Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 945/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 § 3, art. 141 § 4, art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 49, art. 71f § 12, art. 74 § 3, 14 i 18, art. 74d § 1-3, art. 74e § 2 i 4, art. 74f § 1, art. 74h § 11 i 12, art. 80 § 2, art. 81, art. 92 § 1 i 3
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 80, art. 81, art. 139
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia del. WSA Pamela Kuraś - Dębecka Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1306/14 w sprawie ze skargi M. W. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości ds. odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na 5-6 listopada 2013 r. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. W. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości ds. odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na 5-6 listopada 2013 r. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 października 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1306/14, oddalił skargę M. W. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na 5-6 listopada 2013 r., z dnia [...] lutego 2014 r., ustalającą wynik egzaminu notarialnego.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

Uchwałą z dnia [...] grudnia 2013 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości we W. stwierdziła, że M. W. uzyskał negatywny wynik z egzaminu notarialnego. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że skarżący z dwóch projektów aktów notarialnych otrzymał ocenę niedostateczną (przy czym za projekt pierwszego aktu notarialnego ocenę niedostateczną, a za projekt drugiego aktu notarialnego ocenę dostateczną), natomiast z opinii prawnej otrzymał ocenę dostateczną. W konsekwencji, powołując się na art. 74f § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158; powoływanej dalej jako: p.o.n.), Komisja stwierdziła, że zdający uzyskał negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

W odwołaniu od powyższej uchwały skarżący zakwestionował ocenę niedostateczną z pierwszego projektu aktu notarialnego, zarzucając organowi I instancji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 74 § 3 p.o.n., poprzez przyjęcie, że skarżący nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w szczególności, że pierwszy akt notarialny, stanowiący element egzaminu notarialnego zasługiwał na ocenę niedostateczną, mimo, że jego treść wskazuje, że został on, w świetle ustawowych kryteriów oceny zadań egzaminacyjnych, sporządzony dostatecznie poprawnie i na jego podstawie należy ocenić, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Ponadto zarzucił naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez niedokonanie wszechstronnej oceny treści pierwszego projektu aktu notarialnego, w zakresie jego części składowych.

Uchwałą z dnia [...] lutego 2014 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia utrzymała w mocy wydaną w I instancji uchwałę stwierdzającą uzyskanie przez skarżącego negatywnego wyniku z egzaminu notarialnego. Pomimo nieuwzględnienia odwołania, organ część zarzutów uznał za uzasadnione. Za niesłuszną bowiem uznano uwagę egzaminatora A. S., podniesioną w uzasadnieniu oceny cząstkowej pracy pisemnej, że w projekcie nie ma informacji, iż nabywca nie jest osobą bliską zbywcy, w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, co wyłączyłoby prawo pierwokupu, bowiem wynika to wprost z treści casusu. Komisja stwierdziła, że skoro dla notariusza oczywistym jest, iż kontrahenci osobami bliskimi nie są, to nie ma on obowiązku zamieszczać w akcie oświadczeń negatywnych. Oświadczenie takie byłoby niezbędne, gdyby kontrahenci byli osobami bliskimi, ponieważ uzasadniałoby to sporządzenie umowy sprzedaży bezwarunkowej.

Za niesłuszną uznano uwagę egzaminatora W. Ł., dotyczącą niewskazania jednoznacznie zawiadomienia gminy przez notariusza, stosownie do art. 110 ust. 3 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a zawarcia jedynie wskazania pouczenia o treści art. 109-111 cyt. ustawy. Organ uznał za wystarczające wskazanie przez notariusza przepisu, na podstawie którego, ma dokonać zawiadomienia i ustna informacja, że wdroży tę procedurę. Nadto organ stwierdził, że żaden przepis nie nakazuje notariuszowi umieszczania w akcie notarialnym pouczenia o przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Biorąc jednak pod uwagę doniosłość tej informacji dla interesów majątkowych sprzedających oraz ochronę interesów samego notariusza, organ uznał zamieszczanie w aktach notarialnych takich informacji za dobrą praktykę. Podanie takiej informacji już na etapie umowy sprzedaży warunkowej jest pożyteczne i podnosi jakość pracy. Organ odwoławczy uznał ponadto, że wprawdzie skarżący w pracy nie zastosował określeń ustawowych zawartych w art. 358 § 1 k.c., niemniej z treści aktu notarialnego wynika jednoznacznie, iż płatność nastąpi w dolarach amerykańskich, a nawet kwota na pokrycie ceny, została wpłacona na konto depozytowe notariusza. Obowiązek zapłaty w dolarach nie został zatem wprost wyrażony w projekcie aktu i można go stwierdzić jedynie na podstawie wykładni umowy, jednakże uchybienie to jest niewielkie.

W ocenie organu, niezasadne jest stanowisko zdającego, w którym nie zgadza się on z egzaminatorem A. S., iż do reprezentacji małoletniego niepozostającego pod władzą rodzicielską powołano kuratora, a nie opiekuna. Komisja wskazała, że z treści projektu aktu nie wynika zaistnienie okoliczności z art. 147 i art. 157 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli potrzebą ochrony osoby lub majątku małoletniego niepozostającego pod władzą rodzicielską, który nie ma ustanowionego opiekuna, albo gdy opiekun doznaje przemijającej przeszkody w sprawowaniu opieki. Dopuszczenie kuratora do działania w imieniu małoletniego bez podstawy prawnej powoduje, że małoletni jest niewłaściwie reprezentowany. Do działania w imieniu dziecka uprawnieni są przede wszystkim rodzice, ponieważ przysługuje im władza rodzicielska, a opiekun pełni funkcje bardzo podobne do rodzicielskich. Zdaniem organu odwoławczego, nikt nie ma prawa wykluczać rodziców albo opiekuna, gdy są oni uprawnieni do działania w imieniu dziecka. Skoro zatem skarżący nie wykazał w projekcie aktu, że kurator został do omawianego aktu notarialnego powołany zasadnie, możemy mieć do czynienia z działaniem w imieniu małoletniego przez osobę, której źródła umocowania nie można znaleźć w ustawie, co w konsekwencji powoduje nieważność dokonanej czynności prawnej. Komisja zarzuciła zatem, że sporządzający pracę egzaminacyjną nie zachował minimum staranności notariusza, do której zobowiązują przepisy art. 49 i art. 80 § 2 ustawy - Prawo o notariacie, a okoliczności wskazujące na możliwość wyłączenia opiekuna wskazał dopiero w odwołaniu, modyfikując stan faktyczny zadania egzaminacyjnego.

