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cel określony w dekrecie, naruszenie art. 77 § 1 kpa przez nie ustosunkowanie się w przedmiotowej sprawie do materiału dowodowego, na którym oparto orzeczenie o wywłaszczeniu, błędną ocenę prawną sprawy przez powoływanie się przy ocenianiu jej stanu prawnego na niestanowiącej podstawy materialnoprawnej przedmiotowego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich.

Skarżący wskazali, że skoro w zaskarżonej decyzji ustalono, że dopiero w listopadzie 1945 r. przedmiotowa nieruchomość została zajęta na cel uznany przez organ nadzoru za cel użyteczności publicznej, to zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie został spełniony jeden z warunków jej wywłaszczenia na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

Zdaniem skarżących w świetle przedstawionych okoliczności zaskarżona decyzja jest nie tylko sprzeczna z oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ale także jest w rażącym stopniu sprzeczna z art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

Ponadto skarżący wskazali, że w zaskarżonej decyzji nie oceniono legalności decyzji wywłaszczeniowej w odniesieniu do materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, na podstawie którego decyzja ta została wydana. Akta te zachowały się i wynika z nich, że nie istniały podstawy do wywłaszczenia nieruchomości w oparciu o przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., a twierdzenia zawarte w uzasadnieniu tego orzeczenia są całkowicie gołosłowne, nie znajdują bowiem żadnego potwierdzenia w zgromadzonych w sprawie dowodach.

Skarżący zarzucili także, że nieprawidłowym było powoływanie się przez organ, przy ocenie stanu faktycznego i prawnego sprawy na przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, które to przepisy nie mają w przedmiotowej sprawie zastosowania, a tym samym okoliczność czy i dlaczego nie zakończyło się postępowanie sądowe prowadzone w oparciu o te przepisy nie może mieć znaczenia w sprawie, której materialnoprawna podstawa jest inna.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 156, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która dokonywana jest pod względem zgodności z prawem procesowym i materialnym z dnia wydania orzeczenia w postępowaniu zwykłym.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie podnieść należy, że sprawa stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości objętej Lwh.[...]. gm kat. K. Dz. [...] [...] o pow. [...] m2 stanowiącej własność S. S. była już przedmiotem rozstrzygnięć organów administracji i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten w wyroku z dnia 26 maja 2003 r., sygn. akt I SA 1559/02 (dalej przytaczanym jako "wyrok NSA" lub "NSA") wskazał, że podstawę prawną orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] listopada 1952 r. o wywłaszczeniu wyżej opisanej nieruchomości stanowiły przepisy dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138 z późn. zm.).

Tak więc organ centralny dokonując oceny w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności tego orzeczenia, powinien zbadać przesłanki nieważności z art. 156 § 1 pkt 1-7 kpa i łącznie warunki uzasadniające wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na podstawie wyżej powołanego dekretu.

NSA podkreślił, że dekret dopuszczał wywłaszczenie nieruchomości, jeżeli zostały spełnione łącznie następujące warunki. Po pierwsze, nieruchomość musiała zostać zajęta w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu, przy czym zajęcie musiało mieć charakter przymusowy i nastąpić wbrew woli właściciela. Po drugie, nieruchomość taka winna znajdować się w dniu wejścia w życie dekretu wywłaszczeniowego z 7 kwietnia 1948 r.(tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r.) we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Po trzecie, nieruchomość musiała być nadal użytkowana na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu lub w planach zagospodarowania przestrzennego, bądź wytycznych do tych planów na cele wymienione w art. 2 pkt 1 i została częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie jej jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu. Niespełnienie któregokolwiek z warunków czyniło wywłaszczenie w tym trybie niedopuszczalnym.

Ponadto NSA stwierdził, że organ centralny nie ustalił w sposób nie budzący wątpliwości, na jaki cel została zajęta w czasie okupacji niemieckiej przedmiotowa nieruchomość oraz podkreślił, że organ nie ustalił, czy cała nieruchomość została zajęta w czasie wojny i w okresie, o którym mowa w dekrecie, jak również wskazał, że organ dokonał wybiórczej oceny materiału dowodowego (w tym wzajemnie sprzecznych dowodów) w zakresie kwestii zajęcia nieruchomości. NSA zwrócił również uwagę na konieczność oceny, czy decyzja wywłaszczeniowa wywołała - bądź nie - nieodwracalne skutki prawne.

