Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 46/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2011-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2, 3, 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Sędziowie Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędzia WSA Anna Wójcik (spr.) Protokolant st. inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 marca 2011r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 grudnia 2010r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 26 lipca 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu odmówił H. K. umorzenia zaległych należności z tytułu składek na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 1999 r. do kwietnia 2004 r. i za lipiec 2004 r. wraz z odsetkami i kosztami upomnienia w łącznej kwocie 10.128,72 zł, powołując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585) – dalej jako: [u.s.u.s.].

Uzasadniając swoje stanowisko organ ubezpieczeniowy wskazał, że wnioskiem z dnia 9 kwietnia 2010 r. zobowiązany zwrócił się o umorzenie zaległych składek na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne z uwagi na trudną sytuację finansową. Wyjaśnił, że jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, dochody z wynagrodzenia za pracę uzyskuje wyłącznie żona, na utrzymaniu mają troje dzieci, w tym dwoje uczących się, a najstarszy syn również pozostaje bez pracy i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Wynagrodzenie żony wystarcza jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych całej rodziny, co wyklucza możliwość uiszczenia zaległych należności. W złożonym dodatkowo oświadczeniu wskazał nadto, iż jest współwłaścicielem domu mieszkalnego o pow. 93 m2 oraz samochodu osobowego Skoda Fabia rok prod. 2003, nie posiada żadnych oszczędności, a stałe wydatki związane z utrzymaniem (czynsz, energia, gaz) wynoszą średnio ok. 650,00 zł miesięcznie.

W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalono, że skarżący od dnia 1 lutego 1999 r. do dnia 1 sierpnia 2004 r. podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w Narodowym Funduszu Zdrowia, a jego zadłużenie z tego tytułu za okres od września 1999 r. do kwietnia 2004 r. i za lipiec 2004 r. wynikające z uiszczania składek w zaniżonej wysokości wyniosło 4.475,12 zł należności głównej oraz kwotę 5.152,00 zł odsetek za zwłokę i koszty upomnienia w wysokości 501,60 zł.

W oparciu o zebraną w sprawie dokumentację, w tym informację Narodowego Funduszu Zdrowia Oddział w Opolu z dnia 17 marca 2010 r. o zakresie podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w Prudniku o dochodach skarżącego i Powiatowego Urzędu Pracy w Prudniku o rejestracji skarżącego jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, zaświadczenia pracodawcy jego żony o wysokości dochodów, zaświadczeń ze szkół dotyczących dzieci skarżącego, informacji Starostwa Powiatowego w Prudniku o stanowiącej współwłasność zobowiązanego i jego żony nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym oraz informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych przez skarżącego pojazdach ustalono, iż: dochody uzyskiwane przez żonę skarżącego wynoszą netto ok. 1.220 zł miesięcznie, za rok 2008 r. uzyskał on wynagrodzenie w wysokości 29.445,80 zł i z tytułu działalności prowadzonej osobiście w kwocie 1.379,36 zł, za rok 2009 wykazano w zeznaniu rocznym dochód w kwocie ok. 18.300 zł i z pozostałych źródeł ok. 3000 zł. Córka zobowiązanego jest studentką i równocześnie pracuje, syn jest uczniem szkoły średniej. Z informacji uzyskanej z Ośrodka Pomocy Społecznej (karta informacyjna z dnia 13.05.2010 r.) wynikało, że stałe wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą ok. 800 zł miesięcznie, jego żona i córka pracują uzyskując z tego tytułu wynagrodzenie netto odpowiednio 1.226 zł i 868 zł, łącznie 2.094 zł miesięcznie, zobowiązany przebył operację stawu biodrowego a jego sytuacja socjalno-bytowa jest dobra – zadbany i ładnie urządzony dom jako efekt kilkuletniej pracy za granicą dłużnika składek. Rodzina zobowiązanego nie kwalifikuje się do świadczeń z pomocy społecznej ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego – 351 zł miesięcznie na osobę. Wnioskodawca jest wraz z żoną współwłaścicielem domu mieszkalnego o pow. 93 m2 i działki gruntu o pow. 0,0220 ha oraz samochodu osobowego marki Skoda fabia rok prod. 2003.

Tak ustaloną sytuację rodzinną, stan dochodów i majątku skarżącego organ ocenił w aspekcie przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., zawierającym zamknięty katalog przyczyn składających się na pojęcie "całkowita nieściągalność" wyjaśniając, że z mocy art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne (...) stosuje się przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne.

