Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1918/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Łukasz Trochym, , Protokolant referent stażysta Marta Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 lutego 2022 r. nr KOC/8173/Sw/21 w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależne uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 17 grudnia 2021 r. nr 019623/UNP/SW/2021.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie zaskarżoną decyzją z 23 lutego 2022 r. nr KOC/8173/Sw/21, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 17 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego na rzecz dzieci P. L. i J. L. za okres od 1 grudnia 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r., jako świadczenia nienależnie pobranego, ustalenia należności głównej w kwocie 5 000 zł; i zobowiązania do zwrotu tej kwoty z odsetkami ustawowymi od pierwszego dnia miesiąc następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia zapłaty.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżącemu, R. L., zostało przyznane świadczenie wychowawcze na dzieci: J. L. oraz P. L. na okres 2019/2021, o czym został zawiadomiony informacją z 27 sierpnia 2019 r. nr [...]. W wyniku weryfikacji uprawnień do ww. świadczenia organ ustalił, że dzieci wnioskodawcy w roku szkolnym 2020/2021 nie uczęszczają do szkoły na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z tym Skarżący został wezwany do osobistego stawiennictwa w celu złożenia oświadczenia dotyczącego aktualnego miejsca zamieszkania jego oraz ww. dzieci. W dniu 22 maja 2021 r. Skarżący przesłał wyjaśnienia w sprawie, z których wynikało, że od 2 listopada 2020 r. przebywa on wraz żoną i dziećmi w Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej w K., gdzie tymczasowo wykonuje pracę i posiada status dyplomaty.

W konsekwencji Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy decyzją z 30 sierpnia 2021 r. nr [...] uznał ww świadczenie za nienależne i zobowiązał do jego zwrotu.

SKO w Warszawie decyzją z dnia 2 listopada 2021 r. nr KOC/5845/SW/21 uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy ww. decyzją z 17 grudnia 2021 r. ponownie uznał świadczenie za nienależne i zobowiązał Skarżącego do jego zwrotu.

W uzasadnieniu stwierdził, że zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2 (obywatele polscy), jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zdaniem organu, "zamieszkiwanie" w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest pojęciem odmiennym, niż miejsce zamieszkania w ujęciu cywilistycznym. Przyjęte w art. 1 ust. 3 tej ustawy rozwiązanie, ma na celu eliminację potencjalnych przypadków, w których członkowie rodziny w okresie pobierania świadczenia wychowawczego mieliby ośrodek interesów życiowych w innym państwie. Analizując sytuację rodzinną Skarżącego organ stwierdził, że aktualnym ośrodkiem interesów życiowych Skarżącego i jego rodziny jest N. w K., gdzie obecnie przebywa on wraz z rodziną. Dlatego Skarżącemu za okres objęty decyzją nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, mimo że jest obywatelem polskim.

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący podniósł, że nie zmienił miejsca zamieszkania i nie nastąpiło przeniesienie jego interesów osobistych do K..

SKO w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z 23 lutego 2022 r. powołało treść przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia i stwierdziło, że Skarżący wraz z dziećmi i żoną nie zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dla ustalenia miejsca zamieszkania nie wystarczy ani samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu, choćby zamieszkiwanie trwało przez dłuższy czas, ani sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z przebywaniem w tej miejscowości. O miejscu zamieszkania rozstrzyga zawsze całokształt okoliczności wskazujących na zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania. Natomiast Skarżący poza zameldowaniem nie przedstawił żadnych okoliczności potwierdzających, że jego głównym ośrodkiem działalności (centrum życiowym) nadal jest Polska, a zatem w tym zakresie sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z przebywaniem w tej miejscowości, nie prowadzi do stwierdzenia, że Skarżący wraz z rodziną zamieszkuje w Polsce w rozumieniu art. 25 kodeksu cywilnego. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy są podnoszone przez Skarżącego okoliczności, że pobyt w K. ma charakter czasowy oraz że Skarżący planuje powrócić do Polski. Warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego jest zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim świadczenie wychowawcze ma być pobierane. W tej sprawie jednoznacznie ustalono, że miejscem zamieszkania Skarżącego i jego rodziny we wskazanym okresie nie jest terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec tego SKO w Warszawie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy:

a) art. 1 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zakresie, w jakim uznano, że warunek odnoszący się do zamieszkiwania na terenie kraju nie został w stosunku do Skarżącego zachowany, a w związku z tym nie przysługuje mu świadczenie wychowawczego na dzieci P.L. oraz J. L.;

b) art. 25 Kodeksu cywilnego poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że Skarżący wraz z rodziną nie posiada miejsca zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, a jego ośrodek osobistych i majątkowych interesów mieści się w K..

Jednocześnie, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z następujących dokumentów:

a) kopii karty dyplomatycznej Skarżącego na okoliczność posiadania statusu dyplomaty;

b) biletów lotniczych między Polską a K. na okoliczność podróży Skarżącego i jego rodziny między Polską a K. i utrzymywania stałej więzi z Polską;

c) deklaracji podatkowej PIT-11 za rok 2021 na okoliczność odprowadzania przez Skarżącego podatków na terytorium Polski;

d) potwierdzenia opłacenia w Polsce polisy OC samochodu należącego do Skarżącego oraz kopii dowodu rejestracyjnego samochodu należącego do Skarżącego na okoliczność posiadania majątku w Polsce i ponoszenia z tego tytułu kosztów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...).

W ocenie Sądu decyzje zapadły z naruszeniem przepisów prawa materialnego, co skutkować musi ich uchyleniem.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 tej ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie niespornym jest, że Skarżący jest obywatelem polskim i wraz z rodziną przebywa w N. w K. na placówce dyplomatycznej Rzeczypospolitej Polskiej. Pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a K. nie została zawarta dwustronna umowa o zabezpieczeniu społecznym.

Zdaniem organów okoliczność ta, (przebywanie poza Polską), stanowiła podstawę uchylenia przyznanego Skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego, wobec uznania, że nie spełnia on przewidzianego w art. 1 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci warunku zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim ma otrzymywać świadczenia wychowawcze.

Kluczowe w tym wypadku jest czy na gruncie art. 1 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu spełniony został warunek odnoszący się do zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W ustawie tej brak jest definicji miejsca zamieszkania. Dlatego, mając na uwadze orzecznictwo sądowoadministracyjnej, zasadne jest posłużenie się definicją z art. 25 kodeksu cywilnego. Art. 25 kodeksu cywilnego stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkanie jest więc prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Element odnoszący się do faktycznego przebywania nie oznacza stałości (permanentności) przebywania w określonej miejscowości. Jak wskazuje się bowiem w judykaturze i doktrynie, przerwa w faktycznym przebywaniu w danym miejscu, i to nawet długotrwała, nie daje automatycznie podstaw do uznania, że nie stanowi ono miejsca zamieszkania. Tymczasowa zmiana miejsca pobytu zasadniczo pozostaje bowiem bez wpływu na miejsce zamieszkania. O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje bowiem przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów.

W przypadku osób mających miejsce zamieszkania w kraju, które wyjeżdżają za granicę, istotne znaczenie ma charakter tego wyjazdu. Nie w każdym bowiem wypadku wyjazdu za granicę i dłuższego nawet tam pobytu zmienia się ze skutkiem prawnym miejsce zamieszkania. Dotyczy to zwłaszcza - jak wskazywał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 lipca 1978 r., sygn. akt IV CR 242/78 (opubl. w: OSN 1979/6/120) - wyjazdu na studia, w misji dyplomatycznej, wyjazdu służbowego, wyjazdu w celach zarobkowych, na które to orzeczenie trafnie Skarżący powołał się w uzasadnieniu skargi.

Sąd nie ma wątpliwości, że pobyt Skarżącego wraz z rodziną w N. w K. nie jest pobytem o charakterze stałym. Skarżący jest dyplomatą a specyfika pracy takiej osoby polega na tym, że jego praca a więc i miejsce pobytu zależne jest od tego na jaką placówkę zostaje skierowany. Tam wykonuje obowiązki służbowe i to czasowo. Tym samym decyzja o miejscu zamieszkania nie jest osobistą decyzją takiej osoby rozumianą jako podjęcie decyzji o zmianie miejsca pobytu, lecz wynika z wyznaczenia mu miejsca pracy w danym kraju. Skarżący jest pracownikiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Ze specyfiki pracy w korpusie służby zagranicznej wynika możliwość wyznaczenia bądź skierowania do pełnienia obowiązków w służbie zagranicznej poza miejscem zamieszkania, np. oddelegowania na placówkę dyplomatyczną i wiąże się z dyspozycyjnością, jako jednym z podstawowych elementów określających stosunek prawny łączący pracownika służb konsularnych z Ministerstwem Spraw Zagranicznych. Z założenia oddelegowanie takie ma charakter czasowy i nie wiąże się z wymogiem przeniesienia centrum życiowego pracownika do kraju, do którego jest oddelegowany. Specyfika tego stosunku służbowego zakłada także możliwość odwołania przed upływem okresu oddelegowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z 25 lipca 2019 r., sygn.. akt I SA/Wa 1002/19). Tym samym pobyt Skarżącego wraz z żoną i dziećmi na terenie K. ma wyłącznie bezpośredni związek z wyznaczonym mu jako pracownikowi służby dyplomatycznej miejscem wykonywania obowiązków służbowych, na co Skarżący wskazywał w toku postępowania oraz w uzasadnieniu skargi. Z akt sprawy wynika, że Skarżący nie wiąże przyszłości z K., a jego pobyt tam ma charakter czasowy. Z oświadczenia Skarżącego wynika, że jego związek z K. ogranicza się tylko do pobytu w związku z pełnieniem służby dyplomatycznej, dni wolne od pracy spędza on z żoną i dziećmi w Polsce. Na okoliczność tego, że ośrodkiem jego osobistych i majątkowych interesów jest Polska Skarżący załączył do skargi: kopię karty dyplomatycznej, biletów lotniczych między Polską a K., deklaracji podatkowej PIT-11 oraz potwierdzenia opłacenia w Polsce polisy OC samochodu należącego do Skarżącego, które Sąd dopuścił w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. Dowodzą one, zdaniem Sądu, o tymczasowym charakterze pobytu w K. i brak zamiaru opuszczenia kraju, co w świetle art. 25 kodeksu cywilnego wyklucza możliwość przyjęcia tezy o zmianie na stałe miejsca pobytu.

Tym samym organy naruszyły art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez wadliwą wykładnię pojęcia "zamieszkiwania" Skarżącego w kontekście okoliczności związanych z wyjazdem i pobytem w K..

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. w pkt 1 sentencji wyroku uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ umorzy przedmiotowe postępowanie. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).