Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1367/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy: article: Art. 99
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Maria Zawadzka WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Aleksandra Grabiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2018 r. sprawy ze skargi T. K. na czynność Rektora Uniwersytetu z dnia 17 lutego 2017 r. w przedmiocie obowiązku uiszczenia opłaty za powtarzanie zajęć I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności, II. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącego T. K. kwotę 200,00 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 28 lipca 2017 r., III SA/Kr 447/17 odrzucił skargę T. K. na czynność Rektora Uniwersytetu z 17 lutego 2017 r. polegającą na odmowie anulowania opłaty 371,25 zł za powtarzanie zajęć z przedmiotu Prawo Publiczne Gospodarcze.

Jako przyczynę odrzucenia skargi Sąd wskazał niewyczerpanie środków zaskarżenia poprzedzających wniesienie skargi. Warunkiem wniesienia skargi do sądu administracyjnego w stanie prawnym obowiązującym przed nowelizacją ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), która to nowelizacja weszła w życie 1 czerwca 2017 r., było bowiem uprzednie wystąpienie przez skarżącego z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, w trybie art. 52 § 3 powołanej ustawy. Skarżący po otrzymaniu pisma Rektora z 17 lutego 2017 r. nie wezwał go do usunięcia naruszenia prawa. Orzekający ówcześnie Sąd zauważył jednak, że Rektor nie pouczył skarżącego o właściwych środkach zaskarżenia, przyznając przy tym, że ze względu na skomplikowany charakter sprawy, dopiero uzasadnienie postanowienia odrzucającego skargę ostatecznie rozwiewało wątpliwości co do charakteru zaskarżonej czynności – odmowy anulowania opłaty za powtarzanie roku.

W skardze z 6 października 2017 r. skarżący ponownie zaskarżył ww. czynność Rektora domagając się jej uchylenia. Skarżący wniósł na podstawie art. 52 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o uznanie przez Sąd, że uchybienie terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa nastąpiło bez jego winy, wyłącznie wobec uzasadnionych wątpliwości dotyczących charakteru prawnego rozstrzygnięcia Rektora, wynikającego z nieprecyzyjnych uregulowań prawnych ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 z późn. zm.) oraz braku jednoznacznego orzecznictwa lub poglądów doktryny.

Skarżący podniósł, że odpis ww. postanowienia odrzucającego skargę wraz z uzasadnieniem otrzymał 21 sierpnia 2017 r. i 28 sierpnia 2017 r. złożył u Rektora wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, na które Rektor odpowiedział - pismem z 29 września 2017 r. podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie odmowy anulowania ww. opłaty.

Zaskarżonej czynności skarżący zarzucił naruszenie:

1/ art. 99 ust. 1 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na niewłaściwej interpretacji sformułowania "niezadowalające wyniki w nauce" i bezzasadne przyjęcie, że niezadowalającym wynikiem w nauce było nieprzystąpienie przez skarżącego w roku akademickim 2015/2016 do egzaminu z przedmiotu Publiczne Prawo Gospodarcze, który realizował na podstawie indywidualnej zgody Dziekana na II roku studiów, pomimo tego, że był to przedmiot obligatoryjny dla roku III, podczas gdy za niezadowalające wyniki w nauce powinno być uznawane jedynie uzyskanie oceny negatywnej (niedostatecznej) z przedmiotu, którego zaliczenie było warunkiem ukończenia danego etapu studiów (roku);

2/ § 1 ust. 1 w zw. z § 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 ust. 2 pkt 1 uchwały [...] Senatu Uniwersytetu z dnia 24 czerwca 2015 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne oraz wzorów umów o warunkach pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów w Uniwersytecie, poprzez przyjęcie błędnego założenia, że na II roku studiów, na kierunku [...], skarżący miał obowiązek zaliczenia przedmiotu Publiczne Prawo Gospodarcze, a tym samym uzyskał niezadowalający wynik w nauce, uprawniający Uniwersytet do naliczenia opłaty za powtarzanie zajęć, podczas gdy przedmiot ten był przedmiotem obligatoryjnym dopiero na jego obecnym, tj. III roku studiów, co doprowadziło do pobrania opłaty nie wymienionej w katalogu określonym przez art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym;

