Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2071/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 6
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Anna Falkiewicz Kluj, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , , , , po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] S.A. w likwidacji w [...] na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Rozwoju, Pracy i Technologii (dalej również: Minister) decyzją z [...] lipca 2021 r., działając na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 157 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), po rozpatrzeniu wniosku "[...]" S.A. w likwidacji z siedzibą w [...], nie stwierdził nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...] Sp. Akc., [...] ul. [...] Nr [...], w zakresie nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], położonej w [...] obręb [...], ark. mapy [...] o pow. [...] ha.

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że wnioskiem z [...] maja 2011 r., Spółka "[...]" S.A. w likwidacji z siedzibą w [...] wystąpiła o stwierdzenie nieważności "orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw w części dot. Spółki "[...]" S.A. w odniesieniu do nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], położonej w [...] obręb [...] o obszarze [...] ha, jako podjętego z rażącym naruszeniem prawa". W uzasadnieniu wniosku zarzucono m.in. wadliwość podstawy prawnej kwestionowanego orzeczenia jako uchwalonej przez nielegalny organ władzy państwowej oraz brak podpisu podmiotu uprawnionego pod zaskarżonym orzeczeniem. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane na skutek wadliwie pod względem proceduralnym przeprowadzonego postępowania nacjonalizacyjnego. Nadto Spółka akcentowała, że organ w sposób rażący dopuścił się błędnego zastosowania prawa materialnego, które nie obejmowało sytuacji danego przedsiębiorstwa - nie można bowiem pozytywnie legalnie determinować przesłanki ustawowej tj. dolnej granicy zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie określonej ilości osób, bez uwzględnienia sposobu wejścia w posiadanie mienia podmiotów trzecich znajdujących się bez tytułu prawnego na części nacjonalizowanego przedsiębiorstwa.

Odmawiając stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] maja 1948 r. Minister podkreślił, że w oparciu o pozyskany archiwalny materiał dowodowy ustalono, iż założone w 1894 r. przez S. B. przedsiębiorstwo było pierwotnie niewielkim warsztatem zajmującym się naprawą i konstruowaniem [...]. W dniu [...] listopada 1919 r. zawiązana została Spółka [...] S.A. z siedzibą w [...], którą wpisano do rejestru handlowego prowadzonego przez Sąd Okręgowy w [...] pod nr [...]. Przedsiębiorstwo Spółki funkcjonowało na nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] o pow. [...] m2 zapisanej w księdze wieczystej [...] wykaz [...], następnie w KW Nr [...]. Przedmiotem działalności Spółki była detaliczna sprzedaż [...]. W okresie przed II wojną światową Spółka była ponadto przedstawicielem m.in. takich firm jak: [...]. Zatrudnienie zakładu wynosiło wówczas do ok. [...] pracowników (dowód: protokół badania rachunkowości przedsiębiorstwa [...] S.A. z [...] września 1937 r.; zgłoszenie przemysłu z [...] listopada 1937 r. Polski Rocznik Przemysłu i Handlu z 1936 r., poz. [...] oraz z 1938 r, poz. [...], pismo Izby Przemysłowo-Handlowej w [...] z [...] listopada 1947 r.).

Podczas okupacji, tj. w okresie od grudnia 1939 r. do stycznia 1945 r. przedsiębiorstwo zostało przejęte przez firmę "[...]", która po przekształceniu istniejących na terenie fabryki garaży na warsztaty poszerzyła dział produkcyjny zakładu oraz zwiększyła zatrudnienie do [...] pracowników (dowód: protokół z jawnego posiedzenia Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw z [...] stycznia 1948 r, znak: [...] Nr rep. [...]).

Po oswobodzeniu miasta [...] cały zakład przy ul. [...] zajęło wojsko radzieckie, które we wrześniu 1945 r. przekazało go wojsku polskiemu, usuwając urządzenia techniczne z wyjątkiem [...] nieużytecznych tokarek i [...] piły taśmowej. W przejętych od wojska radzieckiego budynkach wojsko polskie zainstalowało nowe maszyny i urządzenia techniczne do naprawy [...] (por. pismo Izby Przemysłowo-Handlowej w [...] z [...] listopada 1947 r.).

Na mocy postanowienia z [...] czerwca 1945 r. sygn. akt [...], Sąd Grodzki w [...] orzekł o wprowadzeniu Spółki [...] w [...] w posiadanie przedsiębiorstwa przemysłowego, stanowiącego fabrykę karoserii, warsztaty reparacyjne i garaże, położonego w [...] przy ul. [...] oraz przy ul. [...].

"Aktem" z [...] sierpnia 1945 r. zawartym pomiędzy przedstawicielem Spółki – J. N. a przedstawicielem Woj. Części [...] kapitanem R. nastąpiło "(...) pierwsze przejęcie, drugie zdanie mieszkań, biur i warsztatów oraz urządzenia znajdującego się w [...] przy ul. [...]".

Następnie na mocy umowy z [...] marca 1946 r. zawartej pomiędzy firmą [...] S.A. w [...] a Rejonowym Zarządem Kwaterunkowo-Eksploatacyjnym Dowództwa Okręgowego Wojska Polskiego w [...], nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], została wynajęta na cele wojskowe, na okres od [...] lipca 1945 r. do [...] czerwca 1946 r., z możliwością milczącego przedłużenia na dalszy okres.

Pismem z [...] marca 1947 r. Jednostka Wojskowa [...] Wojska Polskiego zwróciła się do Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...] (dalej: Wojewódzka Komisja w [...]) o zaakceptowanie załączonego do pisma "Wykazu wytworni i warsztatów będących w zarządzie wojskowym podlegających upaństwowieniu" i ogłoszenie go w Urzędowym Dzienniku Wojewódzkim.

W konsekwencji, na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji w [...] z [...] marca 1947 r., przedsiębiorstwo pn. [...] Sp. Akc. [...] ul. [...], zostało umieszczone w dwudziestym szóstym wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa na zasadzie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej. Zarządzenie to, wraz z ww. wykazem, zostało ogłoszone w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...], poz. [...] z [...] marca 1947 r.

Jak podkreślił Minister, postępowanie nacjonalizacyjne wobec ww. przedsiębiorstwa zostało wszczęte w ustawowym terminie, zakreślonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, w brzmieniu nadanym mu przez art. 1 ust. 1 dekretu z 20 grudnia 1946 r. o zmianie ww. ustawy (Dz. U. z 1946 r. Nr 105, poz. 66), czyli przed dniem 31 marca 1947 r. Pierwsza czynność podjęta przez właściwy organ w odniesieniu do Spółki [...] nastąpiła przed dniem 31 marca 1947 r., co potwierdza znajdujące się w aktach ww. pismo Jednostki Wojskowej [...] Wojska Polskiego z [...] marca 1947 r., przy którym przekazany został do Wojewódzkiej Komisji w [...] "Wykaz wytworni i warsztatów będących w zarządzie wojskowym podlegających upaństwowieniu", a także protokół z [...] lutego 1947 r., z przeprowadzonej na polecenie Biura Inspekcji w dniu [...] lutego 1947 r. kontroli stanu prawnego [w tym produkcji, zatrudnienia i księgowości] w przedsiębiorstwie [...] w [...].

W dniu [...] kwietnia 1947 r. do Wojewódzkiej Komisji w [...] wpłynęły zarzuty pełnomocnika Spółki [...]. Adwokat S. P. wnosząc o skreślenie ww. przedsiębiorstwa z wykazu podlegających przejęciu na własność Państwa wskazał m.in., iż "(...) przy ul. [...] zakładu przemysłowego [...] nie ma. Znajdująca się tam nieruchomość, składająca się z budynku i placu zajmowana jest przez Wojsko Polskie, które zainstalowało tam w 100% swoje urządzenia zwożąc z innych [...] warsztatów. Za użytkowaną nieruchomość, zgodnie z umową zawartą z Kwaterunkiem Wojskowym opłacana jest tenuta dzierżawna". Po rozpatrzeniu ww. zarzutów, Wojewódzka Komisja w [...] postanowieniem z [...] czerwca 1947 r. orzekła o przedstawieniu właściwemu ministrowi wniosku o wydanie orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa pn. [...] Sp. Akc. [...], ul. [...] na własność Państwa, w trybie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, wskazując w uzasadnieniu, że "w toku przewodu oświadczyli przedstawiciele Jednostki Wojskowej [...], że przedsiębiorstwo w Zakładzie przy ul. [...] zatrudnia [...] robotników, [...] pracowników umysłowych i [...] uczniów przy wykonywaniu remontów [...]". Główna Komisja ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...] w postanowieniu z [...] stycznia 1948 r. po rozpatrzeniu odwołania oraz biorąc pod uwagę zeznania świadków i wyjaśnienia Wojska Polskiego zawarte w piśmie z [...] stycznia 1948 r., iż "przedmiotowe przedsiębiorstwo już od dnia [...] sierpnia 1945 r. zatrudniało ponad [...] pracowników przy produkcji", zatwierdziła ww. postanowienie Wojewódzkiej Komisji w [...].

W dniu [...] maja 1948 r. Minister Przemysłu i Handlu, działając na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3 poz. 17, dalej: ustawa nacjonalizacyjna) oraz § 65 ust. 1 pkt d i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62, dalej: rozporządzenie Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r.), wydał orzeczenie Nr [...], na mocy którego na własność Państwa przejęto m.in. przedsiębiorstwo pn. [...] Sp. Akc., [...] ul. [...] Nr [...]. Zgodnie z zapisem w tym orzeczeniu, zakład przy ul. [...] nie podlega przejęciu na własność Państwa.

W ocenie Ministra, nie można uznać, że orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. zostało wydane bez podstawy prawnej. Potwierdzeniem stanowiska organu w tym zakresie jest utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, które wskazuje jednoznacznie, że przepisy ww. ustawy nacjonalizacyjnej były podstawą do wydawania aktów nacjonalizacyjnych. Ocena przy tym zgodności ustawy z konstytucją wykracza poza właściwość organu działającego w zakresie władzy wykonawczej.

W odniesieniu do zarzutu, że orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. zostało podpisane przez osobę nieuprawnioną, a tym samym jego publikacja w Monitorze Polskim "była działaniem nielegalnym" i niemogącym "odnieść skutków konstytucyjnych dla wprowadzenia go do obrotu prawnego", Minister stwierdził, że orzeczenie zostało podpisane przez E. S. Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Przemysłu i Handlu. Oznaczenie przy podpisie "Minister Przemysłu i Handlu wz", w ocenie organu, nie może przesądzać w sposób oczywisty o wystąpieniu rażącego naruszenia prawa. Stanowisko podpisującego może wskazywać na uprawnienie do działania w imieniu Ministra Przemysłu i Handlu. Brak upoważnienia w aktach sprawy administracyjnej sprzed ponad 70 lat nie może stanowić o oczywistej sprzeczności treści decyzji z obowiązującymi w dacie jej wydania przepisami prawa.

Przechodząc w dalszej kolejności do merytorycznych aspektów sprawy Minister stwierdził, że w postępowaniu nacjonalizacyjnym, zakończonym orzeczeniem o przejściu bądź przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, nie dokonywano konkretyzacji, jakie mienie stanowi składnik majątkowy przejmowanego przedsiębiorstwa, a status własnościowy przedsiębiorstwa był istotny w szczególności w aspekcie dokonywanej kwalifikacji prawnej nacjonalizacji przedsiębiorstwa, na podstawie art. 2 bądź art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej. Konkretyzacja poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa następowała poprzez sporządzenie w trybie § 73-75 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. protokołu zdawczo-odbiorczego z przejęcia przedsiębiorstwa przez "osoby lub organizacje gospodarcze". Zgodnie z treścią § 75 pkt 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r., protokół zdawczo-odbiorczy powinien zawierać m.in. dokładny opis przedsiębiorstwa z wyszczególnieniem wszystkich jego składników majątkowych, w tym także tych, które zostały przeniesione do tego przedsiębiorstwa przed dniem wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej z innego przedsiębiorstwa lub stanowiły własność osoby nie podpadającej pod przepis art. 2 ust. 1 i 3 ww. ustawy - o czym należało uczynić odpowiednią wzmiankę. Określenie, które składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo-odbiorczym z przejęcia przedsiębiorstwa przez państwowe jednostki organizacyjne stanowiły część składową przedsiębiorstwa i przechodziły lub zostawały przejęte wraz z nim na własność Państwa, albo państwowych osób prawnych prawa publicznego, następowało poprzez zatwierdzenie, przez właściwego ministra ww. protokołu zdawczo-odbiorczego. Dopiero zatwierdzony protokół stawał się integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego. Orzeczeniem wydawanym, na podstawie § 75a ww. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r., właściwy minister ustalał, jakie składniki majątkowe objęte ww. protokołem zdawczo-odbiorczym stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa. Zobligowany był również do rozpatrzenia zgłoszonych wobec protokołu zdawczo-odbiorczego zarzutów i uwag, zarówno przez

właścicieli przedsiębiorstwa, jak i właścicieli składników majątkowych włączonych do przedsiębiorstwa przed dniem 5 lutego 1946 r. (§ 74, § 75 ust. 4 w związku z § 75a rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r.). Dopiero zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy stawał się nierozłączną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu (art. 2 ustawy nacjonalizacyjnej) lub przejęciu (art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej) przedsiębiorstwa na własność Państwa, stanowiąc formalny spis składników znacjonalizowanego przedsiębiorstwa i w ten sposób oba orzeczenia pozostawały ze sobą w ścisłym związku. Zatem wskazanie poszczególnych składników majątkowych, w szczególności nieruchomości, które podlegały przejęciu wraz z nacjonalizowanym przedsiębiorstwem, następowało już po wydaniu orzeczenia o przejściu bądź przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, w odrębnym postępowaniu zakończonym orzeczeniem właściwego ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego.

W niniejszej sprawie, pomimo podjętych przez organ licznych czynności zmierzających do pozyskania pełnego materiału dowodowego sprawy, nie udało się odnaleźć protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego na okoliczność przejęcia przedsiębiorstwa [...] S.A. w [...] na własność Państwa. Nie odnaleziono również orzeczenia o zatwierdzeniu przedmiotowego protokołu zdawczo-odbiorczego (stanowiącego integralną część tego orzeczenia). Wnioskodawczyni także nie nadesłała do akt sprawy ww. dokumentacji.

Mając na względzie powyższe oraz zakres przedmiotowy wniosku, Minister dokonał analizy materiału dowodowego sprawy ustalając, iż nieruchomość położona przy ul. [...] w [...], stanowiąca własność przedwojennej spółki [...] S.A., od zakończenia działań wojennych do dnia [...] października 1958 r., znajdowała się w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej (w dyspozycji jednostki wojskowej), a następnie została przejęta przez Radę Narodową [...], która oddała ją w zarząd i użytkowanie Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w [...]. Na mocy uchwały Rady Narodowej [...] nr [...] z [...] grudnia 1962 r. ww. nieruchomość została przekazana Miejskiemu Przedsiębiorstwu Taksówkowemu w [...] (dowody: pismo Wojskowego Rejonowego Zarządu Kwaterunkowo-Budowlanego w [...] z 1967 r. nr wyk. wych. [...], uchwała Rady Narodowej [...] nr [...] z [...] grudnia 1962 r., wniosek Miejskiego Przedsiębiorstwa [...] w [...] z [...] marca 1967 r., dokumentacja z postępowania przed Wojewódzką Komisją i Główną Komisją ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw). Wnioskiem z [...] marca 1967 r. Miejskie Przedsiębiorstwo [...] w [...] wystąpiło, na podstawie art. 9 i 17 pkt 2b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37, ze zm.) o wydanie orzeczenia stwierdzającego, że nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] przeszła na własność Państwa w trybie tej ustawy. W następstwie powyższego wniosku, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w toku którego ustalono, że wskazana nieruchomość nie została znacjonalizowana w trybie ustawy nacjonalizacyjnej ani nie przeszła na własność Państwa jako mienie opuszczone, w trybie dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i [...] (Dz. U. Nr 13, poz. 87, ze zm.) - dowód: pismo Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] listopada 1947 r. Minister Gospodarki Komunalnej działając na podstawie art. 17 pkt 2 ww. ustawy z 25 lutego 1958 r., wydał w dniu [...] lutego 1968 r. orzeczenie stwierdzające przejście przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa z mocy prawa z dniem [...] marca 1958 r. Na podstawie ww. orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] lutego 1968 r. Skarb Państwa został wpisany w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...] (dowód: zaświadczenie Sądu Rejonowego [...] – [...] w [...] z [...] lutego 2012 r. z zamkniętej księgi wieczystej KW Nr [...]).

Oceniając spełnienie kryterium nacjonalizacyjnego określonego w art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U. z 1947 r. Nr 2, poz. 7) - zdolność zatrudnienia na jednej zmianie roboczej 100 pracowników przy produkcji - w dacie 5 luty 1946 r. (wejście w życie ww. ustawy) Minister wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy nie przeczy ustaleniom dokonanym w postępowaniu zwykłym prowadzonym przed Główną Komisją ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...], która powołując się na zeznania świadków i pismo Wojska Polskiego z [...] stycznia 1948 r., że w dniu [...] października 1945 r. przedsiębiorstwo zostało uruchomione i zatrudniało [...] żołnierzy - mechaników z personelem kierowniczym i biurowym włącznie. Powyższe potwierdza załączony do pisma z [...] marca 1947 r. "Wykaz wytworni i warsztatów będących w zarządzie wojskowym podlegających upaństwowieniu", zgodnie z którym zdolność zatrudnienia robotników w przedsiębiorstwie wynosiła - [...] osób. Dla poczynionych ustaleń nie mają ponadto znaczenia podnoszone przez wnioskodawczynię argumenty, że mienie ruchome nie stanowiło własności Spółki oraz, że w dacie [...] lutego 1946 r. zdolność zatrudnienia wynikała z działań jednostki państwowej, która kontynuowała działalność o tożsamym profilu jak wnioskodawczyni w ramach organizacji przejętego przedsiębiorstwa.

W świetle powyższego Minister stwierdził, że orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...] Sp. Akc., [...] ul. [...], w zakresie nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], położoną w [...] obręb [...], ark. mapy [...] o pow. [...] ha, nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W skardze wniesionej na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii [...] S.A. w likwidacji z siedzibą w [...] podniosła następujące zarzuty:

1. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływy na wynik sprawy tj.:

a) art. 156 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uznanie, iż orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Skarbu Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...] Sp. Akc., [...] ul. [...], w zakresie nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], położoną w [...] obręb [...], ark. mapy [...] o powierzchni [...] ha nie jest obarczona wadą nieważności pomimo zaistnienia poniżej podnoszonych uchybień:

b) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. w zw. z art. 16 § k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez:

- niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i skupienie się jedynie na wykazywaniu

przesłanek prowadzących do odmowy stwierdzenia nieważności, nie zaś prawdy obiektywnej;

- przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i błędne (a wręcz dowolne) przyjęcie, iż normę zatrudnienia przewidzianą w ustawie przekroczyła skarżąca, w sytuacji gdy to przedsiębiorstwo zorganizowane przez Wojsko Polskie, a nie Spółka "[...]" zatrudniała ponad [...] pracowników;

- brak przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego (brak analizy) – nawet w postępowaniu nieważnościowym w zakresie ustalenia czy przedmiotowe przedsiębiorstwo skarżącej było zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż [...] pracowników i czy w lutym 1946 r. stan budynków, maszyn i urządzeń należących do skarżącej umożliwiał produkcję przy wykorzystaniu na jedną zmianę więcej niż [...] pracowników;

- pominięcie, że ustalenie zdolności zatrudniania pracowników w określonym przedsiębiorstwie na określoną datę wymaga wiadomości specjalnych tj. opinii właściwego biegłego;

- oparcie rozstrzygnięcia i wywiedzenie wniosków o zdolności zatrudnienia przez skarżącą więcej niż [...] pracowników w zasadzie wyłącznie na piśmie Głównej Komisji ds. Upaństwawiania przedsiębiorstw, w sytuacji gdy nie skonfrontowano tego pisma z całym zgromadzonym w sprawie materiałem źródłowym i w sytuacji braku opinii właściwego biegłego stanowi o niepełnym zgromadzeniu materiału dowodowego i wywiedzenie wniosków sprzecznych z logiką i zasadami doświadczenia życiowego;

- błędną i niezupełną interpretację zebranego w sprawie materiału dowodowego i wadliwe uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji;

a co skutkowało wydaniem niezasadnej decyzji i podczas gdy organ ma obowiązek w sposób wyczerpujący ustalić czy decyzja jest obarczona jedną z wad wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a., co dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz skarżącej, miało fundamentalne znaczenie;

c) a wskutek powyższych uchybień również naruszenie art. 8 k.p.a. - poprzez prowadzenie sprawy w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, lecz je deprecjonujący.

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z § 1 A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (dalej też: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia [...] grudnia 1946 r.) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że zdolność zatrudnienia należy ustalić w oparciu o składniki mienia wprowadzone na nieruchomość Spółki przez Wojsko Polskie - Jednostkę Wojskową nr [...], w sytuacji gdy zdolność zatrudnienia powinna dotyczyć przedsiębiorstwa znacjonalizowanego, nie zaś podmiotu trzeciego - jak w niniejszej sprawie najemcy powierzchni (bez urządzeń) należących do skarżącej;

b) art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej poprzez błędną wykładnię i uznanie, że datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego jest złożenie wniosku przez władze urzędy i instytucje państwowe i samorządowe, co w niniejszej sprawie Minister Rozwoju łączy ze złożeniem przez Jednostkę Wojskową [...] Wojska Polskiego pisma z załączonym wykazem wytwórni i warsztatów będących w zarządzie wojskowym podlegającym upaństwowieniu, w sytuacji gdy datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstwa na podstawie przepisów art. 2 i art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowanych na własność Państwa, co w niniejszej sprawie nastąpiło w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...] poz. [...] z dnia [...] marca 1947 r., a więc po dacie określonej w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej i w sytuacji gdy sam ustawodawca przywiązywał dużą wagę do tej daty o czym świadczy użycie sformułowania "tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie";

3. art. 3 ust. 1 lit. B w zw. z art. 1 i 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z § 71-75 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa w zw. z art. 40 kodeksu handlowego poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że doszło do prawidłowej nacjonalizacji przedsiębiorstwa skarżącej w sytuacji, gdy znacjonalizowana nieruchomość w miesiącu lutym 1946 r. została oddana w najem podmiotowi trzeciemu i gdy brak w aktach sprawy protokołu zdawczo-odbiorczego określającego zakres nacjonalizacji, co stanowi samodzielną przesłankę do stwierdzenia nieważności zaskarżonego orzeczenia;

4. art. 6 ust. 1 i 4 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z § 72, § 74, § 75 i § 75a rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa poprzez błędną i milczącą ocenę Ministra, że niewszczęcie postępowania w przedmiocie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego nie stanowi naruszenia prawa w sytuacji, gdy tego rodzaju orzeczenie było niezbędne dla prawidłowego toku postępowania nacjonalizującego i gdy pozbawiono właściciela wywłaszczonego przedsiębiorstwa jedynej możliwości wniesienia formalnych zarzutów i skarg w powyższym zakresie;

5. § 45 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy

przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że doszło do prawidłowo wykonanie nacjonalizacji, w sytuacji gdy skład Wojewódzkiej Komisji w [...] nie był zgodny z przepisami prawa;

6. art. 3 ust. 1 i art. 78 ustawy konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1935 r. poprzez brak uznania nielegalności podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia;

7. art. 10 i art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej poprzez brak uznania nielegalności podpisania zaskarżonej decyzji przez podsekretarza stanu w Ministerstwie Przemysłu i Handlu, w sytuacji gdy żadna norma nie przewidywała przenoszenia prerogatywy Ministra na podmiot niekonstytucyjny tj. pracownika, podsekretarza stanu ministerstwa i umożliwiania wykonywania czynności należących do Ministra w trybie "zastępstwa".

W związku z powyższym zarzutami Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych prawem.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z [...] września 2021 r. pełnomocnik Spółki podtrzymał wszelkie zarzuty i twierdzenia zawarte w skardze oraz przedstawił dodatkową argumentację wywodząc, że zachodzą wszelkie podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r.

W piśmie z [...] lutego 2022 r. Prokurator Okręgowy w [...] wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została podjęta w trybie nadzwyczajnym: stwierdzenia nieważności decyzji ustalonym w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji stanowi nadzwyczajny środek weryfikacji decyzji administracyjnej, będący wyjątkiem od zasady trwałości decyzji wyrażonej w art. 16 k.p.a. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej wymaga jednoznacznego ustalenia, że decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych wyczerpująco w art. 156 § 1 k.p.a., które to wady, wyliczone w sposób wyczerpujący w ww. przepisie prawa, stanowią przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Przesłanki te należy interpretować w sposób ścisły. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej organ administracji orzeka jako organ kasacyjny na podstawie przepisów i stanu faktycznego obowiązujących w dacie wydania decyzji podlegającej ocenie pod względem istnienia przesłanek do stwierdzenia jej nieważności. Organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie rozstrzyga sprawy co do meritum. W postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji nie przeprowadza się nowych dowodów, które miałyby na celu podważanie, czy też kwestionowanie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją, która jest przedmiotem kontroli w postępowaniu nadzorczym. Ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji, a nie w postępowaniu, które doprowadziło do jej wydania. Za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1822/11 (Lex nr 1336326) podkreślić należy, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych i nie może stanowić trybu konkurencyjnego w stosunku do postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie zwykłym, w którym doszłoby do ponownego badania sprawy od strony faktycznej.

Uwzględniając zatem, że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności nie mogą być korygowane nieprawidłowości w zakresie postępowania dowodowego, za nieuprawnione należy uznać oczekiwanie przez skarżącą na wystąpienie o sporządzenie i następnie przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia zdolności zatrudniania pracowników w przedsiębiorstwie. Przeprowadzenie nowego dowodu na wskazywaną okoliczność wykraczałoby bowiem poza ramy postępowania nieważnościowego. Nie doszło tym samym do naruszenia art. 7, art. 77, art. 107 § 3, art. 80 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. w zw. z art. 16 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., które skarżąca Spółka upatruje w braku przeprowadzenia postępowania dowodowego i wyjaśniającego, co – jej zdaniem - prowadziło do naruszenia art. 8 k.p.a. Przedmiotem postępowania nieważnościowego nie jest bowiem ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która już została rozstrzygnięta kontrolowaną decyzją. Podnoszone zatem w tym zakresie wywody skargi nie mogły zatem znaleźć usprawiedliwienia, dotyczyły bowiem żądania przeprowadzenia kluczowych ustaleń z punktu widzenia orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może więc dotyczyć tylko ustalenia, czy decyzje – które obejmuje wniosek o stwierdzenie nieważności - obarczone są wadami enumeratywnie wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a. W postępowaniu nieważnościowym bierze się pod uwagę stan prawny obowiązujący w dacie wydania kontrolowanej decyzji. W rozpoznawanej sprawie przepisem prawa materialnego, do naruszenia którego – zgodnie z twierdzeniami skargi - w sposób rażący miało dojść przy wydawaniu orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. był art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. Przepis ten przewidywał przejęcie na własność Państwa przedsiębiorstw przemysłowych, niewymienionych w części "A", jeżeli ich zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę wynosiła więcej niż [...] pracowników. Dolną granicę zatrudnienia w zakładach mechanicznych o charakterze zakładów naprawczych podwyższono do [...] pracowników na jedną zmianę, na mocy § 1 lit. A pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym.

