Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 1153/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2018-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6331 Zasiłek dla bezrobotnych
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt w części
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1pkt 1 lit. a i c, art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 53 ust. 1 i ust. 6, art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2004 nr 99 poz 1001
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych i stypendiów stażowych I. uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie w jakim utrzymuje decyzję Starosty Powiatu z dnia [...] r., znak: [...] w części dotyczącej obowiązku zwrotu przez M.C. nienależnie pobranych stypendiów stażowych i określenia łącznej kwoty zwrotu, II. w pozostałym zakresie oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dnia [...] lipca 2013 r. M.C. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku, który pobierał w okresie od [...] lipca 2013 r. do [...] stycznia 2014 r. Utrata prawa do zasiłku nastąpiła z powodu upływu maksymalnego okresu jego przysługiwania, o czym strona została poinformowana decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r.

Decyzjami Starosty Powiatu z dnia [...] sierpnia 2014 r. (znak: [...]) oraz z dnia [...] lutego 2015 r. (znak: [...]) M.C. nabył prawo do stypendium w wysokości 997,40 zł miesięcznie w okresie odbywania stażu odpowiednio od [...] sierpnia 2014 r. do [...] stycznia 2015 r. oraz od [...] marca 2015 r. do [...] sierpnia 2015 r.

M.C. utracił status osoby bezrobotnej z dniem [...] sierpnia 2015 r. z powodu podjęcia zatrudnienia, co zostało stwierdzone decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. (znak: [...])

Pismem z dnia [...] września 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

poinformował PUP, że M.C. w okresie od [...] stycznia 2014 r. do [...] lutego 2014 r. oraz od [...] marca 2014 r. do [...] marca 2014 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu i ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia przy jednoczesnym podleganiu ubezpieczeniu społecznemu i ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba bezrobotna pobierająca zasiłek dla bezrobotnych.

W związku z powyższym Starosta Powiatu decyzją z dnia [...] października 2015 r. (znak: [...]) - wydaną w postępowaniu wznowieniowym - uchylił powyższą decyzję z [...] sierpnia 2015 r. (znak: [...]) i orzekł o utracie przez stronę statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] stycznia 2014 r. z powodu podjęcia zatrudnienia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia [...] października 2015 r. po raz kolejny poinformował PUP, że M.C. podlegał ubezpieczeniu społecznemu i ubezpieczeniu zdrowotnemu, tym razem jednak z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę w okresie od [...] października 2013 r. do [...] października 2013 r.

W związku z tym Starosta decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. (znak: [...]) uchylił decyzję z dnia [...] października 2015 r. (znak: [...]) i orzekł, że M.C. traci status osoby bezrobotnej z dniem [...] października 2013 r. z powodu podjęcia zatrudnienia. Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] Wojewoda stwierdził nieważność powyższej decyzji Starosty z dnia [...] listopada 2015 r.

Starosta w ponownie wszczętym postępowaniu wznowieniowym decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r.,(znak: [...]) uchylił decyzję [...] października 2015 r. (znak: [...]) i orzekł, że strona traci status osoby bezrobotnej z dniem [...] października 2013 r. z powodu podjęcia zatrudnienia. W dniu 2 lutego 2017 r. M.C. wniósł odwołanie od tej decyzji. Wojewoda decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty Powiatu. Strona pomimo przysługującego jej prawa nie wniosła skargi.

Ponadto organ I instancji, na skutek wznowienia postępowania, w dniu [...] maja 2017 r. wydał następujące decyzje dotyczące M.C.:

– znak: [...] uchylającą decyzję Starosty z dnia [...] stycznia 2014 r., znak: [...] w sprawie utraty prawa do zasiłku od dnia [...] stycznia 2014 r. i orzekającą o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem [...] października 2013 r. z powodu podjęcia zatrudnienia;

– znak: [...] uchylającą decyzję Starosty z dnia [...] sierpnia 2014 r., znak: [...] w sprawie przyznania prawa do stypendium w wysokości 997,40 zł miesięcznie, w okresie odbywania stażu, od dnia [...] sierpnia 2014 r. i orzekającą o nienabyciu prawa do stypendium w wysokości 997,40 zł miesięcznie, w okresie odbywania stażu, od dnia [...] sierpnia 2014 r. z powodu niespełniania wymogów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy;

– znak: [...] uchylającą decyzję Starosty z dnia [...] stycznia 2015 r., znak: [...] w sprawie utraty prawa do stypendium z tytułu odbywania stażu z dniem [...] stycznia 2015 r. i umarzającą postępowanie w sprawie utraty prawa do stypendium z tytułu odbywania stażu z dniem [...] stycznia 2015 r.;

– znak: [...] uchylającą decyzję Starosty z dnia [...] lutego 2015r., znak: [...] w sprawie przyznania prawa do stypendium w wysokości 997,40 zł miesięcznie, w okresie odbywania stażu, od dnia [...] marca 2015 r. i orzekającą o nienabyciu prawa do stypendium w wysokości 997,40 zł miesięcznie, w okresie odbywania stażu, od dnia [...] marca 2015 r.;

– znak: [...] uchylającą decyzję Starosty z dnia [...] sierpnia 2015r., znak: [...] w sprawie utraty prawa do stypendium z tytułu odbywania stażu z dniem [...] sierpnia 2015 r. i umarzającą postępowanie w sprawie utraty prawa do stypendium z tytułu odbywania stażu z dniem [...] sierpnia 2015 r.