Organ odwoławczy za uzasadnione uznał zarzuty egzaminatorów podniesione w uzasadnieniach ocen cząstkowych, których skarżący nie kwestionował w odwołaniu. Ponadto organ wskazał, że w toku ponownego sprawdzenia pracy egzaminacyjnej dostrzeżono dodatkowe błędy niewykazane przez egzaminatorów w uzasadnieniach ocen cząstkowych. Zdaniem Komisji II Stopnia, dostrzeżenie w czasie rozpatrywania odwołania mankamentów w kwestionowanej pracy, które nie były podnoszone przez egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, zobowiązuje do wzięcia ich pod uwagę. Powołanie się na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia (zaskarżona część egzaminu), winien zaś wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów I Stopnia, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu. Reasumując Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, iż w wyniku ponownej analizy pierwszego projektu aktu notarialnego sporządzonego przez skarżącego, odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Oceniana praca egzaminacyjna zawiera szereg poważnych błędów, do których należą: a) niewłaściwa reprezentacja małoletniego przez kuratora albo niewykazanie uzasadnienia dla działania tegoż kuratora; b) niepodanie miejsca zamieszkania małoletniego kupującego; c) powołane w akcie zezwolenie na dokonanie czynności w imieniu małoletniego zostało wydane przez sąd niewłaściwy miejscowo; d) niewłaściwe określenie majątkiem osobistym, majątku osoby będącej stanu wolnego; e) nieodniesienie się do art. 36 i art. 37 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w sytuacji, gdy nie minęło 5 lat od opublikowania tego planu; f) niepowołanie protokołu przyjęcia przez notariusza pieniędzy na przechowanie w związku z dokonywaną w kancelarii czynnością notarialną. W konsekwencji, organ podniósł, iż argumenty odwołania, którym przyznano słuszność, nie są jednak tak istotne, aby mogły wpłynąć na podwyższenie oceny niedostatecznej. Wymienione uchybienia są z kolei na tyle poważne, że uniemożliwiają podwyższenie oceny. Brak podstaw do podwyższenia oceny za pierwszy akt notarialny skutkował brakiem podstaw do podwyższenia oceny z części egzaminu składającej się z zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych i w rezultacie brakiem podstaw do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą uchwałę M. W. wniósł o jej uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej uchwale zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 74 § 3 i art. 92 § 1 p.o.n. oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, a w szczególności: art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 i w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.). W uzasadnieniu podniesiono m.in., że skarżący skorzystał ze swobody w zakresie luzu decyzyjnego co do doboru okoliczności nieujawnionych wprost w kazusie i przyjął reprezentację małoletniego wykonywaną przez kuratora. Powołując się na art. 145 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: k.r.o.) w zw. z art. 146 k.r.o., art. 147 i art. 157 k.r.o. skarżący uznał, że reprezentacja małoletniego przez kuratora jest dopuszczalna, a nawet winna być orzeczona przez sąd opiekuńczy w celu prawidłowej ochrony jego interesów. Zauważając zatem problem związany z niemożnością samodzielnego działania przez małoletniego, zdający obrał prawnie dopuszczalny sposób rozwiązania kazusu. W świetle powyższego strona nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, iż dopuścił się poważnego błędu związanego z niewłaściwą reprezentacją małoletniego przez kuratora, który to błąd skutkował nieważnością całego aktu notarialnego.

Skarżący stwierdził również, iż błędy wskazane przez Komisję I Stopnia w większości nie znalazły potwierdzenia w stanowisku organu odwoławczego, zaś błędy zakomunikowane przez organ odwoławczy, a niewyróżnione przez Komisję Egzaminacyjną wydającą uchwałę w I instancji, nie miały charakteru na tyle istotnego, aby uzasadnić utrzymanie w mocy uchwały. Zdaniem zdającego, żaden z dostrzeżonych błędów nie stanowił podstawy do stwierdzenia nieważności aktu notarialnego. Brak uchybień o poważnym charakterze, których skutkiem byłaby nieważność całego aktu, powinien zatem prowadzić do wniosku, że egzaminowany spełnia warunki z art. 74 § 3 p.o.n. i daje gwarancję samodzielnego i należytego wykonywania obowiązków związanych z zawodem notariusza.

Skarżący podniósł także, iż za uchyleniem zaskarżonej uchwały przemawia brak wszechstronnej analizy sprawy poprzez wybiórcze dokonanie oceny projektu aktu notarialnego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wyrokiem z dnia 27 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.

Sąd I instancji stwierdził, że organ odwoławczy procedował w ramach zaskarżonej części egzaminu i w ramach zarzutów podniesionych przez skarżącego. Okoliczność całościowego spojrzenia na pracę egzaminacyjną przez organ nie oznacza wyjścia poza granice odwołania, gdyż w ramach zarzutów kontrola polega na dokonaniu oceny, z uwzględnieniem wszystkich elementów, które maja wpływ na ocenę zaskarżonej części pracy. W ocenie Sądu, nawet posłużenie się innymi, niż Komisja I stopnia argumentami, dowodzi rozpoznania sprawy w sposób autonomiczny i w granicach postawionych zarzutów.

WSA podkreślił, iż uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego nie ma charakteru uznaniowego, co wpływa na zakres kontroli sądowoadministracyjnej tego rozstrzygnięcia. W zaskarżonej uchwale Komisja Egzaminacyjna II Stopnia opisała pracę skarżącego wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały zadania na ocenę pozytywną. Sąd I instancji, nie dokonując oceny pracy lecz mając ją na uwadze jako stan faktyczny sprawy, podzielił stanowisko organu odwoławczego co do istotnych jego stwierdzeń. Zdaniem WSA, wnioski organu zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione. W ocenie Sądu, wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale są trafne i pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie ponownie mankamentów kwestionowanego projektu aktu notarialnego. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zaproponowanego przez skarżącego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji.

Sąd I instancji podkreślił, iż egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata i niewątpliwie ma sprawdzić jego przygotowanie do samodzielnego dokonania czynności notarialnych. Prowadzenie przez notariusza praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. WSA przypomniał, że w rozpatrywanej sprawie skarżący dopuścił się szeregu uchybień w projekcie aktu, które uniemożliwiły jego pozytywną ocenę. Podstawowymi mankamentami tego projektu były zaś: - niewłaściwa reprezentacja małoletniego przez kuratora albo niewykazanie uzasadnienia dla działania tegoż kuratora; - niepodanie miejsca zamieszkania małoletniego kupującego; - powołanie w akcie zezwolenia na dokonanie czynności w imieniu małoletniego, które zostało wydane przez sąd niewłaściwy miejscowo; - niewłaściwe określenie majątkiem osobistym majątku osoby będącej stanu wolnego; - brak odniesienia się do treści art. 36 i art. 37 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w sytuacji, gdy nie minęło 5 lat od opublikowania tego planu; - niepowołanie protokołu przyjęcia przez notariusza pieniędzy na przechowanie w związku z dokonywaną w kancelarii czynnością notarialną. Zdaniem Sądu, stanowisko organu odwoławczego co do wagi popełnionych uchybień zostało uzasadnione, a wyciągnięte wnioski są poprawne.

