Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 352/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 31 zq ust. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędzia NSA Alicja Stępień, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 sierpnia 2021 sprawy ze skargi Z. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 czerwca 2020 r., nr [...]


UZASADNIENIE

W dniu 7 kwietnia 2020 r. pani Z. A. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na za marzec – maj 2020 r.

Decyzją z dnia 15 czerwca 2020 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.

o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem

i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.; dalej określanej jako "ustawa o COVID-19") w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.; dalej jako "u.s.u.s."), odmówił wnioskodawczyni prawa do zwolnienia z opłacenia należności

z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe

oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, za okres od marca do maja 2020 r.

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 31 zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19, osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8

ust. 6 u.s.u.s. przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należność z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe

oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz solidarnościowy, należnych za okres od marca 2020 r.

do maja 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r.

i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który składany jest wniosek

o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.

Wskazano, że wnioskodawczyni wystąpiła o ulgę jako pracodawca zatrudniający pracowników, którzy zostali zgłoszeni do ubezpieczenia jako zleceniobiorcy podlegający tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu, co oznacza,

że wnioskodawczyni nie może skorzystać ze zwolnienia z opłacania za nich składek. Zalecono, by wnioskodawczyni złożyła ponownie wniosek RDZ ze wskazaniem,

że zwolnienie ma dotyczyć jedynie jej składki.

W związku z powyższym uznano, że wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca do maja 2020 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni wskazała,

że nie występowała o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne, albowiem nie spełnia kryteriów przychodu i dochodu uprawniających ją do takiego zwolnienia. Wskazała jednocześnie, że wbrew stanowisku organu dokonała poprawnie zgłoszenia pracowników do obowiązkowych ubezpieczeń społecznego i zdrowotnego,

z właściwym kodem 01 10 00. W jej ocenie spełnia warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, albowiem na dzień 29 lutego 2020 r.

do ubezpieczenia społecznego zgłoszona była 1 osoba.

Na skutek rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia 7 grudnia 2020 r. utrzymał

w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji odmawiające prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.

W uzasadnieniu przywołując treść przepisu art. 31 zo ust. 1 ustawy o COVID-19 organ wskazał, że wnioskodawczyni wystąpiła o ulgę jako pracodawca zatrudniający inne osoby ubezpieczone. Na dzień 29 lutego 2020 r. wnioskodawczyni nie zgłosiła żadnych innych osób do ubezpieczeń społecznych. Pomimo poinformowania wnioskodawczyni w dniu 30 maja 2020 r. o błędnie wypełnionym wniosku

nie dokonała ona korekty przedmiotowego wniosku.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca, zarzucając organom rentowym naruszenie art. 31 zq ust. 7 ustawy o COVID-19 oraz niezgodność stanowiska organu ze stanem faktycznym wniosła o przyznanie jej prawa

do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne

i zdrowotne dla niej i zatrudnionych pracowników. Skarżąca wyjaśniła, że wbrew twierdzeniom organu pracownicy przez nią zgłoszeni do ubezpieczenia byli pracownikami zatrudnionymi na umowę o pracę podlegającymi wszystkim ubezpieczeniom a nie pracownikami zgłoszonymi do ubezpieczenia jako zleceniobiorcy podlegający tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Na dowód powyższego przedłożyła ponownie dokumenty zgłoszeniowe pracowników. Skarżąca zwróciła także uwagę, że organy odmówiły jej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne

i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okres od marca do maja 2020 r. nie odnosząc się

do faktu, że oczekuje ona zwolnienia za składki opłacane za zatrudnionych przez nią pracowników.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo wyjaśnił, że skarżąca zgłosiła

do ubezpieczeń społecznych dwóch pracowników dopiero od dnia 1 marca 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżanych decyzji z prawem.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddana została decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 grudnia 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia 15 czerwca 2020 r. o odmowie stronie prawa do zwolnienia

z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okres od marca do maja 2020 r.

Organ wskazywał, że skarżąca złożyła wniosek błędnie. Skarżąca wystąpiła

o ulgę jako pracodawca zatrudniający pracowników. Pracownicy zostali zgłoszenie jako zleceniobiorcy podlegający tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu, co oznacza,

że wnioskodawczyni nie może skorzystać ze zwolnienia z opłacania za nich składek. Zalecono, by wnioskodawczyni złożyła ponownie wniosek RDZ ze wskazaniem,

że zwolnienie ma dotyczyć jedynie jej składki. W związku z powyższym uznano,

że skarżącej nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca do maja 2020 r.