Zgodnie z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.- dalej przytaczana jako "ppsa"), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Mając na uwadze treść powyższego przepisu stwierdzić należy, że organ centralny nie wykonał wytycznych zawartych w wyroku NSA.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ centralny stwierdził, że nie można uznać, aby zajęcie nieruchomości przez okupanta i wszelkie działania okupanta były celem wojskowym, a tym bardziej celem użyteczności publicznej. W kolejnym zaś akapicie organ stwierdził że po zakończeniu działań wojennych, a przed dniem 9 maja 1945 r. nieruchomość została przejęta przez Tymczasowy Zarząd Państwowy, a następnie w listopadzie 1945 r. przydzielona Instytutowi Badań [...]. Te ustalenia doprowadzają organ do następującego wniosku cyt.: " Zatem, rozpatrując okoliczność, czy nieruchomość w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. była zajęta na cele użyteczności publicznej, należy stwierdzić, że skoro była w posiadaniu Instytutu Badań [...], to tym samym realizowała takie cele".(k 6/9 decyzji). Powyższe stwierdzenie wskazują, że organ centralny nie ustalił, wbrew wytycznym NSA, na jaki cel została zajęta nieruchomość w okresie od 1 września 1939 r. do zakończenia działań wojennych, a następnie do 9 maja 1945 r. i czy cel ten wypełniał dyspozycję art. 2 pkt. 1 dekretu. Poza tym w aktach sprawy brak jest dowodów na okoliczność, od kiedy nieruchomość została objęta przez Tymczasowy Zarząd Państwowy oraz jaki był cel tego zajęcia. Należało zwrócić uwagę, że Instytut Badań [...] zajął nieruchomość dopiero w listopadzie 1945 r., a więc po 9 maja 1945 r. Wymagało więc ustalenia, czy sporna nieruchomość w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. zajęta została na cel, o którym mowa w art. 2 pkt 1 dekretu oraz wyraźnego jego określenia w decyzji. Brak takich ustaleń, nawet w przypadku istnienia celu określonego w powyższym przepisie, a istniejącego w dacie wejścia w życie dekretu, tj. 16 kwietnia 1948 r., jest niewystarczające do wywłaszczenia nieruchomości w trybie dekretu z 7 kwietnia 1948 r.

Ponadto stwierdzić należy, że organ odnosząc się do kwestii, czy przedmiotowa nieruchomość została zajęta wbrew woli właściciela i czy zajęcie dotyczyło całej nieruchomości, czy też jej części, w sposób nieuprawniony pominął niektóre dowody. Otóż organ uznał, że umowa najmu zawarta w dniu 15 lutego 1945 r. pomiędzy S. S. a Ubezpieczalnią Społeczną w K. jest dowodem niewiarygodnym z uwagi na złożenie do akt sprawy odpisu tej umowy poświadczonej za zgodność przez adwokata. Uszło jednak uwadze organu, że do akt sprawy złożona została przez pełnomocnika spadkobierców właścicielki przy piśmie z dnia 26 stycznia 2004 r. kserokopia tej umowy z pieczęcią Ubezpieczalni Społecznej w K., pieczątką i podpisem lekarza naczelnego oraz podpisem właścicielki i jeszcze innego lekarza (niewyraźna pieczęć). O ile kserokopia była dla organu niewystarczająca dla oceny wiarygodności dowodu, organ mógł wezwać pełnomocnika do złożenia oryginału dokumentu lub notarialnego poświadczenia.

