Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1430/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-10-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1789
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Sękowska, Sędziowie sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant spec. Karolina Nawrocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2018 r. sprawy ze skargi [...] z siedzibą w [...] na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postepowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska na rzecz [...] z siedzibą w [...] kwotę 200 (słownie; dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją/decyzją odwoławczą") Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska w [...] (dalej "GDOŚ"), po rozpatrzeniu odwołań: 1) U. i J. R., reprezentowanych przez r. pr. M. R., 2) M. E. (dalej łącznie "uczestnicy") od decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] (dalej "RDOŚ") z dnia [...] stycznia 2018 r. znak: [...], zobowiązującej w/w uczestników, na zasadach określonych w ustawie z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. z 2014 r. poz. 1789, z późn. zm.), dalej "ustawie szkodowej", do dokonania działań naprawczych, uchylił decyzję RDOŚ i umorzył postępowanie w całości.

II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez GDOŚ zaskarżonej obecnie decyzji odwoławczej, przedstawia się następująco:

1. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017 r., znak: [...] RDOŚ wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie szkody w środowisku, polegającej na zniszczeniu siedliska przyrodniczego [...] - lasy mieszane i bory na wydmach nadmorskich położonego na terenie działek o nr [...], [...], [...] i [...] obręb [...] oraz dopuścił do udziału w postępowaniu [...].

2. Decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., wydaną na podstawie art.15 ust.1 pkt 2 ustawy szkodowej, RDOŚ orzekł w następujący sposób:

1) Nałożył na J. R. (dalej "uczestnik J. R."), prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...], z/s [...], jako na podmiot korzystający ze środowiska, obowiązek przeprowadzenia działań naprawczych w chronionym siedlisku przyrodniczym oraz siedlisku gatunków chronionych, na terenie działek ewid. o nr [...], [...], [...], [...] obręb [...];

2) Nałożył na M. E. (dalej "uczestniczka M.E."), zam. [...] obowiązek przeprowadzenia solidarnie z pomiotem, o którym mowa w pkt 1 powyżej, działań naprawczych w chronionym siedlisku przyrodniczym oraz siedlisku gatunków chronionych, na terenie działek ewid. o nr [...] obręb [...],

- określając dalej zakres i termin wykonania nałożonych obowiązków.

Uzasadniając w/w rozstrzygnięcie, RDOŚ wskazał w szczególności, co następuje:

(i) Omawiane w zgłoszeniu działki, o numerach ewidencyjnych: [...], [...], [...], stanowią współwłasność małżonków R., natomiast działka o numerze ewidencyjnym [...] jest własnością uczestniczki M.E.

Uczestnik J. R. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą [...]. Jedną z działalności gospodarczych wykazanych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej jest gospodarka leśna i pozostała działalność leśna, z wyłączeniem pozyskiwania produktów leśnych - [...].

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że wycinki dokonał uczestnik J. R. na działkach nr: [...], [...], [...], obręb [...], stanowiących jego współwłasność, natomiast na działce nr [...], obręb [...], będącej własnością uczestniczki M. E., na jej zlecenie i za jej wiedzą.

W/w wycinki drzewostanu na działkach nr: [...], [...], [...] i [...], obręb [...] uczestnik J. R. dokonał w ramach wykonywanej przez siebie działalności gospodarczej. Fakt wycinki przez ww. osobę potwierdza również notatka urzędowa z 25 lutego 2017 r., sporządzona przez Komisariat Policji w [...], w której opisana została interwencja Policji na ww. działkach, dotycząca ustalenia osób będących właścicielami ww. nieruchomości oraz osób dokonujących wycinki. Z treści sporządzonej notatki wynika, że spisani zostali: Pan J. R., współwłaściciel działek nr: [...], [...], [...], Pani M. E. właścicielka działki nr [...], oraz pracownicy dokonujący wycinki.

Poprzez ww. działania, wyrządzona została szkoda w środowisku, na powierzchni ok. 2,8 ha, co spowodowało pogorszenie stanu i funkcji chronionego siedliska przyrodniczego - lasy mieszane i bory na wydmach nadmorskich (kod 2180).

(ii) W myśl art. 6 pkt 9 ustawy o zapobieganiu szkodom, przez podmiot korzystający ze środowiska rozumie się podmiot korzystający ze środowiska w rozumieniu ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku - Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 519 ze zm.), prowadzący działalność stwarzająca ryzyko szkody w środowisku lub inną działalność (...), powodującą bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku lub szkodę w środowisku.

(iii) W trakcie czynności urzędowych ustalono, że J. R. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą [...]; tym samym, w rozumieniu art. 6 pkt 9 ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku, jest podmiotem korzystającym ze środowiska, którego działalność w wypadku jeśli powoduje zniszczenie lub uszkodzenie siedliska przyrodniczego lub/oraz siedliska gatunku chronionego - może spowodować bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku lub szkodę w środowisku.

