Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2010/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2017 poz 1938
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędzia WSA Tomasz Sałek Protokolant ref. staż. Lili Zawadzka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2019 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz H. B. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 2010/18

Uzasadnienie

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...], na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1938, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą oświadczeniach", oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), utrzymał w mocy decyzję nr [...] Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2016 r. stwierdzającą, że Pani A. K., zwana dalej "zainteresowaną", podlegała od dnia 2 stycznia 2012 r. do dnia 31 stycznia 2012 r., od dnia 2 lutego 2012 r. do dnia 29 lutego 2012 r., od dnia 5 marca 2012 r. do dnia 30 marca 2012 r., od dnia 3 kwietnia 2012 r. do dnia 30 kwietnia 2012 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zawartych z płatnikiem H. B.(zwaną dalej "skarżącą", "płatnikiem składek").

Do wydania niniejszych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, pismem z dnia [...] stycznia 2016 r., znak: [...], zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym zainteresowanej, z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego odnośnie zlecenia, zawartych z Panią H. B. prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą: H..

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, po analizie zgromadzonych dokumentów decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2016 r. stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego zainteresowanej z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług na rzecz płatnika składek w dniach: od dnia 2 stycznia 2012 r. do dnia 31 stycznia 2012 r,, od dnia 2 lutego 2012 r. do dnia 29 lutego 2012 r., od dnia 5 marca 2012 r. do dnia 30 marca 2012 r., od dnia 3 kwietnia 2012 r. do dnia 30 kwietnia 2012 r.

Od powyższej decyzji zostało wniesione odwołanie, w którym podniesione zostały następujące zarzuty: w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - naruszenie art. 627 i 734 k.c., art. 66 ust. 1 pkt I e ustawy o świadczeniach, art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, art. 80 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a. a także, w stosunku do Narodowego Funduszu Zdrowia w odwołaniu wniesiono o dopuszczenie dowodów z akt postępowania przed [...] OW NFZ. z zeznań zainteresowanej oraz płatnika, wniesiono ponadto o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie, że umowy pomiędzy stronami nie odpowiadają umowom o świadczenie usług, do których zastosowanie znajdują przepisy dotyczące umowy zlecenia, ewentualnie o uchylenie skarżonej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania, wniesiono również o połączenie do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia spraw toczących się w związku z wniesionym odwołaniem od kilku decyzji z uwagi na fakt. że we wskazanych sprawach zachodzi zarówno tożsamość stanu faktycznego jak i podstawy prawnej, z których wynikają prawa i obowiązku strony, jak również dla każdej ze wskazanych spraw właściwym do rozstrzygnięcia sprawy jest ten sam organ administracji publicznej.

Rozpatrując odwołanie Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wskazał na ustalony stan faktyczny sprawy. Podkreślił, że zgodnie z zapisem w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, przeważającą działalność gospodarczą płatnika składek stanowi: "Sprzedaż hurtowa wyrobów tekstylnych". Organ ustalił, że w treści umów wskazano, iż ich przedmiotem było "wiązanie kokard". Zdaniem organu przedmiot umowy mieści w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez płatnika składek. W treści umów wskazano ponadto, m. in. że:

1. umowy powinny zostać wykonane w określonych terminach, z tytułu wykonania spornych umów Wykonawca nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, określono wynagrodzenie w przedziale kwotowym 418.75 zł - 1146.25 zł brutto,

2. zgodnie z § 6 umów, iż wynagrodzenie płatne będzie po wykonaniu zlecenia w kasie Zamawiającego w terminie 7 dni od daty złożenia rachunku przez Wykonawcę,

3. Wykonawca nie może powierzyć wykonania pracy innej osobie bez zgody Zamawiającego (§7),

4. w przypadku niewykonania zlecenia w wyznaczonym terminie Zamawiający może odstąpić od umowy w terminie natychmiastowym (§ 8).

Rozpatrując przedmiotową sprawę organ podniósł, iż zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, którymi są m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osoby z nimi współpracujące. W związku z powyższym osoba spełniająca przesłanki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Zgodnie z brzmieniem art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm.). zwanej dalej "ustawą o systemie", obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i, wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Obowiązek ubezpieczenia osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia, stosownie do treści art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych tj. w art. 13 pkt 2 ustawy o systemie. W myśl tego przepisu zleceniobiorca podlega ubezpieczeniu społecznemu (a w konsekwencji zdrowotnemu), od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia wykonywania umowy do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia umowy. Na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę, jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.