W ocenie tego organu w rozpatrywanym przypadku nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności, a zatem przedmiotowe zaległości nie mogły zostać umorzone. Wynika to z faktu, że dłużnik posiada majątek w postaci zabudowanej nieruchomości, z którego można prowadzić egzekucję. Nie było też prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS postępowanie egzekucyjne, przez co nie można stwierdzić bezskuteczności egzekucji jako jednej z przesłanek całkowitej nieściągalności. Organ zwrócił też uwagę, że mimo uzyskiwania dochodów w latach 2008-2009 skarżący nie podjął próby spłaty zadłużenia w dogodnym układzie ratalnym.

Sytuację skarżącego oceniono również w aspekcie przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., z którego wynika, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić również w uzasadnionych przypadkach, nawet pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te sprecyzowane zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – dalej jako: [rozporządzenie], który wskazuje m.in. na sytuację, gdy uregulowanie wymaganych należności pozbawiłoby wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych bądź też, gdy zaistnienie innych nadzwyczajnych okoliczności (klęska żywiołowa, przewlekła choroba uniemożliwiająca uzyskiwania dochodów) w praktyce uniemożliwia pokrycie powstałych zaległości. Żadna z wymienionych w tym przepisie przyczyn, zdaniem organu, w stanie faktycznym sprawy nie wystąpiła.

Konkludując organ stwierdził, że odmowa umorzenia należności wynika z faktu, iż nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, zobowiązany nie wykazał, aby uiszczenie należności pozbawiło go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych a ponadto istnieje możliwość spłaty zadłużenia w dogodnym układzie ratalnym.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący powtórzył dotychczasowe twierdzenia o trudnej sytuacji zdrowotnej (stan po operacji stawu biodrowego) i niskich dochodach rodziny wykluczających możliwość zapłaty całego zadłużenia. Wskazał ponadto, iż powstanie zadłużenia wynikającego z płatności składek w zaniżonych wysokościach było konsekwencją błędnych informacji udzielanych przez pracownicę ZUS.

W związku z tym wnioskiem przedstawił dodatkowo dowody wpłat: za energię elektryczną (212,54 zł) i za gaz (258,25) oraz dwie decyzje Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia 9.09.2010 r. przyznające zasiłek rodzinny na syna P. lat 17 w kwocie 91,00 zł na okres od 1.09.2010 r. do 30.06.2011 r. oraz w kwocie 98,00 zł miesięcznie na okres od 1.07.2011 r. do 31.10.2011 r. (tutaj pod warunkiem kontynuacji nauki szkolnej), jednorazowy dodatek do zasiłku rodzinnego w kwocie 100,00 zł oraz dodatek na pokrycie kosztów dojazdu do szkoły w kwocie 50,00 zł miesięcznie na okres od 1.19.2010 r. do 30.06.2011 r. W piśmie z dnia 25.08.2010 r. skarżący wyjaśnił, że musiał opłacić koszty przewozu na rehabilitację oraz ponosi wydatki na zakup lekarstw w związku z leczeniem nadciśnienia tętniczego, jednak dowodów potwierdzających poniesienie tych kosztów nie przedłożył.

Przed wydaniem decyzji skarżący, po zapoznaniu się z całością zebranych w sprawie dowodów oświadczył, iż nie wnosi żadnych zastrzeżeń ani nie złożył dodatkowych wyjaśnień.

Mając na względzie tak uzupełniony materiał dowodowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) – dalej jako: [k.p.a.] decyzją z dnia 2 grudnia 2010 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Dokonując ponownej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przez pryzmat przesłanek całkowitej nieściągalności opisanych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jak też wskazanych w § 3 rozporządzenia, organ przytoczył te same okoliczności faktyczne w zakresie stanu dochodów i majątku, sytuacji rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy, na które wskazywał organ pierwszej instancji i które wątpliwości nie budziły, jako wynikające ze zgromadzonej dokumentacji. Dotyczyło to zwłaszcza wysokości zarobków żony i córki, sytuacji rodzinnej, statusu skarżącego jako bezrobotnego, wysokości stałych wydatków i stanu majątkowego. Ustalenia te zostały zaakceptowane i nie były kwestionowane przez skarżącego. Dodatkowo organ zauważył, że z informacji CEPiK wynika, iż poza samochodem osobowym stanowiącym współwłasność z synem M. K. skarżący posiada dwa motocykle: marki Yamaha rok prod. 1999 i marki BMW rok prod. 1978.