Strona nie wniosła odwołania od tych decyzji.

W powyższych okolicznościach sprawy Starosta Powiatu w dniu [...] lipca 2017 r. wydał – na podstawie art. 9 ust. 7, art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c, art. 76 ust. 1, art. 76 ust. 1, art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1065 – określanej dalej jako u.p.z.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2017 r., poz. 1257 – określanej dalej jako k.p.a.) - decyzję znak: [...] orzekającą o obowiązku zwrotu przez M.C. nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od [...] października 2013 r. do [...] stycznia 2014 r. w kwocie 1.448,80 zł brutto, stypendium stażowego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego za okres od [...] sierpnia 2014 r. do [...] grudnia 2014 r. w kwocie 4.687,80 zł brutto oraz stypendium stażowego ze środków Funduszu Pracy za okres od [...] marca 2015 r. do [...] sierpnia 2015 r. w kwocie 5.020,30 zł brutto, czyli w łącznej kwocie zwrotu w wysokości 11.156,90 zł brutto.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż skarżący otrzymał zasiłek dla bezrobotnych za okres od [...] października 2013 r. do [...] stycznia 2014 r w kwocie 258,70 zł brutto w dniu [...] listopada 2013 r., w kwotach 517,40 zł brutto w dniach [...] grudnia 2013 r. i [...] stycznia 2014 r. oraz w kwocie 155,30 zł brutto w dniu [...] lutego 2014 r. Ponadto skarżący pobrał w dniu [...] września 2014 r. kwotę 698,20 zł brutto oraz kwoty 997,40 zł brutto w dniach [...] października 2014r., [...] listopada 2014r., [...] grudnia 2014r. i [...] grudnia 2014r. tytułem stypendium stażowego za okres od [...] sierpnia 2014r. do [...] grudnia 2014r. oraz kwoty 997,40 zł w dniach [...] kwietnia 2015r., [...] maja 2015r., [...] czerwca 2015 r., [...] lipca 2015 r. , [...] sierpnia 2015 r. i kwotę 33,30 zł brutto w dniu [...] września 2015 r tytułem stypendium stażowego za okres od [...] marca 2015 r. do [...] sierpnia 2015 r.

Zdaniem organu I instancji w związku z podjęciem zatrudnienia z dniem [...] października 2013 r. strona naruszyła przepisy u.p.z., gdyż zgodnie z art. 2 ust 1 pkt 2 tej ustawy za osobę bezrobotną uważa się osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej. Fakt wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę strona potwierdziła w oświadczeniu z dnia [...] listopada 2015 r. oraz przedkładając umowę o pracę tymczasową. Natomiast prawo do zasiłku, stypendium stażowego, jak i innych instrumentów rynku pracy, mogą mieć zastosowane wyłącznie w stosunku do osób posiadających status osoby bezrobotnej w rozumieniu u.p.z.

Zgodnie z art. 33 ust 4 pkt 1 u.p.z. Starosta pozbawia statusu bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z. O utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] października 2013 r. z powodu podjęcia zatrudnienia orzeczono stronie decyzją znak: [...] z dnia [...] stycznia 2017 r.

Organ ponadto wskazał, iż na podstawie art. 74 u.p.z. bezrobotny jest obowiązany zawiadomić w ciągu 7 dni powiatowy urząd pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub o złożeniu wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku, przy czym określenie "zawiadomić" nie odnosi się wyłącznie do osobistego stawiennictwa w urzędzie pracy. Strona może to uczynić, chociażby telefonicznie bądź przy pomocy innych środków przekazu. M.C. w odwołaniu z dnia [...] lutego 2017r. wskazał, że chciał wyrejestrować się z urzędu pracy w związku z podjęciem zatrudnienia, jednak nie miał świadomości, kiedy dokładnie powinien był to zrobić

