Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 5/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2012-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 190, art. 142 par. 1 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 192 par. 1, art. 13 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 lutego 2012r. sprawy ze skargi E. B. i K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania ziemi 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżących kwotę 547,00 (pięćset czterdzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r. pełnomocnik skarżących E. B. i K. K. wystąpił do Wojewody K.-P. o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej - dokumentu nadania ziemi z dnia [...] grudnia 1954 r. wydanego S. K. wskazując, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż nadane nieruchomości nie były własnością Skarbu Państwa, bowiem były własnością M. K. - poprzedniczki prawnej skarżących, która do śmierci posiadała obywatelstwo polskie i dlatego nie miał zastosowania art. 2 ust. 1 pkt b dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.), gdyż sporne działki nie mieszczą się w pojęciu "nieruchomości ziemskich będących własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej".

Wojewoda K.-P. postanowieniem z dnia [...] lipca 2009 r., stosownie do art. 65 Kpa przekazał wniosek wg właściwości do SKO w T., które decyzją (nr [...]) z dnia [...] października 2009 r. na podstawie art. 157 § 3 Kpa odmówiło wszczęcia postępowania, uznając, iż dokument nadania ziemi nie jest decyzją administracyjną - stanowi jedynie urzędowe potwierdzenie wykonania orzeczenia PKZ w B. z dnia [...] czerwca 1946 r., które stwierdza, że S. K. otrzymała na własność nadział ziemi określony w tym dokumencie. Nie jest to akt administracyjny, lecz forma rozporządzenia nieruchomością Skarbu Państwa. Nawet gdyby uznać dokument ów za decyzję administracyjną to wnioskodawcom nie służy przymiot strony, ponieważ nie wykazano, że są następcami prawnymi M. K., a ewentualne stwierdzenie nieważności nadania ziemi nie wpływa bezpośrednio na sferę ich praw i obowiązków, co stanowi o braku ich interesu prawnego.

Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik wnioskodawców wskazał, że dokument nadania ziemi jest decyzją administracyjną oraz wnioskodawcy są stroną postępowania, gdyż jego wynik wpłynie na sferę ich praw i obowiązków. Stwierdzenie nieważności dokumentu nadania ziemi spowoduje, że własność nieruchomości nie przeszłaby na S. K. i jej następców, i własność nieruchomości "jako niepodlegąjącej przejęciu na cele reformy rolnej powróciłaby do M. K. i jej następców prawnych". Normą materialnoprawną uzasadniającą legitymację wnioskodawców jest art. 2 ust. 1 pkt b dekretu o reformie rolnej. Skarżący, jako pozwani w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, nie mogą kwestionować ostatecznej decyzji administracyjnej, jaką jest dokument nadania ziemi, a sąd powszechny jest nią związany. Dlatego wynik postępowania nieważnościowego będzie miał wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie cywilnej. Co do kwestii następstwa prawnego wskazano, że zmarła M. K. jest matką zmarłego J. K., który jest ojcem E.B. i zmarłego M. K., który jest ojcem K. K. Przedstawiono także zdarzenia prawne dotyczące nieruchomości zapisanych w księdze wieczystej pod sygnaturami Kw [...] oraz Kw [...]. Wg pełnomocnika wynika z nich, że obecnie tytuł prawny do tych nieruchomości przysługuje wnioskodawcom.

Decyzją (nr [...]) z dnia [...] grudnia 2009 r. na podstawie art. 157 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt Kpa SKO, utrzymało własną decyzję w mocy, ponieważ wnioskodawcy nie posiadają interesu prawnego w tym postępowaniu; jego wynik nie będzie bezpośrednio wpływał na ich prawa i obowiązki. Uznało też, że nie jest właściwe do badania kwestii własnościowych dotyczących spornych nieruchomości, gdyż naruszyłoby tym samym kompetencję sądów powszechnych. Jakkolwiek SKO wnioskodawcom nie można odmówić interesu faktycznego w stwierdzeniu nieważności dokumentu nadania ziemi, to jednak nie może on być utożsamiany z interesem prawnym w rozumieniu Kpa, a brak interesu prawnego jest wystarczającą podstawą odmowy wszczęcia postępowania. Uznano natomiast, że akt nadania ziemi jest decyzją administracyjną.

W skardze na tą decyzję, pełnomocnik skarżących wniósł o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych, wywodząc, że dokument nadania ziemi stanowi decyzje administracyjną a skarżący są stronami w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności, gdyż wpływa ona na sferę ich praw.

W odpowiedzi SKO wniosło o jej oddalenie, gdyż argumentacja skarżących nie jest zgodna z ustaleniami SR w B. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, bowiem M. K. odsprzedała nieruchomość Niemcowi K. W., a organ administracji publicznej nie ma podstaw do prowadzenia konkurencyjnych ustaleń w tym zakresie.

WSA w B. w wyrokiem z 1 czerwca 2010 r. - II SA/Bd 252/10 oddalił skargę wskazując, że żądanie stwierdzenie nieważności dokumentu z dnia [...] grudnia 1954 r. pochodzi od podmiotów, które w dacie złożenia podania, jak i w momencie wydawania zaskarżonych decyzji nie legitymowały się stwierdzeniem nabycia spadku po M. K., co jest bezsporne i brak stwierdzenia nabycia spadku stanowi podstawę do odmowy wszczęcia postępowania i rozstrzygnięcia SKO odpowiadają prawu. Odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 157 § 3 Kpa) następuje w pierwszej fazie, tj. w fazie, w której bada się jedynie kwestie formalne i warunki formalne stanowiące podstawę do wszczęcia postępowania nie zostały spełnione. Natomiast dokument ów stanowił tytuł własności nadanej działki i był podstawą dla dokonania wpisu prawa własności w księgach hipotecznych i jest on decyzja administracyjną, z czym zgodziło się SKO w II instancji.

Składając skargę kasacyjną pełnomocnik skarżących zarzucił naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi: art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 28 Kpa polegające na tym, iż sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w skutek nieprawidłowego przyjęcia, iż organ administracji słusznie uznał, że skarżącemu nie przysługuję statut strony w rozumieniu art. 28 Kpa oraz art. 125 § 1 pkt 1 poprzez oddalenie wniosku o zawieszenie postępowania mimo wystąpienia obligatoryjnej przesłanki w postaci zależności rozstrzygnięcie sprawy od wyniku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku - i domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w B. do ponownego rozpoznania, i zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Podniesiono, że wystarczającą przesłanką do stwierdzenia legitymacji skarżących do wniesienia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji jest to, iż są oni wpisanymi do Księgi wieczystej właścicielami nieruchomości, których dotyczy dokument nadania ziemi. Dla tych samych nieruchomości prowadzona jest również przez księga wieczysta, gdzie jako właściciel wpisany jest uczestnik postępowania J. K. Podstawą wpisu do księgi wieczystej nr [...] działki 40 i 99 stanowi dokument nadania ziemi. Skarżący są jednocześnie pozwanymi w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, jako że nieruchomości, których dotyczy akt nadania ziemi, zapisane są jednocześnie w dwóch różnych księgach na rzecz skarżących oraz na rzecz J. K.. Sąd powszechny jest związany konstytutywną decyzją administracyjną i skarżący (pozwani) nie mogą w procesie sądowym wzruszać ważności aktu administracyjnego. Mogą to uczynić jedynie w postępowaniu administracyjnym. Stwierdzenie nieważności aktu nadania ziemi oznaczałoby, iż własność nadanych aktem nadania ziemi nieruchomości nigdy nie przeszła na S. K. i (wstępną uczestnika postępowania) i jej następców prawnych oraz ostatecznie pozwoliłoby na stwierdzenie, że nieruchomości stanowiące własność M. K. nie były przeznaczone na cele reformy rolnej, lecz że ich własność została przy wstępnej skarżących, co miałoby istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wyeliminowanie wadliwej decyzji z obrotu prawnego spowodowałoby, iż własność nieruchomości należących do wstępnej skarżących – M. K., jako niepodlegająca celom reformy rolnej, nie przeszłaby na podstawie dekretu o reformie rolnej na własność beneficjentów reformy rolnej tj. S .K. i jej następców prawnych, a tym samym powróciłaby do M. K. i jej następców prawnych. W konsekwencji sąd powszechny prowadzący sprawę o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym zmuszony byłby stwierdzić, iż własność zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym przysługują skarżącym, a co za tym idzie, że prawidłowe są wpisy własności w księgach wieczystych nr [...] i [...]. Interes prawny skarżących przejawia się więc, czego nie zauważył WSA w B. w samej konieczności uregulowania stanu prawnego nieruchomości, których są oni właścicielami, do czego nie jest niezbędne wykazywanie następstwa prawnego po adresatce decyzji administracyjnej za pomocą postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Oddalenie wniosku o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po M. K. miało wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący, bowiem nie uzyskali postanowienia o stwierdzenia nabycia spadku po adresatce decyzji, co stanowiło główny powód oddalenia ich skargi. Wg skarżących Sąd naruszył przepisy postępowania przewidujące obligatoryjne zawieszenie postępowania, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania sądowego. Skarżący wykazali, że złożyli wniosek o stwierdzenie nabycie spadku po adresatce decyzji administracyjnej (dokumencie nadania ziemi) – M. K. Sprawa zawisła przed SR w B. Stwierdzenie przez sąd nabycia spadku przez skarżących, prowadziłoby do wykazania, iż skarżący są następcami prawnymi osoby, której zaskarżona przed organem administracji decyzja dotyczy bezpośrednio, a w konsekwencji, iż organ błędnie odmówił im statutu strony i wszczęcia postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną SKO wniosło o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów procesu, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w zakresie braku interesu prawnego po stronie skarżących. Ponadto SKO podtrzymało stanowisko, że nie było możliwe stwierdzenie nieważności aktu nadania ziemi z przyczyn przedmiotowych, gdyż nie jest on decyzją administracyjną. Dokument nadania ziemi z [...] grudnia 1954 r., stanowi jedynie urzędowe potwierdzenie wykonania orzeczenia PKZ w B. z dnia [...] czerwca 1946 r., które stwierdza, że S. K. otrzymała na własność nadział ziemi o obszarze około [...] ha ze stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej G., gminy G., pow. brodnickiego, województwa bydgoskiego. Nie jest więc aktem administracyjnym, a jedynie formą rozporządzenia nieruchomościami Skarbu Państwa. Jest to akt wykonawczy względem wcześniejszego orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 października 2011 r. I OSK 1738/10 uchylił ww. wyrok i przekazał sprawę WSA w B. do ponownego rozpoznania. Wg NSA SKO miało obowiązek zawiesić postępowanie zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, a Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania art. 125 § 1 pkt 1 ppsa nie zwieszając postępowania sądowadministracyjnego do czasu zakończenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku przed sądem powszechnym, gdyż postanowienie w tym przedmiocie jednoznacznie przesądziłoby o prawach skarżących jako strony. Nadto NSA zwracając uwagę art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.) i wynikającego z niego domniemania wyraził pogląd, że skarżących należy traktować jako właścicieli nieruchomości i z tego faktu wywodzić uprawnienie do występowania jako strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, co następuje:

Przede wszystkim należy zauważyć, że jak wynika z ustaleń Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postępowanie zawisłe przed Sądem Rejonowym w B. o stwierdzenie nabycia spadku po M. K. zarejestrowane pod sygn. I NS 250/10, zostało z dniem [...] listopada 2011 r. przez ten Sąd umorzone na podstawie art. 182 § 1 w zw. z art. 13 § 2 Kpc, ponieważ na rozprawie w dniu [...] września 2010 r. zobowiązano wnioskodawczynię (tj. skarżącą w niniejszej sprawie E. B.) do wskazania w terminie miesiąca następców prawnych nieżyjących dzieci spadkodawczyni M. K. oraz podania ich adresów, a ponadto do złożenia odpowiedniej ilości odpisów wniosku pod rygorem zawieszenia postępowania w sprawie. Wnioskodawczyni nie dopełniła wskazanego obowiązku w całości, zatem postanowieniem z dnia [...] października 2010 r., zawieszono postępowanie z uwagi na brak możliwości nadania sprawie dalszego biegu, gdyż wnioskodawczyni nie dołączyła odpisów wniosku dla wskazanych następców prawnych. Zgodnie z treścią przepisu art. 182 § 1 kpc Sąd umarza postępowanie, jeżeli na skutek niewykonania przez wnioskodawcę zarządzenia nie można nadać sprawie dalszego biegu, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu. Ponieważ od dnia [...] października 2010 r., tj. od daty wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania nie został zgłoszony wniosek o podjęcie postępowania, zatem postępowanie w sprawie należało umorzyć.

Nadto należy też jeszcze raz zauważyć i mocno podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny właśnie w niniejszej sprawie w przywołanym już wyroku z 18 października 2011 r. I OSK 1738/11 wskazując na treść przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.) i wynikającego z niego domniemania wyraził pogląd, że skarżących należy traktować jako właścicieli nieruchomości i z tego faktu wywodzić ich uprawnienie do występowania jako strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności kwestionowanego aktu nadania ziemi.

Z uwagi na powyższe należy w tym miejscu zwrócić uwagę na treść przepisu art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Wynika z niego, że Sąd, któremu sprawa została przekazania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W świetle powyższego chybione są, więc wnioski i stanowisko pełnomocnika uczestnika postępowania, w tym także podnoszone i prezentowane w toku ponownego rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W tym stanie rzeczy należało więc uznać zasadność złożonej skargi i uchylić zaskarżoną decyzję SKO w T. z [...] grudnia 2009 r. (Nr [...]) oraz poprzedzającą ją decyzję SKO w T. z [...] października 2009 r. (NR [...]) na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit.c ustawy z 30 sierpnia 2002 r.

Niniejszy wyrok nie jest i nie może być merytorycznym rozpoznaniem wniosku z [...] grudnia 2009 r. i bynajmniej nie przesądza o jego zasadności. Nakazuje jedynie organowi przeprowadzenie stosownego postępowania.

Prowadząc ponownie postępowanie według przepisów ustawy- Kodeks postępowania administracyjnego organ dopuści i uzna skarżących jako stronę w tym postępowaniu, mając na uwadze także fakt, iż przedmiotowy dokument nadania ziemi wydany [...] grudnia 1954 r. przez Powiatową Komisję Ziemską w B. stanowi decyzję administracyjną w rozumieniu ustawy Kodeks postępowania administracyjnego ze wszystkim wynikającymi z tego konsekwencjami.

Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku oparto na przepisie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, natomiast rozstrzygniecie zawarte w pkt 3 oparto na przepisie art. 200 tej ustawy oraz przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielnej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.).