Przy zastosowaniu powyższej normy, jak wywodzi skarżąca Spółka, doszło do jej rażącego naruszenia wobec przyjęcia, że zdolność zatrudnienia należy ustalić w oparciu o składniki mienia wprowadzone na nieruchomość Spółki przez Wojsko Polskie - Jednostkę Wojskową nr [...], w sytuacji gdy zdolność zatrudnienia powinna dotyczyć przedsiębiorstwa znacjonalizowanego, nie zaś podmiotu trzeciego, jakim byli najemcy powierzchni (bez urządzeń) należących do skarżącej. Odmawiając słuszności powyższej argumentacji podkreślić należy, że – jak zaakcentowano w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS/07 (ONSAiWSA 2008/1/5) – w art. 1 ustawy nacjonalizacyjnej jako cel przejęcia na własność Państwa określonych przedsiębiorstw wskazano planową odbudowę gospodarki narodowej oraz zapewnienie Państwu suwerenności gospodarczej i podniesienie ogólnego dobrobytu. Przejęcie przez Państwo określonych przedsiębiorstw było powiązane z założeniem ograniczenia, a nawet wyeliminowania możliwości prowadzenia przedsiębiorstw w określonych gałęziach przemysłu i komunikacji przez inne podmioty niż Państwo, samorząd terytorialny i spółdzielnie (art. 4, 5 i 6 ustawy nacjonalizacyjnej). Przejęte przedsiębiorstwa Państwo miało prowadzić we własnym zarządzie albo przekazywać je samorządowi terytorialnemu lub spółdzielniom. Oznacza to, że zasadniczym celem przejęcia przedsiębiorstw na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej nie było odebranie majątku, ale przede wszystkim to, aby przejęte przedsiębiorstwa dalej funkcjonowały, tyle że w zarządzie Państwa albo samorządu terytorialnego lub spółdzielni, ponieważ przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie art. 2 lub art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej przechodziły na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w celu ich dalszego prowadzenia (art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej). Z tych względów użyte w ustawie nacjonalizacyjnej określenia "przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa" (art. 2 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej) i "przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa" (art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej) wyraźnie wskazują, że dotyczy to nie przejęcia na własność Państwa określonego majątku określonych podmiotów, ale przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstw jako takich w celu dalszego ich funkcjonowania w zarządzie Państwa albo samorządu terytorialnego lub spółdzielni. Wymaga więc wyjaśnienia, jak należy rozumieć przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa (przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa). Wyjaśnienie tego zagadnienia związane jest z odpowiedzią na pytanie, czym jest przedsiębiorstwo, o którym mowa w ustawie nacjonalizacyjnej. Otóż, ustawa nacjonalizacyjna nie definiowała pojęcia "przedsiębiorstwo", używała jednak takich określeń, jak: przedsiębiorstwo przejęte przechodzi na rzecz Państwa w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (art. 6 ust. 1), własność dotyczy tylko części przedsiębiorstwa lub tylko części udziału majątkowego w nim (art. 3 ust. 2), właściciel przedsiębiorstwa przejętego przez Państwo (art. 7 ust. 1), przywrócenie posiadania przedsiębiorstwa (art. 8). Z takiego sposobu uregulowania wynika, że ustawa nacjonalizacyjna posługiwała się pojęciem przedsiębiorstwa w takim znaczeniu, jakie można mu nadać na gruncie obowiązującego wówczas prawa. (...) W związku z tym, że w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej obowiązywał Kodeks handlowy, badając, co wchodziło w skład przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości, sięga się do przepisu art. 40 tego Kodeksu. Tak określone składniki przedsiębiorstwa, wobec braku odmiennej regulacji w ustawie nacjonalizacyjnej, przejmowało Państwo na podstawie decyzji nacjonalizacyjnej. Z treści art. 40 § 1 Kodeksu handlowego wynika, że w skład przedsiębiorstwa wchodzą różne, stanowiące określoną, wymierną wartość, składniki takie jak firma, znaki towarowe, nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa, towary, ale także wierzytelności i prawa wynikające z umów (najmu, dzierżawy). Nie ulega wątpliwości, że na własność Państwa przechodzą w myśl art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej te składniki, które wymienia się w art. 40 § 1 Kodeksu handlowego od pkt 1 do 5, a w tym nieruchomości i ruchomości należące do kupca (przedsiębiorcy). Składników majątkowych należących do osób trzecich, wchodzących w skład przedsiębiorstwa, Państwo nie mogło znacjonalizować, natomiast wchodziło w prawa przedsiębiorcy do tych składników w takim zakresie, w jakim przysługiwały one właścicielowi znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Państwo bowiem stawało się na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej właścicielem przedsiębiorstwa jako odrębnego przedmiotu, a nie każdego ze składników przedsiębiorstwa z osobna. Jeżeli więc określony składnik wchodził w skład struktury przedsiębiorstwa, to - niezależnie od stosunków własnościowych i reguł jego wprowadzenia do przedsiębiorstwa - podlegał on nacjonalizacji.

W świetle powyższego brak podstaw dla przyjęcia, że przejęciem tym nie mogły być objęte składniki majątkowe Spółki (ruchomości i nieruchomości), które służyły wykonywaniu działalności przedsiębiorstwa, nawet jeżeli działalność tę realizował następnie inny podmiot uprawniony do wykonywania działalności w drodze umowy najmu czy dzierżawy. Nie sposób zatem przyjąć za skargą, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 3 ust. 1 lit. B w zw. z art. 1 i 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z § 71-75 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa w zw. z art. 40 kodeksu handlowego. Wypada podkreślić, że jak wynika z akt sprawy, Spółka [...], na wniosek własny, postanowieniem Sądu Grodzkiego w [...] z [...] czerwca 1945 r. została wprowadzona w posiadanie przedsiębiorstwa przemysłowego utworzonego przez tę Spółkę w 1919 r., które po przejęciu przez niemieckie władze okupacyjne w okresie od grudnia 1939 r. do stycznia 1945 r. było prowadzone przez "[...]". Umową z [...] marca 1946 r., po wznowieniu działalności [...] S.A. oddała Wojskowemu Rejonowemu Zarządowi Kwaterunkowo-Eksploatacyjnemu w [...] w najem pomieszczenia nieruchomości przy ul. [...], za ustaloną kwotę czynszu na przyjętych przez obie strony warunkach. Prowadzona zatem przed wojną na przedmiotowej nieruchomości przez Spółkę [...] działalność w formie warsztatów naprawczych, po doposażeniu, była kontynuowana w odzyskanych przez Spółkę budynkach. W zakresie zatem, w jakim prawo przedsiębiorcy obejmowało składniki majątkowe służące wykonywaniu działalności objętej ustawą nacjonalizacyjną, mogło ono – zdaniem Sądu - zostać objęte postępowaniem nacjonalizacyjnym. W takim rozumieniu przejmowane przedsiębiorstwo "wykonywało działalność", dla której zdolność zatrudnienia przekraczała w dacie 5 lutego 1946 r. ustalone wartości. Sąd miał przy tym na uwadze, że zdolność zatrudnienia, o jakiej mowa w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej nie odnosi się do możliwości zaistniałych w przyszłości, ale właśnie w dniu wejścia w życie ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1693/06, CBOSA). Ustawodawca nie odwołuje się bowiem do faktycznej liczby zatrudnionych pracowników, ale do zdolności zatrudnienia w tej dacie. Zdolność ta jednakże musi być oceniona zgodnie z istniejącym potencjałem produkcyjnym danego przedsiębiorstwa w dniu 5 lutego 1946 r.

