Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 395/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 106 § 3, art. 141 § 4, art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 141 § 1 i 3, art. 210 § 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Socha Sędzia NSA Barbara Stukan-Pytlowany (spr.) Sędzia del. WSA Ireneusz Fornalik Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 6 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Rz 736/11 w sprawie ze skargi D. S.A. w K. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia wywozu 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w R.; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. wyrokiem z dnia 6 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 736/11 po rozpoznaniu skarg D. S.A. z siedzibą w K. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w P. - z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr: [...], nr [...], w przedmiocie unieważnienia zgłoszenia celnego wywozowego oraz z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia wywozu uchylił zaskarżone decyzje i poprzedzające je decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...], z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...], z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...], z dnia 25 lutego 2011 r., nr [...]; określił, że decyzje te nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, oraz zasądził od organu na rzecz Spółki zwrot kosztów postępowania sądowego.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Sąd I instancji stwierdził, że stosownie do art. 69 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622; dalej: Prawo celne) w postępowaniu celnym organem właściwym jako organ I instancji jest naczelnik urzędu celnego. Z § 12 pkt 8 Zarządzenia nr 30 Ministra Finansów z dnia 29 października 2009 r. w sprawie nadania statutów izbom celnym i urzędom celnym (Dz. Urz. MF Nr 13, poz. 72) wynika, że naczelnik urzędu celnego może upoważnić podległych funkcjonariuszy celnych i pracowników urzędu celnego do podejmowania w jego imieniu decyzji lub innych rozstrzygnięć w określonych sprawach.

Sąd stwierdził, że pod decyzjami organu I instancji z dnia [...] lutego 2011 r. obok podpisu działającego z upoważnienia Naczelnika Urzędu Celnego w K. Zastępcy Naczelnika Urzędu Celnego M. B. widnieje podpis drugiego pracownika: Kierownika Referatu Przeznaczeń Celnych i Elementów Kalkulacyjnych P. S. Z kolei pod decyzją organu I instancji z dnia [...] lutego 2011 r. widnieją trzy podpisy: Zastępcy Naczelnika Urzędu Celnego M. B., Kierownika Referatu Przeznaczeń Celnych i Elementów Kalkulacyjnych P. S. oraz Młodszego Eksperta Służby Celnej B. S. Podobnie pod decyzją organ I instancji z dnia [...] lutego 2011 r. – obok podpisu działającego z upoważnienia Naczelnika Urzędu Celnego w K. Zastępcy Naczelnika Urzędu Celnego M. B. widnieją dwa podpisy: Kierownika Referatu Przeznaczeń Celnych i Elementów Kalkulacyjnych P. S. oraz Młodszego Eksperta Służby Celnej E. S.

Zdaniem Sądu zamieszczenie wielu podpisów pod decyzją budzi uzasadnione przypuszczenie, że rozstrzygnięcie zostało podjęte przez organ kolegialny, natomiast obowiązujące przepisy nie przewidują udzielania przez Naczelnika Urzędu Celnego upoważnienia do wydawania decyzji dla grupy pracowników, działających jako organ quasi - kolegialny.

Sąd stwierdził, że wskazane uchybienia spowodowały konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonych decyzji oraz poprzedzających je decyzji organu I instancji.

Skargą kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w P. zaskarżył powyższe orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przez zastosowanie i w konsekwencji uchylenie zaskarżonych decyzji Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...],[...] i nr [...] i poprzedzających je decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] lutego 2011 r. odpowiednio o nr [...],[...] i [...] z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym uwzględnienie skargi, chociaż postępowanie podatkowe nie było objęte wadami istotnymi, które miałyby wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a zatem należało na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzec o oddaleniu skargi ze względu na brak naruszenia przepisów postępowania, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 210 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (j.t.: Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: Ordynacja podatkowa) polegające na uznaniu, że zamieszczenie wielu podpisów pod decyzjami Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...],[...] i [...] wskazuje, iż zapadłe rozstrzygnięcia zostały podjęte przez organ kolegialny,

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu wyroku podstaw prawnych rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia,

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 106 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej przez jego niezastosowanie,

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wskazał, że zasadniczym przedmiotem sporu jest kwestia, czy zamieszczenie kilku podpisów pod decyzją organu I instancji jest faktycznie naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ wskazał, że podstawą w postępowaniach podatkowych do wydawania upoważnień dla funkcjonariuszy celnych lub pracowników jest przepis art. 143 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej, a nie wskazany przez Sąd I instancji § 12 pkt 8 zarządzenia nr 30 Ministra Finansów.

W ocenie organu Sąd I instancji w wyroku nie wykazał, że zamieszczenie wielu podpisów pod decyzją organu I instancji na egzemplarzu pozostającym w aktach sprawy mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie wskazał przy tym przepisów prawa, których naruszenia te miały dotyczyć.

