Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 762/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2013-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. s. i lit. c, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 145 § 1 pkt 5, art. 145a, art. 151 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 15
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: § 2, § 6 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 68 poz 448
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
article: art. 18 ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: art. 336
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 74 art. 16 ust. 3 akapit 2 oraz ust. 6
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE)  nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów  wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2013 r. sprawy ze skargi A.J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2013r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po wznowieniu postępowania i "po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...]-04-2008 o przyznanie płatności na rok 2008" złożonego przez A.J., powołując się na przepisy art. 104, art. 151 § 2, art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 9 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634), art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. Nr 64, poz. 427) w zw. z § 2 pkt 1-5 i § 15 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 40, poz. 329 ze zm.) oraz art. 16 ust. 3 akapit 2 oraz ust. 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006r. w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 74), uchylił własną decyzję ostateczną nr [...] z dnia [...] listopada 2008r. o przyznaniu A.J. płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, odmówił stronie przyznania płatności z tego tytułu na 2008 rok oraz nałożył na nią sankcję w wysokości 640,82 zł, podlegającą potrąceniu z płatności w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku, w którym stwierdzono niezgodności.

Na wstępie uzasadnienia decyzji wskazano, iż A.J. składając w kwietniu 2008r. wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2008 rok, zgłosiła do płatności działkę rolną o pow. 3,58 ha, leżącą na działkach ewidencyjnych nr [...].

Po przeprowadzeniu weryfikacji zgromadzonej dokumentacji oraz wszelkich obowiązujących kontroli, dnia [...] listopada 2008r. Kierownik Biura wydał decyzję o przyznaniu stronie wnioskowanej płatności w wysokości 640,82 zł. Powyższa decyzja stała się ostateczna z dniem 3 grudnia 2008r.

Następnie, pismem z dnia [...] lipca 2012r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej poinformował Kierownika Biura, iż w toku prowadzonego wobec M.K. postępowania kontrolnego, kontrolowany złożył wyjaśnienia, z których wynikało, iż to on był w latach 2004-2009 faktycznym użytkownikiem gospodarstwa rolnego należącego do A.J.. Organ kontroli skarbowej w toku czynności kontrolnych przesłuchał świadków: A.J., L.J. oraz T.J., którzy potwierdzili, iż użytkownikiem gruntów był M.K. i to on czerpał z niego wszelkie pożytki (dochody). Protokoły z przesłuchań zostały przekazane Kierownikowi Biura. W trakcie przesłuchań A.J. zeznała, że płatności pozyskane z dopłat były przeznaczane na życie. Wnioski o przyznanie płatności wypełniał jej mąż, zaś w gospodarstwie w latach 2003-2009 pracował M.K.. Pani J. nie miała uwag co do sposobu gospodarowania M.K.. Z kolei L.J. zeznał, że nie wie kto wypełniał wnioski składane do ARiMR, nie wiedział także, co było przedmiotem upraw i na jakiej powierzchni. Świadek zeznał, że pieniądze pozyskane z dopłat przeznaczane były na lekarstwa i żywność w całości. L.J. zeznał również, iż faktycznie uprawami rolnymi oraz hodowlą krów w latach 2003-2009 zajmował się tylko M.K., który wykonywał wszelkie prace w gospodarstwie. Powyższe znalazło swoje odzwierciedlenie także w zeznaniach T.J.. Sam M.K. potwierdził, że to on wykonywał prace w gospodarstwie, jednakże nie składał wniosku o przyznanie płatności, bowiem zgodnie z poczynionymi ustaleniami robił to właściciel gospodarstwa. Jednocześnie wskazał, że A.J. pomagała mu w prowadzeniu dokumentacji związanej z hodowlą bydła.

Wobec zaistniałej sytuacji Kierownik Biura Powiatowego, powołując się na art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, postanowieniem z dnia [...] listopada 2012r. wznowił postępowanie administracyjne dotyczące przyznania A.J. płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2008 rok, z uwagi na ujawnienie nowych okoliczności w sprawie tj. nie prowadzenia indywidualnej działalności rolniczej na działkach gruntu rolnego zadeklarowanych we wniosku.

W dalszej kolejności uwzględniając złożony przez pełnomocnika A.J. wniosek o przesłuchanie świadków, Kierownik Biura Powiatowego działając na podstawie art. 50 § 1 w związku z dyspozycją art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiącego, iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, wezwał A.J. oraz T.J., M.K. i L.J. do stawienia się na przesłuchanie.

Przesłuchiwana w dniu [...] grudnia 2012r. A.J. zeznała, że w latach 2004-2009 faktycznym użytkownikiem działek był M.K., który wykonywał wszystkie zabiegi związane z produkcją roślinną i zwierzęcą, dokonywał zabiegów agrotechnicznych oraz czerpał pożytki ze sprzedaży produktów rolnych. Strona zeznała, że M.K. wykonywał tylko jej polecenia, a "użytkowanie faktyczne jest dla niej tożsame z użytkowaniem fizycznym". W trakcie przesłuchania strona zeznała ponadto, iż to ona decydowała o tym, co będzie robione w gospodarstwie, ponosiła koszty związane z produkcją i prowadzeniem gospodarstwa (środki te pochodziły z dopłat), a M.K. tylko się dokładał. A.J. wyjaśniła przy tym, że rachunki dotyczące ponoszonych kosztów związanych z produkcją były wystawiane na M.K.. Jednocześnie strona zeznała, że nie korzystała z niczego, co było wyprodukowane w gospodarstwie i wszelkie pożytki czerpał dzierżawca – M.K..

