Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1113/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA: Eugeniusz Wasilewski, Sędzia WSA: Joanna Kube (spr.), Protokolant Izabela Filipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2008 r. sprawy ze skargi P.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku -oddala skargę-


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2008 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); zwanej dalej kpa, po rozpatrzeniu wniosku P. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.

Odmawiając przyznania tego świadczenia stwierdzono, że wnioskodawca nie jest osobą ubezpieczoną w rozumieniu art. 4 pkt 13 powołanej ustawy o emeryturach i rentach, co uniemożliwia przyznanie mu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Sądu P. W., który wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wnoszący skargę zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 9, 77 § 1, 80, 81, 10 § 1, 10 § 2, 10 § 3 kpa.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, dlaczego w przypadku postępowania w sprawie renty socjalnej nie został on uznany za studenta, a za osobę, która podjęła zatrudnienie, a w postępowaniu w sprawie przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy i świadczenia w drodze wyjątku nie został uznany za zatrudnionego, a tym samym za objętego ubezpieczeniem. W ocenie skarżącego nie wyjaśniono dlaczego uznano go za osobę niepodlegającą ubezpieczeniu społecznemu. Ponadto podkreślił, że naruszono zasadę wysłuchania stron wynikającą z art. 10 § 1 kpa, bowiem organ uznał za udowodniony fakt niepodlegania ubezpieczeniu mimo, iż nie wypowiedział się on co do tego faktu. Zdaniem P. W. nie wskazano także powodów, dla których nie mógł on spełnić wymagań potrzebnych do uzyskania renty w normalnym trybie oraz pominięto inne istotne fakty w przedmiotowej sprawie, tj. kwestię podjęcia zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia, studiów skarżącego, braku środków na utrzymanie, choroby ubezpieczonego i orzeczeń lekarskich.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podał, że kwestia uprawnienia skarżącego bądź jego braku do renty socjalnej oraz renty z tytułu niezdolności do pracy nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. Skarżący od rozstrzygnięć w tych sprawach nie składał środków odwoławczych. W toku postępowania P. W. nie przedstawił ewentualnego dowodu, że odprowadzał składki na ubezpieczenie w związku z umową zlecenia, mimo iż miał świadomość stanowiska organu co do braku jakiegokolwiek okresu ubezpieczenia. Ponadto zwrócono uwagę, że dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi [...] zł brutto, co oznacza, że skarżący nie jest pozbawiony niezbędnych środków utrzymania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy prawa materialnego, ewentualnie przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków.

Świadczenie w drodze wyjątku jest umiejscowione w systemie ubezpieczeń społecznych. Wynika z tego, że musi być ono w określony sposób powiązane z występowaniem określonego okresu ubezpieczenia, połączonego z należytym opłacaniem składek. Wobec tego może być przyznane ubezpieczonemu, w nieznacznym tylko stopniu niedopełniającemu warunków do uzyskania renty na ogólnych zasadach. Przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru roszczeniowego, co oznacza, że nie jest przewidziane do każdego przypadku łagodzenia trudnej sytuacji materialnej, gdyż nie jest to sfera pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, czy socjalnych.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut braku ustalenia, czy skarżący w chwili utraty zdolności do pracy był studentem, czy też pozostawał w zatrudnieniu, ponieważ kwestie te były przedmiotem badania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł., który w dniu [...] lutego 2008 r. wydał decyzję o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, zaś [...] lipca 2008 r. odmówił przyznania renty socjalnej. Należy mieć na uwadze, że postępowanie w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest postępowaniem prowadzonym przez inny organ i w odrębnym trybie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w tym postępowaniu nie ma uprawnień do zmiany ustaleń dokonywanych przez organy ZUS w zakresie okresów podlegania ubezpieczeniu. Jeżeli obecnie skarżący posiada dowody mające znaczenie co do tych kwestii to powinien zwrócić się w tej sprawie do właściwych organów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Z przepisu art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach wynika, że aby świadczenie w drodze wyjątku mogło zostać przyznane, niezbędnym jest przede wszystkim wykazanie, iż została spełniona pierwsza z obligatoryjnych przesłanek określonych w tym przepisie, a mianowicie, że skarżący był osobą ubezpieczoną. Zgodnie z art. 4 pkt 13 tej ustawy, za ubezpieczonego uważa się osobę podlegającą ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, a także osobę, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. W ocenie Sądu organ prawidłowo przyjął, że skoro P. W. z przyczyn losowych i niezależnych od siebie nigdy nie podlegał ubezpieczeniu w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach to wyklucza to możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku w trybie tej ustawy (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 7 października 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1771/05, z dnia 12 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 2141/05 i z dnia 12 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 1822/07 - www.nsa.gov.pl – Baza orzeczeń).

Ponadto w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Mimo, że organ w wydanych decyzjach nie odnosił się do tej kwestii to jednak nie można zarzucić, że nie poczynił ustaleń w tym zakresie.

Świadczenie z przepisu art. 83 tej ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb nawet, gdy potrzeby te są uzasadnione.

Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która od 1 marca 2008 r. wynosi 636,29 zł brutto. Taką wykładnię pojęcia niezbędne środki utrzymania podzielił także obecnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 września 2006 r. sygn. akt I OSK 112/06, którym oddalił skargę kasacyjną od wyroku z dnia 31 marca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 327/06 (LEX nr 276545).

Porównując zatem dochód na osobę w rodzinie skarżącego [...] z wysokością najniższej emerytury należy wykluczyć możliwość uznania, że P. W. nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia tego warunku jest już wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach.

Świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane jedynie w sytuacji łącznego spełnienia obligatoryjnych przesłanek określonych w art. 83 powołanej ustawy. Brak chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie tego świadczenia. Ponieważ skarżący nie spełnił dwóch z powyższych przesłanek, brak było możliwości przyznania mu tego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił.

Sąd nie uwzględnił wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, ponieważ zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego, przysługuje skarżącemu od organu w wypadku uwzględnienia skargi oraz w sytuacji określonej w art. 201 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.