Za niezasadny WSA uznał zarzut naruszenia art. 92 § 1 p.o.n., ponieważ zgodnie z treścią § 3 tego przepisu, jeżeli akt notarialny dotyczy czynności prawnej, powinien zawierać treści istotne dla tej czynności. Ponadto powinien zawierać inne stwierdzenia, których potrzeba umieszczenia w akcie wynika z ustawy, z przepisów szczególnych albo z woli stron.

Reasumując, Sąd I instancji uznał, że stwierdził, że postępowanie przeprowadzono w sposób prawidłowy, a materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Rozstrzygnięcia obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Sąd wskazał, że ustawowe obowiązki notariusza wymagają znajomości przepisów prawa. W rozpatrywanej sprawie organ wykazał, że praca zdającego, którą oceniono przez pryzmat kryteriów z art. 74e § 2 p.o.n., nie zasługuje na ocenę pozytywną. Organ odwoławczy zastosował się do reguł określonych w art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz wyjaśnił jakie były podstawy uwzględnienia kilku zarzutów odwołania. Komisja II Stopnia, po rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie (także w zakresie nieobjętym zarzutami odwołania), dokonała weryfikacji ocen egzaminatorów, podzielając je i nie dostrzegając w nich uchybień, które mogłyby spowodować zmianę ocen cząstkowych z projektów aktów notarialnych.

Sąd I instancji podkreślił, że od kandydata na notariusza ustawodawca wymaga zarówno posiadania wiedzy, jak i umiejętności jej praktycznego zastosowania, zaś egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Wymóg ten jest oczywisty, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną, w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego. WSA podzielił zatem stanowisko organu odwoławczego, że sporządzony projekt pierwszego aktu notarialnego zawiera mankamenty, których ilość oraz waga stanowią o nieprawidłowym rozwiązaniu zadania pod względem materialnoprawnym, co dawało podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu. W ocenie Sądu, ocena pierwszego projektu aktu notarialnego została dokonana z zachowaniem wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji.

II

Skargę kasacyjną złożył M. W., zaskarżając powyższy wyrok w całości.

Wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

A) przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wydane orzeczenie, a mianowicie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 ppkt a) w zw. z art. 151 p.p.s.a. - poprzez przyjęcie, że Komisja II nie naruszyła przepisów prawa materialnego, a w konsekwencji oddalenie skargi, podczas gdy WSA powinien był stwierdzić naruszenie prawa materialnego, polegające co najmniej na naruszeniu:

a) art. 92 § 3 p.o.n. w zw. z art. 92 § 1 pkt 6 p.o.n. oraz w zw. z art. 80 § 2 p.o.n. i art. 49 p.o.n. - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżący zobowiązany był zamieścić w przygotowanym podczas egzaminu projekcie aktu notarialnego uzasadnienie faktyczne i prawne dla ustanowienia i działania kuratora w imieniu małoletniego kupującego, a uzasadnieniem takim nie jest samo prawomocne postanowienie sądu opiekuńczego o ustanowieniu kuratora wraz z prawomocnym postanowieniem o zezwoleniu na dokonanie danej czynności, a w związku z tym uznanie, że skarżący nie zabezpieczył w sposób należyty, praw i słusznych interesów stron aktu, co stanowi o braku należytej staranności notariusza przy sporządzaniu aktu, podczas gdy projekt pierwszego aktu notarialnego zawiera wszystkie niezbędne jego elementy, w tym także istotne elementy czynności prawnej, w szczególności przywołuje prawomocne postanowienia sądu dotyczące kuratora, którymi notariusz jest związany, co zabezpiecza słuszne interesy stron, a wszystko to stanowi o zachowaniu przez notariusza wymaganej od niego szczególnej staranności;

b) art. 74 § 3 p.o.n. w zw. z art. 74e § 2 p.o.n. - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że Komisja II prawidłowo oceniła i uznała, że Komisja w sposób poprawny oceniła przygotowane przez skarżącego rozwiązanie zadania części drugiej egzaminu notarialnego, dotyczące przygotowania pierwszego projektu aktu notarialnego, w związku z czym organy te w sposób właściwy oceniły pracę jako niedostateczną, podczas gdy przygotowany przez skarżącego projekt pierwszego aktu notarialnego spełniał pozytywnie kryteria, o których mowa w art. 74e § 2 p.o.n., w związku z czym pracę tę ocenić należało co najmniej na ocenę dostateczną;

c) art. 74 § 3 p.o.n. w zw. z art. 74e § 2 p.o.n. w zw. z:

*) art. 92 § 1 i 3 w zw. z art. 80 § 2 i 3 oraz w zw. z art. 81 p.o.n. - poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie nieważności czynności notarialnej ze względu na niewłaściwą reprezentację małoletniego oraz uznanie, że stanowi to o niespełnieniu warunku, o którym mowa w art. 74e § 2 p.o.n. i wpływa na obniżenie oceny z pracy, podczas gdy istnieją wyraźne podstawy prawne (art. 147 i/lun art. 157 k.r.o.), które umożliwiają ustanowienie kuratora do działania za małoletniego, co w żaden sposób nie prowadzi do nieważności czynności prawnej, a w stanie faktycznym kazusu (uzupełnionym przez zdającego) zasadne było przyjęcie, że ustanowienie kuratora jest prawidłowe, a nawet konieczne;

*) art. 365 § 1 k.p.c. - poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie nieważności czynności notarialnej w związku z niewłaściwą reprezentacją małoletniego oraz uznanie, że stanowi to o niespełnieniu warunku, o którym mowa w art. 74e § 2 p.o.n. i wpływa na obniżenie oceny z pracy mimo, że w momencie sporządzenia aktu istniało prawomocne orzeczenie Sądu Rejonowego o wyznaczeniu kuratora dla małoletniego oraz postanowienie Sądu Rejonowego o zezwoleniu kuratorowi na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd majątkiem małoletniego podczas gdy; postanowienia powyższe wiążą notariusza, stąd ustanowienie kuratora dla małoletniego prawomocnym orzeczeniem sądu i prawomocne orzeczenie o zezwoleniu kuratorowi na dokonanie czynności notarialnej przesądza per se o ważności dokonanej na ich podstawie czynności notarialnej;

