Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 823/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par.3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust.1, ust.2, ust.3, ust.3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 6 lipca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Marzenna Kosewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi C. Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia 20 października 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek o d d a l a s k a r g ę


UZASADNIENIE

W dniu 26 października 2009 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. - Inspektoratu w P. wniosek C. Ł. o rozliczenie konta oraz o udzielenie ulgi w formie układu ratalnego. Z uwagi na brak dokumentów rozliczeniowych oraz wpłat (ZUS ZFA oraz ZUS ZUA od 31.12.1998r.) Zakład pismem z dnia 25 listopada 2009r. poinformował wnioskodawczynię, iż nie można ustalić prawidłowego stanu konta. Po przedłożeniu wymaganej dokumentacji konto zostało rozliczone, a następnie w dniu 25 stycznia 2010r. zobowiązana zrezygnowała z wniosku o raty, wnosząc o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek uzasadniony był trudną sytuacją finansową. Ubezpieczona podkreśliła ponadto, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku.

Decyzją z dnia 20 sierpnia 2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. - na podstawei art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 3 ust. 4, art. 28 ust. 1, 2, 3 pkt 3, 5, 6, ust. 3a, 3b, 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października I998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 14 1 poz. 1365) odmówił C. Ł. umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od 07/2000 r. do 10/2009 r. w łącznej kwocie 85.581,91 zł., w tym odsetki;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od 07/2000 r. do 10/2009 r. w łącznej kwocie 26.228,90 zł., w tym odsetki;

- Fundusz Pracy za okres od 07/2000 r. do 10/2009 r. w łącznej kwocie 6.3313,68 zł., w tym odsetki.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P., po rozpatrzeniu wniosku C. Ł. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 20 października 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy ustalił, że wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 5 sierpnia 1996 r. wydanego przez Urząd Miejski w L.. Decyzją Burmistrza Miasta z dnia 9 listopada 2009r. wyżej wymieniony wpis został z wykreślony z dniem 26 października 2009 r. W dniu 5 lipca 2010r. zostały wystawione tytuły egzekucyjne na podstawie których dokonano zajęcia rachunku bankowego. [...] Bank pismem z dnia 21 lipca 2010r. poinformował Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że istnieją przeszkody w prowadzeniu egzekucji spowodowane brakiem na rachunku środków przekraczających kwotę wolną od zajęcia. Organ wskazał, że z przedłożonych dokumentów wynika, iż zobowiązana rozliczała się w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych i wg przedłożonych deklaracji podatkowych PIT - 28 wykazała w 2006r. przychód w wysokości 1.200,00 zł., 2007r. - 1.600,00 zł., 2008r. - 2.600,00 zł. Zgodnie z decyzją Starosty z dnia 25 stycznia 2010r. wnioskodawczyni została uznana z dniem 28 grudnia 2009r. za osobę bezrobotna. Z dniem 16 maja 2010 r. Urząd Pracy dokonał wyrejestrowania z ubezpieczeń i aktualnie zobowiązana nie posiada innego tytułu do podlegania ubezpieczeniom.

Ja wskazał organ rentowy w piśmie z dnia 9 lutego 2010r. ubezpieczona informowała, iż nie posiada prawa do zasiłku w związku z czym zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o pomoc finansową na zakup żywności, środków czystości, opału oraz opłaty. Decyzjami MOPS z dnia 6 kwietnia 2010r. został jej przyznany: zasiłek okresowy z powodu bezrobocia od 1 kwietnia 2010r. do 30 czerwca 2010r. w wysokości 250,00 zł. miesięcznic, zasiłek celowy na zakup obuwia w miesiącu kwietniu 2010r. w wysokości 50,00 zł. oraz zasiłek celowy na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia w miesiącu kwietniu 2010r. w wysokości 50,00 zł. Kolejnymi decyzjami z dnia 30 czerwca 2010 zł. został przyznany: zasiłek okresowy z powodu długotrwałej choroby od 1 lipca 2010r. do 31 sierpnia 2010r. w wysokości 250,00 zł. miesięcznie, zasiłek celowy na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia w miesiącu lipcu 2010 zł. w wysokości 80,00 zł.

