Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 249/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Teresa Zyglewska (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2011 r. sprawy ze skargi M. B., M. B., U. M., A. K., K. K., H. B., M. B., P. B. i A. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2009 roku nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi solidarnie na rzecz skarżących M. B., M. B., U. M., A. K., K. K., H. B., M. B., P. B. i A. N. kwotę 593 (pięćset dziewięćdziesiąt trzy) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lutego 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2009 r. stwierdzającą, że nieruchomość położona na terenie m. P.i P. o łącznej pow. [...] ha, zapisana uprzednio w KW [...] Tom [...] karta [...], stanowiąca własność M. N. podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm., dalej w skrócie: dekret).

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Wnioskami z 17 września 2001 r. i 3 czerwca 2002 r. A. N. reprezentowany przez radcę prawnego wystąpił o uznanie, iż w/w nieruchomość nie podlegała przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit e dekretu. Kolejnymi wnioskami z 17 lutego 2003 r. i 14 lipca 2003 r. strona wystąpiła o uznanie, iż grunty wchodzące w skład majątku P.i P.. stanowiące teren zabudowany dworkiem, park, sad oraz jezioro nie były objęte dekretem z o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Następnie wnioskiem z 31 maja 2005r. M. B. zaznaczyła, iż przedmiotem roszczeń pozostaje cały majątek wchodzący w skład nieruchomości ziemskiej P. i P., jednocześnie zwracając się o odzyskanie nieruchomości bądź wypłatę stosownego odszkodowania.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Wojewoda [...] z [...] lipca 2005 r. orzekł, że przedmiotowa nieruchomość ziemska podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 2005 r. wniosła M.B. (obecnie M. B.).

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] września 2008 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Rozpoznając ponownie przedmiotową sprawę, Wojewoda pismem z 18 grudnia 2008 r. wystąpił do spadkobierców o jednoznaczne sprecyzowanie zakresu żądania.

M.B. w piśmie z 2 stycznia 2009 r. wskazała, iż domaga się uznania, że cała nieruchomość - była własność M. N. - P. i P. o łącznej powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami była wyłączona spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Następnie A. N. pismem z 10 lutego 2009 r. poinformował, iż popiera wniosek M. B. z 2 stycznia 2009 r.

Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2009 r. orzekł, że nieruchomość położona na terenie miejscowości P. i P. o łącznej powierzchni [...] ha, zapisana uprzednio w księdze wieczystej [...] Tom [...] karta [...], stanowiąca własność M. N. podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Odwołanie od tej decyzji wniosła M. B.

Ponownie rozpoznając sprawę Minister wskazał, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe - przechodziła z mocy prawa, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Państwa, była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami oraz całym inwentarzem żywym i martwym, jak również znajdującymi się na niej przedsiębiorstwami przemysłu rolnego, z chwilą wejścia w życie dekretu tj. z dniem 13 września 1944 r.

Na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51, dalej w skrócie rozporządzenia), strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1 lit. e dekretu. Zgodnie z § 6 rozporządzenia strona ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień art. 2 ust. 1 lit e, winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. Z brzmienia zacytowanego § 6 rozporządzenia wynika, że postępowanie, o którym mowa w § 5 ust. 1 może być prowadzone wyłącznie na wniosek strony, tj. właściciela nieruchomości bądź jego prawnych następców.

Legitymację strony do działania w niniejszym postępowaniu ustalono na podstawie postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po byłym właścicielu.

Z dokumentów archiwalnych wynika, zdaniem Ministra że sporna nieruchomość spełniała normę obszarową wynikającą z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, gdyż obejmowała obszar [...] ha. Powyższe potwierdza odpis z księgi wieczystej [...] Tom [...] karta [...], protokół z [...] czerwca 1945 r. w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej na mocy dekretu majątku P., protokół zdawczo - odbiorczy z [...] listopada 1947r. z przejęcia majątku P., protokół zdawczo - odbiorczy z [...] czerwca 1948r. majątku P., protokół z [...] czerwca 1948r. w sprawie ustalenia miejscowego programu zagospodarowania terenowego dla majątku P. oraz projektu parcelacyjnego majątku P. Z protokółu z [...] maja - [...] maja 1947r. w sprawie klasyfikacji i szacunku gruntów wchodzących w skład majątku P. wynika, że użytki rolne wynosiły [...] ha.

