Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 795/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Koszty sądowe
Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 234 § 2, art. 244 § 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: Skutek umocowania pełnomocnika z urzędu, o którym mowa w art. 244 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) następuje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu prawa pomocy.

Ustanowienie pełnomocnika z urzędu w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego nie otwiera na nowo wszystkich terminów do dokonania czynności procesowych, które upłynęły przed wyznaczeniem tego pełnomocnika.

TEZY

Skutek umocowania pełnomocnika z urzędu, o którym mowa w art. 244 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) następuje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu prawa pomocy.

Ustanowienie pełnomocnika z urzędu w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego nie otwiera na nowo wszystkich terminów do dokonania czynności procesowych, które upłynęły przed wyznaczeniem tego pełnomocnika.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jan Rudowski, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. R. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 172/17 w zakresie opłaty kancelaryjnej w sprawie ze skargi L. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 24 listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 172/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę L. R. (dalej "skarżący", "strona") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 24 listopada 2016 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Pismem z dnia 7 sierpnia 2017 r. skarżący wniósł o doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem oraz złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Postanowieniem z dnia 12 września 2017 r. referendarz sądowy ustanowił skarżącemu pełnomocnika z urzędu (radcę prawnego) oraz odmówił prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Odpis postanowienia z pouczeniem o sprzeciwie doręczono stronie w dniu 20 września 2017 r.

Zarządzeniem z dna 9 listopada 2017 r. - doręczonym wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego w dniu 21 listopada 2017 r. - wezwano stronę do uiszczenia w terminie 7 dni opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w kwocie 100 zł, stosownie do § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192, dalej w skrócie "rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r.").

Na powyższe zarządzenie skarżący złożył zażalenie, w którym zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 234 § 2 pkt 1 w zw. z art. 259 § 1 i art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej w skrócie "p.p.s.a.") poprzez wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej skarżącego w sytuacji, w której postanowienie z dnia 12 września 2017 r. w zakresie pkt 2 odmawiającego przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie zostało zaskarżone sprzeciwem, co doprowadziło do wstrzymania w tym zakresie wykonalności tego postanowienia, a tym samym nie rozstrzygnięto prawomocnie o zwolnieniu od kosztów sądowych, w tym opłaty kancelaryjnej. Jak wskazano w uzasadnieniu zażalenia, mając na względzie treść art. 244 § 2 p.p.s.a. odpis postanowienia z dnia 12 września 2017 r. należało doręczyć wyznaczonemu pełnomocnikowi z urzędu, a nie bezpośrednio skarżącemu. Mając na względzie, że odpis postanowienia z dnia 12 września 2017 r. pełnomocnik skarżącego otrzymał w dniu 9 listopada 2017 r. termin do wniesienia sprzeciwu został zachowany. W rezultacie, zdaniem pełnomocnika strony, wniesienie sprzeciwu spowodowało wstrzymanie wykonalności pkt 2 postanowienia z dnia 12 września 2017 r., co powoduje, że brak było podstaw prawnych do wydania zaskarżonego zarządzenia z dnia 9 listopada 2017 r. i wzywania skarżącego do uiszczania opłaty kancelaryjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 234 § 2 p.p.s.a. (w brzmieniu od 15 sierpnia 2015 r.) opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia, pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie; jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządza ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek, po uprzednim wezwaniu strony do jej uiszczenia; przepisów art. 220 nie stosuje się. Stosownie natomiast do § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, zgłoszonego w terminie siedmiu dni od ogłoszenia orzeczenia albo doręczenia odpisu sentencji orzeczenia, pobiera się w kwocie 100 zł.

W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący stosowny wniosek o doręczenie odpisu wyroku z dnia 19 lipca 2017 r. wraz z uzasadnieniem złożył (k. 46 akt sądowych). Sporne natomiast pozostaje, czy postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy zakończyło się, co uprawniałoby Przewodniczącego Wydziału do wzywania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego odpis postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 września 2017 r. został prawidłowo doręczony skarżącemu osobiście w dniu 20 września 2017 r. Postanowieniem tym skarżącemu przyznano pełnomocnika z urzędu i odmówiono przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Zapewnienie stronie pomocy prawnej z urzędu wymaga podjęcia czynności nie tylko przez Sąd, ale także współdziałania organów samorządu adwokatury lub radców prawnych. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego, postanowienie sądu przesądza jedynie prawo strony do korzystania z pomocy prawnej świadczonej przez profesjonalnego pełnomocnika nieodpłatnie, sąd nie ustanawia pełnomocnika imiennie. Sąd, po wydaniu postanowienia o ustanowieniu pełnomocnika zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie imiennie adwokata lub radcy prawnego, doręczając odpis postanowienia, będący źródłem obowiązku wyznaczenia adwokata lub radcy przez samorząd, jak również - wraz z decyzją o wyznaczeniu - podstawą jego umocowania do reprezentowania strony. Decyzję konkretyzującą osobę adwokata lub radcy prawnego podejmuje organ samorządu zawodowego.

Zgodnie z art. 244 § 2 p.p.s.a., ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Oznacza to, że ustanowiony pełnomocnik nie musi już zabiegać o stosowne umocowanie od strony (nie przedkłada sądowi dokumentu pełnomocnictwa od strony), a skutek umocowania następuje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu prawa pomocy (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2012, s. 732-733; postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt II GZ 314/11, publik. publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, z powołanego przepisu nie wynika, że skutek ten następuje już w dacie wydania postanowienia o prawie pomocy i to dopiero doręczenie odpisu takiego orzeczenia wyznaczonemu pełnomocnikowi jest skuteczne. Jak już wskazano powyżej ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest kilkuetapowe, a podstawą do skierowania pisma do właściwego organu samorządu zawodowego jest prawomocne postanowienie o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

Ze specyfiki ustanawiania pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowowadministracyjnym wynika, że od daty uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w tym zakresie do czasu wskazania konkretnego pełnomocnika przez właściwy organ samorządu zawodowego sąd - poza zwróceniem się do właściwego organu samorządu zawodowego - powinien powstrzymać się od jakichkolwiek innych doręczeń i działań w sprawie. Ustanowienie pełnomocnika z urzędu w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego nie otwiera na nowo wszystkich terminów do dokonania czynności procesowych, które upłynęły przed wyznaczeniem tego pełnomocnika.

W konsekwencji należy uznać, że prawidłowo - wobec niezaskarżenia przez stronę postanowienia z dnia 12 września 2017 r. w zakresie odmowy zwolnienia z kosztów sądowych - wezwano skarżącego do uiszczenia opłaty kancelaryjnej - doręczając odpis zarządzenia ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi z urzędu.

Oceniając zaskarżone zarządzenie z perspektywy treści cytowanych powyżej przepisów, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził zatem, że zostało ono wydane zgodnie z przepisami obowiązującego prawa i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.