Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1270/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 6
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2; art. 27; art. 83
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 4; art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 43 poz 224
law: Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2014 r. sprawy ze skargi Gminy Miejskiej [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem; 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz Gminy Miejskiej [...] kwotę 11 791 zł (jedenaście tysięcy siedemset dziewięćdziesiąt jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 24 marca 2009 r. Władza Wdrażająca Programy Europejskie (zwana dalej WWPE) zawarła z Gminą Miejską [...] umowę finansową nr [...] o dofinansowanie Projektu "[...], zwaną dalej "umową finansową". Przedmiotowa umowa finansowa została zawarta na podstawie i w wykonaniu postanowień umowy o numerze PL0401- GAN-00080-E-V2-Norwegian FM, zawartej dnia 19 lutego 2009 r. pomiędzy stroną polską (reprezentowaną przez Krajowy Punkt Kontaktowy) a państwem darczyńcą, tj. Królestwem Norwegii (reprezentowanym przez Norweskie Ministerstwo Spraw Zagranicznym, dalej "NMSZ") na dofinansowanie wyżej wskazanego Projektu (umowa w języku angielskim).

W dniu 29 marca 2012 r. Sąd Rejonowy w [...], II Wydział Karny, skazał prawomocnie byłego burmistrza Miasta [...], Piotra. R. C.o, między innymi za czyny określone w art. 228 § 4 i 228 § 1 Kodeksu karnego. Większość czynów zarzucanych oskarżonemu związana była z realizacją projektu [...] "[...]".

Informacja na ten temat skazania byłego Burmistrza [...] została umieszczona w Protokole z kontroli Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] z dnia 22 maja 2012 r., o czym została również powiadomiona WWPE za pośrednictwem Ministra Rozwoju Regionalnego w piśmie z dnia 13 września 2012 r. Informacja ta skutkowała wszczęciem postępowania wyjaśniającego przez WWPE. Na skutek ustalenia przez WWPE, iż mogło dojść do powstania nieprawidłowości w projekcie [...] został dnia 25 stycznia 2013 r. wygenerowany raport o nieprawidłowościach i przekazany za pośrednictwem Krajowego Punktu Kontaktowego i Ministerstwa Finansów do Norweskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Pismem z dnia 10 czerwca 2013 r. Biuro Mechanizmu Finansowego w Brukseli, działające w imieniu Norweskiego Ministerstwa: Spraw Zagranicznych, poinformowało KPK o decyzji NMSZ dotyczącej żądania zwrotu całej kwoty dofinansowania wypłaconej stronie polskiej ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2004-2009 na realizację projektu [...] "[...]" tj. kwotę 685 802 euro. W związku z zażądaniem zwrotu środków przez NMSZ, WWPE wezwała Beneficjenta pismem z dnia 28 czerwca 2013 r. do dobrowolnego zwrotu środków wraz z odsetkami do dnia 30 sierpnia 2013 r.

Po bezskutecznym upływie ww. terminu WWPE wszczął z urzędu postępowanie i wydał dnia [...] października 2013 r. decyzję administracyjną (sygn. sprawy [...]) wzywającą Beneficjenta do zwrotu środków w kwocie stanowiącej równowartość 111512 euro, co po przeliczeniu na polskie złote wyniosło kwotę 459094,90 złotych, wraz z odsetkami.

Od powyższej decyzji odwołała się Gmina Miejska [...].

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Minister Infrastruktury I Rozwoju utrzymał w mocy decyzję z dnia 31 października 2013 r.

Organ II instancji stwierdził, iż w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 169 ust. 1 pkt 1 ustawy o finansach publicznych zgodnie z którym dotacje udzielone z budżetu państwa wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, podlegają zwrotowi do budżetu państwa wraz z odsetkami (...).