Znajdujący się w aktach sprawy dowód z oględzin terenu ww. działek z dnia 23 maja 2017 roku, zawiera oświadczenie M.E., że zleciła J. R. wycinkę drzewostanu z jej działki (nr ew. [...]), co oznacza, że wiedziała o wycince i godziła się na nią. Powyższe oświadczenie daje podstawę, zgodnie z treścią art. 12 ust 2 ustawy o zapobieganiu szkodom, nałożenia obowiązku przeprowadzenia działań naprawczych solidarnie na M.E. z J. R., na terenie działki nr [...].

Dokonując wycinki na działach nr: [...], [...], [...] i [...], obręb [...], J. R. był świadomy występowania na tym terenie objętych ochroną siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków, a także tego, że swoimi działaniami jednoznacznie łamie przepisy prawa miejscowego, które ma charakter powszechnie obowiązującego na danym terenie. Obiektywnie zatem J. R. bezprawnie naruszył znane mu na danym terenie przepisy, co oznacza, że te działania noszą znamiona winy umyślnej. Biorąc powyższe pod uwagę, należy uznać, że J. R. jest winny powstania umyślnej szkody w środowisku, polegającej na pogorszeniu stanu i funkcji siedliska przyrodniczego - lasy mieszane i bory na wydmach nadmorskich (kod [...]), a także pogorszeniu stanu i funkcji siedlisk gatunków objętych ochroną.

(iv) Zgromadzony materiał dowodowy nie dał podstaw, aby nałożyć obowiązek przeprowadzenia działań naprawczych na uczestniczkę U. R. Nie stwierdzono, aby uczestniczka wiedziała i uczestniczyła w przeprowadzonej wycince, w przeciwieństwie do uczestniczki M. E.

(v) Pismem z dnia 22 września 2017 r. RDOŚ wezwał uczestników do złożenia pisemnego wniosku o uzgodnienie warunków przeprowadzenia działań naprawczych na terenie działek o numerach ewidencyjnych: [...], [...], [...], obręb [...]. W wyznaczonym terminie nie wpłynął do tutejszego Organu powyższy wniosek, dlatego zgodnie z treścią art. 15 ust. 1: jeżeli podmiot korzystający ze środowiska lub w przypadku, o którym mowa w art. 12 ust. 2, podmiot korzystający ze środowiska lub władający powierzchnią ziemi nie podejmie działań zapobiegawczych lub nie uzgodni działań naprawczych, organ ochrony środowiska:

1) wzywa do przedłożenia w określonym terminie wniosku o uzgodnienie warunków przeprowadzenia odpowiednio działań zapobiegawczych lub naprawczych;

2) jeżeli nie przedłożono wniosku zgodnie z wezwaniem - w drodze decyzji, nakłada obowiązek przeprowadzenia działań."

Brak złożenia wniosku o uzgodnienie działań naprawczych skutkował w konsekwencji skierowaniem do wskazanych wyżej uczestników decyzji, określającej zakres i sposób przeprowadzenia działań naprawczych w trybie art. 15 ustawy o zapobieganiu szkodom.

3. Pismami z dnia 1 lutego 2018 r. (uczestnicy J. i U. R.) oraz z dnia a pismem z dnia 2 lutego 2018 r. (uczestniczka M. E.) wnieśli do GDOŚ odwołania od decyzji RDOŚ, kwestionując zasadność jej wydania.

III. Jak już wskazano, zaskarżoną obecnie decyzją odwoławczą GDOŚ uchylił decyzję RDOŚ i umorzył postępowanie administracyjne w sprawie, stwierdzając niespełnianie przez uczestników postępowania, na których nałożono obowiązki naprawcze, kryteriów podmiotowych, warunkujących możliwość pociągnięcia danego podmiotu do przewidzianej w ustawie szkodowej odpowiedzialności za spowodowanie bezpośredniego zagrożenia szkodą lub szkodę w środowisku. GDOŚ przedstawił w tym zakresie następującą argumentację:

(i) Zgodnie z art. 2 ustawy szkodowej, przepisy tej ustawy stosuje się do bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub do szkody w środowisku:

1. spowodowanych przez działalność podmiotu korzystającego ze środowiska stwarzającą ryzyko szkody w środowisku,

2. spowodowanych przez inną działalność niż ta, o której mowa w pkt 1, podmiotu korzystającego ze środowiska, jeżeli dotyczą gatunków chronionych lub chronionych siedlisk przyrodniczych oraz wystąpiły z winy podmiotu korzystającego ze środowiska.