Przedmiotowy majątek był wykorzystywany do prowadzenia działalności rolniczej. Z analizy dokumentów mapowych wynika, że dom mieszkalny, park oraz zabudowania gospodarcze usytuowane były na parcelach oznaczonych numerami [...],[...],[...]. Z dokumentów tych wynika, że budynki gospodarcze znajdowały się w bezpośrednim sąsiedztwie domu mieszkalnego. Protokół zdawczo - odbiorczy z [...] listopada 1947r. podaje wykaz zabudowań omawianego majątku: dom mieszkalny, spichrz, wozownia, kuźnia, obora, stodoła, stajnia i świniarnia, kurnik, szopa dla drobiu chlew. Jak wskazuje sama nazwa wskazanych obiektów służyły one bezpośrednio do realizacji celów rolniczych i bezspornie musiały być wykorzystywane do produkcji rolnej. Bezpośrednio do domu mieszkalnego oraz zabudowań gospodarczych przylegały grunty rolne, a zatem przedmiotowy majątek był wykorzystywany do celów rolnych.

Minister podał, iż zarówno dekret oraz rozporządzenie wykonawcze do tego dekretu, nie definiują pojęcia nieruchomości ziemskiej. W orzecznictwie podkreśla się, że w celu dokładnego wyjaśnienia pojęcia nieruchomości ziemskiej, należy zwrócić uwagę, iż dekret różni się od jego pierwotnej wersji, w której art. 2 ust. 1 zdanie wstępne wskazywał, że przejęciu podlegająjedynie nieruchomości ziemskie o charakterze rolnym. Późniejsza zmiana dokonana dekretem z 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9), w ramach której m. in. usunięto wyrazy "o charakterze rolnym", wskazuje jednoznacznie, iż wolą ówczesnego prawodawcy było przejęcie, z powołaniem się "na cele reformy rolnej" także nieruchomości, które nie mają ściśle charakteru rolnego. Jak wynika z treści dekretu generalnie niewyodrębniona prawnie siedziba właściciela nieruchomości ziemskiej dzieliła los nacjonalizowanej nieruchomości. W samej treści dekretu wskazano na objęcie nim nieruchomości ziemskich zależnie od powierzchni ogólnej, bądź wielkości użytków rolnych, przy czym wielkość tych użytków na obszarze trzech województw pozostawała bez znaczenia. Zestawienie obu wskazanych przypadków, odwołujących się do parametrów wielkości powierzchni nieruchomości ziemskiej wskazuje, że dekretem o przeprowadzeniu reformy rolnej były objęte nie tylko takie nieruchomości ziemskie, w których użytki rolne przekraczały powierzchnię 50 ha, lecz również i takie nieruchomości ziemskie, których powierzchnia ogólna, obejmująca nie tylko użytki rolne przekraczała 100 ha. Wynika z tego, że zamiarem prawodawcy było objęcie na obszarze niektórych województw przepisami dekretu nieruchomości mających ponad 100 ha, nawet gdy użytki rolne nie stanowiły 50 ha. Oznacza to, że celem dekretu było przejmowanie nieruchomości nie tylko służących prowadzeniu działalności rolnej. W tym kontekście nieruchomość ziemska nie może być utożsamiana tylko z użytkami rolnymi, lecz musi być rozumiana jako obejmująca także pozostałe części, które były położone w ramach zwartego prawnie i obszarowo majątku, obejmującego również część mieszkalną. Przejecie całej nieruchomości w jej wyodrębnionych granicach potwierdza użycie zwrotu "w całości" w części końcowej art. 2 ust. 1 dekretu oraz fakt, że nie ustanowiono odrębnej procedury w celu dokonywania wstępnej oceny przydatności określonej części nieruchomości na cele reformy rolnej.