Organ odwoławczy stwierdził, że przy ustalaniu czy w niniejszej sprawie doszło do wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem, należy mieć na uwadze, że dotacja została udzielona ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2004-2009. Podkreślił, iż środki te na mocy umów międzynarodowych, których stroną jest Polska (tj. Memorandum of Understanding wdrażania Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2004-2009 ustanowionego zgodnie z Umową z dnia 14 października 2003 r. pomiędzy Królestwem Norwegii a Wspólnotą Europejską o Norweskim Mechanizmie Finansowym na okres 2004-2009 (M.P. 2005 r. Nr 23 poz. 342) oraz umowy nr PL0401-GAN-00080-E-V2-Norwegian FM), zostały przekazane przez Królestwo Norwegii na realizację konkretnego celu jakim był projekt PL0401. Organ wskazał, że umowa nr PL0401-GAN-00080-E-V2-Norwegian FM nie tylko wskazuje na jaki cel środki Norweskiego Mechanizmu Finansowego są przeznaczone, ale również precyzuje procedurę zwrotu wypłaconych środków. W szczególności, jak wynika z treści art. 7.2.1 w zw. z art. 7.1.1 lit. f tej umowy, państwo - darczyńca (NMSZ) może zażądać zwrotu wypłaconych środków w przypadku zaistnienia nieprawidłowości.

Organ podkreślił, że do państwa - darczyńcy należy ostateczne stwierdzenie czy dane działanie było nieprawidłowością oraz decyzja w kwestii czy i w jakiej wysokości środki podlegają zwrotowi. Zwrot środków następuje w wysokości i na warunkach określonych przez NMSZ. Na podstawie powyższej "decyzji" Darczyńcy, strona polska jest zobowiązana, jak wynika z art. 7.2.5 umowy nr PL0401-GAN-00080-E-V2-Norwegian FM, do zwrotu środków i dopiero ta decyzja może stanowić dla niej podstawę do odzyskania środków od Beneficjenta.

W niniejszej sprawie, Darczyńca (NMSZ ) stwierdził istnienie nieprawidłowości i zażądał zwrotu całości wypłaconych środków. Decyzja ta została podjęta przez Darczyńcę na podstawie informacji przekazanych w Raporcie o nieprawidłowościach, z których wynikało, że wobec byłego Burmistrza Miasta [...] został wydany prawomocny wyrok skazujący go za przestępstwa popełnione w związku z realizacją Projektu [...].

Organ odwoławczy podkreślił, że art. 150 pkt 4 ufp stanowi, że termin i sposób rozliczenia dotacji, udzielonej ze środków, o których mowa w art. 127 ust. 2 (m.in. środki Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2004-2009), jest określony w umowie zawieranej przez dysponenta środków z beneficjentem dotacji. W niniejszej sprawie ową umową jest ww. umowa finansowa. Wskazał, iż zawarcie umowy finansowej, pełniącej rolę umowy dotacyjnej, jest uzasadnione brzmieniem art. 150 ufp, zgodnie z którym umowa taka jest zawierana, gdy odrębne przepisy lub umowa międzynarodowa nie określają trybu i zasad udzielania i rozliczania dotacji. Podniósł, że umowa międzynarodowa na podstawie, której zostały przekazane przedmiotowe środki (chodzi o ww. umowę PL0401-GAN-00080-E-V2-Norwegian FM) nie określiła trybu i zasad udzielania i rozliczania (a zatem również - zasad dochodzenia zwrotu) przedmiotowej dotacji w stosunku do Beneficjenta. Natomiast w umowie finansowej Beneficjent zobowiązał się (art. 17 ust. 5 umowy finansowej), że zwróci żądaną kwotę, pod którą to kwotą należy rozumieć (art. 17 ust. 5 umowy finansowej odsyła do ust. 1 tej umowy) kwotę, co do której NMSZ podjęło decyzję o zwrocie dokonanych płatności.

