Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 976/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 55 ust. 1, art. 57, art. 60, art. 64 ust. 1,
journal: Dz.U. 2009 nr 157 poz 1240
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant sekr. sąd. - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2013r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Ministra Finansów z dnia ... lutego 2013 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego ... tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę ... w tym tytułem wynagrodzenia kwotę ... oraz tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę ...


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu odwołania M. G. od decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia ... października 2012 r., nr ..., odmawiającej umorzenia w całości oraz w części należności wynikającej z grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego ... z dnia ... lutego 2012 r. Minister Finansów decyzją z dnia ... lutego 2013 r. ... utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu własnej decyzji organ odwoławczy przywołał następujące okoliczności faktyczne i prawne:

M. G. poprzez przyjęcia mandatu karnego kredytowanego został zobowiązany do zapłaty grzywny nim nałożonej, bowiem zgodnie z art. 98 § 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, mandat stał się prawomocny w dniu pokwitowania odbioru.

Wnioskiem z dnia 6 sierpnia 2012 r. zwrócił się o umorzenie w całości lub w części spłaty należności. Wniosek uzasadnił trudną sytuacja finansową. Wskazał, że prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe, którego jedyny dochód stanowi renta zobowiązanego w kwocie ... zł.

Decyzją z dnia ... października 2012 r., nr ..., Wojewoda Łódzki odmówił umorzenia należności.

W dniu 5 grudnia 2012 r. do Ministra Finansów wpłynęło pismo M. G., w którym zobowiązany podnosi podobnie jak w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, że obecnie jest osobą bezrobotną, bez źródła stałego dochodu, prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe, które znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ze względu na brak dochodów wnioskodawcy i jego małżonki. Ponadto wnosi o ewentualne zamienienie grzywny na prace społeczne.

Uznając trafność rozstrzygnięcia podjętego w I instancji Minister Finansów w pierwszej kolejności przywołał treść przepisów art. 64 ust 1, art. 56 oraz art. 57 ustawy o finansach publicznych podniósł, że przez ważny interes dłużnika należy rozumieć sytuacje nadzwyczajne i losowe przypadki, gdy dłużnik nie jest w stanie uregulować zaległości, a także normalną sytuację ekonomiczną, gdy uzyskiwane przez stronę dochody, nie pozwalają na pokrycie koniecznych wydatków. Podkreślił, że o istnieniu ważnego interesu dłużnika decydują obiektywne okoliczności ustalone przez organ na podstawie dowodów zebranych w sprawie. Ważnego interesu dłużnika nie można natomiast utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zobowiązania, bowiem przyznanie ulgi w postaci umorzenia zobowiązania jest instytucją nadzwyczajną.

Zaznaczył, że z art. 64 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych wynika, iż możliwość umorzenia zobowiązania ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że jeśli zostaną spełnione przesłanki umożliwiające udzielenie ulgi, legalne będzie zarówno rozstrzygnięcie zgodne z wnioskiem, jak i odmawiające uwzględnienia żądania. Jednakże w sytuacji uznania administracyjnego organ administracji zobowiązany jest do wszechstronnego zbadania i rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego oceniając zasadność wniosku w szczególności przez pryzmat przesłanek określonych w ustawie o finansach publicznych.

Organ II instancji na podstawie informacji zebranych w toku postępowania odwoławczego uznał, że zobowiązany znajduje się obecnie w trudniej sytuacji finansowej, nie uzyskuje dochodów i prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe.

Jednakże w kwestii przesłanki skuteczności postępowania egzekucyjnego zauważył, że ustawa o finansach publicznych w art. 56 ust. 1 pkt 3 stanowi, że należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okaże się nieskuteczne. Biorąc pod uwagę, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia ... października 2012 r. o tym, że zobowiązany nie jest niezdolny do pracy, nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie nieskuteczności postępowania egzekucyjnego w okresie 3 lat, to jest w okresie kiedy wierzyciel ma prawo dochodzić należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych (art. 45 § 3 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń) albowiem w tym czasie wnioskodawca może podjąć odpłatną prace, która umożliwi mu spłatę zobowiązania. Organ administracji przypomniał, że sankcja prawna związana z popełnieniem wykroczenia, za które M. G. został ukarany, została przez ustawodawcę przewidziana w postaci grzywny oraz punktów karnych. Umorzenie w części lub w całości zobowiązania powodowałoby częściowe uchylenie skutków orzeczonej kary oraz oznaczałoby zgodę na rezygnację z dochodu Skarbu Państwa. Ponadto obecna trudna sytuacja finansowa zobowiązanego, nie może być uznana za wystarczającą przesłankę do umorzenia w części lub w całości zobowiązania. Umorzenie to mogłoby doprowadzić do konstatacji, że trudna sytuacja finansowa usprawiedliwia brak konieczności wywiązania się z zobowiązań powstałych w skutek naruszenia przepisów prawa. Tym samym naruszałoby uzasadnione względy społeczne oraz ważny interes publiczny.

W ocenie Ministra Finansów wniosek spełnia przesłankę ograniczonych możliwości płatniczych dłużnika, ze względu na brak środków na zapłatę należności bez szkody dla wydatków związanych z podstawowym utrzymaniem. Jednocześnie umorzenie należności naruszałoby uzasadnione względy społeczne oraz ważny interes publiczny.

Decyzję organu odwoławczego zaskarżył M. G..

Z treści skargi nie wynika aby jej autor sformułował zarzuty naruszenia konkretnych przepisów prawa. Skarżący podniósł jednak, że stracił rentę, nie ma żadnych dochodów ani jakiegokolwiek majątku. Jest osobą bezrobotną, lecząca się ... (posiada ponad ... wypisów ze szpitali ...). Cały czas się leczy (także powodu ...). Nie dysponuje środkami nawet na zakup leków, a niekiedy i chleba. Skarżący podkreślił również, że jest zadłużony albowiem nie reguluje należności z tytułu korzystania z mieszkania (opłata za wodę, energie elektryczną, czynsz i wywóz śmieci).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Sąd zważył co następuje:

W sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. nr 157 z 2009 r. poz. 1240 ze zm.), w której, zgodnie z art. 55 ust. 1 w zw. z art. 60 i 64 ust. 1, ustawodawca przewidział instytucję umarzania spłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno – prawnym stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego do których nie stosuje się przepisów ordynacji podatkowej.

Stosownie do art. 57 w/w ustawy, na wniosek dłużnika:

1) należności mogą być umarzane w części;

2) mogą zostać odroczone terminy spłaty całości lub części należności;

3) płatność całości lub części należności może zostać rozłożona na raty

- w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa.

Powyższy przepis oparty jest na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego" (należności mogą być umarzane), co oznacza, że decyzja w tym przedmiocie przysługuje każdorazowo organowi. Zaznaczyć należy, że w przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w omawianym trybie kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości pozostaje poza kontrolą sądową.

Oczywistym jest jednak, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności, gdyż zakres tego uznania jest wyznaczony normami kompetencyjnymi, przepisami kodeksu postępowania administracyjnego i przepisami prawa materialnego. Zatem, uznanie administracyjne nie tylko nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i jednocześnie nie nakazuje spełnienia każdego żądania obywatela. Przekroczeniem granic uznania administracyjnego będzie zatem podjęcie takiej decyzji oraz takie jej uzasadnienie, które w żaden sposób nie przystaje do realiów konkretnej sprawy.

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy przypomnieć trzeba, iż organ odwoławczy uznał, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, albowiem nie uzyskuje dochodów i prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe. Stwierdził, także, iż nie jest niezdolny do pracy i że może podjąć odpłatną pracę, która umożliwi mu spłatę zobowiązania. Nie odniósł się jednak w sposób należyty do stanu zdrowia skarżącego, który nie tylko w skardze ale i w odwołaniu od decyzji organu I instancji podnosił, że leczy się ..., a nadto, że cierpi na ...

Rozpoznając sprawę ponownie organ ustali czy i jaką ewentualnie pracę skarżący może podjąć w sytuacji kiedy dysponuje on ( jak twierdzi w skardze) ponad 30 – toma wypisami lekarskimi potwierdzającymi jego pobyty w różnych szpitalach .... Czyniąc ustalenia w powyższej kwestii organ weźmie pod uwagę także wiek skarżącego, jego wykształcenie oraz rzeczywiste kwalifikacje zawodowe.

Ustalenia będzie wymagało również to z czego de facto utrzymuje się rodzina skarżącego.

W ocenie Sądu powyższe oznacza, iż wątpliwa jest teza organu (przynajmniej na obecnym etapie postępowania), że umorzenie należności naruszałoby interes Skarbu Państwa, który doznałby uszczuplenia swoich dochodów.

Gdy w toku ponownego postępowania przed organem odwoławczym okazało się, że skarżący nie ma realnych możliwości podjęcia pracy, organ rozważy czy w przedmiotowym stanie faktycznym celowym byłoby uwzględnienie jego wniosku.

Pamiętać również należy, że należność o umorzenie, której skarżący wnosi jest niewielka (... zł), zatem uwzględnienie jego wniosku nie spowoduje naruszenia interesu Skarbu Państwa, ani też uszczuplenia jego dochodów. Zupełnie nie przekonuje twierdzenie organu, że umorzenie należności naruszałoby uzasadnione względy społeczne oraz ważny interes publiczny (chociażby ze względu na kwotę o którą chodzi – ... zł ). Za wewnętrznie sprzeczną uznać należy tezę, iż wniosek skarżącego spełnia przesłankę jego ograniczonych możliwości płatniczych ze względu na brak środków na zapłatę należności bez szkody dla wydatków związanych z podstawowym utrzymaniem skarżącego (str. 3 uzasadnienie zaskarżonej decyzji In fine).

Podkreślenia wymaga także to, że organ odwoławczy nie wskazał jakiego wykroczenia i w jakich okolicznościach dopuścił się skarżący. Może to mieć znaczenie w sprawie niniejszej chociażby ze względu na stan zdrowia psychicznego skarżącego oraz możliwośc jego działania z rozeznaniem.

Rozpoznając sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę powyższe i rozważy potrzebę uwzględnienia wniosku skarżącego.

Podstawą wyroku jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.