Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2001/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: aert. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 97 par. 1 pkt 4, art. 107 par. 3, art. 145 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Elżbieta Lenart (spr.) Protokolant referent stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2020 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta [...], utrzymał w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2019 r., nr [...], stwierdzającą, że decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. w części stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie udziału w wysokości 3/8 części w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. jako działka nr [...] z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej Kw nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część powyższej decyzji - została wydana z naruszeniem prawa.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.

Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 1992 r., nr [...], działając na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), dalej jako ustawa komunalizacyjna, stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. jako działka [...] z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej Kw nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część powyższej decyzji.

Wnioskiem z 3 października 2016 r. M. G. wystąpił o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. w części dotyczącej przekazania Gminie Miejskiej [...] udziału w wysokości 3/8 w prawie własności opisanej wyżej nieruchomości.

Po rozpatrzeniu tego wniosku, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] kwietnia 2017 r., nr [...] - utrzymaną w mocy decyzją tego organu z [...] lipca 2017 r., nr [...] - stwierdził nieważność ww. decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. w części stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie udziału w wysokości 3/8 w prawie własności opisanej wyżej nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1625/17, uchylił ww. decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...].

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że ze znajdującego się w aktach sprawy uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] z [...] maja 2011 r., sygn. akt [...] Ns [...], wynika m. in., że w 1994 r. Gmina [...] sprzedała dwa lokale (nr [...] i nr [...]) położone na przedmiotowej nieruchomości przy ul. [...] w [...] wraz z oddaniem w użytkowanie wieczyste odpowiedniego udziału w gruncie. Jest również informacja o obrocie innymi lokalami (nr [...] i nr [...]) wraz z przysługującym im użytkowaniem wieczystym do gruntu. Dalej Sąd odniósł się do kwestii użytkowania wieczystego, które może być ustanowione tylko na nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a także do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13.

Ponownie rozpatrując sprawę, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] czerwca 2019 r., nr [...], stwierdził, że ww. decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r., w części stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie udziału w wysokości 3/8 w prawie własności opisanej wyżej nieruchomości, została wydana z naruszeniem prawa.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją Prezydent Miasta [...] złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - informując, że w dniu 30 maja 2019 r. został skierowany do Sądu Rejonowego [...] wniosek o stwierdzenie, że Skarb Państwa nabył z dniem 1 stycznia 1985 r. przez zasiedzenie udział wynoszący 3/8 części w prawie własności przedmiotowego mienia opisanego w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości [...]. Podniósł również, że zagadnieniem wstępnym jest stanowisko, jakie zostanie wyrażone przez ww. Sąd Rejonowy w sprawie zasiedzenia przez Skarb Państwa ww. udziału w tej nieruchomości. Z tych powodów konieczne jest zawieszenie postępowania z urzędu do czasu zakończenia postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy w sprawie stwierdzenia zasiedzenia.

Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2019 r. nr [...].

W uzasadnieniu wskazał, że materialnoprawną podstawą decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] grudnia 1992r. był art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej. Z brzmienia art. 5 ust. 1 tej ustawy jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji mogło być wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe), tym samym z komunalizacji wyłączone zostało mienie należące do innych podmiotów i stanowiące ich własność.

Podniósł, że stronami postępowania komunalizacyjnego, a w konsekwencji również postępowania nadzorczego, są Skarb Państwa jako dotychczasowy właściciel mienia oraz właściwa gmina, wyjątkowo zaś inny podmiot, gdy wykaże, że przysługuje mu tytuł prawnorzeczowy do skomunalizowanej nieruchomości, który wykluczałby uznanie, że w dniu 27 maja 1990 r. prawo własności należało do Skarbu Państwa.

Postępowanie komunalizacyjne nie dotyczy interesu prawnego użytkownika, najemcy, użytkownika wieczystego przedmiotu objętego komunalizacją lub innego podmiotu posiadającego to mienie bez tytułu prawnego. Komunalizacja bowiem nie ma wpływu na zmianę zakresu uprawnień tych osób. Wszystkie zobowiązania związane z komunalizowanym mieniem przejmuje od Skarbu Państwa gmina. Deklaratoryjna decyzja wojewody, o której mowa w art. 18 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, stanowi ustawowe potwierdzenie, że gmina stała się z mocy prawa właścicielem określonych składników mienia ogólnonarodowego, wymienionych w art. 5 tej ustawy, dotychczas należących do Skarbu Państwa. Decyzja taka bezpośrednio nie mogła potwierdzać żadnych innych zdarzeń - w tym także przeniesienia posiadania nieruchomości stanowiących własność osób trzecich, gdyż gdyby została wydana w odniesieniu do nieruchomości niebędącej własnością państwową, lecz własnością osoby trzeciej, to byłaby nieważna z konsekwencjami przewidzianymi w art. 156 § 1 k.p.a.

Na podstawie materiału dowodowego Minister ustalił, że Skarb Państwa stał się właścicielem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] z [...] lipca 1986r., sygn. akt [...] Ns. [...], stwierdzającego, że Skarb Państwa na podstawie przedawnienia (zasiedzenia) jest właścicielem 2/8 części ww. nieruchomości oraz na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego [...] z [...] czerwca 1960 r., sygn. akt [...] Ns [...], stwierdzającego, że Skarb Państwa na podstawie przedawnienia (zasiedzenia) jest właścicielem 6/8 części tej nieruchomości.

Ustalił również, że Sąd Rejonowy [...] w [...] prawomocnym postanowieniem z [...] maja 2011 r., sygn. akt [...] Ns [...], zmienił postanowienie Sądu Powiatowego dla miasta [...] z [...] czerwca 1960 r., sygn. akt [...] Ns [...], w ten sposób, że:

a) stwierdził, że Skarb Państwa na podstawie przedawnienia (zasiedzenia) jest właścicielem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], obecnie uregulowanej w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...] w zakresie udziałów wynoszących 3/8 części we współwłasności nieruchomości należących do M.S., P.S. i Z. z P. I v. Z. II v. Z.;

b) oddalił wniosek w części stwierdzenia, że Skarb Państwa na podstawie przedawnienia (zasiedzenia) jest właścicielem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. Nr [...], rep. hip. Nr [...] obecnie uregulowanej w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...] w zakresie udziałów wynoszących 3/8 części we współwłasności nieruchomości należących do C.G., C. z O.G. i M.G..

W związku z powyższym Minister wskazał, że Skarb Państwa nie stał się właścicielem nieruchomości ozn. jako działka nr [...] położonej w [...] przy ul. [...] w udziale wynoszącym 3/8 części tej nieruchomości należącym wcześniej do C.G., C. z O. G. i M.G..

Zauważył również, iż Minister Finansów w piśmie z [...] grudnia 2016 r., wyjaśnił, że w ramach międzynarodowych układów indemnizacyjnych wnioski o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] złożyli R. G., M. G., Y. D. i S. G.(S.) - jednakże roszczenia te zostały odrzucone ze względu na nieudowodnienie przez wnioskodawców praw do nieruchomości. Jednocześnie Minister Finansów wskazał, że nie toczy się postępowanie administracyjne i nie została wydana przez niego ani Ministra Rozwoju i Finansów decyzja odnośnie nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] - na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. nr 12, poz. 65).

Zdaniem organu powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że Skarb Państwa nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości w udziale 3/8 części w dniu komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r., a jedynie posługiwał się w tym zakresie wadliwym tytułem prawnym do skomunalizowanej nieruchomości. Nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] w udziale 3/8 stanowiła mienie osób fizycznych, a tym samym nie podlegała komunalizacji w świetle art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. Ustalenia w tym zakresie nie budzą wątpliwości stron niniejszego postępowania, jak również i sądu administracyjnego, którego ocena zawarta w wyroku z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt

I SA/Wa 1625/17, wiąże organ nadzoru.

Wobec powyższego Minister uznał, że przy wydaniu decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. w części stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie udziału w wysokości 3/8 części w prawie własności opisanej wyżej nieruchomości doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W dalszej części uzasadnienia organ zauważył, że w przypadku ustalenia wstępnie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a., należy także przeanalizować, czy

w sprawie nie wystąpiły przeszkody, o których mowa w § 2 tego przepisu,

tj. okoliczności wyłączające możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, jak to, że decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W kwestii nieodwracalności skutków prawnych należy podkreślić, że zasadą utrwaloną w orzecznictwie sądowym jest, iż nieodwracalny skutek prawny stanowiący przeszkodę w stwierdzeniu nieważności decyzji to taki skutek, którego organ administracji nie jest w stanie odwrócić w ramach swych kompetencji realizowanych w postępowaniu administracyjnym. Taki skutek wywołuje przeniesienie własności nieruchomości lub użytkowania wieczystego

w drodze czynności cywilnoprawnej dokonywanej w formie aktu notarialnego. Zatem dla rozstrzygnięcia, czy decyzja komunalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne, koniecznym jest przeanalizowanie czynności prawnych i zdarzeń prawnych, które nastąpiły po dacie wydania decyzji komunalizacyjnej Wojewody.