Odwołując się do treści samego dekretu organ wskazał na szeroko zarysowany cel przejmowania nieruchomości ziemskich (art. 1 ust. 2 lit. d i e dekretu). Szerokie określenie celu wyklucza przyjęcie, iż zamiarem prawodawcy nie było generalnie przejmowanie nieruchomości nie służących bezpośrednio produkcji rolnej. Przyjęto zasadę wystąpienia skutku w postaci przejęcia nieruchomości na rzecz państwa z mocy prawa, bez ustanowienia obligatoryjnej procedury w celu dokonywania wstępnej oceny przydatności określonej nieruchomości na cele reformy. A zatem z treści samego dekretu wynika zasada przejmowania także nieruchomości zabudowanych, a także stanowiących grunty pokryte wodami (np. jeziora).

Rozpatrując kwestię przejęcia na własność Państwa jeziora wchodzącego w skład przedmiotowego majątku Minister wskazał, iż jezioro obejmowało parcelę oznaczoną numerem [...], która aktualnie stanowi działkę oznaczoną nr [...]. Za nieuzasadnione uznał organ stwierdzenie wnioskodawców, iż nieruchomość nie przekraczała 100 ha powierzchni ogólnej, w związku z wyłączeniem jeziora do odrębnej działalności gospodarczej, tj. gospodarstwa rybackiego, czego dowodem ma być zaświadczenie Urzędu Gminy M. z [...] lipca 1946 r., a także zaświadczenie Urzędu Gminy M. z [...] marca 1946 r. W ocenie organu zaświadczenia Wójta Gminy M. nie stanowią o dokonaniu prawnego podziału omawianego majątku i istnienia dwóch odrębnych nieruchomości, które nie pozostawałyby ze sobą w związku funkcjonalnym. Jezioro łącznie z pozostałymi gruntami omawianego majątku stanowiło jedną zorganizowaną całość gospodarczą o powierzchni [...] ha. Brak jest dowodów na prawne wyodrębnienie parceli oznaczonej nr [...] z całego majątku. Ze zgromadzonych dokumentów wynika, że nieruchomość o powierzchni [...] ha stanowiła własność M. N. i była zapisana w jednej księdze wieczystej. Okoliczność, że jezioro wchodziło w skład majątku P. nie może stanowić przesłanki do uznania, że majątek nie spełniał normy obszarowej przewidzianej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i tym samym nie podpadał pod działanie dekretu.

Przejęciu na własność Skarbu Państwa podlegały szeroko pojęte nieruchomości ziemskie, a zatem i takie, które nie posiadały charakteru rolnego. Pojęcie nieruchomości ziemskiej "znacjonalizowanej" jest przy tym znacznie szersze od nieruchomości "parcelowanej" na rzecz rolników i może obejmować np. tereny przeznaczone dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego.

Z kolei zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 19 września 1922 r. o prawie własności wód (Dz. U. z 1928 r. Nr 62, poz. 574) do właściciela gruntu należały wody w znajdujących się na tym gruncie jeziorach. W przedmiotowej sprawie jezioro usytuowane na parceli nr [...] stało się własnością Państwa z mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Odnosząc się natomiast do kwestii przejęcia na cele reformy rolnej budynku mieszkalnego, ogrodu warzywnego, sadu i parku przydomowego z drogą dojazdową Minister zauważył, iż z samego dekretu wynika wprost generalna zasada przejmowania całych nieruchomości ziemskich wraz z siedzibami ich właścicieli. Przepis art 7 mówi, iż pełnomocnicy przejmujący zarząd majątków mieli dokonać w terminie 3 dniowym "usunięcia" dotychczasowych właścicieli. Wskazuje to jednoznacznie na wolę prawodawcy przejęcia siedziby (miejsca zamieszkania) właściciela nieruchomości, nie zaś przejęcia zarządu częścią jego mienia. Wyklucza to uznanie, jakoby ustawodawca dopuszczał pozostawanie właścicieli w dotychczasowych siedzibach na terenie przejmowanych majątków ziemskich. Także z treści art. 6 dekretu wynika zasada przejęcia zarządu nad całymi nieruchomościami wraz z budynkami, bez sprecyzowania, iż chodzi wyłącznie o budynki gospodarcze, przy czym odnośnie usytuowanych w majątku przedsiębiorstw przemysłowych wskazano, iż chodzi wyłącznie o mające charakter "rolny".