Bartosz Rakoczy w "Zarysie metodyki organu ochrony środowiska w postępowaniach prowadzonych na podstawie ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie" (Warszawa 2010 r., wydawca: Polskie Zrzeszenie Inżynierów i Techników Sanitarnych O/Wielkopolski na zlecenie Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Poznaniu, str. 33) wskazuje, iż "w pierwszej kolejności organ ochrony środowiska powinien badać, czy podmiot, którego działalność może stanowić bezpośrednie zagrożenie powstania szkody w środowisku, lub który wyrządził szkodę w środowisku jest podmiotem korzystającym ze środowiska. (...) Ustalenie, czy sprawca bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub szkody w środowisku spełnia kryteria podmiotu korzystającego ze środowiska jest podstawowym zadaniem organu ochrony środowiska. Brak przymiotu podmiotu korzystającego ze środowiska uniemożliwia organowi I instancji dalsze procedowanie w sprawie."

Termin "podmiot korzystający ze środowiska" stosowany w ustawie szkodowej został użyty, zgodnie z art. 6 pkt. 9 tej ustawy, w rozumieniu art. 3 pkt 20 ustawy Poś. Stąd podmiotem korzystającym ze środowiska jest:

a) przedsiębiorca w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2168 z poźń. zm.) oraz przedsiębiorca zagraniczny w rozumieniu art. 5 pkt 3 tej ustawy, a także osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego,

b) jednostka organizacyjna niebędącą przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej,

c) osoba fizyczna niebędącą podmiotem, o którym mowa w lit. a, korzystającą ze środowiska w zakresie, w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia;

(ii) Działanie, którego dotyczyło zgłoszenie (wycinka drzew) nie wymaga uzyskania pozwolenia w rozumieniu art. 3 pkt 29 Poś, stąd nie można uznać, iż osoby fizyczne będące właścicielami przedmiotowych działek można uznać za podmioty korzystające ze środowiska na podstawie art. 3 pkt 20 lit c Poś. Ustawa szkodowa nie definiuje samodzielnie pojęcia pozwolenia i definicję taką należy przyjąć jako pojęcie związane z definicją podmiotu korzystającego ze środowiska zawartą w ustawie Prawo ochrony środowiska (por. wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 września 2009 r. - syg. akt IV SA/Wa 908/09). Stosownie do art. 3 pkt 29 ustawy - Prawo ochrony środowiska pozwoleniem jest pozwolenie na wprowadzenie do środowiska substancji lub energii, o którym mowa w art. 181 ust. 1 ustawy - Prawo ochrony środowiska";

(iii) W sprawie nie znajdzie również zastosowania treść art. 2 pkt 20 lit. b, gdyż nie mamy tu do czynienia z działaniami prowadzonymi przez jednostkę organizacyjną niebędącą przedsiębiorcą;

(iv) Analizując kwestię spełniania przez właścicieli przedmiotowych działek definicji podmiotu korzystającego ze środowiska zawartej w art. 3 pkt 20 lit a, należy wskazać, iż z przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania i zgromadzonych w nim dokumentów nie wynika, by M. E. (właścicielka działki [...] w [...]), ani U. R., współwłaścicielka działek [...], [...], [...] obręb [...], prowadziły działalność gospodarczą.

(v) Natomiast współwłaściciel działek [...], [...], [...] obręb [...] J. R. jest jednocześnie osobą fizyczną prowadzącą działalność pod firmą [...] z/s w [...], a działalność jest prowadzona w oparciu o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Wszelkie dokumenty zebrane w toku postępowania świadczą o tym, że przedmiotowe działki stanowią jednak jego majątek osobisty. Jak wynika z wypisu z rejestru gruntów właścicielami działek ewid. nr [...], [...] oraz [...] są J. i U. R.

W przedmiotowej sprawie konieczne jest rozdzielenie działań podejmowanych przez osobę fizyczną na rzecz własną od czynności podejmowanych w ramach prowadzonej działalności. Działania prowadzone na przedmiotowej działce przez pana J. R. nie były prowadzone przez podmiot korzystający ze środowiska spełniający przesłanki definicję wynikające z art. 3 pkt 20 lit. a Poś, mimo iż ich wykonaniem zajmowały się osoby przez niego zatrudniane. Działania te były bowiem wykonywane jako usługa na rzecz osoby fizycznej i fakt, że jedną z osób, na rzecz której prace wykonywano był właściciel firmy nic nie zmienia. Nie różniłoby się to bowiem od sytuacji, w której właściciele działek wynajęliby inną firmę, niż należąca do jednego ze współwłaścicieli działki.

Tym samym brak podstaw do uznania, iż w przedmiotowej sprawie działał podmiot korzystający ze środowiska w rozumieniu ustawy Prawo ochrony środowiska, co powoduje niewypełnienie dyspozycji art. 2 ust. 1 ustawy szkodowej, ponieważ w rozpatrywanej sprawie nie występuje zdarzenie wywołane działalnością podmiotu korzystającego ze środowiska.