Minister ustalił, że Gmina [...] sprzedała po dacie komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r. na rzecz osób fizycznych lokale nr: [...],[...],[...] i [...] oraz oddała w użytkowanie wieczyste odpowiedni udział w gruncie.

Wskazał również, że w zapadłym w tej sprawie wyroku z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1625/17, WSA w Warszawie podkreślił że: "użytkowanie wieczyste może być ustanowione tylko na nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (art. 232 § 1 k.c.). Nie może więc istnieć na nieruchomości będącej współwłasnością osób fizycznych, do czego prowadziłoby stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1992r. w powyższym zakresie (udział 3/8). Na mocy art. 232 k.c. niedopuszczalnym jest przyjęcie założenia, że w miejsce dotychczasowego właściciela-Skarbu Państwa wszedł nowy właściciel, czyli osoba prawna [w tym wypadku osoba fizyczna], niebędąca jednostką samorządu terytorialnego, a jej prawo własności nadal pozostaje ograniczone przez użytkowanie wieczyste, należące do osoby trzeciej". Nadto Sąd wskazał, że ustanowienie użytkowania wieczystego - w związku ze zbyciem odrębnej własności lokali - oznacza, iż decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne, gdyż chronione rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych współużytkowanie wieczyste uniemożliwia przywrócenie współwłasności gruntu osobom fizycznym. "Zasada wiarygodności ksiąg wieczystych (art. 5 u.k.w.h.) obejmuje także prawo użytkowania wieczystego. (...). Nieruchomość może zmienić swój status prawny w określonym czasie, a wadliwe postępowanie Skarbu Państwa prowadzące do zmiany tego statusu (w postaci przejęcia nieruchomości m. in. w wyniku nacjonalizacji), nie może pozbawić użytkownika wieczystego ochrony prawnej nawet wobec właściciela gruntu (...), "...tylko grunty Skarbu Państwa i gminy mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste, co wyklucza sytuację, w której współużytkowanie wieczyste obejmowałoby grunt należący niepodzielnie do gminy i do osoby fizycznej. Przedstawiony pogląd znajduje uzasadnienie w gramatycznej oraz funkcjonalnej wykładni art. 232 § 1 k.c.".

Wobec powyższego Minister - analizując materiał dowodowy i mając na względzie ocenę i wskazania zawarte w ww. wyroku WSA w Warszawie z 18 kwietnia 2018 r. - uznał, że decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. w części stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie udziału w wysokości 3/8 części w prawie własności opisanej na wstępie nieruchomości, została wydana z naruszeniem prawa.

W tej sytuacji - działając jako organ II instancji - podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko przedstawione w decyzji z dnia [...] czerwca 2019 r.

Zaś w końcowej części uzasadnienia - odnosząc się do podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutu naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - wskazał, że nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania, w szczególności na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Wskazał, iż przy badaniu legalności decyzji organ nie może kierować się oczekiwaniami strony, co do rozstrzygnięcia w innej sprawie, w szczególności w przypadku już prawomocnego jej osądzenia. Natomiast w świetle posiadanych materiałów dowodowych było możliwe rozpoznanie sprawy i wydanie - w oparciu o obowiązujące przepisy prawa - decyzji.

Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] sierpnia 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Gmina Miasta [...] - zarzucając zaskarżonej decyzji niezgodność z prawem, to jest naruszenie art. 28 k.p.a. i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej.

Skarżąca zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu skargi - wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości bądź zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy [...] w [...] w sprawie stwierdzenia zasiedzenia nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł

o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując pod tym kątem oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji z [...] sierpnia 2019 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2019 r. stwierdzającą, że decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. w części stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie udziału w wysokości 3/8 części w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. jako działka nr [...] z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej Kw nr [...] - została wydana z naruszeniem prawa.

Wskazać należy, że zaskarżona decyzja zapadła w ponownie prowadzonym postępowaniu - po uprzednim uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1625/17, decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2017 r., nr [...] i poprzedzającej ją decyzji tego organu z [...] kwietnia 2017 r., nr [...] - a więc w warunkach związania organu zawartymi w ww. wyroku Sądu wskazaniami, co do dalszego postępowania i sformułowanymi w nich ocenami prawnymi.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Podkreślić należy, iż powołany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący - co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią

z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Cytowana regulacja wykracza poza prawo procesowe, zawierając wskazania interpretacyjne także dla prawa materialnego, na podstawie którego następuje załatwienie sprawy.

W konsekwencji zapadłym w sprawie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1625/17, związany był zarówno organ przy ponownym wydawaniu decyzji w sprawie, jak i obecnie orzekający Sąd.

Dokonując oceny legalności aktu administracyjnego wydanego na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy w wyniku uchylenia poprzedniej decyzji, Sąd nie może zatem pominąć kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne co do dalszego postępowania, zawarte w poprzednim wyroku. Związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cytowanego powyżej art. 153 p.p.s.a. oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (por. wyrok NSA z 6 marca 2012 r. sygn. akt II OSK 2617/11).

Powyższe oznacza zatem, że na obecnym etapie postępowania, rozstrzygające znaczenie dla sprawy ma ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w powołanym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1625/17.

W wyroku tym Sąd przesądził, że decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. stwierdzająca nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności całej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], w tym udziału w wysokości 3/8 części, odbyło się w tej części (udziału w wysokości 3/8) z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej - z uwagi na fakt, że Skarb Państwa nie był w dniu komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r., z mocy prawa właścicielem przedmiotowej nieruchomości w udziale 3/8 części.

Fakt ten wynika z tego, że postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w [...] z [...] maja 2011 r., sygn. akt [...] Ns [...], zmieniono postanowienie Sądu Powiatowego dla miasta [...] z [...] czerwca 1960 r., sygn. akt [...] Ns [...] - w wyniku czego oddalony został wniosek w części dotyczącej stwierdzenia, że Skarb Państwa na podstawie przedawnienia (zasiedzenia) jest właścicielem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. Nr [...], rep. hip. Nr [...] obecnie uregulowanej w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...] w zakresie udziałów wynoszących 3/8 części we współwłasności nieruchomości należących C.G., C. z O. G. i M.G..

Ponadto Sąd stwierdził, iż w aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego [...] w [...] z [...] maja 2011 r., sygn. akt [...] Ns [...] z którego wynika m.in., że w 1994 r. Gmina [...] sprzedała dwa lokale (nr [...] i nr [...]) położone na przedmiotowej nieruchomości w [...] przy ul. [...] wraz z oddaniem w użytkowanie wieczyste odpowiedniego udziału w gruncie. W aktach sprawy znajduje się również informacja o obrocie innymi lokalami (nr [...] i nr [...]) wraz z przysługującym im użytkowaniem wieczystym do gruntu.

Podniósł również, że użytkowanie wieczyste może być ustanowione tylko na nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (art. 232 § 1 k.c.). Natomiast nie może istnieć na nieruchomości będącej współwłasnością osób fizycznych, do czego prowadziłoby stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. w powyższym zakresie (udział 3/8).

Stwierdził także, iż ustanowienie użytkowania wieczystego - w związku ze zbyciem odrębnej własności lokali - musiałoby oznaczać, że decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne, gdyż chronione rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece) współużytkowanie wieczyste uniemożliwia przywrócenie współwłasności gruntu osobom fizycznym.

Dodał, że organ nadzoru bez należytej uwagi ustalił i ocenił okoliczności dotyczące skutków prawnych, jakie wywołała decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. w kontekście art. 156 § 2 k.p.a. - bowiem nie ustalał on i nie analizował faktu sprzedaży lokali nr [...],[...],[...] i [...] położonych w przedmiotowej nieruchomości wraz z oddaniem w użytkowanie wieczyste odpowiedniego udziału w gruncie.

W wytycznych co do dalszego postępowania Sąd wskazał, że organ nadzoru ponownie oceni, czy decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. wywołała, czy też nie, nieodwracalne skutki prawne.

W ocenie Sądu rozpoznającego obecnie niniejszą sprawę, zaskarżona decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w pełni te wytyczne realizuje.

