Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 721/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. art. 7, 77 par 1 i 107 par 3 oraz 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 30 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 721/18 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 sierpnia 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Barbara Pasternak, Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.), WSA Ewa Michna, Protokolant: Tomasz Famulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2018 r., sprawy ze skargi A. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez A. Ł. (dalej skarżąca) decyzją z dnia 3 kwietnia 2018 r. nr [...] wydaną na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.), art. 2 pkt 1, 2, 4, 19, art. 4, 5, 13, 18, 20, 24, 27 i 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 1851, zwanej dalej ustawą o pomocy państwa w wychowaniu dzieci) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t jedn., Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 8 lutego 2018 r., znak: [...], orzekającą o nienależnie pobranym przez skarżącą świadczeniu wychowawczym wypłaconym w okresie od dnia 1 czerwca 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. w łącznej kwocie [...] zł oraz nakazującą zwrócić nienależnie pobrane świadczenia w terminie do 14 dni od uprawomocnienia się decyzji.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wójt Gminy decyzją z dnia 24 maja 2016 r. nr [...] przyznał na wniosek skarżącej na świadczenie wychowawcze na dzieci A.Ł., G. Ł. i L. Ł. w kwocie 500 zł na każde z nich miesięcznie na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r.

Wójt Gminy pismem z dnia 15 stycznia 2018 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń wychowawczych w związku ujawieniem okoliczności mających wpływ na prawo do przyznanych świadczeń, tj. przekroczeniem kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń, spowodowanym uzyskaniem dochodu z tytułu renty rodzinnej po zmarłym mężu wypłacanej przez Stany Zjednoczone.

Wójt Gminy decyzją z dnia 8 lutego 2018 r., znak [...], uznał, że kwota świadczenia wychowawczego wypłacona skarżącej za okres od dnia 1 czerwca 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. na syna A. Ł. w łącznej wysokości [.... zł była nienależnie pobranym świadczeniem wychowawczym.

Równocześnie nakazano skarżącej zwrot pobranego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi w terminie do 14 dni od uprawomocnienia się decyzji.

W uzasadnieniu tej decyzji w sposób szczegółowy przytoczona została regulacja dotycząca zasad przyznawania świadczenia wychowawczego na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w szczególności art. 5 ust. 3 tej ustawy stanowiący, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Przywołane zostały ponadto przepisy dotyczące obliczenia dochodu rodziny, w tym przepisy o dochodzie uzyskanym. Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 20 ww. ustawy, jeżeli jest mowa o uzyskaniu dochodu – oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane między innymi uzyskaniem renty. W przypadku, gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu (art. 18 ust. 6 ustawy). W nawiązaniu do art. 20 ust. 1 w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie. Stosownie do art. 25 ust.1 osoba, która pobrała nienależne świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

W okresie, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na podstawie dochodu uzyskanego przez rodzinę w roku kalendarzowym 2014 z uwzględnieniem zmian następujących po roku bazowym w postaci utraty i uzyskania dochodu.

Skarżąca złożyła w dniu 8 kwietnia 2016 wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2016/2017 na dzieci: A.Ł., G.Ł., i L. Ł. Dołączyła odpowiednie dokumenty niezbędne do wydania decyzji na okres zasiłkowy 2016/2017. Na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono, że miesięczny dochód na członka rodziny za 2014 r., z uwzględnieniem dochodu uzyskanego z tytułu uzyskania w 2015 r. renty rodzinnej z KRUS po zmarłym mężu wyniósł [...] zł. Nie przekraczał zatem kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko wynoszącego w niniejszej sprawie [...] zł. W związku z tym decyzją z dnia 24 maja 2016 nr [...] przyznano skarżącej prawo do wnioskowanego świadczenia.

Organ zwrócił uwagę, że w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, skarżąca poinformowana została o konieczności niezwłocznego zgłaszania zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (art. 20 ust. 1 ustawy). Taka sama informacja zawarta jest również w pouczeniu do tego wniosku, pod którym wnioskodawczyni potwierdziła własnoręcznym podpisem, że zapoznała się z ich treścią. Znajduje się tam również informacja, że niepoinformowanie o takich zmianach skutkować może powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji - koniecznością ich zwrotu.

Ustalono następnie, że w dniu 29 września 2017 skarżąca złożyła ponownie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2017/2018 na dzieci A., G. i L.

W toku postępowania prowadzonego na podstawie tego wniosku ujawnione zostało, że skarżąca uzyskała wraz z dziećmi w roku podatkowym 2016 dochód w łącznej wysokości [...] zł. Ponieważ dokumenty znajdujące się w aktach skarżącej nie uzasadniały tak wysokiego dochodu, została ona wezwana do złożenia wyjaśnień. Zgłaszając się na wezwanie przedłożyła przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego cztery decyzje z dnia 23 kwietnia 2016, wydane przez organ właściwy w USA, z których wynika, że jej oraz dzieciom przyznana została od sierpnia 2015 r. renta rodzinna po zmarłym mężu w kwocie [...] USD miesięcznie na każdego z uprawnionych. Z decyzji wynika, że w miesiącu kwietniu 2016 r. osobom uprawnionym wypłacone zostanie wyrównanie świadczenia za okres od sierpnia 2015 r. do marca 2016 r., natomiast od maja 2016 r. w okresach miesięcznych wypłacane będą bieżące świadczenia. Ustalono też, że od dnia 20 kwietnia 2016 r. skarżąca jest zgłoszona jest w ZUS w związku z przyznaniem tego świadczenia do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułem zgłoszenia 250010 - jako emeryt lub rencista zamieszkały w Rzeczpospolitej Polskiej, którego składka na ubezpieczenie zdrowotne finansowana jest przez świadczeniobiorcę.

Organ w związku z powyższymi informacjami, dokonał analizy, czy ujawniony dochód, w rozumieniu art. 2 pkt 20 lit. d ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - dochód uzyskany, miał wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego na okres zasiłkowy 2016/2017. W związku z tym, że decyzje ustalające prawo do renty rodzinnej z USA wydane zostały w miesiącu kwietniu 2016 r., miesiąc ten przyjęty jako miesiąc uzyskania dochodu. Tak więc zgodnie z cytowanym wyżej § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016, poz. 214) kwotę dochodu uzyskanego ustalono przeliczając dochód w dolarach na podstawie średniego kursu walut obcych z ostatniego dnia roboczego miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, tj. 31 maja 2016 r. Średni kurs dolara amerykańskiego w tym dniu wynosił [...] zł, co daje kwotę dochodu uzyskanego w wysokości [...] zł ([...] zł).

Po doliczeniu tego dochodu do wcześniej ustalonego dochodu rodziny, dochód miesięczny na członka rodziny skarżącej wyniósł [...] zł, co oznacza, że kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego, tj. [...] zł przekroczone zostało o [...] zł.

W związku z tym świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko zgodnie z art. 18 ust. 6 nie przysługuje skarżącej od czerwca 2016 r. do września 2017 r.

W związku natomiast z tym, że organ uzyskał informację o okolicznościach powodujących utratę prawa do świadczenia wychowawczego za powyższy okres już po wypłacie powyższego świadczenia wychowawczego uznano świadczenie za nienależnie pobrane i orzeczono jego zwrot.

W odwołaniu od ww. decyzji skarżąca podniosła, że nie miała świadomości konsekwencji prawnych pobrania renty po zmarłym tragicznie mężu dla prawa do pobierania świadczeń rodzinnych. Zwrot żądanych kwot doprowadzi rodzinę do ubóstwa, zwłaszcza, że skarżąca nie uzyskuje żadnych innych dochodów prócz świadczeń rodzinnych i renty. Podniosła ponadto, że ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w art. 2 pkt 20 lit. d nie wymienia świadczeń uzyskiwanych poza granicami kraju a organ nie wykazał, że członkowi rodziny za granicą przysługuje na to samo dziecko świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia wychowawczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] w uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji podzieliło ustalenia faktyczne i prawne decyzji organu I instancji.

Wskazało, że zgodnie z przepisem art. 25 ust. 1 ww. ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie uważa się między innymi (pkt 1 a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu, po ustaleniu, ze wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3 a.

Kolegium podkreśliło, że okolicznością wykluczającą możliwość pobierania przez skarżącą świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko był fakt, że otrzymywała świadczenia z tytułu renty po zmarłym mężu z USA i co za tym idzie zwiększenia się dochodu skarżącej, co w dalszej konsekwencji spowodowało przekroczenie progu dochodowego uprawniającego do otrzymywania świadczenia wychowawczego.

W niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki z art. 25 ust. 2 pkt 4 ww. ustawy powodujące, że świadczenie wychowawcze przyznane i wypłacone skarżącej za okres od dnia 1 czerwca 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. w łącznej kwocie 8000 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, albowiem świadczenie wychowawcze zostało wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu, po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3 a. Podkreślono okoliczność, że skarżąca, składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w części II formularza wniosku została prawidłowo pouczona o konieczności poinformowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do wnioskowanego świadczenia, a w szczególności uzyskania dochodu.

Odnosząc się do argumentacji odwołania związanej z trudną sytuacją rodzinną i majątkową, odesłano skarżącą do instytucji umorzenia, bądź rozłożenia na raty, nienależnie pobranego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżąca powtórzyła zarzuty odwołania, akcentując brak rzetelnej informacji ze strony organu o obowiązku informowania go o zmianach w zakresie zmian w sytuacji dochodowej i wpływu niepoinformowania na prawo do pobieranych świadczeń.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą orzekania organów był art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ( t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 1851, zwanej dalej ustawą o pomocy państwa w wychowaniu dzieci).

W świetle ust. 1 tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, osoba która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

Jak stanowi ust. 2 art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się:

1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania;

1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a;

2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;

3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;

4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego;

5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Decydujące zatem znaczenie dla oceny prawidłowości wydanych

w rozpatrywanej sprawie decyzji, ma dokonana przez orzekające organy wykładnia powyższych przepisów ustawy. Podkreślić przy tym należy, że przy wykładni instytucji świadczenia nienależnie pobranego należy posługiwać się wykładnią wypracowaną na kanwie analogicznych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W świetle definicji legalnej, zawartej w art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez "świadczenie nienależnie pobrane" rozumieć należy tylko takie świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 22/14; LEX nr ).

Od pojęcia tego odróżnić należy pojęcie "nienależnego świadczenia",

które "występuje między wówczas gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła." (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia

13 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 780/10; LEX nr 754942).

O "nienależnie pobranym świadczeniu" można zatem mówić tylko na gruncie,

jurysdykcyjnego, administracyjnego postępowania, w toku którego doszło

do skonkretyzowania w decyzji administracyjnej czyjegoś uprawnienia i zaszła jednocześnie jedna z przesłanek wskazanych w art. 30 pkt 1 do 4 ustawy

o świadczeniach rodzinnych.

Będą to więc na przykład sytuacje, gdy: decyzją administracyjną przyznano danej sobie świadczenie, a następnie do niej skierowano kolejną decyzję

lub czynność materialno-techniczną potwierdzającą, odpowiednio, ustanie, zawieszenie prawa albo wstrzymanie wypłaty świadczenia ( pkt 1 ust. 2 art. 30 ustawy; tak W. Maciejko w: A. Korcz – Maciejko, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, 3 wydanie, Warszawa 2009, s. 460), gdy osoba je pobierająca świadomie wprowadziła w błąd organ, a więc wszystkie te sytuacje, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 do 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Również i ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, przewidując obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, w art. 25 ust. 2 ustawy zawiera zamknięty katalog stanów faktycznych, wyczerpujących znamiona świadczenia nienależnie pobranego. Podzielić więc należy pogląd WSA w Łodzi, wypowiedziany w wyroku z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 261/18; LEX nr 2501058, że "Nie ma żadnych podstaw, aby przy analogicznych definicjach pojęcia w kolejnych ustawach, normujących różne formy pomocy państwa rodzinie, stosować odmienne reguły interpretacyjne tożsamych pojęć. Sprzyja to zachowaniu ładu w przestrzeni prawnej."

.

Na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci o świadczeniu nienależnie pobranym można zatem analogicznie mówić, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, iż świadczenie jej nie przysługuje. Taka jest generalna reguła wykładni pojęcia świadczenia nienależnie pobranego. Przez pryzmat więc tej zasady ogólnej organy zobowiązane są do rozważania każdej z ustalonych podstaw uznania świadczenia za nienależnie pobrane, wskazanych w art. 25 ust. 2 ustawy.

Podkreślić więc należy ponownie, że w przypadku podstawy wskazanej przez organy - zaistnienie okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego - wyjaśnienia wymaga, czy skarżąca miała świadomość znaczenia pobierania renty po zmarłym mężu na prawo do przyznania jej świadczenia wychowawczego na dziecko.

Na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poza zatem sferą - jurysdykcyjnego administracyjnego postępowania - znajduje się pojęcie "nienależnego świadczenia". Pojęcie to występuje na gruncie prawa cywilnego, w art. 410 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

(t. jedn., Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.), jako szczególna postać bezpodstawnego wzbogacenia się.

Wskazać jedynie należy, że w świetle doktryny prawa cywilnego "nienależne świadczenie" obejmuje między innymi takie sytuacje, gdy ktoś je spełnił, nie będąc

w ogóle do tego zobowiązanym (względem nikogo) lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył (tzw. condictio indebiti ). "W piśmiennictwie

jako przykłady sytuacji, w których powstaje condictio indebiti wskazuje się: omyłkowe udzielenie pożyczki, świadczenie z gwarancji, gdy brak materialnych przesłanek

do jej wykonania, dostarczenie towaru pod zły adres, zawyżony czynsz, podwójna zapłata, wypłata odszkodowania z OC na rzecz rzekomo poszkodowanego,

który następnie okazał się sprawcą szkody (por. P. Księżak, Bezpodstawne...,

s. 177). Świadczenie jest nienależne, jeśli w chwili jego spełniania miało ono podstawę prawną, jednak później podstawa prawna odpadła (tzw. condictio causa finita ). Sytuacja taka będzie mieć miejsce np. w razie uchylenia się od skutków prawnych wadliwego oświadczenia woli (art. 84-88 k.c.), odwołania darowizny (art. 898 k.c.)..." (vide: Agnieszka Rzetecka – Gil, Komentarz do art. 410, LEX).

W rozpatrywanej sprawie orzekające organy stanęły na stanowisku, że skarżąca pomimo prawidłowego, zdaniem organów pouczenia w decyzji i w formularzu wniosku, o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego przedmiotowe świadczenia o zmianie w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do tych świadczeń, o fakcie przyznania renty rodzinnej po zmarłym mężu przez właściwy organ w USA nie poinformowała organów. Skutkowało to wypłaceniem skarżącej nienależnego świadczenia wychowawczego.

Przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zwrot świadczenia (na gruncie jurysdykcyjnego administracyjnego postępowania) obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona, jak i osoby, która uzyskała takie świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

Zdaniem składu orzekającego Sądu działania organów w tej sprawie nie były wystarczające do wydania kontrolowanych decyzji, zaś zawarte w nich stanowisko nie jest do końca prawidłowe.

Ugruntowane jest bowiem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że nie można uznać za spełniające wymogi prawidłowego pouczenia takie pouczenie, którego treść jest jedynie przytoczeniem treści przepisu, czy też przepisów. Powtórzyć zatem trzeba, że pouczenie spełnia wymogi prawidłowego tylko wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji, by następnie wiedzieć, że określona okoliczność w jej sytuacji ma znaczenia dla przyznania jej uprawnienia, a jej zaistnienie rodzi po jej stronie obowiązek poinformowania organu o tym fakcie (por. m.in. wyroki NSA w Warszawie z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1529/12; LEX nr 1339588, czy z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 981/10; LEX nr 745403.

Tak zredagowane pouczenie w decyzji, że: "W przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie" jest na tyle zbyt ogólnie sformułowane w stosunku do sytuacji skarżącej, znanej, a co najmniej, która powinna być znana organowi, który w tym zakresie powinien uzyskać wstępne informacje przy przyjmowaniu wniosku, że nie można stwierdzić, iż skarżąca mogła to pouczenie odnieść do specyficznej, swojej sytuacji, by powziąć wiedzę, iż okoliczność uzyskania renty w USA po zmarłym mężu ma znaczenie dla przyznania jej żądanego świadczenia wychowawczego. Twierdzenia skarżącej, podniesione na rozprawie, że była przekonana, że nie przekracza kryterium dochodowego i organ wie, co najważniejsze, o pobieraniu przez nią przedmiotowej renty, o tyle są zasadne, że w świetle treści art. 35 ust. pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych ( t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1509, zwanej dalej ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych) "Do poboru zaliczek miesięcznych jako płatnicy są obowiązane osoby prawne i ich jednostki organizacyjne, które dokonują wypłaty emerytur i rent z zagranicy - od wypłacanych przez nie emerytur i rent, pomniejszonych o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 2 lit. b. ustawy. Tak więc skarżąca mogła pozostawać w przeświadczeniu, znając przybliżoną kwotę renty, że skoro jest ona pomniejszana w danym miesiącu o określone składki, to po pierwsze, że mimo jej pobierania dochód jej nie przekracza kryterium dochodowego warunkującego przyznanie świadczenia wychowawczego, a po drugie w konsekwencji, że sam fakt jej poobierania może nie mieć z tego powodu znaczenia dla kwestii jego przyznania. Takie stanowisko skarżącej znajduje też potwierdzenie w znajdujących się w aktach dokumentach, że rzeczywiście o tego rodzaju składki pomniejszana jest w danym miesiącu renta (k. [...], [...] i nast. akt administracyjnych). Podkreślić zatem należy, że ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia przez organ, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd. Z pewnością tych wszystkich wymogów nie spełniają pouczenia na które powołują się organy, w szczególności brak w nich przedstawienia relacji pomiędzy nieujawnieniem faktu pobierania renty w określonej wysokości, a prawem do uzyskania świadczenia wychowawczego. Zresztą skarżąca nie ukrywała faktu pobierania renty, jak twierdzi i nawet będąc w organie pytała, czy do wniosku ma dołączyć odpowiednie zeznanie podatkowe z którego jasno wynika fakt pobierania renty. Podkreślić zatem należy powtórnie, by organy miały świadomość, że celem pouczenia nie jest jedynie wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej świadczeniobiorcy, ale przede wszystkim pouczenie go o konsekwencjach prawnych niezastosowania się do dyspozycji określonej normy prawnej. W kontekście podniesionych przez skarżącą okoliczności w pełni zgodzić się należy z tezą WSA w Olsztynie że: "Obowiązek wykazania istnienia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia wychowawczego spoczywa, co do zasady, na wnioskodawcy. Nie oznacza to jednakże, iż organ w każdej sytuacji może poprzestać wyłącznie na złożonych przez wnioskodawcę dokumentach i tylko na ich podstawie wydawać rozstrzygnięcia. Organ zobligowany jest do podjęcia czynności, mających na celu prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, realizując w tym zakresie zasady prawidłowego prowadzenia postępowania administracyjnego." (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 462/17; LEX nr 2328598). Wprawdzie z art. 13 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika, że do wniosku dołącza się odpowiednio: zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów niż dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dotyczące każdego członka rodziny (pkt 1), czy zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego, dotyczące członków rodziny rozliczających się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (pkt 2), to istotnie dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na podstawie art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych ustawa nie wymaga, aby dokumentować je zaświadczeniem ani oświadczeniem (wnioskowanie – a contrario z art. 13 ust. 4 ustawy).

Zgodnie jednakże z art. 17 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, organ właściwy oraz marszałek województwa ustalający prawo do świadczenia wychowawczego są obowiązani do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, lub drogą pisemną, od organów podatkowych lub ministra właściwego do spraw finansów publicznych, organów emerytalno-rentowych oraz z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, oraz drogą elektroniczną, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny z systemu informacji oświatowej, o którym mowa w przepisach o systemie informacji oświatowej, z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, odpowiednio:

1) informacji o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych każdego członka rodziny, udzielanych przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, zawierających dane o wysokości:

a) dochodu,

b) składek na ubezpieczenia społeczne odliczonych od dochodu,

c) należnego podatku.

Z powyższego wynika, że organ ma zatem obowiązek samodzielnego pozyskania danych o dochodzie opodatkowanym według art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT-37 i PIT-36). Nie ma więc przeszkód, aby organ przyjął kserokopię stosownego zeznania podatkowego (także innego niż ww.) jako dowodu w sprawie. Rzeczywiście nie ma jednak podstawy prawnej do żądania dodatkowych zaświadczeń, ani oświadczeń w tym zakresie, nie mniej jednak błędu nierzetelnego ustalenia dochodu skarżącej przez orzekające organy w takim stanie rzeczy nie można przerzucać na skarżącą przypisując jej brak poinformowania organu o fakcie pobierania renty w USA po mężu, skoro okoliczności z tym związane mógł i powinien ustalić organ przyjmując wniosek skarżącej.

Powyższe nabiera również znaczenia w kontekście obowiązku opodatkowania przedmiotowej renty. Stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, osoby mieszkające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów. W myśl art. 4a tej ustawy przepisy tej ustawy stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, których stroną jest Rzeczypospolita Polska. Zwrócić więc należy uwagę na treść art. 5 ust. 1 umowy międzynarodowej zawartej między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o uniknięciu podwójnego opodatkowania i zapobieżeniu uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu podpisanej w Waszyngtonie dnia 8 października 1974 r. (Dz. U z 1976 r. Nr 31, poz. 178), osoba mająca miejsce zamieszkania lub siedzibę w Umawiającym się Państwie (Polsce) może być opodatkowana przez drugie umawiające się Państwo (USA) z tytułu dochodu pochodzącego ze źródeł drugiego Umawiającego się Państwa (USA) i tylko z tytułu takiego dochodu, zgodnie ze wszystkimi ograniczeniami zawartymi w niniejszej Umowie. Jednocześnie stosownie do art. 5 ust. 2 ww. umowy postanowienia niniejszej Umowy nie będą w żaden sposób stwarzały ograniczenia wobec wyłączeń, zwolnień, zmniejszeń, zaliczeń lub innych przywilejów, przyznanych obecnie lub w przyszłości przez:

1. prawo jednego z Umawiających się Państw przy określeniu podatków pobieranych przez to Umawiające się Państwo lub

2. przez każdą inną umowę zawartą pomiędzy Umawiającymi się Państwami.

W myśl art. 5 ust. 3 ww. umowy bez względu na postanowienia niniejszej Umowy, z wyłączeniem ustępu 4, Umawiające się Państwo może opodatkować obywatela tego Państwa (zgodnie z zasadami artykułu 4), tak jakby niniejsza Umowa nie weszła w życie.

Analiza powyższych przepisów zdaję się prowadzić do wniosków, że dochód z tytułu świadczenia wypłacanego ze Stanów Zjednoczonych osobie mającej miejsce zamieszkania na terytorium Polski mógł być więc opodatkowany w Polsce. Prawo to wynika z zapisu art. 5 ust. 3 umowy, zgodnie z którym państwu rezydencji przysługuje pełne prawo do opodatkowania dochodów osoby mającej na jego terytorium miejsce zamieszkania. Okoliczność opodatkowania świadczenia podatkiem federalnym na terenie USA nie powoduje, że świadczenie to nie podlega opodatkowaniu w Polsce. Stosownie do art. 20 ust. tejże umowy Polska mogła zezwolić osobie mieszkającej w Polsce zaliczenie na poczet należnych w Polsce podatków odpowiednich kwot podatków, zapłaconych w Stanach Zjednoczonych. Na osobie uzyskującej świadczenie w Stanach Zjednoczonych mógł więc ciążyć obowiązek opodatkowania tego świadczenia, z tym że podatek zapłacony za granicą, zgodnie z polskimi przepisami podatkowymi, będzie mógł być odliczony, by nie powstało obciążenie dochodu podwójnym opodatkowaniem. Tychże okoliczności nawet nie zweryfikowały organy, a przynajmniej nic z uzasadnień decyzji na to nie wskazuje.

Podkreślić więc należy, że żadne postanowienia przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie zwalniają organów od obowiązków wynikających z artykułów: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, zwanej dalej w skrócie - k.p.a.). Jest to takie samo jurysdykcyjne postepowania administracyjne, jak każde inne, a to że ubiegający się o świadczenia wychowawcze składają wnioski pod odpowiedzialnością karną w tym zakresie (tj. stanu świadomości) nic nie zmienia.

Pojęcie "nienależnie pobrane świadczenie" składa się bowiem z dwóch elementów Pierwszy, to element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania oraz, drugi, co najważniejsze w tym stanie faktycznym, właśnie element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie wychowawcze.

Przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wiąże zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego z ową świadomością osoby, która świadczenie pobrała, iż świadczenie jej nie przysługuje. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organy dokonały skrótu myślowego, że skoro skarżąca nie powiadomiła organów o fakcie pobierania renty, to pozwala to już na stwierdzenie, iż w konsekwencji tego pobierała świadczenie jej nienależne, gdyż o fakcie ujawnienia tej okoliczności była pouczona. Zabrakło jednakże wykazania przez organy znaczenia pobierania renty po zmarłym mężu na prawo do świadczeń i stanu świadomości skarżącej w tym zakresie.

Nadto, także i w tej sprawie z kwestiami związanymi z pomniejszaniem miesięcznej kwoty renty o określone składki wiąże się kwestia prawidłowości ustalenia dochodu skarżącej, a co za tym idzie przekroczenia bądź nie kryterium dochodowego, w konsekwencji stwierdzenia, że nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze, które jej nie przysługiwałoby wskutek przekroczenia owego kryterium dochodowego. W tym względzie organy nie przedstawiły takich ustaleń i matematycznych wyliczeń dochodu skarżącej, które by pozwoliły Sądowi na zweryfikowanie prawdziwości ustaleń organów w tym zakresie.

Powyższe stanowi więc naruszenie przepisów prawa procesowego

– artykułów: 7, 77 § 1 i 107 § 3 oraz 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ, na wynik tej sprawy w wyniku naruszenia przepisów prawa materialnego – 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne rozumienie i zastosowanie w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie,

na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.