Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 61/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: § 4 ust. 4, § 6 ust. 1 pkt , § 9 pkt 1
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędziowie NSA Anna Robotowska (spr.) Małgorzata Rysz Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 425/12 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie; 2. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz [...] kwotę 380 (trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2012 r. w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2012 r. w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej, oddalił skargę.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

[...] (dalej: skarżąca) złożyła w dniu [...] kwietnia 2005 r. wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Do wniosku dołączyła akt darowizny z [...] października 2005 r. na podstawie którego darowała synowi [...] udział ½ części nieruchomości rolnej zabudowanej, położnej w [...], w skład której wchodziły działki nr [...] o łącznej powierzchni 12,18 ha, zaś [...] (mąż [...]) darował synowi [...] nieruchomość rolną niezabudowaną, położoną w [...], tj. działkę nr [...]o pow. 5082 m2.

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla powiatu [...] z siedzibą w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] przyznał skarżącej na okres 25 października 2005 r. do 25 września 2015 r. rentę strukturalną w wysokości 1.462,71 zł.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] stwierdził nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla powiatu [...] z siedzibą w [...] z dnia [...] listopada 2005 r. orzekającej o przyznaniu [...] renty strukturalnej.

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla powiatu [...] z siedzibą w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz § 4 ust. 4 w zw. z § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem", odmówił skarżącej przyznania renty strukturalnej.

Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji i wniosła o jej uchylenie oraz przyznanie renty strukturalnej, lub też o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania skarżącej od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla powiatu [...] z siedzibą w [...] z dnia [...] lutego 2012 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ II instancji wskazał, że skarżąca była właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 12,18 ha w udziale ½ razem z siostrą [...], zaś [...] był właścicielem działki o pow. 0,5082 ha.

W ocenie organu II instancji Wnioskodawczyni nie spełniła warunku przekazania gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszących co najmniej 1 ha, bowiem warunek ten jest spełniony gdy zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności (§ 4 ust. 4 w zw. z § 6 ust. 1 rozporządzenia). Zdaniem organu odwoławczego, tylko użytki rolne wymienione powyżej mogą być przedmiotem przekazania następcy w zamian za rentę strukturalną, lecz nie mogą takim przedmiotem być użytki rolne będące współwłasnością w częściach ułamkowych z innymi współwłaścicielami niż małżonek. Na poparcie swojego stanowiska organ przywołał wyrok WSA w Warszawie z 15 września 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 942/10.

[...] złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na powyższą decyzję.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację, jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2012 r., oddalił skargę jako nieuzasadnioną.

Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wniosek skarżącej o przyznanie jej renty strukturalnej został złożony w 2005 r. i w związku z tym należało rozważyć przepisy wówczas obowiązujące.

WSA w Szczecinie szczegółowo przytoczył przepisy obowiązujące na dzień złożenia wniosku o przyznanie renty i stwierdził, że skarżąca nie przekazała synowi całości własności gospodarstwa rolnego. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż Skarżącej przysługiwał udział ½ we własności w gospodarstwie rolnym razem z siostrą [...], zaś [...] był właścicielem działki o pow. 0,5082 ha, a przekazane gospodarstwo rolne powinno obejmować wszystkie użytki rolne wchodzące w jego skład, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności.

W ocenie Sądu pierwszej instancji prawidłowo organ uznał, że skarżąca nie spełniła warunku przekazania gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszących co najmniej 1 ha, bowiem warunek ten jest spełniony gdy zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności (§ 4 ust. 4 w zw. z § 6 ust. 1 rozporządzenia). Tym samym tylko użytki rolne wymienione powyżej mogą być przedmiotem przekazania następcy w zamian za rentę strukturalną, lecz nie mogą takim przedmiotem być użytki rolne będące współwłasnością w częściach ułamkowych z innymi współwłaścicielami niż małżonek.

II

Skargę kasacyjną złożyła [...], zaskarżając powyższy wyrok w całość, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj.: § 4 ust. 4 i § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, poprzez uznanie, że nie zostały spełnione warunki przyznania renty strukturalnej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, kasator ustosunkował się do postawionych zarzutów.

Organ nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach i podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania, która – co należy podkreślić – w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Wobec takiej regulacji postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia, poprzez błędną wykładnię, § 4 ust. 4 i § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich jest w pełni uzasadniony.

Zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. rentę strukturalną przyznaje się producentowi będącemu osobą fizyczną (rolnikowi) prowadzącemu na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym, który m.in. zgodnie z § 4 pkt 4 przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni, co najmniej 1 ha oraz zgodnie z § 4 pkt 5 zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Natomiast z § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wynika, że warunek przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 4, uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1. Równocześnie należy wskazać, że § 6 ust. 1 pkt 1 w ogóle nie mówi o użytkach rolnych będących współwłasnością rolnika i innej osoby niż jego małżonek.

Zgodnie natomiast z treścią § 9 rozporządzenia warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej jest spełniony, jeżeli łączna powierzchnia użytków posiadanych (współposiadanych) przez uprawnionego do renty i jego małżonka nie przekracza 0,5 ha, a działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służy wyłącznie zaspakajaniu potrzeb własnych uprawnionego i osób pozostających w nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

Przekazanie ma doprowadzić do tego, aby rolnik uprawniony do renty nie prowadził już żadnej komercyjnej działalności rolniczej na posiadanych przez siebie (i małżonka) gruntach.