Na podstawie tych wszystkich ustaleń stwierdzono, że nie został spełniony żaden z enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przypadków, stanowiących o całkowitej nieściągalności. Wskazuje na to przede wszystkim posiadany przez dłużnika majątek w postaci nieruchomości oraz mienia ruchomego (samochód osobowy i dwa motocykle), które mogą być przedmiotem zaspokojenia roszczeń wierzyciela. W ocenie organu wyklucza to możliwość uznania, że po stronie dłużnika występuje całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Odnosząc się do zarzutu płatnika o udzielonej mu błędnie przez pracownika ZUS informacji co do wysokości składki, co jego zdaniem stanowiło przyczynę powstania zadłużenia organ wyjaśnił, że z racji zawartej z Narodowym Funduszem Zdrowia umowy o dobrowolnym objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym był on obowiązany samodzielnie, na bieżąco i w odpowiedniej wysokości składki te uiszczać. Natomiast fakt podlegania temu ubezpieczeniu, w okresie od dnia 1.02.1999 r. do dnia 1.08.2004 r., został potwierdzony informacją udzieloną przez Narodowy Fundusz Zdrowia w Opolu. Organ wskazał, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne nie rozstrzyga kwestii związanych z powstaniem zadłużenia, lecz przesądza o istnieniu (bądź nie) przesłanek do umorzenia należności.

Rozważając wskazywaną przez dłużnika jako przyczynę umorzenia, a mianowicie niski stan dochodów uniemożliwiający spłatę zadłużenia bez zagrożenia dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, organ ponownie wskazał na fakt posiadania przez skarżacego majątku – tak nieruchomego (działka gruntu wraz z budynkiem mieszkalnym o pow. 93 m2) jak i ruchomego w postaci samochodu osobowego m-ki Skoda fabia rok prod. 2003 oraz motocykla m-ki Yamaha rok prod. 1999, co umożliwiać będzie ściągnięcie należności bez zagrożenia egzystencji dłużnika i jego rodziny. Podkreślił, że ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego (karta informacyjna OPS z dnia 13.05.2010 r.) wskazują na dobrą sytuację socjalno-bytową rodziny, która nie kwalifikuje się do świadczeń z pomocy społecznej z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Organ ubezpieczeniowy zauważył ponadto, że skarżący, mimo twierdzeń o ponoszeniu kosztów zakupu lekarstw i przewozów na rehabilitację żadnych dokumentów w tym zakresie nie przedłożył, wbrew obciążającego go w tym względzie obowiązkowi wynikającemu wprost z § 3 rozporządzenia. Odnosząc się zaś do jego sytuacji zdrowotnej wskazał, że przebyta rehabilitacja umożliwi mu powrót do pracy zarobkowej.

We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skardze na powyższą decyzję skarżący zakwestionował przyjęty jako podstawa obliczania należności okres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu wskazując, iż w dniu 2.06.2003 r. zgłosił się do ZUS Inspektorat w Prudniku celem wyrejestrowania, co stanowiło przejaw jego woli rozwiązania w tym zakresie umowy z NFZ. Nie został jednak poinformowany, że winno nastąpić to w odpowiedniej formie i w instytucji, z którą zawarł umowę. Zarzucił dokonanie błędnych ustaleń faktycznych w zakresie stanu majątkowego, albowiem w chwili wydawania decyzji córka jego wyprowadziła się i prowadziła odrębne gospodarstwo domowe a nadto od listopada 2010 r. nie pracuje. Pominięto też fakt, że współwłaścicielem samochodu marki Skoda fabia jest jego syn M.K.. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje syn P. lat 17.

Skarżący zakwestionował też zasadność naliczania odsetek wskazując na zawinienie ZUS przejawiające się w wieloletnim zaniechaniu wezwania go do uregulowania zaległości lub wyjaśnienia sprawy, czego skutkiem było uiszczanie składek przez cały czas w tej samej, zaniżonej wysokości (za wyjątkiem maja i czerwca 2004 r.). Wskazał nadto na brak podstaw do obciążania go kosztami upomnienia, gdyż takowych upomnień nie otrzymał.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W zakresie kwestionowania zasadności naliczania składek podniósł, iż kwestie te nie podlegają kompetencji ZUS, lecz organu właściwego w sprawie ubezpieczeń zdrowotnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrolując legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - dalej [p.p.s.a.], obowiązany jest je uchylić w razie stwierdzenia, że zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź też gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) należało uznać, że podjęte rozstrzygnięcie nie naruszało prawa w stopniu skutkującym koniecznością jego uchylenia.

