Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 389/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Wojciech Organiściak, Protokolant Mikołaj Machowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2012 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

W. J., zwana dalej "stroną", wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...]r. utrzymującą w mocy decyzję nr [...]z dnia [...]r.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym.

Do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. w dniu 7 października 2011 r. wpłynęło pismo strony z prośbą o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. Uzasadniając swoją prośbę strona wskazała, że zaległości w znacznej części powstały nie z jej winy, ponieważ poprzedni pracodawca wprowadził ją w błąd. Nadto ma trudną sytuację materialną, która nie pozwala na spłacenie należności. Na wezwanie organu złożyła wymagane oświadczenia na okoliczność swojej sytuacji życiowej (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej) i przedłożyła posiadane dokumenty.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją [...] z dnia [...] r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej wysokości 36.862,09 zł, w tym:

1) ubezpieczenia społeczne za okres 03/2006-03/2009, 06/2009, 02/2010, 08/2010-09/2011 w łącznej wysokości 34.377,06 zł; w tym: składki - 25.339,06 zł, odsetki naliczone na dzień 7 października 2011 r. - 9.038 zł,

2) ubezpieczenia zdrowotne za okres 03/2009 w łącznej wysokości 18,95 zł,

3) Fundusz Pracy za okres 03/2006-03/2009, 08/2010-01/2011, 07/2011, 09/2011 w łącznej wysokości 2.466,08 zł; w tym: składki – 1.800,08 zł, odsetki naliczone na dzień 7 października 2011 r. – 666 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ opisał przebieg postępowania i zgromadzone w sprawie dowody. Podał, że ustalił, że strona prowadzi działalność gospodarczą od 10 marca 2011 r. (faktycznie strona podała, że prowadzi działalność gospodarczą od 20 września 2003 r.) i tworzy gospodarstwo domowe z 15-letnia córką. Z tytułu działalności gospodarczej osiąga miesięcznie dochód w wysokości 1.200 zł. Dodatkowo otrzymuje na córkę alimenty w wysokości 650 zł miesięcznie. Stałe miesięczne wydatki gospodarstwa domowego związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą ok. 940 zł. Nadto ponosi wydatki związane ze spłatą innych należności. Strona jest właścicielem samochodu osobowego Daewoo Matiz z 1999 r. oraz Ford Eskort z 1998 r. Następnie zacytował znajdujące w sprawie zastosowanie przepisy prawne art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zmianami), zwanej dalej "ustawą" oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem" i stwierdził, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy uzasadniających uznanie wyżej opisanych należności za całkowicie nieściągalne, co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia. Stwierdził, że przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a nie wystąpiły z przyczyn oczywistych. Nie wystąpiły też przesłanki wymienione w punktach 3, 5 i 6 art. 28 ustawy, ponieważ strona nie zaprzestała działalności gospodarczej, a nadto ani naczelnik urzędu skarbowego, ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję i nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Podkreślił, że nie zachodzą przesłanki umożliwiające umorzenie należności na podstawie przepisów rozporządzenia, ponieważ strona nie wykazała, że uregulowanie należności w dłuższym okresie czasu wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wskazał na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podkreśliła, że spłacenie zaległości spowodowałoby niemożność zapłacenia czynszu za lokal mieszkalny oraz nabycia żywności i innych niezbędnych do godnego prowadzenia życia produktów lub niemożność opłacenia czynszu za lokal użytkowy czy za prąd zużywany w tym lokalu, co spowodowałoby utratę możliwości zarobkowania. Odnosząc się do uzasadnienia decyzji, w którym organ wywiódł, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanek umożliwiających umorzenie nie jest do tego zobowiązany, postawiła zarzut nierównego traktowania płatników przez organ. Wskazała, że jej dochody nie są stabilne i czasami po zapłaceniu rachunków nie pozostaje jej żaden dochód. Podała, że jest właścicielką samochodu Daewoo Matiz o niskiej wartości, który jest potrzebny do prowadzenia działalności gospodarczej. Drugi samochód jest własnością syna, a strona jedynie figuruje jako współwłaściciel ze względów ubezpieczeniowych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]r.. Aczkolwiek w sentencji skarżonej decyzji, decyzję utrzymaną w mocy określono jako wydaną w dniu [...] r., nie budzi wątpliwości, iż jest to oczywista omyłka ponieważ wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony w stosunku do decyzji wydanej w dniu [...]r. a nadto porównanie dat jednoznacznie wskazuje, że w dniu 15 lutego 2012 r. organ nie mógł orzekać w stosunku do decyzji wydanej w dniu [...]r. W uzasadnieniu skarżonej decyzji organ opisał przebieg postępowania i poczynione ustalenia dowodowe, zacytował przepis art. 28 ust. 3 ustawy i stwierdził, że w sprawie nie występuje żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, z uzasadnieniem analogicznym jak w decyzji z dnia [...]r.. Następnie przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem występowania przesłanek umorzenia wymienionych w rozporządzeniu i stwierdził, że żadna z nich w sprawie nie występuje. Podkreślił, że nawet jeżeli w sprawie występują przesłanki umorzenia, organ nie jest obowiązany do umorzenia należności. Wskazał na uznaniowy charakter decyzji.