Zakład podniósł, że przy spisywaniu kwestionariusza wnioskodawczyni wskazała, iż z prac dorywczych uzyskuje około 500 zł. miesięcznie, a we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z córka, zięciem, wnuczka,, synem oraz mężem, z którym jest w separacji. Według decyzji MOPS z dnia 6 kwietnia 2010r. w trakcie prowadzonego wywiadu środowiskowego, a także postępowania administracyjnego ustalono, iż zobowiązana zamieszkuje wspólnie z liczną, rodziną, jednak w chwili obecnej prowadzi samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zgodnie z decyzją MOPS z, dnia 30 czerwca 2010r. aktualnie ubezpieczona nie osiąga żadnych dochodów. W oświadczeniu z dnia 5 sierpnia 2010r. wskazała, iż jest osobą chorą, bezrobotną oraz nie posiada środków finansowych na uregulowanie zadłużenia, ponadto nie ma zdolności lekarskiej do podjęcia pracy.

Mąż wnioskodawczyni E. L. otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości około 670,00 zł., natomiast córka z zięciem są zarejestrowani w Powiatowym Urzędzie Pracy oraz korzystają, z opieki społecznej (decyzją MOPS został przyznany zasiłek okresowy z powodu bezrobocia na okres od stycznia 2010r. do marca 2010r. w wysokości 500 zł. na miesiąc).

Zobowiązana oświadczyła, iż opłaty za mieszkanie dzielone są na 3 części, a na potwierdzenie wysokości ponoszonych kosztów przedłożyła następujące dokumenty (wystawione na Pana E. Ł.):

- upomnienie z dnia 4 grudnia 2009r. wystawione przez Urząd Miasta dotyczące zaległości w podatku od nieruchomości na kwotę 260,80 zł.,

- fakturę za energię elektryczną za okres od 3 września 2009r. do 4 listopada 2009r. w wysokości 562,37zł.;

- fakturę za wodę za okres od 11 września 2009r. do 10 grudnia 2009r. w wysokości 112,22 zl.,

- fakturę za wywóz nieczystości płynnych w wysokości 60,00 zł.

Ponadto został przedłożony nieopłacony blankiet wpłaty wystawiony na Panią D. (córkę) za wywóz nieczystości stałych za III kwartał 2009r. na kwotę 41,70 zł. Wnioskodawczyni wskazała, iż ponosi również koszty za zużycie gazu w wysokości około 50 zł. na miesiąc.

Według decyzji MOPS z dnia 6 kwietnia 2010r. syn ubezpieczonej podjął pracę i pokrywa całkowicie opłaty za mieszkanie, które dotychczas był zobligowany wspólnie z nią pokrywać. W tej sytuacji wnioskodawczyni nie ponosi żadnych opłat związanych z eksploatacją mieszkania.

Zgodnie z umową z dnia 1 października 2008r. zawartej z [...] zobowiązana posiada pożyczkę w wysokości 18.000,00 zł., którą spłaca w ratach w wysokości 445,11 zł. ostateczny termin spłaty to 1 października 2013r. Ponadto, zgodnie z oświadczeniem z dnia 8 stycznia 2010r. posiada zadłużenie z tytułu mandatów w wysokości 720,00 zł. plus koszty egzekucyjne.

Według zaświadczenia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia 4 stycznia 2010r. wnioskodawczyni nie posiada zaległości podatkowych.

Zgodnie z informacją z GLOPOZ i PODGiK zobowiązana nie figuruje w ewidencji jako właściciel nieruchomości położonych na terenie miasta P. oraz powiatu [...]. Natomiast jej mąż posiada nieruchomość, która została zakupiona przed ślubem.

