Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 243/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Asesor WSA Piotr Pyszny, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 grudnia 2021 r. nr UP-1117/2021 (090000/71/457265/2021/REDPON-u) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A.B. (dalej jako: skarżąca, strona, wnioskodawca) jest wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm. - zwanej dalej "u.s.u.s.") decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej z 17 grudnia 2021 r. nr UP-1117/2021 (090000/71/457265/2021/REDPON-u) utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 września 2021 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Skarżąca wnioskiem z 18 maja 2021 r. zwróciła się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Do wniosku dołączyła wydruk z CEIDG potwierdzający fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 30 marca 2014 r.

Decyzją nr [...] z dnia 27 września 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w L. odmówił jej umorzenia ponieważ w jego ocenie:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.;

- strona nie wykazała zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a w/w ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności z tytułu składek wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych prowadzonego gospodarstwa domowego;

- nie wykazano jakoby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń bądź, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiłby stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek.

Nie zgadzając się z powyższym skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy powołując się na przedawnienie należności z tytułu składek. Dodatkowo wskazała, że nie posiada środków na spłatę zadłużenia, albowiem posiadane przez nią i jej męża składniki majątku zostały zajęte, a do pobieranych świadczeń emerytalnych skierowana jest egzekucja.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ nie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia swojej decyzji nr [...] z dnia 27 września 2021 r.

Wyjaśnił, że należności figurujące na koncie płatnika składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Brak jest również podstaw do ich umorzenia na podstawie art. 28 u.s.u.s. W tym zakresie organ powołał się na następujące dokumenty źródłowe:

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym;

- dane z kompleksowego systemu informatycznego ZUS oraz z rejestrów centralnych: ewidencji i informacji o działalności gospodarczej, centralnej ewidencji pojazdów oraz bazy danych ksiąg wieczystych.

Następnie wskazał, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. - nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, podobnie nie zachodzi przesłanka braku majątku, ponieważ strona pobiera świadczenie emerytalne w miesięcznej wysokości 1.897,95 zł brutto i jego wysokość umożliwia prowadzenie skutecznej egzekucji, ponadto, strona jest współwłaścicielką w 3/104 części nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą nr [...], w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek (nie wystąpiło kryterium braku następców prawnych);

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie strona wystąpiła przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w C., a strona posiada składniki majątkowe podlegające egzekucji.

Dodatkowo organ podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, jako wierzyciel, nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Odnosząc się natomiast do przesłanki umorzenia określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) ZUS wyjaśnił, że z dokumentów źródłowych nie wynikało jakoby:

- opłacenie należności z tytułu składek miało pozbawić stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- poniesione zostały straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby występującej u strony lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodów umożliwiających opłacenie należności.

Wprawdzie strona powołała się na zobowiązania pieniężne w bankach i instytucjach, które dochodzone są w drodze egzekucji. Jednak zdaniem organu fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Zobowiązania cywilnoprawne zostały bowiem zaciągnięte z uwzględnieniem możliwości finansowych i ich ewentualnymi negatywnymi skutkami. Dlatego też wydaną 27 września 2021 r. decyzję nr 2199/2021 utrzymał w mocy.

Nie zgadzając się ze stanowiskiem organu skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji zarzuciła jej naruszenie:

- art. 28 ust. 2 u.s.u.s przez jego błędną wykładnię, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek;

- art. 24 pkt 4 u.s.u.s. przez zajęcie wierzytelności, które uległy przedawnieniu;

- art. 7 i art. 77 k.p.a. przez zaniechanie ustalenia stanu faktycznego sprawy i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że nie ma środków na pokrycie zobowiązań. Do pobieranej emerytury skierowana została egzekucja i nie stać ją na podstawowe środki do życia. Te, które posiada przeznacza na wynajem, gdyż bank przejął posiadaną nieruchomość i wraz z mężem zmuszeni są wynajmować mieszkanie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że ta narusza prawo. Dotyczy bowiem odmowy umarzenia należności:

1) osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek oraz należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika, a także odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 130.765,03 zł, w tym na:

I. ubezpieczenia społeczne - za okres 01/2007 r., - 02/2007 r., 11/2007 r., - 02/2009 r., 04/2009 r., - 10/2009 r., 12/2009 r., - 03/2012 r. w łącznej kwocie 85.106,18 zł, w tym z tytułu: składek – 36.147,88 zł, odsetek – 48.844,00 zł, kosztów upomnienia – 114,30 zł.

II. ubezpieczenie zdrowotne - za okres 07/2005 r., 10/2009 r., 12/2009 r., - 11/2011 r., 01/2012 r., - 03/2012 r. w łącznej kwocie 38.177,30 zł, w tym z tytułu: składek – 15.183,39 zł, odsetek – 22.931,00 zł, kosztów upomnienia – 62,91 zł.

III. Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres 02/2008 r., 05/2008 r., - 10/2009 r., 12/2009 r., - 02/2012 r. w łącznej kwocie 7.481,55 zł, w tym z tytułu: składek – 3.649,00 zł, odsetek – 3.727,00 zł, kosztów upomnienia – 105,55 zł;

2) osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 83.360,30 zł, w tym:

I. ubezpieczenie społeczne - za okres 01/2007 r., - 02/2007 r., 11/2007 r., - 02/2009 r., 04/2009 r., - 10/2009 r., 12/2009 r., - 03/2012 r. w łącznej kwocie 46.807,74 zł, w tym z tytułu: składek – 22.887,44 zł, odsetek – 23.806,00 zł, kosztów upomnienia – 114,30 zł.

