Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 987/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-12-20 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: zwolniono od kosztów w 1/2cz w pozostałym zakresie oddalono
Powołane przepisy: article: art. 245 par 3, art. 246 par 1 pkt 2 w zw z art. 258 par 1 i par 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 7 lipca 2017 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zawieszenia postępowania dotyczącego orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2011 r. p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części; I) w pozostałym zakresie wniosek oddalić


UZASADNIENIE

C. D., działający przez adwokata A. B., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.

Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną U. D., córką K. Z., zięciem M. Z. oraz wnuczkami V. Z. ur. 2011 r. i E. Z. ur. 2016 r. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest świadczenie z ZUS w wysokości 1.200 – 1.500 zł. Małżonka otrzymuje świadczenie przedemerytalne w wysokości około 800 zł, córka przebywa na urlopie macierzyńskim, a zięć zarabia najniższą krajową. W skład majątku skarżącego wchodzi udział [...] we własności domu mieszkalnego o powierzchni 250 m˛ o wartości 500.000 zł, obciążonego hipotecznie na rzecz banków oraz urzędów skarbowych ponad swoją wartość. Posiada on również 70 udziałów bez wartości w BWS F. Sp. z o.o. w likwidacji oraz samochód osobowy w leasingu z przeterminowanymi ratami płatności. Członkowie rodziny, z którymi skarżący wspólnie zamieszkuje, nie posiadają żadnego majątku.

W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy C. D. powołał się na trudną sytuację finansową, zły stan zdrowia, konieczność ciągłych wizyt w szpitalu oraz długotrwałe leczenie psychiatryczne. Skarżący podniósł, iż podjął pracę zarobkową w firmie Forrent Sp. z o.o., jednak od 2 marca 2017 r. zmuszony jest nieprzerwanie przebywać na zwolnieniu L4. Z tego tytułu otrzymuje świadczenie w wysokości 1.200 – 1.500 zł miesięcznie. Z bieżących wpływów nie posiada wystarczającej kwoty, która pozwoliłaby mu na ponoszenie kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wnioskodawca dodał, że nie posiada jakichkolwiek przedmiotów wartościowych, ani zasobów pieniężnych i poza świadczeniem chorobowym nie posiada żadnych dodatkowych dochodów. Jego żona cierpi na schorzenia ortopedyczne i krążeniowe. Skarżący regularnie ponosi koszty opłat za leki, media, czynsze i spłaty zaległości do urzędów skarbowych. Z nieruchomości, której jest współwłaścicielem prowadzone są licytacje komornicze zmierzające do spłaty jego zadłużenia.

Zarządzeniem z dnia 10 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych na okoliczność wykazania stanu majątkowego wnioskodawcy oraz jego możliwości płatniczych.

Odnosząc się do wezwania adwokat A. B. przesłała dokumenty, z których wynika, że C. D., ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych. Miesięczne wydatki rodziny przedstawiają się następująco: gaz 800 zł, woda 200 zł, energia elektryczna 300 zł, leki 1.000 zł, wyżywienie 3.000 zł, ubranie 1.000 zł, utrzymanie samochodu 1.200 zł, telefony 200 zł, satelita 200 zł, podatek od nieruchomości 200 zł. Świadczenie pobierane przez U. D. za miesiąc lipiec 2017 r. wyniosło 750 zł według przedłożonej kopii przekazu pocztowego.

Według danych zawartych w zeznaniu [...] w roku 2016 C. D. osiągnął przychód w wysokości 84.914,68 zł (50.044,21 zł świadczenia z ZUS i 34.870,47 zł należności ze stosunku pracy) przy kosztach jego uzyskania 1.446,25 zł, co dało dochód 83.468,43 zł. Przychód żony skarżącego, U. D., w 2016 roku (według zeznania [...]) wyniósł łącznie 12.428,01 zł (w tym 4.140,35 zł należności ze stosunku pracy i 8.287,66 zł z innych źródeł), przy kosztach uzyskania przychodu 445 zł, co dało dochód w wysokości 11.983,01 zł. Zięć wnioskodawcy, M. Z., w 2016 roku osiągnął przychód ze stosunku pracy w wysokości 7.400 zł przy kosztach 445 zł, co dało dochód 6.955 zł (według zeznania [...]). Natomiast córka skarżącego, K. Z., według [...] w 2016 roku osiągnęła przychód w łącznej wysokości 141.407,59 zł (w tym 36.201,43 zł należności ze stosunku pracy i 105.206,16 zł z pozarolniczej działalności gospodarczej) przy kosztach uzyskania przychodu 89.212,21 zł, co dało dochód w wysokości 52.195,38 zł.

Spółka BWS "F." Sp. z o.o. w likwidacji w R. , w której skarżący jest jedynym wspólnikiem, w roku 2016 osiągnęła przychód w wysokości 13.643,85 zł, przy kosztach 18.407,33 zł, co przyniosło stratę w wysokości -4.763,48 zł (dane z zeznania [...]). Według rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r. przychody netto tej Spółki ze sprzedaży wyniosły 20.764,96 zł, a koszty działalności operacyjnej 1.360.102,08 zł, strata ze sprzedaży wyniosła -1.339.337,12 zł, a strata netto wyniosła -9.811.162,69 zł. BWS "F. " Sp. z o.o. w likwidacji w R. w okresie od lipca do września 2017 roku nie dokonywała żadnych czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (VAT-7).