3/ art. 99 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 164 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym poprzez ich niewłaściwą wykładnię, co doprowadziło do błędnego uznania, że opłata za powtarzanie zajęć powinna być naliczana w stawce godzinowej, za godziny wszystkich rodzajów zajęć wchodzących w skład modułu, a w konsekwencji do obciążenia skarżącego opłatą za godziny zajęć ćwiczeniowych, w których uczestnictwa nie deklarował w roku akademickim 2015/2016, w którym nie przystąpił do egzaminu z przedmiotu Publiczne Prawo Gospodarcze, jak również nie zadeklarował ich w bieżącym roku akademickim 2016/17, w związku z ich nieobowiązkowym charakterem, pomimo tego, że art. 99 ust. 1 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym stanowił o pobieraniu opłat za powtarzanie konkretnych zajęć, a nie wszystkich zajęć wchodzących w skład modułu, który kończy się oceną z egzaminu i przyznaniem punktów ECTS, a czego konsekwencją było obciążenie skarżącego "opłatą za zajęcia, których nie powtarza";

4/ § 1 zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia 2 września 2014 r. w sprawie wysokości opłat za powtarzanie zajęć przez studentów i doktorantów z powodu niezadowalających wyników w nauce, wysokości opłat za powtarzanie zajęć (kursów lektoratowych) z języków obcych przez studentów i doktorantów z powodu niezadowalających wyników w nauce w Centrum Językowym oraz w Centrum Językowym Uniwersytetu [...] oraz wysokości opłat za powtarzanie zajęć przez studentów z powodu niezadowalających wyników w nauce w studium pedagogicznym Uniwersytetu dla cykli studiów rozpoczynających się w roku akademickim 2014/2015 - poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło do obciążenia skarżącego wyższą opłatą, obliczoną na podstawie nieobowiązującego mojego cyklu kształcenia zarządzenia Rektora nr [...] z dnia 21 czerwca 2016 r. w sprawie wysokości opłat za powtarzanie zajęć przez studentów i doktorantów z powodu niezadowalających wyników w nauce, wysokości opłat za powtarzanie zajęć (kursów lektoratowych) z języków obcych przez studentów i doktorantów z powodu niezadowalających wyników w nauce w Centrum Językowym oraz i w Centrum Językowym Uniwersytetu [...] oraz wysokości opłat za powtarzanie zajęć przez studentów z powodu niezadowalających wyników w nauce w studium pedagogicznym, dla cykli studiów rozpoczynających się w roku akademickim 2016/2017;

Nadto skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z:

1/ dokumentów zalegających w teczce akt osobowych studenta - na okoliczność przebiegu toku studiów, 2/ z wymienionych w skardze aktów wewnętrznych Uniwersytetu, na okoliczność ustalenia ich treści.

W odpowiedzi Rektor wniósł o odrzucenie skargi, a z ostrożności procesowej o oddalenie skargi w całości.

Rektor podtrzymał swoje stanowisko co do charakteru opłaty nałożonej na skarżącego z tytułu powtarzania zajęć. Zdaniem organu powstałe zobowiązanie miało wyłącznie charakter cywilnoprawny. Skarżący zawarł bowiem umowę dotyczącą warunków pobierania opłat za usługi edukacyjne. Skoro zatem skarżący kwestionował zasadność i wysokość naliczenia ww. opłaty, ewentualny spór powinien być rozstrzygany przez sąd cywilny. Nałożenie obowiązku opłaty w konkretnym przypadku należało potraktować jako wezwanie dłużnika przez wierzyciela do zapłaty. Ponadto student miał w każdej sytuacji możliwość kwestionowania nałożenia na niego opłaty lub jej wysokości, niekoniecznie dopiero na etapie odwołania od decyzji o skreśleniu ze studiów, zwłaszcza, że zgodnie z art. 190 ust. 2 pkt 3 Prawa o szkolnictwie wyższym, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej mógł skreślić studenta, jednakże nie miał jednak takiego ustawowego obowiązku.

