Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 518/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Świstak Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 września 2022 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 maja 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 5 kwietnia 2022 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz H. B. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 26 maja 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "Samorządowe Kolegium Odwoławcze" lub "organ"), po rozpatrzeniu odwołania H. B., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 05 kwietnia 2022 r., znak [...]

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.

W dniu 03 lutego 2022 r. wpłynął wniosek H. B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. B..

W dniu 21 marca 2022 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy. Podczas wywiadu ustalono, że ze względu na zły stan zdrowia obojga rodziców tj. K. B. i J. B. wnioskodawca podzielił opiekę z siostrą, tzn. matka przebywa u swojej córki, a ojciec u wnioskodawcy.

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 05 kwietnia 2022 r., znak [...] odmówił przyznania H. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką- Panią K. B., ur. [...].1935 r.

Od decyzji odwołał się H. B. repr. przez radcę prawnego M. M. zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm. – dalej: "u.ś.r.") z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21października 2014r. sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Odwołujący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W dalszej części uzasadnienia organ, po przytoczeniu treści przepisów prawa, wskazał, iż z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że w celu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest spełnienie przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oraz "sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".

Organ podniósł, iż opieka w rozumieniu ww. przepisu musi być stała lub długoterminowa, a zatem nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 820/18, dostępny: CBOSA). Jak wskazał WSA świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zdaniem WSA przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (vide: wyrok NSA z 05 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, pub. CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (vide: wyrok NSA z 02 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, pub. CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Organ wyjaśnił, iż podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że względu na zły stan zdrowia obojga rodziców tj. K. B. i J. B. wnioskodawca podzielił opiekę z siostrą, tzn. matka przebywa u swojej córki, a ojciec u wnioskodawcy. Przy czym, jak wynika z akt sprawy organu I instancji, J. B. zmarł w dniu [...] 2022 r. Organ podniósł, iż owszem, H. B. pomaga siostrze w opiece nad matką (z którymi nie zamieszkuje), ale w ocenie Kolegium czynności te nie wykraczają poza podstawowe obowiązki, które wykonywane są także przez osoby pracujące nawet w pełnym wymiarze czasu pracy, a zatem nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Zdaniem Kolegium pomoc K. B. nie wykracza poza standardowe obowiązki syna wynikające z k.r.o.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł H. B. zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a sprawowaną przez Niego opieką nad matką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że zakres opieki świadczony przez Skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącego nad matką, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie decyzji organu I instancji. Ponadto Skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, iż organ II instancji w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji podnosi, iż " (...) pomoc Pani K. B. nie wykracza poza standardowe obowiązki syna wynikające z k.r.o." W ocenie Skarżącego powyższe ustalenia Organ poczynił w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy. Z okoliczności sprawy wynika, że opieka nad matką skarżącemu zajmuje znaczną część dnia. Organ odwoławczy nie wziął również pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20).

Skarżący odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego podniósł, że organy przyznające świadczenie pielęgnacyjne nie są władne do tworzenia dodatkowych warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący podniósł, iż z żadnego przepisu u.ś.r. nie wynika, aby warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było wspólne zamieszkiwanie z osobą, nad którą sprawowana jest opieka. Tworzenie więc dodatkowych warunków, których nie przewiduje ustawa należy uznać za bezpodstawne. Sprawowana opieka nie musi być nieprzerwana i całodobowa.

Skarżący zaznaczył, iż okoliczność konieczności dzielenia ww. opieki- nie powinna stanowić podstawy odmowy a wręcz uzasadniać przyznanie tego świadczenia - po pierwsze z uwagi na stan zdrowia osoby tego wymagającej a po drugie na należyte i wręcz w szerszym aspekcie sprawowanie ww. opieki. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazuje, że dzieląc obowiązki między siebie i siostrę trudno uznać, że H. B. sprawuje stałą, nieprzerwaną i całodobową opiekę nad matką. Podkreślić należy fakt, że to Skarżący sprawuje stałą, osobistą i nieprzerwaną opiekę nad osobą niepełnosprawną i korzysta z pomocy siostry tylko w wyjątkowych sytuacjach. Nad to, nie ma możliwości finansowych, aby zatrudnić profesjonalną pomoc w osobie opiekunki dla osoby niepełnosprawnej. W okolicznościach przedmiotowej sprawy Skarżący wykonuje wszystkie czynności wobec osoby wymagającej opieki nie tylko związane z codziennym funkcjonowaniem tej osoby ale w szerszym aspekcie - niezbędnym do jej pełnej egzystencji. Jak sam Organ pierwszej instancji ustalił, czego Organ II instancji nie kwestionuje, że opiekę wypełnia nad osobą niepełnosprawną Skarżący a zakres opieki w ocenie Skarżącego i zgodnie ze stanem faktycznym niniejszej sprawy jest stały, długotrwały co tym samym przesądza o zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz Strony.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie zauważyć należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: P.p.s.a.). W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożyła Skarżąca, natomiast organ w odpowiedzi na skargę nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta odmawiającej przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm. – dalej: "u.ś.r."), obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 u.ś.r.

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według zaś ust. 1a tego przepisu ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.

W związku z powyższym przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania przez organ I instancji wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie.

W tym miejscu wskazać należy, iż poza sporem jest kwestia, że K. B. spełnia przesłanki do uznania jej za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 3 pkt 21 u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności to:

1) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych;

2) całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;

3) stała albo długotrwała niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach;

4) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów;

5) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W niniejszej sprawie do wniosku zostało załączone orzeczenie lekarza orzecznika ZUS ustalające, iż K. B. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji (k. [...] akt administracyjnych).

