Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1207/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 67a
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1207/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 lutego 2009r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędzia: WSA Maria Zawadzka (spr.), Asesor: WSA Inga Gołowska, Protokolant: Małgorzata Celińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2009r., sprawy ze skargi B. J., na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 28 czerwca 2008r. Nr [...], w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia, - uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta Miasta z dnia 31 marca 2008r. nr [...]-


UZASADNIENIE

Skarżąca B. J. otrzymała spadek, w związku z czym Urząd Skarbowy, zaliczając ją do I grupy podatkowej wymierzył jej należny podatek w kwocie 7 363 zł. W dniu [...] marca 2008 roku Skarżąca, powołując się na trudną sytuacje finansową i zdrowotną wniosła do Prezydenta Miasta za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzenie należnego podatku.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] Prezydent Miasta odmówił B. J. zgody na całkowite umorzenie zaległości podatkowej w kwocie 7.363 zł, jednocześnie pouczając ją, że na to postanowienie przysługuje jej, zgodnie z art. 209 § 5 Ordynacji podatkowej zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Na skutek zażalenia skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 28 czerwca 2008 roku Nr [...] stwierdziło niedopuszczalność zażalenia, stwierdzając w uzasadnieniu, iż art. 228 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 Ordynacji podatkowej nakłada na organ odwoławczy obowiązek wydania postanowienia o niedopuszczalności zażalenia, w sytuacji, gdy jest to uzasadnione wynikiem wstępnego postępowania, dotyczącego dopuszczalności zażalenia. Zdaniem organu odwoławczego, zaskarżone postanowienie Prezydenta Miasta, zostało wydane na podstawie art. 18 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 203 poz. 1966 ze zm.), zgodnie z którym, do udzielania ulg podatkowych, umarzania, rozkładania na raty i odraczania terminów płatności należności z tytułu podatków i opłat stanowiących dochody jednostek samorządu terytorialnego, a także zwalniania z obowiązku pobrania lub ograniczenia poboru tych należności mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej. Jednak z dniem 1 stycznia 2008 roku, zgodnie z art. 18 ust. 3 na postanowienia przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego zażalenie nie przysługuje. Zatem organ I instancji błędnie pouczył Skarżącą o prawie do złożenia zażalenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W konsekwencji w przedmiotowej sprawie nie można dokonać weryfikacji postanowienia na podstawie przepisów ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz Ordynacji podatkowej.

Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W uzasadnieniu skargi powołała się na trudną sytuację materialną i życiową, która uniemożliwia jej zapłatę należnego podatku bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie oraz rodziny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.

W rozpoznanej sprawie Skarżąca złożyła skargę na postanowienie Prezydenta Miasta, którego podstawę prawną stanowił między innymi art. 18 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 03 r., Nr 203, poz. 1966 ze zm.), zgodnie z którym w przypadku pobieranych przez urząd skarbowy podatków i opłat stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego, naczelnik tego urzędu może umarzać, odraczać termin zapłaty lub rozkładać na raty należności oraz zwalniać płatnika z obowiązku pobrania bądź ograniczać pobór należności wyłącznie na wniosek lub za zgodą przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego, wyrażoną w formie postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie. W związku z tym Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo orzekło o niedopuszczalności zażalenia skarżącej na postanowienie Prezydenta Miasta z dnia [...]

Jednakże zgodnie z art. 134 § 1 oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a także stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Na tle wyjaśnianego przepisu szczególnego znaczenia nabiera więc zagadnienie tożsamości sprawy administracyjnej. Zauważyć w związku z tym należy, że zgodnie z powszechnym stanowiskiem doktryny (por. np. B. Adamiak, glosa do wyroku NSA z dnia 23 stycznia 1998 r., I SA/Gd 654/96, OSP 1999, z. 1, s. 51) na sprawę administracyjną w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, a zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. W orzecznictwie podkreśla się, że sąd administracyjny nie jest wprawdzie związany granicami skargi, "ale zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi (...) wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim decyzji administracyjnych" (por. wyr. NSA z dnia 20 listopada 1997 r., SA/Ł 2572/95, Pr. Gosp. 1998, nr 5, s. 36). Natomiast określenie "we wszystkich postępowaniach", użyte w art. 135, wskazuje, że środki prawne, o których mowa w wyjaśnianym przepisie, powinny być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc w odrębnych postępowaniach prowadzonych "w granicach sprawy, której dotyczy skarga". Chodzi więc zarówno o postępowania zaliczane do trybu głównego (toczące się przed organem I i II instancji), jak i postępowania należące do trybu nadzwyczajnego.

Przepis art. 135 ustawy P.p.s.a. ma zastosowanie jedynie w razie uwzględniania skargi. W takim wypadku podstawą do jego zastosowania będzie stwierdzenie, że akty lub czynności poprzedzające wydanie zaskarżonego aktu lub podjętej czynności naruszyły przepisy prawa materialnego lub procesowego. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie albowiem postanowienie Prezydenta Miasta z dnia [...] zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaznaczyć należy, że postanowienie w przedmiocie zgody na umorzenie zaległości podatkowej rozpatrywane jest przez Prezydenta pod kątem przesłanek określonych w art. 67a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 05 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) i należy do rozstrzygnięć podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego. Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 2 oraz pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną, odroczyć lub rozłożyć na raty zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę.

Użyte w przepisach art. 67a par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej zwroty: "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny" są na tyle pojemne, iż pozwalają objąć swym zakresem wszelkie okoliczności mające wpływ na dokonanie prawnej kategoryzacji sytuacji podatnika. Nie wolno w sposób czysto mechaniczny założyć, iż sformułowane w sposób nieostry normatywne przesłanki rozstrzygnięcia odnoszą się wyłącznie do okoliczności i faktów mających znaczenie dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy. Każda z podnoszonych przez podatnika okoliczności wymaga wnikliwego zbadania w celu ustalenia, czy nie zaistniał przypadek ujęty w powołanych wcześniej przepisach Ordynacji podatkowej. Inny sposób orzekania w sprawie musi być traktowany jako wykroczenie poza prawnie zdeterminowane granice uznania administracyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 05.01.2000 r., III SA 8348/98).

Uznaniowość ulgi podatkowej nie oznacza jednak zupełnej dowolności działania organu administracji. Zakres uznania administracyjnego jest określony przez prawo. Wystąpienie przesłanki określonej w art. 67 a § 1 pkt 2 oraz pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa, określonej jako ważny interes podatnika lub interes publiczny nakazuje rozważanie, czy w ogóle, a jeżeli tak to w jakiej wysokości zaległość podatkowa może być umorzona.

Organ podatkowy powinien przeprowadzić dokładną analizę sytuacji materialnej podatnika. Pogląd taki znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 25.06.2003 r. sygn. akt III SA 3118/01, wyrok z dnia 08.10.2002 r. sygn. I SA/Wr 1458/01, wyrok z dnia 26.09.2002 r. sygn. akt III SA 659/01, wyrok z dnia 08.05.2002 r. sygn. SA/Sz 2548/00).

Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się w rozpoznawanej sprawie do stwierdzenia, czy organ administracyjny prawidłowo ustalił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na to, że skarżąca nie jest w stanie zapłacić kwoty zaległego podatku bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej lub na to, że za umorzeniem podatku przemawia ważny interes publiczny w oparciu o przedłożone przez skarżącą dowody. Swobodne uznanie nie może prowadzić do dowolności i musi być poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego i rozważenia powyższych przesłanek. Negatywne rozstrzygnięcie w sprawie powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że w toku postępowania organ nie podjął wszystkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Prezydent Miasta nie wskazał na jakiej podstawie dokonał ustaleń, że skarżąca jest w stanie zapłacić należny podatek od spadku. Z ustaleń bowiem wskazanych w uzasadnieniu postanowienia wynika, że skarżącej wraz z rodziną, po odliczeniu pozostaje na życie miesięcznie około 800 zł. W jednym z mieszkań, którego udział otrzymała w spadku mieszka matka i rodzeństwo, a z drugiego otrzymuje dochód, który w całości jest przeznaczany na koszty jego utrzymania. Pozostałe składniki stanowią zabezpieczenie należnego podatku, a nadto posiada kredyt w sypkości 44 tyś franków szwajcarskich. Organ nie wskazał na jakiej podstawie uznał, że skarżąca posiada zdolność kredytową, a także nie odniósł się do treści przedłożonej przez nią ugody sądowej.

W niniejszej sprawie organy podatkowe w sposób niewystarczający rozważyły indywidualny interes skarżącej, zwłaszcza w kontekście twierdzeń skarżącej w tym zakresie.

Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, iż postanowienie Prezydenta Miasta z dnia [...] narusza podstawowe zasady postępowania podatkowego, wyrażone w art. 121, art. 124 i art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa, to jest zasadę zaufania do organów podatkowych, zasadę przekonywania i zasadę swobodnej oceny dowodów.

Zgodnie z przepisami postępowania podatkowego, zwłaszcza art. 120, art. 187 § 1 i art. 210 § 4 ustawy Ordynacja podatkowa, organ podatkowy jest obowiązany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz rozważenia ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji nie ustosunkował się w dostateczny sposób do przywołanych przez stronę okoliczności przemawiających jej zdaniem za pozytywnym dla niej rozstrzygnięciem jej wniosku o umorzenie należnego podatku.

Z tego względu Sąd działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.