Rektor podkreślił, że skarżący uiścił opłatę "w celu uniknięcia skreślenia go z listy studentów", zatem na chwile obecną miał możliwość wystąpienia do sądu powszechnego przeciwko Uniwersytetowi o zwrot tej opłaty, m.in. z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Wobec powyższego, w ocenie organu, skarga winna zostać odrzucona.

Rektor podał, że nie zgadza się z argumentacją Sądu przedstawioną w uzasadnieniu ww. postanowienia III SA/Kr 447/17 w zakresie w jakim Sąd uznał, że sprawa ma charakter administracyjny, stosując analogię do spraw dotyczących wpisów w ewidencji punktów karnych kierowców. Zdaniem organu analogia ta była za daleko idąca. W sytuacji nałożenia mandatu karnego nie powstawał stosunek cywilnoprawny, gdyż kierowca nie zawierał umowy z Policją i również otrzymanie przez niego punktów karnych nie było związane z nienależytym wykonaniem umowy. Dlatego pismo właściwego organu prowadzącego ewidencję kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego w sprawie ustalenia liczby punktów karnych należało uznać za akt z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlegający zaskarżeniu do wojewódzkiego sądu administracyjnego po uprzednim wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa. Punkty karne pełniły bowiem funkcję represyjną oraz po części prewencyjną, ponadto były przypisane do wykroczeń z mocy prawa, natomiast naliczenie opłaty za powtarzanie przedmiotu nie mogło zostać uznane za "sankcję administracyjną" ale za zobowiązanie jednej ze stron umowy. Organ podniósł, że analogiczne sprawy były rozpatrywane przez sądy cywilne.

W ocenie organu w opisanej sytuacji w uzasadnieniu postanowienia odrzucającego skargę wystąpił spór kompetencyjny, przy czym art. 177 Konstytucji tworzył domniemanie kompetencji sądów powszechnych. Ponadto z przepisem tym korespondował również art. 199 § 1 kodeksu postępowania cywilnego. Rektor podniósł, że ewentualny wyrok sądu administracyjnego "będzie jedynie stwierdzać, że nałożenie opłaty było niezasadne" i skarżący, chcąc odzyskać pobraną opłatę i tak będzie musiał wystąpić na drogę postępowania cywilnego.

Z ostrożności procesowej organ podniósł, że w niniejszej sprawie obowiązek uiszczenia opłaty za powtarzanie zajęć wynikał z faktu, ponownego przystąpienia do przedmiotu, którego pomimo obowiązku skarżący nie zaliczył, uzyskując tym samym niezadowalający wynik w nauce. Skarżący sam zgłosił się do prowadzącego przedmiot o wyrażenie zgody na odejście do egzaminu już na drugim roku administracji, co jednakże nie zmienia faktu, że przedmiot ten był nadal obowiązkowy. Rektor powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 16 czerwca 2015 r. III SA/Kr 18/15. Zdaniem organu, skarżący nie podchodząc do egzaminu z obligatoryjnego przedmiotu w trakcie II roku studiów i deklarując go na kolejnym roku, byłby w sytuacji korzystniejszej niż studenci, którzy powtarzają ten przedmiot i mają obowiązek dokonania opłaty. Ponadto zgoda na przystąpienie do egzaminu z przedmiotu na drugim roku studiów w żadnym razie nie oznaczała możliwości zaliczenia kursu przez kolejne dwa lata studiów. Ponadto sam skarżący wnosząc o zwolnienie go z opłaty za powtarzanie przedmiotu "przyznał, że naliczenie opłaty było "oczywiste", ponieważ jego obowiązkiem jest powtarzanie przedmiotu obligatoryjnego, którego nie zdał w roku akademickim, w którym deklarował ten przedmiot". Zatem, w ocenie Rektora, skarga była bezzasadna.