W skardze strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji podając, że spłacenie zaległości spowodowałoby niemożność zapłacenia czynszu za lokal mieszkalny oraz nabycia żywności i innych niezbędnych do godnego prowadzenia życia produktów lub niemożność opłacenia czynszu za lokal użytkowy czy za prąd zużywany w tym lokalu, co spowodowałoby utratę możliwości zarobkowania i zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podtrzymała swoją argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podtrzymała także prośbę o umorzenie zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami w zakresie w jakim zaległości powstały z winy jej poprzedniego pracodawcy. Wniosła o odroczenie spłaty pozostałych zaległości.

W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik organu będący radcą prawnym, wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podkreślił, że umorzenie należności może nastąpić jedynie w warunkach ściśle określonych w przepisach prawa. Ze względu jednak na uznaniowy charakter decyzji, nawet w przypadku wystąpienia wszystkich przesłanek umorzenia, organ nie ma obowiązku umorzenia. Decyzję podejmuje się w wyniku dokonania analizy sytuacji płatnika, jednakże organ ma ograniczone możliwości pozyskiwania dowodów we własnym zakresie, a ciężar dowodu ciąży na stronie. Nadto organ jest obowiązany stosować wszystkie znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy, a nie tylko jeden przepis kodeksu postępowania administracyjnego. Odrębne regulacje, do których nie ma nawet bezpośredniego odesłania w ustawie, ograniczają zakres uznania administracyjnego.

Ustanowiony - na wniosek strony - pełnomocnik z urzędu, będący radcą prawnym, w piśmie procesowym z dnia 17 sierpnia 2012 r. (data wpływu do Sądu: 15 października 2012 r.) wniósł o uchylenie skarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, a to art. 28 ust. 3a ustawy poprzez jego błędna interpretację i przez to przyjęcie, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki zastosowania względem skarżącej instytucji umorzenia należności, w sytuacji kiedy zebrany w sprawie materiał dowodowy jasno wskazuje, że instytucja takiego umorzenia winna być w sprawie zastosowana. Nadto pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Wywiódł, że strona z powodu nierzetelności swojego pracodawcy została zobowiązana do opłacenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, co powoduje dla niej bardzo negatywne skutki. Zarzucił – odnosząc się do argumentacji organu zawartej w uzasadnieniu skarżonej decyzji - że organ nie miał zamiaru umorzyć należności, ponieważ strona przedłożyła wszystkie wymagane dokumenty, a niezależnie od przedstawionych dowodów organ uznał interes publicznoprawny za ważniejszy. Stwierdził, że z wyliczeń przedłożonych przez stronę wynika, że umorzenie jest konieczne, ponieważ spłata należności uniemożliwiłaby godną egzystencję zarówno strony, jak i jej małoletniej córki. Przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych.

