Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 341/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 71a § 9u
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska, po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. [...] S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Wr 69/21 w sprawie ze skargi P. [...] S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. [...] S.A. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 6 maja 2021 r. (sygn. akt I SA/Wr 69/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił w całości skargę P. [...] S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 3 grudnia 2020 r. w przedmiocie ustalenia wysokości i zajęcia nieprzekazanej kwoty w ramach prowadzonej egzekucji (wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy:

W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku Spółki z o.o. L. Polska (dalej zobowiązany) [...] Urząd Skarbowy we W. zawiadomieniem z 26 maja 2017 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego na kwotę 269.523.90 zł. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 26 maja 2017 r.

Pismem z 9 sierpnia 2017 r. organ egzekucyjny wysłał ponaglenie wzywające do udzielenia odpowiedzi na temat skuteczności zajęcia. W odpowiedzi Bank pismem z 18 sierpnia 2017 r. zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia ze względu na brak środków na rachunku. Następnie organ egzekucyjny dokonał kolejnych zajęć wierzytelności z rachunku bankowego w Banku w łącznej kwocie 18.172,67 zł.

Po doręczeniu każdego z zajęć Bank informował o przeszkodzie w ich realizacji - braku środków. Natomiast w dniu 3 maja 2018 r. Bank zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęć z powodu rozwiązania umowy rachunku.

Bank poinformował, że nie prowadzi na rzecz zobowiązanego rachunków bankowych podlegających zajęciu, prowadzi natomiast niepodlegające zajęciu rachunki wpływów wyodrębnionych. Jednocześnie Bank realizując żądanie organu przekazał historię zamkniętych rachunków za okres od 22 maja 2017 r. do dnia zamknięcia. Dalszym pismem Bank przekazał informacje dotyczące rachunków bankowych zobowiązanego pod nazwami: "R. [...]", za okres 05.09.2017 - 26.09.2018, "B. [...]", za okres 28.08.2017 - 02.05.2018, "R. [...]", za okres 28.08.2017 - 02.11.2017.

Według danych Systemu Teleinformatycznej Izby Rozliczeniowej, w okresie od 5 września 2017 r. do 26 września 2018 r. obroty na "rachunku środków wyodrębnionych dot. realizacji projektu" wynosiły co najmniej 1.995.415,28 zł ogółem. Zobowiązany, w trakcie prowadzonej egzekucji regulował należności m.in. za najem biura wirtualnego, leasing samochodów, obligacje, abonamenty telefoniczne, taksę notarialną, opłaty skarbowe od udzielanych pełnomocnictw, usługi doradcze, kawę, kupione towary, roboty i usługi.

Po wskazanej przez Bank dacie rozwiązania umowy rachunku, tj. po dniu 3 maja 2018 r. (data nieprawidłowa, gdyż rzeczywistą datą zamknięcia okazał się być 21 października 2019 r.), do Banku przesyłane były kolejne zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego.

Bank pismem z 4 września 2019 r. wyjaśnił, że na rzecz dłużnika prowadzi rachunki wpływów wyodrębnionych, które są rachunkami niepodlegającymi z mocy prawa zajęciu egzekucyjnemu, przy czym Bank nie ma środków faktycznych ani prawnych dla przeprowadzenia kontroli, czy środki na rachunku są wydatkowane zgodnie z celem, na który posiadacz te środki uzyskał.

Postanowieniem z 25 lutego 2020 r. organ egzekucyjny określił na 1.995.415,28 zł wysokość nieprzekazanej przez Bank kwoty (za okres od 05.09.2017 r. do 26.09.2018 r.).

Postanowieniem z 29 maja 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowienie to stało się ostateczne. Dnia 3 lipca 2020 r. wskazana wierzytelność na 1.995.415,28 zł została przez Bank zapłacona na rachunek organu egzekucyjnego.

Postanowieniem z 9 września 2020 r. organ egzekucyjny określił na 4.862.651,21 zł wysokość nieprzekazanej przez Bank kwoty (mając na względzie okresy od 26.05.2017 r. do 05.09.2017 r. i od 27.09.2018 r. do 21.10.2019 r.).

Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę na powyższe postanowienie.

W uzasadnieniu wyroku Sąd ocenił, że nie doszło do naruszenia zasady powagi rzeczy osadzonej, ponieważ zaskarżone postanowienie jest odrębnym postanowieniem, dotyczącym innych nieprzekazanych kwot (wynikających z innych, kolejnych zajęć), co w sposób niewątpliwy wynika z uzasadnienia.

Sąd nie uwzględnił również zarzutów naruszenia art. 71b, art. 91 i art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Argumentował, że pierwsze zajęcie zostało dokonane 26 maja 2017 r. Po nim dokonywane były kolejne zajęcia. Bank zaś powiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w postaci istnienia rachunku środków wydzielonych dopiero 6 czerwca 2018 r. Wobec tego zasadne było przyjęcie, że Bank bezpodstawnie odmówił realizacji zajęcia, jeśli nie wskazał – w sposób wymagany przepisami prawa - istniejącej przeszkody.

Zobowiązany wykorzystywał rachunek do prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej. Wpływały na niego środki od kontrahentów a wypłaty następowały na pokrycie kosztów bieżącej działalności gospodarczej. Bank tych ustaleń nie zakwestionował ani nie wykazał, że na rachunku rzeczywiści były przechowywane środki pochodzące z dotacji. Nie można więc uznać, że w sprawie zaistniała rzeczywista przeszkoda do realizacji zajęcia.

Skargę kasacyjną od przedstawionego powyżej wyroku wniósł Bank zaskarżając wyrok w całości. Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1) przepisów postępowania tj. art. 16 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, że w odniesieniu do zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 3 grudnia 2020r., nie zachodzą przesłanki uzasadniające uznanie go za wydane wbrew zasadom określonym w art. 16 § 1 k.p.a. Prawidłowe ustalenia w zakresie treści powołanego wyżej postanowienia oraz wcześniejszego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 29 maja 2020 r. zostały wydane w tej samej sprawie. Decyzja z 29 maja 2020 r. miała zatem charakter ostateczny i wykluczała możliwość ponownego rozstrzygania w tej samej sprawie. Nie jest przy tym istotna treść uzasadnienia obu postanowień albowiem tożsamość sentencji obu orzeczeń wykluczała możliwość wydania zaskarżonego postanowienia jak również poprzedzającego go postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego we W. jako organu I Instancji;

2) przepisów postępowania tj. art. 71b i art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, że zastosowanie wskazanych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do kwot, które w dacie ich rozdysponowania przez dłużnika nie były objęte zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego było prawidłowe choć w dacie ich wykorzystania przez dłużnika kwota wierzytelności na rachunku bankowym przekraczała kwotę określoną w zajęciach, które na ten czas miały być realizowane. W stosunku do tych kwot nie można było przyjąć, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności. Nie została zatem w odniesieniu do tych kwot spełniona przesłanka odpowiedzialności skarżącego. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy albowiem doprowadziło do wadliwego określenia wysokości nieprzekazanej kwoty, która przy prawidłowym wyłączeniu winna wynosić 2.363.076,09 zł.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od strony skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 71b i art. 80 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że autor skargi kasacyjnej nie wskazał publikatora tej ustawy, więc precyzyjnie nie wiadomo według jakiego stanu prawnego należy oceniać naruszenie przywołanych przepisów.

Istotniejsze jest jednak to, że wskazane przepisy nie są do końca adekwatne do zaskarżonego aktu, tj. postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 3 grudnia 2020 r. określającego wysokość nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności. Przepis art. 80 § 1 u.p.e.a. dotyczy zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a zatem poprzedza wydanie ww. postanowienia, natomiast art. 71b u.p.e.a. dotyczy egzekucji ww. postanowienia. W skardze kasacyjnej nie zarzucono naruszenia art. 71a§ 9 u.p.e.a., który stanowi podstawę wydania ww. postanowienia oraz przedstawienia ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę oceny, zgodnie z którą Bank bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności.

Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie sporządzenia pierwszego zawiadomienia o zajęciu (26 maja 2017 r.), organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego.

Przywołany przepis stanowił podstawę dla organu egzekucyjnego - Dolnośląskiego Urzędu Skarbowego we Wrocławiu do wystawiania zawiadomień i dokonywania zajęć wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez P.[...] dla zobowiązanego, tj. Spółki z o.o. L. Polska.

Strona skarżąca ma co do zasady rację, iż z wymienionego przepisu wynika, że kwota zajętej wierzytelności jest każdorazowo określana w zawiadomieniu o zajęciu. Jeżeli wysokość środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym przekracza kwotę określoną w zawiadomieniu to nadwyżka nie jest objęta zajęciem i nie dotyczą jej rygory określone w cytowanym przepisie (str. 5 skargi kasacyjnej).

Gdyby skarżący Bank zastosował się do doręczanych mu zawiadomień o zajęciu, to niewątpliwie zobowiązany mógłby dysponować nadwyżkami ponad kwoty wynikające z kolejno doręczanych Bankowi zajęć. Tak się jednak nie stało. Bank nie wykonał zajęcia względem środków finansowych zobowiązanego, zobowiązany nie wykonywał egzekwowanej należności podatkowej.

Organy egzekucyjne wykazały, co nie zostało skutecznie podważone w skardze kasacyjnej, że skarżący Bank jako dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od przekazywania zajętych wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Ze stanowiska banku wynika, że nietrafnie i niezgodnie z prawem utożsamiał rachunek wyodrębniony zobowiązanego ze środkami, które miały znajdować się na tym rachunku. Na podstawie art. 8§ 1 pkt 15 u.p.e.a. wyłączeniu przedmiotowemu z egzekucji nie podlega rachunek wyodrębniony lecz środki na tym rachunku, jeżeli są tożsame ze wskazanymi w wymienionej regulacji prawnej. Ze sprawy, nie zaskarżonej zarzutami naruszenia przepisów postępowania odnośnie do ustalenia i oceny stanu faktycznego, wynika natomiast, że zobowiązany traktował prowadzony rachunek jako swoisty rachunek bieżący – nieodpowiadający treści art. 8§ 1 pkt 15 u.p.e.a. W tej sytuacji – w niezakwestionowanym faktycznie stanie sprawy - nie ma istotnego znaczenia, czy w określonych przedziałach czasu pomiędzy doręczanymi kolejno zawiadomieniami o zajęciu zobowiązany posiadał na swoim rachunku bankowym nadwyżki środków pieniężnych przewyższające kwoty wynikające z zawiadomień o zajęciu. Zwrócić należy uwagę, że skoro organ egzekucyjny po przeprowadzeniu kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, stwierdzi, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylił się od przekazania zajętej wierzytelności, to wydaje postanowienie w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Z przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a., który stanowi podstawę tego postanowienia, nie wynika, aby określając wysokość nieprzekazanej kwoty organ egzekucyjny miał obowiązek uwzględniać okoliczność, że zobowiązany w dacie doręczania bankowi zawiadomienia posiadał więcej środków pieniężnych od kwoty określonej w zawiadomieniu o zajęciu. Jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności nie wykona dobrowolnie postanowienia o którym mowa powyżej, to zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Egzekucja tej kwoty jest następstwem postanowienia wydanego w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a., który nie został podważony kasacyjnie.

Odnośnie do spornej, zdaniem skarżącego, wysokości kwoty obciążającej go odpowiedzialności egzekucyjnej dodatkowo przypomnieć należy, że jej ustalenie i wyliczenie powinno – zasadniczo - stanowić konsekwencje sprawdzenia, wyjaśnienia, uzasadnienia w zakresie poszczególnych zajęć egzekucyjnych oraz ich prawnych i faktycznych skutków. Jeżeli więc skarżący powyższe kwestionuje, to mógł i powinien podnieść adekwatne w tym przedmiocie zarzuty kasacyjne w zakresie stanu faktycznego ocenianej sprawy egzekucyjnej, to jest zarzuty naruszenia art. 71a§ 9 u.p.e.a., naruszenia art. 7 kpa i art. 77§ kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 107§ 3 kpa w zw. z art. 126 kpa i art. 18 u.p.e.a. Na podstawie art. 18 u.p.e.a. wymienione przepisy kpa stosuje się odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym. Odpowiednie (ewentualnie) byłoby także – stosunku do uzasadnienia zaskarżonego wyroku - wywiedzenie zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 141§ 4 p.p.s.a. Zarzutów takich w skardze kasacyjnej nie przedstawiono. Na podstawie art. 183§ 1 p.p.s.a., poza wskazanymi w art. 183§ 2 p.p.s.a. przypadkami nieważności postepowania sądowego, których nie stwierdzono, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, które wyznaczają zarzuty kasacyjne: podniesione, sformułowane i uzasadnione zgodnie z wymogami i standardami prawnymi wynikającymi z art. 174 p.p.s.a. i art. 176 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie naruszył wynikającej z art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości decyzji ostatecznej, ani wynikającego z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. stanu powagi rzeczy osądzonej.

Zastosowanie przepisu art. 156 § 1 pkt 3 kpa w związku z art. 126 k.p.a. następuje tylko w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej dwoma postanowieniami, z których pierwsze jest ostateczne. Tożsamość spraw istnieje, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy. Tożsamość musi zatem dotyczyć zarówno aspektu podmiotowego, jak i przedmiotowego sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 485/21).

Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy istotne jest również, że z cytowanego przepisu ani z żadnego obowiązującego przepisu Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie wynika, jak zapewne sądzi autor skargi kasacyjnej, by badanie tożsamości spraw miało się ograniczać wyłącznie do treści sentencji postanowień - z pominięciem ich uzasadnień. Sąd pierwszej instancji nie naruszył wymienionych przepisów badając uzasadnienia kolejnych – przedmiotowo nietożsamych - postanowień wydanych na podstawie art. 71a § 9u.p.e.a. i dokonując oceny, czy zaskarżone postanowienie zostało wydane w sprawie już rozstrzygniętej ostatecznie.

Zarzut naruszenia art. 16 § 1 k.p.a. (zasada trwałości decyzji ostatecznej) jest nietrafny ponieważ nie ma on wprost/samodzielnie zastosowania do postanowień.

Zgodnie z art. 126 k.p.a., którego naruszenia nie zarzucono, do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, oraz orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego - działając na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 329).

Dominik Gajewski Jacek Brolik Alicja Polańska