Podczas wizyty w Inspektoracie ZUS w dniu 5 kwietnia 20I0r. wnioskodawczyni oświadczyła, iż nie wnosi uwag do prowadzonego postępowania oraz poinformowała, że przebywa na zwolnieniu lekarskim od 15 lutego 2010r. do 9 kwietnia 2010r. oraz otrzymała skierowanie na leczenie u kardiologa i psychologa z uwagi na stan zdrowia, natomiast zgodnie z decyzją MOPS z dnia 30 czerwca 2010r. była niezdolna do pracy do 31 sierpnia 2010r. oraz miała zamiar starać się o ustalenie stopnia niepełnosprawności. W dniu 5 sierpnia 2010 r. ubezpieczona przedłożyła skierowanie do poradni specjalistycznej laryngologa, informację o terminie badania kardiologicznego oraz zaświadczenie lekarskie wystawione przez Gabinet Lekarza Rodzinnego z dnia 11 czerwca 20I0r. stwierdzające, iż jest niezdolna do pracy do dnia 31 sierpnia 2010r. oraz wymaga leczenia i dalszej diagnostyki. Dnia 01.10.2010r. wnioskodawczyni dostarczyła do Inspektoratu informację dla lekarza kierującego z dnia 30.09.2010r. świadczącą o konieczności dalszego leczenia w poradni laryngologicznej.

Rozważając w oparciu o powyżej ustalony stan faktyczny przesłanki umorzenie organ przywołał treść art. 28 ust. 1, ust.2, ust.3 pkt 3, pkt 5 i pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło wprawdzie zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, jednakże mimo wskazania, iż od około 20 lat wnioskodawczyni żyje z mężem w separacji, to nadał pozostaje w związku małżeńskim. Ponadto prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania zadłużenia. W dniu 5 lipca 2010r. zostały wystawione tytuły wykonawcze, na podstawie których dokonano zajęcia rachunku bankowego. Pismem z dnia 21 lipca 2010r. bank poinformował, wprawdzie, że istnieją przeszkody w prowadzeniu egzekucji spowodowane brakiem na rachunku środków przekraczających kwotę wolną od zajęcia, jednak Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucje. Uznano zatem, iż nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z takiego samego powodu nie jest również oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy).

Oceniając z kolei przesłanki umorzenia należności z tytułu zaległych składek w oparciu o § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 11, poz. 1365), Zakład wskazał, że zobowiązana nie posiada stałego miejsca zatrudnienia, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, opłaty za mieszkanie regulowane są przez rodzinę, a podstawowe potrzeby życiowe zaspakajane są z pomocy uzyskiwanej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Mając na względzie powyższe okoliczności organ przyznał iż aktualna sytuacja materialna wnioskodawczyni jest trudna uznając jednocześnie, iż konieczność jednorazowej spłaty istniejącego zadłużenia pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wobec powyższego organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie wykazano przesłanki z § 3 ust.1 pkt 1 powołanego rozporządzenia.

Organ odwoławczy nie odniósł się do § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia, gdyż wskazał, że ma on zastosowanie tylko w stosunku do przedsiębiorców, natomiast w konkretnym przypadku nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 26 października 2009r.

Wskazał, że w sprawie nie zostały również wykazane przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. ciężka choroba własna lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które uniemożliwiłyby uzyskiwanie dochodów pozwalających na spłacenie zadłużenia. Stwierdzi, iż przywołana we wniosku choroba własna nie może stanowić podstawy umorzenia należności, gdyż nie zobowiązana nie przedłożyła dokumentacji stwierdzającej całkowitą niezdolność do pracy. Wprawdzie lekarz rodzinny stwierdził niezdolność do pracy (nie określając na jaki okres), jednakże powyższe nie zostało poparte stosownym oświadczeniem (orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności).

Organ wskazał ponadto, że ubezpieczona we wniosku o umorzenie ani we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie powoływała się jednak na okoliczności inne niż wyżej poruszone trudna sytuacja finansowa i zdrowotna, która uniemożliwia spłatę zaległości.

