Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 176/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego samego organu
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 grudnia 2021 r., nr UP-1097/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z 18 sierpnia 2021 r. nr 1961/2021.


UZASADNIENIE

Skarga B. K. (dalej: "wnioskodawca", "strona", "skarżąca") dotyczy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ", "ZUS") utrzymującej w mocy własną decyzję tego organu z 18 sierpnia 2021 r., nr 1961/2021 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadząca działalność gospodarczą w łącznej kwocie 12.756,91 zł.

Z przekazanych Sądowi przez organ wraz z tą skargą akt sprawy wynika, że wnioskiem z 11 czerwca 2021 r. strona zwróciła się do organu o umorzenie ww. należności. Wyjaśniła, że zadłużenie powstało w wyniku braku środków na ich opłacenie, gdyż działalność (mały kiosk z drobiazgami) nie przynosiła dochodów. Podała, że korzystała ze wsparcia finansowego rodziców, lecz ci ze względów zdrowotnych wymagali opieki, co zmusiło stronę do zakończenia aktywności zawodowej i zapewnienia tej opieki. Wskazała, że opiekując się rodzicami nie mogła podjąć pracy, otrzymywała zasiłek w wysokości 504 zł, a zarobki jej męża nie były duże - około 1100 zł i w części były przeznaczone na drogie lekarstwa i rehabilitację, co uniemożliwiało stronie uregulowanie własnych zobowiązań. Dodała, że po odejściu rodziców, stan jej zdrowia uległ pogorszeniu, miała problemy z kręgosłupem, stawami kolanowymi oraz barkami, chorobę Crohna i nie była w stanie pracować. Oświadczyła, że obecnie leczy się u kardiologa, neurologa, endokrynologa, gastrologa i chirurga-ortopedy. Utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego, które po potrąceniach komorniczych wynosi 914 zł (stan z marca 2021 r.). Oznajmiła ponadto, że także jej mąż ma problemy zdrowotne, z kręgosłupem i innymi chorobami, pobiera rentę, leczy się u neurologa, ortopedy, neurochirurga i w przychodni leczenia bólu, porusza się o kulach, gdyż czeka na operację kręgosłupa i stawu biodrowego.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej strona wskazała, że sytuacja rodziny jest bardzo trudna i strona nie przewiduje jej polepszenia, gdyż choroby z wiekiem coraz bardziej się rozwijają, zaś poprawa następuje tylko przy przyjmowaniu leków. Podniosła także, że życie jest coraz droższe, a uzyskiwane środki finansowe ledwie wystarczają na skromne przeżycie. Z oświadczenia tego wynika ponadto, że strona jest mężatką, nie pracuje zarobkowo, od 1 stycznia 2020 r. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 916,07 zł netto miesięcznie, nie posiada dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków/świadczeń z Urzędu Pracy, nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy. W oświadczeniu tym strona oszacowała stałe wydatki związane z utrzymaniem na łączną kwotę 1.252 zł w tym: 80 zł czynsz, 685 zł opłaty eksploatacyjne, 487 zł koszty związane z leczeniem. Podała także, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który posiada dochód w wysokości 1.065,88 zł netto miesięcznie. Strona nie posiada innych zobowiązań finansowych, jest właścicielką mieszkania o powierzchni 38,70 m2 położonego w K., posiada także inne składniki mienia ruchomego, takie jak: telewizor o wartości 100 zł, pralkę o wartości 150 zł, lodówkę o wartości 200 zł, kuchenkę gazową o wartości 150 zł, nie posiada natomiast praw majątkowych oraz wierzytelności.

Z ustaleń organu wynika natomiast, że strona ma przyznane świadczenie emerytalne w wysokości 1.250,88 zł brutto, z którego dokonywane są potracenia w kwocie 149,81 zł z tytułu zajęć komorniczych; do wypłaty pozostaje kwota 916,07 zł. Strona posiada trzy nieruchomości położone w miejscowości K. tj.:

- na zasadach współwłasności ustawowej małżeńskiej - nieruchomość gruntową o powierzchni 0,1443 ha; na nieruchomości tej organ dokonał zabezpieczenia w postaci wpisu do hipoteki;

- na własność nieruchomość gruntową o powierzchni 0,9558 ha; na nieruchomości tej organ nie dokonał zabezpieczenia;

- na zasadach współwłasności ustawowej małżeńskiej - lokal stanowiący odrębną nieruchomość o powierzchni 38,70 m2; na nieruchomości tej organ dokonał zabezpieczenia w postaci wpisu do hipoteki.

Z ustaleń organu wynika także, że należności za okres od 12/2009 do 06/2011 oraz 08/2011 uległy przedawnieniu, ale są zabezpieczone hipoteką, więc nadal istnieje możliwość dochodzenia należności z tytułu składek z przedmiotu hipoteki, zaś należności za 07/2011 nie uległy przedawnieniu i nadal są wymagalne. Strona nie figuruje w rejestrze Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, aktualnie nie korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, ma pięcioro dzieci.

Opisaną na wstępie decyzją z 18 sierpnia 2021 r. organ odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ ocenił, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 423); dalej: "u.s.u.s.". Uznał także, że strona nie wykazała, zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego. Ponadto stwierdził, że strona nie wykazała, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia, jak również nie wykazała, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiła stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała na bardzo trudną sytuację rodzinną i materialną. Podała, że tworzy gospodarstwo domowe wraz z mężem, jednak żyje w skrajnym ubóstwie, gdyż duże pieniądze rodzina wydaje na leki. Zaznaczyła, że nie jest w stanie spłacić długu przy dochodach w wysokości ok. 900 zł. Wyraziła także niezadowolenie ze sposobu rozpatrzenia sprawy podnosząc, że uczciwie przedstawiła organowi swoją sytuację życiową, a mimo to otrzymała decyzję odmowną.

Zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy własną decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ ocenił, że w niniejszej sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Podał bowiem, że przesłanka wymieniona w pkt 1 tego (odnosząca się do śmierci dłużnika) nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, zaś przesłanki opisane w pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, gdyż nie pozyskano żadnych dokumentów dotyczących prowadzonego wobec strony postępowania upadłościowego bądź likwidacyjnego. ZUS przyjął, że nie zachodzą także przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s, gdyż strona, pomimo że nie prowadzi działalności gospodarczej, ma przyznane świadczenie emerytalne w wysokości 1.250,88 zł brutto (do wypłaty pozostaje 916,07 zł), posiada trzy nieruchomości (w tym dwie obciążone hipoteką organu), ZUS nie wyczerpał okresów dochodzenia należności, a strona posiada następców prawnych. Uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzi także przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych należności z tytułu składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Odnośnie natomiast do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. organ wskazał, że co prawda 12 marca 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olecku wydał postanowienie w sprawie umorzenia prowadzonego wobec strony postępowania egzekucyjnego, jednak postanowienie to nie może stanowić podstawy do umorzenia należności, ponieważ ZUS jako wierzyciel zobowiązany jest na bieżąco monitorować sytuację dłużników i jeśli ta uległaby zmianie i jeśli pojawiłyby się składniki majątku, bądź też źródło dochodu mogące stanowić przedmiot egzekucji, ZUS zobowiązany jest wszcząć ponownie egzekucję. Organ zauważył przy tym, że od 1 stycznia 2020 r. strona pobiera świadczenie emerytalne, a zatem oczywistym jest, że w chwili obecnej niniejsza przesłanka nie zachodzi.

Wobec uznania braku możliwości pozytywnego załatwienia wniosku strony na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ przystąpił do rozpatrzenia tego wniosku z uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365); dalej: "rozporządzenie MGPiPS. Organ wywiódł przy tym, że regulacje zawarte w tych przepisach uprawniają organ do umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS, dotyczącej poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, organ stwierdził, że powstanie zadłużenia, o którego umorzenie wnioskuje strona, nie było wynikiem tego rodzaju zdarzeń. Dodał, że zdarzenie losowe czy klęska żywiołowa nie były także powodem likwidacji działalności. Wywiódł przy tym, że brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody ZUS. Podał, że priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Wyjaśnił bowiem, że składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym, którego realizacji ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Odnośnie do przesłanki dotyczącej stanu zdrowia, opisanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS, organ przyjął, że wystąpienie tej przesłanki uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. ZUS za udokumentowane uznał przewlekłość schorzeń strony i jej męża, jak również konieczność pozostawania w stałym leczeniu z powodu tych schorzeń. Ocenił jednak, że w przypadku strony nie zachodzi okoliczność pozbawienia jej możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności, gdyż strona pobiera świadczenie emerytalne przyznane na stałe, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i podlega corocznej waloryzacji.

Zdaniem organu, ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone przez stronę jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za wystarczającą przesłankę do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Organ zauważył bowiem, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Stwierdził, że z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie. Podniósł bowiem, że choć dochód w gospodarstwie domowym strony (około 2.131,76 zł netto miesięcznie) kształtuje się na poziomie niższym od ustalonego przez IPiSS minimum socjalnego w I kwartale 2021 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2.134,87 zł, to jednak jest wyższy od ustalonego przez IPiSS minimum egzystencji w za rok 2020, które dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosiło 1.036,86 zł. Wskazał, że strona ma pięcioro dzieci, które prawnie zobowiązane są do wzajemnego wsparcia rodziców. Podkreślił, że analizując sytuację finansową strony należy wziąć pod uwagę także posiadany przez stronę majątek, obejmujący w różnych formach własności trzy nieruchomości. Ocenił, że w tych okolicznościach nie sposób uznać aby zaistniała sytuacja ubóstwa. Dodał, że w trakcie postępowania strona nie wykazała aby w związku z powołaną trudną sytuacją finansową korzystała z jakiejkolwiek formy pomocy społecznej, co także wzmacnia argumentację, że sytuacja strony nie jest na tyle trudna, aby spłata zadłużenia pozbawiła ją środków do życia.

Końcowo organ zauważył, że pomimo tego, iż zaległości strony dotyczą należności z tytułu składek za okres od grudnia 2009 r. do sierpnia 2011 r., to strona nie skorzystała wcześniej z możliwości spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego. Wywiódł, że taka postawa strony pozwala na stwierdzenie, że motywem jej działania nie jest chęć spłaty zadłużenia, lecz przerzucenie na Skarb Państwa kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. ZUS stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie brak jest także podstaw do przyjęcia, że aktualna sytuacja materialna strony ma charakter trwały. Uznał zatem, że podjęcie decyzji o umorzeniu należności na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione, skoro nadal istnieje szansa na wyegzekwowanie należności w przyszłości.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do tutejszego Sądu, skarżąca wniosła o jej uchylenie. Oceniła, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności, skoro ich spłata wiąże się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony. Zakwestionowała także stanowisko organu, jakoby nieuleczalna choroba strony, nierokująca na powrót do normalnego stanu zdrowia, nie należała do katalogu szczególnych zdarzeń w wyniku których powstało zadłużenie. Opisała przy tym swoją trudną sytuację zdrowotną. Wskazała także na bardzo niskie dochody swojego gospodarstwa domowego (1832,14 zł), które nie są wystarczające na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem. Do skargi załączyła natomiast: zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z 2 lutego 2022 r., z którego wynika, że skarżąca wraz z mężem nie kwalifikują się do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z powodu przekraczającego dochodu; kartę medycznych czynności ratunkowych z 1 lutego 2022 r. oraz odcinki wypłat świadczeń z 25 stycznia 2022 r. otrzymanych przez skarżącą i jej męża.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Podtrzymał przy tym dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z 30 marca 2022 r. skarżąca wniosła o umożliwienie jej osobistego udziału w posiedzeniu sądu. Natomiast w piśmie procesowym z 6 kwietnia 2022 r. wskazała na pogorszenie sytuacji finansowej jej gospodarstwa domowego z uwagi na brak stabilności na rynku i codzienne podnoszenie cen. Załączyła także kserokopie dokumentów (faktur) związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w tym zakupu leków, oraz zaświadczeń lekarskich dotyczących stanu zdrowia skarżącej i jej męża.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, przy czym Sąd nie podzielił jednak stanowiska skarżącej co do zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności. Ta przesłanka umorzenia należności z tytułu składek została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., przytoczonego i omówionego w decyzjach wydanych w obu instancjach i w tym zakresie Sąd uznaje stanowisko ZUS za prawidłowe. Wyjaśnić przy tym należy, że przepis powyższy nie wiąże wystąpienia ww. przesłanki z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, lecz przedstawia zamknięty katalog okoliczności, których wystąpienie oznacza spełnienie omawianej przesłanki warunkującej umorzenie należności. Wśród okoliczności tych nie wymieniono braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Okoliczność ta została natomiast wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS (wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b w zw. z ust. 3a u.s.u.s.) jako jedna z sytuacji, w których pomimo braku całkowitej nieściągalności należności, możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na ważny interes zobowiązanego Przepis ten przewiduje, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Oceniając zaskarżoną decyzję przez pryzmat przytoczonego przepisu Sąd uznał ją za błędną. Z decyzji tej wynika, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym z mężem i oboje otrzymują emeryturę z KRUS w wysokości netto 1.065 zł, przy czym emerytura skarżącej podlega potrąceniu komorniczemu w wysokości 149 zł, wobec czego po potrąceniu skarżąca otrzymuje 916 zł. Zatem wraz z mężem miesięcznie dysponują kwotą 1.981 zł (1.065+916). Dochody skarżącej i jej męża organ przyjął jednak w kwocie łącznej 2.131 zł, tj. bez uwzględnienia potrąceń dokonywanych przez komornika i ocenił je jako niższe od wynoszącego 2.134 zł minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego w I kwartale 2021 r., lecz wyższe od minimum egzystencji IPiSS za 2020 r. (1.036 zł), podkreślając przy tym, że skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej (co miałoby potwierdzać, że jej dochody pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych), a ponadto nie korzysta z pomocy pięciorga dorosłych dzieci, które są wobec niej zobowiązane do wsparcia i nie ubiegała się także o zawarcie układu ratalnego. ZUS podkreślił też w ramach oceny omawianej przesłanki, że motywem działania skarżącej nie jest chęć spłaty zadłużenia, lecz przerzucenie na skarb państwa kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, zaś aktualna sytuacja skarżącej ma charakter trwały, wobec czego przedwczesne byłoby umorzenie należności, skoro jest szansa ich wyegzekwowania w przyszłości.

Stanowisko organu jest w ocenie Sądu nieuprawnione z następujących przyczyn:

1. Z uwagi na potrącanie z emerytury kwoty 149 zł skarżąca wraz z mężem dysponuje łącznie dochodem w wysokości 1.981 zł, a nie 2.131 zł. Egzekucja ma charakter przymusowy, a więc skarżąca nie ma wpływu na dokonywane potrącenie, dlatego ZUS powinien uwzględnić tę okoliczność, ustalając dochód rzeczywisty, a nie jedynie księgowy. Dlatego do porównania z minimum socjalnym należało przyjąć wartość 1.981 zł, a nie 2.131 zł. Wobec tego dochód łączny w rodzinie jest niższy od minimum socjalnego, oznacza, że organ powinien jeszcze raz rozważyć wystąpienie stanu ubóstwa i w konsekwencji ponownie przeanalizować wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.

2. Korzystanie z pomocy społecznej nie jest warunkiem udzielenia ulgi, o którą ubiega się skarżąca. Z żadnego przepisu nie wynika, aby tylko osoby korzystające z pomocy społecznej były uprawnione do umorzenia im należności z tytułu składek.

3. Przedmiotem sprawy jest to, czy sytuacja, w której znajduje się skarżąca, uzasadnia przyznanie jej ulgi. Dlatego uwagi organu dotyczące możliwości udzielania skarżącej pomocy finansowej przez dzieci które nie pozostają ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie - nie przystają do sprawy. Realizacja obowiązku udzielania tego rodzaju pomocy podlega kognicji sądu rodzinnego, a nie ZUS.

4. Dla rozpatrywanej sprawy nie ma znaczenia wywód organu o nieskorzystaniu przez skarżącą z możliwości zawarcia układu ratalnego. Sąd nie ocenia w tej sprawie zdolności skarżącej do ubiegania się o raty, gdyż nie jest to przedmiotem sprawy, zauważa jedynie, że sens ubiegania się o raty jest wówczas, gdy podmiot rokuje ich spłatę, co w sytuacji finansowej i życiowej skarżącej wydaje się wątpliwe.

5. Argumentacja organu co do zamiaru przerzucenia przez skarżącą na skarb państwa kosztów prowadzonej działalności zamiast chęci spłaty zadłużenia – jest nieuzasadnionym domysłem, nie popartym żadnymi dowodami. ZUS nie może mieć wiedzy na temat zamiaru skarżącej, nie podlegającego zresztą ocenie tego organu w zakresie omawianej przesłanki. Ocenie tej powinny zaś podlegać takie okoliczności, jak wiek skarżącej, stan zdrowia czy realne perspektywy podwyższenia dochodów.

6. W kwestii stwierdzenia organu, że aktualna sytuacja skarżącej ma charakter trwały, wobec czego przedwczesne byłoby umorzenie należności, skoro jest szansa ich wyegzekwowania w przyszłości, nie ma oparcia w ustalonym stanie faktycznym – Sąd zauważa, że nie wiadomo, na jakiej podstawie i dlaczego ZUS ocenił, że jest realna szansa na wyegzekwowanie 12.757 zł z emerytury, wynoszącej, po potrąceniach - 916 zł (wraz z emerytura męża skarżącej jest to 1.981 zł, przy kosztach utrzymania przyjętych w wysokości 1.252 zł. Organ nie przedstawił żadnych analiz lub wyliczeń, z których wynikałoby, że ten stały dochód skarżącej i jej męża – z jednej strony pozwoli na zaspokojenie należności z tytułu składek, zaś z drugiej – nie doprowadzi skarżącej i jej męża do stanu, w którym utraciliby możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ nie ocenił także możliwości spłaty należności w sytuacji, gdy dochód plasuje się poniżej minimum socjalnego.