Organ I instancji wskazał, że zeznania A.J. w tym zakresie potwierdzają świadkowie przesłuchani w dniu [...] grudnia 2012r. tj. M.K., T.J., L.J.. M.K. zeznał, że o wszelkich sprawach decydował wspólnie z A.J.. Świadek potwierdził, iż wykonywał wszelkie zabiegi agrotechniczne oraz czerpał pożytki z produkcji, jednak to A.J. ze względu na wiedzę miała wszystkiego doglądać oraz prowadzić dokumentację dzierżawionego przez niego gospodarstwa. Ponadto świadek zeznał, że ponosił koszty związane z produkcją, w tym opłacał podatki, a A.J. dokładała się z uzyskanych dopłat. W zamian za utrzymanie gospodarstwa w dobrej kulturze rolnej miał on czerpać korzyści materialne z produkcji rolnej prowadzonej w tym gospodarstwie. Z kolei T.J. na pytanie dotyczące podejmowania decyzji przez M.K. w sprawach upraw i prac w gospodarstwie zeznał, że według jego wiedzy "nigdy takich decyzji nie podejmował samodzielnie, lecz konsultował je z rodzicami. Razem uzgadniali sposób użytkowania gruntów i rodzaj produkcji".

Na podstawie analizy zebranego materiału dowodowego tj. dokumentacji przekazanej przez Urząd Kontroli Skarbowej oraz dokumentacji zebranej w ramach postępowania prowadzonego przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, organ ten uznał, iż A.J. nie była w roku 2008 użytkownikiem działek o nr ewidencyjnych [...], a zatem nie była uprawniona do uzyskania płatności do tych gruntów z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w myśl obowiązujących przepisów.

Organ wskazał, że gospodarstwo wraz z całym inwentarzem zostało wydzierżawione M.K. w dniu [...] marca 2003r. Dzierżawca zgodnie z umową był zobowiązany do uiszczania czynszu dzierżawnego oraz do korzystania z przedmiotu dzierżawy według zasad racjonalnej gospodarki. Zgodnie z przedłożoną dokumentacją M.K. opłacał podatek rolny od dzierżawionych gruntów i nieruchomości. Ponadto ustalono, że udział A.J. w prowadzeniu produkcji rolniczej na wydzierżawionych gruntach był marginalny i ograniczał się do pomocy w wypełnianiu druków związanych z hodowlą bydła. Kierownik Biura Powiatowego nie wyklucza, że M.K. mógł korzystać z rad i doświadczenia A.J., co jednak nie jest równoznaczne z tym, że to była ona faktycznym użytkownikiem gospodarstwa rolnego w roku 2008 w rozumieniu art. 336 Kodeksu cywilnego. Z protokołów przesłuchań świadków przesłanych przez Urząd Kontroli Skarbowej oraz wyjaśnień składanych przez M.K. w ramach prowadzonego postępowania kontrolnego wynika, że samodzielnie prowadził działalność rolniczą. Wyjaśnienia stron i świadków nie wskazywały na okoliczności, które mogłyby świadczyć o innej formie prowadzenia tego gospodarstwa. Bezspornym, zdaniem Kierownika Biura Powiatowego jest to, że M.K. wykonywał wszelkie prace agrotechniczne w gospodarstwie, ponosił koszty jego funkcjonowania oraz czerpał zyski ze sprzedaży plonów. Powyższe zostało potwierdzone zarówno przez świadków, jak i stronę w toku przesłuchań przeprowadzonych przez Urząd Kontroli Skarbowej i Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. Składane przed UKS przez M.K. wyjaśnienia świadczą o tym, że posiadał on szczegółową wiedzę o tym, co było uprawiane w gospodarstwie oraz wykonywał w nim wszelkie czynności związane z produkcją rolną. M.K. posiadał ku temu również odpowiednie przygotowanie (praktykę), co potwierdził L.J.. Powodem dzierżawy - jak wyjaśniały strony i świadkowie - był pogarszający się stan zdrowia A. i L.J. oraz chęć ubiegania się właścicieli gospodarstwa o rentę rolniczą. Kierownik wskazał dalej, iż strona w trakcie postępowania administracyjnego zmieniła wcześniejsze zeznania składane przed Urzędem Kontroli Skarbowej twierdząc, iż dopłaty w całości przeznaczała na gospodarstwo oraz środki produkcji (wcześniej stwierdziła, że środki te były przeznaczane na życie). Jednocześnie nie przedłożyła żadnych dowodów potwierdzających, swoje zeznania w tym zakresie.

