Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 876/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 26
journal: Dz.U. 2004 nr 68 poz 623
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne
article: par. 11 ust. 1, par 20a ust. 1, 2
journal: Dz.U. 1997 nr 130 poz 851
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego  pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem  pochodzenia.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2009 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe; 1. uchyla zaskarżona decyzje w części utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. nr [...] z [...] lipca 2007r. 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz M. D. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą M. D. w S. kwotę 3637 zł ( trzy tysiące sześćset trzydzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja w części uchylonej nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez M. D. prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą M. P.P.H.U. jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] kwietnia 2009 r. nr [...] - w części utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji.

Decyzją tą, w oparciu o art. 233 § 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: Ordynacja podatkowa) i po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z [...] lipca 2007 r. -uznającej zgłoszenie celne z [...] maja 2002 r. za nieprawidłowe w części dotyczącej zastosowanej stawki celnej w poz. 1 SAD i określenia kwoty długu celnego oraz orzekającej w tym zakresie i wymierzającej odsetki wyrównawcze od cła- Dyrektor Izby uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej obciążenia strony odsetkami wyrównawczymi i w tym zakresie umorzył postępowanie organu I instancji, w pozostałym zakresie zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

Podejmując takie rozstrzygnięcie Dyrektor Izby w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że:

Na podstawie zgłoszenia celnego SAD nr [...] z [...] maja 2002 r. Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W. objął procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym importowany z N. towar w postaci tkanin poliestrowych, na warunkach zadeklarowanych w zgłoszeniu, tj. ze stawką celną konwencyjną, na podstawie dołączonego do zgłoszenia świadectwa pochodzenia wystawionego przez administrację celną Z., potwierdzającego [...] oraz [...] niepreferencyjne pochodzenie towarów nim objętych.

W ramach kontroli postimportowej organ celny zweryfikował całość dokumentów przedłożonych do odprawy i w wyniku tej kontroli zakwestionował prawidłowość przedłożonego przez stronę dowodu pochodzenia. To zaś spowodowało, że postanowieniem z [...] listopada 2002 r. Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia prawidłowej stawki celnej.

Dalej, Dyrektor Izby wskazał, że w trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego strona przedłożyła świadectwo pochodzenia potwierdzające [...] pochodzenie towaru z poz. 2-4 SAD oraz świadectwo pochodzenia F. potwierdzające [...] pochodzenie towaru z poz. 1 SAD. W związku z wątpliwościami dotyczącymi ich autentyczności pismami z [...] sierpnia 2003 r. zwrócono się do władz celnych krajów, które wystawiły świadectwa pochodzenia, z prośbą o dokonanie ich weryfikacji. Do czasu uzyskania odpowiedzi od władz zagranicznych, Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W. zawiesił postępowanie w sprawie. Przy piśmie z [...] września 2003 r. [...] władze celne poinformowały o pozytywnym wyniku weryfikacji skierowanego do nich świadectwa pochodzenia, natomiast władze celne I. nie udzieliły żadnej odpowiedzi na wniosek weryfikacyjny.

Postanowieniem z [...] stycznia 2006 r. Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W. podjął zawieszone postępowanie. Następnie, w dniu [...] lipca 2007 r. organ ten wydał decyzję, którą uznał zgłoszenie celne SAD nr jw. za nieprawidłowe w części dotyczącej zastosowanej stawki celnej w poz. 1 SAD i kwoty wynikającej z długu celnego oraz ustalił prawidłową stawkę celną dla towaru zadeklarowanego w ww. poz. Kwotę wynikającą z długu celnego organ I instancji określił z zastosowaniem autonomicznej stawki celnej (wynoszącej 30%; zastosowana przez stronę stawka konwencyjna wynosiła 9%). Nadto, wydaną decyzją obciążył stronę odsetkami wyrównawczymi od cła.

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie, wnosząc w nim o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania lub uchylenie oraz ponowne rozpatrzenie sprawy i uzupełnienie materiału dowodowego o prawidłowo wysłane i doręczone pismo weryfikacyjne do świadectwa F. wystawionego przez władze I.