II. ubezpieczenie zdrowotne - za okres 07/2005 r., 10/2009 r., 12/2009 r., - 11/2011 r., 01/2012 r., - 03/2012 r. w łącznej kwocie 32.457,30 zł, w tym z tytułu: składek – 15.183,39 zł, odsetek – 17.211,00 zł, kosztów upomnienia – 62,91 zł.

III. Fundusz Pracy - za okres 02/2008 r., 05/2008 r., - 10/2009 r., 12/2009 r., - 02/2012 r. w łącznej kwocie 4.095,26 zł, w tym z tytułu: składek – 1.973,71 zł, odsetek – 2.016,00 zł, kosztów upomnienia – 105,55 zł;

Co istotne postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia), unormowane w art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności, albowiem tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia.

W przypadku stwierdzenia przedawnienia należności prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie nie jest możliwe. Powoduje to konieczność umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Powyższe ustalenia są więc konieczne niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje, czy też nie. Tym bardziej, gdy tak jak w niniejszej sprawie najstarsze należności dotyczą roku 2005.

Stosownie bowiem do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. - w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. - należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Z dniem 1 stycznia 2003 r. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został zmieniony przez art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. nr 241 poz. 2074 ze zm.). Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 (Lex nr 396253) i z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 (Lex nr 396249) oraz w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyroki NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt II GSK 1102/08 oraz z dnia 30 września 2009 r. sygn. akt II GSK 72/09, opublikowane na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjmuje się, że do nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (tak WSA w Krakowie w wyroku z dnia 17 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 1282/20, którego pogląd Sąd w składzie tu orzekającym w całości podziela).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5 u.s.u.s., zgodnie z którym nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Dodano także ust. 5a-5d w brzmieniu:

5a. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

5c. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu.

5d. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.

Natomiast art. 24 ust. 6 u.s.u.s. stanowił, że bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Przepis art. 24 ust. 5b z dniem 1 lipca 2004 r. uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. nr 121 poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Na podstawie tejże nowelizacji po ust. 5d dodano także ust. 5e w brzmieniu: "bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata".

Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f w brzmieniu: "w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna"), zaś ust. 6 otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por: Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Należy także zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18, stwierdził, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Rozpatrując zagadnienie przedawnienia należności składkowych organy powinny mieć w polu widzenia powyższe ramy prawne. Inne regulacje obowiązywały bowiem w tej mierze w okresie do końca 2002 r., inne w okresie od 2003 r. do 2011r., a jeszcze inne od 2012 r.

Tymczasem w niniejszej sprawie kwestia przedawnienia nie została dostatecznie wyjaśniona. Organ w żaden sposób nie udokumentował okoliczności mających wpływ na przerwanie biegu terminu przedawnienia należności poprzestając na ogólnikowym stwierdzeniu, że należności figurujące na koncie płatnika składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Podobnie nie wskazał, kiedy upływa termin przedawnienia poszczególnych należności, nie podał, czy wystąpiły w stosunku do poszczególnych należności przesłanki zawieszenia/przerwania biegu terminu przedawnienia, choć była to kwestia pierwszoplanowa, od której należało rozpocząć ocenę stanu faktycznego sprawy, skoro we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła zarzut przedawnienia, jako że decyzja z 27 września 2021 r. dotyczyła należności za 2005 r., a organ wskazał, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego 16 grudnia 2016 r. spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Zdaniem Sądu nieudokumentowanie okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia należności składkowych stanowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., zwanej dalej k.p.a.). Zgodnie bowiem z treścią art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z treści tych przepisów wynika, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Tymczasem w aktach sprawy brak dowodów wskazujących na zawieszenie/przerwanie biegu terminu przedawnienia poszczególnych należności objętych wnioskiem strony. Brak również informacji o czynnościach egzekucyjnych.

Podsumowując należy wskazać, że w świetle powyższych okoliczności organ zobowiązany był do przedstawienia w uzasadnieniu swojej decyzji stosownej analizy odnośnie kwestii przedawnienia poszczególnych składek, czego nie uczynił. To oznacza, że zarzuty skargi w tym zakresie uznać należało za zasadne. Natomiast wypowiadanie się co do pozostałych podniesionych w skardze zarzutów Sąd uznał za przedwczesne, skoro kwestia przedawnienia poszczególnych składek nie została w sposób dostateczny wyjaśniona.

Ponownie zatem rozpoznając sprawę organ w pierwszej kolejności powinien poddać analizie kwestię przedawnienia należności składkowych mając na uwadze regulacje prawne wskazane przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu wraz z zarysowanymi kwestiami intertemporalnymi. Po wtóre, powinien udokumentować wszystkie okoliczności, na które będzie się powoływać w związku z instytucją zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych. Dopiero po ustaleniu, że pozostały nieprzedawnione zaległości z tytułu składek organ powinien rozpoznać wniosek skarżącej o umorzenie tych zaległości w świetle przepisów art. 28 u.s.u.s.

Mając na uwadze powyższe, Sąd w składzie tu orzekającym, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) orzekł jak w sentencji. Natomiast o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a.