Organ podkreślił, że umowa finansowa, będąca zgodnie z art. 150 UFP umową dotacyjną, określiła zatem warunki wykorzystania i zwrotu przedmiotowej dotacji, których Beneficjent nie dopełnił, a zatem wykorzystał dotację niezgodnie z przeznaczeniem, dlatego też niezbędne jest żądanie od Beneficjenta zwrotu środków przedmiotowej dotacji na podstawie art. 169 ust. 1 ufp.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła Gmina Miejską [...] wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. zarzut naruszenia prawa materialnego, który miał wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) zarzut naruszenia art. 169 ust. 1 w zw. z art. 150 Ustawy o finansach publicznych tj. z dnia 21 czerwca 2013 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 885) poprzez ich nieprawidłową wykładnię i w rezultacie błędne uznanie, że Beneficjent wykorzystał otrzymaną dotację niezgodnie z przeznaczeniem wskazanym w umowie finansowej nr [...], podczas gdy działania ówczesnego Burmistrza (P. C.) dotyczyły jedynie umów dot. dwóch osób zaangażowanych w projekt i obejmowały niewielką część wartości Projektu. Poszkodowanymi byli więc pracownicy którzy wykonywali swoją pracę za dużo mniejsze wynagrodzenie niż to było zapisane w umowach. Wszystkie prace, które były wykonywane na podstawie tych umów były wykonane sumiennie bez żadnego uszczerbku na jakości zarządzania Projektem. Z przedstawionych w protokole pokontrolnym wyliczeń wynika, że łączna kwota obejmująca wydatki wynikające z umów, które były przedmiotem postępowania przeciwko P. C., zostały wymienione w wyroku i wynoszą 91.180,68 zł. Należy zatem stwierdzić, że Projekt [...] był realizowany przez Gminę Miejską [...] zgodnie z umową finansową, co potwierdza cala dokumentacja projektu, stały nadzór Władzy Wdrażającej Programy Europejskie w Warszawie, która to instytucja przeprowadzała kontrole poszczególnych wniosków o płatność i całości projektu włącznie z ostatnią przeprowadzoną przez Urząd Kontroli Skarbowej w [...]. Projekt został więc prawidłowo zakończony (i zatwierdzony przez uprawnione organy), a ustalenia zawarte w wyroku karnym dot. P. C. nie mają wpływu na prawidłowość jego realizacji. Skarżący nie może więc ponosić ujemnych skutków za przestępstwa dokonane przez byłego burmistrza, tym bardziej w sytuacji, gdy nie wywołały one skutków w realizacji projektu. Przestępstwem korupcji nie był bowiem obarczony prawidłowo zrealizowany projekt "[...]". Fakt, że jedynie dwoje spośród wykładowców przekazało połowę otrzymanych wynagrodzeń byłemu Burmistrzowi P. C. - z punktu widzenia wykorzystania dotacji zgodnie z przeznaczeniem - nie ma żadnego znaczenia. Sposób dysponowania pieniędzmi po ich wypłacie ze środków" dotacji, zgodnie z zatwierdzonym harmonogramem i według zatwierdzonych stawek nie może mieć wpływu na ocenę prawidłowości zrealizowanego projektu. Dwoje wykładowców prowadzących szkolenia było w sprawie karnej pokrzywdzonymi, bo w - przeciwieństwie do pozostałych - przeprowadziło szkolenia za połowę stawki; nie zmienia to jednak faktu, że otrzymali całość wynagrodzenia, a szkolenia te odbyły się zgodnie z kontrolowaną i zatwierdzoną dokumentacją.

2. zarzut naruszenia prawa procesowego, który miał wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) zarzut naruszenia art. 78 § 1 ustawy z dnia 30 stycznia 2013 roku Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz.u. z 2013 r. poz. 267) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że brak jest konieczności przeprowadzenia dowodów, których żądał skarżący, ponieważ nie będą one służyły stwierdzeniu okoliczności mających znaczenie dla sprawy, podczas gdy w niniejszej sprawie, w ocenie skarżącego organ wydający zaskarżoną decyzję powinien przeprowadzić zawnioskowane postępowanie dowodowe (przesłuchanie świadków), bowiem stwierdzenia i ustalenia znajdujące się w wyroku karnym skazującym nie są dla organu administracyjnego wiążące, poza faktem prawomocnego skazania P. C.. W tym zakresie konieczne więc było przeprowadzenie zawnioskowanych w odwołaniu z dnia 20.11.2013 r. dowodów z zeznań świadków P. C. oraz Ł. W..

