Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1872/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6460 Znaki towarowe
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 98 par. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Czaja Protokolant Justyna Mordwiłko-Osajda po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. E. Co. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 305/18 w sprawie ze skargi E. E. Co. z siedzibą w S. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 czerwca 2018 r. sygn. VI SA/Wa 305/18 oddalił skargę E. E. Co. z siedzibą w S. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

[...] skarżąca wniosła sprzeciw wobec decyzji Urzędu Patentowego RP o udzieleniu prawa ochronnego na znak towarowy [...] o numerze [...] na rzecz P. E. sp. z o.o. z siedzibą w P. (później: P. E. sp. z o.o. sp. j. w P.) w zakresie usług z klasy 37, 41 oraz 42. Jako podstawę prawną żądania strona wskazała art. 132 ust. 2 pkt 2 ustawy z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 119 poz. 1117 ze zm., następnie Dz.U. z 2013 r. poz. 1410 i Dz.U. z 2017 r. poz. 776). Podniosła, że sporny znak jest podobny do przysługującego jej z wcześniejszym pierwszeństwem znaku towarowego [...] o nr [...].

W piśmie z [...] skarżąca wniosła o zawieszenie postępowania z uwagi na negocjacje mające na celu polubowne załatwienie sprawy. Uprawniona do spornego znaku przychyliła się do wniosku skarżącej.

Postanowieniem z [...] Urząd Patentowy RP zawiesił postępowanie na podstawie art. 98 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 267, następnie Dz.U. z 2016 r. poz. 23 i Dz.U. z 2017 r. poz. 1257; dalej: k.p.a.). Organ poinformował strony, że jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna z nich nie zwróci się o jego podjęcie, żądanie wszczęcia postępowania uznane zostanie za wycofane. Postanowienie wraz z pouczeniem zostało doręczone skarżącej [...]

Dnia [...] skarżąca wniosła o podjęcie zawieszonego postępowania, a następnie dalsze zawieszenie postępowania w sprawie.

Decyzją z [...] nr [...]Urząd Patentowy RP umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 256 ust. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z [...] organ utrzymał w mocy ww. decyzję.

W ocenie organu, wniosek o podjęcie postępowania został złożony po upływie terminu, o którym mowa w art. 98 § 2 k.p.a. Termin ten należy bowiem liczyć od daty wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania, a nie od daty jego doręczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.).

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, że datą zawieszenia postępowania w rozumieniu art. 98 § 2 k.p.a. jest data wydania postanowienia o zawieszeniu, nie zaś data doręczenia tego postanowienia. Argumentował, że stanowisko to odpowiada ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych. Zawieszenie postępowania następować musi w jednej dacie dla wszystkich stron postępowania. Jest ono aktem wpływającym na ciągłość postępowania administracyjnego, w ramach którego uprawnienia stron postępowania są równe i gwarantowane przez prawo procesowe. Uniemożliwia to przyjęcie, że data zawieszenia postępowania jest zależna od daty doręczenia postanowienia stronom postępowania. Sąd wskazał, że kwestia ta nabiera szczególnego znaczenia w przypadku postępowania spornego (wielopodmiotowego), jakim jest postępowanie o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy.

E. E. Co. wniosła skargę kasacyjną zaskarżając powyższy wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. spółka zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

I. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a. przez dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji w sposób nieprawidłowy, nieuwzględnienie zarzutów naruszenia przez Urząd Patentowy RP art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 98 § 2 k.p.a. i przyjęcie, że organ administracji prawidłowo zakończył postępowanie mimo kierowanych do niego wniosków stron;

II. art. 98 § 2 k.p.a. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w przyjęciu za Urzędem Patentowym RP, że 3 letni termin, o którym mowa w tym przepisie, należy liczyć od daty wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania, a nie od daty jego doręczenia i przyznanie tym samym, że faktyczny termin fakultatywnego zawieszenia postępowania ulega skróceniu w stosunku do wskazanych w przepisie 3 lat.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W piśmie z [...] uczestnik postępowania - P. E. sp. z o.o. sp. j. w P. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny zostały wymienione w § 2 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania prowadzonego przez WSA w Warszawie.

Zarzuty skargi kasacyjnej obejmują naruszenie przepisów postępowania, które - zdaniem strony - miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Pierwszy z zarzutów, w zakresie dotyczącym art. 77 § 1 k.p.a. regulującego sposób prowadzenia postępowania dowodowego oraz art. 107 § 3 k.p.a. określającego konieczne elementy uzasadnienia decyzji, jest niepoprawny konstrukcyjnie, a przez to niezrozumiały, gdyż nie zawiera wyjaśnienia na czym właściwie naruszenie tych przepisów miałoby polegać. Skarga kasacyjna odczytywana w sposób całościowy tj. z uwzględnieniem treści jej petitum i uzasadnienia nie pozostawia jednak żadnych wątpliwości, że oba powołane w niej zarzuty zmierzają w istocie do podważenia stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego RP przyjął, że 3 letni termin przewidziany w art. 98 § 2 k.p.a., należy liczyć od daty wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania.

Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu. Stosownie natomiast do art. 98 § 2 k.p.a. jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane.

W punkcie wyjścia do dalszych rozważań zauważyć należy, że kwestia charakteru terminu określonego w tym przepisie oraz daty początkowej jego obliczania była wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych, w tym również Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pomimo braku pełnej jednolitości poglądów prezentowanych w orzecznictwie na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat, w świetle bogatego dorobku judykatury i doktryny za ugruntowany należy uznać pogląd, że termin przewidziany w art. 98 § 2 k.p.a. ma charakter materialnoprawny i, prekluzyjny. Termin ten wyznacza granice dopuszczalności kształtowania uprawnień lub obowiązków w sferze prawa materialnego. Strona nie jest zobligowana do dokonania jakiejkolwiek czynności procesowej w tym terminie. Jego upływ wiąże się z fikcją prawną wycofania żądania wszczęcia postępowania i wywołuje skutki dla ukształtowania relacji materialnoprawnej, gdyż strona nie uzyska rozstrzygnięcia konkretyzującego jej prawa i obowiązki we wszczętym już postępowaniu, w którym pierwotnie zamierzała taki akt uzyskać (zob. np.: wyroki NSA: z 25 maja 2016 r. sygn. I OSK 2024/14, z 6 kwietnia 2016 r. sygn. I OSK 1692/14, z 11 lipca 2016 r. sygn. I OSK 2358/14, z 5 kwietnia 2017 r. sygn. I OSK 2166/15 i z 17 maja 2019 r. sygn. I OSK 2265/17, a także M. Romańska [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2019, art. 98 k.p.a.; W. Wróbel, [w:] M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 98 k.p.a. oraz M. Kaczocha, Wybrane aspekty zawieszenia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego na żądanie strony, Przegląd Legislacyjny nr 1(115)/2021 s. 29).

Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela pogląd o materialnoprawnym charakterze terminu, o którym mowa w art. 98 § 2 k.p.a. i uważa, że nie ma podstaw, by termin ten obliczać według tych samych reguł, co termin do dokonania czynności procesowej, np. do wniesienia zażalenia na postanowienie o zawieszeniu postępowania, tj. od dnia doręczenia postanowienia (art. 141 § 2 k.p.a.). Jak wspomniano, w przypadku upływu terminu określonego w art. 98 § 2 k.p.a. z mocy prawa następuje skutek w postaci utraty możliwości uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia we wszczętym postępowaniu. Skutek taki musi wiązać się z jedną datą, niezależnie od ilości stron i uczestników postępowania skoro dla uchylenia się od skutków prawnych przewidzianych w tym przepisie wystarczające jest złożenie wniosku o podjęcie postępowania przez jedną z nich (tak też m.in. w wyrokach NSA: z 25 maja 2016 r. sygn. I OSK 2024/14, z 13 stycznia 2017 r. sygn. I OSK 1249/16 i z 15 września 2020 r. sygn. II OSK 1316/20, te i pozostałe powołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, za prawidłowe uznać należy stanowisko, że termin przewidziany w art. 98 § 2 k.p.a. liczy się od daty wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania. Stanowisko to odpowiada zasadom pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej i równego traktowania uczestników postępowania przez organy administracji publicznej wynikającym z art. 8 § 1 k.p.a. i art. 32 Konstytucji RP. Przyjęcie odmiennej interpretacji, a więc wiązanie początku biegu terminu z datą doręczenia postanowienia o zawieszeniu postępowania takiej jednolitości by nie dawało (zob. M. Kaczocha, Wybrane aspekty ..., s. 29-33). Jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, to samo postępowanie nie może toczyć się w stosunku do niektórych stron, a wobec innych pozostawać w zawieszeniu. Stanowiska tego nie podważają skutecznie zarzuty i argumenty przedstawione w skardze kasacyjnej.

