Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 263/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2012-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 7 i 13, art. 2, art.  5 § 1, art. 26 § 1 i 4, art. 27 § 1 i 2, art. 29 § 1
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: art. 1 ust. 1, art. 39, art. 40, art. 41 ust. 3 i 4, art. 42 ust. 5, 5a i 6
journal: Dz.U. 2007 nr 70 poz 473
law: Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi - tekst jedn.
article: art. 11a ust. 1 pkt 2, ust. 3, art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h, art. 39
journal: Dz.U. 2001 nr 142 poz 1591
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t. jedn.
article: art. 11 ust. 1,2 i 3
journal: Dz.U. 2009 nr 157 poz 1240
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędzia WSA Marek Szumilas Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2012 r. sprawy ze skargi Ośrodka [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych, w związku z nieuregulowaniem przez K.D. opłaty za pobyt w Izbie Wytrzeźwień, wystawił w dniu [...] listopada 2011 roku tytuł wykonawczy nr [...], który następnie przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 roku ([...]) Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowił zwrócić tenże tytuł wykonawczy wystawiony przez Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych przeciwko K.D..

W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że przedmiotowy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 1 i 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał, iż Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych przekazując do realizacji przedmiotowy tytuł wykonawczy, zaopatrzył go w pozycji nr 45 w odcisk pieczęci urzędowej używanej przez Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych, co czyni wydany tytuł wadliwym i uzasadnia odmowę prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W ocenie Naczelnika Urzędu Skarbowego zarówno statut, jak i udzielone pełnomocnictwo nie upoważniają Dyrektora Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych do wystawiania tytułów wykonawczych w imieniu Ośrodka. Organ egzekucyjny stwierdził, że prawidłowy tytuł wykonawczy winien zawierać pieczęć nagłówkową oraz pieczęć urzędową Prezydenta Miasta oraz powinien zostać podpisany przez Prezydenta Miasta lub z jego upoważnienia.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych.

Zdaniem żalącego, podstawą prawną do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających z faktu nie wpłacenia Izbie Wytrzeźwień należności, wynikających z ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, jest art. 5 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 tej ustawy jest dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa, organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności - podmiot na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku. Jednocześnie Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych podkreślił, iż posiada uprawnienia wierzyciela w rozumieniu art. 1a pkt 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do wystawiania tytułów wykonawczych.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 roku Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku nr 98. poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 18 oraz art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku - o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 roku nr 229, poz. 1954 ze zm.), utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż uprawnieniem Dyrektora Izby Wytrzeźwień (ośrodka dla osób nietrzeźwych) jest jedynie pobranie opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień lub wezwanie do pokrycia kosztów, które mogą być egzekwowane w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Opłaty pobiera się w imieniu i na rzecz organów samorządu terytorialnego, które na mocy wskazanego art. 39 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Nie jest to jednak jednoznaczne z uprawnieniem Dyrektora Izby Wytrzeźwień do wystawiania tytułów wykonawczych we własnym imieniu.

Stosownie do art. 18 ust. 2 pkt 9h ustawy o samorządzie gminny, właściwym organem do ustalenia szczegółowej organizacji izby wytrzeźwień oraz powołania i odwołania jej dyrektora właściwa jest rada gminy. Na podstawie tego przepisu Rada Miasta uchwałą Nr LXVII/2101/2009 z dnia [...] listopada 2009 roku - w sprawie zmiany nazwy i statutu Izby Wytrzeźwień, uchwaliła statut Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych, który stanowi załącznik do tej uchwały. Wynika z niego, że Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych jest jednostką organizacyjną Miasta. Ponadto z ww. uchwały wynika, że pracą Ośrodka kieruje Dyrektor, który działa na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Prezydenta Miasta. Również stosunek pracy z Dyrektorem nawiązuje i rozwiązuje Prezydent Miasta.

