Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 207/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a w zw z art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1, ust. 1b. ust. 5 pkt 1a i pkt 2a; art. 27 ust.5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor WSA Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 października 2020 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] r., nr [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. B. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza [...] przez Kierownika Sekcji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r. znak: [...] orzekającej o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

J. B. w dniu [...] r. złożył w siedzibie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną A. B. (ur. [...] r.).

Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. Nr [...] ustalono, że A. B. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do [...] r., nie wskazano jednak przy tym daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Decyzją z dnia [...] r., organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powołując w podstawie prawnej wydanej decyzji szereg przepisów, na podstawie których zachodzą przesłanki negatywne uniemożliwiające przyznanie wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego.

Jako pierwszą z nich wskazano na okres powstania niepełnosprawności A. B.. Organ wyjaśnił, że A. B. jest zaliczana przez Lekarza Orzecznika ZUS do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji do dnia [...] r., jednak z dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania niemożliwym jest ustalenie daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji, a tym samym stwierdzenie, że niepełnosprawność wymienionej powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Następnie organ wskazał, że skarżący, który sprawuje opiekę nad żoną, posiada prawo do emerytury, co zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych także wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji jako ostatnią przyczynę odmowy, wskazał pozostawanie A. B. w związku małżeńskim z osobą, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W złożonym odwołaniu, skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca, ponieważ przepis, który stanowił dla organu podstawę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego został uznany za niekonstytucyjny. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał wskazał, iż ustawodawca ma obowiązek poprawić stan prawny w tym zakresie i przywrócić równe traktowanie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

Ponadto dodał, że powołany przez organ art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a) odmawiający przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na ustalone prawo do emerytury jest nieaktualny z obecnym stanem prawnym. Powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt: SK 2/17, w którym stwierdzono, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jest niezgodny z art. 71 ust 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust 1 Konstytucji. Przepis ten stracił moc obowiązującą z dniem 9 stycznia 2020 r.

Nadmienił także, że krzywdząca jest również interpretacja art. 17 ust 5 pkt 2 lit. a), w zakresie w jakim nie może otrzymać świadczenia z uwagi na pozostawanie w związku małżeńskim z niepełnosprawną żoną. Powołując się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. P 27/07 oraz wyroku z 1 czerwca 2010 r., sygn. P 38/09, stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym okoliczność, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawną żoną nie może pozostawać w sprzeczności z wartościami konstytucyjnymi, takimi jak ochrona małżeństwa, dobro rodziny oraz równość wobec prawa.

Po rozpatrzeniu odwołania, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniósł, że mając na uwadze, iż z dołączonego do akt sprawy zaświadczenia ZUS z dnia [...] r. wynika, że skarżący od [...] r. uprawniony jest do emerytury wypłacanej w kwocie [...]zł, niespełnione są przesłanki ustawowe określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a).

Odnosząc się do przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczącej daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, organ podniósł, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdzono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 Konstytucji.

Kolegium zwróciło uwagę, że na dzień wydania decyzji ustawodawca nie dokonał zmiany omawianego przepisu mimo iż, jest on niezgodny z Konstytucją RP.

Kolegium przyjęło jednak, że nie jest uzasadnione wydanie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku z dnia 21 października 2014 r.

Poza tym, organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, iż w przedmiotowej sprawie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, stwierdził, że małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego.

Kolegium nie zgodziło się natomiast z zarzutem skarżącego dotyczącym naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczącym nie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom sprawującym opiekę z ustalonym prawem do emerytury. Organ wskazał, że nie jest kwestionowane, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną żoną, jednak okoliczność, ustalonego prawa do emerytury, stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzasadniając swoje stanowisko organ wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne ma w założeniu w części zrekompensować danej osobie brak dochodu z pracy zarobkowej, która tej pracy nie może wykonywać, ponieważ opiekuje się niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie mogącym samodzielnie egzystować. Natomiast brak jest regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego o najwyższej kwotowo wysokości z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższej kwotowo emerytury lub wyrównania wysokości emerytury do kwoty wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, czy też wstrzymania wypłaty niższego kwotowo świadczenia, albo dokonania oceny, które za świadczeń jest dla wnioskodawcy najbardziej korzystne i wypłaty świadczenia zgodnie z żądaniem strony. Ustawodawca tworząc przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjął, że do świadczenia pielęgnacyjnego uprawniona jest osoba sprawująca opiekę, która nie ma ustalonego prawa do świadczenia z innego systemu zabezpieczenia społecznego. W konkluzji organ podniósł, że nie można pobierać jednocześnie emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, tak jak nie można uzyskiwać dochodu z pracy zarobkowej i zarazem pobierać świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto, organ podkreślił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 w którym stwierdzono niezgodność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, odnosi się wyłącznie do osób mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Tymczasem z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący uprawniony jest do emerytury wypłacanej przez ZUS, a nie do renty z tytułu niezdolności do pracy, o której mowa w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W skardze skierowanej do Sądu, skarżący zarzucił organom:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy, polegającego na tym że: organ drugiej instancji dokonał błędnej interpretacji przepisu tj. art 17 ust.5 pkt 1 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie, z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba ma ustalone prawo do emerytury.

2. dokonanie błędnej wykładni, która doprowadziła do naruszenia art. 32, art. 69, art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 28 ust. 1 i 2 lit. c) Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych polegającą na uznaniu, że posiadanie przez skarżącego prawa do emerytury pozbawia go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w jakiejkolwiek wysokości, podczas gdy wykładnia funkcjonalna i celowościowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że stosowanie tego przepisu wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości emerytury.

Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, a także przyznanie wnioskowanego świadczenia w części stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskiwaną emeryturą, a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedz na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie wskazać należy, że skarga w przedmiotowej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na gruncie kontrolowanej sprawy wniosek w powyżej opisanym zakresie złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, natomiast skarżący nie zgłaszał sprzeciwu.

Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że organ ten dopatrzył się w sprawie trzech przesłanek uniemożliwiających przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawną małżonką uznając za przeszkodę prawną następujące fakty:

- niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111; dalej jako: "ustawa o świadczeniach rodzinnych" lub "u.ś.r.");

- osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nie legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych);

- osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych);

Organ II instancji wyeliminował dwie pierwsze przeszkody przyjmując, że jedynie ustalone prawo do emerytury skarżącego uniemożliwia przyznanie na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawną żoną.

Sąd podziela trafność oceny organu odwoławczego w odniesieniu do wyeliminowania dwóch pierwszych przesłanek odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie podziela natomiast – co należy podkreślić - w świetle najnowszego orzecznictwa, uznawania za bezwzględną przeszkodę prawną dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego faktu pobierania przez osobę sprawującą opiekę emerytury.

W odniesieniu do pierwszej, wymienionej przez organ I instancji przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci braku ustalenia daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji A. B., a tym samym przyjęcie, że powstała już po ukończeniu przez nią 25 roku życia, skład orzekający podkreśla, że w pełni się zgadza z oceną prawną sprawy dokonaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Kolegium trafnie zwrócił uwagę na niemożność upatrywania w treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bezwzględnej przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., wydany w sprawie o sygn. K 38/13. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Stwierdzona zatem została zakresowa niekonstytucyjność przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skutkująca tym, że przepis ten w niekonstytucyjnym zakresie nie może być stosowany. Oznacza to, że organy administracji publicznej rozpoznając wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pochodzący od opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, mają obowiązek rozpatrzenia go z pominięciem kryterium wskazanego w treści przepisu, uzależniającego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad dorosłą osobą od tego, kiedy niepełnosprawność powstała.

Skład orzekający akceptuje również zaprezentowaną przez organ odwoławczy ocenę prawną przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, której dopatrzył się organ I instancji, powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten znajduje bowiem zastosowanie, wyłącznie w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna niż współmałżonek osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (np. syn, córka). Ustawodawca we wskazanym przepisie sankcjonuje wartość wynikającą z małżeństwa, zgodnie z którą obowiązek małżonka do opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka, wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego, chyba, że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia [...] r., sygn. akt II SA/Bk 646/20, dostępny w CBOSA). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęte jest, że małżonek osoby niepełnosprawnej, sprawujący nad niepełnosprawnym opiekę należy do osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ciąży bowiem nad nim swoisty obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka wynikający z art. 23 i 27 zd. pierwsze Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten polega co do zasady albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych albo na osobistych staraniach.

Niezależnie jednak od powyższego, organy obu instancji, za negatywną przesłankę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, uznały okoliczność ustalonego prawa do emerytury pobieranej przez skarżącego.

Istota sporu zawisłego między stronami w niniejszej sprawie sprowadza się więc do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Z akt sprawy wynika, że skarżący od [...] r. uprawniony jest do emerytury, która od marca 2019 r. wypłacana jest w kwocie [...]zł (k. 23-24 akt adm. I inst.).

Na wstępie zaznaczyć należy, że znana jest Sądowi krytyczna koncepcja przyjęcia, że zasada równości ma obejmować w takim samym stopniu wszystkie osoby wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, rezygnujące z pracy lub takowej nie podejmujące z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą spełniającą wymogi wynikające z postanowień art. 17 ust. 1 u.ś.r. Pozornie ujęcie takie jest prawidłowe, jednakże pomija istotne elementy, które przesądzają o tym, że nie wszystkie osoby sprawujące opiekę nad wskazanymi powyżej osobami będą charakteryzowały się tymi samymi cechami relewantnymi. W pierwszej kolejności świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą utraconego dochodu dla osoby rezygnującej z pracy lub jej nie podejmującej z uwagi na konieczność sprawowania wskazanej opieki. Z tego tytułu właściwy organ odprowadza za taką osobę składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe i okres ten zaliczany jest takiej osobie do lat pracy i wpływa na wysokość przyszłego świadczenia emerytalnego. Oznacza to, że regulacja ta skierowana jest do osób będących jeszcze w okresie aktywności zawodowej i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 tej kwestii nie neguje. Z kolei w przypadku osób posiadających prawo do emerytury osoby te są już po okresie aktywności zawodowej, a wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego zależna jest od liczby lat pracy oraz wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia. Tym samym w przypadku tych osób nie można mówić już o rekompensacie za utracone wynagrodzenie, ponieważ osoby te dysponują prawem do określonego świadczenia z systemu zabezpieczenia społecznego (Nitecki Stanisław, Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskiwaną emeryturą, a kwotą tego świadczenia. Glosa do wyroku NSA z dnia 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19, Lex 386249858).

Wyrażając taki pogląd zwracano uwagę przede wszystkim na to, że korzystanie z innych form wykładni nie może jednakże prowadzić do tego, że sąd staje się kreatorem norm prawnych, których akt normatywny poddany jego analizie nie zawiera.

Powyższe stanowisko, wynika z literalnego brzmienia (wykładni językowej) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. 1) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Gdyby przyznać prymat wykładni językowej należałoby przyjąć, że z uwagi na przysługujące skarżącemu prawo do emerytury, nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości.

Jednak w ostatnich dwóch latach, dominująca stała się linia orzecznicza sądów administracyjnych, w której wypiera się wyłącznie wykładnię literalną negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opisanej w art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. Jednym z pierwszych orzeczeń, które zapoczątkowały taki nurt był między innymi wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 20 lutego 2019 r. sygn. II SA/Go 83/18, prawomocnym od 30 kwietnia 2020 r. (tj. od daty wyroku NSA z 30 kwietnia 2020 r. oddalającego skargę kasacyjną SKO w Gorzowie Wielkopolskim od wyroku WSA o sygn. II SA/Go 833/18). W powołanym wyżej wyroku, zwrócono uwagę na potrzebę uzupełniania wykładni językowej przepisu wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej z uwagi na to, że zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może doprowadzić do odrzucenia rezultatów jednoznacznej wykładni językowej. Wykładania językowa ogranicza się tylko do interpretacji tekstu prawnego zgodnie z prawidłami i znaczeniem języka etnicznego, w którym został sporządzony. Tekst prawa powinien być zaś tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami sytemu prawa (wykładnia systemowa) oraz aby ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu (wykładnia funkcjonalna). Jak zauważył NSA w powołanym wyżej wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych winna także uwzględniać kontekst historyczny pojawienia się przepisu w systemie prawa i ten kontekst historyczny przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. W dacie uchwalania ustawy o świadczeniach rodzinnych wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie osobie strat jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do [...] r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do [...] złotych i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie wynosi [...] złotych. Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było zatem, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Odczytanie znaczenia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w obecnych realiach, pozostaje jednak w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej.

Zmianę linii orzecznictwa i odejście od poprzestania wyłącznie na literalnej wykładni wraz z potrzebą jej uzupełnienia wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej w sprawach odnoszących się do przesłanki negatywnej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opisanej art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dostrzec można również w wyrokach: WSA w Krakowie z 11 kwietnia 2019 r. sygn. III SA/Kr 137/19, WSA w Gdańsku z 12 września 2019 r. sygn. III SA/Gd 472/19, WSA w Rzeszowie z 25 lipca 2019 r., sygn. II SA/Rz 676/19, wyrok NSA z 28 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 757/19, wyrok NSA z 8 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2392/19 oraz wyrok NSA z 27 maja 2020 r. sygn. I OSK 2375/19 (wszystkie dostępne w CBOSA). W w/w wyrokach jako uzasadnienie potrzeby sięgnięcia do wykładni funkcjonalnej i systemowej, przepisu przytaczane jest stanowisko doktryny, mówiące o tym, że jasność przepisów prawa może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów, czy istotnej zmiany sytuacji społecznej czy ekonomicznej, mimo, że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie (L. Morawski: Wykładnia prawa w orzecznictwie sądów. Komentarz. Toruń 2002,s.65).

W taki też sposób powyższą kwestię ocenił także już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 578/19.

Jak wynika z art. 17 ust. 1 ustawy istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej, określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Pogląd, który ukształtował się w powołanym orzecznictwie sądów administracyjnych, zwraca uwagę, że taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Zróżnicowanie podmiotów, o jakim mowa polega na tym, że inaczej wygląda sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a), gdzie pozbawiono ich świadczenia pielęgnacyjnego, a inaczej osób, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie z kolei umożliwiono im wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Jeszcze inaczej kształtuje się sytuacja osób, które otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach, ponieważ im przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń.

W związku z tym zróżnicowaniem należy podkreślić, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. (por. wyroki TK z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 41/09; z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt K 37/12; z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt K 40/12 oraz z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt P 6/12). W uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r., K 38/13 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

W realiach niniejszej sprawy emerytura skarżącego wynosi [...] zł (na dzień 1 marca 2019 r.), zaś wysokość wnioskowanego świadczenia (od [...] r.) to [...] zł.

W świetle powyższego, mając na uwadze, że doszło do zróżnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych - w niniejszej sprawie emerytury - w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Takie podejście do skarżącego będzie równoznaczne z realizacją przez Państwo reprezentowane w tej sytuacji przez administrację obowiązku udzielenia mu szczególnej pomocy w związku z jego trudną sytuacją materialną i społeczną związaną ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy zastosują się do oceny prawnej Sądu, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Wezmą pod uwagę, że prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych znajduje zastosowanie do sytuacji skarżącego w ten sposób, że przyjmą, iż posiadanie przez skarżącego uprawnienia do emerytury nie stanowi przeszkody do ustalenia mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podjęte w tej sprawie rozstrzygnięcie organ uzasadni w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, a także uznając, iż organy dokonały niewłaściwej wykładni wskazanego przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.