Przy ocenie spełniania przez przedsiębiorstwo kryterium zdolności zatrudnienia, Minister słusznie odwołując się do dokumentów archiwalnych, w tym sporządzonego przez Spółkę na dzień [...] lipca 1945 r. spisu maszyn, narzędzi i urządzeń warsztatowych (k. 185, T2), jak również odpisu bilansu firmy sporządzonego na dzień [...] marca 1945 r. wskutek wznowienia działalności przerwanej z powodu okupacji niemieckiej (k. 10, T6), formularza z danymi dotyczącymi stanu zatrudnienia w ostatnim dniu roboczym grudnia 1946 r. (k. 245, T2), a następnie uzyskanych w toku prowadzonego postępowania wykazu wytwórni i warsztatów w zarządzie wojskowym podlegających upaństwowieniu (k. 3, T6), przyjął, że na dzień 5 lutego 1946 r. zatrudnienie przy pełnym wykorzystaniu możliwości produkcyjnych warsztatu było wyższe aniżeli przewidziane przepisami minimum (początkowo [...], a następnie [...] osób). Dla poczynienia powyższych ustaleń nie był niezbędny protokół zdawczo-odbiorczy, którego nie udało się odnaleźć. Stan budynków, biur i warsztatów oraz parku maszynowego przedsiębiorstwa odzwierciedla natomiast przede wszystkim, sporządzony w dniu [...] sierpnia 1945 r. akt przekazania mienia przez przedstawiciela Spółki [...] przedstawicielowi Wojska (k. 19, T1). Wyrosły na tym zasobie potencjał produkcyjny, choć pozostający znacznym udziałem wojska, które zainstalowało nowe urządzenia i maszyny, został prawidłowo przypisany działalności Spółki, jako właścicielowi gruntu, budynków warsztatowych oraz części maszyn i urządzeń, prowadzącemu przedsiębiorstwo, o którym mowa w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. Skarżąca zaś nie podważa, by stanowiąca jej własność nieruchomość, jako część przedsiębiorstwa pozbawiona była charakteru przemysłowego. Z okoliczności, że sama Spółka zatrudniała mniejszą ilość pracowników nie sposób wyprowadzić tezy, iż nie mogła posiadać zdolności zatrudnienia na poziomie wymaganym do upaństwowienia. Tym samym, w ocenie Sądu, podnoszona argumentacja skargi o wadliwej ocenie zdolności produkcyjnych przedsiębiorstwa na dzień 5 lutego 1946 r. nie stanowi wystarczającej podstawy do uznania za spełnioną przesłankę rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Do stwierdzenia nieważności kontrolowanego orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. nie mogła również doprowadzić argumentacja skargi o rażącym naruszeniu art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej poprzez błędną wykładnię i uznanie, że datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego jest złożenie wniosku przez władze, urzędy i instytucje państwowe i samorządowe, w sytuacji gdy datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstwa na podstawie przepisów art. 2 i art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowanych na własność Państwa. Podkreślić trzeba, że kwestia ta nie jest wykładana jednolicie, a zatem brak podstaw dla stwierdzenia, iż doszło do rażącego naruszenia prawa. W wyroku z 8 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 3435/15 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny przypomniał, że rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. to oczywiste naruszenie jednoznacznego przepisu prawa, które równocześnie narusza zasadę praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Jeżeli przepis prawa dopuszcza możliwość rozbieżnej jego interpretacji, to wybór jednej z nich nie może być oceniony jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nawet wówczas, gdy zostanie ona później uznana za nieprawidłową albo, co zdarza się częściej, inna interpretacja zostanie uznana za słuszniejszą. Zarzut rażącego naruszenia prawa musi zatem wynikać z przesłanek niebudzących wątpliwości. (por. wyroki NSA z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 2035/11 LEX nr 1270125, z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1975/11 LEX nr 1270121 oraz z dnia 4 września 2013 r. sygn. akt I OSK 1639/12, CBOSA)

W rozpoznawanej sprawie uwzględnić należy, że w kwestii daty wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego prowadzonego na podstawie przepisów art. 2 i art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, Sąd Najwyższy w wyroku z 8 marca 2001 r., sygn. akt III RN 176/00, przyjął, iż datą tą jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowanych na własność Państwa (§ 17 i § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa). Odmienne stanowisko opierające się na przyjęciu, że przepisy "wszczęcie postępowania" łączyły z datą złożenia wniosku zostało wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1664/07. Jak zauważono, za takim rozumieniem terminu "wszczęcie postępowania" nacjonalizacyjnego przemawia późniejsza nowelizacja tego rozporządzenia, która weszła w życie z dniem 13 maja 1949 r. i nadała § 17 ust. 1 rozporządzenia brzmienie "wszczęcie postępowania następuje z chwilą przedłożenia wniosków określonych w § 19".

Wobec braku jednolitego stanowiska w rozumieniu terminu "wszczęcie postępowania" nacjonalizacyjnego, brak podstaw do przyjęcia, że oparcie orzeczenia nacjonalizacyjnego na jednym z wyprowadzanych poglądów może prowadzić do stwierdzenia rażącego naruszenia przepisów prawa.