Organ podkreślił także, że strona rejestrując się w Powiatowym Urzędzie Pracy, w dniu [...] lutego 2013 r., została pouczona o swoich prawach i obowiązkach wynikających z rejestracji w urzędzie jako osoba bezrobotna i podpisała jeden egzemplarz "Informacji dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie Pracy", z którym zobowiązała się zapoznać i przestrzegać. Zatem organ miał uzasadnione prawo pozostawać w zaufaniu do wagi podpisu składanego przez stronę. Ponadto strona otrzymała jeden egzemplarz powyższej informacji. W rozdziale IV pkt 8 wspomnianej informacji znajdziemy pouczenie, które mówi, że "bezrobotny jest zobowiązany zawiadomić w ciągu 7 dni powiatowy urząd pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej Natomiast w rozdziale II pkt 1 i pkt 2 tejże informacji znajduje się zapis, że "status bezrobotnego ma osoba, która nie jest zatrudniona, tzn. nie wykonuje pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą (...), innej pracy zarobkowej, tzn. nie wykonuje pracy lub nie świadczy usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło (...)". Dlatego też w ocenie organu bezzasadne wydaje się twierdzenie strony, iż była nieświadoma tego obowiązku powiadomienia urzędu pracy o podjęciu zatrudnienia.

Dodatkowo strona dnia 11 sierpnia 2014 r., jak i dnia 27 lub 2015 r. przyjęła do wiadomości i podpisała oświadczenie bezrobotnego skierowanego do odbycia stażu, z którego wynika, iż zapoznała się z przepisami u.p.z., a także z treścią rozporządzenia Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 sierpnia 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków odbywania stażu przez bezrobotnych.

Organ wskazał, iż zgodnie z art. 76 ust. 2 pkt. 1 u.p.z. za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. W przedmiotowej sprawie okolicznością powodującą ustanie prawa do pobierania świadczenia, było podjęcie przez stronę zatrudnienia od dnia [...] października 2013 r. O prawidłowym pouczeniu strony świadczy jej podpis pod "Informacją dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie Pracy" z dnia [...] lipca 2013 r. Jednocześnie organ zwrócił uwagę, iż treść przekazanych M.C. pouczeń, związanych z prawami i obowiązkami bezrobotnego, sformułowano w sposób zrozumiały i niewymagający dokonywania jakichkolwiek zabiegów interpretacyjnych, co prowadzi do wniosku, że strona miała świadomość ciążącego na niej obowiązku poinformowania PUP o podjęciu pracy zarobkowej, jako okoliczności powodującej utratę statusu osoby bezrobotnej, jak również o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, udzielanych jedynie osobom posiadającym taki status. Organ zauważył , że pomimo wielokrotnego zgłaszania się w urzędzie pracy w okresie od [...] lipca 2013 r. do [...] sierpnia 2015 r. strona przemilczała fakt podjęcia zatrudnienia w dniu [...] października 2013 r. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby w czasie odbierania pouczenia o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej, ani w czasie późniejszym strona zgłaszała organowi, że nie rozumie pojęcia bezrobotny, obowiązków bezrobotnego i konsekwencji ich niedotrzymania.

Wobec tego organ stwierdził, że pouczenie strony nastąpiło w sposób prawidłowy i mając na uwadze powołany art. 76 ust. 2 pkt. 1 u.p.z. uznał, że wypłacone stronie świadczenie w łącznej kwocie 11 156,90 zł /brutto/ jest świadczeniem nienależnie pobranym. Jednocześnie organ przytoczył treść art. 76 ust. 1 u.p.z., zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Zatem żądanie zwrotu wymienionej kwoty jest zasadne.

Końcowo organ I instancji poinformował stronę, że na podstawie art. 76 ust 7 u.p.z. może zwrócić się z wnioskiem do Starosty Powiatu o umorzenie lub rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia.

W dniu 8 sierpnia 2017 r. M.C. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, w którym wskazał, iż nie miał świadomości, że wymienione świadczenia pobierał nienależnie oraz że podejmując tak krótkie okresy zatrudnienia powinien był zgłosić to do urzędu pracy. Przy czym wniósł o uwzględnienie okoliczności, iż po wskazanych krótkotrwałych okresach zatrudnienia spełniałby warunki do posiadania statusu osoby bezrobotnej. Jednocześnie podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a konieczność zwrotu pobranych świadczeń mogłaby pozbawić go niezbędnych środków utrzymania. Ponadto zarzucił, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 10 § 1 k.p.a., gdyż organ wydał ją przed upłynięciem 7-dniowego terminu do zapoznania się z aktami i wypowiedzenia się w sprawie. Wniósł także o rozważenie, czy w sprawie nie nastąpiło przedawnienie żądania należności przez organ.

Decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż organ I instancji właściwie zastosował przepisy prawa, tj. powołany powyżej art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.z. Wyjaśnił ponadto, iż M.C. w dniu [...] października 2013 r. podjął zatrudnienie, o czym nie poinformował PUP pomimo, iż w dniu rejestracji, tj. [...] lipca 2013r. został pouczony o obowiązku poinformowania urzędu pracy w ciągu 7 dni o podjęciu pracy bądź innej pracy zarobkowej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego lub utratę prawa do zasiłku. W związku z czym organ odwoławczy uważa, iż decyzja Starosty Powiatu z dnia [...] stycznia 2017 r. orzekająca o pozbawieniu strony statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] października 2013 r. była zasadna, co potwierdził wydając decyzję w dniu [...] kwietnia 2017 r. Strona nie zaskarżyła przedmiotowej decyzji organu odwoławczego, w związku z tym orzeczenie stało się prawomocne i wywołuje taki skutek, że od dnia [...] października 2013 r. strona nie była osobą bezrobotną i nie przysługiwał jej zasiłek dla bezrobotnego, a tym samym w okresie od [...] października 2013 r. do [...] stycznia 2014 r. pobierała ten zasiłek bezpodstawnie. Również stypendia wypłacone M.C., za okres od [...] sierpnia 2014 r. do [...] grudnia 2014 r. oraz od [...] marca 2015 r. do [...] sierpnia 2015 r. były świadczeniami nienależnymi, gdyż zgodnie z art. 53 ust. 6 u.p.z. w okresie odbywania stażu bezrobotnemu przysługuje stypendium, a w związku z tym, iż od dnia [...] października 2013 r. strona nie była osobą bezrobotną, to takie stypendium nie przysługiwało.

Wobec tego organ II instancji stwierdził, że wskazane powyżej świadczenia są nienależne, gdyż wypłacone zostały mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do ich pobierania. Jednocześnie zdaniem organu bezsporna jest okoliczność, że strona, jako osoba pobierająca to świadczenie, była pouczona o okolicznościach powodujących ich utratę. Okolicznością powodującą ustanie prawa do pobierania zasiłku było to, że w dniu [...] października 2013 r. M.C. podjął zatrudnienie na podstawie umowy o pracę tymczasową, co skutkowało utratą statusu osoby bezrobotnej, ponieważ w świetle obowiązujących przepisów "bezrobotny" oznacza osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy (art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z.).

Dlatego też organ odwoławczy uznał za prawidłowe stanowisko organu I instancji, iż zasiłek dla bezrobotnych, który strona pobrała w okresie od [...] października 2013 r. do [...] stycznia 2014 r. oraz stypendia wypłacone za okres odbywania stażu są świadczeniem nienależnym i podlegają zwrotowi, gdyż strona była pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do zasiłku, a pomimo tego, okoliczności tej nie zgłosiła w ustawowo określonym terminie. Zaniedbanie ze strony bezrobotnego przyczyniło się do pobrania przez niego świadczeń jemu nienależnych. Zaznaczono przy tym, iż organ nie może przyjąć za zasadne argumentów strony, że zatrudnienia były krótkotrwałe i po ich zakończeniu strona spełniała ponownie warunki uznania za osobę bezrobotną. M.C., będąc w rejestrze osób bezrobotnych, trzykrotnie podejmował zatrudnienia bądź inną pracę zarobkową, a o żadnej z zawartych umów nie poinformował urzędu pracy.

Ponadto organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie bez znaczenia jest fakt, że odwołujący pozostaje w trudnej sytuacji finansowej, albowiem przedmiotowe postępowanie ma na celu ustalenie, czy pobrany przez stronę zasiłek dla bezrobotnych oraz stypendia stażowe stanowią świadczenie nienależne. Zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy nie analizuje w tym postępowaniu sytuacji finansowej i rodzinnej strony. Taka analiza dokonywana jest w postępowaniu umorzeniowym, które wszczynane jest na wniosek strony po zakończeniu postępowania o obowiązku zwrotu nienależnych świadczeń.

Organ odwoławczy za bezzasadny uznał zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., wskazując, iż organ I instancji dwukrotnie wzywał stronę do zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia przed wydaniem decyzji. Zaznaczył, iż wprawdzie decyzja organu I instancji wydana została w siedmiodniowym okresie, kiedy strona mogła zapoznać się z aktami sprawy, jednakże w orzecznictwie istnieje ugruntowany pogląd, że zarzut naruszenia postanowień art. 10 § 1 k.pk.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się co do tego i składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych – co w niniejszym postępowaniu nie miało miejsca.