Nieuprawnione jest również twierdzenie organu nadzoru, że złożenie przez właścicielkę do sądu wniosku o przywrócenie posiadania nieruchomości określonej jako lwh.[...].ks. gm kat. K. Dz [...] [...] dotyczyło przywrócenia posiadania całej nieruchomości, a wobec czego - jak twierdzi organ - cała nieruchomość nie pozostawała we władaniu właścicielki. Wskazać bowiem należy, że z wniosku wywłaszczeniowego z dnia 6 września 1949 r. Instytutu Badawczego [...] nie wynika w sposób bezsporny, że w dacie jego składania Instytut władał całą nieruchomością. Sformułowanie zawarte w uzasadnieniu wniosku o treści cyt.: "Instytut Badawczy [...] wnosi o wywłaszczenie całej nieruchomości "[...]" (....), ograniczenie wywłaszczenia jedynie do samej parceli pod budynkiem użytkowanym przez Instytut Badawczy", poddaje w wątpliwość władanie przez Instytut całą nieruchomością w 1949 r. W tej sytuacji, skoro Instytut władał nieruchomością (nie wiadomo w jakiej części) od listopada 1945 r., a we wniosku w 1949 r. zabiega o całą nieruchomość poza parcelą, na której jest budynek oraz biorąc pod uwagę umowy zawierane przez właścicielkę w 1945 r. z Ubezpieczalnią Społeczną w K., następnie 8 czerwca 1949 r. i 17 maja 1950 r. umowy dzierżawy z osobami fizycznymi, to jest oczywiste, że dowody te powinny być poddane wnikliwej ocenie, celem ustalenia, czy i w jakim okresie, właścicielka władała nieruchomością oraz w jakim zakresie nią władała. Twierdzenie organu, że umowa z 8 czerwca 1949 r. nie stanowi dowodu faktycznego władania nieruchomością przez właścicielkę, gdyż nie zostało przywrócone jej posiadanie majątku opuszczonego, jest nieuprawnione. Nie wiadomo bowiem, jak był sformułowany wniosek, czy dotyczył on całej nieruchomości, czy też jedynie parceli zabudowanej przez Niemców; a ponadto nie są znane przyczyny, z powodu których postępowanie sądowe zostało zawieszone.

Z kolei powoływanie się przez organ centralny na przepisy ustawy z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm.), nie stanowiącej podstawy prawnej orzeczenia administracyjnego z 26 listopada 1952 r., nie jest zasadne.

Również wskazać należy, że w decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r. przedmiotem dowodu uczynione zostały wspomnienia prof. A. S. "[...]". W ocenie Sądu, tego rodzaju wspomnienia o charakterze literackim, co do których nie wiadomo, czy i w jakim zakresie stanowią fikcją literacką, nie mogą być dowodem w niniejszej sprawie.

Wadliwością decyzji ostatecznej, wydanej po rozpoznaniu wniosku na podstawie art. 127 § 3 kpa jest to, że w uzasadnieniu sprowadza się ona do skrótowego sprawozdania dotyczącego przebiegu postępowań administracyjnych i nie zawiera omówienia całokształtu materiału dowodowego. Istotą postępowania administracyjnego jest dwuinstancyjność polegająca na dwukrotnym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a nie zaś na ocenie niektórych tylko dowodów, jak to uczynił organ w zaskarżonej decyzji naruszając art. 138 § 1 pkt 1 kpa.

Dostrzec też należy, że w nadzorczej decyzji ostatecznej bezzasadnie stroną postępowania uczyniono J. D., który jest wyłącznie pełnomocnikiem swojej żony A. B. na podstawie pełnomocnictwa udzielonego w dniu 24 stycznia 2005 r.

Mając na uwadze wszystkie wyżej omówione zagadnienia uznać należy, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, 8, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3 kpa oraz art. 153 ppsa. Skutkuje to uchyleniem obydwu decyzji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 c) ppsa. Rozstrzygnięcie z pkt. 2 i 3 sentencji wyroku uzasadnione jest treścią art. 152 i 200 ppsa.

Ponownie rozpoznając sprawę organ przeprowadzi postępowanie z uwzględnieniem wskazań wynikających w niniejszego uzasadnienia. Ponadto organ odniesie się do złożonej na rozprawie w dniu 6 lipca 2006 r. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez Uniwersytet [...] w K. prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa położonej w K. przy ul. [...].