Podkreślenia wymaga, że instytucja zawieszenia postępowania przerywa tok postępowania administracyjnego, naruszając jego ciągłość. Stanowi odstępstwo od reguły, a zatem może być stosowana wyłącznie w granicach prawem wyznaczonych, i nie podlega wykładni rozszerzającej (zob. W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 126, M. Kaczocha, Wybrane aspekty ..., s. 21-33 oraz powołane tam piśmiennictwo). Zawieszenie postępowania skutkuje wstrzymaniem czynności organu administracji publicznej (poza czynnościami, o których mowa w art. 99 k.p.a. i 102 k.p.a.) oraz biegu terminów przewidzianych w kodeksie (art. 103 k.p.a.), a w konsekwencji odsuwa w czasie rozstrzygnięcie sprawy. Tym samym jest więc odstępstwem od ogólnej zasady dążenia do szybkiego załatwienia sprawy (art. 12 § 1 k.p.a.), która sprzyja urzeczywistnieniu zasady praworządności wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP. Zastosowanie zawieszenia postępowania w sytuacjach, w których ustawodawca wyraźnie nie przewidział takiej możliwości prowadzi do przewlekłości postępowania, która jest zaprzeczeniem stabilności i pewności w stosunkach społecznych (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2016 r. sygn. II GSK 916/15 oraz E. Iserzon [w:] Komentarz, 1970, s. 10, A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 12).

Prawidłowe odkodowanie normy prawnej wynikającej z art. 98 § 2 k.p.a. wymaga uwzględnienia wspomnianego kontekstu systemowego oraz celu tej regulacji, którym - ogólnie rzecz ujmując - jest przeciwdziałanie przedłużeniu procesu ponad rozsądną miarę. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, że skoro nie istnieją określone w art. 97 § 1 k.p.a. obiektywne przeszkody w kontynuowaniu postępowania, których usunięcie uzasadniałoby jego podjęcie, a organ nie może podjąć zawieszonego na wniosek strony postępowania z urzędu, niezbędne było wprowadzenie rozwiązania, które przeciwdziałałoby możliwości bezterminowego pozostawania postępowania w stanie zawisłości (zob. Z. R. Kmiecik, 2.3.6. Fikcja prawna cofnięcia żądania wszczęcia postępowania [w:] Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014 oraz W. Dawidowicz, Postępowanie administracyjne. Zarys wykładu, Warszawa 1983, s. 194).

Omawiany przepis wyznacza granicę czasową zawieszenia postępowania na zgodny wniosek stron, po przekroczeniu której gaśnie możliwość uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia co do praw lub obowiązków w tym postępowaniu i w związku z tym upada podstawa do jego kontynuowania. Z powołanych względów przepis ten powinien być wąsko interpretowany - tak by nie doszło do sytuacji, w której postępowanie zmierzające do merytorycznego rozstrzygnięcia jest kontynuowane, pomimo że ustawodawca nie dopuścił takiej możliwości.

Dyrektywom tym w pełni odpowiada interpretacja art. 98 § 2 k.p.a., której dokonał Sąd pierwszej instancji. Dla początku liczenia terminu przewidzianego w tym przepisie konieczne jest ustalenie daty pewnej, bezspornej, tej samej dla wszystkich stron postępowania, którą jest data wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania. Nie ma usprawiedliwionych podstaw do przyjęcia, że przewidziana w tym przepisie granica trzech lat od daty zawieszenia postępowania może być kształtowana przez skuteczność doręczeń stronom postępowania, czy instytucję przywrócenia terminu. Skutek, w postaci fikcji wycofania żądania wszczęcia postępowania, stanowiący o spełnieniu przesłanki umorzenia postępowania nie może wiązać się z inną datą, dla każdej ze stron (por. wyrok NSA z 25 maja 2016 r. sygn. I OSK 2024/14).

Odpowiadająca tej ostatniej tezie koncepcja, zgodnie z którą na potrzeby obliczania terminu z art. 98 § 2 k.p.a. w przypadku wielości stron postępowania należy przyjąć, że początek tego terminu wyznacza data doręczenia postanowienia o zawieszeniu ostatniej ze stron postępowania, prowadziłaby do nieuprawnionego wydłużenia okresu zawieszenia postępowania, naruszającego zasady ciągłości i szybkości postępowania. Jest też nie do pogodzenia z zasadą równego traktowania uczestników postępowania przez organy administracji publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.).

Jak wykazano, zastosowanie kanonów wykładni językowej, systemowej i celowościowej art. 98 § 2 k.p.a. prowadzi do spójnego rezultatu, który odpowiada powołanym zasadom ogólnym postępowania administracyjnego, że datą rozpoczęcia biegu terminu określonego w tym przepisie jest data wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania.

Prawidłowość tego rozumowania znajduje dodatkowe potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie ukształtowanej na gruncie art. 182 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1805), w którym ustanawiając granice czasowe zawieszenia postępowania ustawodawca posłużył się zwrotem "od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania". Sąd Najwyższy od lat konsekwentnie prezentuje pogląd, że termin, po upływie którego sąd umarza postępowanie, biegnie od daty wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania, a nie od daty uprawomocnienia tego postanowienia związanej z datą jego doręczenia stronom postępowania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 9 marca 2017 r. sygn. II UK 193/16 oraz postanowienia SN: z 25 października 1974 r. sygn. III PRN 45/74, OSNCP 1975/4 poz. 70; z 27 sierpnia 2015 r. sygn. III CSK 171/15; z 21 września 2017 r. sygn. I PZ 9/17; z 16 stycznia 2018 r. sygn. III UK 18/17, LEX/el. 2022).

Analogiczna regulacja występowała również w procedurze sądowoadministracyjnej w art. 130 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658). W tym stanie prawnym w orzecznictwie i w doktrynie prawa zgodnie przyjmowano, że termin ograniczający zawieszenie postępowania sądowoadminstracyjnego na zgodny wniosek stron rozpoczyna bieg od daty wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania (zob. postanowienia NSA: z 15 marca 2007 r. sygn. II OSK 274/07, z 30 lipca 2014 r. sygn. II GSK 546/10, z 27 listopada 2014 r. sygn. I FSK 1906/14, a także J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 130, M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, art. 130). W ramach wspomnianej nowelizacji doprecyzowano, że początek tego terminu stanowi data wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania. Analiza dokumentacji przebiegu prac legislacyjnych potwierdza, że była to zmiana redakcyjna, czyniąca przepis bardziej czytelnym, a nie przyjęcie rozwiązania nowego, odmiennego od dotychczasowego (Sejm RP VII Kadencji, druk nr 1633).

Z przyczyn wskazanych na wstępie, brak podobnego doprecyzowania przez ustawodawcę treści art. 98 § 2 k.p.a. nie może być argumentem przemawiającym za odrzuceniem przedstawionego, spójnego wyniku wykładni tego przepisu i przyjęciem, że przewidziany w nim termin należy liczyć od dnia doręczenia postanowienia o zawieszeniu.

Prawidłowości zaprezentowanego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska nie może też skutecznie podważyć powołanie się na okoliczność, że w niektórych wyrokach sądy administracyjne opowiedziały się za przyjęciem, że skutki prawne wynikające z art. 98 § 2 k.p.a. wiązać należy z datą doręczenia postanowienia o zawieszeniu. Powołany przez stronę skarżącą kasacyjnie wyrok WSA w Warszawie z 22 listopada 2013 r. sygn. I SA/Wa 723/13 nie zawiera żadnej argumentacji odnoszącej się do takiego twierdzenia.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne pozostaje, że postanowienie o zawieszeniu postępowania zostało skutecznie doręczone skarżącej kasacyjnie [...] W toku postępowania przed Urzędem Patentowym RP spółka była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Pomimo pouczenia o treści art. 98 § 2 k.p.a. strona nie wniosła o podjęcie zawieszonego postępowania do [...] W tym czasie pogląd, że termin przewidziany w art. 98 § 2 k.p.a. jest terminem prawa materialnego, nieprzywracalnym, liczonym od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania, dominował już w orzecznictwie (zob. np. wspomniane na wstępie wyroki NSA: z 25 maja 2016 r. sygn. I OSK 2024/14, z 11 lipca 2016 r. sygn. I OSK 2358/14, z 19 maja 2021 r. sygn. I OSK 3246/18, z 15 września 2020 r. sygn. II OSK 1316/20 i powołane w nich orzecznictwo). Strona powinna więc była liczyć się z tym, że niewystąpienie o podjęcie postępowania w terminie 3 lat od wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania wiązać się będzie ze skutkiem prawnym, o których mowa w tym przepisie.

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.