Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2473/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Mienie zabużańskie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dorota Apostolidis, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia(...) sierpnia 2020 r. nr (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] sierpnia 2020 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, dalej: ustawa zabużańska), po rozpatrzeniu odwołania J. A. od decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2020 r. odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, we L. przy ul. [...]., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzja została wydana przy uwzględnieniu następujących okoliczności faktycznych i prawnych.

Wnioskiem z 7 grudnia 1990 r., skierowanym do Urzędu Rejonowego w Z., B. L. zwróciła się o przyznanie ekwiwalentu za nieruchomości pozostawione we L. przez M. S., w tym m.in. 2/3 kamienicy położonej przy ul. [...] nr [...], obejmującej dwa samodzielne mieszkania po jednym pokoju z kuchnią o wielkości ok. 25 m2 każde oraz dwa pomieszczenia biurowe o pow. 50 m2. Jak wskazała wnioskodawczyni, kamienica ta posiada liczbę hipoteczną [...] księgi gruntowej m. L. Do wniosku dołączyła kopie m.in. następujących dokumentów:

- pisma z 23 grudnia 1954 r., stanowiącego ostatnią wolę M. S., z którego wynika, że ww. osoba przepisuje m.in. 2/3 kamienicy we L. przy ul. [...] swojemu synowi J. S.,

- rozporządzenia na wypadek śmierci, sporządzonego przez J. S. w dniu 10 marca 1961 r., z którego wynika, że ww. osoba cały swój majątek (w tym m.in. 2/3 kamienicy we L. przy ul. [...]) zapisuje swojej siostrzenicy B. L.,

- planu podziału parceli grunt. kat. 6184, wykonanego przez mierniczego przysięgłego inż. E. P. w dniu [...] maja 1934 r.,

- zgłoszenia policyjnego dokonanego przez M. S., w którym w pozycji miejsce zamieszkania i mieszkanie w dniu 1.VII.1939 r. wpisała L., ul. [...],

- kopii z mapy katastralnej z roku ewidencyjnego 1888, realności pod numerem domu: [...] 1/4, gminy miasta L., na której w prawym górnym rogu widnieje zapis "[...]",

- aktu urodzenia i chrztu B. S.,

- zaświadczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w K. Rejonowy Inspektorat Osadnictwa w Z. z [...] czerwca 1954 r., o tym, że B. S. jest zarejestrowana jako repatriantka ze L.

Postanowieniem z [...] maja 2004 r., Starosta Z. przekazał sprawę zgodnie z właściwością Wojewodzie L..

Wojewoda L., pismami z [...] maja 2007 r. oraz [...] lipca 2012 r., na podstawie art. 6 ust. 6 ustawy zabużańskiej, wezwał B. L. do usunięcia braków wniosku w terminie sześciu miesięcy od dnia doręczenia wezwania.

W toku postępowania w miejsce pierwotnej wnioskodawczyni wstąpiła jej córka – J. A..

W piśmie z 16 maja 2018 r. J. A. wskazała, że pierwotny wniosek B. L. obejmował ustalenie rekompensaty za kilka pozostawionych przez jej poprzedników prawnych nieruchomości należących do różnych spadkobierców będących repatriantami, którzy po przybyciu do Polski mieli różne ostatnie miejsca zamieszkania, co powoduje, iż poszczególne roszczenia nie podlegają właściwości jednego wojewody, a winny być rozpoznane przez różne organy, w związku z tym wniosła o wydzielenie z akt sprawy materiału dowodowego co do wniosku o rekompensatę za nieruchomości położone we L. przy ul. [...] i ul. [...]. W ocenie wnioskodawczyni w tej części postępowania zgromadzona dokumentacja pozwala na wydanie postanowienia o spełnieniu wymogów z art. 2, 3 i 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej. W zakresie wniosku o rekompensatę za nieruchomości położone we L. przy ul. [...] i [...], wnioskodawczyni wskazała, że udało się jej zgromadzić jedynie część dokumentacji, w szczególności potwierdzającej stan własności na dzień 1939 r. i opisującej stan pozostawionych nieruchomości. Do pisma dołączone zostały m.in. następujące dokumenty:

- zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu L. z [...] czerwca 2017 r. wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka ukraińskiego, z którego wynika, że w dokumentach Komitetu Wykonawczego [...] Obwodowej Rady Deputowanych Ludowych, w dokumentach wykazu budynków właścicieli domów miasta L., które podlegały nacjonalizacji na koniec 1939 r. - początek 1940 r., w Dzielnicy Z. miasta L., jako właścicielka budynku przy ul. [...] nr [...] w mieście L. figuruje S. M. Do zaświadczenia została dołączona uwierzytelniona kopia dokumentu źródłowego.

- zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu [...] z [...] lutego 2018 r., wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka ukraińskiego, z którego wynika, że w dokumentach Administracji miasta L. (magistratu), w aktach nadzoru budowlanego miasta L., żadnej informacji, dotyczącej prawa własności S.M. do nieruchomości, położonej pod adresem ul. [...] nr [...] w mieście L., poza tą przekazaną w zaświadczeniu archiwalnym z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], nie znaleziono,

- zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu [...] z [...] czerwca 2017 r. wraz tłumaczeniem przysięgłym z języka ukraińskiego, z którego wynika, że na listach wyborców II okręgu 4 dzielnicy do [...] Rady Miasta w 1939 r. wskazano, iż na ulicy [...] nr [...] w mieście L. mieszkała S. M. (S. M.), urodzona [...] grudnia 1875 r. Do zaświadczenia została dołączona uwierzytelniona kopia dokumentu źródłowego,

- zaświadczenie Obwodowego Przedsiębiorstwa Komunalnego "Biuro Inwentaryzacji Technicznej i Oceny Eksperckiej" z [...] marca 2017 r. wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka ukraińskiego, z którego wynika, że zgodnie z danymi archiwalnymi biura, obiekt majątku nieruchomego znajdujący się pod adresem: m. L., ul. [...] (uprzednio ul. [...]) - został wybudowany w 1880 r. jako budynek mieszkalny, składający się z trzech kondygnacji i pomieszczeń piwnicy, o ogólnej powierzchni 687,20 m2. Ściany ceglane, strop drewniany, dach metalowy, ogrzewanie piecem. Na dzień pierwszej inwentaryzacji w 1946 r., dany budynek znajdował się na działce gruntu o powierzchni 811,11 ha. Do zaświadczenia dołączono uwierzytelnione kopie wraz z tłumaczeniami przysięgłymi:

1) zdjęcia frontowej ściany budynku przy ulicy [...],

2) formularza "Ogólne informacje o budowie" oraz "Opis techniczny i stan konstrukcji",

3) aktu wyceny budynku lit. A, kwartał 902, ul. [...], dom nr [...], sporządzonej w dniu [...] grudnia 1953 r.,

4) ogólnego plan budynku (schemat) budynku położonego przy ul. [...] nr [...], sporządzony w dniu [...] czerwca 1944 r.,

5) aktu wyceny podsumowanej własności domu nr [...] przy ul. [...], należącego do ZN - 78,

6) rysunku technicznego,

7) obrys roboczy budynku położonego przy ul. [...] d. nr [...].

W dniu 18 czerwca 2018 r. Wojewoda L. przekazał przedmiotową sprawę zgodnie z właściwością do rozpatrzenia Wojewodzie P..

Wojewoda P. pismem z [...] września 2018 r., na podstawie art. 6 ust. 6 ustawy zabużańskiej, wezwał J. A. do usunięcia braków wniosku w terminie sześciu miesięcy od dnia doręczenia wezwania.

W odpowiedzi na powyższe, przy piśmie z 14 stycznia 2019 r. J. A. nadesłała następujące dokumenty:

- uwierzytelnioną kopię dowodu osobistego J. A.,

- oświadczenie J. A. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z podpisem poświadczonym notarialnie,

- oświadczenie J. A. o miejscu lub miejscach zamieszkania właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej,

- zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...] listopada 2018 r. wraz z tłumaczeniem z języka ukraińskiego, z którego wynika, że w spisach wyborców w roku 1939 w II okręgu, 4 obwodzie do [...] Rady Miejskiej zaznaczono, że pod adresem ul. [...] nr [...] w mieście L. mieszkała S. M.,

- uwierzytelnioną kopię potwierdzenia meldunku M. S.,

- uwierzytelnioną kopię karty ewidencyjnej M.S., z której wynika, że ww. osobę jako repatrianta skierowano dnia [...] kwietnia 1945 r. do Z.,

- uwierzytelnioną kopię zaświadczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w K. Rejonowy Inspektorat Osadnictwa w Z. z [...] czerwca 1954 r., o tym, że B. S. jest zarejestrowana jako repatriantka ze L.