*) z art. 863 k.c. - poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że użycie w projekcie aktu, w odniesieniu do sprzedającego terminu majątek osobisty jest błędem oraz uznanie, że stanowi to o niespełnieniu warunku, o którym mowa w art. 74e § 2 p.o.n. i wpływa na obniżenie oceny z pracy, podczas gdy osoba nie pozostająca w związku małżeńskim posiada majątek, któremu należy nadać przymiot osobistego, a użycie tego terminu uznać należy w takiej sytuacji co najwyżej za superfluum, a nie za błąd, jednocześnie należy mieć na uwadze, że sprzedający nie pozostając w związku z małżeńskim mógł oprócz majątku osobistego mieć majątek wspólny wraz z innymi osobami, jak np. w przypadku udziału w spółce cywilnej, gdzie również powstaje współwłasność łączna analogicznie do współwłasności małżonków, a co za tym idzie wzmiankę o tym, że rozporządzenie dokonywane jest z majątku osobistego należy traktować jako przejaw szczególnej staranności notariusza;

*) art. 569 § 1 k.p.c. w zw. z art. 508 § 2 k.p.c. - poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że postanowienie o ustanowieniu kuratora oraz postanowienie o zezwoleniu na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd wydane zostały przez sąd niewłaściwy miejscowo oraz uznanie, że stanowi to o niespełnieniu warunku, o którym mowa w art. 74e § 2 i wpływa na obniżenie oceny z pracy podczas, gdy sąd, który nie jest właściwy dla miejsca zamieszkania małoletniego może w określonych przypadkach wydać postanowienie o ustanowieniu kuratora oraz o zezwoleniu na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd jego majątkiem, okoliczność ta nie mogła zatem mieć negatywnego wpływu na ocenę pracy skarżącego.

2. art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. - poprzez przyjęcie, że Komisja II nie naruszyła przepisów prawa procesowego, a w konsekwencji oddalenie skargi skarżącego podczas, gdy WSA powinien był stwierdzić naruszenie prawa procesowego polegające, co najmniej na naruszeniu następujących przepisów:

a) art. 74h § 12 p.o.n. w zw. z art. § 5 pkt 2 ppkt 1 Rozp. II w zw. z art. 134 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 139 k.p.a. - poprzez rozpoznanie przez Komisję II odwołania skarżącego w całości i od nowa, zastosowanie przepisów k.p.a. wprost, a nie odpowiednio, podczas gdy sposób rozpoznawania odwołania od uchwały Komisji I o wyniku egzaminu notarialnego powinien uwzględniać specyfikę postępowania określonego przepisami ustawy Prawo o notariacie, w szczególności zaś Komisja II rozpatrując odwołanie powinna zachować zasadę, że praca pisemna oceniania jest samodzielnie i niezależnie przez dwóch egzaminatorów, którym nie jest znana tożsamość osoby ocenianej;

b) art. 74e § 2 p.o.n. w zw. z art. 74d § 3 w zw. z art. 74 § 14 p.o.n. w zw. z art. 74 § 18 p.o.n. w zw. z § 4 pkt 2 i 4 Rozp. o Egz.

- poprzez przyjęcie, że praca skarżącego polegająca na przygotowaniu projektu pierwszego aktu notarialnego nie spełnia kryteriów pozwalających na wydanie oceny pozytywnej, podczas gdy skarżący, przygotowując rozwiązanie zadania egzaminacyjnego zauważył jego istotne zagadnienia i zaproponował prawidłowe rozwiązanie, biorąc pod uwagę stan faktyczny kazusu uzupełniony przez siebie,

- poprzez przyjęcie, że podczas oceny pracy egzaminatorzy (Komisje) uprawnieni są do przyjęcia dodatkowych elementów stanu faktycznego podanego w kazusie według własnego uznania i w oderwaniu od założeń przyjętych przez zdającego lub przyjęcia odmiennych założeń w stosunku do elementów stanu faktycznego uzupełnionych przez zdającego podczas, gdy tylko zdający jest uprawniony do uzupełnienia założeń stanu faktycznego kazusu, a sprawdzający są tymi dodatkowymi założeniami związani i nie mogą z tytułu przyjęcia innych niż skarżący założeń lub braku informacji w akcie o przyjęciu przez skarżącego danych elementów stanu faktycznego wyciągać ujemnych skutków, gdyż wytyczne do zadania nie zwierały informacji o konieczności opisania w akcie uzupełnionych przez skarżącego elementów stanu faktycznego;

- błędne przyjęcie, że projekt pierwszego aktu notarialnego musiał zostać sporządzony tylko w jeden możliwy sposób, wskazany w opisie istotnych zagadnień i z zastosowaniem jednego rozwiązania - instytucji opieki, podczas gdy przyjęcie przez zdającego własnych założeń, co do brakujących elementów stanu faktycznego podanego w kazusie, prowadziło do zastosowania odmiennego, lecz w pełni uprawnionego rozwiązania prawnego, tj. do zastosowania, przewidzianej przez ustawodawcę w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego instytucji kurateli;

c) art. 74e § 2 p.o.n. w zw. z art. 74 § 3 p.o.n. w zw. z art. 71f § 12 p.o.n. w zw. z § 22 pkt 3 rozp. I - poprzez dokonanie oceny projektu pierwszego aktu notarialnego przygotowanego przez skarżącego bez uwzględnienia, że egzamin zawiera ograniczone ramy czasowe podczas, gdy egzaminatorzy (Komisje) zobowiązani są uwzględnić, że skarżący na przygotowanie projektu pierwszego aktu notarialnego oraz opinii w drugim dniu egzaminu ograniczony był czasem 480 minut, a ocena podniesionych i uznanych za słusznie błędów oraz ocena pracy powinna uwzględniać ograniczony czas na opracowanie aktu,

d) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 oraz 80 k.p.a. w zw. z art. 74h § 9, 12 p.o.n. - poprzez brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego lub dokonanie błędnej oceny tego materiału, wyciągnięcie błędnych wniosków oraz przyjęcie za własne błędnych ustaleń stanu faktycznego sprawy dokonanych przez Komisje, a ostatecznie brak należytego uzasadnienia orzeczenia, które nie wskazuje w należyty sposób procesu i toku rozumowania Sądu oraz nie zawiera szczegółowych, jasnych i wyczerpujących wyjaśnień, co do kryteriów i przesłanek na jakich Sąd oparł stanowisko o przyjęciu za własne poglądów wyrażonych w uzasadnieniu uchwały Komisji II,

e) art. 74h § 12 p.o.n. w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 Rozp. II – poprzez brak spostrzeżenia i wzięcia pod uwagę, że Komisja II wyszła poza granice zarzutów odwołania skarżącego od uchwały Komisji I oraz oparła zaskarżoną uchwałę m.in. na podstawie okoliczności (uchybień w pracy egzaminacyjnej), które nie były powoływane przez Komisję I, a w konsekwencji nie były poruszone w odwołaniu, podczas gdy postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego ma charakter szczególny i toczy się w ramach podniesionych przez odwołującego zarzutów, a pod uwagę Komisji II mogą być brane jedynie te błędy, które wskazane zostały przez egzaminatorów niezależnie oceniających pracę skarżącego.