W replice skarżący wskazał, m.in., że w uzyskanie statusu studenta nie jest zależne od zawarcia lub niezawarcia umowy. Podał, że w rozpoznawanej sprawie koszty wykonania usługi edukacyjnej są finansowane z budżetu państwa, a pobranie dodatkowych opłat musi mieć wyraźną podstawę prawną wynikającą z art. 99 ust. 1 w zw. z art. 99 a ustawy o Prawo o szkolnictwie wyższym.

Na rozprawie 6 lutego 2018 r. pełnomocnik Rektora wyjaśniał, że konsekwencją drogi cywilnej byłaby konieczność wystąpienia przez skarżącego z pozwem o ustalenie do sądu powszechnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd uznał przy tym, że z uwagi na niepouczenie przez Rektora o środkach zaskarżenia – dopiero z dniem doręczenia skarżącemu odpisu ww. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 28 lipca 2017 r., III SA/Kr 447/17 – skarżący powziął informacje o przysługujących mu uprawnieniach. Skoro ww. postanowienie zostało doręczone 21 sierpnia 2017 r., a skarżący już 28 sierpnia 2017 r. wezwał do usunięcia prawa, po czym skarga została złożona 6 października 2017 r. po otrzymaniu 3 października 2017 r. odpowiedzi Rektora – Sąd uznał, że skarga została wniesiona w terminie. Skarżący dopiero z dniem otrzymania ww. postanowienia z 28 lipca 2017 r., III SA/Kr 447/17 uzyskał informację o przysługujących mu uprawnieniach procesowych, wtedy też rozpoczął bieg termin, o którym mowa w art. 52§3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu obowiązującym przed 1 czerwca 2017 r. Sąd zdaje sobie sprawę, że niepouczenie o środkach zaskarżenia wynikało raczej z problemów z prawidłową wykładnią co do charakteru sprawy – niemniej jednak w świetle art. 6, 8 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) strona nie może ponosić negatywnych skutków niewiedzy organu co do tego, w jakiej formie jest zobowiązany załatwić sprawę.

Należy przy tym zaznaczyć, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw. (Dz. U. poz. 935) tj. przepisów intertemporalnych dotyczących nowelizacji Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wchodzącej w życie 1 czerwca 2017 r. przepisy art. 52 i art. 53 w brzmieniu znowelizowanym stosuje się do aktów i czynności organów administracji publicznej dokonanych po dniu wejścia w życie nowelizacji. Skoro zaskarżona czynność Rektora z dnia 17 lutego 2017 r. została dokonana przed nowelizacją, to w sprawie zastosowanie miały "stare" przepisy.

Odnosząc się natomiast do kwestii merytorycznych to zdaniem Sądu:

1. odmowa anulowania opłaty za powtarzanie przedmiotu, w sytuacji gdy o naliczeniu tej opłaty student dowiedział się poprzez wpis do elektronicznego systemu USOSweb, jest czynnością podlegającą zaskarżeniu na zasadzie art. 3 § 2 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;

2. nieprzystąpienie do egzaminu, który student miał jedynie prawo zdawać (tzw. awansem) na roku poprzedzającym rok, w którym zdanie tego przedmiotu jest obowiązkowe – nie stanowi podstawy do naliczenia przez uczelnię zgodnie z art. 99 ust. 1 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym, opłaty za powtarzanie określonych zajęć na studiach stacjonarnych z powodu niezadowalających wyników w nauce.

Na wstępie Sąd zaznacza, że zgodnie z art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekający w niniejszej sprawie Sąd był związany oceną prawną co do charakteru zaskarżonej czynności (odmowa anulowania opłaty za powtarzanie przedmiotu jako zaskarżalna czynność do sądu administracyjnego), nie mógł więc uznać za zasadną argumentacji Rektora o niemożności zaskarżenia tego typu czynności do sądu administracyjnego. Zgodnie z powołanym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W doktrynie podkreśla się, że zasada związania organu ponownie rozpoznającego sprawę wiąże się z pewnymi elementami uzasadnienia orzeczenia sądu administracyjnego. Mimo bowiem użycia w art. 153 określenia "orzeczenie", chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie orzeczenia. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się przede wszystkim z wykładnią prawa, a ta – w związku z postanowieniami art. 138 i 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – może się mieścić jedynie w uzasadnieniu wyroku sądowego (por. T. Woś, art. 153 [w:] "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. VI. Wolters Kluwer, 2016 i powołane tam podobne poglądy doktryny i judykatury).

Skoro więc w uprzednio rozpoznawanej sprawie dotyczącej tego samego wniosku o anulowanie opłaty Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyraźnie stwierdził, że "(...) kwestia prawidłowości naliczania opłaty za powtarzanie przedmiotu podlega kontroli sądów administracyjnych", a w konkretnie rozpoznawanej sprawie (...) pisemna odmowa Rektora z dnia 17 lutego 2017 r. anulowania opłaty jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o której mowa w art. 3 §2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami" to obecnie rozpoznający sprawę Sąd nie mógł odstąpić od tej oceny prawnej z uwagi na ww. art. 153 powołanej ustawy.

Na marginesie jedynie Sąd zauważa, że argumenty o drodze cywilnej w dochodzeniu zwrotu nienależnie zapłaconej opłaty za powtarzanie przedmiotu nie są przekonywujące jeśli chodzi o kwestię kognicji sądu administracyjnego w przedmiocie odmowy anulowania opłaty przez Rektora. W rozpoznawanej sprawie skarżący domagał się nie zwrotu zapłaconej kwoty ale konkretnej czynności organu (anulowania opłaty), co nie mogło być przedmiotem pozwu cywilnoprawnego. Jak już zresztą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazywał w ww. postanowieniu z 28 lipca 2017 r., III SA/Kr 447/17: "Dualizm kontroli różnych typów sądów rozpoznających różnego typu sprawy, których źródłem jest opłata za powtarzanie przedmiotu - wynika przede wszystkim z braku precyzji Prawa o szkolnictwie wyższym. Ustawodawca nie zdecydował się bowiem na stworzenie jednorodnego w charakterze stosunku prawnego łączącego uczelnię ze studentem".

Sąd doszedł więc do wniosku, że niezasadne były zarzuty Rektora o właściwości sądu powszechnego w rozpoznawanej sprawie.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi to trzeba podkreślić, że stan faktyczny w sprawie był bezsporny. Skarżący w ogóle nie przystąpił w sesji zimowej na II roku, do egzaminu z Prawa Publicznego Gospodarczego, przy czym był to przedmiot obowiązkowy dopiero na III roku. Skarżący uzyskał zgodę na uczestniczenie w zajęciach i zdawanie egzaminu z tego przedmiotu na II roku (k.10 akt administracyjnych), ale nie przystąpił do egzaminu tylko z tego powodu, że dowiedział się zbyt późno o odmowie przepisania oceny z tego samego przedmiotu (k. 15-18 akt administracyjnych). Ocena (czy też właściwie brak tej oceny) za przedmiot Prawo Publiczne Gospodarcze nie była wliczana do średniej ocen z II roku, ani też niezaliczenie tego przedmiotu na II roku, nie miało znaczenia dla uzyskania zaliczenia całego II roku.

W ocenie Sądu okoliczności te potwierdzają prawidłowość interpretacji skarżącego. Skarżący miał bowiem jedynie prawo, a nie obowiązek zdawania tego przedmiotu na II roku.

W piśmie z 17 lutego 2017 r. o odmowie anulowania opłaty Rektor wskazał jako podstawę prawną art. 99 ust. 3 i art. 160a ust.1 i 5 Prawa o szkolnictwie wyższym oraz §2 ust. 2 pkt 1 uchwały nr [...] w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne oraz wzorów umów o warunkach pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów w Uniwersytecie (dostępne: http://www.bip.uj.edu.pl/dokumenty/uchwaly- enatu/2015?p_p_id=56_INSTANCE_H89c&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column- 3&p_p_col_count=1&groupId=1384597&articleId=92621846&widok=ogloszenie) .

Wskazane przepisy odwołują się jedynie do prawa pobierania opłaty za powtarzanie określonych zajęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadowalających wyników w nauce; przy czym opłatę pobiera się w przypadku powtarzania zajęć z przedmiotu, którego student mimo obowiązku zaliczenia, nie zaliczył, uzyskując tym samym niezadawalający wynik w nauce.

Co do obowiązku zaliczenia przedmiotu Publiczne prawo gospodarcze Rektor wskazał, że zgodnie z §4 ust. 6 zdanie 1 Regulaminu studiów (przyjętego uchwałą nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia 29 kwietnia 2015 r. z późn. zm.) student ma obowiązek złożyć deklarację wyboru przedmiotów realizowanych w danym roku i zgodnie z §4 ust. 7 Regulaminu studiów, student jest zobowiązany zaliczyć wszystkie zadeklarowane przedmioty przed ukończeniem studiów. Skoro wiec skarżący zadeklarował zdawanie ww. przedmiotu na II roku, to taki miał obowiązek, a więc naliczenie opłaty było zasadne.

W ocenie Sądu powołane przez Rektora przepisy nie uzasadniają takiej interpretacji. Należy bowiem podkreślić, że nie wynika z nich, aby student, który zadeklarował i uzyskał zgodę na uczestniczenie na wcześniejszym roku studiów w zajęciach obowiązkowych dopiero na następnym roku studiów – miał je obowiązek zaliczyć zgodnie z deklaracją i tym samym uznawany byłby za powtarzającego przedmiot. Z powołanych przez Rektora przepisów Regulaminu (uchwała dostępna: http://www.bip.uj.edu.pl/documents/1384597/86628896/uchw_nr_45_2015.pdf/419196d3-8c8d-4956-88f0-e8e220db13140) wynika jedynie, że student ma obowiązek złożyć deklarację wyboru przedmiotów realizowanych w danym roku studiów (§4 ust. 6. Zdanie 1 Regulaminu studiów), ale jednocześnie student zobowiązany jest zaliczyć wszystkie zadeklarowane przedmioty przed ukończeniem studiów (§4 ust. 7 Regulaminu). Co więcej, zgodnie z Regulaminem studiów właściwie nie ma przepisu, który upoważniałby do postawienia oceny niedostatecznej w sytuacji nieprzystąpienia do egzaminu. Nie ma też przepisu w powołanym przez Rektora Regulaminie studiów (tj. w ww. uchwale nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia 29 kwietnia 2015 r.), że nieprzystąpienie do egzaminu z przedmiotu wybranego w roku poprzedzającym rok, w którym dany przedmiot jest obowiązkowy – oznacza "powtarzanie zajęć" lub uzyskanie "niezadawalającego wyniku w nauce" w rozumieniu art. 99 ust. 1 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym.

Powołany przez Rektora wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 16 czerwca 2015 r. III SA/Kr 18/15, nota bene również akceptujący kognicję sądów administracyjnych w sprawach skarg na opłaty za powtarzanie przedmiotów, jest o tyle nieadekwatny w sprawie, że spór dotyczył skutków nieprzystąpienia do egzaminów przewidzianych jako obowiązkowe w programie studiów na danym roku. Orzekający ówcześnie Sąd zastrzegał przy tym (o czym poniżej), że czym innym jest niezadowalający wynik gdy zaliczenie przez studenta przedmiotów nie było obowiązkowe i ich niezaliczenie nie wywołało negatywnych skutków dla studenta.

W konsekwencji Sąd uznał, że brak było podstaw do naliczania w ogóle opłaty za konieczność zdawania egzaminu na III roku, w sytuacji gdy skarżący nie skorzystał z przysługującego mu prawa do zdawania tego egzaminu na II roku. Sąd przyjmując korzystną wykładnię ww. przepisów kierował się zasadą ścisłego interpretowania art. 99 ust. 1 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym – podkreślaną w orzecznictwie sądów administracyjnych. Konstytucyjna zasada bezpłatności nauczania w szkołach publicznych, wyrażona w art. 70 ust. 2 Konstytucji RP doznaje ograniczenia poprzez to, że ustawodawca postanowił, że ustawa może dopuścić świadczenie niektórych usług edukacyjnych przez publiczne szkoły wyższe za odpłatnością. Z przepisu tego wynika, że jakkolwiek zasadą jest bezpłatność nauczania, to odpłatność za niektóre świadczenia edukacyjne ma charakter wyjątku od zasady, co oznacza, iż wyjątku tego nie można interpretować rozszerzająco (por. wyrok WSA w Krakowie z 20 stycznia 2011 r., III SA/Kr 41/10).

Wyrok ten jest miarodajny w sprawie, pomimo że dotyczył faktycznie obowiązującego poprzednio Regulaminu studiów. Niemniej jednak Sąd zwraca uwagę, że regulamin ten (uchwała Senatu nr [...] z dnia 31 maja 2006 r. po zmianach wprowadzonych uchwałą nr [...] z 25 kwietnia 2007 r.) uznający za powtarzanie przedmiotu ponowny udziałem w zajęciach "(...) gdy na wcześniejszym roku studiów lub roku akademickim, udział studenta w zajęciach z tego samego przedmiotu był już objęty jego deklaracją lub innym systemem rejestracji określonym przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej" – został uznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oraz kontrolujący jego wyrok Naczelny Sąd Administracyjny za sprzeczny z art. 99 ust.1 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym ponieważ przewidywał opłatę za sytuację nieobjętą katalogiem przypadków ustawowych (wyrok NSA z 7 września 2011 r., I OSK 1049/11).

W istocie więc, w ocenie obecnie orzekającego Sądu, Rektor, pomimo braku wyraźnych przepisów w nowym Regulaminie studiów, powtórzył sposób działania oparty na poprzednich zapisach regulaminowych – rozszerzając obowiązek ponoszenia kosztów bezpłatnego nauczania.

Sąd doszedł więc do wniosku, że Rektor dokonał błędnej wykładni art. 99 ust. 1 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i powołanych w piśmie z 17 lutego 2017 r. przepisów Regulaminu studiów. W ponownym postępowaniu Rektor uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym, wyroku.

Z uwagi na powyższe nie miały znaczenia pozostałe zarzuty dotyczące błędnego naliczania opłaty.

Sąd stwierdził bezskuteczność odmowy anulowania opłaty za powtarzanie przedmiotu na zasadzie art. 146 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Skarżący wprawdzie domagał się "uchylenia" zaskarżonej czynności, jednakże zgodnie z ww. przepisem sąd administracyjny w razie uwzględnienia skargi na czynność może jedynie stwierdzić jej "bezskuteczność". Sąd nie był związany wnioskami skargi na zasadzie art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Sąd zasądził od Rektora na rzecz skarżącego kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania na zasadzie art. 200 i 205 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisy te stanowią m.in., że w razie uwzględnienia skargi przysługuje skarżącemu od organu, który podjął zaskarżoną czynność zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200). Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Sąd zasądził więc zwrot uiszczonej przez skarżącego opłaty sądowej w kwocie 200 zł.