W końcowej części uzasadnienia Zakład podkreślił, że rozpatrując sprawę o umorzenie należności pod uwagę brana jest nie tylko osobista sytuacja materialna i finansowa zobowiązanego, lecz również szeroko rozumiany interes społeczny, w tym interes innych ubezpieczonych i osób uprawnionych do otrzymywania świadczeń.

W skardze na powyższa decyzję C. Ł. zarzuciła organom obu instancji, iż nie uwzględniły jej trudnej sytuacji życiowej, faktu braku majątku, z którego mogłaby spłacać zadłużenie oraz przewlekłej choroby. W jej ocenie obie decyzje są dla niej krzywdzące. Skarżąca stwierdziła, że jej sytuacja finansowa się nie zmieniła, nadal korzysta z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, gdyż złu stan zdrowi nie pozwala podjąć jej pracy. Na wsparcie rodziny tez nie może liczyć. W załączeniu do skargi zobowiązana przedłożyła zaświadczenie lekarskie, że jest cały czas leczona na przewlekłe skoczenia i diagnozowana.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 6 lipca 2011 r. skarżąca dodatkowo wskazał, że nadal pozostaje osobą bezrobotną i ponownie zarejestrowała się w Urzędzie Pracy jako bezrobotna. Oświadczyła, że choruje na cukrzycę, nadciśnienie i nerwicę depresyjną. Podała ponadto, że jej wniosek o stwierdzenie stopnia niepełnosprawności został rozpoznany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych negatywnie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze z m.) – w dalszej części p.p.s.a. - sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Ocena legalności zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż została ona wydana zgodnie z prawem.

Zgodnie ze wskazanym w zaskarżonej decyzji art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r Nr 205., poz. 1585), zwanej dalej u.s.u.s, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi zaś wtedy, gdy (ust. 3):

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w ww. przepisie jest wyczerpujące, stanowiąc zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek daje możliwość umorzenia tych należności. Należy jednak zauważyć, że nawet wówczas stwarza to organowi podejmującemu rozstrzygnięcie tylko możliwość, a nie prawny obowiązek umorzenia należności z tytułu składek. Taki pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądowym. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja w sprawach o umorzenie należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości.

W rozpatrywanej sprawie, organ prawidłowo stwierdził, że wobec skarżącego nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności składek. Zakład wskazał bowiem, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło wprawdzie zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, jednakże mimo wskazania, iż od około 20 lat wnioskodawczyni żyje z mężem w separacji, to nadał pozostaje w związku małżeńskim. Ponadto prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania zadłużenia. W dniu 5 lipca 2010r. zostały wystawione tytuły wykonawcze, na podstawie których dokonano zajęcia rachunku bankowego. Pismem z dnia 21 lipca 2010r. bank poinformował, wprawdzie, że istnieją przeszkody w prowadzeniu egzekucji spowodowane brakiem na rachunku środków przekraczających kwotę wolną od zajęcia. Jednak jak słusznie podkreślił organ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucje. Prawidłowo uznano zatem, iż nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rację ma także organ , że z takiego samego powodu nie jest również oczywiste, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy).

Z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s. daje organowi możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 11, poz. 1365). Zgodnie jednak z § 3 ww. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Rozpatrując przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia organ wskazał, że zobowiązana nie posiada stałego miejsca zatrudnienia, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, opłaty za mieszkanie regulowane są przez rodzinę, a podstawowe potrzeby życiowe zaspakajane są z pomocy uzyskiwanej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Mając na względzie powyższe okoliczności organ przyznał iż aktualna sytuacja materialna wnioskodawczyni jest trudna uznając jednocześnie, iż konieczność jednorazowej spłaty istniejącego zadłużenia pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wobec powyższego organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie wykazano przesłanki z § 3 ust.1 pkt 1 powołanego rozporządzenia.

Prawidłowo organ odwoławczy nie odniósł się do § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia, bowiem ma on zastosowanie tylko w stosunku do przedsiębiorców, natomiast w konkretnym przypadku nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 26 października 2009r.

