Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1415/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Katarzyna Korycka sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 2022 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...], na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływana jako uśr) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej powoływana jako kpa) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją działający z upoważnienia Wójta Gminy O., Zastępca Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. odmówił K. W. (dalej określana jako Skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, co wynika z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] .08.2008 r. Skarżąca sprawuje nad matką osobistą opiekę, co jest w niniejszej sprawie kwestią bezsporną. Skarżąca jest osobą trwale całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym, o czym świadczy wypis z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] .04.2021 r. Strona jest uprawniona do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, Wójt Gminy O. podkreślił, że matka Skarżącej stała się niezdolna do samodzielnej egzystencji po 70. roku życia. Jednakże przyznał, że mógłby nie traktować tej okoliczności jako przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a to ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13. Niemniej jednak nie jest to jedyna przeszkoda, która zaważyła na negatywnym załatwieniu sprawy. Wnioskodawczyni jest bowiem uprawniona do renty. Wójt przywołał w tym kontekście wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26.06.2019 r., sygn. SK 2/17, w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr w części wyłączającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy dana osoba ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle zebranych danych Wójt uznał, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zasadne. Przyznał przy tym, że nie jest w stanie rozstrzygnąć, czy całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym jest tożsama z całkowitą niezdolnością do pracy w ogóle.

Od ww. decyzji odwołała się Skarżąca, która wniosła o jej uchylenie i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Oświadczyła, że sprawuje całodobową opiekę nad matką, która jest niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji. Skarżąca odniosła się do faktu, że została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i z tego tytułu pobiera rentę rolniczą w wysokości [...] zł, wypłacaną raz na kwartał. Skarżąca cierpi na schorzenia reumatoidalne, które jednak nie wykluczają podjęcia zatrudnienia, które nie jest związane z wysiłkiem fizycznym. Z racji niewielkiej renty chętnie podjęłaby zatrudnienie, lecz musi poświęcić się opiece nad matką. Wskazała również, że zawiesi rentę rolniczą, kiedy tylko zostanie jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Nie może natomiast uczynić tego w tym momencie, gdyż pozbawiłaby siebie dochodu.

Rozpoznając sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze odniosło się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26.06.2019 r., SK 2/17. Zgodnie z tym wyrokiem przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr częściowo został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wymieniony wyżej przepis traci moc w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Skarżąca jest całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym. Wójt w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyznał, że nie jest władny, by rozstrzygnąć, czy całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym jest równoznaczna z całkowitą niezdolnością do pracy. Kolegium w tym zakresie wskazało, że ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego został wydany w wyniku badania zgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust, 5 pkt 1 lit. a uśr w odniesieniu do osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zakres wyroku jest zatem bardzo wąski, gdyż ograniczony wyłącznie do powyższej okoliczności. W ocenie Kolegium nie powinien on w żaden sposób przekładać się na wynik niniejszej sprawy, która jest całkowicie odmienna. Skarżąca jest bowiem uprawniona do renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Ten fakt samodzielnie przesądza o wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezależnie od tego, czy Strona ma możliwości, by podjąć zatrudnienie poza sektorem rolniczym. Innymi słowy, Skarżąca jest beneficjentką świadczenia wynikającego z zabezpieczenia społecznego, które ma pierwszeństwo przed świadczeniami, których źródłem jest szeroko pojęta pomoc społeczna. Trybunał Konstytucyjny - nie rozważając takiej sytuacji - nie stwierdził niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr w odniesieniu do osób pobierających rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. A contrario, wyżej powołany przepis w tym aspekcie nie został uchylony i obowiązuje dopóty, dopóki nie dopełni się ingerencja ustawodawcy w jego treść, ewentualnie o jego niezgodności z Konstytucją RP orzeknie Trybunał Konstytucyjny.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr wprowadza negatywną przesłankę, w myśl której świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że pobieranie renty wprost stanowi negatywną przesłankę do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Problem jednoczesnego pobierania renty i świadczenia pielęgnacyjnego zajmuje poczesne miejsce w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wydawane wyroki nie rozstrzygają przy tym tej spornej kwestii jednolicie. Kolegium wyraziło pogląd, że odstąpienie od wykładni literalnej ww. przepisu nie jest uzasadnione. Należy wyjaśnić, że może mieć to miejsce wyłącznie wówczas, gdy językowe rozumienie danego przepisu prowadzi do skutków rażąco niesprawiedliwych lub niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia państwa prawa. W rozpatrywanym przypadku (jak i jemu podobnych) sytuacja taka nie zachodzi. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wsparciem z zakresu pomocy społecznej sensu stricto. Nie stanowi ono również swoistego wynagrodzenia za opiekę sprawowaną nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. SKO w pełni podzieliło pogląd WSA w Poznaniu, zawarty w wyroku z 30.01.2020 r., II SA/Po 808/19, w którym wskazano, że: "Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może naruszać zasady równości różnicując w sposób nieuprawniony sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych. Sąd nie podziela jednak wyrażonego w orzecznictwie (...) poglądu, zgodnie z którym zasada równości wymaga odrzucenia wyników językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd zgadzając się ze stwierdzeniem, że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może doprowadzić do sytuacji, w której dana osoba będzie pobierała świadczenie pielęgnacyjne i emeryturę, nie podziela poglądu o takiej wykładni tego przepisu, która sprowadzać się będzie do odmowy jego zastosowania i wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne) a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Wypłata tak rozumianej różnicy powoduje bowiem dalsze komplikacje, w szczególności pozostaje w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa kwotowo. Nadto mogą się rodzić wątpliwości co do zachowania zasady równości, a też trudności w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia np. w sytuacji otrzymania trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe". Przywołany wyrok pokazuje również, że ustawodawca nie przewidział nawet algorytmu ustalania kwoty świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego w zbiegu z emeryturą. Ponadto, ze względu na pierwszeństwo świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego (emerytalno-rentowych) przed świadczeniami o charakterze stricte pomocowym nie ma możliwości wyboru świadczenia bardziej korzystnego.

Mając na uwadze powyższe argumenty Kolegium orzekło jak w sentencji.

Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca, zarzucając jej:

- naruszenie art. 7 i art. 77 kpa poprzez wydanie decyzji bez wcześniejszego, wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności poprzez przyjęcie, że jej żądanie dotyczyło przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z zachowaniem prawa do ustalonej renty rolniczej w sytuacji, gdy w odwołaniu wyraźnie wskazała, że jest gotowa zawiesić wypłatę renty rolniczej w przypadku ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- naruszenie art. 9 kpa poprzez niepoinformowanie, że zawieszenie prawa do wypłaty renty powoduje usunięcie przesłanki negatywnej do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, o której mowa w art. 17 ust. 5 lit. a uśr w przypadku posiadania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy; niezrozumiały jest zatem wywód zamieszczony w uzasadnieniu decyzji Kolegium w całości praktycznie poświęcony rozważaniom Trybunału Konstytucyjnego w okolicznościach, w których strona nie oczekiwała przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z jednoczesnym prawem pobierania renty rolniczej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga była zasadna.

Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 uśr, w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie, a przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W ocenie Sądu ocena dokonana przez organy obu instancji co do zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr jest co najmniej przedwczesna. W myśl ww. przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W judykaturze wielokrotnie była podkreślana potrzeba uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, ponieważ proces wykładni prawa nie może ograniczać się wyłącznie do dyrektyw językowych. Istotne jest również to, że orzecznictwo dopuszcza możliwość, iż zastosowanie dyrektyw wykładni funkcjonalnej czy systemowej może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet wtedy, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (zob. uchwała NSA składu 7 sędziów z 10.12.2009 r., I OPS 8/09 oraz m.in. wyroki NSA z 28.06.2019 r., I OSK 757/19; z 8.01.2020 r., I OSK 2392/19 czy z 27.05.2020 r., I OSK 2375/19). Co więcej, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że wykładnia cyt. przepisu powinna uwzględniać również kontekst historyczny jego pojawienia się w systemie prawa, który przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. Należy zauważyć, że w dacie uchwalenia uśr wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia, a intencją ustawodawcy było to, aby uprawniony opiekun osoby niepełnosprawnej nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Należy jednak podkreślić, że odczytanie znaczenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr w obecnych realiach jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej oraz funkcjonalnej (zob. wyrok NSA z 30.04.2020 r., I OSK 1546/19).

W ocenie Sądu, prawo do renty, niezależnie od organu, który ustalił prawo do tego świadczenia, nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 uśr. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie, nie można znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (por. wyroki NSA z 30.04.2020 r., I OSK 1546/19; z 18.06.2020 r., I OSK 254/20, z 14.07.2021 r., I OSK 702/21, LEX nr 3197189). Jak słusznie zauważył NSA w wyroku z 24.02.2021 r., I OSK 2511/20, istotną cechą osób będących adresatami zawartej w art. 17 ust. 1 uśr normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest "sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (...). Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zostały pozbawione świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie tym podmiotom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei podmiotom, które otrzymują inne dochody niż wymienione w przywołanych przepisach, przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. W związku z tym zróżnicowaniem należy podkreślić, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach".

Podkreślić jednocześnie należy, że w wyroku z 26.06.2019 r., sygn. SK 2/17, Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może (...) faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W konsekwencji, "wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna-rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.".

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, zgodnie z ustaleniami organów administracyjnych, podkreślić należy, że Skarżąca ma ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, ale nie posiada ona orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając to na uwadze, wskazać należy, że w świetle przepisu art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 174 ze zm.), renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia następujące warunki:

1) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, o którym mowa w ust. 2;

2) jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym;

3) całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2, lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się natomiast ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za trwałą, jeżeli ubezpieczony nie rokuje odzyskania zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, zaś całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za okresową, jeżeli ubezpieczony rokuje odzyskanie zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 6 i ust. 7 cyt. ustawy). Ostatecznie w myśl przepisu art. 22 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy przyznaje się jako rentę stałą, jeżeli całkowita niezdolność ubezpieczonego do pracy w gospodarstwie rolnym jest trwała i nie orzeczono celowości przekwalifikowania zawodowego. W pozostałych przypadkach renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje jako renta okresowa przez okres wskazany w decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Z wyżej powołanych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wprost więc wynika, że nie w każdym przypadku osoba mająca ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy nie będzie mogła podjąć pracy poza gospodarstwem rolnym. Osiąganie przez rencistę przychodów z tytułu wykonywania działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego może spowodować zawieszenie rolniczych świadczeń rentowych lub ich zmniejszenie. W świetle przepisu 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników prawo do renty rolniczej ulega wówczas zawieszeniu na zasadach określonych w art. 103-106 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.); niezaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej powoduje z kolei zawieszenie wypłaty renty rolniczej na zasadach określonych w art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Mając zatem na uwadze stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone na tle sprawy, w której osoba wnosząca skargę konstytucyjną miała ustalone prawo do renty w oparciu o przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz przytoczone przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stwierdzić należy, że ustalenie na rzecz opiekuna osoby niepełnosprawnej prawa do świadczenia rentowego nie przekreśla automatycznie możliwości ubiegania się przez niego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 uśr, tak jak uczyniły to organy w niniejszej sprawie. Całkowicie chybiony jest więc pogląd Kolegium, że skoro Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się w wyroku wyłącznie o rencie z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to należy domniemywać konstytucyjność wyłączenia z ubiegania się o korzystniejsze świadczenie pielęgnacyjne pozostałych grup osób, wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr.

Jak wynika z akt sprawy, wysokość pobieranej przez Skarżącą renty rolniczej jest niższa od wysokości świadczenia pielęgnacyjnego. Organy administracyjne, odmawiając przyznania Skarżącej świadczenia korzystniejszego, nie rozważyły jednak, czy prawo Skarżącej do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy wiąże się z utratą zdolności do wykonywania przez nią jakiejkolwiek pracy, czy jednak nie stanowi to przeszkody do jej podjęcia. Wywiedzenie z samego faktu pobierania przez stronę renty rolniczej, że podejmując się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie rezygnuje z aktywności zawodowej, było zatem nieusprawiedliwione, a co najmniej przedwczesne. Jak bowiem słusznie zauważył Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyżej wyroku, "sytuacja faktyczna oraz prawna opiekunów mających ustalone prawo do renty, lecz rezygnujących z dalszego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w tym chociażby przytoczony wyżej mechanizm ograniczenia czy wyłączenia możliwości pobierania świadczenia, wskazuje na podobieństwo ich sytuacji do sytuacji opiekunów, którzy są zdrowi i nie mają tym samym prawa do renty, lecz również rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną" (por. wyrok WSA w Olsztynie z 11.03.2021 r., II SA/Ol 916/20).

Nie dokonując wskazanych ustaleń w niniejszej sprawie, naruszono tym samym, przepisy art. 7 i art. 77 § 1 kpa w zakresie nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną - taka regulacja znajduje się w przepisie art. 27 ust. 5 uśr, gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego, przy czym przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 uśr czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Pomimo zaś braku przepisów wyraźnie regulujących kwestię zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczeń emerytalno-rentowych, również świadczeń emerytalno-rentowych rolników, mając na uwadze konstytucyjne zasady równości i niedyskryminacji wyrażone w art. 32 Konstytucji RP, przyjąć należy, że emeryt/rencista, który spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ma prawo wybrać korzystniejsze dla siebie świadczenie. Wybór ten może zrealizować przez złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury/renty skutkujące wstrzymaniem wypłaty świadczenia, co jak już wyżej wskazano, eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr (por. wyrok NSA z 24.02.2021 r., I OSK 2511/20).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd stwierdził, że decyzje obu organów orzekających zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd, działając podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej. W szczególności, ponownie rozpatrując sprawę, organ I instancji uwzględni przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b uśr, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21.10.2014 r., sygn. K 38/13, uznał za niezgodną z Konstytucją. Jednocześnie organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy, po dokonaniu ustaleń dających podstawę do pełnej (faktycznej) oceny możliwości Skarżącej do jednoczesnego sprawowania należytej i efektywnej opieki nad niepełnosprawną matką oraz podjęcia aktywności zawodowej, uwzględni przedstawioną ocenę prawną co do wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, tj. po ewentualnie pozytywnym zweryfikowaniu kwestii związanych z tym, czy Skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (pomijając okoliczność pobierania renty rolniczej), umożliwi Skarżącej dokonanie wyboru świadczenia poprzez wezwanie na podstawie art. 79a § 1 kpa do złożenia stosownych dokumentów (decyzji Prezesa KRUS) umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.

Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta B., będącego siedzibą tutejszego Sądu, oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. W konsekwencji w sprawie wydane zostało zarządzenie z dnia 20.01.2022 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.