Skarżąca konsekwentnie twierdziła natomiast, że nie występowała

o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne, albowiem nie spełnia kryteriów przychodu i dochodu uprawniających ją do takiego zwolnienia. Wskazała jednocześnie, że wbrew stanowisku organu dokonała poprawnie zgłoszenia pracowników do obowiązkowych ubezpieczeń społecznego i zdrowotnego, z właściwym kodem 01 10 00, a zatem wbrew twierdzeniom organu pracownicy przez nią zgłoszeni do ubezpieczenia byli pracownikami zatrudnionymi na umowę o pracę podlegającymi wszystkim ubezpieczeniom W jej ocenie spełnia warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, albowiem na dzień 29 lutego 2020 r. do ubezpieczenia społecznego zgłoszona była 1 osoba.

Wobec tak zarysowanego przedmiotu sporu, podkreślenia wymaga,

że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek, zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek

na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r.

do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych

za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Konstrukcja art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 wskazuje na złożony charakter przepisu, z którego można wyinterpretować normę prawną właściwą dla danego okresu i deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten okres. Przepis w pierwszej jego części dotyczy trzech okresów rozliczeniowych od marca 2020 r. do maja 2020 r., natomiast poszczególne punkty odnoszą się do każdego z okresów z osobna (zarówno pod względem zgłoszenia jako płatnika składek oraz do zgłoszenia ubezpieczonych) (por. wyroki: WSA w Szczecinie z 2 grudnia 2020 r., sygn. akt

I SA/Sz 758/20; WSA w Olsztynie z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 766/20).

Podzielając ww. poglądy wyrażone w dotychczasowym orzecznictwie, odczytując poprawnie ww. przepis, należy przyjąć, że:

1) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności

z tytułu składek na ubezpieczenia za marzec 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosił

do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych;

2) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności

z tytułu składek na ubezpieczenia za kwiecień 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych;

3) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności

z tytułu składek na ubezpieczenia za maj 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

W świetle tego, co wyżej powiedziano, stanowisko organu zajęte w obu decyzjach nie zostało w żaden sposób uzasadnione, zwłaszcza w odniesieniu do zawartego we wniosku skarżącej żądania zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych

za osoby ubezpieczone za okres od marca do maja 2020 r.

Nie ulega wątpliwości, że prawidłowe, rzetelne i udokumentowane ustalenie liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia w okresach wskazanych w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, jest podstawowym warunkiem prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Tylko należyte przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i wyczerpujące zebranie materiału dowodowego pozwala

na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Aby móc uznać, że stan faktyczny w danej sprawie wypełnia hipotezę określonego przepisu prawa materialnego konieczne jest wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w sposób niebudzący wątpliwości.

Wskazać przy tym należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej u.s.u.s.), mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego

oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie

w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać

i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi,

że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł,

oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji,

z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego

i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska.

Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie

z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 1997 r., sygn. akt III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366).

Podkreślić należy, że w toku postępowania skarżąca konsekwentnie wskazywała na bezzasadność odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne, albowiem występowała o zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

lub Fundusz Emerytur Pomostowych za osoby ubezpieczone za okres od marca

do maja 2020 r.

Rację ma skarżąca, zarzucając organowi brak odniesienia się w zaskarżonej decyzji do przywołanej przez nią argumentacji. Zgodnie bowiem z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym rozpatrzeniu

i rozstrzygnięciu sprawy przez organy obu instancji. Właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia

te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Działanie organu odwoławczego nie ma zatem charakteru jedynie kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 291/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie odniósł się do tej argumentacji skarżącej. Tymczasem w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tak jak w postępowaniu odwoławczym, organ zobowiązany jest do ponownego, wyczerpującego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, a w szczególności

do ustosunkowania się do zarzutów i argumentów zawartych w ww. środku zaskarżenia. Niedopełnienie przez organ tych obowiązków stanowi naruszenie

art. 127 § 3 w związku z art. 15 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ

na wynik sprawy.

W wyniku złożenia takiego wniosku organ jest obowiązany ponownie merytorycznie rozpatrzyć sprawę, przy czym w trakcie jego rozpatrywania niedopuszczalne jest pominięcie zarzutów sformułowanych w przedmiotowym wniosku. Obowiązkiem organu jest odniesienie się do tych zarzutów - uwzględnienie ich, ze skutkiem dla treści rozstrzygnięcia lub wyjaśnienie, dlaczego ocenia się

je jako niezasadne czy też niemające wpływu na wynik sprawy.

Z akt postępowania wynika natomiast, że organ w toku postępowania

nie przedstawił własnego stanowiska w związku z przedstawioną wyżej argumentacją skarżącej. Organ zatem zaniechał oceny wspomnianych okoliczności i przesądził

o odmowie przyznania zwolnienia w niewnioskowanym przez skarżącą zakresie.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, w opisanym powyżej postępowaniu organu dostrzegł istotne naruszenie norm postępowania, przewidzianych w art. 7,

art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Naruszenie prawa wystąpi,

gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia opatrzonego niejasnym i lakonicznym uzasadnieniem. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji.

W ocenie Sądu, organ obowiązany był wykazać w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zasadność przyjętego stanowiska poprzez wskazanie konkretnych przepisów prawa i poczynić wywód, który pozwoli poznać klarowne stanowisko organu

wraz z jego uzasadnieniem faktycznym i prawnym. Uzasadnienie decyzji obu instancji nie czyni zadość temu wymogowi, nie wiadomo z czego organ wywodzi podstawę do odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej w pełnym zakresie.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione,

a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (wyrok NSA z 25 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 96/10, publ. j.w.).

W ocenie Sądu, kwestionowane decyzje wymogów tych nie spełniają. Biorąc to pod uwagę, podkreślić trzeba, że zadaniem sądu administracyjnego nie jest wyręczanie organów administracji w ich obowiązku stosowania zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a. Z uzasadnienia kwestionowanych decyzji w żaden sposób nie wynika z czego organ wywodzi, że skarżąca nie spełniła wymogów do uwzględnienia jej wniosku, choćby

w części. Organ uniemożliwił tym samym stronie poznanie toku rozumowania, utrudniając tym samym możliwość polemiki z jego twierdzeniami, a następnie możliwość zweryfikowania tego stanowiska przez sąd administracyjny.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie dostrzegł także w postępowaniu organu istotne naruszenie art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu

nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie

im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok NSA z dnia 6 września 2001r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy,

że w następstwie złożenia wniosku z dnia 7 kwietnia 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącej należytego

i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakie wymogi są istotne, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

Zwrócić również należy uwagę, że w niniejszym postępowaniu skarżąca występowała bez profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast norma postępowania zawarta w art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa. Tym samym, w ocenie Sądu, doszło do naruszenia art. 9 k.p.a. przez organ. Wbrew bowiem nakazowi wynikającemu z art. 9 k.p.a., organ

nie poinformował strony nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji stronie.

Na skutek takiego działania organu doszło do naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym

na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej

z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom,

w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne

dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy

oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Szczecinie w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, z dnia 11 lutego 2021r. sygn. akt I SA/Sz 864/20).

Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, organ I instancji przed wydaniem decyzji odmownej ani nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 k.p.a.). Zauważyć przy tym należy, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach brak.

Reasumując, ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną, usunie stwierdzone uchybienia i wyda decyzję zawierającą prawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne, rozważając, czy na podstawie materiału dowodowego zaistniały ustawowe przesłanki do zwolnienia oraz jego zakresu.

Odnosząc się natomiast do wniosku skargi o wydanie orzeczenia o zwolnieniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dla skarżącej i zatrudnionych pracowników, zaakcentować należy, że sądy administracyjne - w myśl art. 184 Konstytucji RP - sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, że sąd administracyjny na skutek zaskarżenia działania lub zaniechania organu nie przejmuje sprawy jako takiej do końcowego jej załatwienia, lecz ma jedynie skontrolować pod względem legalności działanie tego organu. Z tego względu sąd administracyjny, co do zasady, nie może zastępować organu administracji i wydawać końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli administracji publicznej.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 20219 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w wyroku.