Przy piśmie z dnia 17 maja 2019 r. strona nadesłała oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, w którym wskazała, że: "Właścicielka nieruchomości położonej we L. przy ul. [...], M. S. (nazwisko rodowe: G.) urodzona [...] grudnia 1872 r. we L. była w dniu [...] września 1939 r. obywatelem polskim i miała, w tym dniu miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. M. została zmuszona do opuszczenia swojej nieruchomości na początku 1940 roku kiedy grunt wraz z kamienicą został znocjonalizowony przez władzę radziecką. Po wyrzuceniu z domu mieszkała wynajmując lokum. M. S. przybyła na terytorium obecnej Rzeczypospolitej Polskiej na skutek repatriacji w dniu [...] kwietnia 1945 r. Przybyła razem z resztą rodziny córką J. S. jej mężem M.S. i wnuczką B. S.".

Pismem z dnia 7 czerwca 2019 r. J. A., w odpowiedzi na wezwanie organu wyjaśniła, że jej poprzedniczka prawna zwróciła się z prośbą o przyznanie ekwiwalentu (rekompensaty) za nieruchomości pozostawione we L. przez M. S., które enumeratywnie wymieniła. Wśród nich wskazała m.in. nieruchomość obejmującą kamienicę położoną we L. przy ul. [...] nr [...], podając jednocześnie liczbę hipoteczną księgi gruntowej gminy m. L.- [...]. B. L. przed datą 31 grudnia 2008 r. złożyła wniosek o rekompensatę za pozostawione mienie, przedłożyła dokumenty, z których wynikało, iż jej poprzednicy prawni pozostawili we L. mienie, zgodnie z wnioskiem domagała się rekompensaty za mienie pozostawione przez wszystkich spadkodawców, wniosek dotyczy też całego mienia, a uszczegółowienie w postaci wymienionych nieruchomości będących własnością M. S. stanowi wyliczenie przykładowe będące katalogiem otwartym bowiem do wniosku załączono dokumenty potwierdzające własność innych poprzedników prawnych (J. S., K. K. z domu G. - kopie testamentów). Jako uszczegółowienie wniosku należy uznać dokumentację w postaci mapy katastralnej przedstawiającej majątek należący do rodziny G., a obejmujący kamienice przy ul. [...], [...]. Tym samym należy przyjąć, iż wniosek B. L. i przedłożona do dnia [...] grudnia 2008 r. dokumentacja obejmuje nieruchomość położoną przy ul. [...] we L. Do pisma dołączono m.in. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię kopii z mapy katastralnej z roku ewidencyjnego 1888, realności pod numerem domu: [...] 1/4, gminy miasta L., na której w prawym górnym rogu widnieje zapis "[...]".

Wojewoda P. decyzją z [...] stycznia 2020 r. odmówił potwierdzenia J. A. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.S. nieruchomości we L. przy ul. [...]. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wojewódzki wskazał, że J. A. wystąpiła o potwierdzenie prawa do rekompensaty za pozostawienie ww. nieruchomości pismem z dnia 16 maja 2018 r., a więc po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej, co w ocenie Wojewody P. stanowi nieuprawnione rozszerzenie pierwotnego wniosku, złożonego przez B. L., który swym zakresem obejmował nieruchomość położoną przy ul. [...], nie zaś przy ul. [...].

Utrzymując w mocy decyzję Wojewody P., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podkreślił, że rozpatrywana sprawa dotyczy jedynie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość położoną we L. przy ul. [...].

