Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1864/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Jagielska Sędziowie Asesor WSA Piotr Borowiecki (spr.) Asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2005r. sprawy ze skargi M. C. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę aplikantów radcowskich oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. Krajowa Rada Radców Prawnych, po rozpoznaniu odwołania skarżącego M. C. od uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] nr [...] dnia [...] stycznia 2005 r. w sprawie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich – uchyliła zaskarżoną uchwałę organu I instancji i umorzyła postępowanie.

Z akt sprawy wynika, iż Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], po przeprowadzeniu w maju 2004 r. konkursu na aplikantów radcowskich – działając na podstawie art. 33 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) – uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. odmówiła skarżącemu M. C. wpisania na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu uchwały Rada OIRP w [...] podniosła, że w toku postępowania konkursowego na aplikację radcowską ustalono, że skarżący uzyskał 45 punktów, a zatem poniżej minimalnej ilości wymaganej do przyjęcia na aplikację. Rada OIRP stwierdziła, iż warunkiem przyjęcia na aplikację radcowską było uzyskanie ilości minimum 120 punktów.

Od powyższej uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] skarżący odwołał się do Krajowej Rady Radców Prawnych, która to uchwałą Nr [...] z dnia [...] października 2004 r. uchyliła w/w uchwałę Rady OIRP w sprawie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania zgodnie z treścią odwołania.

Rozpatrując sprawę ponownie Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w[...] – działając na podstawie art. 33 ustawy o radcach prawnych – uchwałą nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 r. odmówiła skarżącemu wpisania na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu uchwały Rada OIRP w [...] podniosła, iż nie podzieliła argumentacji strony skarżącej zawartej w odwołaniu, albowiem zarzuty strony nie mają żadnego wpływu na wynik postępowania konkursowego. Ponadto organ ponownie przypomniał w uzasadnieniu uchwały, iż skarżący nie uzyskał w postępowaniu konkursowym odpowiedniej ilości punktów, a więc tym samym nie spełnił warunków konkursu i nie może zostać wpisany na listę aplikantów radcowskich.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2005 r. skarżący odwołał się od w/w uchwały Rady OIRP w [...] z dnia [...] stycznia 2005 r. do Krajowej Rady Radców Prawnych. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały i wpisanie na listę aplikantów radcowskich z uwagi na spełnianie przesłanek ustawowych, skarżący - powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt P 21/02 (opublikowany /w:/ Dz.U. Nr 34 z dnia 4 marca 2004 r., poz. 303) – podniósł w odwołaniu, iż Trybunał wyraźnie stwierdził w uzasadnieniu orzeczenia, iż cezurą określającą moment rozpoczęcia postępowania konkursowego jest moment zamknięcia listy zgłoszonych kandydatów przed ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Skarżący wskazał, iż w dacie ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego OIRP w [...] nie posiadała listy kandydatów (listę otwarto dopiero na początku kwietnia 2004 r.), ani tym bardziej zamkniętej listy (nastąpiło to dopiero w dniu [...] maja 2004 r.). W ocenie strony skarżącej pogląd Rady OIRP w [...], iż mogła ona kontynuować postępowanie konkursowe w oparciu o zakwestionowane zasady, jest zatem całkowicie bezzasadny. Chybiony zdaniem skarżącego jest również argument organu dotyczący braku sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości w stosunku do osób przyjętych na aplikację, gdyż brak owego sprzeciwu nie może świadczyć o akceptacji zasad postępowania konkursowego.

W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania Krajowa Rada Radców Prawnych – działając na podstawie art. 33 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz art. 138 § 1 k.p.a. - uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. – uchyliła w/w uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] nr [...] dnia [...] stycznia 2005 r. w sprawie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich i umorzyła postępowanie. W uzasadnieniu Krajowa Rada Radców Prawnych stwierdziła, iż w świetle aktualnego stanu prawnego wynikającego z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt P 21/02, odwołanie skarżącego zasługuje na uwzględnienie. KRRP wskazała, iż podstawa prawna zaskarżonej uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] obecnie nie funkcjonuje w obrocie prawnym, a zatem uchwała z tego powodu nie może być utrzymana w mocy. Krajowa Rada Radców Prawnych podniosła jednakże, iż postępowanie w niniejszej sprawie należy umorzyć z powodu braku normy prawnej określonej w ustawie o radcach prawnych, zezwalającej na przeprowadzanie konkursów na aplikację radcowską zgodnie z właściwymi przepisami Konstytucji RP i dokonywanie wpisów na listę aplikantów radcowskich osób, które uzyskały pozytywną ocenę w postępowaniu konkursowym. W związku z powyższym KRRP – powołując się na przepis art. 105 § 1 k.p.a. – stwierdziła, że postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe i z tego powodu należy je umorzyć.

