Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 730/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 3 i art 8 ust. 1, art 39, art. 106
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz - Kunicka Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2011 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. H. K. domagał się zwiększenia zasiłku celowego na zakup wody mineralnej.

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...]r., nr [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 3 i art. 8 ust. 1 oraz art. 39 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), odmówił H. K. świadczenia w postaci zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu wody mineralnej w wyższej wysokości.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, iż dochód strony nie przekracza kryterium dochodowego określonego wart. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz zachodzi dysfunkcja z art. 7 ustawy o pomocy społecznej. Ze względu na stan zdrowia strony, uznano wnioskowaną potrzebę za niezbędną, dlatego też podstawie odrębnej decyzji administracyjnej strona została objęta pomocą w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu wody mineralnej w kwocie 20 złotych miesięcznie w okresie od lutego 2010 r. do czerwca 2010 r. Zdaniem organu, zwiększenie wysokości wnioskowanego świadczenia nie jest możliwe, ponieważ zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej "potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej". Zaznaczono, iż z uwagi na ograniczone środki finansowe Ośrodka oraz liczbę osób oczekujących wsparcia konieczne jest miarkowanie przyznawanej pomocy. W związku z powyższym Ośrodek nie jest w stanie zaspokoić wszystkich niezbędnych potrzeb zgłoszonych przez strony. Jednocześnie organ zaznaczył, że organy pomocy społecznej mają przyczyniać się do rozwiązywania trudnych sytuacji życiowych i nie są zobowiązane do zaspokajania wszystkich zgłoszonych potrzeb w całości.

H. K. nie zgodził się z wyżej opisaną decyzją i złożył w dniu [...]r. odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.

