Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 385/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Skarżony organ: Izba Skarbowa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Konieczna Sędziowie NSA Jerzy Małecki(spr) Gabriela Gorzan Protokolant st.sekr.sąd. Urszula Kosowska po rozpoznaniu w dniu 01 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi małoletniej B. B. reprezentowanej przez rodziców J. i Z. B. na decyzję Izby Skarbowej [...] z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności za zobowią- zania podatkowe o d d a l a s k a r g ę /-/G.Gorzan /-/I.Konieczna /-/J.Małecki LF


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 października 2001 r. [...] (k. 103 akt administracyjnych) Urząd Skarbowy w Z. G. orzekł o odpowiedzialności podatkowej B. B. reprezentowanej przez przedstawicieli ustawowych Z. i J. B., jako osoby trzeciej, za zaległości podatkowe Z. B. z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 1996 - 1997 w kwocie [...]. Decyzję wydano na podstawie art. 40 ust. 1 i 3 oraz art. 45 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz.U. 1993 Nr 108, poz. 486 z późn. zm.).

Uzasadniając wskazano, iż dnia 30 kwietnia 2001 r. Inspektor Kontroli Skarbowej określił zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych dla Z. B. decyzją nr [...] (k. 41 akt administracyjnych) za 1996r. w kwocie [...]

oraz nr [...] (k. 77 akt administracyjnych) za 1997 r. w kwocie [...].

Na podstawie wydanych decyzji urząd skarbowy wystawił tytuły wykonawcze na łączną kwotę [...]. W oparciu o wystawione tytuły dokonano zabezpieczenia ruchomości, a łączna przybliżona wartość zabezpieczonych ruchomości w wysokości [...] zabezpieczała jedynie koszty egzekucyjne w wysokości [...].

W związku z faktem, iż egzekucja pokryła jedynie koszty egzekucyjne urząd wszczął postępowanie podatkowe wobec B. B. jako nabywcy majątku w zakresie przeniesienia odpowiedzialności za zaległości Z. B.

Decyzja została wydana po ustaleniu, iż majątek B. B. nabyła w drodze darowizny od Z. B. 28 września 1998 r. (k. 81 akt administracyjnych), a więc po upływie ostatecznego terminu do złożenia zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w 1997 r. Stosownie do art. 45 ust.1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych nabywca całości lub części majątku podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za jego zaległości podatkowe powstałe przed nabyciem majątku podatnika. Powołując się na art. 45 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych organ wskazał, iż w przypadku gdy nabywcą jest członek rodziny podatnika odpowiada on za zaległości podatkowe podatnika do wysokości wartości nabytego majątku bez względu na to czy nabyty majątek albo przychód lub dochód z niego zostały przyjęte do podstawy ustalenia zobowiązań podatkowych. Do majątku nabytego prze B.B. zaliczono nieruchomość, której wartość strony określiły na [...].

Odwołanie (k. 112 akt administracyjnych) od decyzji organu pierwszej wniósł pełnomocnik, powołujący się na pełnomocnictwo udzielone przez przedstawicieli ustawowych B. B.. Odwołanie wniesiono w zakresie orzekającym o odpowiedzialności podatkowej B. B. za zaległości podatkowe Z. B. z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 1996 i 1997 w kwocie [...]. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji, której zarzucono naruszenie art. 45 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych przez błędne przyjęcie, iż zaistniały przesłanki odpowiedzialności B. B. jako nabywcy majątku za zobowiązania podatkowe podatnika, wynikające z decyzji określających zobowiązania podatkowe za lata 1996 i 1997. Wskazano, iż doręczonych decyzji wynika, iż są one decyzjami określającymi, a nie ustalającymi oraz, że w dniu zawarcia przez podatnika Z. B. w dniu 28 września 1998 r. umowy darowizny nie ustalono wobec niego zobowiązania podatkowego.

Izba Skarbowa w [...] decyzją z dnia [...]. (k. 221 akt administracyjnych) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzje organu pierwszej instancji wydano w poparciu o art. 45 ust. 1 i ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Uzasadniając wskazano, iż zgodnie a art. 40 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, organ podatkowy ma możliwość odstąpienia od orzeczenia o odpowiedzialności za względu na zasady współżycia społecznego lub ważne względy społeczno-gospodarcze.

Podkreślono, iż wbrew twierdzeniom zawartym w odwołaniu podatnika ziściły się przesłanki odpowiedzialności B. B.. Zaległości podatnika Z. B. obejmują podatek dochodowy od osób fizycznych za lata 1996 i 1997. Na podatniku ciążył obowiązek dokonania prawidłowego rozliczenia podatku za wskazane okresy rozliczeniowe. Wydane przez Inspektora Kontroli Skarbowej decyzje o charakterze określającym stwierdzają deklaratoryjnie wysokość wierzytelności z tytułu podatków, co oznacza, że zobowiązania Z. B. powstały 30 kwietnia 1997 r. i 30 kwietnia 1998 r.

Od decyzji organu drugiej instancji pełnomocnik strony wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, wstrzymanie wykonania decyzji oraz zwolnienie od kosztów ponoszenia sądowych.

W uzasadnieniu skargi wskazano naruszenie przepisów art. 45 ust. 2 oraz art. 40 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych poprzez błędną ich interpretację oraz naruszenie art. 180 § 1 i 199 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Wskazano, iż decyzje wydane przez inspektora kontroli skarbowej miały charakter decyzji określających, a nie ustalających, w stosunku do których, zdaniem pełnomocnika skarżących ewentualnie mogłyby mieć zastosowanie przepisy powołane w sentencji decyzji organów pierwszej i drugiej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o oddalenie skargi przedstawiając stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje:

Zgodnie z postanowieniami art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn.zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jedynie w przypadku wpisu i innych kosztów sądowych mają zastosowanie w takich sprawach przepisy poprzednio obowiązujące, a mianowicie odpowiednie postanowienia ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.).

W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca obecnie tetyczne umocowanie i określone granice w postanowieniach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organy podatkowe, a związanych z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania wniesionej skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych obu instancji, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącej.

Istota sporu między stronami sprowadza się do oceny legalności decyzji organów podatkowych w związku z przeniesieniem na skarżącą małoletnią B. B. odpowiedzialności za zaległości podatkowe jej ojca Z. B. w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 1996-1997 w łącznej kwocie [...], w związku z otrzymaniem od ojca darowizny nieruchomości w 1998 r. o wartości [...] i bezskuteczności egzekucji wobec podatnika.

Sąd administracyjny nie związany granicami skargi zwraca przede wszystkim uwagę na to, iż w wielu współczesnych państwach demokratycznych konstytucje przewidują, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów publicznych, w tym podatków określonych w ustawie, a przeznaczonych na zrealizowanie zbiorowych potrzeb danego społeczeństwa.

Podmioty nie wywiązujące się ze swych obowiązków podatkowych muszą być zatem świadome tego, iż każde państwo ma prawne środki i metody wymuszenia owych płatności na zaspokojenie potrzeb wspólnych. Jedną z takich powszechnie stosowanych instytucji jest instytucja odpowiedzialności podatkowej osób trzecich. Instytucja odpowiedzialności podatkowej osób trzecich wykorzystywana jest przede wszystkim wtedy, gdy zabraknie podatnika ponoszącego osobistą odpowiedzialność majątkową za zaległości podatkowe; gdy podatnik nie wykonuje swego zobowiązania we właściwy sposób i we właściwym terminie; gdy dochody lub majątek podatnika w wyniku wszczętej egzekucji okazują się być niewystarczającymi. Uzasadnieniem odpowiedzialności podatkowej osób trzecich jest z reguły ich ekonomiczny związek z podatnikiem, który przejawia się w uzyskaniu przez osobę trzecią korzyści z dochodu lub majątku osoby obowiązanej, bądź nabycia całości lub części majątku podatnika przez taką osobę trzecią z pokrzywdzeniem interesów wierzyciela podatkowego. Jednocześnie też w doktrynie prawa podatkowego, w orzecznictwie sądowym, a niekiedy w ustawodawstwie podatkowym podkreśla się akcesoryjny charakter odpowiedzialności podatkowej osób trzecich za zaległości podatkowe podatników. Ten akcesoryjny charakter odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe innych osób przejawiać się ma w tym, iż konstytutywnie decyzje o pociągnięciu osoby trzeciej do odpowiedzialności za cudzy dług podatkowy - organy podatkowe winny co do zasady wydawać dopiero po stwierdzeniu bezskuteczności egzekucji do majątku podatnika.

W niniejszej sprawie ocena legalności wydanych decyzji o odpowiedzialności córki za zaległości podatkowe ojca powstałe z mocy prawa (por. prawomocne wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2003 r. sygn. akt I SA/Po 4330/01 i 4331/01 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1996 oraz 1997 r.) - zgodnie z postanowieniami art. 332 Ordynacji podatkowej - odbywa się na podstawie odpowiednich postanowień ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz.U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 z późn.zm.). Ustawa o zobowiązaniach podatkowych stanowi przy tym wyłączną podstawę prawną orzekania o odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania podatkowe podatników i tylko ona zawiera przesłanki orzekania o tej odpowiedzialności.

I tak zgodnie z postanowieniami art. 45 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych w związku z art. 40 ust. 1 tejże ustawy - organ podatkowy miał obowiązek wydania konstytutywnej decyzji o odpowiedzialności podatkowej członka rodziny (wstępnych, zstępnych, rodzeństwa, małżonków zstępnych, osoby pozostającej w stosunku przysposobienia z podatnikiem oraz osoby pozostającej z podatnikiem w faktycznym pożyciu małżeńskim), nabywcy majątku podatnika, do wartości nabytego majątku bez względu na to, czy nabyty majątek albo obrót, przychód lub dochód został przyjęty do podstawy ustalenia zobowiązań podatkowych. Oznacza to, iż organy podatkowe w sytuacji, gdy Z. B. nie wykonuje ciążącego na nim z mocy prawa obowiązku uiszczenia należnego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1996 i 1997 r., a darowuje swojej małoletniej córce B. B. aktem notarialnym z dnia 28 września 1998 r. swój majątek w postaci prawa wieczystego użytkowania działki położonej w Z.G. przy ul. G. oraz własności budynku mieszkalnego o powierzchni użytkowej 110 m2 - miały prawny obowiązek wydania decyzji pociągającej do odpowiedzialności za zaległości podatkowe nabywczynię owego majątku, szczególnie gdy egzekucja do majątku podatnika okazała się bezskuteczna.

Skład orzekający w niniejszej sprawie nie dopatrzył się przy tym, by w niniejszej sprawie organy podatkowe orzekające o odpowiedzialności B. B., nabywcy majątku będącego własnością Z. B. za jego zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 1996-1997 w kwocie [...] - naruszyły postanowienia art. 40 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych z 1980 r. - ze względu na zasady współżycia społecznego lub inne ważne względy społeczno-gospodarcze. W demokratycznym państwie prawa nie może być bowiem akceptowana taka sytuacja, że podatnik nie wykonuje wynikającego z art. 84 Konstytucji RP obowiązku płacenia należnych podatków wynikających z ustawy, a zamiast tego dokonuje darowiznę swego majątku na rzecz córki, uniemożliwiając wierzycielowi podatkowemu skuteczne dochodzenie należności podatkowych.

Z tych zatem względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/G.Gorzan /-/I. Konieczna /-/J. Małecki

LF