(vi) W konsekwencji powyższego zasadne jest umorzenie przedmiotowego postępowania. Organ odwoławczy odstępuje od analizowania dalszych zarzutów, gdyż wynik tych analiz nie wpływa na wynik przedmiotowej sprawy.

IV. Pismem z dnia 8 maja 2018 r. [...] wniósł do tut. Sądu skargę na decyzję GDOŚ, podnosząc iż w sytuacji, w której uczestnik postępowania, prowadzący działalność gospodarczą polegającą m.in. na wycince drzew, dokonał takiej wycinki na własnej działce, korzystając przy tym z pracowników i innych zasobów, przy pomocy których prowadzi tego rodzaju działalność gospodarczą, to działania te należy traktować jako podjęte przez przedsiębiorcę, a zatem podmiot korzystający ze środowiska.

V. W odpowiedzi na skargę, wniesionej w piśmie z dnia 17 maja 2018 r., GDOŚ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

VI. Pismami z dnia:

- 3 września 2018 r. – pełnomocnik uczestników J. i U. R.,

- 12 września 2018 r. – pełnomocnik uczestniczki M. E.,

przedstawili własne stanowiska w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi i przyłączając się do stanowiska GDOŚ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VII. Sąd rozpoznał skargę na decyzję GDOŚ z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – t.j. Dz.U. z 2016 r., poz.1066 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2017 poz.1369 z późn. zm. – zwanej dalej "p.p.s.a.").

W myśl art.134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżona decyzja odwoławcza wydana została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 15, 77 § 1 i 80 k.p.a. w związku z art.138 § 1 pkt 2 poprzez przedwczesne uznanie, iż zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie. W sytuacji, w której naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego.

VIII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji odwoławczej prowadzi do następujących wniosków:

1. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, wszczętego z urzędu na podstawie przepisów ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie, było nałożenie na uczestników postępowania, na podstawie art.15 ust.1 pkt 2 w związku z art.2 ust.1 pkt 2 w/w ustawy, obowiązku przeprowadzenia działań naprawczych w związku z wystąpieniem szkody w gatunkach chronionych lub chronionych siedliskach przyrodniczych.

W ocenie RDOŚ, orzekającego w sprawie w I instancji, ustawowe przesłanki do nałożenia na uczestników w/w obowiązku przeprowadzenia działań naprawczych wystąpiły, czego konsekwencją było wydanie przez ten organ decyzji nakładającej obowiązek ich wykonania. W ocenie organu odwoławczego natomiast w sprawie występuje trwała przeszkoda do wydania tego rodzaju orzeczenia, polegająca na tym, iż w dacie wystąpienia szkody uczestnicy nie posiadali statusu podmiotów korzystających ze środowiska w rozumieniu art.6 pkt 9 ustawy, tj. nie są podmiotami, którzy w świetle ustawy szkodowej ponoszą odpowiedzialność za delikt przeciwko środowisku. W konsekwencji sformułowania takiej oceny stany faktycznego sprawy organ odwoławczy uchylił decyzję RDOŚ oraz umorzył postępowanie w sprawie.

Stanowiska GDOŚ zaakceptować nie można, albowiem wbrew ocenom sformułowanym w zaskarżonej decyzji uczestnicy postępowania spełniają kryteria podmiotów potencjalnie mogących ponieść przewidzianą w ustawie szkodowej odpowiedzialność za przypisywany im delikt przeciwko środowisku, tak jak to przyjął RDOŚ, uznając:

(-) uczestnika J. R. - za podmiot korzystający ze środowiska (przedsiębiorcę w rozumieniu art.6 pkt 9 ustawy w związku z art.3 pkt 20 lit.a Poś), który w ramach tej działalności dokonał wycinki gatunków chronionych zarówno na działkach stanowiących przedmiot jego współwłasności małżeńskiej (dokonując w tym zakresie działań na własną rzecz i we własnym imieniu), jak i (w ramach zlecenia na rzecz osoby trzeciej) na rzecz uczestniczki M. E.,

(-) uczestniczkę M. E. - za władającą powierzchnią ziemską (tj. swoją działką), która zleciła J. R., tj. podmiotowi korzystającemu ze środowiska dokonanie wycinki na tej działce (sytuacja spełniająca hipotezę art.12 ust.2 ustawy szkodowej)

– oboje odpowiedzialni za delikt na zasadzie art.15 ust.1 pkt 2 ustawy.

Tym samym, nie przesądzając ostatecznego wyniku sprawy (tj. nie wypowiadając się w szczególności na temat tego, czy przypisywane uczestnikom czyny należy ostatecznie kwalifikować jako delikt z art.2 ust.1 pkt 1 ustawy, która to kwestia winna być oceniona przez GDOŚ), uznać jednak należy, iż wbrew ocenie GDOŚ w sprawie nie występują przeszkody natury podmiotowej, co do zasady uniemożliwiające pociągnięcie uczestników, na zasadach przewidzianych w ustawie szkodowej, do odpowiedzialności za delikt przeciwko środowisku, stypizowany w art.2 ust.1 pkt 2 tej ustawy. W tej sytuacji obowiązkiem organu odwoławczego jest rozparzenie sprawy w całości w zakresie, w jakim została ona rozpatrzona przez RDOŚ, stosownie do art.15 k.p.a.