Wydatki skarżącego na energię elektryczną z terminem płatności w grudniu 2017 r. wynoszą 317,28 zł, faktura za wodę i odprowadzenie ścieków z 31 maja 2017 r. opiewa na kwotę 684,57 zł, a faktura za gaz z dnia 24 kwietnia 2017 r. za okres od 24 lutego do 14 kwietnia 2017 r. opiewa na kwotę 1.470,83 zł.

Adwokat A. B. wskazała, iż pomoc prawna udzielona skarżącemu została opłacona ponad dwa lata temu, kiedy to skarżący dysponował środkami na uregulowanie należności z tego tytułu. Obecnie, zważając na trudną sytuację finansową mocodawcy, pełnomocnik nie pobiera dodatkowego wynagrodzenia za podejmowane w imieniu skarżącego działania.

Ponadto orzekającemu z urzędu wiadomym jest, z racji rozpoznawanego w listopadzie 2017 roku wniosku C. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawach o sygn. akt I SA/Kr 773/17 i I SA/Kr 774/17, że skarżący jest osobą schorowaną, pozostającą w stałym leczeniu psychiatrycznym (na tę okoliczność przedłożono wówczas szereg zaświadczeń lekarskich). Wobec wnioskodawcy prowadzona jest egzekucja należności pieniężnych, na dowód czego załączone zostały w powołanych sprawach stosowne dokumenty źródłowe.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie.

Mając na uwadze obecną sytuację finansową C. D., należy stwierdzić, że uiszczenie kosztów sądowych w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Jak wynika bowiem z oświadczeń oraz dokumentów źródłowych wnioskodawca nie posiada zgromadzonych oszczędności, ani cennych przedmiotów, które mogłyby zostać spieniężone. Aktualnie jedynym źródłem jego utrzymania jest pobierany zasiłek chorobowy z ZUS, którego wysokość wynosi od 1.200 zł do 1.500 zł. Dochód małżonki skarżącego w lipcu 2017 r. wynosił 750 zł. Spółka BWS "F. " Sp. z o.o. w likwidacji w R. , w której skarżący jest jedynym wspólnikiem w miesiącach od lipca do września bieżącego roku nie dokonywała żadnych czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, a ostatni rok obrotowy zamknęła startą. Pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym córka wnioskodawcy w roku 2016 uzyskała znaczny przychód z prowadzonej działalności gospodarczej, natomiast obecnie przebywa na urlopie macierzyńskim, a jego zięć pobiera najniższe wynagrodzenie. Na utrzymaniu córki skarżącego i zięcia pozostają dwie córki w wieku 6 lat i 1 roku.

Ponadto, C. D. pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym, co niewątpliwie wpływa na możliwości pozyskania przez niego dodatkowych dochodów oraz konieczność ponoszenia wydatków na leczenie, które stanowi znaczne obciążenie domowego budżetu (według oświadczenia strony koszty leczenia wynoszą miesięcznie 1.000 zł).

Nie sposób nie dostrzec także ogromnego zadłużenia, z którym boryka się wnioskodawca. Według danych zawartych w protokole o jego stanie majątkowym z dnia 11 października 2017 r. (zalegającego w aktach spraw o sygn. akt I SA/Kr 773/17 i I SA/Kr 774/17) łączna kwota zaległości sięga ok. 18 mln zł. Rachunki bankowe skarżącego zostały zajęte przez komorników, brak na nich środków. We wrześniu bieżącego roku odbyła się licytacja nieruchomości, której skarżący był współwłaścicielem, nieruchomość ta została sprzedana. W dniu 11 października 2017 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. T. został zajęty samochód skarżącego Audi A7, a z protokołu zajęcia ruchomości wynika, że kwota dochodzonej należności głównej wynosi 827.601 zł.

Należy jednak zaakcentować, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód, czy ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA z dnia 27.02.2012 r., sygn. akt I FZ 561/11, z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14). Skarżący dochodem takim dysponuje. W takiej sytuacji powinien on poczynić stosowane oszczędności m.in. poprzez ograniczenie wydatków, które nie są konieczne do zapewnienia minimum egzystencji. Do takich wydatków można zaliczyć chociażby koszty utrzymania samochodu, koszt telefonów, czy satelity. Wydatki te nie są bowiem pożytkowane na zapewnienie niezbędnego utrzymania rodziny, ale na podniesienie standardu życia. Dlatego rezygnacji z tego rodzaju wydatków w danym miesiącu, w związku z potrzebą poniesienia części kosztów sądowych, nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu własnym i rodziny.

Przypomnieć w tym miejscu należy, iż opłaty sądowe winny być traktowane na równi z pozostałymi wydatkami, które nie są niezbędne dla egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r. o sygn. akt II OZ 830/06). Zaś przez wydatki "utrzymania koniecznego" należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08).

Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający postanowił częściowo uwzględnić wniosek i przyznać C. D. prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych w [...] części. Konieczność poniesienia połowy kosztów z ich ogólnej sumy (na obecnym etapie postępowania kwoty 50 zł tytułem wpisu od wniesionej skargi) nie naraża skarżącego na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.