Uwzględniając okoliczność, iż strona oraz świadkowie w postępowaniu prowadzonym przez Urząd Kontroli Skarbowej zostali pouczeni przed składaniem zeznań o odpowiedzialności karnej wynikającej z art. 233 kk, Kierownik Biura Powiatowego uznał, iż zeznania złożone w ramach tego postępowania są zgodne z prawdą. Choć przesłuchanie prowadzone przed Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR odbyło się także po pouczeniu strony i świadków o odpowiedzialności wynikającej z powyższego przepisu to jednak składając te zeznania strona zdawała sobie sprawę z konsekwencji wynikających z poczynionych w tymże postępowaniu ustaleń, tj. konieczności zwrotu otrzymanych z Agencji środków. W związku z powyższym Kierownik Biura Powiatowego nie uznał wiarygodności zeznań, w których strona wskazywała na rolę "zarządczą", "decydującą" jaką pełniła w tym gospodarstwie oraz jej wkład w finansowanie środków produkcji.

Organ I instancji wskazał, iż analizy stanu faktycznego przedmiotowej sprawy dokonano pod kątem przepisów prawa wprowadzonych rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Organ uwzględnił, że w myśl § 15 do postępowań w sprawach dotyczących płatności ONW wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją, przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR podniósł przy tym, że niezależnie od zastosowanych przepisów prawa tzn. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2009r., czy też rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448 ze zm.) sytuacja prawna A.J. pozostaje niezmienna, bowiem zarówno przepisy obowiązujące w okresie rozpatrywania wniosków o przyznanie płatności na rok 2008, jak również wniosków o przyznanie płatności rozpatrywanych obecnie jednoznacznie definiują tryb i warunki przyznania płatności, których - jak zostało udowodnione w trakcie postępowania – A.J. nie spełnia.

Zgodnie bowiem z § 2 rozporządzenia ONW z dnia 11 kwietnia 2007r. płatność ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz. UE L 270 z 21.10.2003, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, str. 269, z późn. zm.), zwanemu dalej "rolnikiem":

1) który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t 25, str. 391);

2) jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia wymienionego we wprowadzeniu do wyliczenia, zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami), określonymi w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, wynosi co najmniej 1 ha;

Zgodnie z art. 14 ust. 2 ww. rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 płatność ONW jest przyznawana na każdy hektar gruntów użytkowanych rolniczo przez rolników, którzy: prowadzą działalność rolniczą na areale 1 ha, podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o mniej korzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego oraz stosują dobrą praktykę gospodarki rolnej, zgodną z potrzebą ochrony środowiska naturalnego utrzymania terenów wiejskich, w szczególności poprzez zrównoważoną gospodarkę rolną

Z kolei, zgodnie z § 2 rozporządzenia ONW z dnia 11 marca 2009r., płatność ta przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009:

1) który podjął zobowiązanie, o którym mowa w:

a) art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 albo

b) art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.);

2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65) lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha;

3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha;

4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

5) jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 ww. rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005.

Zgodnie z kolei z art. 2 rozporządzenia (WE) 73/2009, za rolnika uważa się osobę fizyczną lub prawną, bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo (wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika, które znajdują się na terytorium tego samego Państwa Członkowskiego) znajduje się na terytorium Wspólnoty oraz które prowadzą działalność rolniczą (produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych).

Odnosząc się do istotnej na gruncie niniejszej sprawy kwestii "posiadania", organ przyjął za obowiązującą wykładnię przepisów tytułu IV Kodeksu cywilnego, w tym jego art. 336, zgodnie z którym posiadaczem rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Organ powołał się na pogląd doktryny, zgodnie z którym posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Nie budzi szczególnych wątpliwości interpretacyjnych element "władania rzeczą" (corpus). Bez wątpienia chodzi tu o dostrzegalny fakt fizycznego władztwa nad rzeczą (...) jej "używania", "korzystania" (...) Zamiar władania rzeczą "dla siebie" rozstrzyga o posiadaniu w rozumieniu art. 336 KC (E. Gniewek, Kodeks Cywilny, księga druga Własność i inne prawa rzeczowe - komentarz, Zakamycze 2001). Pamiętać przy tym należy, że przejawia się on w postępowaniu posiadacza wobec otoczenia. Decydujące znaczenie mają więc zewnętrzne dla otoczenia przejawy władztwa. Nie oznacza to jednak eliminacji rzeczywistej woli posiadania. Na podstawie zewnętrznych przejawów woli ustala się wolę rzeczywistą, która decyduje o posiadaniu. Jeżeli u samego posiadacza nie występuje czynnik woli, wyrażający się w chęci władania rzeczą (animus possidenti), to nie mamy do czynienia z posiadaniem. Przy posiadaniu niezbędne jest wykonywanie władztwa nad rzeczą. Konieczne jest przeto wykonywanie takich czynności faktycznych, które wskazują na samodzielny, niezależny od woli innych osób stan władztwa. Dyspozycje posiadacza względem rzeczy muszą być podejmowane samodzielnie. Brak animus possidenti zachodzi w wypadku, gdy osoba podająca się za posiadacza pozostaje w zależności od innej osoby, a zależność ta zasadza się bądź w umowie, bądź na stosunku prekaryjnym (por. A.Kunicki – Zasiedzenie w prawie polskim, Wyd. Prawnicze, W-wa 1964, s. 101).

Faktyczne władztwo nad daną rzeczą oznacza, że istnieje swoboda co do podejmowania decyzji (np.: co, gdzie i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe, kiedy zbierać plony oraz kiedy, gdzie i komu je sprzedawać, czy występować o dotacje, jakie grunty zgłaszać we wnioskach aplikacyjnych).