Pismem z [...] stycznia 2008 r. organ odwoławczy wystąpił do władz [...] o zweryfikowanie ww. świadectwa pochodzenia. Postanowieniem z [...] stycznia 2008 r. postępowanie w niniejszej sprawie zostało zawieszone do czasu uzyskania odpowiedzi na ww. wniosek weryfikacyjny. W związku z brakiem odpowiedzi władz zagranicznych w terminie 10 miesięcy od wystąpienia polskiej administracji celnej z ww. wnioskiem, postanowieniem z [...] lutego 2009 r. postępowanie odwoławcze zostało podjęte.

W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji Dyrektor Izby przedstawił swoje stanowisko w sprawie.

Wyjaśnił przede wszystkim, iż towary podlegające przywozowi na polski obszar celny można klasyfikować ze względu na ich pochodzenie jako towary posiadające status preferencyjnego pochodzenia oraz towary posiadające status niepreferencyjnego pochodzenia. Zauważył przy tym, iż w przypadku towarów objętych Wykazem nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz. U. Nr 130, poz. 851 ze zm.), ich niepreferencyjne pochodzenie uprawniające do zastosowania stawki konwencyjnej, która jest niższa od autonomicznej, musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia. W przypadku, gdy pochodzenie towaru z Wykazu nr 3 nie zostało udowodnione świadectwem pochodzenia określonym w przepisach ww. rozporządzenia, lecz stwierdzone w inny sposób, status niepreferncyjengo pochodzenia uprawnia jedynie do zastosowania stawki celnej autonomicznej. W przypadku zaś towarów, których kraj pochodzenia nie został ustalony, konieczne jest zastosowanie stawki celnej autonomicznej podwyższonej o 100% lub stawki celnej konwencyjnej podwyższonej o 100%, jeżeli jest wyższa od autonomicznej.

Dalej, Dyrektor Izby zauważył, iż przedmiotowy w sprawie towar zadeklarowany w poz. 1 SAD jest objęty ww. Wykazem nr 3 i jego pochodzenie musiało zostać udokumentowane w sprawie świadectwem pochodzenia spełniającym wymogi określone w § 13 ww. rozporządzenia. Zauważył też, że na etapie postępowania przed organem I instancji strona przedłożyła m.in. świadectwo pochodzenia F. potwierdzające [...] pochodzenie towaru z poz. 1 SAD. Świadectwo to jednak nie zostało pozytywnie zweryfikowane w trybie § 20a ust. 1 ww. rozporządzenia. [...] władze celne w terminie 10 miesięcy od wystąpienia polskiej administracji celnej z wnioskiem o weryfikację ww. dowodu pochodzenia, nie udzieliły bowiem żadnej odpowiedzi. To zaś, w myśl ust. 2 § 20a, musiało skutkować uznaniem, iż weryfikowany dokument jest nieprawidłowy do potwierdzenia pochodzenia towaru.

W przypadku braku świadectwa niepreferencyjnego pochodzenia towaru wymaganego dla zastosowania konwencyjnej stawki celnej, dokumentem uprawniającym do zastosowania stawki celnej autonomicznej jest dokument spełniający przesłanki z § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. W niniejszej sprawie, jak podał Dyrektor Izby, niepreferencyjne pochodzenie dla zastosowania ww. stawki dla towaru z poz. 1 SAD ustalono na podstawie zapisu o [...] pochodzeniu, umieszczonym na specyfikacji towarowej. Tym samym organ odwoławczy uznał, iż organ I instancji zasadnie zakwestionował przedstawione przez stronę [...] świadectwo pochodzenia i zasadnie w tej sytuacji określił w sprawie kwotę długu celnego z zastosowaniem autonomicznej stawki celnej - zgodnie z ust. 10 Części A Postanowień wstępnych do Taryfy celnej (Dz. U. z 2001 r., Nr 146, poz. 1639).

Jednocześnie Dyrektor Izby nie podzielił zarzutów strony podniesionych w odwołaniu, a sprowadzających się do zakwestionowania przeprowadzonej w toku postępowania weryfikacji [...] świadectwa pochodzenia. Odpowiadając na postawione zarzuty Dyrektor Izby wskazał m.in., iż sporne w sprawie świadectwo pochodzenia F. zostało wystawione przez Ministerstwo I. Do tej instytucji skierowany został wniosek weryfikacyjny z [...] sierpnia 2003 r. Wniosek weryfikacyjny z [...] stycznia 2008 r. skierowano natomiast do Ministerstwa Handlu, jako instytucji kompetentnej w zakresie świadectw pochodzenia, w związku ze zmianami organizacyjnymi w administracji rządowej R. Dyrektor Izby wskazał też, iż występując z pierwotnym wnioskiem weryfikacyjnym organ nie miał obowiązku kierowania go do adresata za pokwitowaniem. Powyższe Dyrektor Izby wywiódł z treści art. 83 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.).