Na podstawie § 11 powołanego statutu, zasady odpłatności za pobyt w Ośrodku określa odrębna uchwała Rady Miasta. Prezydent Miasta jako organ wykonawczy gminy, czuwa nad wykonaniem uchwał rady gminy oraz zadań gminy określonych prawem, stąd jego kompetencje do występowania w roli wierzyciela nie są ograniczone do spraw, w których Rada Miasta powierzyła mu swoje uprawnienia uchwałodawcze.

Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że uprawnienia do pobierania przedmiotowych opłat są pochodne od uprawnień Prezydenta Miasta. Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych nie jest organem gminy, pozostaje on jednostką organizacyjną organu gminy jaką jest prezydent miasta, tym samym nie posiada prawa do wystawiania tytułu wykonawczego we własnym imieniu, w zakresie dochodzenia należności z tytułu opłat za pobyt w ośrodku, bowiem nie staje się wierzycielem w zakresie dochodzonej opłaty tylko na skutek faktycznego pobierania tych opłat. Wystawiony przez Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych tytuł wykonawczy, zdaniem organu II instancji, jest wadliwy i uzasadnia odmowę prowadzenia postępowania egzekucyjnego poprzez jego zwrot wystawcy.

W niniejszej sprawie opłata za pobyt K.D. w Ośrodku dla Osób Nietrzeźwych mieściła się w kategorii należności, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 5, bowiem zapis art. 42 ust. 5 i 5a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wprost przesądza o dopuszczalności egzekucji administracyjnej w rozważanej sprawie, tytuł wykonawczy musi jednak odpowiadać prawu, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Z uwagi na treść przepisu art. 11a ustawy o samorządzie gminnym, który stanowi że prezydent miasta jest organem gminy, tytuł wykonawczy wystawiają w jego imieniu, jednostki organizacyjne Urzędu Miasta. W ocenie organu II instancji, powyższe oznacza, że prawidłowo wystawiony tytuł wykonawczy winien posiadać pieczęć nagłówkową lub wskazanie Prezydenta Miasta jako wierzyciela oraz pieczęć urzędową (potocznie zwaną okrągłą) - Prezydenta Miasta oraz pieczęć osoby podpisującej tytuł - gdzie dopuszczalne jest podpisanie tego tytułu w imieniu Prezydenta przez osobę do tego upoważnioną.

Dodatkowo organ wskazał, iż art. 16c ust. ustawy z dnia 31 stycznia 1980 roku - o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych (Dz. U. z 2005 roku nr 235, poz. 2000 ze zm.) określa, że urzędową pieczęcią jest metalowa, tłoczona pieczęć okrągła zawierająca pośrodku wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej, a w otoku napis odpowiadający nazwie podmiotu uprawnionego do używania urzędowej pieczęci. Urzędową pieczęcią gminy, powiatu, samorządu województwa lub związku jednostek samorządu terytorialnego może być również pieczęć, o której mowa w ust. 1 zawierająca pośrodku, zamiast wizerunku orla ustalonego dla godła Rzeczypospolitej Polskiej, odpowiednio herb gminy, powiatu lub województwa. Odcisk pieczęci z herbem nie może być umieszczany na dokumentach urzędowych w sprawach z zakresu administracji rządowej (ust. 2). Urzędowej pieczęci używają podmioty, o których mowa w art. 2a. Podmiotami tymi są m.in. gminy, związki międzygminne oraz ich organy, tj. rada gminy, wójt, burmistrz, prezydent miasta (art. 2a pkt 3).