W wyniku analizy dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał, iż A.J. nie spełnia warunków umożliwiających przyznanie płatności ONW, bowiem nie prowadziła działalności rolniczej na zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2008 gruntach. W rezultacie stwierdzenia, iż strona nie była posiadaczem tychże gruntów Kierownik stwierdził, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji nr [...] stoi w oczywistej sprzeczności z treścią § 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia z dnia 11 marca 2009r. Stąd też, w rezultacie przeprowadzenia ponownej kontroli, działka A została wykluczona z powierzchni kwalifikowanej do ONW. Wyliczona procentowa różnica między powierzchnią działek położonych na obszarze ONW (strefa nizinna I) zadeklarowanych we wniosku, a powierzchnią stwierdzoną w toku ponownej kontroli administracyjnej wynosi 100%. Konsekwencję wykluczenia działki stanowić musi odmowa przyznania płatności na rok 2008 oraz naliczenie zmniejszeń, o których mowa w art. 16 ust. 3 akapit 2 oraz ust. 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006r.

Pismem z dnia [...] marca 2013r. A.J. – reprezentowana przez r.pr. J.K. wniosła do Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odwołanie od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia [...] marca 2013r., zarzucając temu organowi, iż z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 § 1 i 2 oraz art. 80 i art. 151 § 1 pkt 2 , art. 146 § 1 , w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego dokonał oceny stanu faktycznego oraz materiału dowodowego, co skutkowało obrazą przepisów prawa materialnego mających bezpośredni wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj. w szczególności z § 2 pkt 1-5 oraz § 15 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009r. przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

W odwołaniu stwierdzono, iż organ I instancji kierując się formalnym uzasadnieniem "priorytetu" materiału dowodowego z postępowania prowadzonego przez UKS, odmówił wiary zeznaniom świadków i samej strony złożonym w trakcie postępowania administracyjnego, motywując to świadomym z ich strony bronieniem w tym postępowaniu A.J. przed ujemnymi konsekwencjami niniejszego postępowania. Organ I instancji jednakże całkowicie pomija w swoich ustaleniach i uzasadnieniu fakt, iż materiał dowodowy i zeznania tych samych świadków w postępowaniu przed UKS dotyczyły odmiennego stanu faktycznego i odrębnych zagadnień merytorycznych, gdyż postępowanie to dotyczyło jedynie dochodów z nieujawnionych źródeł dochodów M.K., a nie sposobu, tym bardziej szczegółowego, prowadzenia tego gospodarstwa rolnego w latach 2004-2009. Z tych też względów, w ocenie strony odwołującej się, w pierwszej kolejności dać należy wiarę zeznaniom bezpośrednio i merytorycznie ukierunkowanym na istotę zagadnienia rozstrzyganego we wznowionym postępowaniu. Podkreślono, że z zeznań świadków i A.J. na rozprawach administracyjnych w dniach [...] grudnia 2012r. wynika, że całością najważniejszych spraw i decyzji dotyczących prowadzenia gospodarstwa rolnego w [...] w latach 2004-2009 zajmowała się wówczas A.J., zaś będący jego dzierżawcą M.K. zajmował się jedynie sferą faktycznego ("fizycznego") i wykonawczego prowadzenia jego spraw.

Wskazując na powyższe wniesiono w odwołaniu o uchylenie decyzji Kierownika Biura Powiatowego oraz o umorzenie postępowania, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Po rozpoznaniu odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie stwierdzając uchybień w postępowaniu prowadzonym przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, podzielając prawidłowość interpretacji przepisów prawa i ich zastosowanie przez organ I instancji, decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2013r. - powołując się na przepis art. 107, art. 138 § 1 pkt 1, art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 10 ust. 2 ustawy o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, § 2 pkt 1-5, § 15 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009r., a także art. 16 ust. 3 akapit 2 i ust. 6 rozporządzenia Komisji nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006r. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy stwierdził, że A.J. nie spełniała warunków umożliwiających przyznanie płatności ONW, bowiem nie była posiadaczem zgłoszonych gruntów, a co za tym idzie nie spełniała kryteriów przyznania płatności określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009r.

Uzasadniając swe stanowisko Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR powołał się na definicję "posiadania" wynikającą z art. 336 Kodeksu cywilnego. Przywołał także na orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyrokach: z dnia 16 grudnia 1998r., w sprawie o sygn. akt I SA 339/98, w którym podniesiono, że nie bez znaczenia jest czynnik fizycznego władztwa nad daną rzeczą (w niniejszym przypadku nad działkami, na których prowadzona była działalność rolnicza), które musi być stanem trwałym, co oznacza, że związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub nawet sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z niej przez czas nieokreślony, a także w wyroku z dnia 16 listopada 2006r., w sprawie o sygn. akt II GSK 177/06, w którym stwierdzono, że decyzje w sprawach dotyczących przyznania płatności, a więc zarówno pozytywne, jak i negatywne, mogą być podejmowane po uprzednim ustaleniu, że producent rolny jest lub nie jest posiadaczem gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku. Chodzi o posiadanie samoistne lub zależne w rozumieniu przepisów art. 336-352 Kodeksu cywilnego, a więc o sytuacje powiązane z tytułem prawnym i faktycznym władztwem nad rzeczą.

Organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, iż w kontekście zeznań strony, jak i pozostałych osób składających wyjaśnienia w toku postępowania kontrolnego prowadzonego przez Dyrektora UKS wywnioskować można w sposób bezsporny, że to M.K. był w roku 2008 faktycznym użytkownikiem, a więc i posiadaczem działek o nr [...]. Odnosząc się do zmiany stanowiska strony oraz świadków w trakcie postępowania administracyjnego prowadzonego przed organem I instancji, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR - działając zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, w której organ każdorazowo i samodzielnie, w realiach konkretnej sprawy podejmuje decyzję o tym, które dowody uznać za wiarygodne, a którym dowodom w całości lub części odmówić wiarygodności - stwierdził, iż walor wiarygodności należy przypisać zeznaniom oraz oświadczeniom składanym w Urzędzie Kontroli Skarbowej, które na żadnym etapie postępowania prowadzonego w tymże Urzędzie nie zostały przez zeznających zakwestionowane względem siebie, czy też podważone. Ponadto są one spójne z treścią umowy dzierżawy zawartej dnia [...] marca 2003r. pomiędzy M.K., a A. i L.J.. Jednocześnie organ II instancji odmówił wiarygodności zeznaniom składanym w toku przesłuchań prowadzonych przez upoważnionych pracowników Biura Powiatowego ARiMR. Organ II instancji zwrócił uwagę na wzajemną sprzeczność zeznań złożonych przez A.J., która w dniu [...] grudnia 2012r. przypisała sobie rolę decydującą w zakresie działań wykonywanych w gospodarstwie, a jednocześnie podkreśliła, iż to M.K. był faktycznym użytkownikiem działek w latach 2004 - 2009, wykonywał wszystkie zabiegi związane z produkcją roślinną i zwierzęcą oraz czerpał pożytki z gospodarstwa.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, odnosząc się do podniesionej w odwołaniu kwestii pominięcia zeznań strony i świadków złożonych w trakcie postępowania wznowieniowego i oparcie uchylenia decyzji na zeznaniach złożonych przez organem kontroli skarbowej, podniósł, że zeznania złożone przed inspektorami Urzędu Kontroli Skarbowej dotyczyły m.in. sposobu prowadzenia gospodarstwa A.J., zaś odmowa wiary zeznaniom z grudnia 2012 roku poprzedzona została dogłębną oceną wiarygodności tychże zeznań. Organ II instancji wskazał, iż zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Dyrektor podkreślił, iż strona nie przedstawiła wiarygodnych dowodów, które mogłyby pozwolić na uznanie, iż to A.J. była w roku 2008 posiadaczką działek nr [...]. W tak ustalonym stanie sprawy brak jest podstaw, by zgodzić się z twierdzeniem odwołania, jakoby w niniejszej sprawie naruszone zostały przepisy art. 7, art. 77 § 1 i 2, art. 80, art. 146 § 1 w związku art. 145 § 1 pkt 5, art. 151 § 1 pkt 2 kpa, jak również § 2 pkt 1-5 oraz § 15 rozporządzenia ONW.

Pismem z dnia [...] lipca 2013r. A.J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia [...] czerwca 2013r. Reprezentujący skarżącą pełnomocnik, tak jak i w odwołaniu od decyzji organu I instancji, oparł skargę na zarzucie naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 § 1 i 2 oraz art. 80 i art. 151 § 1 pkt 2, art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, skutkującego obrazą przepisów prawa materialnego, tj. w szczególności z § 2 pkt 1-5 oraz § 15 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009r. przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Powtarzając część argumentacji sformułowanej uprzednio w odwołaniu od decyzji organu I instancji, autor skargi podniósł nadto, że wbrew stanowisku orzekających w sprawie organów skarżąca posiadała w sposób trwały władztwo nad gospodarstwem, gdyż sprawowała nad nim nadzór poprzez bieżące nim zarządzanie. Posiadanie - prowadzenie gospodarstwa rolnego nie wymaga bowiem osobistego wykonywania prac rolniczych przez właściciela, a może polegać na zarządzaniu tym gospodarstwem, wyrażającym się - tak jak w przypadku gospodarstwa skarżącej - decydowaniem o kolejności i terminie wykonywania prac polowych, wynajęciem osób do ich fizycznego prowadzenia, czy wreszcie nadzorowania tych prac. Oznacza to, że rolnik posiada - prowadzi gospodarstwo rolne, jeżeli co najmniej do niego należy podejmowanie decyzji dotyczących prowadzonego gospodarstwa. Tak rozumiany osobisty charakter działalności rolniczej nie wyklucza zaś korzystania z pomocy innych osób w prowadzeniu gospodarstwa lub zatrudnianiu w tym celu pracowników. Pełnomocnik dodał, że oczywistym pozostaje, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywania pracy w tym gospodarstwie lub z wykonywania innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności. Praca lub czynności nie muszą mieć przy tym charakteru pracy fizycznej. Mogą polegać także np. na zarządzaniu gospodarstwem. Uwzględnienie zaprezentowanego stanowiska winno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji w całości, o co wniesiono w skardze.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełni dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwie zinterpretował i czy nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione.