2. Stan prawny, wymagający uwzględnienia w sprawie, przedstawia się następująco:

Z art.2 ust.1 pkt 2 ustawy szkodowej wynika, że jej przepisy ustawy stosuje się do bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub do szkody w środowisku spowodowanych przez taką działalność podmiotu korzystającego ze środowiska, która jest działalnością inną niż działalność opisaną w pkt 1 tego ustępu (chodzi zatem o działalność inną niż działalność stwarzająca ryzyko szkody w środowisku w rozumieniu art.3 ustawy), jeżeli zagrożenie lub szkoda dotyczą gatunków chronionych lub chronionych siedlisk przyrodniczych oraz wystąpiły z winy podmiotu korzystającego ze środowiska.

W myśl art.15 ust.1 ustawy jeżeli podmiot korzystający ze środowiska lub w przypadku, o którym mowa w art. 12 ust. 2, podmiot korzystający ze środowiska lub władający powierzchnią ziemi nie podejmie działań zapobiegawczych lub nie uzgodni działań naprawczych, organ ochrony środowiska:

1) wzywa do przedłożenia w określonym terminie wniosku o uzgodnienie warunków przeprowadzenia odpowiednio działań zapobiegawczych lub naprawczych;

2) jeżeli nie przedłożono wniosku zgodnie z wezwaniem - w drodze decyzji, nakłada obowiązek przeprowadzenia działań.

W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że celem przedmiotowej ustawy jest wyegzekwowanie od podmiotów korzystających ze środowiska działań, mających na celu zapobieżenie lub naprawienie zagrożeń lub szkód w środowisku wywołanych przez te pomioty. Jednocześnie w art.12 ust.2 ustawa poszerza krąg podmiotów zobowiązanych w tym zakresie także o władającego powierzchnią ziemi, jeżeli bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku lub szkoda w środowisku zostały spowodowane za jego zgodą lub wiedzą władającego powierzchnią ziemi. Władający powierzchnią ziemi staje się wówczas obowiązany do podejmowania działań zapobiegawczych i naprawczych solidarnie z podmiotem korzystającym ze środowiska, który je spowodował.

Przepis art.6 ustawy pkt 9 ustawy definiuje podmiot korzystający ze środowiska poprzez odesłanie do art.3 pkt 20 Poś, stanowiąc iż Ilekroć w ustawie jest mowa o podmiocie korzystającym ze środowiska - rozumie się przez to podmiot korzystający ze środowiska w rozumieniu art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, prowadzący działalność stwarzającą ryzyko szkody w środowisku lub inną działalność, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, powodującą bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku lub szkodę w środowisku;

W/w przepis Poś definiuje podmiot korzystający ze środowiska jako:

a) przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1829, 1948, 1997 i 2255) oraz przedsiębiorcę zagranicznego w rozumieniu art. 5 pkt 3 tej ustawy, a także osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego,

b) jednostkę organizacyjną niebędącą przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej,

c) osobę fizyczną niebędącą podmiotem, o którym mowa w lit. a, korzystającą ze środowiska w zakresie, w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia.

3. Odnosząc w/w uwarunkowania prawne do niniejszej sprawy, należy stwierdzić, co następuje:

3.1. W odniesieniu do odpowiedzialności uczestnika J. R.:

Uzasadniając swoją ocenę, iż uczestnika J. R., który bezspornie dokonał wycinki zarówno na działkach, które stanowią przedmiot jego małżeńskiej współwłasności ustawowej, jak i na działce należącej do uczestniczki M. E., należy na gruncie niniejszej sprawy traktować jako przedsiębiorcę w rozumieniu art.3 pkt 20 lit.a Poś (a tym samym jako podmiot korzystający ze środowiska), RDOŚ wskazał iż: (-) uczestnik ten faktycznie posiada status przedsiębiorcy a jednocześnie (-) przedmiot prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, ujawniony w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, obejmuje m.in. gospodarkę leśną i pozostałą działalność leśną, z wyłączeniem pozyskiwania produktów leśnych - [...]. Tym samym na w/w działkach uczestnik dokonał czynności mieszczących się ściśle w przedmiocie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, co oznacza obowiązek traktowania ich jako czynności dokonanych przez przedsiębiorcę.

Inne podejście do w/w kwestii zaprezentował GDOŚ, nie przypisując (w odniesieniu do wycięcia przez uczestnika J. R. drzew na własnej działce) zasadniczego znaczenia w sprawie zgodności charakteru wykonanych przez uczestnika prac z przedmiotem prowadzonej przez uczestnika działalności gospodarczej, a wyłącznie charakterowi nieruchomości, na której prace te zostały wykonane. GDOŚ stwierdził zatem, iż te działki, na których dokonano wycinki, a które stanowią przedmiot współwłasności małżeńskiej uczestnika i jego żony, nie stanowią takiego składnika majątku uczestnika, który pozostawałby w jakimkolwiek związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą (stanowią zatem wyłącznie składnik osobistego majątku uczestnika - przedsiębiorcy). GDOŚ uznał przy tym, iż dokonanie przez uczestnika, przy użyciu zasobów prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa, wycinki na w/w gruntach, stanowiących jego współwłasność, należy traktować jako wykonanie przez uczestnika zlecenia na rzecz osób fizycznych, tj. współwłaścicieli przedmiotowych gruntów, a zatem także na rzecz samego siebie. GDOŚ zdaje się zatem postrzegać działania skarżącego, jako posiadające dwoistą naturę, tj. takie które podjął on zarówno jako zleceniodawca – osoba fizyczna (a to w świetle faktu, iż zlecenie dotyczyło nieruchomości stanowiącej składnik majątku osobistego, tj. nie gospodarczego uczestnika), jak i zleceniobiorca, będący w gruncie rzeczy również osobą fizyczną, która jedynie korzysta, na potrzeby wykonania zlecenia, z zasobów ludzkich, czy też pracowniczych prowadzonej przez siebie równolegle działalności gospodarczej.

Konsekwentnie - w odniesieniu do wycięcia przez uczestnika drzew na działce uczestniczki M. E. GDOŚ przyjął, iż nie ponosi on odpowiedzialności w tym zakresie z racji tego (co jest niesporne), iż zleceniodawczyni nie jest podmiotem korzystającym ze środowiska, w tym w szczególności nie jest przedsiębiorcą.

Stanowisko organu należy zatem wykładać w ten sposób, iż w sytuacji, w której przedsiębiorca dokonuje czynności odpowiadającej charakterem deliktowi z art.2 ust.1 pkt 2 ustawy szkodowej to pomimo tego, iż czynność ta została dokonana przy użyciu zasobów należącego do tego przedsiębiorcy przedsiębiorstwa w rozumieniu art.551 k.c., a jej przedmiot mieści się w przedmiocie działalności tego przedsiębiorcy, to nie ponosi on odpowiedzialności przewidzianej w ustawie szkodowej, o ile w/w czynności dokonał:

(-) we własnym imieniu i na własną rzecz w stosunku do takiego składnika własnego majątku, który nie jest powiązany z działalnością gospodarczą tego przedsiębiorcy,

(-) na zlecenie innego podmiotu, nie będącego podmiotem korzystającym ze środowiska, tj. w tym szczególności na rzecz osoby fizycznej.

Konsekwentnie ustawowa odpowiedzialność takiego przedsiębiorcy zarezerwowana byłaby tylko do takich przypadków, gdyby czynności, o których mowa powyżej, dokonałby on:

(-) we własnym imieniu i na własną rzecz w stosunku do składników majątkowych powiązanych z jego działalnością gospodarczą,

(-) na zlecenie innych podmiotów tylko o tyle o ile są podmiotami korzystającymi ze środowiska i to tylko w tych przypadkach (w odniesieniu do przedsiębiorców), w których zlecenie dotyczyłoby składników majątkowych, powiązanych z ich działalnością gospodarczą.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela w/w zawężającego kierunku wykładni art.6 pkt 9 ustawy szkodowej w zw. z art.3 pkt 20 lit.a Poś, stwierdzając iż po pierwsze, nie znajduje on uzasadnienia w literalnym brzmieniu w/w przepisów, jak też w brzmieniu innych przepisów ustawy, a po drugie, byłby on nie do pogodzenia z oczywistym ratio legis ustawy, mającym na celu zapewnienie organom administracji skutecznej możliwości egzekwowania od określonej grupy podmiotów, tj. od podmiotów korzystających ze środowiska, w tym w szczególności od przedsiębiorców obowiązku zapobieżenia lub usunięcia skutków wszelkich takich działań szkodzących środowisku, które są wynikiem ich zawinionych działań.

Zasadność i racjonalność nałożenia na podmioty, o których mowa w art.3 pkt 20 Poś, w tym w szczególności na przedsiębiorców daleko idących obowiązków w zakresie zapobiegania, czy też naprawiania skutków zawinionych przez nich deliktów przeciwno środowisku, wynika stąd, iż z racji profesjonalnego charakteru tych podmiotów:

(-) winny one posiadać specjalistyczną (ewentualnie co najmniej dostateczną) wiedzę na temat wymogów ochrony środowiska, co automatycznie wiąże się z obowiązkiem dochowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności, które mogłyby środowisku zagrozić,

(-) skutki negatywnego oddziaływania prowadzonej przez nich działalności na środowisko mogą być znaczne,

(-) należy je postrzegać jako podmioty co do zasady dysponujące środkami finansowymi, czy też innymi środkami, pozwalającymi na pokrycie kosztów koniecznych działań zapobiegawczych lub restytucyjnych.