W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, iż używanie przez Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych na pierwszej stronie tytułu wykonawczego oraz w rubryce 45 tytułu wykonawczego pieczęci o nieprawidłowej treści czyni wydany tytuł wadliwym i uzasadnia odmowę prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej złożył skargę Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych, który zarzucił naruszenie przepisów prawa art. 29 § 2, art. 1a pkt 13 w zw. z art. 5 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1955 roku w sprawie tablic i pieczęci urzędowych (Dz. U. nr 47, poz. 316 ze zm.), art. 27 § 1 pkt 1 i 7, art. 27b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 2a pkt 13 i art. 16c ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach urzędowych, art. 19 § 1 i § 2 w zw. z art. 1a pkt 14 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 roku - o gospodarce komunalnej w zw. z art. 42 ust. 5 ustawy dnia 26 października 1982 roku - o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a także art. 6, art. 7, art. 8 i art. 12 kpa - poprzez:

1) przyjęcie, iż Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych nie jest wierzycielem należności z tytułu opłaty za pobyt w Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych poddanych egzekucji administracyjnej,

2) bezpodstawny zwrot tytułów wykonawczych Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych.

Wobec powyższego strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego jego postanowienia organu egzekucyjnego pierwszej instancji - w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych stwierdził, iż zwrócony tytuł wykonawczy spełnia wszystkie wymogi formalne zawarte w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w szczególności tytuł ten zawiera prawidłowe oznaczenie wierzyciela, tj. Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, co do zasady, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem i polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i formalnego.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2012r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] listopada 2011r., które zwróciło Ośrodkowi dla Osób Nietrzeźwych tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] listopada 2011r., dotyczący należności za pobyt K.D. w tym ośrodku.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) zwanej w dalszej części uzasadnienia u.p.e.a. Stosownie do przepisu art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego - art. 26 § 4 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej (co obejmuje m.in. ustalenie czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna i czy tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony). Jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. organ nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Tytuł wykonawczy powinien zawierać m.in. oznaczenie wierzyciela oraz datę wystawienia tytułu, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci urzędowej wierzyciela - art. 27 § 1 pkt 1 i pkt 7 u.p.e.a.

Art. 1a pkt 13 u.p.e.a. wskazuje, że przez pojęcie wierzyciela - rozumie

się podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym.

Natomiast w pkt 7 przywołanego przepisu określono, że pojęcie organu egzekucyjnego obejmuje - organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnych oraz zabezpieczenia wykonania tych obowiązków.

Zaś w pkt 14 tego przepisu wskazano, że przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego rozumie się odpowiednio wójta, burmistrza (prezydenta miasta), starostę lub marszałka województwa.

Przepis art. 2 u.p.e.a. określa jakie obowiązki podlegają egzekucji administracyjnej. Egzekucji administracyjnej podlegają m.in. - należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw (art. 2 pkt 5 u.p.e.a.). Natomiast art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. stanowi, że uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności - podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.

Przechodząc dalej, to na podstawie art. 42 ust. 5 ustawy z dnia

26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz. U. z 2007 r., nr 70, poz. 473 ze zm.) za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień lub jednostce Policji pobierane są opłaty. Egzekucja należności, o których mowa w ust. 5 następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 42 ust. 5a tej ustawy).

Zatem w świetle powołanej regulacji, nie może nasuwać wątpliwości, że egzekucja opłaty związanej z pobytem w izbie wytrzeźwień następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (należność pieniężna przekazana do egzekucji administracyjnej na podstawie innej ustawy), a obowiązek jej zapłaty wynika wprost z przepisów prawa i nie wymaga wydania decyzji administracyjnej.

Ponadto stosownie do przepisów art. 41 ust. 3 i 4 tej ustawy, z depozytów pieniężnych izby wytrzeźwień mogą potrącać swe należności z tytułu opłat związanych z pobytem w izbie. Na innych przedmiotach zatrzymanych w depozycie izbom wytrzeźwień służy ustawowe prawo zastawu celem zabezpieczenia tych należności.

Minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, tryb doprowadzania i przyjmowania osób, o których mowa w art. 40, do izb wytrzeźwień, jednostek Policji, innych placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz zwalniania z tych izb, jednostek i placówek, a także organizację izb wytrzeźwień oraz innych placówek, z uwzględnieniem wymagań dotyczących kwalifikacji pracowników i warunków technicznych pomieszczeń, zakres opieki zdrowotnej nad doprowadzonymi tam osobami oraz maksymalną wysokość opłat związanych z pobytem w izbie wytrzeźwień, innej placówce utworzonej lub wskazanej przez jednostkę samorządu terytorialnego lub w jednostce Policji - art. 42 ust. 6 tej ustawy.

I tak, zgodnie z § 17 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego (Dz. U. nr 20, poz. 192 ze zm.) - osobom nieposiadającym w momencie zwalniania z izby, placówki lub jednostki Policji środków pieniężnych wystarczających na pokrycie kosztów pobytu dyrektor izby, kierownik placówki lub komendant jednostki Policji wystawia wezwanie do pokrycia kosztów pobytu w terminie 7 dni. Maksymalna wysokość opłaty związanej z pobytem osoby przyjętej do izby, placówki lub jednostek Policji wynosi 250 zł - § 29 rozporządzenia.

Uchwałą Nr LXXXVIII/2632/2010 z dnia [...] września 2010 r. (Dziennik Urzędowy Województwa z 2010 r., Nr 196, poz. 5419) Rada miasta ustaliła wysokość opłaty na kwotę 250 zł.

Stosownie zaś do art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.), właściwym organem do ustalenia szczegółowej organizacji izby wytrzeźwień właściwa jest rada gminy.

Należy w tym miejscu wskazać, że ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w art. 1 ust. 1 stanowi, że organy administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego są obowiązane do podejmowania działań zmierzających do ograniczania spożycia napojów alkoholowych oraz zmiany struktury ich spożywania, inicjowania i wspierania przedsięwzięć mających na celu zmianę obyczajów w zakresie sposobu spożywania tych napojów, działania na rzecz trzeźwości w miejscu pracy, przeciwdziałania powstawaniu i usuwania następstw nadużywania alkoholu, a także wspierania działalności w tym zakresie organizacji społecznych i zakładów pracy. Jedną z form podejmowanych w tym zakresie działań jest tworzenie izb wytrzeźwień.

Zgodnie z przepisem art. 39 tej ustawy - organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50.000 mieszkańców i organy powiatu mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Poza sporem było, że obecna nazwa izby wytrzeźwień brzmi: Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych, zwany w dalszej części uzasadnienia Ośrodkiem.

Bezspornym w niniejszej sprawie było również, że Ośrodek jest jednostką budżetową miasta.

Należy podkreślić, że w doktrynie prawa wskazuje się, że jednostki budżetowe nie mają osobowości prawnej i w obrocie prawnym funkcjonują jako jednostki organizacyjne Skarbu Państwa (statio fisci) lub jednostki samorządu terytorialnego (statio municipi). Jednostka budżetowa działa na podstawie statutu. Statut jest aktem prawa wewnętrznego, określającym wewnętrzną organizację danej jednostki (jej strukturę) tryb działania i zadania.

Jak wynika ze statutu Ośrodka, stanowiącego załącznik do uchwały nr LXVII/2101/2009 Rady z dnia [...] listopada 2009 r. w sprawie zmiany nazwy i statutu Izby Wytrzeźwień (Dziennik Urzędowy Województwa z 2009 r., Nr 221, poz. 7005) - Ośrodek jest jednostką organizacyjną miasta, nie posiadającą osobowości prawnej oraz jest jednostką budżetową w rozumieniu przepisów ustawy o finansach publicznych (§ 1 ust.1 i 2 statutu).

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o finansach publicznych (Dz. U. 2009, nr 157 poz. 124, ze zm.) - jednostkami budżetowymi są jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych nie posiadające osobowości prawnej, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. Jednostka budżetowa działa na podstawie statutu określającego w szczególności jej nazwę, siedzibę i przedmiot działalności (art. 11 ust. 2 tej ustawy), a podstawą gospodarki finansowej jednostki budżetowej jest plan dochodów i wydatków zwany dalej "planem finansowym jednostki budżetowej" (art. 11 ust. 3 tej ustawy).