Zasadna jest również argumentacja organu odnośnie przesłanki umorzenia wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia. Zakład stwierdził bowiem, że skarżąca nie wskazanej przesłanki tj. ciężkiej choroby własnej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które uniemożliwiłyby uzyskiwanie dochodów pozwalających na spłacenie zadłużenia. Rację ma organ, iż przywołana we wniosku choroba własna nie może stanowić podstawy umorzenia należności, gdyż zobowiązana nie przedłożyła dokumentacji stwierdzającej całkowitą niezdolność do pracy. Wprawdzie lekarz rodzinny stwierdził niezdolność do pracy (nie określając na jaki okres), jednakże powyższe nie zostało poparte stosownym oświadczeniem (orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności). W świetle zasad doświadczenia życiowego powołane przez skarżąca choroby jak cukrzyca, nadciśnienie i nerwica są powszechne w społeczeństwie i w większości przypadków nie stanowią przeszkody do podjęcia pracy. Dodatkowo złożone przez skarżącą na rozprawie w dniu 6 lipca 2011 r. oświadczenie, że jej wniosek o stwierdzenie stopnia niepełnosprawności został rozpoznany przez Zakład Ubezpieczeń społecznych negatywnie, świadczy, że stan zdrowia ubezpieczone nie jest na tyle poważny, że uniemożliwiałby jej podjęcie pracy.

W ocenie Sądu, prawidłowo organ ocenił sytuację życiową skarżącej. Choć Zakład uznał, że skarżąca spełnia przesłankę z § 3 ust.1 pkt 1 powołanego rozporządzenia, to jednak działając w granicach wspomnianego uznania administracyjnego miał prawo odmówić umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Zauważyć bowiem należy, iż sytuacja życiowa skarżące może ulec zmianie. Jak wskazano powyżej, skarżąca nie wykazała, by jej stan zdrowia był na tyle ciężki, by uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia, tym bardzie, że jest ona w wieku aktywności zawodowej. Dodatkowo konieczność racji ustalenia przez Zakład faktu, że skarżąca spłaca kredyt, Sąd zauważa, że konieczność ponoszenia ciężarów o charakterze cywilnoprawnym nie może uzasadniać umorzenia zobowiązań z tytułu zaległych składek, gdyż te ostatnie jako należności publicznoprawne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przed innymi wierzytelnościami (art. 24 ust. 3 ustawy o s.u.s.). W przeciwnym razie dochodziłoby bowiem do naruszenia zasady powszechności i równości w obowiązku ponoszenia świadczeń publicznoprawnych. Niewątpliwie zatem w tej sytuacji skarżąca winna dążyć do ustalenia takich warunków spłaty kredytów (odroczenie terminu spłaty, obniżenie wysokości rat kredytowych itp.), które umożliwiłyby jej uiszczanie należności z tytułu zaległych składek. Niezależnie od powyższego należy też wskazać, ze skarżąca może również ubiegać się o ewentualne rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności należności z tytułu zaległych składek.

Wymaga ponownego podkreślenia za organem, iż w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tylko w rzeczywiście wyjątkowych okolicznościach ustawodawca daje organowi możliwość umorzenia tych należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zobowiązany musi jednak wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tej sytuacji organ dokonuje oceny stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącego oraz m.in. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych nie tylko skarżącego, ale także jego rodziny.

Należy również wskazać, że w obu przypadkach mamy do czynienia z decyzją organu o charakterze uznaniowym. Zakres sądowej kontroli takiej decyzji jest zawężony do kryterium zgodności z prawem. Sąd zatem bada wyłącznie to, czy organ zebrał cały materiał dowodowy w sprawie, czy dokładne wyjaśnił okoliczności faktyczne oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył całokształt tego materiału. Sąd nie może zatem nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej.

Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego prawidłowo zgromadzono materiał dowodowy, czego skarżąca nie kwestionowała. Dokonana zaś przez organ ocena tego materiału, ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącej umorzenia należności z tytułu składek, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Wobec powyższego, Sąd uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.