Na rozprawie pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, podkreślając bardzo trudną sytuację materialną strony oraz okoliczności, w których powstało zadłużenie. Wniósł o przyznanie wynagrodzenia, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu, oświadczając, ze pomoc ta nie została w żadnym zakresie opłacona przez stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna, albowiem wbrew twierdzeniom w niej zawartym zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2012 r. , poz. 270), zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

Z przedłożonych przez organ administracji akt wynika, że sprawa toczy się w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne strony – ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia ze względu na brak przesłanki całkowitej nieściągalności składek oraz ze względu na nie wystąpienie w sprawie uzasadnionego przypadku umorzenia w sytuacji, gdy całkowita nieściągalność nie występuje. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał tę decyzję w mocy. Stan faktyczny sprawy w oparciu, o który została wydana skarżona decyzja został już wyżej przedstawiony i nie będzie powtarzany w całości. W dalszej części uzasadnienia jego elementy będą przywoływane wyłącznie w zakresie niezbędnym do oceny prawidłowości dokonanej przez organ subsumcji. Natomiast konieczne jest przedstawienie stanu prawnego sprawy.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 – 4 ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3).

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3a). Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (ust. 3b). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (ust. 4).

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, wydanego na podstawie wskazanej delegacji ustawowej, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stosownie do art. 32 ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Z cytowanych przepisów prawnych wynika, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję o odmowie umorzenia składek, jeżeli w sprawie nie zachodzi żadna z ustawowych przesłanek umorzenia. Jeżeli natomiast chociażby jedna z ustawowych przesłanek umorzenia składek występuje w sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzeka w granicach uznania administracyjnego.

W sprawie z wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć składki, jeżeli zachodzi jedna z dwóch ustawowych przesłanek umorzenia: 1) przesłanka całkowitej nieściągalności składek lub 2) przesłanka uzasadnionego przypadku umorzenia występującego pomimo braku całkowitej nieściągalności.

Przesłanka całkowitej nieściągalności została przez ustawodawcę zdefiniowana poprzez sformułowanie katalogu zamkniętego przypadków całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 ustawy). W sytuacji, gdy wystąpi przynajmniej jeden z przypadków wymienionych w katalogu organ wydaje decyzję uznaniową, (która w okolicznościach rozpoznawanej sprawy może być decyzją umarzającą lub decyzją odmawiającą umorzenia) z uwzględnieniem zasad sformułowanych w art. 7 k.p.a.; jeżeli natomiast w sprawie nie występuje żaden z tych przypadków, organ nie jest uprawniony do umorzenia w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 ustawy.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis prawa materialnego upoważniając wyraźnie organ administracji do działania na zasadzie uznania, jednocześnie przyznaje temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz możliwość wyboru sposobu załatwienia sprawy. Możliwość ta powinna zostać zdeterminowana wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przepis art. 7 k.p.a. nie ustala hierarchii wskazanych interesów ani też nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą obydwa te interesy podlegają równorzędnej ochronie bez dominacji któregokolwiek z nich. "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym przypadku interesu publicznego nad indywidualnym podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej" (wyrok SN z dnia 18 listopada 1993 r., III ARN 49/93, OSNCP 1994, nr 9, poz. 181). W wielu orzeczeniach NSA (podobnie jak i doktryna) wypowiedział się przeciwko dominacji interesu społecznego. Przełomowy charakter w tym względzie miał wyrok z dnia 11 czerwca 1981 r. (SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57). Prawidłowe zastosowanie zasad uznania administracyjnego wymaga dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Okoliczność, iż postępowanie toczy się na wniosek strony nie zwalnia organu administracji z obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego również z urzędu, a nie tylko w oparciu o dowody wnioskowane, czy dostarczone przez stronę.

Natomiast formułując drugą z przesłanek; przesłankę uzasadnionego przypadku umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, ustawodawca odesłał do rozporządzenia wykonawczego, zobowiązując Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w tym rozporządzeniu przesłanek uzasadniających umorzenie, w oparciu o przesłankę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W rozporządzeniu wskazano, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny - formułując katalog trzech przypadków, które zalicza się do uzasadnionych przypadków umorzenia. Jest to katalog otwarty, co oznacza możliwość umorzenia również w sytuacji, gdy nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w rozporządzeniu, ale istnieje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, który ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Trzeba podkreślić, że w przypadku dozwolonego prawem umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, ustawodawca – inaczej niż w przypadku przesłanki całkowitej nieściągalności – kształtuje ciężar dowodu, podkreślając obowiązek aktywności dowodowej zobowiązanego.

Decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ administracji publicznej prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA, sygn. akt I SA/Gd 1507/00). Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

Przenosząc powyższe rozważania, stanowiące wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w rozumieniu art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a., Sąd stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności składek na ubezpieczenia społeczne, ponieważ nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy. Okoliczność ta jest również bezsporna między stronami.

Sporne jest występowanie w sprawie przesłanki uzasadnionego przypadku umorzenia występującego pomimo braku całkowitej nieściągalności. Strona i jej pełnomocnik wywodzili, że zachodzi przesłanka ważnego interesu strony, która ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny wskazując, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 pkt 1 rozporządzenia). Pełnomocnik strony poparł swoja argumentację cytatem z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 333/2011 z dnia 8 grudnia 2011 r. podkreślając, że w oparciu o wyliczenie aktualnej wysokości dochodów i wielkości stałych obciążeń umorzenie jest konieczne, ponieważ spłata należności uniemożliwiłaby godną egzystencję zarówno strony, jak i jej małoletniej córki. Brak środków na utrzymanie może wywołać wiele negatywnych skutków dla dziecka oraz jego egzystencji i wychowania. Natomiast organ stwierdził, że w sprawie nie występuje żaden z przypadków określonych w art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 rozporządzenia wskazując, że dochody uzyskiwane przez gospodarstwo domowe strony pozwalają na podjęcie spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu w ratach dostosowanych do możliwości płatniczych strony.