3. art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; powoływanej dalej jako: p.u.s.a.) w zw. z art. 3 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 74h § 11 p.o.n. w zw. z art. 81 k.p.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez wyciągnięcie dowolnych wniosków oraz dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, względnie przyjęcie za swoje błędnych ustaleń faktycznych dokonanych przez organ, co polegało na:

a) pominięciu okoliczności, że Komisje II oraz I weszły w zakres uprawnień skarżącego do uzupełnienia brakujących elementów stanu faktycznego niewskazanych w zadaniu podczas, gdy to skarżący był uprawniony do dokonywania uzupełnień stanu faktycznego kazusu, a pozostawało to poza granicami kompetencji Komisji (egzaminatorów);

b) przyjęciu, że w projekcie pierwszego aktu notarialnego błędnie wskazano, iż wynagrodzenie notariusza ponosi Skarb Państwa podczas, gdy skarżący w swej pracy wskazał, że wynagrodzenie to ponosi Skarb Państwa, w związku z oświadczeniem złożonym w § 9 aktu, który to wskazuje na zwolnienie kupującego (małoletniego) w całości od ponoszenia kosztów wynagrodzenia notariusza, stąd prawidłowe wnioskowanie powinno doprowadzić do przyjęcia jedyne możliwego wniosku, że zgodnie z treścią projektu aktu Skarb Państwa ponosi koszty za podmiot trzeci (małoletniego), a nie koszty własne;

c) braku dokonania prawidłowej oceny okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zaaprobowanie rażących uchybień, których dopuściły się organy oraz oparcie rozstrzygnięcia na błędnie wyciągniętych wnioskach Komisji II, które przyjęte zostały jako własne przez WSA, a w konsekwencji uznanie, że organy nie dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego, podczas gdy organy dokonały dowolnego wyboru rozwiązań, który nie mieścił się w i ustawowych granicach uznania i nie powinien zostać zaakceptowany;

d) przyjęciu przez WSA za własne poczynionych przez organy błędnych ustaleń faktycznych, wyciągnięciu błędnych wniosków będących konsekwencją nieprawidłowo przeprowadzonych wnioskowań, uzupełnienie brakujących elementów stanu faktycznego zadania egzaminacyjnego w oderwaniu od założeń przyjętych przez skarżącego lub sprzecznych z nimi, które to uprawnienie przysługiwało jedynie zdającemu polegające na:

- niezauważeniu, że Komisja II oparła swoją decyzję o utrzymaniu w mocy uchwały Komisji I jedynie o nowo wykryte uchybienia niespostrzeżone przez egzaminatorów i Komisję I,

- niedostrzeżeniu, że błędy będące podstawą wydania pierwszej oceny negatywnej zostały w większości uznane przez Komisję II, jako niesłuszne lub mało istotne,

- egzaminatorzy (Komisja I) nie byliby uprawnieni do wystawienia oceny negatywnej w oparciu o wykryte przez siebie i uznane za doniosłe błędy.

5. art. 74e § 2 p.o.n. w zw. z § 5 pkt 3 Rozp. II w zw. z art. 74h § 12 p.o.n. oraz w zw. z art. 139 k.p.a. - poprzez błędne przyjęcie, że Komisja II dokonuje oceny pracy zdającego w zaskarżonym zakresie, w całości i od nowa podczas, gdy specyfika postępowania opartego o przepisy p.o.n. wskazuje, że ocena każdego zadania jest dokonywana niezależnie od siebie przez dwóch członków komisji (egzaminatorów), nieznających tożsamości zdającego, stąd Komisja II może dokonać oceny pracy skarżącego jedynie w zakresie zaskarżonym i w ramach błędów podniesionych osobno i oddzielnie przez każdego z egzaminatorów, innymi słowy Komisja II powinna ocenić czy błędy, które wskazał każdy z egzaminatorów były słuszne oraz istotne i jeśli tak to czy każdy z dwóch egzaminatorów miał podstawy do wystawienia kwestionowanej oceny, a w konsekwencji czy zachodziły przesłanki do utrzymania przez Komisję II w mocy uchwały o wystawieniu oceny negatywnej, oceniając pracę skarżącego pod kątem błędów wskazanych przez egzaminatorów;

6. art. 74e § 2 w zw. z art. 74 § 14 p.o.n. w zw. z § 3 pkt 3 Rozp. o Egz. – przez przyjęcie, że skarżący nie spostrzegł i nie zaproponował prawidłowych rozwiązań istotnych zagadnień egzaminu, a w konsekwencji nie wykazał się znajomością właściwych przepisów prawa i ich interpretacji oraz zaproponował niewłaściwy sposób przygotowania projektu pierwszego aktu notarialnego podczas, gdy skarżący dostrzegł:

a) że umowa ma mieć charakter umowy warunkowej,

b) że małoletni nie może działać w swoim imieniu i musi być reprezentowany,

c) że reprezentant małoletniego musi zostać ustanowiony prawomocnym postanowieniem sądu,

d) że osoba reprezentująca małoletniego musi legitymować się zgodą sądu na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu jego majątkiem,

e) że obydwa postanowienia muszą zostać powołane w akcie notarialnym,

f) że cena ma być wyrażona w USD,

g) że zapłata nastąpić ma w USD,

h) że z treści aktu winno wynikać, iż kupujący nie jest osobą bliską dla sprzedającego,

i) że z treści aktu winno wynikać, iż kupujący jest obywatelem polskim,

j) że z treści aktu winno wynikać, iż kupujący został zwolniony z obowiązku ponoszenia wynagrodzenia notariusza, a w związku z tym wynagrodzenie to zapłacone zostanie przez Skarb Państwa.