Jak wynika z powyższego przeszkodą w uzyskaniu renty strukturalnej jest posiadanie (współposiadanie wraz z małżonkiem) gruntów rolnych o powierzchni przekraczającej 0,5 ha i prowadzenie na nich działalności rolniczej.

Przy wykładni przepisów omawianego rozporządzenia należy mieć na względzie również cele, dla których realizacji zostały ustanowione. Celem przepisów regulujących renty strukturalne jest doprowadzenie do przekazania gospodarstw rolnych młodszym rolnikom dla poprawy ich rentowności. Renta strukturalna ma zapewnić zaprzestanie prowadzenia komercyjnej działalności rolniczej przez starszych rolników, przepisy prawa muszą być tak interpretowane, aby zapewniły rzeczywiste odsunięcie starszych rolników od gospodarowania i zastąpienie ich przez następców.

W przepisach unijnych i polskich nie chodzi natomiast o generalne uregulowanie tytułów własności (współwłasności, spadkobrania) wszystkich gruntów rolnych, która to kwestia ma znaczenie tylko drugorzędne i ma przyczyniać się do wyeliminowania nadużyć i prawidłowego ustalenia, czy przekazanie całego gospodarstwa rolnego w którym działalność prowadził rolnik na własny rachunek rzeczywiście nastąpiło.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy zauważyć, iż z akt sprawy wynika, że skarżąca darowała synowi [...] cały swój udział który stanowił nieruchomość rolną, który to udział otrzymała na podstawie aktu notarialnego, wraz ze swoją siostrą i który to wchodził w skład prowadzonego przez nią i jej męża gospodarstwa rolnego. Skarżąca dokonując darowizny przekazała wszystkie użytki rolne wchodzące w skład jej gospodarstwa rolnego, w związku z tym spełniła warunki stawiane w § 4 ust. 4 i § 6 ust. 1 pkt 1.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo przyjął, iż przekazanie wszystkich użytków rolnych, przez skarżącą, które nie stanowiły współwłasności małżeńskiej majątkowej, nie spełnia wymogu przewidzianego w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Sąd pierwszej instancji przyjął, że spełnienie warunków o jakich mowa w § 4 ust. 1 § 6 ust. 1 pkt 1 ma miejsce tylko wówczas gdy rolnik ubiegający się o rentę strukturalną przekaże wszystkie użytki rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności. Natomiast w ocenie Sądu pierwszej instancji nie mogą być przedmiotem przekazania użytki rolne będące współwłasnością w częściach ułamkowych z innym współwłaścicielem niż małżonek. Ma rację kasator, że takie rozumienie przedstawionych przepisów jest wadliwe.

Należy uznać, iż przekazane użytki rolne które wchodzą w skład gospodarstwa rolnego, które w całości przekazuje się w zamian za rentę strukturalną, mogą być współwłasnością w częściach ułamkowych z innymi współwłaścicielami niż małżonek jeśli wchodziły w skład gospodarstwa rolnego, które dotychczas prowadzone było przez rolnika starającego się o rentę strukturalną, spełnione muszą być jednak wszystkie pozostałe warunki wynikające z przepisów rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

Z przepisu § 6 ust. 1 pkt 1 wyraźnie wynika, że rolnik ubiegający się o przyznanie renty strukturalnej ma przekazać wszystkie działki rolne wchodzące w skład prowadzonego przez niego i współmałżonka gospodarstwa rolnego.

Skarżąca przekazała wszystkie grunty, które stanowiły jej majątek odrębny.

Sąd pierwszej instancji dokonując wykładni § 6 ust. 1 pkt 1 nie uwzględnił tego, iż współwłasność skarżącej w przekazywanym gospodarstwie rolnym jest jej majątkiem odrębnym wchodzącym w skład prowadzonego dotychczas gospodarstwa rolnego. W skład prowadzonego gospodarstwa rolnego przez skarżącą i jej męża wchodziły grunty rolne stanowiące ich majątki odrębne. Natomiast jak wynika z akt sprawy grunty rolne wchodzące w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego nie były objęte współwłasnością małżeńską. Organ w zaskarżonej decyzji nie wskazał by w skład tego gospodarstwa prowadzonego przez skarżącą i jej męża również wchodziły działki rolne stanowiące współwłasność małżeńską.

Słusznie wskazano również w skardze kasacyjnej, że celem omawianych przepisów jest uzyskanie korzystnych dla całej gospodarki przekształceń strukturalnych w rolnictwie, podniesienia jego efektywności i konkurencyjności, a także zapewnienie ochrony socjalnej rolnikom przekazujących gospodarstwa nowym nabywcom. Przepisy prawa wspólnotowego mają na celu restrukturyzację rolnictwa w państwach członkowskich poprzez wymianę pokoleniową i przejęcie gospodarstw rolnych przez rolników młodszych i lepiej wykształconych a te cele powinny być uwzględnione w procesie wykładni prawa krajowego, jako niesprzecznego co do zasady z prawem wspólnotowym.

Konieczność rozpoznania sprawy z uwzględnieniem przedstawionych wyżej wskazań wymaga ponownego rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

.