W niniejszej sprawie obowiązkiem organu było ustalenie stanu faktycznego sprawy z punktu widzenia kryteriów przewidzianych w materialnoprawnej podstawie rozstrzygnięcia. Zakres postępowania dowodowego zdeterminowany jest bowiem przesłankami wynikającymi z norm prawa materialnego, na których oparte jest żądanie strony, a następnie treść rozstrzygnięcia organu.

Należy w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z art. 32 u.s.u.s., do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne.

Normujący zagadnienie umarzania składek na ubezpieczenia społeczne - i prawidłowo przywołany przez organy jako materialnoprawna podstawa rozstrzygnięcia - przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi w ust. 1, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 – 4, przy czym zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. przez należności z tytułu składek rozumie się składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty egzekucyjne oraz opłatę dodatkową. W myśl ust. 2 artykułu 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 wskazano natomiast, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustawodawca przewidział nadto w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umarzania przez ZUS należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Korzystając z upoważnienia ustawowego (art. 28 ust. 3b) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) określił przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tej ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). Kontroli Sądu podlega w związku z tym nie zasadność odmowy umorzenia należności - gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej – lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa procesowego.

Badając zaskarżoną decyzję w tak zakreślonych ramach prawnych Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej. Dotyczy to w szczególności ustaleń o wysokości dochodów w rodzinie skarżącego, jego stanu rodzinnego, liczbie osób na utrzymaniu, pozostawaniu skarżącego bez prawa do zasiłku, stanu majątkowego.

Mając te okoliczności na względzie na względzie słusznie przyjęto, że żadna z enumeratywnie wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności nie została spełniona, skoro dłużnik posiadał majątek ruchomy (samochód osobowy i dwa motocykle) i nieruchomy (działka zabudowana domem mieszkalnym), pozwalający na zaspokojenie wierzytelności organu. To ustalenie jest prawidłowe i jako wynikające z bezspornych ustaleń opartych na wiarygodnych informacjach i dokumentach nie może być kwestionowane. Z ustaleń tych jednoznacznie wynikało, że przypadki opisane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. w sprawie nie występują; nie powoływał się zresztą na nie sam wnioskodawca, wskazujący jedynie na niskie dochody uniemożliwiające spłatę zadłużenia. Podniesiony w skardze argument skarżącego o przysługującym synowi M. K. prawie współwłasności samochodu osobowego nie niweczy uprawnień wierzyciela co do możliwości egzekucji z rzeczy stanowiącej współwłasność i dlatego nie może skutecznie podważyć wniosku organu o niespełnieniu żadnego z wymienionych w punktach od 1 do 6 art. 28 ust. 3 u.s.u.s. warunków całkowitej nieściągalności.

Organ zobligowany był wobec tego ustalić, czy skarżący wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w tym w szczególności przesłanki opisane w punktach od 1 do 3 par. 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia.

Mając na względzie ustalone okoliczności faktyczne sprawy prawidłowo stwierdzono brak przesłanki opisanej w pkt (1), wskazującej na sytuację, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym względzie została przeprowadzona szczegółowa analiza stanu dochodów w rodzinie skarżącego, w której żona uzyskiwała miesięcznie dochód netto w wysokości ok. 1.220 zł a studiująca córka – ok. 870 zł, łącznie ok. 2.100 zł, co w przeliczeniu na 1 osobę w rodzinie dawało ok. 520 zl miesięcznie (karta informacyjna OPS). Podnoszony w skardze zarzut o błędnych ustaleniach faktycznych w tym zakresie z uwagi na fakt, że córka wyprowadziła się i od listopada 2010 r. utraciła pracę, nie może skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Skoro wskazane okoliczności były znane skarżącemu przed wydaniem w dniu 2 grudnia 2010 r. zaskarżonej decyzji, miał on niczym nieograniczoną możliwość powiadomienia o tym organu – tym bardziej, że postanowieniem z dnia 10.11.2010 r. poinformowano go o nowym terminie załatwienia jego wniosku – do dnia 12.12.2010 r. Jeśli o danym fakcie wiedzę posiada strona i zaniedbuje powinność powiadomienia o nim organu prowadzącego postępowanie, nie może następnie czynić skutecznego zarzutu nienależytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. W sprawie takiej jak przedmiotowa wiedzę o okolicznościach faktycznych mających znaczenie prawne, a więc dotyczących sytuacji rodzinnej, stanu dochodów i majątku, posiada przede wszystkim strona. Nie informując o nich organu nie może stawiać następnie zarzutu błędnych ustaleń faktycznych, gdyż w istocie oznaczałoby to nałożenie na organy nieograniczonego obowiązku poszukiwania dowodów przemawiających na korzyść strony, mimo braku jej aktywności dowodowej i mimo wcześniejszego oświadczenia o braku zastrzeżeń do poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych i zebranego materiału dowodowego. Wskazać też należy, że Sąd ocenia legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania. W dacie tej organ nie dysponował informacją o utracie pracy przez córkę skarżącego i o fakcie, że nie zamieszkuje już z rodzicami. Natomiast ten materiał dowodowy, który znajdował się w aktach sprawy, został należycie rozpatrzony i oceniony zgodnie z regułą swobodnej oceny dowodów. Nadmienić przy tym należy, na co zwrócił uwagę organ odwoławczy, że zmiana okoliczności faktycznych może stać się podstawą kolejnego wniosku strony o udzielenie ulgi w spłacie należności.