Zgodnie z § 10 ust. 1 i 2 statutu Ośrodek prowadzi gospodarkę finansową na podstawie przepisów dotyczących jednostek budżetowych i podstawą gospodarki finansowej jest roczny plan finansowy, sporządzony zgodnie z odrębnymi przepisami. Zasady odpłatności za pobyt w ośrodku określa odrębna uchwała Rady (uchwała ta została przywołana powyżej).

Cechą charakterystyczną jednostek budżetowych jest to, że pełnią one funkcję reprezentanta interesów Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego i podejmują za nie czynności.

Jednostki budżetowe stanowią formę prawa budżetowego a nie wykonywania działalności gospodarczej i mimo wyodrębnienia organizacyjnego, majątkowego i finansowego nie mają osobowości prawnej. Korzystają natomiast z osobowości prawnej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. To zaś oznacza, że nie działają w imieniu własnym

Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych jest zatem jedynie jednostką pomocniczą wobec właściwego miejscowo organu wykonawczego administracji samorządowej, a więc Prezydenta Miasta. W związku z tym, działania wynikające z zakresu działania Ośrodka należą do zadań własnych, a dochody uzyskiwane przez gminne jednostki budżetowe należą do dochodów własnych gminy i pobierane są w imieniu i na rzecz organów gminy.

W świetle powyższego wynika, że wierzycielem - w rozumieniu przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - może być jedynie podmiot administracji publicznej lub organ (instytucja) wykonujący funkcje władcze. W rubryce "oznaczenie wierzyciela" na tytule wykonawczym nie może zatem figurować Dyrektor Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych.

Organem reprezentującym interesy danej gminy i odpowiedzialny za wykonywanie jej zadań własnych jest Prezydent Miasta. W związku z tym, organem uprawnionym do żądania m.in. wykonania obowiązku (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.) pozostaje Prezydent i ten organ, powinien być postrzegany jako wierzyciel.

Dyrektor Ośrodka nie jest tu samodzielnym organem, ma natomiast prawo reprezentować interesy jako posiadający do tego upoważnienie, zgodnie z jego zakresem. Uprawnieniem dyrektora izby wytrzeźwień (także Dyrektora Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych) jest między innymi pobranie opłaty za doprowadzenie i pobyt w izbie lub wezwanie do pokrycia kosztów, które mogą być egzekwowane w trybie ustawy egzekucyjnej. W ocenie Sądu, nie jest to jednak jednoznaczne z uprawnieniem do wystawiania tytułów wykonawczych we własnym imieniu.

Zgodnie z regulacją zawartą w § 6 ust. 1, 2 i 3 statutu Ośrodek jest kierowany i reprezentowany na zewnątrz jednoosobowo przez Dyrektora. Dyrektor jest zatrudniany przez Prezydenta miasta. I co jest istotne - Dyrektor działa na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Prezydenta miasta i ponosi odpowiedzialność za całokształt funkcjonowania Ośrodka

Jak wynika z akt sprawy, takie pełnomocnictwo w dniu [...] lutego 2010 r., nr [...] zostało przez Prezydenta Miasta udzielone Dyrektorowi Ośrodka E.K..

Treść pełnomocnictwa wskazuje, że Prezydent Miasta udzielił Dyrektorowi Ośrodka pełnomocnictwa: w punkcie pierwszym - do składania w imieniu [...] oświadczeń woli i zaciągania zobowiązań w zakresie działania Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych w ramach planu finansowo-rzeczowego kierowanej jednostki, w punkcie drugim - do reprezentowania [...] przed sądami, organami administracji publicznej i organami egzekucyjnymi, we wszystkich postępowaniach sądowych, administracyjnych i egzekucyjnych związanych z działalnością Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych.

Jak wynika z przedłożonego do akt sprawy tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] maja 2011 r. został on wystawiony na rzecz Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych, na co wskazuje pieczęć podłużna w miejscu oznaczenia wierzyciela oraz umieszczona w polu 45 tytułu pieczęć urzędowa Ośrodka, a także figurujący w polu 52 tytułu podpis i imienna pieczątka służbowa M.O., z treści której wynika, że działa ona z upoważnienia Dyrektora Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych. Treść spornego tytułu wykonawczego wskazuje jednoznacznie, że został on wystawiony w imieniu własnym (choć z pełnomocnictwa udzielonego Dyrektorowi Ośrodka nie wynika umocowanie do podejmowania czynności w imieniu własnym).

Mając powyższe na uwadze, w tym treść statutu Ośrodka i pełnomocnictwa z dnia [...] lutego 2010r., nr [...] nie można uznać, aby tytuł wykonawczy był prawidłowy. Dyrektor Ośrodka nie działa bowiem w imieniu własnym, lecz na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Prezydenta, w imieniu [...]. Dyrektor Ośrodka nie mógł również na podstawie przedmiotowego pełnomocnictwa udzielić dalszego pełnomocnictwa pracownikowi do wystawienia tytułu na rzecz Ośrodka. Skoro Dyrektor Ośrodka działa w imieniu i na rzecz [...] reprezentowanego przez Prezydenta, zatem okoliczność ta powinna znaleźć odzwierciedlenie w treści tytułu wykonawczego. Przepis art. 11a ust.1 pkt 2 i ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym stanowi, że prezydent miasta jest organem wykonawczym gminy, zatem tytuł wykonawczy wystawia samodzielnie lub jednostki organizacyjne gminy wystawiają w jego imieniu i z jego upoważnienia.

W konsekwencji należy uznać, że prawidłowy tytuł wykonawczy winien posiadać pieczęć nagłówkową lub wskazanie Prezydenta Miasta jako wierzyciela oraz pieczęć urzędową (potocznie zwaną okrągłą) Prezydenta miasta i pieczęć osoby upoważnionej do jego podpisania w imieniu Prezydenta (albo osoby upoważnionej do jego wystawienia w imieniu Prezydenta). Można tu dodać, że nawet w przypadku dysponowania pełnomocnictwem li tylko do wystawienia tytułu wykonawczego, okoliczność działania z upoważnienia Prezydenta Miasta, powinna znaleźć wyraz w treści prawidłowo wystawionego tytułu.

Zatem stanowisko reprezentowane przez organ, który dokonał zwrotu spornego tytułu wykonawczego jako wadliwie wystawionego należy uznać za zasadne.

Sąd nie przychylił się do argumentacji skarżącego, wskazującej, że na podstawie posiadanego pełnomocnictwa z dnia [...] lutego 2010 r., Ośrodek uzyskał uprawnienie do posługiwania się własną nazwą podczas reprezentowania Miasta w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a to poprzez uzyskanie statusu statio municipi. Wskazane bowiem przez skarżącego orzecznictwo sądowe oraz poglądy doktryny nie stanowią podstawy do twierdzenia, iż Ośrodek może samodzielnie występować jako podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zatem wskazywać siebie jako wierzyciel w treści wystawionych tytułów wykonawczych. Wstępując na drogę cywilnego postępowania sądowego, można co prawda (fakultatywnie) wskazywać kierownika odpowiedniej jednostki organizacyjnej gminy - dokonując sprecyzowania oznaczenia strony (w przypadku gdy jest nią gmina). Nie oznacza to jednak, iż Ośrodek może występować samodzielnie, jako odrębna strona, we wskazanych postępowaniach. Należy również stwierdzić, że na gruncie postępowania egzekucyjnego w administracji, takich uprawnień nie posiada ani Dyrektor Ośrodka, ani sam Ośrodek.