Dodatkowo organ odwoławczy stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło przedawnienie żądania zwrotu należności. Zgodnie bowiem z art. 76 ust. 3 u.p.z. roszczenia powiatowego urzędu pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od ich wypłaty. Natomiast zgodnie z ust. 5 powyższego przepisu w zakresie nieuregulowanym w ust. 2 – 4 stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny dotyczące przerwania biegu terminu przedawnienia. Wojewoda odwołując się do art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego uznał, iż doszło do przerwania biegu przedawnienia poprzez zawiadomienie o wszczęciu postępowania w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z dnia [...] grudnia 2015 r., doręczone stronie w dniu 21 grudnia 2015 r., a więc żeby uznać, że nastąpiło przedawnienie roszczeń wypłata świadczeń winna nastąpić przed 15 grudnia 2012 r., natomiast żądane świadczenia zostały wypłacone stronie po dniu [...] października 2013 r.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. złożył M.C., domagając się w niej uchylenia decyzji organów obu instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ II instancji.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż stanowisko organu jest dla niego krzywdzące i w żadnej mierze nie jest proporcjonalne do popełnionego uchybienia, co najmniej w zakresie uznania przez organy, że nienależnie pobranymi świadczeniami były stypendia za okres odbytych staży. Skarżący wyjaśnił, że okresy podejmowanego zatrudnienia były bardzo krótkie i tylko jedna z umów była umową o pracę, zaś wskazana przez organy przyczyna utraty statusu osoby bezrobotnej dotyczy trzech krótkich okresów, z których ostatni zakończył się na długo przed rozpoczęciem odbywania pierwszego ze staży. Wskazał także, że odbywanie stażu jest okolicznością faktyczną i nawet w przypadku uchylenia decyzji dotyczącej statusu osoby bezrobotnej, nie da się uchylić skutku w postaci odbycia stażu, za który przecież należy się stypendium. Skarżący wyjaśnił, iż nie miał świadomości, że świadczenia pobiera nienależnie. Powołał się także na swoją trudną sytuację finansową, niskie dochody, co powoduje, iż konieczność zwrotu pobranych świadczeń mogłaby pozbawić go niezbędnych środków utrzymania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej według kryterium legalności i w granicach rozpoznawanej sprawy była decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Starosty Powiatu orzekającą, iż M.C. jest zobowiązany do zwrotu pobranego zasiłku dla bezrobotnych oraz stypendiów stażowych.

Materialną podstawą decyzji, powołaną przez organy, stanowił art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.z. Zgodnie z pierwszym przepisem osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. W myśl natomiast drugiego przepisu za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach.

Uzależnienie zwrotu świadczenia w art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z., od uprzedniego pouczenia otrzymującego świadczenie o okolicznościach powodujących taki obowiązek, skutkuje tym, że nie działa powszechna w systemie prawa zasada ignorantia iuris nocet (nieznajomość prawa szkodzi). W tym miejscu należy zwrócić uwagę na różnicę pomiędzy "świadczeniem nienależnym", a "świadczeniem nienależnie pobranym". "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie to nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinione zaniechania). Oznacza to, iż w przypadku "świadczenia nienależnie pobranego" jego pobraniu towarzyszyło zawinione działanie beneficjenta, który działając w złej wierze, miał świadomość nienależności pobrania. Wymaga to od organu wykazania w postępowaniu dowodowym negatywnego zachowania skarżącego, ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., I OSK 2244/16, wyrok NSA z dnia 3 czerwca 2009 r., I OSK 1034/08).

Tak więc dla wydania decyzji zobowiązującej skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, konieczne było ustalenie przesłanki obiektywnej, polegającej na tym, iż świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkującej utratą prawa do jego pobierania oraz przesłanki subiektywnej polegającej na tym, iż po pierwsze w sposób prawidłowy skarżący został pouczony o okolicznościach istotnych dla przyznania świadczenia, w tym także o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie świadczeń oraz po drugie, że skarżący miał - przy zachowaniu należytej staranności, jakiej można wymagać od osoby z jego wiedzą, wykształceniem - świadomość, iż podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o których ma obowiązek zawiadomić urząd pracy, stanowi okoliczność skutkującą utratą statusu osoby bezrobotnej, natomiast świadczenie pobierane za okres, za który nie spełnia warunków osoby bezrobotnej należy uznać za nienależnie pobrane.

W ocenie Sądu organy obu instancji zasadnie uznały, iż w przypadku skarżącego zachodzi przypadek nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 76 ust. 1 pkt 1 u.z.p. w postaci zasiłku dla bezrobotnych za okres od [...] października 2013 r. do [...] stycznia 2014 r. w kwocie 1.448,80 zł brutto.