Organ w zaskarżonej decyzji podkreślił, że nieodwracalny skutek prawny stanowiący przeszkodę w stwierdzeniu nieważności decyzji, to taki skutek, którego organ administracji nie jest w stanie odwrócić w ramach swych kompetencji realizowanych w postępowaniu administracyjnym. Taki skutek wywołuje przeniesienie własności nieruchomości lub użytkowania wieczystego w drodze czynności cywilnoprawnej dokonywanej w formie aktu notarialnego. Dla rozstrzygnięcia, czy decyzja komunalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne koniecznym jest przeanalizowanie czynności prawnych i zdarzeń prawnych, które nastąpiły po dacie wydania decyzji komunalizacyjnej wojewody.

Następnie zaś przeanalizował akta sprawy pod kątem wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych ustalając, że po dacie komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r. Gmina [...] sprzedała na rzecz osób fizycznych 4 lokale (nr [...],[...],[...] i [...]) i oddała w użytkowanie wieczyste odpowiedzi udział w gruncie. Lokale te zostały zbyte na mocy sporządzonych w formie aktów notarialnych umów sprzedaży odrębnej własności lokali: lokal nr [...] – akt notarialny z [...] kwietnia 1995 r., Rep. A nr [...]; lokal nr [...] – akt notarialny z [...] grudnia 1994 r., Rep. A nr [...]; lokal nr [...] – akt notarialny z [...] grudnia 1994 r., Rep. A nr [...], lokal nr [...] – akt notarialny z [...] kwietnia 1994 r., Rep. A nr [...].

W tej sytuacji Sąd podzielił stanowisko organu, że decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. w części stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie udziału w wysokości 3/8 części w prawie własności przedmiotowej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] - została wydana z naruszeniem prawa.

Skoro bowiem po wydaniu decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] grudnia 1994 r. nastąpiła sprzedaż 4 lokali na rzecz osób fizycznych wraz z oddaniem ułamkowej części gruntu w użytkowanie wieczyste - to zawarcie powyższych umów, stanowi oczywistą przeszkodę do stwierdzenia nieważności tej decyzji w części dotyczącej 3/8 udziału. Decyzja ta wywołała bowiem bezpośredni skutek w sferze prawa cywilnego, a to oznacza, że nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, których organ nie może wyeliminować działając w granicach swojej kompetencji.

Wskazać należy - za orzecznictwem Sądu Najwyższego - że skoro tylko grunty Skarbu Państwa i gminy mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste, to niemożliwa jest sytuacja, w której współużytkowanie wieczyste obejmowałoby grunt należący niepodzielnie do gminy i osoby fizycznej (por. uchwała SN z 28 września 1995 r.,

III CZP 127/95). Ponadto, rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę użytkowania wieczystego także w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela nieruchomości (teza uchwały (7) SN z 15 lutego 2011 r., III CZP 90/10).

Niezasadny jest też zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - poprzez brak zawieszenia postępowania do czasu zakończenia prowadzonego przed sądem powszechnym postępowania w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości.

Przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej zawiesza postępowania, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Podzielić należy stanowisko organu, iż na gruncie tej sprawy brak było podstaw do zawieszenia postępowania na podstawie powołanego wyżej przepisu. Skoro bowiem zgromadzone w sprawie dowody pozwalały organowi nadzoru na załatwienie sprawy poprzez wydanie decyzji, to nie było potrzeby zawieszenia postępowania nadzorczego.

Wskazać też należy, że ewentualne stwierdzenie przez sąd powszechny, iż Skarb Państwa nabył z dniem 1 stycznia 1985 r. przez zasiedzenie udział wynoszący 3/8 części w prawie własności przedmiotowego mienia - ma wpływ z punktu widzenia zaistnienia przesłanek komunalizacji udziału wynoszącego 3/8 części w prawie własności tego mienia. Jednakże okoliczność ta będzie mogła stanowić podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 k.p.a.

Natomiast w odniesieniu do kontrolowanego postępowania nadzorczego prowadzone przed sądem powszechnym postępowanie w przedmiocie nabycia z dniem 1 stycznia 1985 r. przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia udziału wynoszącego 3/8 części w prawie własności przedmiotowego mienia - jako zdarzenie przyszłe i niepewne co do jego wyniku - nie mogło stanowić przesłanki zawieszenia postępowania określonej w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Podsumowując Sąd uznał, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w sposób wyczerpujący i wszechstronny rozważył zebrany i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy rozstrzyganiu sprawy oraz przekonująco uzasadnił swoje decyzje zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.