Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 32/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1; art. 27 ust. 5;
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agata Jakimiuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 22 października 2021 r., nr SKO.1392/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu P. K. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzją z dnia 22 października 2021 r., nr SKO.1392/21 po rozpatrzeniu odwołania J. Z. (dalej jako: "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Batorz z dnia 23 lipca 2021 r. nr OPS-ŚR.5211.115-1.2021 odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem złożonym w dniu 12 listopada 2020 r. skarżący, zwrócił się do Wójta Gminy Batorz o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką F. Z., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Janowie Lubelskim znak: [...] z dnia 16 lipca 2019 r., zaliczającym ją do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności datowanym od dnia 19 czerwca 2019 r.

Decyzją z dnia 10 grudnia 2021 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na zaistnienie negatywnej przesłanki uzasadniającej odmowę, a mianowicie powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po ukończeniu 18 roku życia, tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzją z dnia 7 czerwca 2021 r., znak: SKO.34/21, uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji, wskazując na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ I instancji decyzją z dnia 23 lipca 2021 r., ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu, sprawowanie opieki nawet codziennie, ale tylko przez część doby, a zatem sporadycznie, nie może zostać uznane za wypełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Według organu skarżący jedynie dla potrzeb uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zamieszkał wspólnie ze swoją matką, tym bardziej, że zakres opieki świadczonej wcześniej przez skarżącego, co najmniej od lipca 2019 r., nie uległ drastycznej zmianie. Organ podkreślił, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8 lipca 2021 r., ze skarżącym, matką skarżącego – F. Z. oraz żoną skarżącego – K. Z., wynika, że skarżący przygotowuje dla matki śniadania i kolacje (gorące posiłki przygotowuje żona skarżącego), wykupuje i podaje leki, dwa razy dziennie robi zastrzyki z insuliny (do kwietnia 2021 r. zastrzyki robiła żona skarżącego), robi zakupy, zawozi do lekarza, przygotowuje opał na zimę. Matka skarżącego samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki, nie wymaga karmienia. Organ wskazał, że matka skarżącego samodzielnie się porusza (co prawda z pomocą laski) jednakże i w tym zakresie nie wymaga pomocy innych osób. Organ I instancji zaznaczył, że schorzenia, na które cierpi podopieczna skarżącego, co najmniej od lipca 2019 r. nie uległy zmianie, a jej stan zdrowia od tego okresu nie pogorszył się. W decyzji organu I instancji, zwrócono uwagę, że w trakcie wywiadu środowiskowego, pracownicy socjalni nie zaobserwowali osobistych przedmiotów należących do skarżącego (odzież, przybory toaletowe), co doprowadziło do przypuszczenia, że skarżący faktycznie z matką nie zamieszkuje. Powyższe, organ poparł twierdzeniem skarżącego, że codziennie jeździ do swojego poprzedniego mieszkania w celu wykonania porannej toalety, zmiany odzieży, a czasami nawet spożycia posiłków. Organ podkreślił również, że matka skarżącego nie wymaga stałego pampersowania, a gdy zachodzi taka konieczność, własnymi siłami zmienia pampersy, nie prosi o pomoc syna. Organ stwierdził, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką, która w istocie polega na robieniu zakupów, sporadycznych wizytach u lekarza, podawaniu insuliny, zakupie leków czy dostarczaniu posiłków, nie koliduje z możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia. W ocenie organu I instancji, powyższe fakty nie uzasadniają sprawowania przez skarżącego stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawną matką. Matka skarżącego, jako osoba niepełnosprawna mimo, że ze względu na stan zdrowia wymaga pomocy ze strony innych osób to zakres opieki jakiej wymaga nie powoduje, że syn musi zrezygnować z pracy aby tę opiekę w niezbędnym zakresie zapewnić.

W uzasadnieniu odwołania od powyższej decyzji, skarżący przedstawił sytuację zdrowotną matki, wskazując, iż istniejące schorzenia znajdują potwierdzenie w zaświadczeniu o stanie zdrowia z dnia 28 lipca 2021 r., Orzeczeniu o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 16 lipca 2019 r., wypisie z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 4 lutego 2020 r. Skarżący wskazał, że z powołanych dokumentów wynika, że jego mama wymaga stałej opieki drugiej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Decyzją z dnia 22 października 2021 r. Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ uznał, że zakres opieki sprawowanej nad matką nie wymaga konieczności rezygnacji przez skarżącego z aktywności zawodowej. Obiektywnie jest możliwe takie zorganizowanie tej opieki, aby skarżący dalej ją sprawując, mógł podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie organu, brak jest zatem bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) przez skarżącego, a sprawowaną przez niego opieką nad matką. Organ zwrócił uwagę, że z akt sprawy wynika, że zatrudnienia nie podejmował ze względu na zły stan swojego zdrowia.

Kolegium wyjaśniło, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby zakres opieki wymuszał rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Matka skarżącego nie jest osobą leżącą, z wywiadu środowiskowego wynika, że część czynności wykonuje samodzielnie (tj. samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki, nie wymaga karmienia, samodzielnie załatwia sprawy fizjologiczne (do wiaderka), nie wymaga stałego pampersowania, a w razie potrzeby pampersy zmienia sobie samodzielnie). W opiece nad matką skarżącemu pomaga jego żona, która do kwietnia 2021 r. dwa razy dziennie robiła matce skarżącego zastrzyki z insuliny. Obecnie to żona skarżącego przygotowuje gorące posiłki i pomaga mu w utrzymaniu w czystości mieszkania jego matki oraz w kąpieli. Ponadto zajmuje się praniem rzeczy (pościeli, odzieży i bielizny) matki skarżącego.

Organ stwierdził, że ze wskazanego opisu wynika, że czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad chorą matką nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby skarżący przy należytej organizacji tej opieki nie mógł podjąć się pracy zarobkowej. Wiele z tych czynności może być wykonywana w godzinach porannych i wieczornych, tym bardziej, że w opiece współuczestniczy żona skarżącego. Takie czynności jak przygotowywanie śniadań i kolacji, wykupowanie leków, robienie zakupów, zawożenie do lekarza, przygotowywanie opału na zimę nie kolidują z podjęciem zatrudnienia i nie wymuszają rezygnacji z podjęcia zatrudnienia.

W skardze do Sądu na powyższą decyzję, skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1, ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieuwzględnienie stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt: K 38/13 dotyczącego niekonstytucyjności tego przepisu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na powstanie niepełnosprawności osoby sprawującej opiekę. Jednocześnie skarżący zarzucił naruszenie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieuwzględnienie dokonanego przez skarżącego wyboru świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz zarzucił naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych, błędną interpretację przepisów prawa oraz nieuwzględnienie całości materiału dowodowego.

W dniu 1 czerwca 2022 r., wpłynęło do Sądu pismo pełnomocnika skarżącego, datowane na dzień 25 maja 2022 r., stanowiące uzupełnienie skargi. W złożonym piśmie pełnomocnik wskazał, że podtrzymuje dotychczasowe stanowisko wyrażone w powyższej skardze, jednocześnie precyzując je zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędne zastosowanie i odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego podczas gdy spełnia on wszystkie przesłanki wskazane w ustawie,

2) błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie w jakim organ uznał, iż F. Z. nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki osób trzecich podczas gdy z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 16 lipca 2019r. F. Z. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a opiekę nad nią sprawuje jej syn J. Z.,

3) błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie w jakim organ odwoławczy przyjął, że J. Z. nie mieszka z matką tylko i wyłącznie z powodu faktu, iż J. Z. nie posiada w domu matki swoich przyborów toaletowych oraz odzieży, podczas gdy, jak sam organ zauważa, w mieszkaniu matki skarżącego nie ma łazienki, wobec czego w celu skorzystania z toalety oraz łazienki, a tym samym zmiany ubrań udaje się do oddalonego o ok 400 metrów swojego starego mieszkania, a pozostały czas spędza mieszkając u matki,

4) błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie jakim organ odwoławczy przyjął, że skarżący nie sprawuje długotrwałej opieki nad F. Z. podczas gdy z materiału dowodowego wynika, iż taką opiekę sprawuję mieszkając z nią w jednym domu, przez co pozbawiony jest możliwości podjęcia pracy zarobkowej,

5) błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie jakim organ odwoławczy przyjął, że F. Z. nie wymaga długotrwałej opieki podczas gdy z materiału dowodowego wynika, iż jest ona osobą schorowaną, w dużej mierze niesamodzielną która wymaga stałej opieki osób trzecich.