W konsekwencji powyższej kontroli sąd uchyla zaskarżoną decyzję jedynie w sytuacji, gdy jej wydanie nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika jednoznacznie z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej ppsa. Sąd rozpoznając sprawę, zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi i powołaną podstawą prawną.

W rozpoznawanej sprawie sądowa kontrola sprowadzała się w pierwszej kolejności do przesądzenia dwóch podstawowych kwestii, tj. 1) zasadności wznowienia postępowania przez organy administracji rolnej; 2) wydania przez te organy we wznowionym postępowaniu decyzji zgodnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Dokonując oceny w tak zakreślonych granicach, skład orzekający nie dopatrzył się naruszeń prawa mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do niekwestionowanego w sprawie faktu wydzierżawienia przez skarżącą - przed wydaniem przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w sprawie pierwotnej, ostatecznej decyzji - na mocy umowy z dnia [...] marca 2003r. działek o nr ewid. [...] objętych wnioskiem strony o płatności na 2008r., o którym to fakcie organ I instancji nie miał wiedzy przy podejmowaniu rozstrzygnięcia o przyznaniu płatności ONW, uznać należało, iż bez wątpienia ziściła się przesłanka wznowienia postępowania wymieniona w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, tj. ujawniona została istotna dla sprawy nowa okoliczność faktyczna, a zarazem nowy dowód w postaci umowy dzierżawy, który co prawda istniał w dniu wydania decyzji, lecz nie był znany organowi. Jakakolwiek zmiana areału gruntów znajdujących się w posiadaniu skarżącej jest bowiem istotną okolicznością w rozumieniu przywołanego przepisu, którą organ decyzyjny musi mieć na uwadze przy podejmowaniu decyzji, niezależnie od brzmienia przepisu formułującego wymóg posiadania nieruchomości rolnych przez wnioskodawczynię, deklarującą grunty do płatności. Ujawnienie tej okoliczności uprawniało Kierownika Biura Powiatowego ARiMR do wznowienia postępowania w sprawie płatności na 2008 rok, o które ubiegała się skarżąca. Zaistnienie przedstawionej przesłanki wznowienia postępowania przesądzało z kolei o konieczności uchylenia pierwotnej decyzji i wydania nowego orzeczenia rozstrzygającego o istocie sprawy, stosownie do dyspozycji przepisu art. 151 § 1 pkt 2 kpa.

Podkreślić w tym miejscu należy, że orzekając we wznowionym postępowaniu o meritum sprawy, organy muszą przestrzegać zasady tożsamości tejże sprawy w aspekcie przedmiotowym, podmiotowym i co do podstawy prawnej (por. B. Adamiak, [w:] B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2000, s. 606). Chociaż budzi wątpliwości problem, wedle jakich przepisów prawa materialnego organ rozstrzyga sprawę administracyjną we wznowionym postępowaniu, w judykaturze wyrażono w tym zakresie zapatrywanie, zgodnie z którym, nową decyzję, rozstrzygającą o istocie sprawy, wydaje się, jak gdyby sprawa ta nie była w danej sytuacji w ogóle rozstrzygnięta (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 1984 r., I SA 86/84; ONSA 1984, Nr 1, poz. 59, z aprobującą glosą J. Borkowskiego, OSPiKA 1985, Nr 5, poz. 95). Zaaprobowanie i zastosowanie przedstawionego stanowiska do stanu rozpoznawanej sprawy prowadzi z kolei do sytuacji, w której po wyeliminowaniu z obrotu pierwotnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, wskutek stwierdzenia, że istniały podstawy do wznowienia postępowania (art. 151 § 1 pkt 2 kpa) należałoby konsekwentnie przyjąć, że wniosek strony o przyznanie płatności na rok 2008 nie został załatwiony, co powodowałoby dalsze skutki, istotne przede wszystkim dla przesądzenia kwestii stanu normatywnego na podstawie którego sprawa winna być rozpatrzona przez organy administracji rolnej, zwłaszcza w związku z wejściem w życie nowego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329), które formalnie zastąpiło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 68, poz. 448 ze zm.). Uwzględniając przedstawione powyżej konsekwencje zasadnego wznowienia postępowania, wynikające z dyspozycji art. 151 § 1 pkt 2 in principio kpa, uznać należy, iż wobec zmiany stanu normatywnego istotne znaczenie dla wyboru prawa materialnego, według którego należało załatwić nierozpatrzony de facto wniosek strony z 2008 roku, ma postanowienie § 15 rozporządzenia z 2009r. W przepisie tym prawodawca przesądził, że do postępowań w sprawach przyznania płatności ONW, wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją administracyjną przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, stosuje się przepisy dotychczasowe. Takie unormowanie oznacza, że każdy wniosek o płatności, złożony przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z 2009r., lecz do tego czasu niezałatwiony ostateczną decyzją administracyjną, podlega rozpatrzeniu według regulacji obowiązującej przed wejściem w życie tegoż rozporządzenia. Stosownie do wcześniejszych wywodów, nie powinno więc budzić wątpliwości, że wyeliminowanie z obrotu – we wznowionym postępowaniu – pierwotnej decyzji spowodowało powstanie takiej właśnie sytuacji, skoro nowa decyzja w części rozstrzygającej o istocie sprawy, wydawana jest wówczas przy przyjęciu założenia, że sprawa nie była do tej pory w ogóle rozstrzygnięta. Wobec wyeliminowania z obrotu pierwotnej decyzji nie można przyjmować odmiennego zapatrywania, jakie zaprezentowały orzekające w sprawie organy, jakoby przepis § 15 rozporządzenia z 2009r. nie miał w sprawie zastosowania, ponieważ sprawa była już załatwiona decyzją, która uzyskała walor ostatecznego rozstrzygnięcia. Pogląd taki prowadziłby w konsekwencji do zanegowania istoty wznowionego postępowania, którego celem jest eliminowanie z obrotu prawnego – w nadzwyczajnym trybie weryfikacji – ostatecznych decyzji dotkniętymi kwalifikowanymi wadami wskazanymi w art. 145 i 145a kpa. W ten sposób zachowaniu podlega także tożsamość temporalna sprawy rozpatrywanej we wznowionym postępowaniu ze sprawą rozpatrywaną wcześniej w postępowaniu zwykłym. Organy administracji rolnej obu instancji byłyby zmuszone uwzględnić nowe rozporządzenie jedynie w wypadku wykorzystania przez ustawodawcę w § 15 rozporządzenia z 2009r. zasady bezpośredniego działania nowego aktu prawnego, czego jednak ten nie uczynił (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 maja 2011r., sygn. akt III SA/Wr 138/11).

Przenosząc powyższe rozważania na kanwę niniejszej sprawy stwierdzić należy, że choć organy obu instancji nieprawidłowo oceniły wniosek strony z 2008r. z uwzględnieniem stanu prawnego obowiązującego po wejściu w życie rozporządzenia z 2009r. to jednak naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem - na co słusznie zwrócił uwagę organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2013r. - przepisy te na równi z przepisami obowiązującymi do czasu wejścia w życie ww. rozporządzenia nakładają na rolnika wymóg "posiadania" przez niego zgłoszonych do objęcia płatnościami ONW działek rolnych.

W dalszej kolejności podnieść trzeba, iż wbrew odmiennemu zapatrywaniu wyrażonemu w skardze, nie można skutecznie zarzucić organom wadliwej oceny stanu faktycznego sprawy, czy błędnej oceny materiału dowodowego. Uznać należało, iż poczynione przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalenia dawały podstawę do przyjęcia, że skarżąca w roku 2008 nie posiadała spornych działek w znaczeniu uprawniającym do przyznania płatności ONW.

Odnosząc się do mającego zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007r., wskazać należy, iż płatność ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003r., ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz. UE L 270 z 21 października 2003 r., str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, str. 269, z późn. zm.) m.in. wówczas, gdy łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowaniu, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia wymienionego we wprowadzeniu do wyliczeniu, zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywaniu gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami), określonymi w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, wynosi co najmniej 1 ha (pkt 2).

Dodatkowego, silnego argumentu o konieczności posiadania deklarowanych we wniosku gruntów rolnych w dniu wydania decyzji przyznającej płatności dostarcza również § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2007r., przewidujący, że w przypadku przeniesienia posiadania działek rolnych zadeklarowanych we wniosku, a położonych na obszarach ONW, lub ich części, na rzecz innego podmiotu, w wyniku umowy dzierżawy lub innej umowy, płatność ONW przysługuje temu podmiotowi, jeżeli przeniesienie posiadania nastąpiło nie później niż do dnia wydania decyzji w sprawie płatności.

Natomiast art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.) stanowi, iż jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu.

W uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2008r. (sygn. akt II GSK 227/07), podkreślono, że płatności są formą wsparcia finansowego w ramach wspólnej polityki rolnej, będącej jednym z celów Unii Europejskiej, określonych w art. 33 traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE). Krajowy ustawodawca określając szczegółowe warunki przyznawania płatności wskazuje na posiadanie, jako ustawowo określoną przesłankę warunkującą skuteczne rozpoznanie wniosku i odnosi to pojęcie do posiadania w rozumieniu przepisów ustawy z 23 kwietnia 1964r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.; dalej jako k.c.). Stosownie do treści art. 336 k.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, że o posiadaniu i jego postaci decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą. Władanie w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy przez właściciela, czyli inaczej mówiąc władanie we własnym imieniu i dla siebie, jest posiadaniem samoistnym, a władanie w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy w ramach innego prawa niż własność, czyli władanie podporządkowane posiadaniu samoistnemu innej osoby, jest posiadaniem zależnym (por. postanowienie SN z 9 maja 2003 r., sygn. akt V CK 13/03, postanowienie SN z 13 stycznia 2004 r., sygn. akt V CK 131/03). Natomiast w doktrynie podkreśla się, iż posiadanie w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, może stanowić element prawa podmiotowego, będąc przejawem prawa przysługującego właścicielowi (posiadanie zgodne z prawem), ale może także wskazywać na stan faktycznego władztwa nad rzeczą i to w sytuacji, gdy prawo wykonywane faktycznie przez posiadacza służy innemu podmiotowi (posiadanie bezprawne) (por. K. Pietrzykowski, Kodeks cywilny - komentarz, Warszawa 2005, str. 799).

W świetle przytoczonych przepisów prawa oraz zaprezentowanego orzecznictwa przedmiotowe płatności przysługują faktycznym użytkownikom gruntów rolnych. Za takim rozumieniem przemawia przede wszystkim okoliczność, że celem płatności (dopłat) jest dofinansowanie do produkcji rolnej, pomoc rolnikom, którzy faktycznie użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie tylko są formalnymi posiadaczami gruntów, co do których wnioskują o dopłaty. Zatem, aby zostać beneficjentem pomocy w ramach przedmiotowej płatności nie wystarczy być posiadaczem (samoistnym) działek rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale należy je również rolniczo użytkować. Ta właśnie okoliczność powoduje, że organ rozpoznający wniosek pomocowy jest zobowiązany przede wszystkim ocenić, czy wnioskodawca faktycznie posiada grunty rolne, których ma dotyczyć płatność oraz czy utrzymuje wszystkie grunty zgodnie z normami, użytkując je rolniczo (por. wyrok NSA z 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 227/07, wyrok WSA w Gdańsku z 17 lipca 2007 r., w sprawie I SA/Gd 283/07, wyrok WSA w Warszawie 19 stycznia 2009 r., w sprawie V SA/Wa 1562/08; wyrok WSA w Warszawie z 9 stycznia 2009 r. w sprawie V SA/WA 1742/08, a także wyroki wydane przez WSA w Gdańsku w sprawach I SA/Gd 333/10 i I SA/Gd 1170/10).

Istotą przedmiotowych płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać, jakich dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony, utrzymuje grunty - zgodnie z normami – w dobrej kulturze rolnej. Przy takim ujęciu użytkowania, jako przesłanki posiadania, zasadnie w zaskarżonej decyzji uznano, że w rozpatrywanej sprawie skarżąca – A.J. faktycznie nie użytkowała spornych działek w powyższym znaczeniu.

W ocenie Sądu w trakcie postępowania zostało potwierdzone, również zeznaniami samej A.J., iż od dnia [...] marca 2003r., tj. od dnia zawarcia umowy dzierżawy z M.K., strona nie była użytkownikiem gruntów rolnych (działek ewidencyjnych nr [...]) zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2008, zaś zgodnie z zawartą umową to inna osoba (M.K.) faktycznie użytkowała rolniczo grunty zadeklarowane we wniosku strony. Nie można odmówić słuszności stanowisku organu odwoławczego, który w rezultacie dogłębnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego przypisał walor wiarygodności zeznaniom strony oraz świadków złożonym przed inspektorami Urzędu Kontroli Skarbowej, tym bardziej, jeśli się zważy, że treść tychże zeznań znajduje swoje odzwierciedlenie w ustaleniach ww. umowy dzierżawy, nakładającej na dzierżawcę obowiązek prowadzenia na gruntach racjonalnej gospodarki, w tym ich użytkowania oraz utrzymywania w dobrej kulturze rolnej.

Nie znajdują również potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym (także z czynności przeprowadzonych w trakcie postępowania administracyjnego) twierdzenia sformułowane w skardze, iż to A.J. decydowała o kolejności i terminie wykonywania prac polowych, zajmowała się wynajęciem osób do ich fizycznego prowadzenia, czy też nadzorowała te prace. Przeczą temu zeznania T.J. (syna strony), który potwierdził podczas przesłuchania w siedzibie organu I instancji, iż to M.K. fizycznie użytkował gospodarstwo, a także M.K., podnoszącego, że prowadził gospodarstwo od roku 2003, w tym dokonywał wszystkich koniecznych zabiegów agrotechnicznych, czerpał z niego pożytki, zaś rodzaj produkcji, czy zakup środków produkcji uzgadniał z A.J. (ze względu na posiadane przez nią doświadczenie).

Reasumując uznać należało, iż brak było podstaw do przyjęcia, jak domagał się tego pełnomocnik strony skarżącej, że ocena stanu faktycznego sprawy oraz zgromadzonego materiału dowodowego przeprowadzona przez organy ARiMR naruszyła art. 7, art. 77, czy art. 80 kpa. Z treści powołanych przepisów wynika przede wszystkim to, że organ administracji publicznej podejmuje niezbędne czynności celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sposób wyczerpujący zbiera i rozpatruje cały materiał dowodowy oraz ocenia na podstawie całego materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Przepisy te statuują m.in. zasadę swobodnej oceny dowodów, a zatem nie wyznaczają one organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów), organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Powyższe reguły , w ocenie składu orzekającego, zostały zachowane w rozpoznawanej sprawie.

W konsekwencji powyższego uznać należało, że uzasadniona była zarówno odmowa przyznania jakichkolwiek płatności, jak i zastosowanie trzyletnich sankcji finansowych, stosownie do art. 16 ust. 3 akapit 2 oraz ust. 6 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia obszarów wiejskich (Dz. Urz. WE L 386 z dnia 23 grudnia 2006 r.).

Z tychże względów skład orzekający nie dopatrzył się wydania weryfikowanej decyzji z naruszeniem prawa mogącym mieć jakikolwiek wpływ na wynik niniejszej sprawy, co obligowało do oddalenia skargi, zgodnie z dyspozycją art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.