Zgodnie z art. 627 kc przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do wypłaty wynagrodzenia, a jak wynika z art. 734 § 1 kc przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej lub czynności wykonywanej w ramach świadczenia usług dla dającego zlecenie. Umowa o dzieło jest więc umową rezultatu zaś umowa zlecenia umową starannego działania.

Mając na uwadze powyższe przepisy, a także orzecznictwo sądów powszechnych, organ II instancji stanął na stanowisku, że skoro przedmiotem umów zawartych między płatnikiem składek i zainteresowaną było wiązanie kokard, trudno mówić, że polegały one na dostarczeniu określonych wyników pracy w postaci dzieła, zwłaszcza, że w judykaturze podkreśla się, że dzieło powinno mieć byt samoistny niezależny od działania wykonawcy i możliwość uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Praca zainteresowanej polegała na dokonywaniu szeregu czynności z należytą starannością, co jest charakterystyczne dla umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu. Z powyższych względów rezultatu pracy zainteresowanej nie można poddać sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych.

Organ podkreślił również, że wiązanie kokard mogło zostać wykonane w zasadzie przez dowolną osobę poddaną odpowiedniemu przeszkoleniu, zaś rezultat byłby identyczny lub bardzo zbliżony zaś powstałe przedmioty (których jednak treść umów dotyczących ich wiązania, szycia nie precyzuje), w żaden sposób nie wyróżniałyby się osobistymi cechami wykonawcy zobligowanego w istocie do dokonywania powtarzalnych czynności starannego działania, zaś rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu, zaś treść umów ewidentnie wskazuje, że ich przedmiot stanowiło wiązanie.

Odnosząc się do żądania połączenia do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia wielu spraw toczących się w związku z wniesionymi przez płatnika składek odwołaniami od szeregu decyzji organu I instancji, Prezes NFZ stwierdził, że stosownie do art. 80 k.p.a. organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona, wobec czego organ zobligowany jest ustalając stan faktyczny każdorazowo rozpatrzeć sprawę indywidualnie, by wydać rozstrzygnięcie. Wobec powyższego, stosownie do konieczności dokonania odrębnej analizy każdej ze spraw w rozpatrywanym przypadku organ odmówił żądaniu strony w tym zakresie. Podobnie nie uwzględnił żądania dotyczącego dopuszczenia dowodów z zeznań płatnika składek i zainteresowanej. Ocenił bowiem dokonane w postępowaniu czynności, m.in. przesłanie mu protokołu przesłuchania strony oraz informację ZUS, że zainteresowana nie była przesłuchiwana w trakcie kontroli ZUS. Materiał ten poddał analizie i stwierdził, że zadania wykonywane przez ubezpieczoną wykonywane były w ramach umów o świadczenie usług, do których mają zastosowanie przepisy o zleceniu.

W ocenie Prezesa NFZ, brak było podstaw prawnych do uchylenia zaskarżonej decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2016 r.

Na decyzję z dnia [...] lipca 2018 r. płatnik składek wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie:

1. przepisów prawa procesowego, mających istotny upływ na wynik postępowania:

a) art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako "k.p.a.") poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego oraz przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów polegające na uznaniu, że terminologia oraz treść umów zawieranych przez skarżącą z A. K. wskazują na umowę o świadczenie usług, jak również poprzez przyjęcie, że "wykonywanie umowy były ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do skutku w postaci wiązania kokard" choć wniosek taki nie wynika w żaden sposób ze zgromadzonego materiału dowodowego.

b) art. 77 i 86 k.p.a. poprzez wadliwe i niewystarczające ustalenie stanu faktycznego w postaci zaniechania przeprowadzenia dowodu z przesłuchania A. K. i skarżącej, co jest konieczne dla ustalenia charakteru prawnego ich współpracy oraz rzeczywistego sposobu wykonywania umów, w tym zasad odbioru dzieła i zasad rozliczeń dokonywanych pomiędzy stronami - zwłaszcza wobec lakonicznego sformułowania zawieranych umów;

2. przepisów prawa materialnego:

a) art. 627 i 734 kodeksu cywilnego, poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że umowy zawierane przez zainteresowaną i skarżącą mają charakter umowy starannego działania, tj. umowy zlecenia, podczas gdy zarówno zgodny zamiar stron towarzyszący zawarciu umowy, jak też sposób wykonywania umów i ich cechy charakterystyczne przemawiają za zakwalifikowaniem ich jako umów o dzieło;

b) art. 66 ust. 1 pkt 1 e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (dalej jako "Ustawa") poprzez ich nieuprawnione zastosowanie w sytuacji, w której nie została zrealizowana hipoteza normy prawnej wyrażonej w ww. przepisach - to jest nie istniał stosunek prawny będący podstawą do objęcia A. K. ubezpieczeniem społecznym - wobec czego nie podlegała ona obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umów zawieranych ze skarżącą;