Od powyższej uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2005 r. skarżący M. C. – działając za pośrednictwem organu - wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały KRRP i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 32 Konstytucji RP, art. 6-9 i art. 12 k.p.a., a także art. 33 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 1,3-5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. W uzasadnieniu strona skarżąca stwierdziła, iż wobec niej winny mieć zastosowanie przepisy prawa obowiązujące w dacie złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów. Zdaniem strony skarżącej zarówno we wcześniejszych uchwałach organów korporacji radcowskiej, jak i w zaskarżonej uchwale Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2005 r. brak jest odniesienia do tego zarzutu. Skarżący stwierdził, iż przepisy art. 33 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 1,3-5 ustawy o radcach prawnych jednoznacznie określają kryteria, jakie powinny być stosowane do wpisania kandydata na listę aplikantów radcowskich. Skarżący uznał, iż składając wniosek o wpis na listę aplikantów z dnia [...] maja 2004 r. spełniał wszystkie te kryteria. Strona dodała ponadto, iż w wyniku przeprowadzonego przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w [...] postępowania konkursowego w 2004 r., mimo jego wadliwości, część osób została przyjęta, a wobec pozostałej grupy umorzono postępowanie. Zdaniem skarżącego nie konwalidowano równocześnie uchwał wobec osób wpisywanych na listę aplikantów radcowskich w wyniku tego postępowania. Stanowi to przykład nierównego traktowania obywateli wobec prawa. Skarżący zarzucił ponadto Krajowej Radzie Radców Prawnych, iż jej uchwała z dnia [...] czerwca 2005 r. jest wadliwa, albowiem mając na uwadze fakt, iż art. 138 § 1 k.p.a. składa się z trzech punktów, jedynie w drodze dedukcji można stwierdzić, który z tych przepisów zastosował organ w zaskarżonej uchwale, a więc w konsekwencji trudno jednoznacznie ustalić co de facto zostało umorzone – całe postępowanie, czy tylko przed organem I instancji. Skarżący stwierdził również, iż przedmiotowe postępowanie rażąco narusza ogólne zasady postępowania administracyjnego określone w art. 6 i art. 7 k.p.a., a także art. 9 k.p.a., przez co naruszono zasadę praworządności. W ocenie strony skarżącej KRRP dopuściła się również obrazy przepisu art. 8 k.p.a. Skarżący uznał, iż – wbrew stanowisku Krajowej Rady Radców Prawnych – należy przyjąć, iż w dacie złożenia przez stronę wniosku istniały normy prawne umożliwiające dokonanie wpisu skarżącego na listę aplikantów radcowskich, a więc brak było jakichkolwiek podstaw do umorzenia przedmiotowego postępowania.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Radców Prawnych - wnosząc o jej oddalenie - podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Sąd administracyjny nie ocenia decyzji organu pod kątem jej słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga M. C. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała Krajowej Rady Radców Prawnych nie narusza prawa.

Przedmiotem rozpoznania jest skarga na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r., wydaną na podstawie art. 33 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz art. 138 § 1 k.p.a., uchylającą uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] nr [...] dnia [...] stycznia 2005 r. i umarzającą postępowanie.

Stosownie do art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu konkursu przez radę okręgowej izby radców prawnych. Natomiast zasady przeprowadzania tego konkursu określała uchwała Krajowej Rady Radców Prawnych, wydana na podstawie art. 60 pkt 8b cyt. ustawy.

W dniu 18 lutego 2004 r. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem wydanym w sprawie sygn. akt P 21/02 orzekł, że art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP przez to, że dopuszcza co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczenia. Jednocześnie Trybunał stwierdził, iż art. 60 pkt 8b w/w ustawy, nie jest niezgodny z art. 17 Konstytucji. W obszernym uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny podał motywy powyższego rozstrzygnięcia i dodatkowo wskazał, że ograniczenia konstytucyjnie gwarantowanych wolności i praw obywatelskich powinny być unormowane w aktach prawnych o randze ustawowej. Ponieważ przepisy zaskarżonej ustawy nie określały przesłanek i zakresu przeprowadzenia konkursów na aplikacje, umożliwiając dowolne normowanie tych kwestii w aktach prawnych wewnątrzkorporacyjnych, zostały one uznane za niezgodne z Konstytucją RP.

W rozpoznawanej sprawie uchwała Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] nr [...] dnia [...] stycznia 2005 r. w sprawie odmowy wpisu strony skarżącej na listę aplikantów radcowskich, została podjęta po dniu wejścia w życie powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Fakt zamknięcie listy kandydatów na aplikantów radcowskich po tej dacie wskazuje dodatkowo, iż całe postępowanie toczyło się po wydaniu i ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Jak stwierdził więc organ odwoławczy, podstawa prawna uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] obecnie nie funkcjonuje w obrocie prawnym, a zatem uchwała organu I instancji z tego powodu nie mogła być utrzymana w mocy.