Przytoczona zaś przez Ośrodek judykatura nie koncentruje zasadniczych rozważań na zagadnieniu pojęcia wierzyciela. Wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 11 sierpnia 2011 r., w sprawie III SA/Wr 320/11, odnosi się przede wszystkim do prawidłowości doręczenia upomnienia, a odnośnie osoby wierzyciela podnosi, że w przypadku dobrowolnego spełnienia przez niego świadczenia, uiściłby on środki na rzecz Ośrodka. Podobnie stanowisko zawarte w postanowieniu NSA z dnia 22 września 2011 r., w sprawie II GKS 1020/11, dotyczy sytuacji gdy Ośrodek działał jako organ pierwszoinstancyjny i tym samym nie był uprawniony do wniesienia skargi na postanowienie SKO, działającego jako organ wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego. WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 20 września 2011 r., w sprawie I SA/Rz 485/2011, stwierdza m.in., że wymagania organu umieszczania pieczęci Prezydenta miasta lub w pieczęci zamieszczenie treści z upoważnienia Prezydenta Miasta - Dyrektor "było zbytnią formalnością", czego jednak nie uzasadnia.

Posiadanie przez Ośrodek statusu podatnika VAT nie może przesądzać w żadnej mierze o posiadaniu przymiotu wierzyciela, jak i umocowania do wystawiania tytułów wykonawczych w swoim imieniu. Można tu zauważyć, że w "Interpretacji indywidualnej" z dnia [...] października 2009r. wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej wskazano, że opłata z tytułu doprowadzenia oraz pobytu w izbie "stanowi dochód jednostki samorządu terytorialnego, tj. miasta".

Nie mogą odnieść także pożądanych skutków prawnych zarzuty dotyczące naruszenia § 17 rozporządzenia Rady Ministrów - w sprawie tablic i pieczęci urzędowych oraz art. 27 § 1 pkt 1 i 7, art. 27 b u.p.e.a. w związku z art. 2a pkt. 13 i art. 16 c ustawy o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach urzędowych, albowiem przepisy te regulują jedynie kwestie związane z prawem do używania pieczęci urzędowych, zamawianiem ich w mennicy państwowej i posługiwaniem się pieczęcią na tytule wykonawczym. Z treści tych przepisów wynika jedynie, kto może posługiwać się okrągłą pieczęcią urzędową z wizerunkiem orła, jednakże nie można z nich wywieść, że prawo do posługiwania się pieczęcią jest równoznaczne ze statusem wierzyciela uprawnionego do wystawienia spornego tytułu wykonawczego.

Sąd podzielił także stanowisko organu nadzoru w zakresie pozostałych zarzutów dotyczących naruszenia art. 19 § 1 i 2, art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy - o gospodarce komunalnej w związku z art. 42 ust. 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, że są one całkowicie chybione, gdyż w zaskarżonych postanowieniach nie wskazano, że organem uprawnionym do prowadzenia egzekucji należności za pobyt w Izbie Wytrzeźwień jest Prezydent. Podstawą zwrotu tytułu wykonawczego nie był art. 19 § 2 u.p.e.a., lecz uznanie, że został on wystawiony przez nieuprawnionego wierzyciela.

W związku z tym, iż strona skarżąca nie wskazała na czym miało polegać naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 i art. 12 kodeksu postępowania administracyjnego, Sąd nie mógł się do tych zarzutów odnieść.

W konsekwencji poczynionych rozważań należy uznać, że Ośrodek nie posiada uprawnienia do wystawiania tytułu wykonawczego we własnym imieniu w zakresie dochodzenia należności z tytułu opłat za pobyt w Ośrodku. Tym samym za uzasadnią należy uznać odmowę prowadzenia postępowania egzekucyjnego poprzez zwrot tytułu do wystawcy.

Sąd nie dopatrzył się również naruszeń przez organy przepisów prawa przywołanych w skardze, które przemawiałyby za wyeliminowaniem zapadłych postanowień z obrotu prawnego.

W tym stanie rzeczy, Sąd z powołaniem się na przepis art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku nr 153, poz. 1270), oddalił skargę.