Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2767/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1, 2, 3  ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 139, 107  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2014 r. sprawy ze skargi J. R. i Z. H. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Z. H. wnioskiem z dnia 30 lipca 1990 r, a następnie J. R. wnioskiem z dnia 19 grudnia 2008 r., wystąpiły o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami RP w miejscowości K., gmina D., powiat [...], województwo [...].

Po rozpoznaniu tych wniosków Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] odmówił J. R. i Z. H. potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami RP przez K. C. (poprzednie nazwisko C.) w miejscowości K., powiat W., województwo [...].

Orzeczenie to zostało uchylone orzeczeniem Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] - z uwagi na braki w materiale dowodowym.

J. .R. i Z. H. złożyły w dniu 20 czerwca 2012 r. oświadczenia, że dochodzą jedynie praw w swoich udziałach wynikających z postępowania spadkowego po zmarłym ojcu i zrezygnowały z przysługującego im udziału po zmarłej matce K. C.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda [...] orzeczeniem z dnia [...] września 2012 r., nr [...] orzekł o potwierdzeniu Z. H. i J. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. C. nieruchomości w miejscowości K., gmina D., woj. [...].

W odwołaniu złożonym od powyższej decyzji wnioskodawczynie wycofały swoje wcześniejsze oświadczenia dotyczące zrzeczenia się prawa do rekompensaty za udział wnoszący 1/3 wartości mienia pozostawionego, przypadający im po matce K. C. i wniosły o potwierdzenie prawa do rekompensaty w pełnej wysokości 20% wartości mienia.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Zalecił, że w przypadku ustalenia, iż jeden z następców prawnych właściciela mienia pozostawionego uzyskał na podstawie poprzednich przepisów prawnych prawo do rekompensaty, to organ powinien w postepowaniu tę częściową realizację prawa rozliczyć. Ponadto z uwagi na sprecyzowanie wniosku organ I instancji powinien wydać rozstrzygnięcie uwzględniające całą wartość przedmiotowego prawa.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] odmówił potwierdzenia prawa do różnicy rekompensaty dla J. R. i Z. H. z tytułu pozostawienia przez J. C. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, w miejscowości K., gmina D., powiat [...], województwo [...] – w związku z niespełnieniem wymogów wynikających z art. 7 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), określonych postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r.

J. R. złożyła odwołanie od decyzji i przedłożyła operat szacunkowy, w którym została określona wartość nieruchomości nabytej nieodpłatnie od Skarbu Państwa przez K. C. w miejscowości R.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] - na podstawie art. 132 § 2 kpa - uchylił własną decyzję z dnia [...] czerwca 2013r., nr [...] - w związku z ustaniem przyczyny odmowy.

Rozpatrując po raz kolejny niniejszą sprawę Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. C. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, w miejscowości K., gmina D., powiat [...], województwo [...].

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że na podstawie "wywodu archiwalnego Państwowego Komitetu Archiwów [...] Obwodowego Urzędu Administracji Państwowej – Obwodowego Archiwum we L." z dnia 11 lutego 2010 r. oraz opisu pozostawionego mienia organ ustalił składniki nieruchomości.

Podniósł ponadto, że K. C. (C.) zrealizowała w części prawo do rekompensaty. Aktem nadania nr [...] Powiatowej Komisji Ziemskiej w S. otrzymała nieodpłatnie od Skarbu Państwa gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami we wsi R., o powierzchni [...] ha użytków rolnych oraz [...] ha działki siedliskowej, łącznie [...] ha. Przy czym była zwolniona całkowicie od uiszczenia ceny szacunku za to gospodarstwo. Ww. nieruchomość rolna - na podstawie decyzji Zastępcy Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] maja 1968 r., nr [...] - została następnie przejęta w 1966 r. na Skarb Państwa, jako samowolnie opuszczona przez właścicielkę.

Wojewoda powołał art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) i stwierdził, że w przypadku częściowej realizacji prawa do rekompensaty, nabycia od Skarbu Państwa nieruchomości "wysokość świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust.1 art. 13 ustawy, pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy". Z kolei na podstawie art. 13 ust. 2 tej ustawy "zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20% wartości pozostawionych nieruchomości".

Konieczność bezwzględnego rozliczenia wcześniejszej realizacji prawa do rekompensaty, dokonanej przez ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty lub przez ich poprzedników prawnych potwierdza orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (wyrok z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 2016/07 oraz wyrok z dnia 12 listopada 2008 r. I SA/Wa 776/08).

Organ wskazał ponadto, iż w pierwszym operacie szacunkowym została określona wartość nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na kwotę [...] zł, po waloryzacji na dzień wydania decyzji [...] zł. W drugim operacie wartość nabytego prawa własności nieruchomości została określona na kwotę [...] zł. Operaty te zostały sporządzone zgodnie z zasadami określonymi w art. 10 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Strony zatem uprawnione są do rekompensaty w wysokości 20% z kwoty [...] zł, tj. do kwoty [...].

W niniejszej sprawie wartość nabytego już prawa własności nieruchomości we wsi R. przez K. C. (C.) przewyższyła 20% wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP - w związku z powyższym prawo do rekompensaty zostało już zrealizowane.

Po rozpoznaniu odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...].

W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że w sprawie ustalono, iż właścicielem mienia pozostawionego w K., gmina D., powiat [...], województwo [...], na dzień 1 września 1939 r. był J. C.. Na podstawie złożonych przez strony postępowania oświadczeń ustalono, że J. C. posiadał obywatelstwo polskie, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił nieruchomość w K. w związku z wojną w 1939 r. Jego żona K. C. (C.), następca prawny właściciela pozostawionego mienia, zrealizowała w części prawo do rekompensaty, przyjmując na własność gospodarstwo rolne we wsi R.. Organ wojewódzki ustalił, że gospodarstwo rolne nieodpłatnie nadane w ramach rekompensaty za pozostawione na wschodzie mienie zostało następnie przejęte na rzecz Skarbu Państwa - w związku z samowolnym opuszczeniem gospodarstwa przez właścicielkę - na podstawie decyzji Zastępcy Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] maja 1968 r., nr [...].

Minister powołał, że zgodnie z wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (wyrok: z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 2016/07, z dnia 12 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 776/08) powinna być bezwzględnie rozliczona wcześniejsza realizacja prawa do rekompensaty, dokonana przez ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty lub ich poprzedników prawnych. Realizacja prawa do rekompensaty za przedmiotowo tożsame mienie nie powinna przekroczyć 20% wartości mienia pozostawionego. Odmienna interpretacja przepisów ustawy oraz nierozliczenie rekompensaty uzyskanej przez jednego ze spadkobierców mogłaby skutkować przekroczeniem limitu wynoszącego 20% wartości pozostawionych nieruchomości. Organ wojewódzki zatem zasadnie dokonał rozliczenia prawa do rekompensaty. Strony przedłożyły do akt sprawy dwa operaty szacunkowe: określający wartość nieruchomości pozostawionej na kwotę [...] zł, co dało po waloryzacji na dzień wydania decyzji kwotę [...] zł oraz operat szacunkowy określający wartość nieruchomości nabytej w ramach częściowej realizacji prawa do rekompensaty, na kwotę [...] zł. Biorąc pod uwagę wartość pozostawionej nieruchomości uprawnionym przysługiwałaby rekompensata w wysokości [...] zł. Zatem w sprawie nastąpiła realizacja prawa do rekompensaty, której wartość przewyższyła 20% wartości nieruchomości pozostawionych.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 139 kpa, Minister wskazał, iż jest on bezpodstawny. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2012 r. orzekającą o potwierdzeniu prawa do rekompensaty, gdyż ustalił, iż decyzja organu wojewódzkiego rażąco naruszała art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w związku z nierozliczeniem częściowej rekompensaty.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły J. R. i Z. H.

Rozstrzygnięciu temu zarzuciły:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 9 i 13 ust. 3 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP(Dz.U.Nr.169 poz.1418 ze zm.), przez niewłaściwe ich zastosowanie, przez błędne przyjęcie, że w sprawie nastąpiła wcześniejsza realizacja prawa do rekompensaty przez spadkodawców skarżących; skoro z ustaleń zaskarżonej decyzji wynika, że gospodarstwo stanowiące przedmiot rekompensaty zostało ponownie przejęte na rzecz Skarbu Państwa decyzją Zastępcy Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium PRN w S. z dnia [...] maja 1968 r., nr [...], albowiem jego właścicielka, wdowa ze względu na swój wiek i zły stan zdrowia nie była w stanie samodzielnie gospodarzyć, co dowodzi, że po stronie skarżących i ich spadkobierców nie doszło do żadnego nabycia własności nieruchomości a po stronie Skarbu Państwa doszło do bezpodstawnego wzbogacenia, co miało zasadniczy wpływ na treść zaskarżonej decyzji,

2. naruszenie art.139 kpa, przez wydanie zaskarżonej decyzji na niekorzyść skarżących pomimo, że skarżące nie miały formalnych podstaw do zaskarżania jak to sugeruje organ pozwany w jego decyzji z dnia [...] listopada 2012 r., co również miało zasadniczy wpływ na teść zaskarżonej decyzji.

Ponadto z ostrożności procesowej skarżące wskazały na naruszenie przez organ tak zwanych "umów republikańskich", na mocy których PKWN zobowiązał się do pełnych rekompensat na rzecz repatriantów, a wartość kompensacji miała być determinowana wartością ubezpieczeniową mienia nieruchomego, co ma zasadniczy wpływ na treść zaskarżonej decyzji.

Wskazując na powyższe wniosły o zmianę zaskarżonej decyzji i uwzględnienie odwołania skarżących oraz o wystąpienie do ETS w Brukseli z zapytaniem prejudycjalnym w sprawie mocy obowiązującej "umów republikańskich w świetle orzecznictwa w zakresie wysokości przyznawanych rekompensat za tak zwane mienie zabużańskie".

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 4 września 2014 r. J. R. -ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę - wskazała, że nie można przyjmować wzajemnych rozliczeń należności wynikających z nabycia przez spadkodawczynię wartości gospodarstwa rolnego w R., skoro gospodarstwo to zostało z powodu niezdolności do jego prowadzenia przez spadkobierczynię zdane Skarbowi Państwa.

Na rozprawie w dniu 18 września 2014 r. Sąd oddalił wniosek o wystąpienie do ETS w Brukseli z zapytaniem prejudycjalnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Skarga podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę dla wydania kontrolowanej przez Sąd decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), zwanej dalej "ustawą".

Jak wynika z treści decyzji obu instancji powodem odmowy potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez J. C. w miejscowości K., gmina D, województwo [...], był fakt zrealizowania prawa do rekompensaty przez poprzedniczkę prawną J. R, i Z. H. K. C. (następnie C.).

Zgodnie z art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi, który był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1. Zaś art. 3 stanowi, iż uprawnienie to przysługuje również współwłaścicielom i spadkobiercom właściciela. Natomiast z art. 5 ust.1 i 2 wynika, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek złożony do dnia 31 grudnia 2008 r. przez określone w nim osoby.

Skarżące spełniły powyższe warunki, jednakże organy orzekające w sprawie odmówiły im potwierdzenia tego prawa uznając, że prawo do rekompensaty zostało już wcześniej zrealizowane w wysokości przekraczającej 20% wartości pozostawionego mienia.

W tym miejscu należy odwołać się do przepisu art. 13 ust 2 ww. ustawy, który stanowi, że zaliczenie wartości nieruchomości dokonuje się w wysokości równej 20% wartości tych nieruchomości, a wysokość świadczenia pieniężnego stanowi 20% wartości pozostawionych nieruchomości. W przypadku, o którym mowa w art. 6 ust. 3, tj. osoba, która na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyła na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa, lub nieruchomości takie nabyli jej poprzednicy prawni, wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o których mowa w ust. 2, pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3. (ust. 3 ww. art.).

Z powołanego przepisu w sposób jednoznaczny wynika, że nabycie na podstawie odrębnych regulacji prawnych mienia Skarbu Państwa powoduje, iż przy ustaleniu prawa do rekompensaty wartość nabytego prawa zostaje obligatoryjnie uwzględniona przy obliczeniu wartości rekompensaty. Nie mają natomiast znaczenia inne zdarzenia prawne, które nastąpiły później, np. rozporządzenie otrzymanym mieniem, czy też dokonane wywłaszczenie.

W niniejszej sprawie nie jest okolicznością sporną fakt, że poprzedniczka prawna skarżących K. C. (C.) otrzymała na własność gospodarstwo rolne we wsi R. - co potwierdza akt nadania nr [...]. Jednocześnie nie budzi też wątpliwości, iż z orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] października 1959 r., wynika, że osoba ta została zwolniona od uiszczenia ceny szacunku za gospodarstwo, a wartość tego mienia - co wynika z operatu szacunkowego z dnia [...] czerwca 2013 r. - wynosi [...] zł. Zatem organy zobowiązane były - na podstawie powołanych uprzednio przepisów - uwzględnić tę kwotę przy obliczaniu rekompensaty - co też prawidłowo uczyniły. Kwota ta przewyższa 20% wartości pozostawionej nieruchomości. Nie ma przy tym żadnego znaczenia dla niniejszej sprawy fakt, że gospodarstwo rolne, otrzymane bezpłatnie za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP, zostało następnie przejęte na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] maja 1968 r., nr [...] - jako opuszczone w 1966 r.

Twierdzenia skarżących w zakresie uwzględnienia tego ostatniego faktu są więc bezzasadne. Gospodarstwo zostało przejęte z uwagi na fakt jego opuszczenia. Utrata uzyskanego prawa własności mienia nastąpiła na podstawie odrębnych przepisów bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń. Nie można jednak dokonać wzajemnych rozliczeń z powyższych dwóch różnych tytułów, tym bardziej, że gospodarstwo zostało przejęte bez odszkodowania. Uwzględnienie więc tej wartości w postępowaniu o rekompensatę w swej istocie zaprzeczyłoby będącej w obrocie prawnym decyzji z dnia [...] maja 1968 r., przez uwzględnienie gratyfikacji za przejętą nieruchomość rolną.

Za powyższym stanowiskiem Sądu przemawia także prezentowany w orzecznictwie pogląd, iż ratio legis unormowań służących uzyskaniu kompensacji za utracone mienie na gruncie ustawy ma charakter odszkodowawczo-pomocowy, a nie tylko odszkodowawczy.

Przy czym powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie, że prawo do rekompensaty (poprzednio tzw. "prawo zaliczenia") nie ma charakteru cywilnego - a jest prawem publicznym (administracyjnym), gdyż, jak ujął to Sąd Najwyższy, jeśli organ administracyjny nie zaliczy wartości (mienia zabużańskiego), nie można jego oświadczenia woli zastąpić sądowym orzeczeniem" (vide postanowienia z dnia 1 lutego 1974 r., sygn. akt I CR 768/73, OSPiKA 75, nr 1, poz. 7 i z dnia 12 lipca 1961 r. sygn. akt II Cz 70/61, PiP z 62 r. nr 12, str. 1104, oraz uchwały z dnia 10 października 1979 r. sygn. akt III CZP 63/79, OSNCP 1980, nr 1, poz.7 i z dnia 1 lutego 1974 r. sygn. akt I CR 768/73 OSPiKA 1975, nr 1, poz. 7 ).

Prawo to nie jest także ekspektatywą prawa ( vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1993 r. sygn. akt I CRN 162/92 niepubl.) a jest prawem majątkowym (choć niepodmiotowym – vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 grudnia 2002 r., sygn. akt K 33/02 ).

Odnosząc się do zarzutu skarżących odnośnie naruszenia umów republikańskich stwierdzić należy, że art. 1 ust. 1 ww. ustawy operując pojęciem "układy republikańskie" (mających – jak ujął to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2002 r. sygn. akt K 33/02 - charakter prawny zbliżony do umów międzyrządowych) uczynił zadość publicznemu zobowiązaniu się Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, że straty w mieniu nieruchomym, poniesione przez obywateli polskich przemieszczających się lub przemieszczanych z terytoriów Białoruskiej SRR, Litewskiej SRR i Ukraińskiej SRR, zostaną skompensowane przez państwo polskie tym obywatelom polskim, którzy znajdą się na terytorium Polski (w jej obecnych granicach). Z tego powodu ustawodawstwo zabużańskie, normując określone uprawnienia dla byłych właścicieli pozostawionego mienia, kreowało je zawsze mając na względzie, że kompensacja ta, co wskazano powyżej, nigdy nie miała charakteru wyłącznie odszkodowawczego, lecz mieszany pomocniczo-odszkodowawczy.

Odnosząc się do wniosku strony dotyczącego wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym w sprawie mocy obowiązującej "umów republikańskich" w świetle orzecznictwa ETPC w zakresie przyznanych rekompensat za mienie zabużańskie stwierdzić należy, że problematyka odszkodowawcza państw członkowskich należy do prawa wewnętrznego każdego z tych państw. Znalazło to wyraz również w wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 22 czerwca 2004 r. w sprawie Broniowski przeciwko Polsce, zapadłym na tle realizacji uprawnień zabużanskich. Trybunał uznał w nim, iż doszło do naruszenia artykułu 1 Protokołu 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka na skutek nieprawidłowego funkcjonowania polskiego ustawodawstwa i praktyki administracyjnej, przez co nastąpiło zaniechanie skutecznej realizacji wówczas "prawa zaliczania" wobec osób uprawnionych do rekompensaty za mienie zabużańskie. Wyrokiem tym zobowiązano rząd polski do zapewnienia stosownych środków prawnych w celu zaspokojenia roszczeń wszystkich uprawnionych lub przyznanie im w zamian równorzędnego zadośćuczynienia. Jednakże Trybunał nie przyznał w tym wyroku odszkodowania, lecz potwierdził Państwu Polskiemu uprawnienie do swobodnego wyboru środków służących realizacji roszczeń zabużańskich. Tak więc naruszenie art. 1 Protokołu 1 polegało na tym, że brak było wówczas regulacji prawnej, która zapewniałaby realizację roszczeń zabużańskich. Obecnie taka regulacja została wprowadzona powołaną powyżej ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. Jej zakres natomiast pozostawiony został prawu krajowemu. W tych okolicznościach trudno uznać, że Sąd krajowy powinien wystąpić z pytaniem prejudycjalnym do ETS, a w szczególności o treści proponowanej przez skarżących. Z tych przyczyn przedmiotowy wniosek został oddalony.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia zakazu reformationis in peius wskazać należy, że zakres tej instytucji prawnej wyraża się w tym, iż organ odwoławczy nie może pogarszać, określonej decyzją organu pierwszej instancji, sytuacji prawnej strony odwołującej się. Strona ta powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji, ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś przypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia (tak: A. Wróbel, Komentarz bieżący do art. 139 kodeksu postępowania administracyjnego, Lex Omega 2010).

Natomiast Istota zakazu nie pogorszenia sytuacji odwołującego się, pojmowana w sposób niezwykle ścisły i bezwzględny - w sposób zbliżony do zaprezentowanego w skardze - prowadziłaby do sytuacji, w której organ działający w drugiej instancji zobowiązany byłby do utrzymania w mocy decyzji naruszających prawo. W związku z tym Sąd uznał - co także potwierdziła uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 maja 1998 r., FPS 2/98 oraz wykładania gramatyczna art. 139 kpa - że zakaz ten obowiązuje tylko do granic rażącej niezgodności z prawem decyzji organów. Ta ostatnia sytuacja z pewnością wystąpiłaby przez naruszenie wskazanych uprzednio regulacji dotyczących rozliczenia wcześniej otrzymanego prawa do rekompensaty.

Reasumując, Sąd uznał, że organy administracji wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz przekonująco uzasadniły swoje decyzje - zgodnie z art. 107 §3 kpa.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), orzekł jak w sentencji wyroku.