Następnie organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy B. L. (poprzedniczka prawna J. A.) zwróciła się o potwierdzenie prawa do rekompensaty m.in. za nieruchomość pozostawioną przez M. S. we L. stanowiącą 2/3 kamienicy położonej przy ul. [...]. Wniosek ten został złożony z zachowaniem terminu wynikającego z ustawy zabużańskiej. Natomiast dokumentacja dotyczącą nieruchomości położonej we L. przy ul. [...] została dołączona przez pełnomocnika strony do akt sprawy przy piśmie z dnia 16 maja 2018 r. Mając na względzie brzmienie przywołanego art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej organ jednoznacznie stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie termin do złożenia wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty został przekroczony. Pierwotny wniosek złożony w terminie ustawowym odnosił się wyłącznie do nieruchomości pozostawionych we L. położonych przy ul. [...], ul. [...] oraz ul. [...]. Nie obejmował natomiast nieruchomości położonej we L. przy ul. [...]. Organ podkreślił, że domaganie się potwierdzenia prawa do rekompensaty jest prawem a nie obowiązkiem osoby uprawnionej. Strona decyduje o zakresie podmiotowym i przedmiotowym wniosku. Skutki działania bądź zaniechania strony w określonej sprawie nie mogą być traktowane jako naruszenia zasad ustrojowych Państwo Polskiego. Rozszerzenie wniosku o kolejne nieruchomości mogło mieć miejsce do dnia 31 grudnia 2008 r. Żądania dotyczące przyznania rekompensaty za kolejne nieruchomości, nieujawnione przed wskazaną datą, traktować zatem trzeba jako nowe wnioski zgłoszone po upływie wyznaczonego przez ustawodawcę terminu o charakterze prekluzyjnym.

W ocenie organu II instancji błędny jest pogląd strony, że z zamieszczonego we wniosku z dnia 7 grudnia 1990 r. zdania: "Kamienica posiada liczbę hipoteczną [...] księgi gruntowej gminy m. L." oraz z załączonych do niego dokumentów, w szczególności kopii z mapy katastralnej z roku ewidencyjnego 1888, realności pod numerem domu: [...] 1/4, gminy miasta L., na której w prawym górnym rogu widnieje zapis "[...]", można wywieść, że obejmuje on swoim zakresem również inne nieruchomości, poza tymi, które zostały wyraźnie i precyzyjnie w nim wskazane. Zdaniem organu, żaden z dokumentów załączonych do wniosku z 7 grudnia 1990 r. nie wskazuje, aby numer wykazu hipotecznego whl [...] księgi gruntowej gminy m. L. można było połączyć z kamienicami położonymi przy ul. [...] (bez względu na ich numer), zatem podana informacja jest bezużyteczna z punktu widzenia możliwości rozszerzenia pierwotnie złożonego żądania o nieruchomość położoną we L. przy ul. [...]. Za zupełnie niezrozumiałą organ uznał argumentację pełnomocnika strony, że dołączenie przez B. L. do wniosku z dnia 7 grudnia 1990 r. dokumentu w postaci kopii z mapy katastralnej z roku ewidencyjnego 1888, powoduje, że pismo skarżącej z 16 maja 2018 r. nie ma waloru nowego wniosku wszczynającego postępowanie w sprawie dotyczącej nieruchomości położonej we L. przy ul. [...], lecz jedynie precyzuje i uzupełnia treść żądania wyrażonego w pierwotnym wniosku. Z dokumentu tego, który - co podkreślono - został sporządzony na wiele lat przed rozpoczęciem II Wojny Światowej, nie można wyciągnąć jakichkolwiek konstruktywnych wniosków wpływających na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Widniejących na nim numerów działek i nazw ulic nie można w żaden sposób powiązać z nieruchomościami wskazanymi przez B. L. we wniosku z dnia 7 grudnia 1990 r., jak również z danymi wynikającymi z innych dołączonych przez nią dokumentów. Strona swoje roszczenie dotyczące nieruchomości położonej we L. przy ul. [...] wywiodła z dokumentów dołączonych do akt sprawy po upływie terminu przewidzianego na ewentualną modyfikację pierwotnie złożonego wniosku.

Reasumując, Minister stwierdził, że w pierwotnie złożonym wniosku z 7 grudnia 1990 r. B. L. precyzyjnie określiła swoje żądanie, wskazując, że: "Nieruchomości pozostawione we L. w roku 1945 przez moją babkę M. S., także repatriantkę stanowiły: 2/3 kamienicy położonej przy ul. [...] /obecna nazwa ulicy nie jest mi znana/, obejmujące 2 samodzielne mieszkania po 1-ym pokoju z kuchnią o wielkości ok. 25 m2 każde oraz 2 pomieszczenia biurowe o pow. 50 m2". Natomiast z informacji, że kamienica ta posiada liczbę hipoteczną [...] księgi gruntowej gminy m. L., ani z żadnych dokumentów złożonych w aktach sprawy do dnia 31 grudnia 2008 r., nie można wywieść, że wniosek dotyczył również nieruchomości położonej we L. przy ul. [...]. Nie można więc przyjąć, że wniosek budzi wątpliwości w swej treści. Zarówno semantyczna treść wniosku jak i dołączonych do niego dokumentów nie pozwalają wywodzić inaczej. Podsumowując organ II instancji, w oparciu o zebrany materiał dowody stwierdził, że nie zostały spełnione ustawowe warunki przesłanki określone w ustawie zabużańskiej pozwalające na wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty.