W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r., nr [...], działając w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium przywołało i omówiło treść przepisów art. 2 ust.1, art. 3, art. 8 ust 1 oraz art. 39-40 ustawy o pomocy społecznej. Zaakcentowało, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Z normy tej wynikają dwie zasadnicze okoliczności. Po pierwsze, wspomniany zasiłek nie ma służyć na zaspokojenie każdej potrzeby, lecz tylko niezbędnej potrzeby bytowej. Przy powiązaniu tej przesłanki z treścią ustawy o pomocy społecznej, nakazującą uwzględniać cele i możliwości pomocy społecznej, nie może ulegać wątpliwości, że przy aktualnym stanie finansów publicznych i dużej liczbie osób wymagających pomocy, niezbędne potrzeby bytowe należy odnieść do potrzeb elementarnych, koniecznych do egzystencji godnej człowieka. Po drugie, wyraz "może" wskazuje na wyposażenie organu w prawo do uznaniowej oceny, czy w danym, konkretnym przypadku zasiłek celowy powinien być udzielony. Jednocześnie ani przepis art. 39 ustawy o pomocy społecznej określający okoliczności, w których może być przyznany zasiłek celowy, ani też inne przepisy dotyczące udzielania pomocy ze środków opieki społecznej nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalania tej wysokości. Zdaniem organu, wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku celowego są, z jednej strony sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Jednocześnie w orzecznictwie zaznacza się podgląd, iż organ orzekający pomocy społecznej, bezpośrednio zajmujący się rozdziałem środków z pomocy społecznej jest najlepiej zorientowany w zakresie pomocy niezbędnej dla każdego uprawnionego, a z drugiej strony, w możliwościach finansowych pozwalających na zaspokojenie tych potrzeb. Wtedy kiedy nie starcza środków dla wszystkich potrzebujących, rzeczą właściwego organu jest wyważenie przyznawanej pomocy, a więc uwzględnienie subiektywnej i obiektywnej sytuacji osób uprawnionych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, iż H. K. (wywiad środowiskowy z dnia [...]r., sporządzony z uwagi na wnioski z dnia: 22 stycznia, 8 i 15 lutego [...]r.) prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje mieszkanie komunalne: jeden pokój z kuchnią, jest osobą przewlekle chorą i niepełnosprawną oraz legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Mieszkanie strony jest wyposażone w podstawowe sprzęty AGD. Dochodem H. K. w miesiącu styczniu 2010 roku był dodatek mieszkaniowy w kwocie 218,70 złotych oraz pomoc z MOPS. Decyzją nr DP.8122-651/2010 z dnia 31 marca 2010 roku przyznano stronie pomoc w formie zasiłku stałego od listopada 2009 roku w wysokości 253,30 złotych a w miesiącu kwietniu 2010 roku strona otrzymała nadpłatę zasiłku stałego za okres od XI 2009 roku do III 2010 roku w wysokości 1291,50 złotych. Nadto strona korzysta bezpłatnie z całodziennego pobytu w dziennym Domu Pomocy Społecznej wraz z wyżywieniem. Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium stwierdziło, iż w okresie od miesiąca maja do października 2009 roku H. K. uzyskał wsparcie finansowe środkami pomocy społecznej w łącznej wysokości 6833,97 złotych, co daje średnio miesięcznie kwotę 1139,- złotych. Niezależnie od powyższego strona otrzymuje wsparcie w formie dodatku mieszkaniowego oraz bezpłatny pobyt w DDPS. Kolegium zwróciło uwagę, iż od [...]r. minimalne wynagrodzenie miesięczne w roku 2009 wynosiło 1276,-zł. oraz opisało szereg decyzji organu pomocy społecznej przyznających stronie wsparcie w miesiącu listopadzie 2009 r. na łączną kwotę 1.135,10 zł. oraz w miesiącu grudniu 2009 r. w kwocie 1.047,92 zł., w miesiącu styczniu 2010 r. na łączną kwotę 1.474,66 zł., w lutym 2010 r. - 954,92 zł., w marcu 2010 r. na kwotę 963,08 zł., w kwietniu 2010 r. na łączną kwotę 1291,- zł. oraz w maju 2010 r. na kwotę 258,30 zł.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. przesłał dokumenty obrazujące aktualnie obowiązującą politykę świadczeń dostosowaną do możliwości finansowych Ośrodka. Ośrodek wyliczył, biorąc pod uwagę przewidywaną kwotę oraz planowaną liczbę rodzin szacunkowo w skali roku, że rodzina może otrzymać pomoc w kwocie 1 180,- zł., przyjmując, że w skali roku rodziny korzystają ze wsparcia Ośrodka średnio przez okres 8 miesięcy, to uśrednione świadczenie wyniosłoby 147,- zł. Zaznaczono, że sytuacja strony znana jest organom pomocy społecznej ze względu na zakres, jak i okres w jakim H. K. jest objęty wsparciem pomocy społecznej. Sytuacja osobista, jak i materialna wnioskodawcy jest trudna jednakże celem pomocy społecznej jest udzielenie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym, a świadczenia uzyskane z pomocy społecznej nie mogą stanowić stałego źródła dochodu. Pomoc uzyskiwana przez odwołującego jest kilkukrotnie większa niż przewidywana pomoc udzielana przez Ośrodek jednej rodzinie w skali roku kalendarzowego, dlatego organ odwoławczy uznał, że decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu.

H. K. w zbiorczej skardze na szereg decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., w tym również wyżej opisaną, nie zgodził się z podjętym rozstrzygnięciem oraz podkreślił, że organy administracji nie biorą pod uwagę twierdzeń przez niego podnoszonych i posługują się nieprawdziwymi argumentami. Wskazał nadto, że jego sytuacja jest fałszowana przez Kierownika Ośrodka i nie stworzono dla niego spójnego programu pomocy. Podał również, że udzielana przez Ośrodek pomoc nie pozwala na przeżycie, nie mówiąc o godnym życiu, o którym stanowi ustawa o pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. przytoczyło argumentację powołaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu [...]r. pełnomocnik skarżącego wyznaczony z urzędu wnosił i wywodził jak w skardze oraz w piśmie procesowym z dnia [...]r. (k-39).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja spełnia wymogi legalności, a tylko pod tym względem odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej, stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.).

Wskazać należy, że świadczenia dla osób wymagających wsparcia ze strony pomocy społecznej podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.). Celami pomocy społecznej określonymi w art. 2 i art. 3 jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie samodzielnie pokonać oraz umożliwienie osobie lub rodzinie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Bez wątpienia skarżący znajduje się w trudnej sytuacji osobistej i materialnej, jednakże nie można z góry przyjmować, że wszelkie możliwe świadczenia udzielane przez organy pomocy społecznej są mu należne. Jak trafnie wskazał organ odwoławczy, orzekanie w przedmiocie zasiłku celowego w oparciu o art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej następuje w ramach uznania administracyjnego, co ma wpływ również na charakter sądowej kontroli zaskarżonej decyzji.

Sądy administracyjne nie są uprawnione do badania samego uznania administracyjnego, ale oceniają jedynie to, czy organy orzekające w ogóle mogły działać w ramach takiego uznania i czy nie przekroczyły jego granic (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08, dostępny w internetowej Bazie Orzeczeń NSA).

Spełnienie przez skarżącego warunków ustawowych, zarówno co do kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jak i w zakresie wystąpienia bezrobocia, czyli jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy, nie jest równoznaczne z przyznaniem świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w wysokości odpowiadającej jego oczekiwaniom. Rozstrzygnięcie, co do przyznania bądź odmowy przyznania zasiłku celowego z uwagi na jego uznaniowy charakter jest uzależnione dodatkowo od oceny organu w ramach art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wymieniony przepis stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Tak więc wysokość przyznania wnioskowanych świadczeń uzależniona jest od możliwości pomocy społecznej.

We wskazanych ramach stanowisko organów obu instancji nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń. Wskazano nie tylko na ograniczone środki finansowe przewidziane na pomoc społeczną, ale również na potrzeby innych osób. Skarżący otrzymuje regularną pomoc w formie zasiłków celowych na niezbędne wydatki, czy też dofinansowania do bieżących potrzeb. Skorzystał z udzielanej mu systematycznie pomocy, która przekraczała swoim rozmiarem zarówno wysokość najniższej emerytury (706,29 - zł.), jak i oscylowała w wysokości najniższego wynagrodzenia za pracę, które w 2010 r. wynosiło 1 317,- zł. Wśród świadczeń udzielanych skarżącemu organ wymienił przykładowo - nieodpłatną pomoc w formie pobytu wraz z wyżywieniem w dni powszednie w Dziennym Domu Pomocy Społecznej. Ponadto, skarżący w miesiącu listopadzie 2009 r. otrzymał zasiłki celowe na łączną kwotę 1 135,10 zł., w grudniu 2009 r. na łączną kwotę 1 047,92 zł., w styczniu 2010 r. na łączną kwotę 1 474,66 zł. Zatem wsparcie finansowe udzielane skarżącemu jest odpowiednie do jego sytuacji i zabezpiecza niezbędne potrzeby bytowe przez co umożliwia normalną egzystencję oraz z drugiej strony uwzględnia możliwości finansowe pomocy społecznej.

Zdaniem składu orzekającego, organy administracji muszą gospodarować określoną i ograniczoną pulą środków finansowych i rozeznać potrzeby osób samotnych oraz rodzin wielodzietnych żyjących w ubóstwie. Z tego powodu nie są w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb wnioskodawców. Dodatkowo świadczenia udzielane przez te organy powinny być rozdzielane proporcjonalnie na wszystkich potrzebujących, a w pierwszej kolejności na ich najbardziej pilne potrzeby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 roku o sygn. akt I OSK 1464/06 oraz z dnia 25 stycznia 2008 roku o sygn. akt I OSK 624/07 - dostępne w internetowej Bazie Orzeczeń NSA).

Wymaga podkreślenia, że w związku z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zakres, w jakim zostały uwzględnione potrzeby skarżącego, na mocy decyzji wydanych w odrębnych postępowaniach jest okolicznością podlegającą uwzględnieniu przy wydaniu kolejnej decyzji dotyczącej przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Nadto cechą wyróżniającą pomoc społeczną od innych systemów zabezpieczeń jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego, gdyż zaspokojenie wnioskowanych potrzeb zależy wyłącznie od stanu finansów publicznych, których ograniczone środki w sposób oczywisty nie dają możliwości zaspokojenia wszystkich osób potrzebujących.

Odnosząc się do zarzutów zaznaczyć przyjdzie, że okresie od miesiąca lutego do czerwca 2010 r. skarżącemu został przyznany zasiłek celowy na zakup wody mineralnej w kwocie 20,- zł. miesięcznie. Natomiast w aktach administracyjnych znajduje się zaświadczenie z dnia 21 lipca 2009 r. sporządzone przez lekarza specjalistę chorób wewnętrznych o zalecanych dla skarżącego wymaganiach "przyjmowania min. 3 litrów płynów/dobę" z dopiskiem o treści: "(latem konieczna woda mineralna)".

Tymczasem wniosek skarżącego został złożony w dniu [...]r., a więc w okresie zimy. Co za tym idzie brak jest podstaw do domagania się zwiększenia zasiłku celowego w tym okresie, a to z uwagi na porę roku złożenia wniosku o takiej treści oraz zaspokojenie już wnioskowanej potrzeby, która nie jest skarżącemu niezbędna z uwagi na jej zaspokojenie zważywszy również na okoliczność, że przebywa i korzysta bezpłatnie z usług dziennego Domu Pomocy Społecznej w K., w którym ma zapewnione wszystkie potrzeby, w tym również przyjmowania płynów, a więc zarówno wody, herbaty, jak i kompotu oraz płynnych posiłków, za jakie powszechnie uznawane jest pierwsze danie obiadowe (zupa). W tej sytuacji nie sposób podważyć argumentacji przywołanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak również w rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze zauważyć przyjdzie, że skarżący otrzymał pomoc na wnioskowany cel i domagał się jej zwiększenia, bowiem zdaniem skarżącego, organy administracji nie zapewniły mu życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, na co zwraca uwagę ustawodawca w treści przepisów ustawy o pomocy społecznej. Z tym stanowiskiem nie sposób się zgodzić, gdyż wnioskowany cel został już uwzględniony wcześniejszą decyzją pozytywną wydaną na rzecz skarżącego. Jednocześnie zarzucany w skardze brak opracowania kompleksowego i systemowego planu działań zmierzającego do poprawy sytuacji skarżącego poprzez wyprowadzenie z szeroko rozumianej pomocy społecznej w znacznym stopniu ogranicza skuteczność już udzielonej pomocy, co faktycznie doprowadza do eskalacji żądań i w konsekwencji generowania nowych postępowań administracyjnych w zakresie kolejnych zgłaszanych potrzeb, ale nie rozwiązuje kompleksowo sprawy i postawy prezentowanej przez skarżącego. Takie stanowisko nie może być zaaprobowane, ale również nie ma wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji.

Przeprowadzając kontrolę w zakresie zgodności z prawem decyzji organów obydwu instancji stwierdzić należało, że ustalenia stanowiące ich podstawę, zostały przeprowadzone w oparciu o prawidłową ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. Uwzględnione zostały wszystkie jej okoliczności, a więc przede wszystkim została przeprowadzona ocena, co do zakresu potrzeb skarżącego zaspokojonych w ramach przyznanych mu świadczeń z pomocy społecznej na mocy odrębnych decyzji. Organy administracji rozpatrujące niniejszą sprawę, nie dopuściły się zatem naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz nie naruszyły prawa materialnego, tj. wyżej omówionych przepisów ustawy o pomocy społecznej.

Reasumując, organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez skarżącego dokonały stosownych ustaleń i w sposób wyczerpujący wyjaśniły okoliczności, które zadecydowały o tym, że wnioskowana przez skarżącego pomoc nie została mu przyznana. W toku postępowania administracyjnego rozważono wszelkie okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący zaś winien mieć świadomość, że już korzysta ze znacznego wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej w K. i to w różnych sprawach oraz otrzymuje pomoc w szerokim zakresie.

W tego powodu, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.