Odnotować w tym kontekście należy, iż w ujęciu czysto literalnym samo zestawienie treści art.2 ust.2 pkt 1 oraz art.6 pkt 9 w związku z art.3 pkt 20 lit.a Poś mogłoby wręcz stanowić podstawę do formułowania tezy, iż wystarczającą przesłanką do poniesienia przez przedsiębiorcę odpowiedzialności przewidzianej w ustawie jest wyłącznie kryterium o charakterze ściśle podmiotowym, tj. sam fakt dokonania czynności sprowadzających bezpośredni niebezpieczeństwo lub szkodę w środowisku przez przedsiębiorcę bez konieczności wykazywania, iż chodziłoby o czynności podejmowane w związku z prowadzoną przez ten podmiot działalnością gospodarczą (zastrzeżenie tego rodzaju nie zostało bowiem formalnie zawarte w żadnym ze w/w przepisów). Uznać jednak należy, iż stanowisko takie byłoby w oczywisty sposób zbyt daleko idące albowiem obciążałoby ono stosowną odpowiedzialnością przedsiębiorcę nawet za działania ewidentnie nie posiadające żadnego związku z prowadzoną przezeń działalnością gospodarczą.

Nie ma jednakże racjonalnych przesłanek do przyjmowania, że przedsiębiorca miałby być zwolniony z ustawowej odpowiedzialności za zawiniony delikt przeciwko środowisku, którego dopuścił się bądź to w ramach wykonywania zlecenia na rzecz innych osób, w tym osób fizycznych bądź to też na własną rzecz w odniesieniu do własnego składnika majątkowego, nie związanego z prowadzoną przezeń działalnością gospodarczą, jeżeli charakter tych czynności odpowiada ściśle przedmiotowi działalności gospodarczej prowadzonej przez tego przedsiębiorcę (chodzi zatem o sytuację, w której przedsiębiorca, korzystając z zasobów prowadzonego przez siebie przedsiębiorstwa w rozumieniu art.551 k.c., dokonuje w odniesieniu do w/w składnika majątkowego takich czynności, które normalnie wykonuje odpłatnie na rzecz innych podmiotów). Kwalifikacja taka nie respektowałby bowiem analizowanego już wcześniej a doniosłego społecznie celu ustawy, jakim było wyposażenie organów środowiskowych w narzędzia prawne umożliwiające skutecznie egzekwowanie od określonej, kwalifikowanej grupy podmiotów, których działalność z zasady łączy się z ryzykiem szkodliwego oddziaływania na środowisko (w tym w pierwszej kolejności przedsiębiorców) i którzy z tego powodu zobowiązani są do dochowania należytej staranności - usuwania zawinionych przez te podmioty zagrożeń lub szkód dla tego środowiska.

Mając powyższe na uwadze, nie można w ocenie Sądu przyjmować aby to samo zdarzenie, spełniające kryteria zawinionego deliktu przeciwko środowisku, stypizowanego w art.2 ust.1 pkt 2 ustawy szkodowej, polegające np. na usunięciu chronionych elementów przyrodniczych z nieruchomości leśnej, dokonane przez tego samego przedsiębiorcę zajmującego się gospodarką leśną i używającego w tym celu zasobów własnego przedsiębiorstwa w sposób typowy dla prowadzonej przez niego normalnie działalności gospodarczej, miałoby być oceniane różnie z punktu widzenia odpowiedzialności przewidzianej w art.15 ust.1 pkt 2 ustawy szkodowej w zależności od tego, czy do w/w usunięcia doszło na: a) własnym gruncie przedsiębiorcy, związanym z jego działalnością gospodarczą, b) własnym gruncie przedsiębiorcy, nie związanym z jego działalnością gospodarczą, c) na cudzym gruncie związanym z działalnością gospodarczą władającego tym gruntem, d) na cudzym gruncie nie związanym z działalnością gospodarczą władającego tym gruntem.