W oparciu o treść powyższych zarzutów, skarżący i pełnomocnik wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponadto, pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organ nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

Już w tym miejscu należy podkreślić, że ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracji znajdują potwierdzenie w niewadliwie zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem ww. decyzji.

Organ administracji dokonał także właściwej wykładni przepisów prawa materialnego, jak też prawidłowo zastosował normy prawne do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.

W myśl przepisu art. 7 k.p.a., organ administracji podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zaś zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być dokonana na podstawie całego zebranego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

Organ administracyjny jest więc zobowiązany na podstawie przytoczonych przepisów do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie naruszył wskazanych reguł postępowania. Organ zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważył go i poddał ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść stosowanych w sprawie przepisów prawa.

Materialnoprawną podstawą niniejszej sprawy są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako: "u.ś.r."). Ustawodawca ustanowił instytucję świadczeń rodzinnych, jako wyraz pomocy dla osób z niepełnosprawnościami oraz członków ich rodzin w związku z sytuacjami życiowymi, które wymagają podjęcia się opieki nad bliską osobą chorującą.

Z kolei świadczenie pielęgnacyjne, o które wnioskował skarżący, uregulowane w art. 17 u.ś.r., stanowi formę wsparcia dedykowaną nie osobie z niepełnosprawnościami, a jej opiekunowi. Zgodnie z art. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do negatywnej przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W pierwszej kolejności, należy wyjaśnić, że pod pojęciem opieki stałej należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Stanowisko Sądu znajduje zresztą potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym wskazuje się, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną matką, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21, CBOSA). Wskazać również należy, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11, CBOSA).

Świadczenie pielęgnacyjne – co wymaga podkreślenia - ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Koniecznie zatem, musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Zatem obowiązkiem organu administracji przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest ustalenie czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Tym samym organ musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Oznacza to – wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącego – że to organ w toku postępowania o wydanie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne ustala, jaki jest zakres koniecznej (konkretnie w danym przypadku) opieki nad osobą niepełnoprawną, a więc w jakim zakresie osoba niepełnoprawna radzi sobie sama, bądź korzysta z pomocy innych osób bliskich. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest wystarczające do przyznania takiego świadczenia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego każdej osobie posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wprost by tak stanowił. Ze wskazanego przepisu wynika jednak, że posiadanie takiego orzeczenia to tylko jeden z warunków świadczenia pielęgnacyjnego, niezbędne jest ponadto wykazanie, że po pierwsze istnieje "konieczność" sprawowania stałej lub długotrwałej opieki i po drugie, że jednocześnie ta "konieczność" wywołuje inną "konieczność", to jest rezygnację z zatrudnienia lub z podjęcia zatrudnienia przez osobę bliską, a więc że istnieje bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem stałej opieki a rezygnacją z (podjęcia) zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1472/21, CBOSA).

Powyższa interpretacja prawa materialnego wytyczyła zatem kierunek i zakres przeprowadzonego postępowania dowodowego. Sąd nie kwestionuje, że F. Z. – podopieczna skarżącego wymaga pomocy innej osoby w związku z niepełnosprawnością, jednakże w postępowaniu o przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego organy badały czy aktualny zakres potrzeb i opieki, przy których zaspokojeniu wymaga pomocy drugiej osoby, w konsekwencji stwarza u skarżącego konieczność rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia.

Z akt sprawy wynika, że organy administracyjne we wskazanych wyżej ramach prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, w tym trzykrotnie przeprowadziły wywiady środowiskowe (17 listopada 2020 r., 22 kwietnia i 8 lipca 2021 r.) i szczegółowo ustaliły jakie czynności matka skarżącego jest w stanie wykonywać sama w celu zaspokojenia swoich potrzeb oraz w jakich czynnościach pomaga jej rodzina – skarżący i jego żona. Ustalenia organów znajdują potwierdzenie w aktach sprawy. Przy czym organy nie kwestionowały, że matka skarżącego wymaga opieki i pomocy, bo zostało to stwierdzone przez uprawniony organ w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Postępowanie wyjaśniające miało na celu ustalenie, jakie codzienne potrzeby życiowe matka skarżącego, pomimo niepełnosprawności, jest w stanie zaspokoić we własnym zakresie, a przy jakich wymaga pomocy innej osoby, i czy te, przy których wymaga pomocy, uniemożliwiają osobie sprawującej opiekę pogodzenie ich z aktywnością zawodową.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwalał na przyjęcie stanowiska prezentowanego w zaskarżonej decyzji. Przy czym podkreślenia wymaga, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione od okoliczności wskazującej na sprawowanie opieki nad matką nieustannie przez całą dobę. Organ zwrócił uwagę, że podczas wywiadu nie zaobserwowano rzeczy osobistych skarżącego w domu matki. Z oświadczenia skarżącego wynika natomiast, że codziennie jeździ do domu, w którym wcześniej zamieszkiwał (oddalonego o około 0,5 km od miejsca zamieszkania matki) w celu skorzystania z toalety, zmiany odzieży, czasami spożywania posiłków.

W odniesieniu do powyższego, Sąd wyjaśnia, że nie uzależniał oceny zebranego materiału dowodowego i prawidłowości wydanej decyzji pod kątem zasadności przypuszczeń organu dotyczących faktycznego zamieszkiwania skarżącego z matką, które wzbudzało wątpliwości organu. Skoro dom skarżącego znajduje się w odległości ok. 0,5 km od miejsca zamieszkania matki, to okoliczność czy skarżący mieszka razem z matką, czy tez kilka razy dziennie dojeżdża do niej nie przesądza o rozstrzygnięciu przyznania wnioskowanego świadczenia, na które wpływ miał pozostałe okoliczności sprawy wskazane w dalszej części uzasadnienia.

Podkreślić ponownie należy, że kwestią zasadniczą w sprawie, jest związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a niemożnością podejmowania z tego powodu zatrudnienia, a nie weryfikowanie stanu zdrowia matki skarżącego.

Na tym tle wątpliwości organu, które doprowadziły w konsekwencji do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, są w ocenie Sądu zasadne. Z niebudzących wątpliwości ustaleń organów wynika, że pomimo znacznego stopnia niepełnosprawności F. Z. jest w stanie samodzielnie się przemieszczać po mieszkaniu przy pomocy laski i porozumiewać z innymi, nie jest osobą leżącą, wymagającą stałej obecności i nadzoru – nie jest kwestionowane, że bywa pozostawiona sama w domu, opiekę nad nią wspólnie sprawuje skarżący, a także jego żona. Jak wynika z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych, szereg czynności niezbędnych w zakresie opieki nad matką, skarżący wykonuje wspólnie lub naprzemiennie z małżonką, np. utrzymanie czystości w domu, kąpiel matki, przygotowywanie i podawanie posiłków. Niektóre czynności są wykonywane wyłącznie przez skarżącego, np. wizyty u lekarza, a niektóre wykonuje żona skarżącego, jak np. pranie pościeli, odzieży i bielizny. W pełni zasadna jest zatem konkluzja organu, że skarżący sprawuje opiekę nad matką z pomocą żony K. Z..

Większość tych czynności to podstawowe czynności domowe, które wykonuje każda rodzina poza godzinami pracy. Sąd, zwraca uwagę, że F. Z. nie korzysta z zabiegów rehabilitacyjnych ani leczenia specjalistycznego, co mogłoby wymagać dodatkowego zaangażowania i czasu. Skarżący nie musi więc całkowicie rezygnować z zatrudnienia, czy z podjęcia zatrudnienia, gdyż nie jest to bezwzględnie potrzebne dla zaspokojenia podstawowych życiowych potrzeb jego niepełnosprawnej matki. Opieka nad nią jest faktycznie sprawowana również przez żonę skarżącego. W sytuacji występującej w sprawie, mając na uwadze z jednej strony rodzaj i zakres opieki, a z drugiej to, że opiekę tę faktycznie sprawuje również żona skarżącego, nie jest konieczne, by skarżący musiał całkiem rezygnować z aktywności zawodowej.

Mając na uwadze, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje także konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, argumentem o przeważającym znaczeniu, uzasadniającym brak takiego związku, jest okoliczność wynikająca z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8 lipca 2021r., w którym skarżący oświadczył, że "dwukrotnie podkreślał że po przebytym zawale serca, ze względu na zły stan swojego zdrowia, nie podejmował zatrudnienia, a obecnie również z powodu opieki nad matką (..)" (- k. 171v akt adm.).

Z powyższej analizy akt wynika, że pomiędzy zakresem opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką, a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia, nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy. Skarżący nie zrezygnował z pracy zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności. Stan zdrowia (dwukrotnie przebyty zawał) był czynnikiem determinującym fakt niepodejmowania zatrudnienia, a jak sam skarżący oświadczył, obecnie pojawiła się dodatkowo potrzeba opieki nad matką. Jest to zatem okoliczność, która pozwala na przyjęcie stanowiska organów o braku wymaganego dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego - wyżej wskazanego - związku przyczynowego. Oczywiście, osoba bierna zawodowo może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od jego podejmowania z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Tego rodzaju sytuacja nie wystąpiła jednak w przedmiotowej sprawie.

W ocenie Sądu, analiza akt pozwala na stwierdzenie, że rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organy bardzo skrupulatne przeprowadziły postępowanie. Kolegium decyzją z dnia 7 czerwca 2021 r. uchyliło odmowną decyzję organu I instancji zalecając przeprowadzenie dodatkowych, szczegółowych wyjaśnień. Z akt administracyjnych wynika, że organ I instancji zalecenia te wykonał. Ustalenia organów znajdują odzwierciedlenie w zebranych wyczerpujących szczegółowych dowodach, przez co ustalenia te zasługują w pełni na wiarę.

Rozpatrując niniejszą sprawę, należy odnieść się także do zarzutu dotyczącego przyznania skarżącemu przez organ I instancji - w tych samych okolicznościach faktycznych - specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Przede wszystkim, nie powinno ujść uwadze, że przyznanie skarżącemu uprzednio specjalnego zasiłku opiekuńczego nie oznacza automatyzmu w przyznaniu następnie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ rozpatrując wniosek o świadczenie pielęgnacyjne był nie tylko uprawniony, ale również zobowiązany do zbadania, czy aktualnie (niezależnie od wcześniejszej oceny) zachodzą przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, w tym do ustalenia zakresu koniecznej opieki oraz związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) a tą opieką. Skarżący, nie dowiódł, że stan faktyczny ustalony w postępowaniu o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego był tożsamy ze stanem faktycznym ustalonym w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśnić należy, że zasada zaufania obywatela do państwa nie oznacza, że organ nie może zmieniać ocen prawnych, w szczególności gdy zmiana prowadzi do prawidłowego zastosowania określonych przepisów prawa. Poza tym, z uwagi na brak akt administracyjnych dotyczących postępowania w sprawie o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, trudno uznać, czy organy opierały się w zasadzie wyłącznie na orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, a związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepoodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem koniecznej opieki był przedmiotem szczegółowych rozważań. Nie sposób również jednoznacznie stwierdzić, czy już wówczas ten związek istniał, jednakże Sąd obecnie nie jest uprawniony do oceny prawidłowości decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy.

Zdaniem Sądu, niewątpliwie organ rozpatrując wniosek o świadczenie pielęgnacyjne był nie tylko uprawniony, ale również zobowiązany do zbadania, czy aktualnie (niezależnie od wcześniejszej oceny) zachodzą przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, w tym do ustalenia zakresu koniecznej opieki oraz związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) a tą opieką.

W rozpatrywanej sprawie, mając na uwadze z jednej strony rodzaj i zakres opieki przy którym pomaga żona, a z drugiej fakt, że skarżący nie podejmował uprzednio pracy z uwagi na zły stan zdrowia, trudno uznać, że związek między niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi.

Wnioskowane świadczenie nie może być przyznawane w każdym wypadku, gdy ze sprawowaniem opieki wiążą się pewne ograniczenia życiowe, trudności organizacyjne. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, np. przebyta choroba skutkująca złym stanem zdrowia. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W związku z powyższym Sąd uznał, że ustalenia organów i ich ocena sprawy była prawidłowa i uzasadniała wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów powołanych w skardze.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.