b) Art. 107 § 3 w zw. z art. 7 oraz art. 77 Kodeksu Postępowania Administracyjnego

poprzez niedokonanie oceny wpływu działań o charakterze korupcyjnym byłego Burmistrza Miasta [...] P. C. na prawidłowe wykonanie umowy, a co za tym idzie zgodne z przeznaczeniem wykorzystanie dotacji. Tymczasem organ skarżony powinien dokonać ustaleń, które z zadań przewidzianych umową nie zostały wykonane lub wykonane nieprawidłowo przez skarżącego; zamiast bezrefleksyjnie powoływać się na zapis łączącej strony umowy. Brak jest bowiem związku przyczynowego pomiędzy § 17 umowy a rzeczywistym stanem faktycznym (por. s. 6- 7 uzasadnienie wyroku NSA z 10.02.2009 r., II GSK 777/08).

c) Art. 107 § 3 w zw. z art. 7 oraz art. 77 Kodeksu Postępowania Administracyjnego poprzez błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie, w jakim organ odwoławczy przyjął, że fakt wydania rozstrzygnięcia przez państwo - darczyńcę o konieczności dokonania zwrotu pełnej kwoty grantu nie był kwestionowany przez odwołującego się, podczas gdy skarżący podnosił, że łączna kwota obejmująca wydatki wynikające z umów. które były przedmiotem postępowania przeciwko P. C., została wymieniona w wyroku karnym i wynosi 91.180,68 zł. Kwota ta stanowi więc jedynie część środków przyznanych w ramach grantu i w rezultacie tylko co do zwrotu tej części można kierować roszczenia.

d) Art. 107 § 3 w zw. z art. 7 oraz art. 77 Kodeksu Postępowania Administracyjnego poprzez niewyczerpujące wyjaśnienie sprawy polegające na nieprawidłowym uznaniu przez organ skarżony, iż sprzeczne z prawem działania ówczesnego Burmistrza dotyczyły całego projektu PL [...], podczas gdy odnosiły się one jedynie do umów dot. dwóch osób zaangażowanych w projekt i w rezultacie obejmowały niewielką część wartości projektu. Organy wydające decyzje w niniejszej sprawie dokonał dowolnej oceny powyższych faktów.

e) Art. 107 § 3 w zw. z art. 7 oraz art. 77 Kodeksu Postępowania Administracyjnego poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieodniesieniu się do działań Władzy Wdrażającej Programy Europejskie, która zaprzeczyła własnym działaniom i twierdzeniom - pierwotnie potwierdzonych urzędowymi dokumentami. WWPE skontrolowała wielokrotnie i zatwierdziła prawidłowość wykorzystanych środków (podobnie jak Urząd Kontroli Skarbowej). Kiedy jednak były Burmistrz Miasta [...] P. C. został prawomocnie skazany za przestępstwo korupcji, powiązała ona ten fakt z prawnie obojętną i niewiążącą beneficjenta zasadą ,,zero tolerancji dla korupcji", bo .Jak zadecydował Darczyńca''. Organ skarżony pominął jednak fakt, że to nie Darczyńca był tutaj uprawniony do wydania decyzji administracyjnej.

f) Art. 107 § 3 w zw. z art. 7 oraz art. 77 Kodeksu Postępowania Administracyjnego poprzez niewyczerpujące zbadanie materiału dowodowego w sprawie polegające na braku oceny szczegółowej analizy przedmiotowego projektu przedstawionej w piśmie Burmistrza Miasta [...] z dnia [...].03.2013 r., jak również braku oceny wyników kontroli Urzędu Kontroli Skarbowej (znak [...]) z dnia [...].05.2012 r. wykonującego obowiązki Instytucji Audytowej. Wskazane dokumenty w sposób bezsprzeczny dowodzą, że wszystkie założenia przedmiotowego Projektu zostały zrealizowane.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne- podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy – zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obowiązującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwieniem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje – w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych – kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem – co do zasady – zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy.