Dlatego organ powinien ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącej i przeanalizować, jak ma się osiągany przez skarżącą wraz z mężem dochód na granicy minimum socjalnego (1.981 zł miesięcznie) do wymaganej spłaty należności wynoszących 12.757 zł. Organ powinien wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 30 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. W ramach godności ludzkiej należy rozpatrywać posiadanie minimum środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Sąd powołał ww. przepis Konstytucji RP dlatego, że ustalony w postępowaniu dochód skarżącej i jej rodziny jest na poziomie minimum socjalnego, co prowadzi do logicznego wniosku o możliwości zagrożenia sytuacji bytowej skarżącej i w konsekwencji konieczności łożenia, w przyszłości, na jej utrzymanie ze środków pomocy społecznej, a więc ze środków publicznych. Takim skutkom organy państwa (a także ZUS) powinny przeciwdziałać, a w żadnym wypadku nie powinny ich generować. Sąd zauważa przy tym, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek jest formą pomocy przewidzianą w omawianym przepisie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Jej celem jest taka pomoc państwa, aby płatnik składek uniknął skutków niekorzystnych nie tylko dla niego, ale także dla ogółu. Takim zaś skutkiem byłoby doprowadzenie do sytuacji, w której efektem egzekucji należności byłoby przeniesienie kosztów utrzymania zobowiązanego na ogół, co nastąpiłoby w razie osiągnięcia przez niego stanu ubóstwa i skierowanie się do pomocy społecznej.

W kontrolowanej przez Sąd decyzji nie zebrano takiego materiału dowodowego, który przekonałby Sąd do oceny, że sytuacja finansowa skarżącej jest na tyle stabilna, że pozwala na uiszczenie zobowiązań wobec organu bez wywołania u skarżącej zbyt ciężkich skutków. Poza dochodem z emerytury skarżąca posiada wprawdzie nieruchomości opisane w decyzji, lecz organ nie przeanalizował możliwości ich zbycia w drodze egzekucji i zaspokojenia w ten sposób zobowiązań z tytułu składek. Z akt sprawy wynika, że są one zabezpieczone hipotecznie, co zmniejsza możliwość zaspokojenia należności organu. Niemniej jednak na organie spoczywał na podstawie art. 77 § 1 i art. 80 Kpa obowiązek rozpatrzenia wszystkich aspektów sprawy.

Także ocena zebranych dowodów w zakresie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS jest niepełna, z wyżej wymienionych powodów.

W zakresie pozostałych przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, tj. na podstawie § 1 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia MGPiPS (w razie poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz w razie przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności) Sąd nie nalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organu.

Rozpatrując sprawę ponownie organ uwzględni ocenę prawną zawartą w wyroku. W tym dokona ewentualnych ustaleń faktycznych, z jakich źródeł poza już ustalonymi, skarżąca mogłaby bez uszczerbku dla jej egzystencji, uregulować należności z tytułu składek. Jeżeli organ nie ustali źródeł pozwalających na zapłatę (bez narażenia skarżącej na pozostawanie w niedostatku), dokona analizy zebranych dotychczas dowodów pod kątem zapłaty należności z tytułu składek bez wystąpienia zbyt ciężkich skutków dla skarżącej i jej męża, w szczególności w przypadku, gdyby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiło skarżącą i jej męża możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W szczególności organ wyjaśni i przedstawi wyliczenia obrazujące, w jaki sposób dochód w wysokości 1.981 zł przy minimum socjalnym wynoszącym 2.086 zł pozwalałby skarżącej uregulować należności wobec organu bez pogarszania sytuacji materialnej bliskiej stanowi ubóstwa, co przerzuciłoby na państwo konieczność finansowania potrzeb skarżącej.

Wydając ponownie decyzję organ dokona dokładnej, pełnej i wszechstronnej oceny stanu faktycznego, mając na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek nie jest przywilejem samym w sobie, lecz stanowi pomoc udzieloną płatnikowi przez państwo po to, by poprzez egzekwowanie składek nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia, tak społecznego, jak i indywidualnego.

Na podstawie art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 8 § 1 Kpa organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Z art. 77 § 1 Kpa wynika obowiązek zebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia przez organ całego materiału dowodowego. Zaś w art. 80 Kpa przyjęto, że organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Rozpatrując sprawę ponownie organ zastosuje powyższe przepisy.

Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję wydaną w pierwszej instancji.