Wszystkie te przypadki łączy bowiem okoliczność przesądzająca o powstaniu obowiązków, o których mowa w art.15 ust.1 pkt 2 ustawy szkodowej, w postaci powstania zagrożenia szkodą lub szkody w środowisku, wywołanego w sposób zawiniony przez podmiot kwalifikowany (tj. w szczególności obowiązany do dochowania należytej staranności), tj. przedsiębiorcę, podejmującego w tym celu czynności przy użyciu zasobów własnego przedsiębiorstwa w rozumieniu art.55’ k.c., które to czynności mieszczą się jednocześnie w przedmiocie działalności tego przedsiębiorcy (nie chodzi zatem o sytuację, w której doszłoby wprawdzie do użycia zasobów przedsiębiorstwa w rozumieniu art.55’ k.c., niemniej charakter podjętych czynności w oczywisty sposób nie pozostawałby w żadnym związku z przedmiotem działalności przedsiębiorcy – np. usunięcie gatunków chronionych z własnej nieruchomości przez przedsiębiorcę, wprawdzie korzystającego w tym zakresie z zasobów własnego przedsiębiorstwa, tj. np. pracowników, pojazdów, narzędzi, niemniej w sytuacji, w której przedmiot działalności gospodarczej przedsiębiorcy nie obejmuje działalności z zakresu utrzymania zieleni czy też gospodarki leśnej).

W świetle powyższych okoliczności przyjąć należy, że:

1) Podjęcie przez przedsiębiorcę takich czynności spełniających kryteria zawinionego spowodowania bezpośredniego zagrożenia lub szkody w środowisku, o których mowa w art.2 ust.1 pkt 2 ustawy szkodowej, które: (-) odnoszą się do składników własnego majątku, nie związanych z działalnością gospodarczą (tj. do składników majątku osobistego przedsiębiorcy, (-) polegają na użyciu przez przedsiębiorcę zasobów własnego przedsiębiorstwa w rozumieniu art.55’ k.c., mając charakter działań mieszczących się w przedmiocie działalności tego przedsiębiorcy - należy kwalifikować jako delikt administracyjny, o którym mowa w art.2 ust.1 pkt 2 ustawy szkodowej, dokonany przez podmiot korzystający ze środowiska, rodzący odpowiedzialność przewidzianą we w/w ustawie.

2) Taką samą odpowiedzialność ponosi przedsiębiorca za delikt, o którym mowa w art.2 ust.1 pkt 2 ustawy, za działania, które podjął w ramach wykonywania zlecenia na rzecz osoby trzeciej, nie będącej podmiotem korzystającym ze środowiska, w tym na rzecz osoby fizycznej. Odpowiedzialności przedsiębiorcy towarzyszy w tej sytuacji solidarna odpowiedzialność osoby fizycznej, której źródłem jest art.12 ust.2 ustawy szkodowej.

W świetle materiału dowodowego sprawy, wyczerpującego zanalizowanego pod tym kątem przez RDOŚ, stwierdzić należy, iż uczestnik J. R. spełnia kryteria podmiotu, potencjalnie mogącego ponosić odpowiedzialność, o której mowa w art.15 ust.1 pkt 2 ustawy szkodowej za delikty, o których mowa w art.2 ust.1 pkt 1 tej ustawy, polegające na: (-) dokonaniu na własną rzecz wycięć na działkach stanowiących przedmiot współwłasności uczestnika, (-) dokonaniu na zlecenie uczestniczki M. E. wycięć na działce stanowiącej własność uczestniczki M. E.

3.2. W odniesieniu do odpowiedzialności uczestniczki M. E.:

Sąd w pełni podziela z tym zakresie ocenę RDOŚ, iż w/w uczestniczka postępowania, jako władająca powierzchnią własnej działki, zleciła przedsiębiorcy, tj. uczestnikowi J. R. dokonanie prac wycinkowych na tej działce, co rodzi jej odpowiedzialność na zasadzie art.12 ust.2 ustawy szkodowej (znajdujący się w aktach sprawy dowód z oględzin terenu ww. działek z dnia 23 maja 2017 roku, zawiera oświadczenie M. E., że zleciła J. R. wycinkę drzewostanu z jej działki (nr ew. [...])).

3.3. Sąd podziela natomiast ocenę GDOŚ co do braku podstaw do obciążania odpowiedzialnością w sprawie uczestniczki U. R. z uwagi na brak dostatecznie przekonujących przesłanek do przyjęcia, iż dokonanie przez uczestnika J. R. prac wycinkowych na ich wspólnych działkach dokonało się za wiedzą i zgodą uczestniczki.

4. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku GDOŚ rozpatrzy ponownie odwołanie uczestników postępowania od decyzji RDOŚ, przyjmując, w ślad za ocenami sformułowanymi powyżej, iż w razie wykazania, iż czynności, których dokonał uczestnik J. R. na działkach własnych oraz na działce uczestniczki M. E. spełniają przedmiotowe kryteria deliktu stypizowanego w art.2 ust.1 pkt 2 ustawy szkodowej, to zarówno w stosunku do w/w uczestnika, podobnie jak i w stosunku do uczestniczki M. E., nie zachodzą przeszkody podmiotowe, uniemożliwiające nałożenie na tej osoby koniecznych obowiązków zapobiegawczych lub naprawczych w trybie art.15 ust.1 pkt 2 ustawy szkodowej.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c i art.200 p.p.s.a.