Sąd stwierdza, że w świetle materiału dowodowego zebranego w sprawie, stanowisko organu jest prawidłowe. Wbrew przekonaniu pełnomocnika strony organ nie naruszył przepisu prawa materialnego, a to przepisu art. 28 ust. 3a ustawy poprzez jego błędną interpretację i przez to przyjęcie, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki zastosowania względem skarżącej instytucji umorzenia należności, w sytuacji kiedy zebrany w sprawie materiał dowodowy jasno wskazuje, że instytucja takiego umorzenia winna być w sprawie zastosowana. Sąd nie kwestionuje twierdzeń strony i jej pełnomocnika, że sytuacja materialna strony jest trudna i że w świetle przedstawionego zestawienia dochodów i wydatków spłata należności mogłaby spowodować utratę źródła zarobkowania. Z akt sprawy wynika bowiem, że strona prowadzi działalność gospodarczą w lokalu użytkowym, który wynajmuje od A Sp. z o.o. w K.. Lokal jest zadłużony, a strona spłaca to zadłużenie ratalnie na podstawie ugody pozasądowej zawartej z wynajmującym. Jednakże z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że strona nie podjęła żadnych działań w celu obniżenia wydatków związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego i jej wydatki z tego tytułu wynoszą 783,46 zł miesięcznie (odszkodowanie za zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego i media). Stawka za m² powierzchni lokalu wynosi 10,50 zł. Sąd stwierdza, że rezygnacja z pełnokomfortowego lokalu zajmowanego w zasobach A, który jest uprawniony do ustalania stawek czynszu na poziomie 4% wartości odtworzeniowej lokalu i wynajęcie lokalu o niższym standardzie i gorszej lokalizacji umożliwiłoby stronie zaoszczędzenie co miesiąc znacznej kwoty. Kwotę tę mogłaby przeznaczyć na ratalną spłatę należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; w żadnym wypadku nie oznaczałoby to zagrożenia egzystencji dla strony i jej córki, a jedynie obniżenie komfortu. Jakkolwiek zrozumiałym jest dążenie do życia w jak najlepszych warunkach, również mieszkaniowych, standard życia w Polsce nie osiągnął jeszcze takiego poziomu, żeby można było uznać mieszkanie pozbawione centralnego ogrzewania czy zlokalizowane w peryferyjnej dzielnicy K. za zagrożenie egzystencji. Określenia poziomu akceptowalnego społecznie w zakresie warunków mieszkaniowych trzeba bowiem dokonać odnosząc się do rzeczywistego poziomu zaspakajania takich potrzeb w społeczności lokalnej oraz do standardów ustalonych przez ustawodawcę. Wyznacznikiem tego standardu są postanowienia ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tj.: Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zmianami) i podejmowane przez organy gmin, na podstawie przepisów tej ustawy ustalenia stawek czynszu za najem lokali mieszkalnych. Zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia 27 maja 2011 r. w sprawie ustalenia stawek czynszu za najem lokali mieszkalnych i czynszu za najem lokali socjalnych stanowiących mieszkaniowy zasób miasta K., zarządzanych przez jego jednostki organizacyjne, bazowa stawka czynszu najmu za lokal mieszkalny kształtuje się na poziomie 2,42 – 2,53 zł za m² powierzchni użytkowej lokalu, a stawka czynszu w lokalach socjalnych wynosi 1,15 zł za m² powierzchni użytkowej takiego lokalu. Sąd ma świadomość iż gminy mają ograniczone możliwości zaspakajania potrzeb mieszkaniowych, również gospodarstw domowych o niskich dochodach i uzyskanie skierowania do takiego lokalu w krótkim okresie czasu może być niemożliwe, jednakże czynsze kształtujące się na rynku lokalnym w zasobach innych niż zasób publiczny nie odbiegają w znaczący sposób od stawek gminnych. Odnosząc powyższe twierdzenie do danych obiektywnie sprawdzalnych Sąd wskazuje, że z tzw. "lustra czynszowego" wynika, że najniższe stawki za lokale mieszkalne w innych zasobach niż zasób publiczny w 2011 r. kształtowały się w K. na poziomie 2,80 zł za m² (Ogłoszenie Prezydenta Miasta K. z dnia 16 marca 2012 r. o zestawieniu danych dotyczących czynszu najmu lokali mieszkalnych nienależących do publicznego zasobu mieszkaniowego za I i II półrocze 2011 r., położonych na obszarze miasta K.; Dz. Urz. Województwa Śląskiego z 2012 r., poz. 1288). Z akt sprawy nie wynika, aby strona podjęła działania zmierzające do uzyskania lokalu o dostosowanej do jej możliwości finansowych stawce czynszu. Nie jest przeto uzasadnione twierdzenie pełnomocnika strony, że w sprawie zachodzi przesłanka ważnego interesu strony, która ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny – ze wskazaniem, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zasadnie bowiem twierdzi organ, że spłata jest możliwa w układzie ratalnym i nie będzie godziła w podstawy egzystencji gospodarstwa domowego. Wymaga to jednakże aktywnej postawy strony w zakresie dostosowania warunków mieszkaniowych do aktualnych możliwości finansowych rodziny. Strona jest obowiązana do poszukiwania rozwiązań umożliwiających pokrycie należności, a jak wyżej wskazano, nie wykorzystała możliwości, których realizacja nie uchybi godnemu życiu rodziny. Z tego względu nie jest zasadne twierdzenie o istnieniu przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a ustawy. W takim stanie rzeczy rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie uchybia prawu.

Jakkolwiek uzasadnienie skarżonej decyzji nie wypełnia wszystkich wymogów określonych wart. 107 § 3 k.p.a., ponieważ w uzasadnieniu faktycznym organ nie przeprowadził należytej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, to jednak to uchybienie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ rozstrzygnięcie nie mogło być inne – z powodów wyżej wskazanych.

Z powodów wyżej szczegółowo opisanych Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych – wskazanych przez pełnomocnika strony – przepisów prawnych. Nadto dokonując kontroli we własnym zakresie nie stwierdził, aby przy wydaniu skarżonej decyzji doszło do naruszenia prawa uzasadniającego uchylenie tej decyzji.

W tej sytuacji skarga nie znajduje uzasadnionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.