Za generalną zasadę przejmowania części rezydencjaInych przemawiają ponadto, zdaniem organu, unormowania dekretu z dnia 12 czerwca 1945r. o przeniesieniu własności resztówek majątków rozparcelowanych na spółdzielnie Samopomocy Chłopskiej (Dz. U. Nr 27, poz. 162), w szczególności art. 1 ust. 2.

Również dekret z dnia 24 sierpnia 1945 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 34, poz. 204) wskazuje, iż nacjonalizacji musiały podlegać generalnie całe nieruchomości, dla których prowadzone były księgi wieczyste, gdyż ustawa wskazywała zasadę dokonywania wykreślenia długów i ciężarów z wyjątkiem służebności spoczywających na nieruchomości, dla której prowadzono księgę (art. 1 ust. 2), co pozostaje w logicznym związku z zasadą przejmowania nieruchomości ziemskiej w całości. Wyklucza to przyjęcie, iż ówczesny prawodawca dopuszczał, co do zasady, możliwości przejęcia na rzecz Państwa części nieruchomości przy pozostawieniu własności pozostałej jej części dotychczasowemu właścicielowi (np. stanowiącego część nieruchomości części mieszkalnej).

Również fakt wydania dekretu z dnia [...] października 1945 r. o przeznaczeniu nieruchomości [...] (Dz. U. Nr [...], poz. [...] ze zm.) potwierdza tezę, że pojęcie "nieruchomość ziemska", dla ówczesnego ustawodawcy, obejmowała także cały ośrodek majątku wraz z zabudowaniami, które nie służyły bezpośrednio produkcji rolnej. Skoro prawodawca uznał za niezbędne przekazanie spadkobiercom H.

S. m. in. ośrodka majątku wraz z zabudowaniami oznacza to, iż w innym przypadku ośrodek ten pozostałby własnością Państwa w związku z treścią dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Powyższe potwierdza ujmowanie przez ówczesnego ustawodawcę w ramach nieruchomości ziemskiej, nie tylko użytków rolnych lub nieruchomości bezpośrednio służących produkcji rolnej, lecz także pozostałych części wchodzących w skład majątku ziemskiego danego właściciela.

Organ przywołał nadto przepis § 11 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. zawierający szczegółowe wyliczenie składników mienia nie podlegających przejęciu na rzecz Państwa. Wśród tych składników nie wymienia się budynku mieszkalnego czy budynków gospodarczych. Na liście znajdują się wyłącznie przedmioty służące do osobistego użytku właściciela przejmowanego majątku i członków jego rodziny, nie mające związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Natomiast analiza przepisu § 44 zacytowanego rozporządzenia, ustanawiającego zakaz podziału m. in. parków, zabudowań dworskich lub przemysłowych czy też zabudowań architektonicznych, prowadzi do wniosku, iż wymienione wyżej obiekty choć nie mogły ulec podziałowi, to jednak podlegały przejęciu na cele reformy rolnej.

W ocenie Ministra, charakteru mienia wyłączonego spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie mogły mieć części rezydencjalne nieruchomości ziemskiej, usytuowane w obrębie posiadłości o charakterze rolnym. Niezależnie od pełnionych funkcji na czas wejścia w życie regulacji nacjonalizacyjnych, stanowiąc siedzibę właściciela przyległą do użytków rolnych, mogły one zawsze potencjalnie służyć jako miejsce, z których zarządzano nieruchomością co zresztą było jednym z powodów ich lokalizowania w tych miejscach. Mogły być też potencjalnie wykorzystane na cele reformy rolnej wskazane w dekrecie.