W skardze wniesionej na powyższą decyzję J. A., reprezentowana przez adwokata, zarzuciła naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, a to art. 5 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy zabużańskiej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w treści wniosku z 7 grudnia 1990 r., nie została oznaczona nieruchomość, za którą ma być potwierdzone prawo do rekompensaty, tj. nieruchomość przy ul. [...] we L., a tym samym błędne uznanie, iż wnioskodawczyni nie złożyła w terminie ustawowym wniosku o przyznanie rekompensaty za wskazaną nieruchomość czyniąc to dopiero pismem z dnia 16 maja 2018 r., podczas gdy w okolicznościach przedmiotowej sprawy przy całokształcie zebranego materiału dowodowego decydującym powinno być precyzyjne określenie we wniosku numeru wykazu hipotecznego dotyczącego nieruchomości i wskazanie jej usytuowania oraz powierzchni na mapie załączonej do wniosku, która niewątpliwie spełnia wymogi oznaczenia rodzaju, powierzchni nieruchomości i z całą pewnością dotyczy nieruchomości położonej we L. przy ul. [...],

2. przepisów prawa procesowego, które miały istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie:

a) art. 7 oraz art. 77 § 1 i 80 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na niesłusznym uznaniu, że wskazana we wniosku z 7 grudnia 1990 r. informacja dotycząca pozostawionego mienia, za który strona domaga się rekompensaty - "kamienica posiada liczbę hipoteczną [...] księgi gruntowej gminy m. L.’' nie daje podstaw do uznania, iż wniosek dotyczy również nieruchomości przy ul. [...] we L., a jedynie obejmuje nieruchomość określoną oznaczeniem adresowym - nr [...], co czyni ustalenia organu wybiórczymi, niezasadnie akcentującymi jedynie część treści wniosku dotyczącą numeru ewidencyjnego budynku wskazanego we wniosku z dnia 7 grudnia 1990 r. złożonego przez poprzedniczkę wnioskodawczyni B. L. i pomija istotne informacje, zawarte w dokumentacji przedłożonej do akt sprawy - określające nieruchomość, takie jak numer wykazu hipotecznego whl [...] księgi gruntowej gminy m. L., a także wynikających z załączonej do wniosku mapy ewidencyjnej - ukazującej realność pod nr domu [...] gminy miasta L., uznając powyższe za informacje bezużyteczne dla możliwości rozszerzenia pierwotnie złożonego żądania - doprecyzowania pismem z 16 maja 2018 r., podczas gdy wnikliwe zbadanie sprawy i prawidłowe ustalenie stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością czyni koniecznym uwzględnienie całokształtu materiału dowodowego przy dokonaniu wszechstronnej oceny okoliczności przedmiotowego przypadku, które mają znaczenie dla wykazania zasadności danych ujętych we wniosku i daje podstawy do przyjęcia, że wniosek pierwotny dotyczy również kamienicy położonej przy ul. [...] we L.,

b) art. 6, 7, 8, i 9 k.p.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na prowadzeniu postępowania w sposób naruszający podstawowe zasady postępowania administracyjnego tj. praworządności, pogłębiania zaufania obywateli do państwa i prowadzenia sprawy w dbałości o słuszny interes strony,

c) art. 138 § 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, mimo istnienia podstaw do wydania rozstrzygnięcia o charakterze kasatoryjnym i zasadności przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami obecnego terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, a dotyczącego nieruchomości przy ul. [...] we L., która występowała pod wskazanym oznaczeniem liczby wykazu hipotecznego nieruchomości, za którą wnioskodawczyni domaga się rekompensaty i przy uwzględnieniu całokształtu dokumentacji i wynikających z niej okoliczności powinna być podstawą oceny zakresu pierwotnego wniosku.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody P. z [...] stycznia 2020 r. oraz zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że dane wynikające z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy korespondują ze sobą tworząc spójny obraz całości stanu faktycznego, a dotyczącego okoliczności podziału nieruchomości oznaczonej liczbą whl nr [...] w wyniku dziedziczenia ustawowego po pierwotnym właścicielu E. G. Okoliczności powyższe potwierdzają zapisy testamentowe zarówno M. S. jak i jej syna J. S., wskazując na stan świadomości w jakim funkcjonowali właściciele pozostawionego mienia, a dotyczący jedności całości mienia objętego wskazanym wykazem hipotecznym, obejmującego nieruchomość oznaczoną ewidencyjnie nr [...], [...] i [...] przy ul. [...] we L., co przełożyło się na brzmienie wniosku wszczynającego złożonego przez B. L.. Jak wynika z całokształtu okoliczności sprawy i wskazań poprzedników prawnych wnioskodawczyni zamieszczonych w ich testamentach cała nieruchomość objęta oznaczonym we wniosku wykazem hipotecznym funkcjonowała w ich świadomości jako jedność, a oznaczenie udziałów w kamienicy de facto odnosi się do udziałów w majątku - nieruchomości obejmującej trzy kolejne numery ewidencyjne działek ([...], [...] i[...]), które składają się na całość nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W tak przyjętym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do art. 2 tej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje co do zasady właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, o ile spełnia on wymagania określone w pkt 1 i 2 powołanego przepisu. Artykuł 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej stanowi zaś, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim lub niektórym spadkobiercom, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, o ile spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 1 tej ustawy, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Ponadto, wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty (art. 5 ust. 2 ustawy). W art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej ustalono, że do wniosku należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości.

Skorzystanie z prawa do rekompensaty ustawodawca powiązał z wymogiem stosownej aktywności i dyscypliny osób zainteresowanych, skoro potwierdzenie prawa do rekompensaty nie następuje z urzędu, lecz wyłącznie z inicjatywy samych uprawnionych (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej). Regulacja taka koresponduje z celem ustawy, która zmierza do realnego, kompleksowego i możliwie ostatecznego uregulowania zasad oraz procedury dochodzenia roszczeń z tytułu mienia pozostawionego przez obywateli polskich poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Świadczy o tym precyzyjnie wyznaczony przez ustawodawcę zakres podmiotowy i przedmiotowy ustawy oraz ramy czasowe dochodzenia roszczeń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 594/12, CBOSA).

W orzecznictwie podkreśla się, że jeżeli przepis wskazuje datę, do której osoby uprawnione mogły złożyć wniosek o przyznanie im rekompensaty, a świadczenie to przysługuje za konkretne nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Polski, to oczywistym jest, że zainteresowani w zakreślonym terminie muszą uzewnętrznić nie tylko wolę skorzystania z przywilejów przyznanych im ustawą, lecz najpóźniej do dnia 31 grudnia 2008 r. zobowiązani byli wskazać, za jakie konkretnie nieruchomości żądają przyznania im rekompensaty. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 949/16, CBOSA)

Zachowanie tego terminu stanowi zatem dodatkową przesłankę, od której ustawodawca uzależnił możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. Termin ten ma charakter materialny, nie można go zatem ani przywracać, ani usprawiedliwiać skutków jego upływu. Po jego upływie uprawnienia do skutecznego domagania się rekompensaty wygasają. Skoro przepis art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej wskazuje datę, do której osoby uprawnione mogły złożyć wniosek o przyznanie im rekompensaty, a świadczenie to przysługuje za konkretne nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Polski, to należy przyjąć, że zainteresowani w zakreślonym terminie muszą uzewnętrznić nie tylko wolę skorzystania z przywilejów przyznanych im ustawą, lecz najpóźniej do dnia 31 grudnia 2008 r. zobowiązani byli wskazać, za jakie konkretnie nieruchomości żądają przyznania im rekompensaty (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 24 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 594/12, 11 września 2018 r., sygn. akt I OSK 1260/17, CBOSA). Wynika to z cechy rekompensaty jako świadczenia pomocowego o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym, a nie tylko odszkodowawczym, które jest uzależnione od wniosku podmiotu uprawnionego, który nie musi go składać. To zaś oznacza, że przewidziana prawem rekompensata nie jest przyznawana za wszystkie nieruchomości pozostawione przez wnioskodawców lub ich poprzedników prawnych poza granicami Rzeczypospolitej.

