Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 389/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-12-02 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 12 sierpnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2013 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. P. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 12 sierpnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2013 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 7.343 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 294 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 147 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W dniu 2 listopada 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) - zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotowym wnioskiem skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości.

Z treści wniosku wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, uzyskując dochody netto w wysokości 4.704,53 zł miesięcznie (skarżącego z tytułu emerytury w wysokości 3.204,53 zł, żony z tytułu najmu mieszkania w wysokości 1.500 zł), ponosząc zarazem koszty łącznie w kwocie 5.612,70 zł (koszty zużycia energii elektrycznej i gazu – 450 zł, czynsz i podatek pod nieruchomości – 500 zł, opłaty za ogrzewanie, kanalizacja i zużycie wody - 180 zł, dojazd do miejsca leczenia – 20 zł, spłata kredytów – 1.650 zł, spłata pożyczek – 200 zł, wydatki na lekarstwa i leczenie – 100 zł, spłata rat zryczałtowanego podatku dochodowego – 1.050 zł, spłata rat podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r., opłata za wywóz nieczystości – 22,70 zł, koszty opłat za internet i telefon – 150 zł, ubezpieczenie – 30 zł, wydatki na zakup żywności 600 zł, koszty utrzymania środków transportu – 150 zł). Poza tym w treści wniosku skarżący wskazał, że posiada majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni [...] m² (o wartości szacunkowej 300.000 zł), dwóch lokali mieszkalnych o powierzchni [...] m² (o wartości 90.000 zł) i [...] m² (o wartości 230.000 zł) oraz samochodu osobowego marki Mercedes (rok produkcji 1999). W załączeniu do wniosku pełnomocnik skarżącego przedłożył deklaracje podatkowe PIT-40 A za lata 2014 i 2015, wyciąg z rachunku bankowego, a także kserokopie: decyzji o waloryzacji emerytury SW, zaświadczenia o posiadaniu przez żonę skarżącego statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o rozłożeniu na raty zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym. oraz w podatku od towarów i usług.

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.).

Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081).

Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy.

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 7 listopada 2016 r. wezwano skarżącego, za pośrednictwem pełnomocnika, do przekazania:

• dowodów potwierdzających fakt i wysokość poniesienia kosztów wykazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy,

• szczegółowej informacji, potwierdzonej odpowiednimi dowodami, na temat źródeł umożliwiających mu pokrycie wszystkich koszów wykazanych we wniosku,

• kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jego i żony za ostatnie 3 miesiące.

W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego przekazał wyciągi z rachunków bankowych (prowadzonych w A, w B, w C, D i w E) oraz kserokopie: polis ubezpieczeniowych, decyzji ustalającej podatek od nieruchomości na 2016 r. (dotyczący nieruchomości usytuowanej w [...]), potwierdzenia zapłaty podatku od nieruchomości (położonej we [...]), pisma zawierającego zestawienie kosztów wspólnoty mieszkaniowej i właściciela za 2015 r., dokumentów zakupu drewna opalowego, potwierdzenia patności za usługi internetowe, faktur i paragonów fiskalnych dokumentujących zakup wody, odprowadzenie ścieków, zakup paliwa, lekarstw, usług telekomunikacyjnych (telefon) i paliwa gazowego.

Kserokopie wymienionych dokumentów znajdują się w aktach sprawy o sygnaturze I SA/Op 387/16.

W wyniku analizy sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, dokonanej w oparciu o oświadczenie zawarte we wniosku o prawo pomocy oraz informacje i dane wynikające z opisanych wyżej dokumentów, referendarz sądowy uznał, iż zapłata kosztów postępowania wymaganych zarówno w niniejszej sprawie jak i w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem nie przekracza jego możliwości finansowych.

W pierwszym rzędzie należałoby wskazać, iż nie wszystkie z wykazanych przez skarżącego wydatków gospodarstwa domowego należałoby uznać za koszty w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

W orzecznictwie (zob. postanowienie NSA z 20 czerwca 2006 r., I OZ 805/06, niepubl.; postanowienie NSA z 17 czerwca 2008 r., II FZ 178/08, CBOSA; postanowienie WSA w Olsztynie z 10 lipca 2008 r., I SA/OI 238/08,CBOSA.) przyjmuje się bowiem, że do kategorii wydatków "utrzymania koniecznego", których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należą: wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. żywność i mieszkanie, odzież, środki czystości, a w przypadku osób chorych – wydatki na wizyty lekarskie, zabiegi i lekarstwa. Przy czym, jak zauważa się, wydatki te należy odnieść do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów, jakie ponosi dana rodzina (postanowienie NSA z 28 grudnia 2004 r., FZ 507/04, CBOSA.). W tym znaczeniu, po analizie wykazanych kosztów, uznano, że dochody gospodarstwa domowego skarżącego obciążają wydatki należące do kategorii kosztów utrzymania koniecznego w wysokości 2.022,70 zł (za takie uznano bowiem wydatki dotyczące zakupu żywności, lekarstw, a także wykazane we wniosku wydatki związane z szeroko rozumianym utrzymaniem domu mieszkalnego, tj. z opłatą za czynsz, podatek od nieruchomości wywóz śmieci, ogrzewanie, gaz, energię elektryczną, wodę, kanalizację oraz koszty usług telekomunikacyjnych (telefon, internet). Zatem, nawet gdyby w rozliczeniu uwzględnione zostały koszty związane z zapłatą rat zaległych podatków w wysokości 1.560 zł, skarżący z tytułu uzyskiwanych dochodów (w wysokości 4.704,53 zł) posiada możliwości realizacji zobowiązania wynikającego z kosztów sądowych wymaganych w przedmiotowej sprawie.

W rozliczeniu nie uwzględniono obciążenia związanego z obsługą kredytów i pożyczek. W tym względzie należy bowiem podkreślić, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych preferencyjnie traktował zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa.

Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). W innym orzeczeniu NSA zaznaczył, iż "aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, należy uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Trudno, aby ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie miał zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny czy z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ewentualnych kosztów postępowania skoro wcześniej wykazał odpowiednie zabezpieczenia wobec banku."

W ocenie referendarza również posiadanie przez skarżącego majątku w postaci domu mieszkalnego (wartość szacunkowa 300.000 zł) oraz dwóch lokali mieszkalnych położonych w [...] i we [...] o znacznej wartości (łączna wartość szacunkowa 320.000 zł) oraz samochodu osobowego marki mercedes (wartość 9.000 zł) świadczy o znacznym potencjale finansowym skarżącego, dającym możliwości uregulowania wymaganych kosztów sądowych. W tym kontekście należy wskazać postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2004 r. (FZ 131/04, niepubl.), w którym stwierdzono, że "posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia".

Ponadto należy zaznaczyć, że w ostatnim okresie na rzecz skarżącego miało miejsce znaczne przysporzenie środków finansowych. Otóż wyniku analizy danych pochodzących z rachunku bankowego (B) ustalono, iż w miesiącach sierpień, wrzesień, październik i listopad 2016 r. na rachunek bieżący skarżącego wpłynęły środki pieniężne w wysokości 92.600 zł.

Z kolei z rachunku bankowego prowadzonego w A wynika, że 11 listopada 2016 r. (a więc po dacie sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy) na koncie skarżącego znajdowały się zasoby pieniężne w kwocie 4.507,56 zł.

Zatem dysponując tak znacznymi środkami pieniężnymi i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych skarżący winien uwzględnić konieczność ich zapłaty, a dopiero w dalszej kolejności regulować inne zobowiązania.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.