c) art. 85 ust. 4 ustawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, w której nie została zrealizowana hipoteza normy prawnej wyrażonej w ww. przepisach - to jest nie istniał stosunek prawny będący podstawą do objęcia A. K. ubezpieczeniem społecznym - wobec czego nie podlegała ona obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umów zawieranych ze skarżącą.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Prezes NFZ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej zaś kontrola ta w myśl § 2 ww. artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżona decyzja, postanowienie, akt bądź inna czynność są zgodne z przepisami postępowania oraz czy nie naruszają przepisów prawa materialnego, przy orzekaniu nie kieruje się natomiast względami słuszności bądź też zasadami współżycia społecznego.

Niezależnie od powyższego sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.).

Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że skarga jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszając prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wniesiona przez stronę skarga zawiera zarzuty naruszenia przez organ przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego.

W tym stanie rzeczy Sąd w pierwszym rzędzie zbadał zasadność podnoszonych przez skarżącą uchybień formalnoprawnych albowiem dopiero w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy możliwa jest ocena właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego.

Istota niniejszej sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy umowy zawierane przez płatnika składek z zainteresowaną miały charakter umowy o dzieło, czy też były umowami o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia.

Przesądzenie tej kwestii warunkowało bowiem ustalenie, czy w okresie wykonywania umów zainteresowana podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, zaś skarżąca była obowiązana odprowadzić za nie składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Należy podnieść, że zgodnie z art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. organ administracji zobowiązany jest podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego, następnie rozpatrzyć i ocenić dowody zgromadzone w sprawie, zaś do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego zastosować właściwe przepisy prawa materialnego co pozwoli na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, które winno być uzasadnione zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a.

Organy obu instancji nie sprostały temu zadaniu, albowiem oceniając charakter stosunków prawnych łączących skarżącą i zainteresowaną nie zbadały dokładnie zawartych przez te podmioty umów, jak również nie dopuściły dowodu z przesłuchania stron, który to dowód przyczyniłby się do rozstrzygnięcia wszystkich wątpliwości w sprawie.

Zgodnie z niekwestionowanym poglądem znajdującym oparcie w doktrynie i orzecznictwie umowa o dzieło (art. 627 kc) jest umową rezultatu albowiem przedmiotem jej jest zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła poprzez stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci, w jakiej dotychczas nie istniało. Dzieło powinno mieć byt samoistny niezależny od działania wykonawcy i możliwość uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Dzieło musi również istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu.

W odróżnieniu od umowy o dzieło przedmiotem umowy zlecenia jest dokonanie określonej czynności faktycznej bądź zespołu czynności faktycznych, które nie muszą prowadzić do osiągnięcia indywidualnie określonego rezultatu. Stąd też umowa o świadczenie usług jak i zlecenia jest przykładem umowy starannego działania, w której wykonawca nie odpowiada za rezultat, lecz za prawidłowość podjętych czynności.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy organ ponownie opierając się na materiale dowodowym w sprawie, uzupełnionym o wyjaśnienia przesłuchanych stron przeanalizuje następujące okoliczności: 1) co było przedmiotem umów łączących skarżącą z zainteresowaną, czy czynności polegające na wiązaniu jakiejkolwiek kokardy, czy też sama kokarda, której wiązanie następowało według ustalonego wcześniej wzorca; 2) czy przed podpisaniem umowy skarżąca dokonywała sprawdzenia zdolności manualnych danej osoby co do poprawnego wykonania danego modelu kokardy; 3) w jaki sposób było ustalone wynagrodzenie, w szczególności, czy od każdej poprawnie zawiązanej kokardy, czy też od wszystkich kokard łącznie, które były wykonane w okresie trwania umowy; 4) czy i w jaki sposób była dokonywana weryfikacja poprawności wykonanych kokard; 5) czy w czasie wykonywania umowy zainteresowana pozostawała pod bezpośrednim nadzorem skarżącej; 6) czy wykonując umowę zainteresowana była obowiązana do osobistego działania, czy też mogła być zastępowania przez inną osobę.

Wyjaśnienie powyższych okoliczności pozwoli na jednoznaczne określenie charakteru umów łączących skarżącą i zainteresowaną.

Na obecnym etapie Sąd uznał za przedwczesne badanie zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego albowiem istnieje konieczność uzupełnienia i ponownej oceny materiału dowodowego w sprawie.

Z tych wszystkich względów Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1c i art. 200 ppsa orzekł jak w wyroku.