Niewątpliwie bowiem została spełniona przesłanka obiektywna, tj. skarżący ostateczną decyzją Starosty Powiatu z dnia [...] stycznia 2017 r. [...] utracił status osoby bezrobotnej z dniem [...] października 2013 r. z powodu podjęcia zatrudnienia. Tym samym utracił również prawo do zasiłku dla bezrobotnych od tej daty, co z kolei wynika z decyzji Starosty Powiatu z dnia [...] maja 2017 r., znak: [...]. Ponadto została spełniona powyższa przesłanka subiektywna, gdyż skarżący został prawidłowo poinformowany o okolicznościach powodujących utratę statusu bezrobotnej, a w konsekwencji również świadczeń z tym statusem związanych. Otrzymał bowiem w dniu 2 lipca 2013 r. "Informację dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie Pracy". W pouczeniu tym wskazane zostały m.in.: przesłanki uznania za bezrobotnego ( pkt II, w tym, iż status bezrobotnego ma osoba, która nie jest zatrudniona tzn. nie wykonuje pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą – pkt II. 1, nie wykonuje innej pracy zarobkowej tzn. nie wykonuje pracy lub nie świadczy usług na podstawie umowy cywilnoprawnej – pkt II. 2); przesłanki utraty statusu bezrobotnego (pkt III, w tym, iż osoba zarejestrowana traci status bezrobotnego w sytuacji niespełnienia warunków określonych w pkt II – pkt III.1), obowiązki bezrobotnego (pkt IV - w tym m.in. wskazanie, że bezrobotny obowiązany jest w ciągu 7 dni zawiadomić urząd pracy o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – pkt IV.8) oraz została przytoczona treść art. 76 u.p.z. czyli przesłanki zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (pkt IV. 7). Ponadto podkreślić należy na co nie zwróciły uwagę organy w aktach znajduje się ponadto nierozbudowane treściowo oświadczanie z dnia [...] lipca 2013 r. podpisane przez skarżącego oraz mu doręczone, z którego wynika, iż zapewnił on, że nie jest osobą zatrudnioną lub wykonującą inną pracy zarobkową. Jednocześnie w tym oświadczeniu znajduje się zobowiązanie skarżącego do zawiadamiania powiatowego urzędu pracy osobiście o wszelkich zmianach danych przekazanych w trakcie rejestracji oraz w złożonych oświadczeniach, w terminie 7 dni od dnia ich wystąpienia oraz do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadku niespełnienia warunków wymienionych w ustawie.

Mając na uwadze stosunkowo niewielki upływ czasu między udzieleniem powyższych informacji ([...] lipca 2013r.) a zdarzeniem w postaci podjęcia zatrudnienia ([...] października 2013r.) oraz legitymowanie się przez skarżącego wyższym wykształceniem oraz pracą na stanowisku inspektora w Urzędzie Wojewódzkim (co wynika z karty rejestracyjnej bezrobotnego) nie ulega wątpliwości miał on świadomość obowiązku zawiadomienia o podjęciu zatrudnienia i jego konsekwencjach wpływających na status bezrobotnego i związanych z tym statusem świadczeń. Tym bardziej, iż skarżący w odwołaniu z dnia [...] lutego 2017r. ( k. 54 akt administracyjnych) jednoznacznie przyznał, iż "chciał się wyrejestrować z urzędu pracy w związku z podjęciem zatrudnienia, jednak kierownik nie wyraził zgody na zwolnienie (go) na ten czas z pracy". Przy czym jak trafnie zauważył organ skarżący mógł to uczynić w każdej formie, nie było konieczne stawiennictwo w urzędzie pracy w celu dokonania powyższej czynności. Niezasadne były również twierdzenia skarżącego, iż nie zdawał sobie sprawy, iż tak krótki okres zatrudnienia, tj. od [...] października 2013 r. do [...] października 2013 r. rodził konsekwencje związane z jego statusem bezrobotnego. Zważyć bowiem należy, iż w żadnym z powyższych dokumentów, podpisanych przez skarżącego w dniu [...] lipca 2013 r., nie znajdowała się informacja, iż obowiązek zawiadomienia o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest powiązany w jakikolwiek sposób z długością okresu tego zatrudnienia. Ponadto należy mieć na uwadze, iż zrekonstruowanie stanu prawnego w powyższym zakresie było nieskomplikowane, bez konieczności dokonywania szczegółowych analiz, zwłaszcza, iż z samej przecież istoty pojęcia bezrobotnego, nawet w potocznym rozumieniu, wynika pozostawanie niezatrudnionym lub niewykonywanie innej pracy zarobkowej.

Odmiennie natomiast należało ocenić prawidłowość decyzji w zakresie dotyczącym obowiązku zwrotu stypendiów stażowych pobranych przez skarżącego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego za okres od [...] sierpnia 2014 r. do [...] grudnia 2014 r. w kwocie 4.687,80 zł brutto oraz stypendium stażowego ze środków Funduszu Pracy za okres od [...] marca 2015 r. do [...] sierpnia 2015 r. w kwocie 5.020,30 zł brutto.

W odniesieniu do tych świadczeń organ również uznał, iż ma zastosowanie art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z. W ocenie Sądu jest to stanowisko nieprawidłowe. Przepis ten bowiem dotyczy świadczenia, które jest bezrobotnemu wypłacane, pomimo ustania prawa do jego pobierania. Przepis ten odnosi się zatem do sytuacji, w której bezrobotnemu zasadnie przyznano świadczenie pieniężne, jednak w okresie jego pobierania pojawiły się okoliczności powodujące ustanie prawa do jego otrzymywania (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 listopada 2017 r., II SA/Bd 453/17). W przypadku powyższych stypendiów stażowych taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż podjęcie zatrudnienia i związana z tym utrata statusu bezrobotnego nastąpiła na długo przed przyznaniem powyższych świadczeń. W tego rodzaju przypadku może mieć zastosowanie przepis art. 76 ust. 2 pkt 2 u.p.z. stanowiący, iż za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie.