B) Powołując się na art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucam naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wydane orzeczenie, a mianowicie:

1. art. 74 § 3 p.o.n. w zw. z art. 74e § 2 p.o.n. w zw. z art. 74d § 3 pkt 1 p.o.n. - poprzez błędną wykładnię i uznanie, że wszystkie kryteria oceny pracy zdającego muszą być spełnione łącznie i bez ich jakiegokolwiek naruszenia, a każdy błąd pracy wpływa na znaczne obniżenie wystawionej oceny podczas, gdy prawidłowa interpretacja powinna uwzględniać możliwość popełnienia przez osobę zdającą błędów, które tylko w nieznacznym stopniu wpływają na obniżenie oceny z pracy, a w konsekwencji pozwalają na skorzystanie z całej skali ocen określonych liczbami od 2 do 6;

2. art. 92 § 3 p.o.n. w zw. z art. 92 § 1 pkt 6 p.o.n. oraz w zw. z art. 80 § 2 p.o.n. oraz w zw. z art. 49 p.o.n. - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przyjęcie, że skarżący zobowiązany był zamieścić w projekcie aktu notarialnego uzasadnienie faktyczne i prawne dla działania kuratora w imieniu małoletniego uzasadnieniem takim nie jest samo prawomocne postanowienie sądu rodzinnego ustanowieniu kuratora wraz z postanowieniem o zezwoleniu na dokonanie danej czynności, w związku z czym nie zabezpieczył w sposób należyty praw i słusznych interesów stron, co stanowi o braku szczególnej staranności notariusza przy sporządzaniu aktu podczas, gdy projekt aktu notarialnego zawiera wszystkie niezbędne elementy, w tym także istotne elementy czynności prawnej oraz przywołuje wszystkie istotne dokumenty, w tym prawomocne postanowienia sądu dotyczące kuratora którymi notariusz jest związany, co zabezpiecza słuszne interesy stron, a wszystko to stanowi o zachowaniu przez notariusza wymaganej od niego staranności;

3. art. 80 § 2 p.o.n. w zw. z art. 80 § 3 p.o.n. - poprzez błędną wykładnie i przyjęcie, że zabezpieczenie praw i słusznych interesów stron oraz obowiązek udzielania stronom niezbędnych informacji należy rozumieć w ten sposób, że notariusz musi udzielić stronom wszystkich możliwych informacji, nawet co do sytuacji możliwych do wystąpienia zupełnie teoretycznie oraz takich co do których oczywiste jest, że są znane stronom z innych okoliczności podczas, gdy prawidłowa interpretacja powinna uwzględniać, że nie wszystkie okoliczności związane z dokonywaną czynnością należy osobno wyjaśniać stronom, jeśli wynikają one już z treści samego aktu w inny sposób lub oczywiste jest, że stronom znane są te okoliczności;

4. art. 74 § 3 p.o.n. w zw. z art. 49 i 80 § 2 p.o.n. - poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że skarżący nie spełnia kryteriów prawidłowego przygotowania prawniczego umożliwiającego samodzielne wykonywanie zawodu notariusza, nie zachował szczególnej staranności oraz nie zabezpieczył w sposób należyty praw i słusznych interesów stron, podczas gdy, akt notarialny był ważny, a skarżący zaproponował prawidłowe rozwiązanie oraz prawidłowo spostrzegł istotne zagadnienia zadania, a to:

a) sporządził projekt zgodnie z odpowiednimi wymogami wskazanymi w ustawie Prawo o notariacie,

b) zauważył, że Gminie przysługuje prawo pierwokupu i wprowadził odpowiednie zapisy tego dotyczące, w szczególności sporządził warunkową umowę sprzedaży,

c) zauważył, że małoletni powinien być reprezentowany przez odpowiednio ustanowionego przedstawiciela,

d) zauważył, że osoba reprezentująca małoletniego winna okazać odpowiedni dokument umocowujący ją do działania w imieniu małoletniego (postanowienie sądu),

e) zauważył, że osoba reprezentująca małoletniego winna okazać odpowiedni dokument umożliwiający (tej osobie) małoletniemu dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem,

f) zauważył, że cena wyrażona powinna zostać w USD,

g) zauważył, że obowiązek zapłaty ceny ustalony winien być w USD,

h) z projektu aktu wynika, że sprzedający i kupujący nie są osobami bliskimi,

i) z projektu aktu wynika, że kupujący jest obywatelem polskim,

j) projekt aktu przywołuje postanowienie o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia wynagrodzenia notariusza, a fakt ten jest opisany.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wniosła o oddalenie w całości skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego nie może być ona uwzględniona.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego.

Podkreślenia przy tym wymaga, że argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona w taki sposób, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego ściśle powiązano (uzasadniano) z naruszeniem przepisów postępowania i odwrotnie - potencjalne błędy proceduralne skutkowały w ocenie autora skargi kasacyjnej uchybieniami materialnoprawnymi.

Strona skarżąca kasacyjnie stawia zatem oba rodzaje zarzutów z art. 174 p.p.s.a., jednak czyni to w ten sposób, że Sąd II instancji może odnieść się do nich łącznie.

Strona wnosząca skargę kasacyjną kwestionuje wyrok WSA w Warszawie i stwierdza, że to rozstrzygnięcie narusza treść art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., przy czym jego istota polega na tym, że Sąd I instancji oddalił skargę w sytuacji, gdy organy naruszyły przepisy postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Ponadto wskazała, iż na naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wydane orzeczenie, czyli art. 145 § 1 pkt 1 ppkt a) w zw. z art. 151 p.p.s.a. - poprzez przyjęcie, że Komisja II nie naruszyła przepisów prawa materialnego, a w konsekwencji oddalenie skargi, podczas gdy WSA powinien był stwierdzić naruszenie prawa materialnego, a więc w zasadzie zarzuciła tu ponownie naruszenie prawa materialnego. Skarżący kasacyjnie wymienił także naruszone jego zdaniem przepisy - art. 151 p.p.s.a.; art. 74 § 3 p.o.n. w zw. z art. 74e § 2 p.o.n. ; art. 92 § 3 p.o.n. w zw. z art. 92 § 1 pkt 6 p.o.n. oraz w zw. z art. 80 § 2 p.o.n. i art. 49 p.o.n.; art. 92 § 1 i 3 w zw. z art. 80 § 2 i 3 oraz w zw. z art. 81 p.o.n.; art. 365 § 1 k.p.c; art. 863 k.c; art. 569 § 1 k.p.c. w zw. z art. 508 § 2 k.p.c.; art. 74h § 12 p.o.n. w zw. z art. § 5 pkt 2 ppkt 1 Rozp. II w zw. z art. 134 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 139 k.p.a.; art. 74e § 2 p.o.n. w zw. z art. 74d § 3 w zw. z art. 74 § 14 p.o.n. w zw. z art. 74 § 18 p.o.n. w zw. z § 4 pkt 2 i 4 Rozp. o Egz.; art. 74e § 2 p.o.n. w zw. z art. 74 § 3 p.o.n. w zw. z art. 71f § 12 p.o.n. w zw. z § 22 pkt 3 rozp. I art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 oraz 80 k.p.a. w zw. z art. 74h § 9, 12 p.o.n.; art. 74h § 12 p.o.n. w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 Rozp. II; art. 1 § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 74h § 11 p.o.n. w zw. z art. 81 k.p.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a.; art. 74e § 2 p.o.n. w zw. z § 5 pkt 3 Rozp. II w zw. z art. 74h § 12 p.o.n. oraz w zw. z art. 139 k.p.a. art. 74e § 2 w zw. z art. 74 § 14 p.o.n. w zw. z § 3 pkt 3 Rozp. o Egz.

Jako szczegółowe naruszenie przepisów k.p.a. strona wskazała art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 oraz art. 80 i art. 81 k.p.a., a także art. 139 k.p.a. Zdaniem skarżącego kasacyjnie naruszenie art. 8 i art. 11 k.p.a. polegało na niewyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy i orzekaniu z pominięciem jej słusznego interesu. Z kolei takie działanie prowadziło do naruszenia zasady zaufania do organów administracji publicznej, bo naruszono art. 11 k.p.a. przez niewyjaśnienie skarżącej przesłanek leżących u podstaw rozpoznania sprawy.

Odnosząc się do tak postawionego zarzutu NSA stwierdza, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. z odesłaniem do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów k.p.a. przed organami spełnia wymogi formalne. Strona skarżąca kasacyjnie podnosi naruszenie tych przepisów, wprawdzie nie wyjaśnia w zarzucie związku między tymi przepisami, ale w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jednoznacznie wskazuje, że wyrok WSA w Warszawie jest wadliwy, bo Sąd I instancji nie stosuje art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i nie uchyla zaskarżonego rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy uchwała Komisji II stopnia narusza przepisy procesowe i nie było podstaw do oddalenia skargi.

Z przedstawionych powodów Sąd II instancji może odnieść się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 80 i art. 81 k.p.a. Zdaniem NSA, ten zarzut nie ma prawnego usprawiedliwienia. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem wnoszącego skargę kasacyjną, że wyrok WSA w Warszawie akceptuje wady postępowania administracyjnego polegające na niewyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy i wadliwej jego ocenie, a przez takie działanie Sąd akceptuje naruszenia art. 80 k.p.a., których dopuściły się Komisje I i II stopnia. Twierdzenie takie nie ma oparcia w materiale dowodowym. Analiza akt sprawy i uzasadnienia skarżonego wyroku prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustalenia faktyczne sprawy są bezsporne. Różna jest tylko między stronami ich ocena prawna, ale różnica taka nie może być podstawą do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 7 i art. 80 k.p.a. Sąd II instancji przyjmuje, że zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. merytorycznie jest nieuzasadniony. Także zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. jest merytorycznie nietrafny. Art. 80 k.p.a. stwierdza, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpoznawanej sprawie Komisje obu instancji dokonały takiej oceny i przyjęły, że projekt pierwszego aktu notarialnego zasługuje na ocenę niedostateczną ze względu na uchybienia, których dopuścił się skarżący na etapie jego opracowania. Analiza akt sprawy dowodzi, że egzaminatorzy wytknęli wiele uchybień w tym zakresie, a ze względu na ich charakter uznali, że kwalifikują się one do dwóch grup uchybień o różnym znaczeniu dla wyniku egzaminu, ale łączne ich potraktowanie uzasadnia wystawienie tylko oceny niedostatecznej. Ocena ustalona przez egzaminatorów została potwierdzona w opinii dotyczącej zasadności odwołania M. W., w której stwierdzono, że mają na nią wpływ niekwestionowane przez skarżącego wady projektu aktu notarialnego, które należy uznać za istotne zarzuty skierowane pod adresem tego opracowania. Wskazane zostały w tym zakresie istotne zarzuty i to one przesądziły o braku możliwości do podwyższenia oceny na ocenę dostateczną. Komisja II stopnia w uzasadnieniu uchwały wskazuje wyraźnie, że istnienie tych wad w projekcie aktu nie daje podstaw do podwyższenia oceny, niezależnie od uznania niektórych argumentów podnoszonych w odwołaniu. WSA w Warszawie akceptując takie stanowisko organów nie narusza prawa, jak twierdzi skarżący kasacyjnie, ale wskazuje, że sądowa kontrola tego rodzaju sprawy administracyjnej polega tylko na ustaleniu, czy organy dokonały poprawnej oceny ustalonych w sprawie faktów z punktu widzenia przepisów określających sposób prowadzenia egzaminu. Bez wątpienia art. 74e p.o.n. przy ocenianiu prac egzaminacyjnych nakłada obowiązek brania pod uwagę zachowania wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przepisów i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego rozstrzygnięcia. Te okoliczności były podstawą przyznania oceny, co Sąd I instancji potwierdza, natomiast słusznie przyjmuje, że ustalenie oceny nie jest kompetencją sądu. NSA podziela to stanowisko, co oznacza, że dotyczące tej kwestii zarzuty skargi kasacyjnej są nieusprawiedliwione.

Zarzuty te kasator połączył z zarzutem naruszenia przez Sąd art. 3 § 3 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. W przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał kontroli działalności administracji publicznej oraz zastosował środek określony w ustawie. Wskazany przepis mógłby zatem zostać naruszony jedynie w sytuacji, w której sąd administracyjny nie rozpoznałby w ogóle skargi lub dokonał jej oceny według innych kryteriów niż określone w ustawie. Ze sformułowanych zarzutów nie wynika, aby tego rodzaju uchybienia kasator podnosił. Dlatego nieuzasadnione było powoływanie się na ten przepis. Przepis art. 3 § 3 p.p.s.a. nie stanowi bowiem podstawy dla czynienia zaskarżonemu orzeczeniu zarzutu błędnego rozstrzygnięcia, gdyż celowi temu służą inne przepisy.

Mając zatem na względzie przedstawioną powyżej argumentację stwierdzić trzeba, że zebrany materiał dowodowy był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, dokonana ocena została przeprowadzona bez przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów, w konsekwencji za niezasadne należało uznać zarzuty dotyczące niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej. Za nieusprawiedliwiony trzeba było też uznać zarzut niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że materiał dowodowy winien być uzupełniony. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela też argumentów dotyczących naruszenia zasady zaufania do organów władzy publicznej. Nie można bowiem przyjąć w okolicznościach faktycznych sprawy, że dokonana przez organy administracji i Sąd I instancji ocena materiału dowodowego zebranego w sprawie nie znajduje odzwierciedlenia w aktach sprawy. Tym samym nie można uznać, że w sprawie doszło do naruszenia art. 3 § 3 p.p.s.a., a także art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 k.p.a. i art. 80 k.p.a.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 139 k.p.a. poprzez stawianie i uwzględnianie przez Komisję II stopnia nowych zarzutów (niepodniesionych przez egzaminatorów) do sporządzonych projektów aktów notarialnych oraz poprzez zmianę treści zarzutów egzaminatorów i ich wykładnię w sposób rozszerzający na niekorzyść skarżącego, należy zauważyć, że nie można przyjąć, iż doszło do pogorszenia sytuacji skarżącego na skutek wniesienia odwołania, bowiem ocena prac dokonana przez Komisję II stopnia nie uległa zmianie.

W ocenie NSA, nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W tym kontekście należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1485/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i - w razie kontroli instancyjnej - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 1751/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji realizuje powyższe wymagania. Wynika z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty przez Sąd, dokonano też jego oceny, jak również zawarto rozważania dotyczące wykładni i zastosowania art. 74 – art. 74h p.o.n. To, że strona skarżąca nie zgadza się z dokonaną przez Sąd oceną prawną, nie oznacza, że został naruszony przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. i nie uprawnia do czynienia takiego zarzutu. Za pomocą tego zarzutu nie można bowiem zwalczać zaaprobowanej przez Sąd podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, czy też stanowiska co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 lipca 2012 r., I FSK 1467/11 oraz z dnia 13 maja 2013 r., II FSK 358/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), a taką próbę podejmuje strona skarżąca kasacyjnie, polemizując ze stwierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Niezasadne są również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów p.o.n. normujących samo przeprowadzenie egzaminu notarialnego. Wychodząc z założeń aksjologicznych ustawy o Prawo o notariacie, normującej ten zawód zaufania publicznego, niewątpliwie znacznie wyższą wartością, która powinna być brana pod uwagę w pierwszej kolejności przez komisję egzaminacyjną, jest wzgląd, aby wynik egzaminu notarialnego odpowiadał poziomowi przygotowania prawniczego do wykonywania wspomnianego zawodu, nie zaś, co ma drugorzędne znaczenie, interesowi osoby przystępującej do tego egzaminu, zainteresowanej uzyskaniem wyniku pozytywnego. Trudno odmówić trafności stanowisku prezentowanemu w orzecznictwie, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu z zakresu zawodów prawniczych ma szczególny, swoisty charakter, i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (w tym notariusza), w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu notarialnego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane (zob. wyroki NSA z 13 lutego 2014 r.: sygn. akty II GSK 1929/12, II GSK 1835/12 oraz wyrok WSA w Warszawie z 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 225/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym kontekście należy zauważyć, iż organ, a za nim Sąd I instancji trafnie uznali, że niedostateczna ocena za projekt pierwszego aktu notarialnego, została ustalona prawidłowo. M. W., zdając egzamin popełnił bowiem bardzo istotne błędy, dotyczące niewłaściwej reprezentacji małoletniego przez kuratora albo niewykazania uzasadnienia dla działania tegoż kuratora; - niepodania miejsca zamieszkania małoletniego kupującego; - powołania w akcie zezwolenia na dokonanie czynności w imieniu małoletniego, które zostało wydane przez sąd niewłaściwy miejscowo; - niewłaściwego określenia majątkiem osobistym majątku osoby będącej stanu wolnego; - braku odniesienia się do treści art. 36 i art. 37 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w sytuacji, gdy nie minęło 5 lat od opublikowania tego planu; - niepowołania protokołu przyjęcia przez notariusza pieniędzy na przechowanie w związku z dokonywaną w kancelarii czynnością notarialną.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, określone w art. 74d § 1-3, art. 74e § 4 i art. 74f § 1 p.o.n. wskazania dotyczące oceny egzaminu notarialnego należy interpretować z uwzględnieniem treści art. 74 § 3 p.o.n., w którym sformułowano ogólne cele egzaminu notarialnego. Ten egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby zdającej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Za wyraz dostatecznego wykazania się wiedzą nie można uznać napisania projektu aktu notarialnego z licznymi błędami. Podkreślić należy, iż należało przyznać rację egzaminatorom, że brak prawidłowego wskazania na kwestie reprezentacji małoletniego, niepozostającego pod władzą rodzicielską, jest błędem takiego rodzaju, który przesądza o ocenie niedostatecznej.

Nie ma usprawiedliwionych podstaw także zarzut naruszenia art. 1 § 1 i § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych. Art. 1 p.u.s.a. ma charakter normy ustrojowej. W myśl tego przepisu sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga kasacyjna nawet nie twierdzi, aby omawiana sprawa nie podlegała właściwości sądu administracyjnego. Również skarga kasacyjna nie wykazała, aby kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd pierwszej instancji uczynił to według innych kryteriów niż zgodność z prawem. Przepis art. 1 powołanej ustawy nie stanowi podstawy dla czynienia zaskarżonemu orzeczeniu zarzutu błędnego rozstrzygnięcia, gdyż celowi temu służą inne przepisy (por. wyrok NSA z 28 października 2015 r., sygn. akt II GSK 1979/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W oczywisty sposób należy przyjąć nietrafność zarzutu naruszenia prawa materialnego. Nieskuteczność i oczywistość braku zasadności tego zarzutu ma dwa poziomy. Pierwszy odnosi się do wymogów formalnych zarzutu z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Skuteczne postawienie takiego zarzutu wymaga wskazania jakie przepisy naruszył Sąd I instancji, dokonując kontroli skarżonego rozstrzygnięcia. Skarga kasacyjna tych przepisów nie wskazuje ani w zarzucie, ani w uzasadnieniu. W takich przypadkach Sąd II instancji nie ma prawnej możliwości oceny naruszeń prawa materialnego, skoro strona nie wskazuje właściwych przepisów, kierunku i zakresu przypisywanego wyrokowi naruszenia. Oczywista bezzasadność zarzutu postawionego w pkt A.1 oraz B skargi kasacyjnej M. W. wynika z niezrozumienia pojęcia przepisów prawa materialnego jakim posługuje się art. 174 pkt 1 p.p.s.a. W zarzucie skarga kasacyjna wskazuje liczne przepisy różnych ustaw, które zdaniem strony powinny skutkować uwzględnieniem tej skargi. Te przepisy, choć ogólnie będące prawem materialnym, nie mogą być w rozpoznawanej sprawie traktowane w tym znaczeniu. W art. 174 pkt 1 p.p.s.a. chodzi o takie przepisy prawa materialnego, które kształtują stosunek publicznoprawny (administracyjny), a więc takie, które określają sytuację prawną strony skarżącej. W sprawie będącej przedmiotem skargi kasacyjnej przepisami materialnymi są te, które regulują zakres wymagań i tryb prowadzenia egzaminu notarialnego. Nie mogą nimi być przepisy wyznaczające zakres działań notariusza, a więc te przepisy, które stanowią podstawę sporządzonych przez niego aktów notarialnych lub nakładają na ten podmiot obowiązki w związku ze sporządzeniem aktu. Gdyby przyjąć dopuszczalność takiego zarzutu, to NSA wkroczyłby w kompetencje organów administracji publicznej – Komisji I i II stopnia. Rolą sądu określoną przez ustawę nie jest zaś rozstrzyganie sprawy administracyjnej, ale kontrola działalności administracji.

Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. NSA oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw.

O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.