Nieuzasadnionym – w ocenie Sądu – pozostaje również zarzut skargi oparty o naruszenie art. 6 ust. 1 i 4 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z § 72, § 74 § 75 i § 75a rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, poprzez błędną i milczącą ocenę Ministra, że niewszczęcie postępowania w przedmiocie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego nie stanowi naruszenia prawa w sytuacji, gdy tego rodzaju orzeczenie było niezbędne dla prawidłowego toku postępowania nacjonalizującego i gdy pozbawiono właściciela wywłaszczonego przedsiębiorstwa jedynej możliwości wniesienia formalnych zarzutów i skarg w powyższym zakresie. Argument ten pozostaje bowiem w oderwaniu od stanowiska Ministra wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zauważyć należy, że kwestii zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego podyktowany był wywód organu nadzoru przeprowadzony na stronie 7 zaskarżonej decyzji, co czyni nietrafnym spostrzeżenie autora skargi o braku oceny Ministra w powyższym zakresie. Prawidłowość dokonanej w tym zakresie kontroli wymaga zauważenia, że orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, wydawane na podstawie § 75 ust. 1 ww. rozporządzenia nie mogło samodzielnie przesądzać o skutku prawnorzeczowym, jakim była nacjonalizacja mienia w nim opisanego. Zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy stawał się bowiem jedynie integralną częścią orzeczenia o przejściu mienia na rzecz Skarbu Państwa lub osób prawnych prawa publicznego, stanowiąc formalny spis składników przedsiębiorstwa znacjonalizowanego i w ten sposób oba orzeczenia pozostawały ze sobą w ścisłym związku. Nieodnalezienie zaś samego protokołu sporządzonego na okoliczność przejęcia przez Państwo Spółki [...], jak również orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu, nie może świadczyć o rażącej wadliwości orzeczenia nacjonalizacyjnego. Składniki przejętego przedsiębiorstwa organ nadzoru ustalił na podstawie zgromadzonej dokumentacji archiwalnej. Uwzględniając zakres przedmiotowy wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] maja 1948 r. organ objął rozważaniami kwestie dotyczące nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] położoną w [...] obręb [...], ark. mapy [...] o pow. [...] ha, czyniąc odpowiednie, a przy tym trafne spostrzeżenia co do możliwości stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego w powyższym zakresie.

Nie sposób również przyjąć za skargą, że odmowa stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego nastąpiła z obrazą § 45 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że doszło do prawidłowego wykonania nacjonalizacji, w sytuacji gdy skład Wojewódzkiej Komisji w [...] nie był zgodny z przepisami prawa. W odniesieniu do argumentacji skargi w tym zakresie wypada zauważyć, że poprawki, skreślenia, czy brak paraf przy poprawkach, a także nieczytelne podpisy na dokumencie postanowienia Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w [...] nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki dla wyprowadzenia wadliwości tego dokumentu. Podobnie powody braku uczestnictwa w składzie Komisji delegata Ministra Obrony nie mogły stać się przedmiotem rozważań, jak również asumptem do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r.

W ocenie Sądu nie doszło również do naruszenia przez Ministra przepisów art. 3 ust. 1 i art. 78 ustawy konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1935 r. poprzez brak uznania nielegalności podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia. Zaznaczyć trzeba, że kwestia legalności organu jakim - w wymiarze historycznym i politycznym - była Krajowa Rada Narodowa, nie mogła stać na przeszkodzie stosowania przez organ administracji aktów normatywnych stanowionych przez to ciało. Tym samym próba podważenia w skardze możliwości zastosowania przepisów obowiązującej ustawy nacjonalizacyjnej jako jednego z 345 aktów normatywnych ustanowionych przez Krajową Radę Narodową, nie mogła stanowić wystarczającej podstawy dla przychylenia się do wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Również wyprowadzane w skardze zarzuty naruszenia art. 10 i art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej nie mogły świadczyć o wadliwości oceny przeprowadzonej przez organ nadzoru w niniejszej sprawie. W doktrynie (patrz: Przybysz P., Instytucje prawa administracyjnego. WKP 2020) wskazuje się, że z pojęciem organu administracji wiąże się pojęcie urzędu. Ma ona dwa zasadnicze znaczenia. Po pierwsze, jest używane wraz z określnikiem oznaczającym organ administracji i oznacza wówczas zespół kompetencji tego organu, np. urząd ministra, urząd wojewody. Po drugie, oznacza aparat pomocniczy organu administracji. Urząd rozumiany jako aparat pomocniczy organu administracji nie posiada własnych zadań i kompetencji w odniesieniu do podmiotów administrowanych. Jest powołany do obsługi określonego organu administracji. Urząd może zatem jedynie podejmować takie działania, które mieszczą się w zakresie zadań i kompetencji obsługiwanego organu. Należy dodać, że pracownicy urzędu nie są upoważnieni z mocy przepisów ustawowych do działania w imieniu obsługiwanego organu – ich legitymacja prawna do takiego działania wynika z posiadania upoważnienia organu do załatwienia określonej sprawy lub do załatwiania spraw określonego rodzaju. Upoważnienie do działania w imieniu organu może, ale nie musi być powiązane z pełnieniem funkcji lub zajmowaniem stanowiska w urzędzie. Podpisanie orzeczenia wydanego w trybie ustawy nacjonalizacyjnej nie stanowi kompetencji osobistej, przynależnej piastunowi organu, który w tym zakresie nie mógł upoważnić pracownika, bądź też innej osoby, która znajduje się względem organu w relacji podległości służbowej, czy podporządkowania hierarchicznego. Zmierzający do podważenia możliwości podpisania orzeczenia nacjonalizacyjnego wywód autora skargi o złożeniu podpisu "w zastępstwie" a nie "z upoważnienia" nie mógł zostać uznany za usprawiedliwiony, gdyż błędnie utożsamia powyższe zagadnienie z kompetencjami normodawczymi. Orzeczenie wydane w trybie ustawy nacjonalistycznej jest zaś aktem indywidualnym. Nie sposób zatem wykluczyć możliwości wydania takiego orzeczenia przez osobę będącą z właściwym ministrem w relacji podległości służbowej i podporządkowania hierarchicznego.

Z tych wszystkich względów należy zgodzić się z Ministrem Rozwoju, Pracy i Technologii, że postępowanie nadzorcze nie wykazało, aby orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. w zakresie przejęcia nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], położonej w [...] obręb [...], ark. mapy [...] o pow. [...] ha, było wydane w warunkach rażącego naruszenia prawa. Decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności odpowiada zatem prawu, przyznając prymat zasadzie bezpieczeństwa obrotu prawnego i zasadzie zaufania obywateli do państwa.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ww. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095).