II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publiczne, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.).

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparaty administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa.

III. W powyższym kontekście – stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. – należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażące, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływ na wynik sprawy.

IV. W kontekście powyższych uwag wskazać trzeba, iż w sprawie doszło do naruszenia prawa, które pozostaje w sprzeczności z dyrektywą praworządności wynikającą z Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny powołując art. 27 zdanie pierwsze Konstytucji RP, który stanowi, że "W Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym jest język polski" stwierdza, że po stronie organów władzy publicznej w RP istnieje nakaz posługiwania się językiem polskim – zarówno w relacjach między tymi organami, jak i w stosunkach z obywatelami (zob. uchwała TK z dnia 14 maja 1997 r., sygn. akt W 7/96-, OTK 1997 nr 2, poz. 27). Potwierdzeniem tej tezy jest brzmienie art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2011r., nr 43, poz. 244 ze zm.), który stanowi, że język polski jest językiem urzędowym m.in. konstytucyjnych organów państwa, organów jednostek samorządu terytorialnego, terenowych organów administracji publicznej czy wszelkich innych podmiotów wykonujących zadania publiczne. Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 1 powołanej ustawy podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co do zasady dokonują wszelkich czynności urzędowych w języku polskim. Pewne odstępstwo od tego nakazu można uznać za dopuszczalne – poza wyjątkiem, o którym mowa w art. 27 zdanie drugie Konstytucji RP – w odniesieniu do obrotu prywatnoprawnego, pomiędzy jednostkami niepublicznymi, w których żaden z uczestników stosunku prawnego nie znajduje się w pozycji nadrzędnej (władczej) wobec innych uczestników (por. wyrok TK z dnia 13 września 2005 r., sygn. akt K 38/04). Odstępstwa od wspomnianego nakazu mogą być podyktowane również ochroną prawa do rzetelnego procesu sądowego czy prawa do dobrej administracji, jeżeli z praw tych korzystają na terytorium Polski osoby nieznające języka urzędowego.

Nakaz posługiwania się w relacjach z obywatelami językiem polskim odnosi się nie tylko do organów państwa polskiego, lecz również do innych podmiotów, które na mocy zobowiązań międzynarodowych RP zostały upoważnione do regulowania w sposób władczy statusu obywateli polskich, w tym do organów Unii Europejskiej. Nie ma bowiem podstaw do przyjęcia, że treść normatywna art. 27 Konstytucji została ograniczona na skutek przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. W szczególności podstaw takich nie daje art. 90 Konstytucji RP.

Zauważyć również należy, że zgodnie z art. 83 Konstytucji, każdy ma obowiązek przestrzegania prawa obowiązującego na terytorium RP. Ponadto ugruntowana w europejskiej kulturze prawnej zasada ignorantia iuris nocet wyraża założenie, że każdy obywatel powinien znać adresowane do niego normy prawne. Z drugiej jednak strony, z ogólnej zasady państwa demokratycznego – wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP – wynika, że nakazy i zakazy kierowane do obywateli przez organy władzy powinny być formułowane w sposób zrozumiały dla tych obywateli. W innej sytuacji nie można w państwie demokratycznym oczekiwać przestrzegania prawa przez jego adresatów. Podstawowym warunkiem umożliwiającym adresatom norm prawnych zrozumienie treści adresowanych do nich powinności jest wyrażenie norm w przepisach sformułowanych w języku, którego znajomości można oczekiwać od adresatów. Przepisy Konstytucji RP, a w szczególności art. 27 Konstytucji, nie dają podstaw do uznania, aby od obywateli polskich można było wymagać znajomości innych języków niż język polski.

IV. W kontekście powyższych uwag – stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. – wskazać przede wszystkim należy, że Organ II instancji wydał w sprawie decyzję bazując na materiale dowodowym, który zgromadził Organ I instancji. Uważna analiza akt sprawy pozwala stwierdzić, iż na etapie postępowania przed Organem I instancji włączono do akt sprawy obcojęzyczne kopie dokumentów, które nie zostały przetłumaczone na język polski. Ponieważ – jak wynika to z treści decyzji Organu II instancji ( a także odpowiedzi na skargę – w której Minister wielokrotnie powołuje je wskazując, że zostały sporządzone w języku obcym i nie zostały przetłumaczone) – stanowią one istotny materiał dowodowy, który legł u podstaw ustaleń faktycznych, przeto naruszono treść art. 4 powołanej ustawy o języku polskim, który to przepis stanowi, że w sprawach toczących się przed organem administracji publicznej językiem urzędowym jest język polski.

V. Powyższe uchybienie uniemożliwia ocenę tego, czy ustalenia poczynione przez Organy obu instancji są prawidłowe; przedwczesne jest zatem – przy braku pewnych ustaleń faktycznych- odnoszenie się do treści zarzutów poczynionych w skardze. Z tej racji należało uchylić rozstrzygnięcie Organu II instancji.

VI. Rozpoznając ponownie sprawę należy przede wszystkim dokonać tłumaczeń dokumentów obcojęzycznych na język polski, co może uczynić Organ II instancji; konieczne jest przetłumaczenie dokumentów z dnia: 18 kwietnia 2013 r.; 10 czerwca 2013 r.; 25 lipca 2013 r. 4 i 8 sierpnia 2013 r.; 22 grudnia 2008 r. Konwalidacji – w zakresie tłumaczenia – wymaga jego robocza postać z dnia 22 grudnia 2008 r. albowiem nie wiadomo, kto go dokonał i czy miał w tym zakresie odpowiednie uprawnienia. Ta konstatacja dotyczy także umowy, którą podpisano w dniu [...] lutego 2009 r. (kserokopia w j. angielskim zawiera oryginalne podpisy, zaś tłumaczenie jest niewiadomego pochodzenia).

W przyszłości umożliwi to – w przypadku złożenia ponownej skargi do Sądu – ocenę legalności zaskarżonych rozstrzygnięć ( w sytuacji gdyby zajęto stanowisko identyczne – jak w zaskarżonych – decyzjach).

VII. Nie ulega wątpliwości, iż język polski jest językiem urzędowym terenowych organów administracji publicznej oraz że podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych oraz składają oświadczenia woli w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej . Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia czynności urzędowych, jednakże - na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 maja 2002 r., II SA 4033/01 (Wokanda 2002 /12/39) - nasuwające się wątpliwości związane z tym zagadnieniem prawnym usunęła cyt. wyżej uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 maja 1997 r., podjęta na gruncie dekretu z dnia 30 listopada 1945 r. o języku państwowym i języku urzędowania rządowych i samorządowych władz administracyjnych (Dz. U. Nr 57, poz. 324). W powyższej uchwale Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, zachowujący aktualność pod rządami obecnie obowiązującej ustawy o języku polskim, że czynności urzędowe to wszelkie czynności organów i instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych, związane z realizacją ich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, chyba że z istoty tych czynności wynika konieczność posłużenia się językiem obcym. Pojęcie czynności urzędowych obejmuje również czynności procesowe podejmowane przez organy administracji publicznej. Oznacza to, że czynności procesowe winny być dokonywane w języku polskim. Organ administracji publicznej zobligowany jest do dokonywania w języku polskim zarówno czynności ustnych, jak i do prowadzenia w tym języku dokumentacji postępowania, a to oznacza prawną powinność posługiwania się w postępowaniu administracyjnym przetłumaczonymi dokumentami.

Konstytucyjna zasada, której odzwierciedleniem są przepisy ustawy o języku polskim, stanowiąca, iż językiem urzędowym jest język polski, warunkuje, aby dokumenty - tak jak w rozpatrywanej sprawie - będące zasadniczym dowodem wpływającym na rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zostały przetłumaczone na język polski, umożliwiając tym samym prawidłową ocenę wyniku badania treści takiego dokumentu (por. wyrok NSA z dnia 10 października 2008 r., sygn. akt I GSK 1088/07).

VIII. Mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1c, art. 200 i 152 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku .

-----------------------

1