Oceniając tę przesłankę umorzenia zasadnie organ odwołał się także do ustaleń wynikających z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez OPS, które wskazywały na dobrą sytuację socjalno-bytową rodziny, głównie co do warunków zamieszkiwania. Ze zgromadzonych dowodów wynikało, że stałe miesięczne dochody pracującej żony i córki skarżącego wynosiły łącznie ok. 2100 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie dawało ok. 520,00 zl i ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego (351 zł) wykluczało świadczenia z pomocy społecznej. Zasadnie wskazał też organ odwoławczy, iż poczynając od września 2010 r. sytuacja materialna w rodzinie skarżącego poprawiła się z uwagi na uzyskanie zasiłku rodzinnego na uczące się dziecko i dodatku do tego zasiłku w łącznej wysokości ok. 140 zł miesięcznie (91 zł zasiłek i 50 zł zwrot kosztów dojazdu do szkoły). Jak wynika z przedłożonych decyzji zostało ono przyznane na podstawie ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.), przy uwzględnieniu szczególnego sposobu obliczania dochodu określonego w art. 5 ust. 4 tej ustawy. Jak ponadto wynika z akt sprawy, skarżący poza własnymi twierdzeniami nie złożył żadnych dowodów potwierdzających fakt oraz wysokość ponoszonych kosztów leczenia czy też opłaty za przewóz na rehabilitację. Sąd zwraca w związku z tym uwagę, iż z powoływanego tu § 3 ust. 1 rozporządzenia jednoznacznie wynika, iż to zobowiązany powinien wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności. O obowiązku tym skarżący został przez organ poinformowany w piśmie z dnia 18.08.2010 r.

Powołany par. 3 ust. 1 rozporządzenia stanowi ponadto wyraźnie, iż kryterium pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) musi być oceniane nie tylko w aspekcie aktualnych dochodów, ale także posiadanego majątku. Wynika z niego jasno, iż niemożność opłacenia należności musi być oceniana przez pryzmat sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego. Ten bowiem może stać się sposobem całkowitego lub częściowego zaspokojenia należności wierzyciela, bez zagrożenia dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny. W tym kontekście zasadnie wzięto zatem pod uwagę posiadane przez skarżącego ruchomości w postaci samochodu osobowego Skoda fabia i dwóch motocykli jako źródła zaspokojenia należności wierzyciela, nawet bez konieczności sięgania – na tym etapie - do egzekucji z nieruchomości. Wniosek wyprowadzony z tych ustaleń należy ocenić jako w pełni prawidłowy.

Jeśli chodzi o trzecią z rozważanych przesłanek umorzenia (§ 3 ust. 1 pkt 3) w postaci przewlekłej choroby zobowiązanego pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia), to stwierdzić należy, iż okoliczność ta – wbrew obciążającego stronę ciężaru dowodu – nie została w sposób dostateczny wykazana w toku postępowania. Skarżący nie przedłożył w tym zakresie jakiejkolwiek dokumentacji medycznej określającej stan jego zdrowia, w tym pozwalającej na ocenę, czy dotknięty jest chorobą przewlekłą. Sąd wskazuje, że w przypadku tej przesłanki nie jest wystarczające samo wystąpienie takiej choroby, lecz musi być ona tego rodzaju, że – poza przewlekłym charakterem – pozbawia płatnika składek możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. "Pozbawienie" zawiera w sobie element trwałości, a tego rodzaju okoliczność w sprawie nie została przez skarżącego wykazana. Co więcej, wskazywana przez skarżącego rehabilitacja ten stan zdrowia niewątpliwie poprawiła, co słusznie podniósł organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę.

Biorąc pod uwagę te wszystkie okoliczności, prawidłowo ustalone i rozpatrzone zgodnie z art. 7 i art. 77 k.p.a., zasadnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, iż nie zostały w sprawie spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia. Organ odwoławczy dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy zebranego materiału dowodowego w aspekcie przewidzianych w/w przepisami warunków udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności. Prawidłowo ustalono brak całkowitej nieściągalności, jak też nieistnienie "uzasadnionych przypadków" udzielenia tej ulgi przewidzianych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a skonkretyzowanych w § 3 rozporządzenia.

Nieskuteczny jest również podniesiony w skardze zarzut nieprawidłowych ustaleń o okresie podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu uzasadniany obowiązkiem wyrejestrowania go z tego ubezpieczenia z dniem 2.06.2003 r., tj. zgłoszenia się wraz z żoną Inspektoracie w Prudniku celem wyrejestrowania. Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, zarówno w stanie prawnym obowiązującym w chwili zawarcia umowy (ustawa z dnia 6.02.1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym – Dz. U. Nr 28 poz. 153 ze zm.) jak i obecnie (art. 68 ust. 5 ustawy z dnia 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – Dz. U. z 2008 r. Nr 164 poz. 1027 ze zm.), objęcie tego rodzaju ubezpieczeniem następuje na podstawie dobrowolnej umowy między właściwym organem a podmiotem ubiegającym się o jej zawarcie. Osoba, która zawarła umowę, przestaje być objęta tym ubezpieczeniem z chwilą rozwiązania umowy lub po upływie miesiąca nieprzerwanej zaległości w opłacaniu składek. Jak wynikało z pisma NFZ w Opolu, skarżący podlegał temu ubezpieczeniu od dnia 1.02.1999 r. do dnia 1.08.2004 r. Zarzutom skarżącego przeczy również pomijana przez niego konsekwentnie okoliczność, iż po dacie rzekomego rozwiązania umowy, czyli po dniu 2.06.2003 r., nadal uiszczał te składki (choć w zaniżonej wysokości, za wyjątkiem miesiąca czerwca i lipca 2004 r., za które składkę uiszczono prawidłowo). W związku z tym zarzutem Sąd wskazuje, że rozstrzyganie indywidualnych spraw związanych z objęciem ubezpieczeniem zdrowotnym i ustaleniem prawa do świadczeń nie należy do właściwości ZUS (tym bardziej w ramach postępowania o umorzenie należności), lecz do dyrektora oddziału wojewódzkiego Funduszu, co wyraźnie wynika z art. 109 ust. 1 wymienionej ustawy. Spór co do zakresu objęcia tym ubezpieczeniem rozstrzyga zatem ten organ, a nie ZUS. Czyni to bezzasadnym zarzut skargi o bezpodstawnym obciążeniem skarżącego obowiązkiem zapłaty składek za dalszy okres czasu, od czerwca 2003 r. do sierpnia 2004 r., jak też naliczeniem odsetek wskutek wprowadzenia w błąd przez pracownika ZUS. Jak wyżej wskazano, to obowiązkiem ubezpieczonego jest obliczanie wymaganych składek w prawidłowej wysokości, nie zaś wyczekiwanie na informację pracownika organu.

W ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy obu instancji, nie popełniły błędu uznając, że nie było podstaw do udzielenia wnioskowanej ulgi. Okoliczności co do sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego ustalono na podstawie dowodów z dokumentów, zebranych przez prowadzące postępowanie organy z urzędu jak i przedłożonych przez skarżącego, które następnie zostały szczegółowo omówione i rozważone. Choć wynika z nich, że sytuacja skarżącego jest niewątpliwie trudna ze względu na wysokość dochodów w rodzinie oraz stan jego zdrowia, to jednak skarżący i członkowie jego rodziny nie są pozbawieni możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast niezadowolenie skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia nie oznacza, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

Z przedstawionych powyżej przyczyn skargę jako nieuzasadnioną należało na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalić.