Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 180/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 22 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Asesor sądowy Arkadiusz Blewązka, Protokolant Referent-stażysta Marcin Stańczyk, po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi S.P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...]; 2) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz S.P. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postę- powania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 180/04

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § l pkt l k.p.a. oraz art. 4 ust. l pkt l ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz o niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (DZ.U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm.) oraz przepisów rozp. Prezesa Rady Ministrów w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001r., nr 106, poz. 1154) utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] o odmowie przyznania S.P. uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu wskazał, iż zainteresowany wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu uwięzienia w hitlerowskim obozie przejściowym w P. w 1943r. oraz pobytu razem z rodzicami na robotach przymusowych- Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił stronie przyznania uprawnień kombatanckich. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 4 ust" l pkt l ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego o Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu, nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Kierownik wskazał, iż wnioskodawca został osadzony w obozie przejściowym w P. od lutego 1943r. do kwietnia 1943r., a następnie razem z rodzicami został deportowany na roboty przymusowe. Okoliczność ta została potwierdzona przez świadków Z.D. i W.P. oraz zaświadczenie Dyrekcji Archiwum Departamentu A. z dnia 21 maja 2001r. Obóz przejściowy w P. nie był obozem karnym lub wychowawczym, o których mowa w § 5 pkt 2 i 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001 r., nr 106, poz. 1154). Obóz przejściowy w P. nie został również wymieniony w § 6 rozporządzenia, który wymienia inne miejsca odosobnienia określone w art. 4 ust. l pkt l lit. c ustawy, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Wymieniony w pkt 9 § 6 powołanego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów obóz P. – G. istniał od 5 listopada 1939 r. do 22 maja 1940 r. W obozie przebywali wysiedleni mieszkańcy P. i okolic, których po tzw. badaniach rasowych wywożono do obozów germanizacyjnych lub do Generalnego Gubernatorstwa. Tak więc obóz, w którym przebywał wnioskodawca nie jest tym obozem, który został wymieniony w powołanym rozporządzeniu. Okoliczności te zostały ustalone na podstawie opracowania Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce i Rady Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa: "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945 - Informator encyklopedyczny", PWN Warszawa 1979, s. 402). Organ wydający decyzję nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń, czy przedmiotowy obóz spełnia charakter obozów wymienionych w art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach. Organ jest związany brzmieniem przepisów rozporządzenia co do charakteru obozów opisanych w art. 4 ustawy. Powyższą decyzję zaskarżył do Sądu S.P. wnosząc o jej uchylenie i ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący wskazał, iż wystąpił o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu osadzenia od lutego 1943 r. do kwietnia 1943 r. w hitlerowskim obozie przejściowym w P. oraz z tytułu pobytu razem z rodzicami na robotach przymusowych wykonywanych na rzecz III Rzeszy.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie podtrzymując argumenty tożsame z zawartymi w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W dniu 12 maja 2003 r. skarżący złożył kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pieniężnego. W jego następstwie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismem z 27 maja 2003 r., w którym stwierdził: "Nadesłał pan do naszego Urzędu wniosek o przyznanie uprawnień określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. nr 42, poz. 371 z 2002 r. z późn. zmianami" i wezwał skarżącego do nadesłania wskazanych w piśmie dokumentów celem uzupełnienia tego wniosku. W dniu 8 lipca 2003 r. skarżący wypełnił nowy kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pieniężnego, z którego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że starał się on o przyznanie świadczenia na podstawie ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobą deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395). Mimo tych faktów, organ administracji swoimi decyzjami odmawia skarżącemu przyznania mu uprawnień kombatanckich wynikających z ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz o niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm.) Dodać trzeba, że w rozpatrywanej sprawie jest niesporne, iż skarżący wraz z rodzicami i innymi członkami rodziny przebywał na robotach przymusowych na terenie Francji, a wcześniej w obozie przejściowym w P. Odmówiono mu jednak wypłaty świadczenia przewidzianego w ustawie z 31 maja 1996 r. bowiem nie wykonywał on, zdaniem organu administracji, pracy przymusowej.

W tej sytuacji nie sposób uznać, że zaskarżona decyzja była zgodna z prawem. Organ administracji bowiem w brew wyraźnemu brzmieniu wniosku strony rozpoznał sprawę, która nie była przedmiotem postępowania - sprawę dotyczącą uprawnień kombatanckich, zamiast sprawy świadczeń z tytułu deportacji. W ten sposób w sposób rażący zostały naruszone przepisy art. 7, 77 § l, 80 i 107 § l i 3 k.p.a. Została naruszona także zawarta w art. 8 k.p.a. zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, skoro rozpoznano inną sprawę niż sprawa będąca przedmiotem wszczętego w wyniku wniosku S.P. postępowania.

Z dość mało precyzyjnych sformułowań zawartych w skardze S.P. zdaje się wynikać, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów w wyniku wniosku z 12 maja 2003 r. wydał decyzję odmawiająca przyznania mu świadczenia pieniężnego0 W aktach administracyjnych brak jest nawet śladu tej decyzji i postępowania ją poprzedzającego. Nawet jeżeli taka decyzja została rzeczywiście wydana i nie wniesiono od niej wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, nie było żadnych podstaw prawnych do potraktowania nowego wniosku jako żądania przyznania świadczeń kombatanckich. W takim przypadku organ administracji powinien rozważyć zasadność umorzenia postępowania wszczętego nowym wnioskiem.

4

Na podstawie art. 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) Sąd zobowiązany jest udzielać stronom występującym bez fachowych pełnomocników potrzebnych wskazówek oraz informacji o skutkach czynności pranych i ich zaniedbań. Działając w tym trybie Sąd informuje skarżącego, że o ile rzeczywiście Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał wcześniej decyzje odmawiająca mu przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji, to na podstawie art. 155 k.p.a. może on wystąpić z wnioskiem do tego organu o zmianę tej decyzji. W przepisie art. 2 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 z późn. zm.) zdefiniowano pojęcie represji na użytek ustawy, uznając za nią: osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych; oraz deportację do pracy przymusowej na okres, co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed l września 1939 r. na teren III Rzeszy lub państw przez nią okupowanych bądź na teren ZSRR i obszarów przez niego okupowanych* Sąd Najwyższy w wyroku z 6 kwietnia 2000 r., III RN 143/99, Wokanda 2000, nr 9, s. 31, przyjął, a pogląd ten podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, iż przytoczony art. 2 ustawy dotyczy dwóch kategorii osób, a osoba ubiegająca się o świadczenie w oparciu o pkt l tego art. 2 nie musi wykazywać czy w czasie pobytu w obozie wykonywała pracę przymusową. Zdaniem Sądu Najwyższego okoliczność, że w przepisie art. 3 ust. l tej ustawy mowa jest o tym, że świadczenie przysługuje "za każdy pełny miesiąc trwania pracy" ma to znaczenie, że organ prowadzący postępowanie jest obowiązany ustalić faktyczny czas przebywania wnioskodawcy w obozie pracy, nie może zaś być interpretowany jako obowiązek wykazania, że osoba ta faktycznie wykonywała pracę przymusową. Identyczny pogląd wyraził wcześniej Naczelny Sąd Administracyjny w niepublikowanym wyroku z 13 stycznia 1999 r. V SA 759/98, a także Sąd Najwyższy w wyroku z 13 stycznia 2000 r. (III RN 112/99. OSNAPU 2000, nr 20, poz. 736).

Mając na uwadze podniesione wyżej argumenty na podstawie art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej samej ustawy. Z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji orzekanie o wstrzymaniu jej wykonania do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było bezprzedmiotowe.

6