Przenosząc powyższe uwarunkowania prawne na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd zgodził się z orzekającymi w tej sprawie organami administracji, że wniosek poprzedniczki prawnej skarżącej – B. L. złożony w trybie ustawy zabużańskiej w dniu 7 grudnia 1990 r. obejmował wyraźnie sprecyzowane nieruchomości położone we L., jakie w 1945 roku pozostawiła jej babka M. S., repatriantka. Wśród wymienionych w tym piśmie nieruchomości, wnioskodawczyni nie wymieniła jednak kamienicy położonej przy ul. [...] we L. Wniosek w tej części pozostawionych przez M. S. nieruchomości, został złożony przez J. A. dopiero w piśmie z 16 maja 2018 r. Skarżąca wywodzi, że w powyższym piśmie jedynie sprecyzowała złożony przez jej poprzedniczkę prawną wniosek, nie doszło więc do jego rozszerzenia już po upływie przewidzianego w ustawie zabużańskiej terminie.

Z twierdzeniem tym nie sposób się zgodzić.

Należy zauważyć, że wniosek B. L. złożony w dniu 7 grudnia 1990 r. obejmował: 2/3 kamienicy położonej przy ul. [...] (hip. [...] księgi gruntowej gminy m. L.); ½ kamienicy położonej przy ul. [...] (hip. [...] księgi gruntowej gminy m. L.) oraz parcele przy ul. [...] (hip. [...] dla IV dzielnicy księgi gruntowej gminy m. L.). Analiza treści tego wniosku pozwala na przyjęcie, że obejmował on jedynie precyzyjnie wymienione w nim nieruchomości. "Otwartość" wniosku, jaką wywodzi skarżąca można odnieść jedynie do dokumentów stanowiących dowód prawa własności wskazanych nieruchomości. Załączając bowiem część z nich wnioskodawczyni podkreśliła, że "wszystkich posiadanych dokumentów na ww. okoliczność nie jest w stanie załączyć do nin. wniosku z powodu dużej ich objętości". Z faktu zaś, że nieruchomość pod adresem [...] we L. stanowiła, w świadomości właścicieli, jednolite mienie wraz z nieruchomościami pod adresem [...] i [...], nie sposób wyprowadzić dalej idący wniosek, że przez wskazaną w podaniu nieruchomość pod adresem [...] należałoby rozumieć również nieruchomość oznaczoną nr [...]. Przeczy temu treść złożonego przez B.L. wniosku, który jednoznacznie wskazywał zakres przedmiotowy podania poprzez wskazanie konkretnych nieruchomości pozostawionych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, które miały stanowić podstawę faktyczną dla potwierdzenia prawa do rekompensaty i wyliczenia jej wartości. Przedłożone zatem już po dniu 31 grudnia 2008 r. dokumenty dotyczące pozostawionej przez M. S. nieruchomości pod adresem [...] nie mogły zostać przez organ potraktowane jako sprecyzowanie, czy modyfikacja pierwotnie złożonego wniosku. Prowadziłoby to bowiem do odmiennego ukształtowania nawiązanego wcześniej stosunku prawnego pomiędzy organem a wnioskodawcą.

Skoro zatem wnioskodawczyni w pierwotnie złożonym podaniu nie wskazała nieruchomości pod adresem [...] we L., a treść żądania strony nie budziła żadnych wątpliwości, należało uznać, że w powyższym zakresie odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty była uzasadniona. Oświadczenie bowiem o skorzystaniu z prawa do rekompensaty w odniesieniu do nieruchomości [...] zostało złożone po dniu 31 grudnia 2008 r. Powyższe czyni nieuzasadnionym zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy zabużańskiej.

Nieskuteczne pozostawały również zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Organy administracji rozpoznały sprawę z poszanowaniem art. 7 art. 77 i 80 k.p.a. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności podejmują wszelkie kroki niezbędne do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wymaga załatwienia wniosku po myśli strony. O tym jednak, jaki charakter i zakres żądania ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym, decyduje ostatecznie strona, a nie organ, do którego pismo zostało skierowane. W niniejszej sprawie organy zasadzie tej nie uchybiły, zebrały ponadto i rozpatrzyły całość materiału dowodowego czyniąc zadość obowiązkowi ustalonemu w art. 77 § 1 k.p.a. a następnie dokonały jego trafnej oceny (art. 80 k.p.a.). Okoliczność dokonania odmiennej od wyprowadzanej przez skarżacą oceny organu nie może uzasadniać zarzutu naruszenia art. 8 k.p.a. statuującego zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).

-----------------------

13