Zdaniem Dyrektora Izby Celnej w przedmiotowej sprawie wydane przez Naczelnika Urzędu Celnego w K. decyzje odpowiadają wymogom z art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej, bowiem zawierają one wszystkie konieczne elementy wskazane w tym przepisie.

W sprawie Naczelnik Urzędu w K. w formie pisemnej poprzez wprowadzenie odpowiedniego zapisu w pkt 5 Karty Zakresu Obowiązków i Uprawnień z dnia 1 czerwca 2010 r. pn.: Zakres uprawnień do podejmowania decyzji i podpisywania pism upoważnił Zastępcę Naczelnika Urzędu Celnego w Krośnie M. B do załatwiania spraw w imieniu Naczelnika Urzędu Celnego w zakresie obowiązków i związanych z nim czynności określonych w punkcie 3 niniejszego zakresu, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych i zaświadczeń. Natomiast z Kart Zakresu Obowiązków i Uprawnień Kierownika Referatu przeznaczeń Celnych i Elementów Kalkulacyjnych z dnia 1 czerwca 2010 r. wynika, że P. S. w pkt 5 Karty został uprawniony jedynie do prowadzenia postępowań oraz podpisywania pism nie mających charakteru decyzji wynikających z codziennej pracy referatu, zaś młodszemu ekspertowi celnemu B. S. oraz młodszemu ekspertowi celnemu E. S. w Karcie Zakresu Obowiązków i Uprawnień określono jedynie obowiązki i związane z nimi czynności, bez nadawania uprawnień do podejmowania decyzji i podpisywania pism.

Organ podkreślił, że nawet w przypadku scedowania kompetencji naczelnika urzędu celnego na rzecz innej osoby, organ ten nadal działa jako organ jednoosobowy.

Zgodnie z § 31 ust. 2 pkt 6 Zarządzenia Nr 43 Ministra Finansów z dnia 24 grudnia 2003 r. w sprawie wprowadzenia instrukcji kancelaryjnej i rzeczowego wykazu akt oraz instrukcji w sprawie organizacji i zakresu działania archiwów zakładowych w izbach celnych i składnic akt w urzędach celnych oraz zasad postępowania z materiałami archiwalnymi i dokumentacją niearchiwalną w administracji celnej, każdy czystopis powinien być starannie sprawdzony przez pracownika opracowującego sprawę. Wyłącznie na egzemplarzu decyzji pozostającym w aktach sprawy umieszczane są podpisy (bądź "parafki") osób sporządzających projekt decyzji (funkcjonariuszy/pracowników danej komórki merytorycznej) oraz osób sprawdzających projekt decyzji pod względem formalnym i merytorycznym oraz akceptujących rozstrzygnięcie w sprawie (kierowników danej komórki merytorycznej) oraz ich pieczątki ze wskazaniem stanowisk służbowych. Egzemplarz decyzji pozostającej w aktach sprawy wraz z pozostałymi przeznaczonymi dla strony i dla innych adresatów zostaje podpisany przez osobę upoważnioną do wydania decyzji w imieniu właściwego organu podatkowego. Podpis osoby upoważnionej do wydania decyzji umieszczany jest w innym miejscu niż podpisy osób uczestniczących w przygotowywaniu projektu rozstrzygnięcia.

W ocenie organu podpisy osób, które uczestniczyły w opracowaniu decyzji nie mogą mieć prawnego znaczenia, a jedynie czysto techniczne służące wyłącznie wewnętrznym celom.

W ocenie skarżącego Sąd I instancji nie wykazał, że zamieszczenie wielu podpisów pod decyzjami organu I instancji na egzemplarzach pozostającym w aktach sprawy mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie wskazał przy tym przepisów prawa, których naruszenia te miały dotyczyć, czym naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 173 § 1 p.p.s.a. od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia ona wymogi określone w art. 174, art. 175 § 1, art. 176 oraz art. 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania.

Przepis art. 183 § 1 p.p.s.a. ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania.

Skargę kasacyjną oparto jedynie na naruszeniu przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie zarzucono wyrokowi Sądu I instancji naruszenie art. 106 § 3 i 141 § 4 p.p.s.a., skoro zasadniczym przedmiotem sporu jest kwestia, czy zamieszczenie kilku podpisów pod decyzją organu I instancji jest faktycznie naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O ile Sąd I instancji w ramach art. 134 § 1 p.p.s.a. podjął przypuszczenie, że rozstrzygnięcie zostało podjęte przez organ kolegialny, to trafnie w skardze kasacyjnej wskazano art. 106 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 143 Ordynacji podatkowej. W ramach tych przepisów, Sąd I instancji powinien bądź to wezwać organ celny do przedłożenia dokumentów upoważniających osoby dokonujące czynności, czy też podpisujących decyzję, bądź też przeprowadzić ten dowód z urzędu, celem sprawdzenia uprawnień osób, których podpisy figurują pod rozstrzygnięciami. Brak ten w sposób istotny i mający wpływ na wynik sprawy narusza treść tych przepisów. Do takiej oceny skłania umieszczenie w uzasadnieniu wyroku pojęcia "przypuszczenie", tym bardziej, że Sąd I instancji wyraża w pełni świadomość o braku podstaw do podejmowania decyzji w sposób kolegialny.

Rację ma także organ, że w zarzutach skargi kasacyjnej odwołał się do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. Stosownie do treści tego przepisu, Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, o ile mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji nie wskazał przepisów prawa, które w jego ocenie zostały naruszone, poza stwierdzeniem, że stosownie do art. 69 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego w postępowaniu celnym organem właściwym jako organ I instancji jest Naczelnik Urzędu, zaś zgodnie z § 12 pkt 8 zarządzenia nr 30 Ministra Finansów z dnia 29 października 2009 r. w sprawie nadania statutów izbom celnym i urzędom celnym wynika, że naczelnik urzędu celnego może upoważnić podległych funkcjonariuszy celnych i pracowników urzędu celnego do podejmowania w jego imieniu decyzji lub innych rozstrzygnięć w określonych sprawach. Podstawą w postępowaniach podatkowych do wydawania upoważnień dla funkcjonariuszy celnych lub pracowników jest przepis art. 143 § 1 i 3 Ordynacji podatkowej, a nie wskazany przez Sąd I instancji § 12 pkt 8 zarządzenia Ministra Finansów. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. normuje powinność wydania oraz treść rozstrzygnięcia Sądu I instancji w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania. Polegać ona może w szczególności na niedopełnieniu wynikających z tych przepisów obowiązków organu lub uniemożliwia stronie skorzystanie z przysługujących jej uprawnień procesowych albo błędnej wykładni tych przepisów. Warunkiem uwzględnienia skargi z tego powodu jest ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istotny wpływ na wynik sprawy to prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc ukształtowanie w nich stosunku administracyjnego, materialnego lub procesowego. Sąd uchylając z tych powodów decyzję lub postanowienie musi wykazać, że gdyby nie było stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne. Dał temu już wyraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2008 r. o sygn. II FSK 563/07, podzielany w niniejszym postępowaniu w obecnym składzie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie wykazał, że zamieszczenie innych podpisów pod decyzją organu I instancji mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie wskazał przy tym przepisów prawa, których naruszenia te miały dotyczyć. Wydane w przedmiotowej sprawie przez organ I instancji decyzje odpowiadają wymogom z art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej. Zawierają wszystkie konieczne elementy wskazane w tym przepisie, w tym pkt 8 tegoż paragrafu. Z art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że decyzja obok oznaczenia organu podatkowego, daty jej wydania, oznaczenia strony lub stron, powołania podstawy prawnej, rozstrzygnięcia, uzasadnienia faktycznego i prawnego oraz pouczenia o trybie odwoławczym, jeśli od decyzji służy odwołanie, musi zawierać podpis osoby upoważnionej do jej wydania, z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego. Osoba uprawniona do złożenia podpisu na wydanej decyzji może być zarówno organem administracji publicznej lub przez ten organ upoważniona. Przepis art. 210 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej przesądza wyłącznie o tym, że do obligatoryjnych elementów każdej decyzji podatkowej należy także podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Przepis ten przesądza więc jedynie o tym, że tak rozumiany podpis stanowi integralny element każdej decyzji podatkowej. Prawne i praktyczne znaczenie podpisu polega na tym, że pozwala na identyfikację osoby sprawującej funkcję danego organu administracji publicznej, za wiedzą i wolą której konkretne rozstrzygnięcie zostało przyjęte. Przepis ten nie przesądza o trybie (sposobie) w jaki podpis należy urzeczywistnić. Nie przesądza też gdzie powinien być umieszczony. Oznacza to, że w przypadku powziętych wątpliwości należało z urzędu przeprowadzić dowody uzupełniające w zakresie wskazanym przez wymieniony przez organ art. 106 § 3 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji w sposób nieuprawniony uchylił zaskarżone decyzje obu instancji tylko w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. Odwołanie się Sądu I instancji do wskazanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego nie jest uzasadnione, gdyż orzecznictwo to dotyczy spraw, gdzie te same osoby brały udział w wydaniu decyzji obu instancji.

Rozpoznając ponownie sprawę, obowiązkiem Sądu I instancji będzie uwzględnić powyższe uwagi i dokonać merytorycznej oceny zasadności złożonych skarg w zakresie odmowy potwierdzenia wywozu.

Z przyczyn powyższych, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu a wyrok Sądu I instancji uchylono celem ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego z uwagi na treść art. 207 § 2 p.p.s.a. Przyjął, że zachodzą szczególnie uzasadnione podstawy, aby od tych kosztów w całości odstąpić.