Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1142/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1, art. 27
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), Protokolant referent Wiktoria Sosnowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J.J. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lutego 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2019 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia J. J. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

J. J. z wnioskiem z [...] czerwca 2016 r. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...].

Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2019 r. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na złożenie wniosku po upływie terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097 ze zm.).

J. J. złożył odwołanie od powyższej decyzji.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa.

Organ odwoławczy zaznaczył, że w wyniku podjętych działań mających na celu ustalenie daty złożenia wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty skarżący nadesłał dokumenty wskazujące na wszczęcie wnioskiem z 10 sierpnia 1988 r. przez E. J. i H. J. postępowania o zaliczenie wartości mienia pozostawionego poza granicami państwa przez Z. J., w wyniku którego Kierownik Wydziału Geodezji, Gospodarki Gruntami i Rolnictwa Urzędu Miejskiego w [...] wydał decyzję z [...] września 1988 r. nr [...] odmawiającą wnioskodawcom zaliczenia wartości mienia pozostawionego na poczet ceny nabycia lokali mieszkalnych. Powyższa decyzja została następnie uchylona decyzją Głównego Geodety Wojewódzkiego Urzędu Wojewódzkiego w [...] z [...] grudnia 1988 r. nr [...].

W tej sytuacji wystąpiono do Wojewody [...] oraz [...] o dokonanie kwerendy, celem ustalenia w jaki sposób ww. sprawa została zakończona. Wojewoda [...] poinformował, że po przeprowadzeniu kwerendy w Archiwum Państwowym w [...], Archiwum Państwowym w [...] oraz Archiwum Państwowym w [...] Oddział w [...] nie odnaleziono decyzji Urzędu Wojewódzkiego w [...] z [...] września 1988 r.

J. J. poinformował ponadto w odpowiedzi udzielonej 9 listopada 2020 r., że nie posiada dodatkowej dokumentacji dotyczącej przedmiotowej sprawy.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaznaczył, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Art. 7 ust. 2 ustawy stanowi zaś, że w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Organ odwoławczy przytoczył stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne i podkreślił, że z dyspozycji art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika, że postępowanie w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za majątek pozostawiony poza obecnymi granicami RP jest postępowaniem wszczynanym na wniosek zainteresowanego podmiotu. Przy czym dla skutecznego przyznania prawa do rekompensaty konieczne jest złożenie wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r.

Minister wskazał, że w związku z niemożnością ustalenia (pomimo podjętych przez organ II instancji działań) dalszego trybu postępowania po uchyleniu decyzji z [...] września 1988 r. odmawiającej wnioskodawcom zaliczenia wartości mienia pozostawionego na poczet ceny nabycia lokali mieszkalnych, uznano, że wniosek J. J. z [...] czerwca 2016 r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest nowym wnioskiem złożonym w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Wniosek ten został złożony po terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku.

Minister zaznaczył, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne. Oznacza to, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza on także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Inicjatywa dowodowa musi być w tym zakresie przejawiana nie tylko przez organ, ale przede wszystkim przez stronę postępowania. Na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie.

Wskazał, że strona jest zobowiązana przedłożyć dowody i oświadczenia, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a jeżeli tego nie uczyni organ wydaje decyzję na podstawie znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego. Jeżeli w tym materiale dowodowym brak jest wymaganych dokumentów, organ wydaje na podstawie art. 7 ust. 2 powołanej ustawy decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Organ odwoławczy podkreślił jednocześnie, że termin na złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest terminem prawa materialnego i ogranicza w czasie dochodzenie podmiotowych roszczeń. Uchybienie terminowi materialnemu wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Takie terminy mają charakter zawity i nie podlegają przywróceniu. Termin prawa materialnego podlega przywróceniu tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie przewiduje możliwości przywrócenia ww. terminu.

J. J. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że z dołączonych do przedmiotowego postępowania dokumentów wynika, że ustawowi spadkobiercy Z. J., tj. H. J. i E. J. już w 1988 r. rozpoczęli procedurę w kierunku wyegzekwowania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. J. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, położonej w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...].

W związku z powyższym zastosowanie terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OPS 3/17 z 9 października 2017 r., nie ma w przedmiotowej sprawie zastosowania. Według wskazanej uchwały rekompensata to świadczenie niepodzielne o charakterze publicznoprawnym. Złożenie wniosku przez jedną osobę (w niniejszym przypadku przez H. J. i E. J.) wywiera skutki w stosunku do innych (w tym przypadku J. J.). Złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy.

Skarżący zaznaczył, że wszelkie pisma, wnioski oraz dokumentacje składane przez H. J. i E. J., a także wydawane decyzje przez organy samorządowe winne być w niniejszym postępowaniu traktowane jako działania zmierzające do uzyskania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. J. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami RP.

Wskazał ponadto, że w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. osobiście i w swoim imieniu nie mógł rozpocząć procedury wyegzekwowania prawa do rekompensaty, gdyż do tego czasu nie byłe jeszcze ustawowym spadkobiercą H. J. (zm. [...] grudnia 2009 r.), a co za tym idzie również Z. J.

Odnosząc się do kwestii nieuzupełnienia brakującej części wymaganej dokumentacji, skarżący podniósł, że nie może być to warunek uzasadniający wydanie decyzji odmownej z uwagi na fakt upływu znaczącego okresu czasu od wydawanych decyzji, wielu reorganizacji jednostek samorządowych, a w konsekwencji niemożliwości ustalenia archiwów, gdzie dane dokumenty winny się znajdować. Wnioskodawca nie powinien, a wręcz nie może ponosić odpowiedzialności za brak dokumentacji w archiwach rodzinnych, a tym bardziej w zbiorach dokumentów jednostek urzędów państwowych. Skarżący zaznaczył, że jako ustawowy spadkobierca w wyznaczonym terminie poczynił wszelkie możliwe kroki do uzyskania jakichkolwiek dodatkowych dokumentów potwierdzających jego prawo do uzyskania rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty oraz o zakreślenie stosownie długiego terminu na ewentualne pozyskanie wymaganej dokumentacji.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zatem kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy, wydając zaskarżony akt, nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto zgodnie z treścią art.134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji i zebranego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie ponieważ zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo.

Ma rację Skarżący, że zgodnie z treścią uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OPS 3/17 z 9 października 2017 r. złożenie przez E. J. i H. J. w dniu 10 sierpnia 1988r. wniosku o zaliczenie wartości mienia Z. J. pozostawionego poza obecnymi granicami państwa, oznacza skuteczne zainicjowanie postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty za to mienie w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. - obecnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 2097 ze zm.) także w stosunku do Skarżącego jako uprawnionego w rozumieniu art. 3 tej ustawy. Tym samym nie jest trafny argument zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co do odmowy uwzględnienia wniosku Skarżącego jako naruszającego art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wobec złożenia tego wniosku po 31 grudnia 2008 r.

Z akt sprawy wprost wynika, że wskutek rozpoznania wniosku E. J. i H. J. Kierownik Wydziału Geodezji, Gospodarki Gruntami i Rolnictwa Urzędu Miejskiego w [...] wydał decyzję z [...] września 1988 r. nr [...] odmawiającą wnioskodawcom zaliczenia wartości przedmiotowego mienia pozostawionego na poczet ceny nabycia lokali mieszkalnych. Rozstrzygnięcie to zostało natomiast uchylone decyzją Głównego Geodety Wojewódzkiego Urzędu Wojewódzkiego w [...] z [...] grudnia 1988 r. nr [...]. Brak jest jakiegokolwiek dowodu, że doszło do ponownego rozpoznania sprawy.

Zgodnie zaś z art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. postępowania w sprawach o potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Wobec braku przepisów przejściowych ratio legis wyżej wymienionej regulacji prawnej opiera się na założeniu, że w przypadku, gdy postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty zostało wszczęte na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów i nie zakończyło się przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., organ rozpatrujący sprawę winien ustalić w oparciu o nową regulację prawną, czy wszystkie przesłanki warunkujące potwierdzenie prawa do rekompensaty zostały spełnione.

Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Wbrew stanowisku Ministra to organ administracji ma obowiązek udowodnienia, że rozpoznał skutecznie złożony wniosek i wydał decyzję. Z oczywistych powodów brak jest po stronie Skarżącego możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwnego, że decyzja po uchyleniu przez organ II instancji nie została wydana.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.