W rozpatrywanej sytuacji dom mieszkalny oraz park były ujawnione w jednej księdze wieczystej, stanowiącej własność M. N. Ponadto dom mieszkalny wraz z parkiem znajdował się w bezpośrednim sąsiedztwie pozostałych zabudowań gospodarczych.

W związku z powyższym nie można zgodzić się, zdaniem organu, ze stwierdzeniem strony, iż nieruchomości ziemskie to wyłącznie nieruchomości, które mogą być wykorzystane do uprawy roślin i hodowli zwierząt. Z art. 2 ust. 1 pkt e wynika, że użytki rolne są tylko jednym z rodzajów nieruchomości ziemskich. Do nieruchomości służących produkcji rolnej zaliczyć należy nieruchomości na których znajdują się urządzenia melioracji wodnej. Urządzenia takie służyły należytemu utrzymaniu użytków rolnych. Nieruchomościami ziemskimi będą drogi dojazdowe do użytków rolnych. Bez ich istnienia nie byłoby bowiem możliwe wykorzystanie użytków rolnych. Nieruchomością ziemską będzie nieruchomość, na której znajduje się jezioro. Za nieruchomości ziemskie uznać należy nieruchomości na których zlokalizowane były zabudowania gospodarcze. Istnienie takich zabudowań umożliwiało bowiem wykorzystanie użytków rolnych. Nieruchomością ziemską jest również nieruchomość, na której znajduje się budynek mieszkalny oraz nieruchomość, na której znajduje się park. Funkcjonowanie gospodarstwa rolnego związane jest z koniecznością posiadania przez właściciela gospodarstwa miejsca, w którym będzie on mieszkał i odpoczywał. Oczywistym jest bowiem, że prowadzenie gospodarstwa rolnego nie polega na ciągłej w nim pracy. Dla racjonalnego funkcjonowania gospodarstwa niezbędne jest posiadanie przez jego właściciela miejsca wypoczynku. Takim miejscem są zabudowania mieszkalne oraz ich otoczenia, np. park ¡"jezioro. Wydzielenie nieruchomości na których znajdują się zabudowania mieszkalne i park z całości majątku ziemskiego byłoby zabiegiem sztucznym.

Dodatkową przesłanką potwierdzającą, że omawiany majątek został przejęty zgodnie z przepisami dekretu jest również, w ocenie Ministra, rozdysponowanie go na cele wskazane w dekrecie. Z dokumentów archiwalnych wynika, że na rzecz rolników indywidualnych przekazano powierzchnię [...] ha. Natomiast na cele użyteczności publicznej przekazano powierzchnię [...] ha. Z kolei drogi oraz jezioro zostały wyłączone z parcelacji zgodnie z art. 15 dekretu.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodzili się: M. B., M. B., U. M., A. K., K.K., H. B., M.B., P. B. oraz A. N. i reprezentowani przez pełnomocnika wywiedli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. Naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

• art. 77 oraz art. 7 ustawy K.p.a. polegające w szczególności na: braku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy oraz uwzględnieniu wyłącznie interesu strony przeciwnej; braku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący; braku oceny dokonanej na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona; Ponadto uchybienie to wyrażało się także w pominięciu szeregu znanych okoliczności dowodowych;

• art. 107 § 3 K.p.a. wyrażające się w szczególności w: braku wykazania, które fakty organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn rozstrzygnięcia.

2. Naruszenie prawa materialnego poprzez naruszenie przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej polegające na błędnej jego wykładni i przyjęciu kryterium obszarowego jako wystarczającego do stwierdzenia, że przedmiotowa nieruchomość podlegała pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekret, z pominięciem funkcjonalnego powiązania wszystkich części gospodarstwa rolnego.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili argumentację na poparcie swoich zarzutów powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych i Trybunału Konstytucyjnego. Reasumując skarżący wskazali, iż organy powinny w pierwszej kolejności ustalić, które części majątku w ogóle nie podpadały pod dekret z uwagi na to, że nie pozostawały w związku funkcjonalnym z gruntem rolnym. Zdaniem skarżącej, do tych terenów należy zaliczyć m.in. jezioro, tereny rekreacyjne nad jeziorem. W następnej kolejności organy powinny ustalić w oparciu o właściwe dokumenty, czy pozostałe grunty zostały wykorzystane na cele reformy rolnej wyliczone w art. 1 ust. 2 dekretu. Po odliczeniu powierzchni gruntów, które nie podpadały pod dekret z powodu swojego przeznaczenia oraz gruntów, które nie zostały przekazane na cele wymienione w art. 1 ust. 2 dekretu pozostaje część, której powierzchnia jest mniejsza niż 100 ha, dlatego - w ocenie skarżącej - organ powinien wydać decyzję stwierdzającą, że cała nieruchomość ziemska P. i P. nie podpadała pod działanie przepisów dekretu.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji uznał zarzuty skargi za bezzasadne.

W piśmie procesowym z 17 marca 2011 r. stanowiącym załącznik do protokołu rozprawy z 17 marca 2011 r. pełnomocnik skarżących poparł zarzuty skargi i przedstawił dodatkową, szczegółową argumentację wskazującą na wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uwzględnił skargę. W konsekwencji uznał, iż zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2010 r. i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2009r. naruszają prawo w stopniu kwalifikującym je do wyeliminowania z obrotu prawnego.

Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że pierwszy z nich, a dotyczących naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 77, 7 i 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. zasługuje w całości na uwzględnienie. Organy zarówno pierwszej jak i drugiej instancji nie uczyniły zadość wskazanym powyżej przepisom.

Wbrew wymogom zawartym w art. 77 § 1 k.p.a organy nie zebrały w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzyły całości materiału dowodowego. Wydając rozstrzygnięcie organy oparły się na znajdujących się w aktach sprawy dokumentach, przy czym z naruszeniem dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. nie wyjaśniono z jakich przyczyn jednym dokumentom dano wiarę i a innym odmówiono przymiotu wiarygodności. I tak wskazać należy, że przyjmując, iż w gospodarstwie tym prowadzono hodowlę ryb oparto się na zaświadczeniu z dnia [...] lipca 1946r. wystawionym przez Zarząd Gminy M., stwierdzającym , iż N. A. prowadziła przed wojną gospodarstwo rybne w P. Natomiast nie odniesiono się zupełnie do zaświadczenia z dnia [...] marca 1946r. wystawionego przez Zarząd Gminy M., z którego wynika, że nieruchomość N.A. w P. wynosi [...] ha.

Podkreślić należy, że w toku postępowania administracyjnego organy nie wykorzystały możliwości dowodowych, które pozwoliłby na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, a w tym chociażby dowodów osobowych, to jest przesłuchania świadków, czy stron postępowania.

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem zaprezentowanym w zaskarżonej decyzji, iż decydujących czynnikiem mającym wpływ na zastosowanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945r, Nr 3, poz. 13 ) była jedynie powierzchnia ogólna i nie miało istotnego znaczenia jakich charakter posiadała nieruchomość. Zdaniem bowiem organu celem dekretu było przejmowanie nie tylko nieruchomości służących prowadzeniu działalności rolnej, gdyż przejęciu podlegały szeroko rozumiane nieruchomości, także te, które nie posiadały charakteru rolnego. Kwestia ta został jednoznacznie wyjaśniona w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2006r. ( I OPS 2/06), gdzie stwierdzono, iż prawidłowe odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN, powinno dotyczyć jedynie nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym ( mogących być wykorzystane na cele wskazane w art. 1, część druga dekretu), które stanowią własność, albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Takie więc automatyczne podejście organu jedynie przez pryzmat powierzchni, bez rozważenia charakteru nieruchomości nie znajduje akceptacji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Organ w pierwszej kolejności winien ustalić czy przedmiotowa nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym w części bądź w całości, a jeśli taką nie jest to czy pozostawała w związku funkcjonalnym z tą nieruchomością.