Analiza uzasadnień organów obu instancji wskazuje również, iż co do zasady nie kwestionują one faktu sprawowania opieki przez Skarżącego nad matką ale uznały, iż zakres świadczonej opieki nie stanowi przeszkody do podjęcia przez Skarżącego zatrudnienia.

Wobec powyższego przypomnieć należy, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą wymagającej tej opieki.

Z powołanego na wstępie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18, CBOSA).

Zgodzić należy się z organem, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż orzeczenie o stanie zdrowia osoby wymagającej opieki (w niniejszej sprawie orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji) nie podlega weryfikacji przez organ administracji publicznej. Jest to bowiem orzeczenie wydane w odrębnej procedurze, jednakże i w niej przewiduje się zasadę trwałości takich orzeczeń. To z kolei powinno prowadzić do wniosku, że K. B. jest istotnie osobą wymagającą pomocy, aby samodzielnie egzystować w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Jak wskazano wyżej Kolegium kwestionuje fakt, że świadczona przez Skarżącego opieka na rzecz jego matki nie wyklucza podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd zaprezentowany m.in. w orzeczeniu tutejszego Sądu z dnia 2 czerwca 2022 r. w sprawie IV SA/Po 299/22 (CBOSA), iż zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573, z późn. zm.) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z kolei ust. 4 tego samego artykułu stanowi, że niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Z powyższego wynika, że sam fakt legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (bądź orzeczeniem z nim zrównanym przez przepisy u.ś.r.) przesądza o tym, że sprawowanie opieki nad taką osobą wypełnia kryterium celu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. Z samego faktu, iż dana osoba legitymuje się stosownym orzeczeniem wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji i bez pomocy innych osób nie jest w stanie zaspokajać podstawowych potrzeb życiowych, w zakresie m.in. samoobsługi, poruszania się i komunikacji. Okoliczności ta nie tylko nie wymaga, lecz wręcz nie może być zatem samodzielnie i wbrew treści orzeczenia lekarza orzecznika ustalana przez rozpoznające sprawę organy administracji publicznej, które nie mogą samodzielnie miarkować czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, w związku ze sprawowaniem opieki nad którą dochodzone jest uprawnienia opiekuna do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Warto również odnotować, iż ustawodawca nie zdefiniował w u.ś.r. pojęcia "opieki", jakiej sprawowanie uprawnia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ale już z samego brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. można wnioskować, że musi ona być "stała lub długotrwała". Nie oznacza to jednak, że chodzi w tym przypadku o opiekę "całodobową". Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko, zgodnie z którym z ww. przepisu wynika, iż "podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przepis ten nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę" (wyrok NSA z 07 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18, CBOSA). W konsekwencji fakt sprawowania opieki codziennie (a więc regularnie) ale przez część doby – niebędącej tym samym, opieką "sporadyczną" (pod którym to pojęciem rozumie się coś «występujące rzadko, nieregularnie»; zob. https://sjp.pwn.pl/slowniki/sporadyczny.html) – nie wyklucza dopuszczalności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile tylko jej zakres i sposób sprawowania faktycznie uniemożliwiają podjęcie opiekunowi zatrudnienia (którego wykonywanie, co do zasady, też nie jest całodobowe, lecz zajmuje jedynie określoną część doby, zwykle 8 godzin).

W niniejszej sprawie organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że H. B. pomaga siostrze w opiece nad matką (z którymi nie zamieszkuje), ale w ocenie Kolegium czynności te nie wykraczają poza podstawowe obowiązki, które wykonywane są także przez osoby pracujące nawet w pełnym wymiarze czasu pracy, a zatem nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia".

Organ poza lakonicznym ww. stwierdzeniem nie wyjaśnił dlaczego wskazane w trakcie wywiadu środowiskowego czynności tj. codzienna pomoc w higienie, karmienie czy też załatwianie bieżących spraw i przebywanie "większość czasu" z matką nie wykracza poza podstawowe obowiązki. Warto w tym miejscu wskazać, iż w sprawie nie było przeszkód, mając na uwadze obowiązek należytego wyjaśnienia sprawy (art. 7, art. 77 K.p.a.), aby organ wezwał Skarżącego do uszczegółowienia jakie dokładnie czynności przy matce wykonuje on, a jakie siostra. Ponadto organ mógł również poprosić o takie oświadczenie siostrę Skarżącego. W tym miejscu wskazać należy, iż z samego faktu, że osoba wymagająca opieki mieszka z siostrą Skarżącego nie można wywodzić, że opieka świadczona przez Skarżącego jest na tyle mała, że pozwala mu podjąć zatrudnienie.

W tym miejscu wskazać należy, iż Sąd nie przesądza w niniejszej sprawie, że świadczenie pielęgnacyjne Skarżącemu się należy, a jedynie zauważa braki w materiale dowodowym, które pozwoliłyby na jednoznaczne przesądzenie czy spełnione zostały przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym stanie rzeczy, z powodów opisanych wyżej, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., a na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t. Dz. U. 2018 r. poz. 265 ).

Ponownie rozpoznając sprawę w warunkach związania, o jakim mowa w art. 153 p.p.s.a., organ I instancji uwzględni wyrażone przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu wyroku wskazania i oceny prawne i, ponownie rozpatrując ziszczenie się przesłanek warunkujących przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia, w szczególności pominie niekonstytucyjną regulację art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W szczególności organ powinien podjąć czynności celem jednoznacznego ustalenia jaki jest zakres opieki sprawowany przez Skarżącego, a jaki przez jego siostrę nad ich niepełnosprawną matką. Przy czym organ winien mieć na względzie, iż w sytuacji gdy większość czynności opiekuńczych wykonuje Skarżący, to okoliczność pomocy świadczonej również ze strony siostry Skarżącego nie może stanowić przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia.