Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 901/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Janusz Walawski (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2013 r. sprawy ze skargi K. K. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego E. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku E. F. o ponowne rozpatrzenie sprawy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), w dniu [...] marca 2013 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r. o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Organ w uzasadnieniu decyzji podał, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) przez osobę zmarłą. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak uprawnień do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.

Z akt sprawy wynika, iż w 10 – leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy ojca dziecka zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, zostało udokumentowane 3 lata, 4 miesiące i 17 dni.

Zmarły ojciec dziecka w okresach od dnia [...] czerwca 2001 r. do dnia [...] maja 2006 r. i od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] stycznia 2010 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. We wskazanych okresach nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Za całkowicie niezdolnego do pracy został uznany orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] sierpnia 2012 r. od dnia [...] października 2010 r.

W sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu ubezpieczenia oraz nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem w wykazanych przerwach zmarły ojciec dziecka był zdolny do pracy.

Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlega również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu przedmiotowego świadczenia.

Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2013 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez K. K., reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego E. F., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że zmarły ojciec dziecka legitymował się dłuższym od ustalonego przez organ okresu ubezpieczenia ale nie jest w stanie tego udokumentować. Stwierdziła również, że za nieodpowiedzialne zachowanie zmarłego ojca dziecka ona i dziecko ponoszą konsekwencje. Skarżąca wniosła o przychylne rozpatrzenie sprawy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odniósł się również do argumentów przedstawionych w skardze, odmawiając im zasadności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania.

Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).

Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego:

1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami,

2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku,

3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Wydając decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 Kpa - poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 Kpa - spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 Kpa i art. 80 Kpa - oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kpa.

W rozpatrywanej sprawie organ nie naruszył przywołanych reguł w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy są jedynymi kryteriami ustawowymi od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W rozpoznawanej sprawie obowiązkiem organu było wykazanie istnienia bądź braku przesłanki szczególnych okoliczności, o której mowa w powyżej określonym przepisie. Organ obowiązku tego dopełnił.

Organ ustalił stan faktycznego sprawy w stopniu umożliwiającym wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Odniósł się do przesłanki "szczególnych okoliczności", o której mowa w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, do indywidualnej sytuacji, w której znalazł się zmarły ojciec dziecka.

Z akt sprawy wynika, że zmarły ojciec dziecka nie łożył na jego utrzymanie. Matka dziecka otrzymywała alimenty, ale nie od ojca dziecka, a od państwa. W przebiegu jego zatrudnienia wystąpiły długotrwałe przerwy i w tym czasie nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne.

Podkreślić należy, że art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego ani od długości przerwy, jaka zaistniała pomiędzy ustaniem zatrudnienia a powstaniem niezdolności do pracy i dlatego te okoliczności mają w sprawie drugorzędne znaczenie. W świetle tego przepisu ważne są przede wszystkim powody, dla których nie było możliwe spełnienie wymagań potrzebnych do uzyskania renty w trybie ustawowym.

W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W przypadku zmarłego ojca dziecka nie można bowiem stwierdzić, że na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków, przewidzianych w ustawie, do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym.

Kwestią decydującą o braku uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym były przerwy, jakie wystąpiły w ubezpieczeniu zmarłego ojca dziecka.

Całość argumentacji skarżącej, zaprezentowana w skardze, jak również podnoszone w postępowaniu przed organem, sprowadzała się do kwestionowania ustaleń organu w zakresie przebiegu ubezpieczenia zmarłego ojca dziecka. Jednakże stanowisko to nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materialne dowodowym.

Skarżąca niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Trudna sytuacja materialna nie wystarcza jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne. Jego przyznanie nie zależy zatem wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.