A więc w zainteresowaniu organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy winno pozostać jaki charakter miało sporne jezioro, w szczególności czy wykorzystywane było dla celów produkcji rolnej, za którą z całą pewnością uznać należy hodowlę ryb, czy też posiadało ono jedynie charakter rekreacyjny. Zauważyć także należy, że związek funkcjonalny jeziora z pozostałą częścią majątku wyrażać się może innymi formami powiązań jak choćby polegać może na zaopatrzeniu gospodarstwa w wodę. Jednakże w tym zakresie organ winien poczynić szersze ustalenia dowodowe, a nie jedynie oprzeć się na zaświadczeniu z 1946r. Zasadnie w uzasadnień skargi wywodzi się bowiem, że zaświadczenie to mówi o okresie przedwojennym, ale należałoby precyzyjnie ustalić, czy dotyczy on okresu przed samym wybuchem wojny, czy też czasu znacznie odleglejszego od tego zdarzenia.

Przy czym nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu zawartym w zaskarżonej decyzji, iż brak wyodrębnia nieruchomości rolnej, z przeznaczeniem na inny niż rolny cel, nie jest niezbędny wpis w księdze wieczystej. Nie ma bowiem żadnych wątpliwości, że fakt, iż część tej nieruchomości nie była wyodrębniona prawnie i nie miała założonej księgi wieczystej nie czyni ją automatycznie powiązaną gospodarczo z pozostała częścią nieruchomości (gospodarstwa). Przy czym organ dokonując tych ustaleń winien dokonać ich in concreto, czyli w odniesieniu do tej konkretnej sprawy, z powołaniem się na stan faktyczny ustalony w oparciu o przeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił również poglądu zawartego w zaskarżonej decyzji, iż sam związek terytorialny ( bliskość zabudowań ) przesądza o związku funkcjonalnym zespołu parkowo - pałacowego.

Podkreślić przy tym należy, że i w tym zakresie organ nie dokonał ustaleń z jakim charakterem zabudowań mamy w sprawie do czynienia, w szczególności czy rzeczywiście mamy do czynienia z zespołem pałacowo - parkowym nie powiązanym funkcjonalnie z istniejącym wówczas gospodarstwem rolnym, czy też jedynie z zabudową, która charakteru tego nie posiada i której celem było zabezpieczenie prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego., zwłaszcza iż pełnomocnik skarżących wywodził na rozprawie, iż z uwagi na charakter piastowanych stanowisk przez M. N. nieruchomość ta miała charakter letniskowy.

Nie do zaakceptowania jest również stanowisko organu reprezentowane w zaskarżonej opinii, iż przejęciu na własność Skarbu Państwa podlegały także wszelkie nieruchomości budynkowe, albowiem dekret wykluczał pozostawienie właścicieli w dotychczasowych siedzibach na terenie przejmowanych majątków ziemskich.

Zauważyć należy, o czym już była wcześniej mowa, że nie należy stosować tak automatycznego przełożenia zastosowania przepisów dekretu o reformie rolnej. Należy pod tym pojęciem rozumieć te nieruchomości ziemskie lub ich części, także z zabudowaniami (budynkami), które będą odpowiednie dla realizacji celów wymienionych m.in. w art. 1 ust. 2 lit. d. i e dekretu.

Przy ustaleniu zaś iż nie jest to nieruchomość rolna zbadać należy czy istniał związek funkcjonalny pomiędzy gospodarstwem a zabudowaną nieruchomością.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawyorgan zastosuje się do przedstawionych powyżej zaleceń, mając w szczególności na względzie ustalenie czy pomiędzy jeziorem oraz zabudową mieszkalną, w przypadku ustalenia, iż nie były one wykorzystywane w sposób rolniczy, istniał związek funkcjonalny z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, czy też były one wyodrębnione i przeznaczone na inny cel, niż funkcjonowanie nieruchomości ziemskiej jako całości.

Tak ustalony stan faktyczny i wywiedzione na jego podstawie rozważania pozwolą na ocenę czy prawidłowo zastosowano w sprawie art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN, albowiem w obecnym stanie faktycznym sprawy ocena ta byłaby przedwczesna.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach rozstrzygnięto w oparciu o 205 powołanej wyżej ustawy.