Treść uzasadnienia uchwały organu odwoławczego wskazuje na to, iż umorzenie postępowania dotyczyło I instancji, a nie postępowania odwoławczego, czyli uchwała organu odwoławczego oparta została na art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., a nie na pkt 3 tego przepisu, chociaż organ odwoławczy wyraźnie nie ujął tego w zaskarżonym rozstrzygnięciu z dnia [...] czerwca 2005 r. Z uwagi na fakt, iż postępowanie przed Krajową Radą Radców Prawnych toczyło się w trybie odwoławczym, organ ten nie mógł stwierdzić nieważności zaskarżonej uchwały, a jedynie orzec zgodnie z art. 138 k.p.a. Niezależnie bowiem od oceny, czy uchwała dotknięta była wadami kwalifikowanymi, czy też niekwalifikowanymi, organ odwoławczy mógł jedynie zastosować przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i uchylić zaskarżoną uchwałę oraz umorzyć postępowanie pierwszej instancji.

Uchylając zaskarżoną uchwałę organu I instancji i umarzając postępowanie Krajowa Rada Radców Prawnych powołała się na przesłankę bezprzedmiotowości z art. 105 k.p.a.

Art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. in fine wprowadza wyjątek od zasady obowiązku rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, pozwalając organowi odwoławczemu na ograniczenie się tylko do wyeliminowania z obrotu prawnego uchwały organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie ma jednakże swobody w wyborze tego sposobu zakończenia postępowania odwoławczego, ponieważ jest ograniczony przez kryterium umorzenia postępowania, określone w art. 105 § 1 k.p.a.., dotyczące tylko przypadków, gdy postępowanie było bezprzedmiotowe.

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie przesłanka bezprzedmiotowości z art. 105 § 1 k.p.a. zaistniała, gdyż brak było podstaw prawnych do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy. Jeżeli bowiem podstawa prawna działania organu pierwszej instancji przestała istnieć, organ odwoławczy w żadnym razie nie był już władny dokonać oceny podjętej przez organ pierwszej instancji uchwały. W tej sytuacji organ odwoławczy mógł tylko uchylić zaskarżoną uchwałę Rady OIRP w całości i umorzyć postępowanie w pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), ponieważ postępowanie to stało się - jak stanowi art. 105 § 1 k.p.a. – bezprzedmiotowe.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie mógł podzielić poglądu skarżącego, sprowadzającego się do stwierdzenia, iż spełniając wymagania - jak to wyrażono w skardze - z art. 33 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 1 oraz 3-5 ustawy o radcach prawnych, organ korporacyjny był obowiązany wpisać skarżącego na listę aplikantów radcowskich.

Przepis art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych określa sposób wyłaniania kandydatów upoważnionych do wystąpienia z wnioskiem o wpis na listę aplikantów radcowskich. Stosownie do tego przepisu, wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu konkursu przez radę okręgowej izby radców prawnych, który to konkurs przeprowadza się raz w roku (art. 33 ust. 3 ustawy o radcach prawnych). Zasady przeprowadzenia tego konkursu, zgodnie z art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych, opracowywała Krajowa Rada Radców Prawnych. Jednakże podstawa określająca te zasady – art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych – na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego - przestała funkcjonować. Zatem, wobec braku możliwości zastosowania art. 33 ust. 2 w/w ustawy (przeprowadzenia konkursu), nie można było spełnić żądania skarżącego o wpisaniu go na listę aplikantów radcowskich, albowiem przepis ten nie przewiduje innej możliwości dokonania tego wpisu, jak jedynie skutkiem udziału w konkursie i osiągnięcia przez kandydata wyniku pozytywnego, a podstawa ustalania zasad przeprowadzenia konkursu przestała istnieć.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia przez Krajową Radę Radców Prawnych przepisu art. 32 Konstytucji RP i wyrażonej w tym przepisie zasady równości wobec prawa, należy uznać, iż KRRP rozpatrując odwołanie strony skarżącej od rozstrzygnięcia OIRP w [...] - nie dopuściła się naruszenia jakichkolwiek norm konstytucyjnych.

W powyższym kontekście wymaga ponownego podkreślenia fakt, iż zgodnie z art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W związku z tym Sąd nie odniósł się do zarzutu związanego z zasadnością dokonanych przez OIRP w [...] przyjęć na aplikację radcowską innych uczestników przeprowadzonego w 2004 r. konkursu, albowiem rozstrzygnięcia zapadłe w sprawach innych osób nie mogą stanowić przedmiotu skargi w rozpoznawanej sprawie, a także rozstrzygnięcia Sądu w oparciu o przepis art. 135 cyt. ustawy.

Należy uznać, iż zarzut związany z przyjęciem na aplikację innych osób startujących w przedmiotowym konkursie, nie zmienia faktu, iż w dniu wydawania przez KRRP zaskarżonej uchwały brak było podstaw prawnych do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy.

W tym stanie rzeczy należy przyjąć, iż skarżący M. C., podtrzymując swoją dotychczasową wolę uzyskania wpisu na listę aplikantów radcowskich, zobowiązany będzie przystąpić ponownie do nowego konkursu na aplikantów radcowskich, przeprowadzonego w sposób prawidłowy w oparciu o zgodne z Konstytucją RP – przepisy ustawy o radcach prawnych.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.