Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1729/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 1 par 1 i par 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art 3 par 1, art 135, art 145 par 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 66 par 3, art 138 par 1 pkt 1 w zw. z art 144
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 29, art 73, art 30, art 33
journal: Dz.U. 2004 nr 161 poz 1688
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 czerwca 2004 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego
article: art 1138
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Dopierała (spr.), Sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2010 r. sprawy ze skargi B. P. - kuratora spadku po C. vel H. S. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o unieważnienie aktu stanu cywilnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez B. P. - kuratora spadku po C. vel H. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r, nr [...] o zwrocie wniosku o unieważnienie aktu zgonu.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] maja 2010 r. do Wydziału Spraw Obywatelskich [...] Urzędu Wojewódzkiego wpłynęło podanie B. P. - kuratora spadku po C. vel H. S., reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, o unieważnienie aktu zgonu nr [...] sporządzonego w dniu [...] lutego 2000 r. przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego W. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] listopada 1999 r. sygn. akt [...] o uznaniu za zmarłego C. vel H. S. oraz oznaczeniu chwili jego śmierci na dzień [...] stycznia 1947 r.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż ww. akt zgonu stwierdza zdarzenie niezgodne z prawdą, ponieważ C. vel H. S. zmarł w dniu [...] lipca 1955 r., co wynika z aktu zgonu nr [...] sporządzonego w dniu [...] lipca 1955 r. w A. (B.), w USC gminy W.. Okoliczność śmierci C. vel H. S. potwierdzają dokumenty sporządzone w jego obecności i przez niego podpisane tj. akt małżeństwa jego syna – E. S. z dnia [...] sierpnia 1953 r. oraz odpis pełnomocnictwa generalnego z dnia [...] grudnia 1947 r. udzielony R. H. przez C. vel H. S. i M. S..

Zdaniem wnioskodawczyni, wobec istnienia w obrocie prawnym dwóch ww. aktów stanu cywilnego stwierdzających to samo zdarzenie, jakim jest zgon tej samej osoby, żądanie wniosku na podstawie art. 29 ustawy z dnia 29 września 1986 r. -Prawo o aktach stanu cywilnego [(Dz. U. z 2004 r, nr 161, poz. 1688 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.a.s.c"], jest w pełni uzasadnione.

Sygn. akt IV SA/Wa 1729/10

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r, nr [...] Wojewoda [...], powołując w podstawie prawnej art. 66 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako: "k.p.a."], zwrócił podanie wnioskodawczyni.

W uzasadnieniu wskazał, iż stosownie do art. 29 p.a.s.c. unieważnia się jeden z dwóch aktów stanu cywilnego, jeżeli dwa akty stwierdzają to samo zdarzenie. Przepis ten dotyczy wszystkich aktów stanu cywilnego przechowywanych w urzędach stanu cywilnego. Nie znajduje on jednak zastosowania w sytuacji, gdy jeden akt znajduje się w polskich księgach stanu cywilnego, a drugi stanowi zagraniczny odpis aktu, choćby wynikało z nich, że dotyczą tego samego zdarzenia.

Następnie organ zauważył, iż biorąc pod uwagę treść wniosku, zastosowanie w sprawie winien znaleźć art. 33 w zw. z art. 30 p.a.s.c. W myśl powołanych przepisów, jeżeli akt stanu cywilnego stwierdza zdarzenie niezgodne z prawdą, unieważnia się ten akt w sądowym postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika usc. Skoro właściwym do rozpatrzenia sprawy o unieważnienie ww. polskiego aktu zgonu jest sąd powszechny, uzasadnione jest rozstrzygnięcie o zwrocie podania wnioskodawczyni na podstawie art. 66 § 3 k.p.a.

Na skutek zażalenia złożonego przez B. P., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu wskazał, iż art. 29 p.a.s.c. dotyczy sytuacji, w której dwa akty stanu cywilnego są ujawnione w polskich księgach stanu cywilnego. Przepis art. 1138 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego [{Dz. U. nr 43, poz. 293 ze zm.), dalej powoływanej jako: k.p.c], nadający moc dowodową zagranicznym aktom stanu cywilnego równą polskim aktom stanu cywilnego, nie uzasadnia w sprawie niniejszej unieważnienia polskiego aktu stanu cywilnego na podstawie art. 29 p.a.s.c. Dla unieważnienia jednego z aktów w żądanym trybie, konieczne jest dokonanie transkrypcji zagranicznego aktu zgonu - sporządzonego w dniu [...] lipca 1955 r. w A.- do polskich ksiąg stanu cywilnego zgodnie z art. 73 p.a.s.c.

W ocenie organu odwoławczego z zebranego materiału dowodowego wynika, że polski akt zgonu nr [...] stwierdza zdarzenie niezgodne z prawdą, dlatego

Sygn. akt IV SA/Wa 1729/10

też funkcjonując jako jedyny akt wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego wskazujący niewłaściwą datę śmierci, powinien - stosownie do art. 30 w zw. z art. 33 p.a.s.c, zostać wyeliminowany z obrotu w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r. złożyła B. P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. art. 29 p.a.s.c. poprzez jego błędną wykładnię i bezpodstawne uznanie, że nie

znajduje on zastosowania w sytuacji, gdy jeden z dwóch aktów znajduje się w

polskich księgach stanu cywilnego, a jako drugi strona przedstawia zagraniczny

odpis aktu,

2. art. 1138 k.p.c, poprzez jego błędną wykładnię i bezpodstawne uznanie, iż przepis

ten nie uzasadnia możliwości unieważnienia polskiego aktu stanu cywilnego w trybie

art. 29 p.a.s.c, a zastosowanie znajduje tylko w sytuacji braku istnienia polskiego

aktu stanu cywilnego,

3. art. 73 ust. 1 p.a.s.c, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji

bezpodstawne uznanie, iż dla unieważnienia jednego z dwóch aktów stanu

cywilnego dot. tego samego zdarzenia, w oparciu o art. 29 p.a.s.c, konieczna jest

transkrypcja aktu sporządzonego za granicą do polskich ksiąg stanu cywilnego,

art. 4, art. 30 oraz art. 33 p.a.s.c. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że

znajdują one zastosowanie w niniejszej sprawie, co w konsekwencji uzasadnia zwrot

wniosku stosownie do przepisu art. 66 § 3 k.p.a.,

art. 66 § 3 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji braku

przesłanek do zwrotu wniosku na tej podstawie, iż właściwy do rozpatrzenia

niniejszej sprawy - stosownie do przepisów art. 4, art. 30 oraz art. 33 p.a.s.c. - miałby

być sąd powszechny,

art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez brak szczegółowego uzasadnienia

przez organ drugiej instancji, kwestii niedopuszczalności stosowania art. 29 p.a.s.c,

w sytuacji kiedy jeden z dwóch aktów stanu cywilnego jest aktem sporządzonym za

granicą i nietranskrybowanym do polskich ksiąg stanu cywilnego,

Sygn. akt IV SA/Wa 1729/10

7. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez brak szczegółowego uzasadnienia przez organ drugiej instancji, dlaczego art. 1138 k.p.c, nie uzasadnia możliwości unieważnienia polskiego aktu stanu cywilnego w trybie art. 29 p.a.s.c. i znajduje zastosowanie jedynie w sytuacji braku istnienia polskiego aktu stanu cywilnego.

W motywach skargi skarżąca zakwestionowała stanowisko organu odwoławczego zgodnie z którym, tryb stwierdzenia nieważności aktu stanu cywilnego przewidziany w art. 29 p.a.s.c. znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy oba akty znajdują się w polskich księgach stanu cywilnego. Przesłanką unieważnienia jest tylko i wyłącznie tożsamość rodzajowa zdarzeń stwierdzonych dwoma aktami. Ani ww. przepis, ani też żaden inny przepis p.a.s.c. nie wprowadza w przedmiotowym zakresie żadnych rozróżnień na akty stanu cywilnego sporządzone w Polsce i akty stanu cywilnego sporządzone za granicą, uzależniając od transkrypcji aktu możliwość stwierdzenia jego nieważności.

Zdaniem skarżącej, z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, by Minister poczynił jakiekolwiek ustalenia i dokonał oceny aktów stanu cywilnego objętych wnioskiem, mimo, iż był do tego zobligowany. Organ odwoławczy, podobnie jak organ pierwszej instancji ograniczył się jedynie do ogólnikowych stwierdzeń, iż w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 29 p.a.s.c. z uwagi na brak transkrypcji aktu stanu cywilnego do polskich ksiąg stanu cywilnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a."], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we

Sygn. akt IV SA/Wa 1729/10

wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Badając legalność zaskarżonych aktów w oparciu o powołane wyżej przepisy, Sąd doszedł do przekonania, że postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. naruszają przepisy postępowania administracyjnego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

W kontrolowanej sprawie oceny Sądu wymagały zasadniczo dwie kwestie: po pierwsze - wykładnia art. 29 p.a.s.c. dokonana przez organy orzekające, po drugie -prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu wniosku o unieważnienie aktu stanu cywilnego na podstawie art. 66 § 3 k.p.a.

Jak wynika z akt sprawy, postępowanie w sprawie niniejszej zostało wszczęte na wniosek kuratora spadku po C. vel H. S. o unieważnienie aktu zgonu nr [...] sporządzonego w dniu [...] lutego 2000 r. przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego W.. Jako podstawę materialnoprawną żądania powołano art. 29 p.a.s.c. W ocenie organów orzekających tryb unieważnienia jednego z dwóch aktów stanu cywilnego stwierdzających to samo zdarzenie, przewidziany w art. 29 p.a.s.c, ma zastosowanie w sytuacji, gdy oba akty ujawnione są w polskich księgach stanu cywilnego. Taka sytuacja nie ma miejsca w rozpatrywanej sprawie bowiem tylko jeden z dwóch aktów zgonu jest zarejestrowany w polskiej księdze stanu cywilnego. Dla zastosowania art. 29 p.a.s.c. konieczna jest -zdaniem organów - uprzednia transkrypcja zagranicznego aktu zgonu do polskiej księgi stanu cywilnego.

Ze stanowiskiem tym nie zgadza się skarżąca podnosząc zarzut błędnej wykładni art. 29 p.a.s.c. poprzez uznanie, że wskazany przepis nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy jeden z dwóch aktów znajduje się w polskich księgach stanu cywilnego, a jako drugi skarżąca przedstawia zagraniczny odpis aktu.

W myśl art. 29 p.a.s.c., jeżeli dwa akty stanu cywilnego stwierdzają to samo zdarzenie, unieważnia się jeden z nich. Unieważnienia dokonuje organ administracji państwowej wyższego stopnia, właściwy dla kierownika urzędu stanu cywilnego, który sporządził akt późniejszy.

Sygn. akt IV SA/Wa 1729/10

Zgodnie z poglądami doktryny i orzecznictwa, które podziela Sąd w składzie orzekającym, powołany przepis znajduje zastosowanie, gdy dwa akty stanu cywilnego, stwierdzające do samo zdarzenie, ujawnione są w polskich księgach stanu cywilnego. Przepis ten nie znajduje natomiast zastosowania wówczas, gdy jeden z aktów ujawniony jest w polskich księgach stanu cywilnego, jako drugi zaś strona przedstawia zagraniczny odpis aktu stanu cywilnego, chociażby wynikało z nich, że dotyczą tego samego zdarzenia. W takim przypadku należałoby dokonać transkrypcji odpisu aktu zagranicznego i dopiero po dokonaniu jego wpisania do polskiej księgi stanu cywilnego (art. 73 p.a.s.c.) wszcząć postępowanie o unieważnienie jednego z nich w trybie art. 29 p.a.s.c. (v. A. Czajkowska, E. Dachniewska - Prawo o aktach stanu cywilnego. Komentarz, wyd. 4, Warszawa 2009; wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1153/07).

W przedmiotowej sprawie do wniosku o unieważnienie aktu stanu cywilnego załączony został odpis aktu zgonu C. vel H. S. nr [...] sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego W. w dniu [...] lutego 2000r. Jednocześnie wnioskodawczyni przedstawiła zagraniczny odpis aktu zgonu C. S. nr [...] sporządzonego w dniu [...] lipca 1955 r. w USC w A., w dzielnicy W., który nie został wpisany do polskiej księgi stanu cywilnego. Biorąc powyższe pod uwagę organy orzekające zasadnie uznały, iż w okolicznościach faktycznych sprawy brak jest podstaw do zastosowania art. 29 p.a.s.c. Jak wskazano powyżej, wszczęcie postępowania o unieważnienie jednego z aktów w żądanym trybie (z przyczyn formalnych) wymagałoby uprzedniego dokonania transkrypcji zagranicznego aktu zgonu - wpisania do polskiej księgi stanu cywilnego na zasadzie art. 73 ust. 1 p.a.s.c. - co nie miało miejsca w rozpatrywanej sprawie.

Zaznaczyć też należy, iż możliwości unieważnienia ww. aktu zgonu na podstawie art. 29 p.a.s.c. nie uzasadnia art. 1138 k.p.c. zgodnie z którym zagraniczne dokumenty urzędowe posiadają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi. Jak bowiem wskazano powyżej przeprowadzenie postępowania w omówionym trybie jest możliwe w następstwie ujawnienia obu aktów zgonu w polskich księgach stanu cywilnego.

Jakkolwiek, w ocenie Sądu, organy orzekające dokonały prawidłowej wykładni art. 29 p.a.s.c, to jednak podjęły wadliwe rozstrzygnięcie naruszając art. 66 § 3 k.p.a.

Sygn. akt IV SA/Wa 1729/10

w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Czyni to uzasadnionym zarzut skargi w odnośnym zakresie.

Jak wynika z art. 66 § 3 k.p.a., jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.

W ocenie Wojewody [...], z treści podania wynikało, że wnioskodawczyni - mimo iż powołuje art. 29 p.a.s.c. - wnosi w istocie o unieważnienie aktu stanu cywilnego na podstawie art. 30 pkt 1 p.a.s.c, w myśl którego akt stanu cywilnego unieważnia się, jeżeli zawiera zdarzenie niezgodne z prawdą, przy czym w sprawach określonych m.in. w art. 30 p.a.s.c. orzeka sąd w postępowaniu nieprocesowym na wniosek osoby zainteresowanej (art. 33 p.a.s.c). W konsekwencji organ uznał, iż skoro żądanie podania implikuje właściwość sądu powszechnego, uzasadniony jest zwrot wniosku w trybie art. 66 § 3 k.p.a.

Powyższe stanowisko organu nie zasługuje na aprobatę.

Przede wszystkim wskazać należy, iż żądanie podania zostało wyraźnie sformułowane, a już z jego komparycji wynikało jednoznacznie, iż wnioskodawczyni żąda unieważnienia aktu stanu cywilnego w trybie art. 29 p.a.s.c. Oceny organu wymagała zatem jedynie zasadność tego żądania w świetle powołanego przepisu. Skoro w następstwie dokonanej oceny - co wynika z uzasadnienia postanowienia -organ doszedł do przekonania o braku podstaw do rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z wnioskiem strony, winien odmówić unieważnienia aktu stanu cywilnego na podstawie art. 29 p.a.s.c. Tymczasem podejmując rozstrzygnięcie o zwrocie wniosku organ, wykroczył poza żądanie w nim zawarte i w konsekwencji naruszył art. 66 § 3 k.p.a. w zw. z art. 33 p.a.s.c. Zaznaczyć należy, iż ww. rozstrzygnięcie można byłoby uznać za prawidłowe tylko w sytuacji, gdyby - jako podstawę żądania - wnioskodawczyni wskazała art. 30 p.a.s.c, co jednak w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca. Powyższej wadliwości postanowienia organu pierwszej instancji nie dostrzegł organ odwoławczy, a utrzymując zaskarżone postanowienie w mocy również naruszył art. 66 § 3 k.p.a.

Mając na względzie wszystko powyższe, na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Sygn. akt IV SA/Wa 1729/10

Rozpatrując sprawę ponownie w następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku, Wojewoda [...] będzie miał na względzie ocenę prawną i wskazania w nim zawarte.