Powołując się m.in. na powyższe, zarzutów strony organ odwoławczy nie uwzględnił. Uznał, iż w sprawie były podstawy do zweryfikowania [...] świadectwa pochodzenia. Wątpliwości budziła pieczęć, podpisy oraz użyte w treści świadectwa słowa: duplicate i issued retrospectively. Dyrektor Izby uznał też, że wnioski weryfikacyjne zostały skierowane do organów, które były właściwe do przeprowadzenia procedury weryfikacyjnej, a w konsekwencji, że procedura weryfikacyjna została przeprowadzona w sposób prawidłowy. Stwierdził przy tym, iż brak odpowiedzi organów prowadzących weryfikację, w tym przypadku władz [...], stanowił podstawę do zakwestionowania weryfikowanego dokumentu mającego potwierdzać pochodzenie towaru z poz. 1 SAD i zastosowania dla tego towaru autonomicznej stawki celnej.

Na koniec organ odwoławczy wyjaśnił powody uchylenia decyzji organu I instancji w części dotyczącej odsetek wyrównawczych od cła i umorzenia postępowania w tym zakresie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Dyrektora Izby z [...] kwietnia 2009 r. - w części w jakiej utrzymuje ona w mocy decyzję organu I instancji z [...] lipca 2007 r., skarżąca - M. D. (reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika), wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i umorzenie postępowania w trybie art. 233 § 1 ust. 2 pkt. 2a Ordynacji podatkowej, względnie stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na jej wydanie z rażącym naruszeniem prawa oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw skarżącej. Jednocześnie skarżąca wniosła o przesłuchanie Pana A. K. na okoliczności podnoszone w treści uzasadnienia skargi, w szczególności na okoliczność przedstawienia organowi prawidłowego i ważnego świadectwa pochodzenia F. oraz prawidłowego zastosowania stawki celnej konwencyjnej w zgłoszeniu celnym.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

-art. 65 § 5 i 5a Kodeksu celnego poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy,

-art. 229 w związku z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, oraz

-art. 121 § 1, art. 122, art. 125 § 1 i art. 139 Ordynacji podatkowej, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przede wszystkim podniosła, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 65 § 5 Kodeksu celnego, z którego wynika 3-letni termin na wydanie decyzji. Powołując się na treść decyzji organu I instancji wskazała, że w niniejszej sprawie bieg tego terminu uległ zawieszeniu z dniem [...] sierpnia 2003 r. (data doręczenia postanowienia o zawieszeniu postępowania) i zaczął biec dalej z dniem [...] stycznia 2006 r. (data doręczenia postanowienia o podjęciu postępowania). Zatem, 3-letni termin na wydanie decyzji dotyczącej przedmiotowego w sprawie zgłoszenia celnego z [...] maja 2002 r. upłynął z dniem [...] października 2007 r. Tymczasem zaskarżona decyzja została wydana [...] kwietnia 2009 r., przy czym ponowne zawieszenie postępowania w sprawie miało miejsce już po ww. dacie. Z powyższego -w ocenie skarżącej- wynika, że decyzja Dyrektora Izby została wydana po terminie wynikającym z ww. art. 65.

Podniosła przy tym, iż negatywne konsekwencje długotrwałego zawieszenia postępowania nie mogą obciążać strony. Organ I instancji zawiesił bowiem postępowanie w sprawie na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, a więc uznając, iż wydanie decyzji uzależnione jest od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ, tj. od zwrócenia się do właściwych organów [...] i [...] z wnioskami weryfikacyjnymi. Powyższe nie zostało jednak wówczas zrealizowane, albowiem wniosek weryfikacyjny nie został skierowany do właściwego organu [...]. Pomimo tego postępowanie było zawieszone przez okres około 2,5 letni już po otrzymaniu odpowiedzi od władz [...]. Należy więc uznać, zdaniem skarżącej, iż postanowienie o zawieszeniu organu I instancji naruszało prawo, a to zaś powinno skutkować uznaniem, że do negatywnych dla skarżącej skutków z art. 65 § 5 Kodeksu celnego nie doszło, względnie - że zawieszenie postępowania nie miało miejsca. W konsekwencji natomiast powinno to skutkować przyjęciem, że także decyzja organu I instancji została wydana po upływie wskazanego powyżej 3-letniego terminu.

Następnie skarżąca zaznaczyła, że już samo podjęcie wątpliwości przez organy celne co do autentyczności oryginalnych świadectw pochodzenia przedstawionych na żądanie organu przez skarżącą, wydaje się nieuzasadnione. Oba dokumenty były bowiem kompletne i prawidłowe, dodatkowo - uprzednio potwierdzone urzędowo także przez władze Z. poprzez wydanie "Certificate of Origin" nr [...]. Pomimo to zostały one zakwestionowane, przy czym bez wskazania istotnych przesłanek świadczących o ich nieprawidłowości.

Dalej skarżąca przypomniała, iż podstawą wydania zaskarżonej decyzji było uznanie, iż odpowiednie organy [...] nie udzieliły odpowiedzi na wniosek weryfikacyjny w terminie 10 miesięcy od dnia doręczenia tego wniosku. Zauważyła przy tym, że organ celny w sposób prawidłowy zwrócił się do stosownego organu [...] z wnioskiem o weryfikację dopiero po upływie przeszło 6 lat od daty wystawienia spornego w sprawie świadectwa pochodzenia. Ów wniosek został doręczony bowiem w dniu [...] kwietnia 2008 r., a świadectwo pochodzenia wystawione zostało [...] lutego 2002 r. Skarżąca podniosła też, że przed wydaniem skarżonej decyzji w piśmie z [...] lutego 2002 r. wnioskowała o sprawdzenie, czy wobec zmian organizacyjnych w Ministerstwie I. wniosek weryfikacyjny został skierowany do właściwego organu, jak i ustalenie przez jak długi okres właściwy organ [...] miał obowiązek przechowywać świadectwo pochodzenia towaru. O ile w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy odniósł się do pierwszego wniosku, o tyle organ ten nie przychylił się do drugiego wniosku skarżącej. Wskazał jedynie, że w przypadku upływu terminów na przechowywanie wniosków o wystawienie świadectwa pochodzenia władze zagraniczne powinny poinformować o braku możliwości przeprowadzenia postępowania weryfikacyjnego, a takiej informacji jednak nie przekazały. Z powyższego organ odwoławczy wyprowadził wniosek, iż procedura weryfikacyjna została przeprowadzona prawidłowo, a wnioski o weryfikację skierowano do właściwych organów. W tym miejscu skarżąca stwierdziła, iż nie jest dla nie jasne na jakiej podstawie organ odwoławczy doszedł do takiego przekonania. Powyższe w jej ocenie wskazuje na naruszenia w sprawie art. 229 w zw. z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej.

Następnie skarżąca podniosła, iż pomimo faktu, że zapis § 20a ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. nie wskazuje na konkretny termin, w którym organ polski winien zwrócić się do organu wystawiającego świadectwo z wnioskiem weryfikacyjnym, to należy uznać, iż powinno to nastąpić bez zbędnej zwłoki. Z całą pewnością skierowanie takiego wniosku weryfikacyjnego i doręczenie właściwemu organowi [...] po upływie 6 lat od daty wystawienia przez niego świadectwa pochodzenia i około 6 lat od daty wszczęcia postępowania należy uznać za przekroczenie takiego terminu. Nie ustalenie zaś, czy w ogóle możliwe było udzielenie odpowiedzi przez organ wystawiający świadectwo pochodzenia w tym terminie, uznać należy za kolejne naruszenie organu odwoławczego.

Nadto, zdaniem skarżącej, ww. przepis rozporządzenia niepozostającego już w mocy, nie powinien znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Wydaje się on bowiem sprzeczny z zasadami obecnie obowiązującego prawa, jako że obciąża podatnika odpowiedzialnością za działanie lub zaniechanie organów państw trzecich, na które to działanie czy zaniechanie podatnik nie ma żadnego wpływu. I dalej skarżąca zauważyła, że zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej ciężar udowodnienia okoliczności, na które powołuje się organ przy wydawaniu decyzji, spoczywa właśnie na tym organie. Natomiast wskazany powyżej przepis rozporządzenia pozwalał na zakwestionowanie ważności i prawidłowości świadectwa pochodzenia w przypadku braku odpowiedzi organów państw trzecich, czyli bez wskazania żadnych konkretnych okoliczności, a co za tym idzie bez możliwości weryfikacji takich ewentualnych okoliczności.

Na koniec skarżąca podniosła, iż przedstawione okoliczności faktyczne jednoznacznie wskazują na naruszenie przez organ odwoławczy przepisów postępowania, tj. art. 121, art. 122, art. 125 i art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie - stwierdzenie jego wydania z naruszeniem prawa, v. art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności decyzji Dyrektora Izby w zaskarżonej części i w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, iż decyzja ta (w ww. części) nie może się ostać, albowiem została wydana z naruszeniem przepisów procesowych, a uchybienia w tym zakresie popełnione miały istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Uwzględniając skargę Sąd nie uwzględnił jednak wszystkich zarzutów w niej podniesionych, tj. tych przedstawionych w pkt. 1 i 2 zarzutów skargi. Za chybiony Sąd uznał m.in. zarzut naruszenia art. 65 § 5 Kodeksu celnego stanowiącego, że decyzja korygująca zgłoszenie celne w trybie art. 65 § 4 tej ustawy nie może być wydana, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. W niniejszej sprawie we wskazanym terminie została wydana i doręczona stronie decyzja organu I instancji, zaś organ II instancji orzekał już po tej dacie. W tym miejscu należy wyjaśnić, iż 3-letni termin przewidziany w art. 65 § 5 Kodeksu celnego dotyczy -zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego- wydania decyzji przez organ I instancji, gdyż do kompetencji właśnie tego organu należy weryfikacja wadliwego zgłoszenia celnego. Termin ten nie ma więc wpływu na wydanie decyzji przez Dyrektora Izby Celnej. Tym samym decyzja organu odwoławczego nie podlegała czasowemu ograniczeniu przewidzianemu w art. 65 § 5 Kodeksu celnego.

Przed przystąpieniem do wskazania przyczyn uchylania decyzji Dyrektora Izby w części utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, Sąd przede wszystkim wyjaśnia, iż zgodnie z treścią art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623 ze zm.), jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej, do spraw dotyczących długu celnego stosuje się przepisy dotychczasowe. Stosownie zatem do zacytowanej normy prawnej, w rozpatrywanej sprawie, w której dług celny powstał w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego, tj. [...] maja 2002 r., zastosowanie znajdują przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. z 2001 Nr 75 r., poz. 802 ze zm.), oraz -mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia tejże sprawy- przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz. U. Nr 130, poz. 851 ze zm.).

Słusznie zatem organy celne orzekające w sprawie i stosujące ww. przepisy ustaliły podstawę materialnoprawną w wydanych rozstrzygnięciach. Słusznie też organy celne zwróciły uwagę na to, że towar zadeklarowany w poz. 1 zgłoszenia celnego (tj. tkanina poliestrowa objęta kodem [...]), został wymieniony w Wykazie Nr 3 do ww. rozporządzenia i zgodnie z § 11 ust. 1 tego rozporządzenia pochodzenie tego towaru musiało być udokumentowane świadectwem pochodzenia dla zastosowania konwencyjnej stawki celnej. Nadto, zasadnie organy celne wskazały, że w ramach kontroli postimportowej mogą poddać weryfikacji świadectwo pochodzenia przedstawione przez stronę, kierując wniosek w tym zakresie do odpowiednich instytucji zagranicznych - tj. do tych, które to świadectwo wystawiły. Stanowi o tym wyraźnie mający niewątpliwe zastosowanie w sprawie § 20a ust. 1 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym w celu sprawdzenia autentyczności świadectwa pochodzenia towarów lub prawidłowości danych w nim zawartych organ celny może skierować je do weryfikacji do organu wystawiającego świadectwo.

Tryb przewidziany w § 20a ust. 1 został zastosowany w kontrolowanym przez Sąd postępowaniu, a wynik weryfikacyjny miał wpływ na decyzje zapadłe w tej sprawie.

Sąd nie kwestionuje prawa organów celnych do skierowania wniosku o weryfikację zagraniczną złożonych przez skarżącą świadectw pochodzenia, jednakże stwierdza, iż w toku postępowania organy celne popełniły szereg nieprawidłowości przy weryfikacji spornego dokumentu, które w konsekwencji miały istotny wpływ na jej wynik.

W tym miejscu należy przypomnieć, iż w dniu [...] maja 2002 r. skarżąca zgłosiła do procedury dopuszczenia do obrotu towar w postaci tkaniny poliestrowej zakupionej w Z., przywieziony z I. i i K. Zadeklarowała dla importowanego towaru stawkę celną konwencyjną 9% i przedstawiła dokument Certificate of Original z [...] maja 2002 r. mający potwierdzać pochodzenie tego towaru (a wystawiony w oparciu o świadectwo pochodzenia [...] oraz [...]). W wyniku kontroli postimportowej -tj. w trybie art. 83 Kodeksu celnego- dokument ten został zakwestionowany. W toku prowadzonego postępowania skarżąca na żądanie organu celnego I instancji przedstawiła m.in. świadectwo potwierdzające [...] pochodzenie towaru z poz. 1 SAD (najpierw kopię z [...] kwietnia 2002 r., a następnie duplikat w oryginale z [...] stycznia 2003 r. Przy piśmie z [...] sierpnia 2003 r. dokument ten (tj. duplikat wystawiony z datą [...] stycznia 2003 r. - k. 33 akt adm.), został przesłany przez polskie władze celne do Ministerstwa I. celem jego zweryfikowania. Do dnia wydania decyzji przez organ I instancji (tj. do dnia [...] lipca 2007 r.), nie uzyskano jednak żadnej odpowiedzi ze strony tego organu, to zaś obciążyło stronę skarżącą.

Jednocześnie zauważyć należy, iż w aktach sprawy nie znajduje się żaden dowodów potwierdzający, iż ww. wniosek weryfikacyjny dotarł do adresata. Co więcej, tak z obu decyzji wydanych w sprawie jak i akt administracyjnych wynika, iż wniosek ten nie został wysłany za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Na okoliczność tą strona zwracała uwagę jeszcze w postępowaniu I instancji podnosząc, iż na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można jednoznacznie ustalić, czy pismo z prośbą o weryfikację skutecznie doręczono właściwemu adresatowi. Przy czym istotne tu były dwie kwestie, tak sam fakt doręczenia jak i adres, pod który ten wniosek wysłano. Organy orzekające w sprawie stanęły jednak na stanowisku, iż wniosek weryfikacyjny został wysłany prawidłowo oraz, że na obecnym etapie (i po upływie takiego czasu) nie ma możliwości zwrócenia się do urzędu pocztowego o dokonanie reklamacji przesyłki. Nadto, organ odwoławczy stwierdził, iż organ występujący z wnioskiem weryfikacyjnym nie ma obowiązku kierowania tego wniosku za pokwitowaniem.

Z takim stanowiskiem organów celnych w sprawie nie sposób się zgodzić. Wprawdzie, wskazany przepis § 20a powołanego rozporządzenia nie zawiera w swej treści literalnie określonego obowiązku posiadania potwierdzenia doręczenia zapytania organowi, który wystawił weryfikowane świadectwo pochodzenia, zawiera jednak wymóg udokumentowania faktu tego wystąpienia dla prawidłowego obliczenia 10-miesięcznego terminu "od dnia wysłania wniosku o weryfikację". Zwrócił na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 czerwca 2009 r. (sygn. akt I GSK 1012/08). W wyroku tym NSA zauważył także, iż "W postępowaniu celnym nie obowiązuje formalna teoria dowodowa, według której daną okoliczność można udowodnić wyłącznie za pomocą takiego, a nie innego środka dowodowego, niemniej jednak rządząca postępowaniem celnym zasada oficjalności (art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1 i 181 Ordynacji podatkowej) wymaga, aby w toku postępowania organy celne podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy, w tym dopuszczały dowód służący ustaleniu prawdy obiektywnej. Brak możliwości wykazania stosownym dokumentem faktu wystąpienia o weryfikację świadectwa pochodzenia nie stoi na przeszkodzie wykazania tego innym środkiem dowodowym, stosownie do treści art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej."

Podzielając w pełni przywołane tu stanowisko NSA i mając na uwadze opisany powyżej stan faktyczny, Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, iż organy celne przy wysyłaniu wniosku o weryfikację [...] świadectwa pochodzenia nie podjęły należytych działań w celu uzyskania potwierdzenia doręczenia tego wniosku adresatowi. Nie wysłały bowiem przesyłki za zwrotnym potwierdzeniem odbioru (a jeżeli nawet tak uczyniły, to nie dopilnowały, aby to potwierdzenie otrzymać i umieścić w aktach sprawy). Sąd tu ma na względzie pismo weryfikacyjne z [...] sierpnia 2003 r. (k. 39 akt adm.), które to w odpowiednim czasie (nawet jeszcze w tym samym roku) -z uwagi na jego wysłanie bez potwierdzenia odbioru- mogło zostać ponowione (tak, aby strona nie miała żadnych wątpliwości, iż wniosek ten faktycznie dotarł do adresata), co jednak wówczas nie miało miejsca. Nadto, organy celne nie podjęły żadnych innych kroków dowodowych celem wykazania, iż wniosek weryfikacyjny faktycznie został wysłany i doręczony.

Okoliczność ta jest istotna w sprawie z uwagi na brzmienie § 20a ust. 2 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym jeżeli organ, do którego skierowano świadectwo w celu jego weryfikacji, nie udzieli odpowiedzi w terminie 10 miesięcy od dnia wysłania wniosku o weryfikację (...), dokument uznaje się za nieprawidłowy do potwierdzenia pochodzenia towaru. Jak wynika z przytoczonego przepisu, brak odpowiedzi na wniosek weryfikacyjny wywołuje negatywne skutki dla strony. Tym samym strona musi mieć pewność, iż organy celne prawidłowo skierowały wniosek o weryfikację oraz, że został on doręczony adresatowi. Zaniechanie organów celnych popełnione na tym etapie nie może więc obciążać strony tym bardziej, że już w toku postępowania przed organem I instancji kwestionowała ona sam fakt podjęcia czynności w trybie § 20a ust. 1.

W konsekwencji stwierdzić należy, iż postępowanie organów celnych w niniejszej sprawie przy kierowaniu wniosku o weryfikację charakteryzowało się brakiem staranności i doprowadziło do naruszenia podstawowych zasad postępowania celnego, w tym zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów celnych, oraz wydania błędnego orzeczenia w I instancji. Sposób procedowania w tej sprawie rzutował przede wszystkim na postępowanie dowodowe i poczynione przez organ I instancji ustalenia faktyczne. W efekcie, orzekając w I instancji Naczelnik Urzędu błędnie przyjął, że organ [...] nie udzielił odpowiedzi w terminie 10 miesięcy od dnia wysłania wniosku o weryfikację. Ustaleń takich poczynić nie mógł skoro z akt sprawy nie wynikało, że taki wniosek został w ogóle wysłany. W konsekwencji, przyjęcie błędnych ustaleń faktycznych w sprawie spowodowało błędne zastosowanie wobec strony negatywnych skutków przewidzianych w § 20a ust. 2.

Dyrektor Izby nieprawidłowości w ww. zakresie nie dostrzegł, pomimo że strona w odwołaniu wyraźnie zwracała uwagę na to, iż zastosowanie skutku przewidzianego w ust. 2 § 20a może mieć miejsce dopiero po należytym skierowaniu wniosku weryfikacyjnego do prawidłowego adresata, od którego to momentu można dopiero rozpocząć liczenie upływu dziesięciomiesięcznego okresu oczekiwania na odpowiedź. Błędnie oceniając zarzuty strony w tym zakresie organ odwoławczy wydał -w ocenie Sądu- decyzję naruszającą prawo poprzez utrzymanie decyzji I instancji w wadliwej części.

Jednocześnie wyjaśnić w tym miejscu trzeba, iż powyższej oceny Sądu nie może zmienić fakt wystąpienia z ponownym wnioskiem weryfikacyjnym przez organ odwoławczy, albowiem miało to miejsce dopiero w styczniu 2008 r. Weryfikowany dokument został wystawiony [...] stycznia 2003 r., przesyłka zaś z prośbą o weryfikację została doręczona w dniu [...] kwietnia 2008 r. (k. 95 akt adm.). Tym samym wniosek o weryfikację został doręczony władzom [...] po 5 latach od wystawienia budzącego wątpliwości organów celnych -co do jego wiarygodności- dokumentu. W tym miejscu należy zaś zauważyć, że stosownie do treści § 20 ww. rozporządzenia, organ, który wydał świadectwo pochodzenia, przechowuje wnioski dotyczące wydanych świadectw przez okres 5 lat. Dyrektor Izby kierując ponownie wniosek o weryfikację do I. nie zbadał, nie wyjaśnił (pomimo żądań w tym zakresie strony), jakie terminy przechowywania obowiązują w tym kraju, a tym samym, czy przeprowadzenie postępowania weryfikacyjnego w sprawie jest w ogóle możliwe. W ocenie Sądu powyższe powinno być nie wątpliwie w sprawie wyjaśnione. Okoliczność ta została jednak zbagatelizowana przez organ odwoławczy, który uznał jedynie, że w każdej sytuacji organy [...] powinny udzielić odpowiedzi.

W tym miejscu wymaga podkreślenia, iż ponowienie wniosku po tylu latach od wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie i wystawienia weryfikowanego świadectwa pochodzenia nie było spowodowane działaniem strony, a wadliwym prowadzeniem postępowania dowodowego przez organy celne. Nie byłoby to konieczne, gdyby pierwszy wniosek weryfikacyjny został prawidłowo wysłany i doręczony. Wysyłanie natomiast ponownego wniosku po 5 latach od wszczęcia postępowania uznać należy za zbyt późne i pozbawione racjonalnego działania. Chociaż bowiem w § 20a ust. 1 ww. rozporządzenia, jak słusznie podniosła to skarżąca, nie przewidziano terminu, w którym możliwe jest przeprowadzenie postępowania weryfikacyjnego, to jednak przyjąć należy, iż takie postępowanie nie może mieć miejsca po upływie terminów przewidzianych na przechowywanie świadectw pochodzenia.

Nadto, podnieść trzeba, iż sprawdzenie autentyczności świadectwa pochodzenia w drodze przedstawienia odpowiedniego pytania podmiotowi działającemu na terenie państwa eksportera stanowi czynność o charakterze dowodowym, podobnie jak pozyskiwanie różnego rodzaju informacji, przy czym wyniki sprawdzenia danego świadectwa mogą być przedmiotem odrębnej oceny i dodatkowej weryfikacji przez polskie organy celne. Zwrócił na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w przywoływanym już powyżej wyroku. Tymczasem w niniejszej sprawie organy celne obu instancji ograniczyły swoje działania dowodowe do wystąpienia z wnioskiem weryfikacyjnym. Nie uznały za stosowne -do wydania prawidłowego orzeczenia w sprawie- wyjaśnić na czym polegają wątpliwości co do autentyczności -w tym przypadku spornego- [...] świadectwa pochodzenia. Nie dostrzegły też, iż [...] świadectwo pochodzenia przedstawione w tym postępowaniu przez stronę zostało zweryfikowane pozytywnie oraz, że dokument załączony do zgłoszenia celnego mający potwierdzać [...] i [...] pochodzenie towarów wydany został właśnie na podstawie przedstawionych przez stronę świadectw pochodzenia - tj. [...] pozytywnie zweryfikowanego i [...] budzącego wątpliwości (z uwagi na brak odpowiedzi stosownych organów).

Reasumując, z przedstawionych już powodów Sąd uznał, iż brak jest podstaw w sprawie po pierwsze - do przyjęcia, że wniosek weryfikacyjny do organu [...] z 2003 r. został wysłany i doręczony adresatowi oraz po drugie, że ponowiony wniosek weryfikacyjny do tego kraju z 2008 r. mógł wszcząć procedurę weryfikacyjną - z uwagi na upływ ponad 5 lat od wystawienia weryfikowanego dokumentu. To zaś skutkować musiało uwzględnieniem skargi, albowiem w ocenie Sądu brak było podstaw w sprawie -w oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy- do zastosowania § 20a ust. 2 ww. rozporządzenia, a tym samym do wydania decyzji kwestionujących zastosowaną przez importera stawkę celną dla towaru zadeklarowanego w poz. 1 SAD.

Jednocześnie Sąd wyjaśnia, iż stwierdzając w sprawie naruszenie art. 121 § 1 i art. 122 Ordynacji podatkowej oraz § 20a ust. 1 i ust. 2 ww. rozporządzenia, ograniczył się do uchylenia decyzji Dyrektora Izby w zaskarżonej części. Rolą organu odwoławczego będzie zatem -po uprawomocnieniu się wyroku- rozpatrzenie odwołania i odpowiednie zakończenie sprawy uwzględniające powyższe stanowisko Sądu.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 200 p.p.s.a. Sąd orzekł o kosztach postępowania sądowego, natomiast w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt 3.