W ocenie Sądu organy nie wyjaśniły dostatecznie czy w sprawie zaistniały podstawy do uznania pobranych przez skarżącego stypendiów za świadczenia pobrane nienależnie. Brak w aktach ustaleń odnośnie świadomości skarżącego o wprowadzeniu organów w błąd. Ten zamiar – jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2143/16 – należy w sposób niebudzący wątpliwości ustalić. Dla uznania świadomego wprowadzenia organu w błąd istotne jest stwierdzenie, czy strona była świadoma tego, że fakty, które zataiła bądź co do których poświadczyła nieprawdę były istotne dla sprawy, a zatem czy zdawała sobie sprawę z ich znaczenia, jak również szczegółowe wykazanie na czym polegało świadome wprowadzenie organu w błąd przez skarżącego. W tym zakresie należało przede wszystkim wnikliwiej ocenić treść i sposób przedstawienia pouczeń (możliwość ich zrozumienia) oraz późniejsze zachowanie skarżącego. Mając na uwadze konieczność uwzględnienia subiektywnej przesłanki, konieczne jest zindywidualizowanie oceny organu do okoliczności danej sprawy, dla którego pożądane jest przesłuchanie bezrobotnego, aby jednoznacznie ustalić świadomość negatywnego działania i jego skutków oraz intencje ("winę") strony.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, iż w przeciwieństwie do nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku dla bezrobotnych, stan prawny w odniesieniu do pobranych przez skarżącego zasiłków stażowych jest zdecydowanie bardziej skomplikowany, co może mieć znaczenie dla przypisania skarżącemu świadomego wprowadzenia w błąd organu. Analiza bowiem przepisów u.p.z. wskazuje, że do zrekonstruowania normy prawnej, w myśl której bezrobotny skierowany do odbycia stażu i otrzymujący z tego tytułu stypendium, jest obowiązany w razie podjęcia nawet wcześniej i zakończenia zatrudnienia do zwrotu pobranego stypendium, jako świadczenia nienależnego, niezbędna jest wykładnia następujących przepisów ustawy: art. 2 ust. 1 pkt 2 (zawierającego definicję bezrobotnego), art. 53 ust. 1 (stwierdzającego, iż bezrobotnego można skierować do odbycia stażu), art. 53 ust. 6 (wskazującego, iż bezrobotnemu w okresie odbywania stażu przysługuje stypendium), art. 76 ust. 1 (przewidującego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia) i art. 76 ust. 2 pkt 2 (zawierającego definicję nienależnie pobranego świadczenia). Dopiero w rezultacie wykładni powołanych wyżej przepisów u.p.z. można wyprowadzić normę prawną stanowiącą, że jeżeli bezrobotny skierowany do odbycia stażu podjął wcześniej zatrudnienie, o czym nie poinformował organu, to przestaje spełniać warunek z art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z., co skutkuje utratą statusu osoby bezrobotnej. Skoro stypendium w okresie odbywania stażu przysługuje tylko bezrobotnemu (co wynika z treści art. 53 ust. 6 u.p.z.), to tym samym nie przysługuje ono osobie, która nie ma tego statusu. Jeżeli pomimo to osoba nie mająca statusu bezrobotnego pobiera to stypendium, to staje się ono wówczas świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 2 u.p.z., objętym obowiązkiem zwrotu.

W ocenie Sądu zrekonstruowanie powyższej normy z udzielonych pouczeń w chwili rejestracji jest niewątpliwie trudne, co organ winien wziąć pod uwagę dokonując oceny spełnienia przesłanek z art. 76 ust. 2 pkt 2 u.z.p.. Przy czym podkreślić należy, iż informacja w tym zakresie kierowana dla bezrobotnego kierowanego do odbycia stażu powinna być – jasna i precyzyjna. Brak takiego pouczenia oznacza, że obowiązek dokonania powyższej wykładni przepisów ustawy o promocji zatrudnienia został przerzucony na bezrobotnego, który nie musi posiadać umiejętności interpretacji przepisów prawa. O prawidłowym pouczeniu można mówić dopiero wtedy, gdy organ poprawi i doprecyzowuje treść pouczenia w taki sposób, aby stało się ono czytelne, jasne i zrozumiałe, aby pouczony mógł je odnieść do własnej sytuacji. Musi ono wyraźnie wskazywać okoliczności, w jakich dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia ( por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 grudnia 2010 r., II UK 149/10, LEX nr 786385; wyrok WSA w Opolu z dnia 30 września 2010 r., II SA/Op 368/10, LEX nr 754166; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 maja 2010 r., III SA/Gd 175/10, LEX nr 668419).

Ponadto nie bez znaczenia jest fakt, iż sporne świadczenia stażowe zostały przyznane skarżącemu po upływie odpowiednio 13 i 20 miesięcy od udzielenia pouczeń w chwili rejestracji. Podkreślić bowiem należy, że w orzecznictwie zasadnie wskazuje się, iż trudno wymagać od osoby bezrobotnej, aby zapoznając się z informacją wręczoną wraz ze skierowaniem do odbycia stażu, miała na względzie treść bardzo obszernego pouczenia otrzymanego na długo wcześniej w związku z uznaniem jej za osobę bezrobotną i następnie na tej podstawie miała orientację co do ciążących na niej obowiązków. Osoba kierowana do odbycia stażu powinna otrzymać nowe pouczenie o swoich prawach i obowiązkach w pełnym zakresie, obejmującym wszystkie przepisy normujące jej sytuację prawną, zwłaszcza odnośnie tych obowiązków, których zaniedbanie skutkuje tak poważną sankcją, jak obowiązek zwrotu świadczenia jako nienależnie pobranego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 maja 2016 r., II SA/Lu 378/16). Wprawdzie organ I instancji wskazuje, iż strona w chwili skierowania na staż w dniach [...] sierpnia 2014 r. i [...] lutego 2015 r. przyjęła do wiadomości i podpisała oświadczenie bezrobotnego skierowanego do odbycia stażu, z którego wynika, iż zapoznała się z przepisami u.p.z., a także z treścią rozporządzenia Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 sierpnia 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków odbywania stażu przez bezrobotnych, jednakże w aktach administracyjnych tego rodzaju oświadczeń brak. Znajdujące się w aktach skierowania ( k. 8 i 9 ) nie zawierają powyższych oświadczeń. Zresztą samo oświadczenie o zapoznaniu się z powołanymi aktami prawnymi jest niewystarczające .

Niezasadne są natomiast zarzuty zawarte w skardze wskazujące na nieproporcjonalność wydanych decyzji do popełnionego uchybienia. Okoliczność ta jest bowiem obojętna z punktu widzenia wskazanych przesłanek wydania decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jak już wskazano powyżej krótkotrwałość zatrudnienia nie powoduje, iż osoba podejmująca taką pracę zachowuje nadal status bezrobotnego. Nie jest również trafna argumentacja skarżącego, że odbywanie stażu jest okolicznością faktyczną i nawet w przypadku uchylenia decyzji dotyczącej statusu osoby bezrobotnej, nie da się uchylić skutku w postaci odbycia stażu, za który przecież należy się stypendium. Strona pomija bowiem to, że z treści przepisu art. 53 ust. 1 i 6 u.p.z. wynika jednoznacznie, iż skierowanie do odbycia stażu jest jedną z instytucji rynku pracy przewidzianych dla bezrobotnych i tylko bezrobotnemu w okresie odbywania takiego stażu przysługuje stypendium. W sytuacji, gdy zostało już ustalone w ostatecznych decyzjach, że skarżący na skutek własnego działania (wykonywanie pracy na podstawie umowy pracy ) utracił status bezrobotnego z dniem [...] października 2013 r., oznacza to, że nie przysługiwał mu prawny status osoby bezrobotnej w dacie kierowania do odbycia stażu, jak i jego faktycznego odbywania.

W przypadku zatem uznania przez organy, po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym z uwzględnieniem niniejszych rozważań i podniesionych okoliczności, że stypendium stanowi świadczenie pobrane przez skarżącego nienależnie, w rozumieniu przepisu art. 76 u.p.z , będzie on zobligowany do jego zwrotu, pomimo niekwestionowanego odbycia stażu. Bez znaczenie było również powoływanie się przez skarżącego na swoją trudną sytuację finansową oraz niskie dochody oraz że konieczność zwrotu pobranych świadczeń mogłaby pozbawić go niezbędnych środków utrzymania. Okoliczności te bowiem mogą być podstawą ewentualnego umorzenia, odroczenia lub rozłożenia płatności nienależnie pobranych świadczeń na podstawie art. 76 ust. 7 u.p.z.

W związku z powyższym należało uznać, iż organy błędnie zastosowały w odniesieniu do obowiązku zwrotu przez skarżącego stypendiów stażowych art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z. , zamiast dokonać oceny tego obowiązku na podstawie art. 76 ust. 2 pkt 2 u.p.z. i w tym zakresie poczyniły niewystarczające ustalenia – z naruszeniem art. 7 i 77§ 1 k.p.a. - co do świadomości skarżącego o wprowadzeniu organów w błąd co do swego statusu, w stopniu odpowiednio mającym oraz mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadniało to uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji w części dotyczącej obowiązku zwrotu przez M.C. nienależnie pobranych stypendiów stażowych i określania łącznej kwoty zwrotu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – określanej dalej jako p.p.s.a.). Wskazania co do dalszego postępowania wprost wynikają z niniejszego uzasadnienia.

Natomiast skarga podlegała oddaleniu – na podstawie art. 151 p.p.s.a. - w zakresie w jakim organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w części dotyczącej obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych.