Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 452/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1  pkt 2,  art. 7, 77  par. 1, 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c,  art. 152, 200 i 205
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2014 r. sprawy ze skarg P. L., G. L., M. L., J. L., P. L., I. L., O. L., T. L., G. L. oraz G. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących: P. L., G. L., M. L., J. L., P. L., I. L., O. L., T. L. i G. L. solidarnie kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego G. B. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Orzeczeniem Nr [...] z dnia [...] czerwca 1949 r., wydanym w porozumieniu

z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego Minister Przemysłu Rolnego i Spożywczego orzekł o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw: 1) [...] w L., który stanowił własność O. L. i [...] (wraz z [...]) 2) [..] w L., która stanowiła własność A. S. i [...] 3) [...] w L., która stanowiła własność J. K. i [...].

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 1991 r. o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpił P. L., reprezentowany przez adw. W. S. (spadkobierca O. L.).

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2001 r. nr [...] Minister Rolnictwa

i Rozwoju Wsi umorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu wskazał,

iż wnioskodawcy nie przysługuje legitymacja do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia, uznając, że wskazane w orzeczeniu przedsiębiorstwa stanowiły własność spółek jawnych. Po rozpoznaniu wniosku P. L. o ponowne rozpoznanie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2002 r.

nr [...] umorzył postępowanie odwoławcze.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 czerwca 2003 r. sygn.

akt IV SA 4552/02 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia

[...] października 2002 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia

[...] sierpnia 2001 r.

Decyzją z dnia [...] marca 2006r. nr [...] Minister Rolnictwa

i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] czerwca 1949 r.

W uzasadnieniu wskazał m.in., że zawiązane w dniu [...] grudnia 1945 r. spółki [...] w dalszym ciągu istnieją, a w miejsce zmarłych wspólników wstąpili ich spadkobiercy, zatem wnioskodawcy przysługuje przymiot strony w postępowaniu. Jednocześnie stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka rażącego naruszenia prawa. Przejęcie przedsiębiorstw mogło bowiem następować nie tylko na podstawie lit. A przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, lecz również w przypadku niespełniania kryteriów tam określonych także na mocy lit. B tej regulacji. Przejęcie na tej podstawie prawnej było zasadne, gdyż nie wiązało skutku nacjonalizacji ze ściśle określoną liczbą pracowników zatrudnionych w określonej dacie, lecz dawało podstawy do oceny potencjalnych możliwości zatrudnienia w przedsiębiorstwie. Potencjalna zdolność zatrudnienia w znaczący sposób przewyższała określoną w art. 3 ust. 1 lit. B liczbę 50 pracowników, jak wynika z dokumentów udostępnionych przez Archiwum Państwowe w L.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Minister Rolnictwa

i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2010 r. uchylił decyzję z dnia [...] marca 2006 r. w całości orzekając w następujący sposób: w pkt 1) stwierdził nieważność orzeczenia

nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1949r. w części stanowiącej obecnie działki ewidencyjne [...] ha to jest wobec działek położonych

w obrębie [...] - działki nr [...] o pow. [...] ha, części o pow. [...] ha z działki nr [...] o pow. [...] ha, działki nr [...] o pow. [...], działki

nr [...] o pow. [...] ha, działki nr [...] o pow. [...] ha, działki nr [...] o pow. [...]; położonych w obrębie [...] - części o pow. [...] z działki nr [...] o pow. [...] ha, części o pow. [...] ha z działki nr [...] o pow. [...]. W punkcie 2) decyzji stwierdził, iż orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1949r., z uwagi na zaistniałe nieodwracalne skutki prawne jakie wywołało, zostało wydane z naruszeniem prawa w części stanowiącej obecnie działki ewidencyjne o łącznej pow. [...] ha, tj. wobec działek: położonych w obrębie [...] - części o pow. [...] ha

z działki nr [...] o pow. [...] ha, działki nr [...] o pow. [...], działki nr [...] o pow.

[...] ha, działki nr [...] o pow. [...] ha, działki nr [...] o pow. [...] ha z działki nr [...] o pow. [...] ha; położonych w obrębie [...] - części o pow. [...] ha z działki nr [...] o pow. [...] ha, części o pow. [...] ha z działki nr [...] o pow. [...] ha, części o pow. [...] ha z działki nr [...] o pow. [...] ha. Rozpoznając sprawę ponownie, badając przesłanki przejęcia przedsiębiorstwa w zakresie zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa oraz zdolności zatrudnienia stwierdzono, iż przejęte przedsiębiorstwa nie spełniały ani przesłanki określonej w art. 3 ust. 1 lit. A, ani w art. 3 ust. 1 lit. B, a więc orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów stanowiących podstawę jego wydania. Organ stwierdził, że zdolność produkcyjna [...] w L. w momencie nacjonalizacji w 1949 r. należy określić tak jak zostało to przyjęte przez Ministerstwo Aprowizacji i Handlu w dniu [...] maja 1946 r. na poziomie [...] rocznie. Zdolność zatrudnienia na jedną zmianę została zaś określona na poziomie [...] pracowników w [...] oraz [...] pracowników w [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skarg Gminy L. i Skarbu Państwa oraz P. L. i P. L., wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 784/10 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2006 r. nr [...].

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że orzeczeniem Nr [...] z dnia [...] czerwca 1949 r. Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego przejęto przedsiębiorstwa, tj. [...] w L., który stanowił własność O. L. i [...] (wraz z [...]), [...] w L., która stanowiła własność A. S. i Spółki, [...] w L., która stanowiła własność J. K. i [...].

Sąd stwierdził, że z orzeczenia tego, poprzez posłużenie się liczbą mnogą "zostają przejęte ... przedsiębiorstwa" wynika, iż przejęto na własność Państwa nie jedno przedsiębiorstwo lecz 3 przedsiębiorstwa, przy czym [...] został przejęty wraz z [...], które stanowiły własność A. S. i [...]. Organ rozpoznając sprawę w pierwszej instancji przyjął, iż orzeczenie to faktycznie odnosiło się do jednego, a nie wielu przedsiębiorstw. Z decyzji podjętej po ponownym rozpoznaniu sprawy nie wynika wprost jak organ rozstrzygnął tą kwestię. Okoliczność ta zdaniem Sądu jest istotna dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, albowiem decyduje o tym czy kryteria z ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej odnoszą się do poszczególnych przedsiębiorstw samodzielnie, co oznacza, że zgodność z prawem przejęcia każdego z przedsiębiorstw należy oceniać oddzielnie, czy też mamy do czynienia z jednym przedsiębiorstwem i kryteria te należy odnieść do całości. Sąd przywołał definicję zawartą w art. 40 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy. Sąd stwierdził, iż organ nie ustalił zdolności zatrudnienia na dzień [...] lutego 1946 r., lecz na dzień nacjonalizacji. Organ pominął, jakiego rodzaju działalność gospodarczą prowadziły [...]. Minister, jak wskazano w wyroku, stwierdził jedynie, iż orzeczenie zostało wydane z naruszeniem art. 3 ust. 1 lit. A i B ustawy - nie podając konkretnego punktu z powyższych artykułów. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien rozważyć, czy odnośnie [...] nie należy zastosować art. 3 ust. 1 lit A pkt 10, a [...] art. 3 ust. 1 lit. A pkt 15, przy czym podkreślił, iż przepis ten nie wiązał przesłanek przejęcia przedsiębiorstwa ze zdolnością zatrudnienia. Sąd uwzględnił również zarzut niebrania udziału w postępowaniu wszystkich zainteresowanych, a także pominięcie następców prawnych po A. S. i J. K. jak również niedokonanie analizy prawnej, na podstawie której nastąpiły zmiany własnościowe. Sąd wskazał, że organ stwierdzając zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych nie wyjaśnił konkretnie w odniesieniu do poszczególnych działek z jakich przyczyn uznał, iż nastąpiły nieodwracalne skutki prawne. Sąd podkreślił przy tym, że sam fakt, iż nieruchomość nabyta przez Państwo na podstawie decyzji nacjonalizacyjnej została następnie sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, nie może zawsze przesądzać o tym, że decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. Przy ocenie, czy zaszły nieodwracalne skutki prawne nie chodzi o odwrócenie skutków prawnych w ogóle, ale o odwrócenie skutków wywołanych przez decyzję ocenianą w ramach tego postępowania o stwierdzenie nieważności. Samo ustanowienie na rzecz osoby trzeciej użytkowania wieczystego na podstawie decyzji administracyjnej w tym przedmiocie nie powoduje nieodwracalności skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., bowiem skutki prawne decyzji administracyjnej są dopiero wówczas nieodwracalne, gdy nie ma możności uruchomienia drogi postępowania administracyjnego w celu ich odwrócenia ( por. I OSK 327/07 wyrok NSA Warszawa z 7 marca 2008r., LEX nr 505399). Sąd stwierdził, że organ nie dokonał analizy prawnej na podstawie, której nastąpiły zmiany własnościowe, a w szczególności jakie czynności prawne stanowiły ich podstawę, czy były to decyzje administracyjne czy też czynności cywilnoprawne, a jeśli te ostatnie to czy podstawę ich dokonania stanowiła decyzja administracyjna. Sąd stwierdził również, że organ podając w punkcie 2 decyzji jedynie obszar działek, a nie wskazując dokładnie których konkretnie części działek orzeczenie dotyczy powoduje, że nie jest wiadomo, które konkretnie części działek objęte są stwierdzeniem nieważności, a które części tych działek dotyczą wydania orzeczenia z naruszeniem prawa i wywołało nieodwracalne skutki prawne. Sąd stwierdził, iż zasadnie skarżący wywodzą, że decyzja takiej treści jest niewykonalna.

Sąd wskazał również, że zgodnie z § 75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62) sporządzany był protokół zdawczo -odbiorczy, który winien zawierać między innymi dokładny opis przedsiębiorstwa oraz wymienienie wszystkich składników wchodzących w jego skład. Protokół zdawczo -odbiorczy dotyczący przejętych orzeczeniem Nr [...] przedsiębiorstw jako jeden z ich składników majątkowych wymieniał działkę nr [...] z obrębu [...], zatem nie można postawić zarzutu organowi, iż objął postępowaniem także

tą nieruchomość. Sąd wskazał, że nieruchomość ta została objęta również orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1949 r.,

co potwierdza protokół zdawczo - odbiorczy. Twierdzenia skarżących, iż działka

ta nie wchodziła w skład nacjonalizowanych przedsiębiorstw ma znaczenie o tyle,

iż okoliczność ta winna podlegać weryfikacji w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności. Sąd stwierdził, że organ winien uzasadnić i wskazać w czym upatruje nieodwracalność skutków prawnych odnośnie działki nr [...] z obrębu [...], w szczególności zaś zwrócić uwagę na fakt, czy zmiany własnościowe nastąpiły w drodze czynności cywilnoprawnych, czy też ich podstaw należy upatrywać

w czynnościach administracyjnoprawnych.

Ponownie rozpatrując sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1949 r.

Wnioski o ponowne rozpoznanie sprawy wnieśli: A. S., reprezentowana przez adw. M. P. oraz G. L., P. L., G. L., M. L., J. L., P. L., I. L., O. L., T. L. oraz G. B., reprezentowani przez adw. W. S. Strony zakwestionowały uznanie, iż kryteria nacjonalizacji należy rozpatrywać w odniesieniu do przedsiębiorstwa rozumianego, jako funkcjonalna całość podnosząc, iż Minister pominął kwestie rozdziału majątkowego i prawnego. Nie sposób traktować jako jedno przedsiębiorstwo majątku należącego do czterech odrębnych spółek. Przyjęcie błędnego założenia, iż przejęcie na własność Skarbu Państwa trzech przedsiębiorstw należy traktować jako "de facto" jednego przedsiębiorstwa, powoduje w konsekwencji sprzeczność dalszych ustaleń. Niezależnie od ustalenia, iż podstawą przejęcia był przepis art. 3 ust. 1 lit. B - kryterium powołane w tym przepisie można stosować jedynie w odniesieniu do poszczególnych przedsiębiorstw. Podniósł ponadto, iż Minister nie wykazał, jaką liczbę pracowników przedsiębiorstwo zdolne było zatrudnić na jedną zmianę. Pełnomocnicy zarzucili naruszenie art. 3 ust. 6 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, art. 3 ust. 1 pkt 11 ustawy oraz art. 3 ust 1 lit. A i B, a ponadto art. 40 Kodeksu handlowego, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1949 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r.

W uzasadnieniu wskazał, że niezasadny jest zarzut pełnomocników stron co do nieuprawnionego odwołania się przez Ministra w decyzji do treści art. 40 Kodeksu handlowego, albowiem odwołanie się do tego przepisu było zgodne z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartymi w wyroku z dnia 31 sierpnia 2010r. (sygn. akt IV SA/Wa 784/10). Organ wskazał, że ocena prawna

i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia (art. 153 P.p.s.a.).

Minister stwierdził, że ustalenie dokonane w decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r.,

iż orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego Nr [...] z dnia [...] czerwca 1949 r. faktycznie odnosiło się do jednorodnego przedsiębiorstwa – [...] (a nie do kilku różnych przedsiębiorstw), którego podstawową działalnością była produkcja [...], nie może budzić wątpliwości. Wskazał, że orzeczenie to ( [...]), orzekające o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw, wydane zostało na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz § 65 ust. 1 pkt d i ust. 2 oraz § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62).

Minister wskazał, że warunkiem sine qua non wydania każdego orzeczenia

w trybie artykułu 3 ustawy, zgodnie z ust. 6 tego przepisu, było wszczęcie postępowania o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa przed dniem 31 marca

1947 r. Organ podał, że przedsiębiorstwo o nazwie [...] w L., położone przy ul. [...] w L., których właścicielem była O. L. zostało umieszczone w wykazie przedsiębiorstw Nr [...], pod [...], opublikowanym w [...] - przed dniem 31 marca 1947 r., a więc zgodnie z wymogiem art. 3 ust. 6 ustawy.

Odnosząc się do wskazań Sądu dotyczących konieczości ustalenia,

czy orzeczenie Nr [...] dotyczyło wielu przedsiębiorstw, czy jednego Minister wskazał,

że [...] którego dotyczy przedmiotowe postępowanie znajdował się w rodzinie [...] do [...] r.., po czym nabył go T. K. Już wówczas w [...], oprócz [...] produkowano [...]. T. K. zginął w roku [...], zapisując testamentem cały majątek O. L. Rodzeństwo testatora tj. siostra A. S. i brat J. K. nie zgodzili się z tym stanem rzeczy i wystąpili w 1940 r. do Sądu Okręgowego w W. o unieważnienie testamentu, przy czym proces zakończył się ugodą sądową dopiero w 1942 r. Ugoda ta została uznana

i zaakceptowana przez spadkobiercę J. K. dopiero we wrześniu 1945 r. W tym też czasie spadkobiercy postanowili utworzyć spółki, do dnia [...] stycznia 1946 r. jedyną właścicielką była O. L. Podział przedsiębiorstwa na poszczególne [...] nastąpił w celu łatwiejszego wyjścia z niepodzielności. Umowy spółek jawnych między wspólnikami zawarte zostały [...] grudnia 1945 r. i wniesione do rejestru handlowego.

Mając to na uwadze, Minister wskazał, że ustawa z dnia 3 stycznia 1946r. posługiwała się w art. 6 ust. 1 pojęciem przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowo-funkcjonalnym. Na gruncie przepisów Kodeksu handlowego przedsiębiorca prowadził jedno przedsiębiorstwo, chociażby w jego ramach funkcjonowało wiele zakładów, których przedmiot działalności był różny. Gdy podmiot gospodarczy prowadzi różnego rodzaju działalność gospodarczą w oparciu o składniki majątkowe i niemajątkowe,

nie stanowiące samodzielnej i wyodrębnionej całości gospodarczej, jak ma to miejsce w omawianej sprawie w odniesieniu do firmy [...] - jest to jedno przedsiębiorstwo, a postępowanie nacjonalizacyjne jest prowadzone w stosunku do całego przedsiębiorstwa.

W ocenie organu orzeczenie nr [...] odnosiło się do jednorodnego przedsiębiorstwa – [...] (a nie do kilku różnych przedsiębiorstw), którego podstawową działalnością była produkcja [...]. Wszystkie prowadzone przez wskazane wyżej spółki działy produkcji na dzień [...] lutego 1946 r. funkcjonowały pod jedną firmą [...], na wspólnych nieruchomościach przy ul. [...] w L., w tych samych budynkach /przy czym w skład [...] wchodziła [...] oraz [...]. Były zorganizowane w jedną niepodzielną całość, prowadziły jedną księgowość, prawną podstawą ich działalności było jedno pozwolenie udzielone w okresie [...]. Fakt prowadzenia poza [...] działalności w postaci [...] oraz [...] nie zmienia tego, że było to jedno przedsiębiorstwo stanowiące samodzielną i wyodrębnioną całość gospodarczą zorganizowaną w oparciu o wyodrębniony zespół składników majątkowych materialnych i niematerialnych. Na terenie [...] przy ul. [...] w L. miała swoją siedzibę zarówno [...], jak i [...]. Stwierdzając powyższe organ powołał się na protokół ekspertyzy dokonanej w [...] z dnia [...] listopada 1947 r., protokół

z obrad Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia z dnia [...] listopada 1946 r.,

protokół oględzin zakładów przemysłowych pod firmą [...] w L. przy ul. [...] w L. z dnia [...] listopada 1946 r., protokół z dokonanego w dniu [...] stycznia 1949 r. spisu inwentarza, remanentów i przejęcia pod zarząd państwowy [..] w L. (zgodnie z tym dokumentem przejęte pod zarząd państwowy zostały "wchodzące w skład tych zakładów": [...]), jak również zarządzenie Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] lipca 1949r. o "objęciu przedsiębiorstwa [...], składającego się z [...]. Nadto organ powołał się na orzeczenie Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] maja 1963 r. w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo- odbiorczego przedsiębiorstwa [...], w którym ustalono, iż składniki majątkowe tego przedsiębiorstwa objęte protokołami zdawczo-odbiorczymi, sporządzonymi w dniu [...] sierpnia 1950 r. przez [...] oraz w dniu [...] sierpnia 1952 r. przez [...] i z dnia [...] sierpnia 1963 r. przez [...] - stanowią część składową tego przedsiębiorstwa.

Przechodząc do zbadania merytorycznych przesłanek nacjonalizacji zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku Sądu z dnia [...] sierpnia 2010 r. organ wskazał, iż w świetle normy prawnej wynikającej z art. [...] na własność Państwa przechodziły [...]. Natomiast na podstawie art. [...] [...]. Pkt [...] ustawy stanowił zaś, iż na własność Państwa przeszły [...].

Przepis art. 3 ust. 1 lit. A nie wiązał przesłanek przejęcia przedsiębiorstwa za zdolnością zatrudnienia. Tak więc z dniem wejścia w życie ustawy na własność Państwa przechodziły m.in.[...]. Jeżeli chodzi zaś o [...] to na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 11 przeszły z dniem wejścia w życie ustawy na własność Państwa [...].

Odnosząc się do zdolności produkcyjnej [...] w kontekście regulacji art. 3 ust. 1 lit A pkt 15/ organ wskazał, że Ministerstwo Aprowizacji i Handlu w piśmie z dnia [...] maja 1946r. skierowanym do [...] wskazało, iż zdolność produkcyjna [...] w L. przy ul. [...] ustalona na podstawie protokółu Komisji [...] z dnia [...] marca 1946r. oraz instrukcji Ministra Aprowizacji i Handlu zamieszczonej w Nr [...] Dziennika Urzędowego Ministerstwa Aprowizacji i Handlu z dnia [...] kwietnia 1946r. - została określona na [..]. W związku z tak ustaloną zdolnością produkcyjną [...] Ministerstwo poinformowało [...], iż "nie umieści [...] w L. w spisie przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu z mocy art. 3 ust. 1 ustawy.

Z uzasadnienia postanowienia Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w L. /nr Rep. A. [...] z dnia [...] listopada 1946 r. wynika jednakże, iż Komisja postanowiła przedstawić właściwemu Ministrowi wniosek o wydanie orzeczenia o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa [...], opierając się na ustaleniach opinii biegłych, którzy ustalili, że "[...] przy pomocy samych tylko urządzeń znajdujących się przy ul. [...] może wyprodukować rocznie [...], a ponadto ma jeszcze [...], której zdolność produkcyjna wynosi [...]. Ogólna zdolność produkcyjna (...) według opinii biegłych wynosiłaby [...] rocznie". Ponadto w/w Komisja nie uznała, iż [...] przy ul. [...] nie przedstawia wartości produkcyjnej, gdyż jak wskazano "przeczą temu fakty". Sam fakt, że właściciel [...] czasowo "nie chce jej używać" nie może mieć, jak wskazano, żadnego znaczenia przy ocenie zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa, jako całości. W tym stanie rzeczy w uzasadnieniu postanowienia przyjęto, że roczna zdolność produkcyjna [...] w L. przekracza [...] i podlega upaństwowieniu - "na podstawie art. [..] ustawy".

Zasadniczo jednak w ocenie organu, należy mieć na uwadze,

iż "przedsiębiorstwa" wyszczególnione w kwestionowanym orzeczeniu faktycznie stanowiły jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu zarówno przepisu art. 6 ust.1 ustawy, jak i definicji art. 40 § 1 rozporządzenia, którego główną działalnością było prowadzenie[...] , a produkcja [...] - stanowiła produkcję uboczną. W tym kontekście spełnienie bądź też nie przesłanki "zdolności produkcyjnej" [..](powyżej [...] rocznie), jak wskazano uzasadniając zaskarżoną decyzję, nie mogło mieć wpływu na rozstrzygnięcie. Niezasadne są tym samym twierdzenia, iż błędnie przyjęto, że istnieją przesłanki określone w art. 3 ust. 1 lit. A. Podstawę prawną przejęcia na własność Państwa [...] w L., położonych przy ul. [...], jak wskazano w wykazie przedsiębiorstw do upaństwowienia Nr [...], pod [...] ([...]) - stanowił bowiem, nie art. 3 ust. 1 lit. A pkt 11, lecz - art. 3 ust. 1 lit. B. Na podstawie tego właśnie przepisu na własność Państwa z dniem [...] lutego 1945r. przeszły przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod lit. A, jeżeli zdolne były zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Organ wskazał, że z dokumentów pominiętych w wymienionej wyżej opinii rzeczoznawcy, pochodzących z Archiwum Państwowego w L., dotyczących [...] w L. z lat [...] r. – [...], którym organ dał wiarę i przyznał moc dowodową - wynika, iż przedsiębiorstwo to zatrudniało w różnym okresie wskazanego przedziału czasowego od [...] do [...] osób /teczka Archiwum Państwowe str. 59-62 (lista zatrudnionych [...] osób), str. 54-58 (lista zatrudnionych [...] osób), str. 48-51 (lista zatrudnionych [...] osób), str. 19-27 (lista zatrudnionych [...] osób)/.

Minister wskazał, że w aktach sprawy brak jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby jednoznacznie, ażeby przyjęte przez organ w postępowaniu zwykłym ustalenie "zdolności zatrudnienia" w omawianym przedsiębiorstwie przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników nie odpowiadało stanowi faktycznemu na dzień [...] lutego 1946r., zatem brak jest podstaw do przyjęcia, iż kwestionowane orzeczenie Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego nr [...] z dnia [...] czerwca 1949 r. w sposób rażący narusza prawo.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] stała się przedmiotem skarg: P. L., G. L., M. L., J. L., P. L., I. L., O. L., T. L., G. L., reprezentowanych przez adwokata W. S. (zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Wa 452/13) oraz G. B., reprezentowanego przez adwokata K. K. (zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Wa 805/13).

Adwokat W. S. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji

i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. polegające na błędnym przyjęciu,

że określenie przedsiębiorstwa w sposób dokonany w ogłoszeniu Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w L., opublikowanym

w [..], w Wykazie Przedsiębiorstw Nr [...] jako: [...] - właściciel O. L.,

może wywołać skutki prawne w stosunku do innych przedsiębiorstw

nie wymienionych w powołanym wykazie i mających odrębny byt prawny;

2. art. 3 ust. 1 pkt. 11 powołanej ustawy polegające na błędnym przyjęciu, że kryterium zdolności produkcyjnej jako podstawy nacjonalizacji można sumować na podstawie zdolności produkcyjnej [...] różnych podmiotów, wpisanych jako samodzielnych przedsiębiorców do rejestru handlowego, a nie ujętych w wykazie - ogłoszeniu Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w L.;

3. art. 3 ust. 1 lit. A i B powołanej ustawy, polegające na błędnym przyjęciu, że istnieją przesłanki określone w art. 3 ust. 1 lit. A, podczas gdy w rzeczywistości przesłanki te nigdy nie zaistniały (organ błędnie przyjął, że nacjonalizowany podmiot miał zdolność produkcyjną powyżej [...] - błędne sumowanie zdolności produkcyjnych [...]). Z kolei zastosowanie przepisu lit. B cytowanego artykułu jest sprzeczne z wolą ustawodawcy, bowiem [...] był wyłączony z zastosowania kryteriów przepisu lit. B art. 3 ust. 1 ustawy;

4. art. 40 Kodeksu handlowego przez błędne przyjęcie, że przedsiębiorstwo tworzą składniki majątkowe niezależnie od podmiotu, któremu te składniki przysługują, niezależnie od samodzielności organizacyjnej, odrębnej struktury własności

i odrębnego bytu prawnego;

5. art. 3 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że osobami zatrudnionymi przy produkcji na jedną zmianę są także pracownicy umysłowi, łącznie z pracownikami magazynu, kierownictwem przedsiębiorstwa i personelem inżynieryjno - technicznym i to na podstawie wyjaśnień Przewodniczącego Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw z dnia [...] listopada 1946 r.

Pełnomocnik zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 w związku z art. 140 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji i brak ustosunkowania się w uzasadnieniu decyzji drugiej instancji do zarzutów zawartych

w odwołaniu.

W obszernym uzasadnieniu pełnomocnik wskazała m.in., iż Minister uznał,

że kryteria odnoszą się do przedsiębiorstwa rozumianego jako funkcjonalna całość,

z pominięciem rozdziału majątkowego i prawnego dokonanego na podstawie ważnej czynności prawnej - ugody sądowej z 1942 r. i zawartych umów spółek jawnych. Tymczasem przedsiębiorstwo [...] - właściciel O. L. na skutek dokonania ważnych czynności prawnych - umów spółek jawnych - przestało istnieć. W miejsce dotychczasowego przedsiębiorstwa powstały [...] nowe przedsiębiorstwa – Spółki Jawne. Spółki te dopełniły wszelkich czynności na gruncie ówcześnie panującego prawa dla zalegalizowania swojego bytu. Spółki zostały wpisane do właściwego rejestru sądowego oraz prowadziły odrębne księgi rachunkowe. Pełnomocnik podkreśliła, że niezależnie od wskazanej podstawy przejęcia - z którą skarżący się nie zgadza - i ustalenia, że był nią art. 3 ust. 1 litera B - zgodnie z Wykazem przedsiębiorstw - kryterium powołane w tym artykule można stosować tylko w odniesieniu do poszczególnych przedsiębiorstw, określonych w orzeczeniu Nr [...], pod warunkiem dopełnienia wymogu określonego w art. 3 ust. 6 ustawy, tj. pod warunkiem wszczęcia postępowania o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność państwa przed dniem 31 marca 1947 r. Pełnomocnik podniosła też, że Minister nie wykazał, jaką ilość pracowników przedsiębiorstwo zdolne było zatrudnić na jedną zmianę. Minister nie ustalił także, czy przedsiębiorstwa miały możliwość pracy na zmianę, a jeżeli miały możliwość pracy zmianowej, to ile zmian było możliwych. Zarzuciła również, iż Minister wbrew wyraźnym wskazaniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z dnia 31 sierpnia 2010 r. nie rozstrzygnął zupełnie kwestii nieruchomości zabudowanej [...] położonym przy ul. [...], na działce nr [...], obręb [...].

Adwokat K. K. reprezentujący G. B. wniósł

o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Decyzji Ministra zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania administracyjnego, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie:

a) art. 7,77,78, 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego i nieuprawnione przyjęcie, iż moce produkcyjne wywłaszczanych przedsiębiorstw stanowiących spółki prawa handlowego jak też poziom zatrudnienia w tych przedsiębiorstwach pozwalały na przyjęcie, że spełnione są normy wskazane w art. 3 lit A pkt 11) i art. 3 lit B ustawy, gry organ powinien był dojść do wniosku, że normy nie były spełniane, ani przez nie istniejące wówczas przedsiębiorstwo [...], a tym bardziej przez Spółki, których dotyczyło orzeczenie nr [...],

b) 8 k.p.a poprzez rozbieżne podejmowanie decyzji odnośnie tych samych kwestii przy nie zmienionym materiale dowodowym i wydanie decyzji sprzecznej

ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym,

c) art. 12 k.p.a. poprzez działanie przez organ w przedmiotowej sprawie od ponad

20 lat pomimo jasnego, nie zmienionego stanu faktycznego i ewidentnych dowodów na istnienie podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...],

d) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nie stwierdzenie nieważności orzeczeniu nr [...],

2. przepisów prawa materialnego tj.: art. 40 § 1 Kodeksu handlowego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji nienależyte uznanie, iż spółki stanowiły jedno przedsiębiorstwo.

W obszernym uzasadnieniu skargi pełnomocnik podkreślił m.in., iż organ administracji publicznej w uzasadnieniach swoich decyzji, w tym zaskarżanej niniejszą skargą, zamazuje obraz oczywistego stanu faktycznego i prawnego. Podkreślił,

że zarówno w momencie wejścia w życie ustawy w 1946 roku jak też w momencie wydania orzeczenia nr [...] w 1949 roku [...] nie istniały. Wynika to choćby z samej treści Orzeczenia Nr [...].

W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie, powołując się na ustalenia dokonane w zaskarzonej decyzji.

Gmina L., reprezentowana przez radcę prawnego D. D.

w piśmie z dnia 24 stycznia 2014 r. wniosła o oddalenie skarg. Pełnomocnik wskazała, że zawiązanie odrębnych spółek miało na celu tylko i wyłącznie “łatwiejsze wyjście z niepodzielności", przy czym de facto wszystkie spółki prowadzące odrębne gałęzie produkcji miały wspólną siedzibę i prowadziły wspólne przedsiębiorstwo. Wiodącą gałęzią produkcji był [...]. Podniesiono, że ujęcie w ogłoszeniu o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa o nazwie [...] w L., których właścicielem była O. L., świadczy o pojmowaniu wszystkich gałęzi produkcji jako prowadzonych w ramach jednorodnego przedsiębiorstwa.

Skutkiem przyjęcia, że osobne gałęzie produkcji funkcjonowały w ramach jednego przedsiębiorstwa zasadnym było rozstrzygnięcie w orzeczeniu Nr [...] z [...] czerwca 1949 r. o przejściu na własność Państwa całości majatku przedsiębiorstwa. Nawet gdyby przyjąć, że istniały trzy odrębne przedsiębiorstwa (co uczestnik kwestionuje), to nacjonalizacji podlegałby cały majątek położony w L. przy ul. [...].

W piśmie procesowym z dnia 12 lutego 2014 r. złożonym na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, adwokat W. S. podtrzymała dotychczasowe zarzuty, wskazując, że skoro przed 31 marca 1947 r. nie wszczęto postępowania wywłaszczeniowego przeciwko właścicielom spółek, to późniejsze wszelkie twierdzenia, co do tego, czy istniało jedno przedsiębiorstwo, czy też nie, nie ma znaczenia w sprawie, a dokonanie nacjonalizacji było bezprawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na rozprawie w dniu 12 lutego 2014 r. postanowił zarządzić połączenie spraw o sygn. akt I SA/Wa 452/13 i I SA/Wa 805/13 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzenia pod wspólną sygnaturą akt I SA/Wa 452/13.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skargi są zasadne.

Zarówno zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jak

i poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia [...] czerwca 2012 r. wydane zostały

z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie wskazania wymaga, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest postępowaniem nadzwyczajnym. Istotą tego postępowania nie jest ocena, czy wykazanie przez organ nadzoru, że zasadne było wydanie określonego orzeczenia (decyzji), ale ocena w trybie nadzoru, czy decyzja wydana w trybie zwykłym obarczona jest jedną z kwalifikowanych wad, określonych w art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), zwanej k.p.a. Ewentualne zaistnienie wad, o których mowa

w art. 156 § 1 k.p.a. ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy, istniejącego w dacie wydania decyzji kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub

z rażącym naruszeniem prawa.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (v. wyrok NSA z dnia 28 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1888/10, Lex nr 1069632; wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r. sygn. akt V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91; wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt I OSK 28/10, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Rozpatrywanie sprawy w trybie nadzwyczajnym nie oznacza, że organ zwolniony jest z obowiązku przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego,

tj. zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz przepisów dotyczących zbierania

i oceny materiału dowodowego (art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.).

Na gruncie niniejszej sprawy, za błędne Sąd uznał ustalenie Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi, że orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [..] czerwca 1949 r. na własność Państwa przejęto jedno przedsiębiorstwo. Minister wskazał w decyzji, że orzeczenie nacjonalizacyjne odnosiło się do jednorodnego przedsiębiorstwa [...], którego podstawową działalnością była produkcja [...], a nie kilku różnych przedsiębiorstw.

Ocenę organu w tym zakresie Sąd uznał za dowolną, a zatem naruszającą przepis art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

To błędne ustalenie doprowadziło do dalszych uchybień w postępowaniu nadzorczym, albowiem ocena w zakresie spełnienia przesłanek przejęcia na gruncie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) nie została dokonana w odniesieniu do poszczególnych przejętych tym orzeczeniem przedsiębiorstw.

Stwierdzając w decyzji, że orzeczeniem nacjonalizacyjnym przejęto jedno przedsiębiorstwo organ powołał się na zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. W szczególności organ oparł się na treści wykazu opublikowanego

w [...], którym wszczęto postępowanie nacjonalizacyjne w stosunku do przedsiębiorstwa o nazwie [..]. Tymczasem, ocenę, co do tego, czy orzeczenie nacjonalizacyjne obarczone jest kwalifikowaną wadą należało rozpocząć nie od treści wykazu przedsiębiorstw podlegających przejęciu, ale od treści orzeczenia nacjonalizacyjnego. To orzeczenie podlega bowiem kontroli w trybie nadzoru. Badanie zaś, czy orzeczenie Nr [...] wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, polegać będzie m.in. na ocenie, czy postępowanie nacjonalizacyjne, w wyniku którego wydano to orzeczenie, wszczęte było zgodnie z przepisami prawa, a jeśli nie, to czy naruszenie to może być kwalifikowane jako rażące.

W ocenie Sądu – w świetle treści orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego

i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1949 r. – nie może budzić żadnych wątpliwości, iż na własność Państwa przejęto trzy wymienione w nim przedsiębiorstwa tj. 1) [...], który stanowił własność O. L. i Spółki (wraz

z [...] przy ul. [...] oraz [...] przy ul. [...], która stanowiła własność A. S. i [...]) 2) [...], która stanowiła własność A. S. i Spółki 3) [...], która stanowiła własność J. K. i Spółki. Już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku

z dnia 31 sierpnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 784/10 wskazał, że z orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] czerwca 1949 r., wynika, że przejęto na własność Panstwa nie jedno przedsiębiorstwo lecz trzy przedsiębiorstwa. Sąd powołał wówczas w wyroku przepis art. 40 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks Handlowy (Dz. U. Nr 57, poz. 502). Nieuwzględnienie powyższego, w kontekście zawartych w tym wyroku wskazań Sądu, co do obowiązku badania przez organ podstaw przejęcia poszczególnych przedsiębiorstw, należy kwalifikować jako naruszenie również przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., zgodnie z którym, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Wprawdzie w zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa

i Rozwoju Wsi powołał się na przepis art. 153 P.p.s.a. wskazując, że związany jest oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 784/10, jednakże w istocie do oceny tej i wskazań nie zastosował się.

Zdaniem Sądu, organ przyjmując, że przedsiębiorstwa wymienione w orzeczeniu Nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1949 r. – wbrew nadto jednoznacznej i niebudzącej watpliwości treści tego orzeczenia – stanowią jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu powołanego wyżej przepisu art. 40 § 1 rozporzadzenia w zw. z art. 6 ust. 1 powołanej ustawy, organ dokonał dowolnej, a w konsekwencji błędnej oceny materiału dowodowego.

Z akt sprawy (wypisów do Rejestru Handlowego Sądu Okręgowego w [...] nadesłanych [..] sierpnia 2011 r. do Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi przez Zastępcę dyrektora Archiwum Państwowego w [...]) bezpornie wynika, że 1) [...] w L., właściciel O. L. i Spółka, 2) [...] w L., właściciel [...] i Spółka oraz 3) [...] w L., właściciel J. K.

i Spółka stanowiły trzy odrębne podmioty prawa handlowego. Z wypisów tych wynika, że kupiec rejestrowy działający pod firmą “Zakłady [...]" wykreślony został z rejestru handlowego z powodu likwidacji. Każda z wymienionych wyżej spółek jawnych wpisana została do rejestru handlowego w dniu [...] grudnia 1945 r. Wpis spółek do rejestru handlowego wymagany był przepisem art. 6 Kodeksu handlowego. Przepis art. 4 § 1 Kodeksu handlowego stanowił, że kupiec, który prowadzi przedsiębiorstwo zarobkowe w większym rozmiarze, jest kupcem rejestrowym. Każda z tych spółek była kupcem rejestrowym (art. 5 § 1 Kodeksu handlowego).

Jednakowy skład osobowy tych spółek prowadzących działalność w różnym zakresie nie oznacza, że stanowiły jedno przedsiębiorstwo. Przyjęcie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmiennej, rozszerzającej wykładni pojęcia przedsiębiorstwo nie znajduje oparcia w przepisach obowiązującego wówczas Kodeksu handlowego. Również okoliczność, że wymienione spółki jawne korzystały z tych samych nieruchomości nie oznacza, wbrew twierdzeniom organu, że stanowiły jedno przedsiębiorstwo. Można zgodzić się z ogólnym poglądem organu, że jeden podmiot gospodarczy może prowadzić więcej niż jedno przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmiotowo-funkcjonalnym, jednakże zauważyć należy, że w tym przypadku nie mamy do czynienia z jednym podmiotem gospodarczym, albowiem Zakłady [...] nie istniały w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej.

Podkreślenia wymaga, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wskazywano, że “dokonując wykładni dalece niedoskonałych i niejednoznacznych przepisów ustawy nacjonalizacyjnej, w przypadku wątpliwości należy posiłkowo odwoływać się do przepisów Kodeksu handlowego czy też innych aktów prawnych obowiązujących w tamtym okresie. Wykładnia przepisów ustawy nacjonalizacyjnej, dokonywana w szerszym kontekście z uwzględnieniem innych, równolegle obowiązujących aktów prawnych, niewątpliwie zapobiegnie temu, na co w wyroku

z dnia 8 maja 1992 r. III ARN 23/92 /OSP 1993 z. 3 poz. 47/ zwracał uwagę Sąd Najwyższy, aby przepisów nacjonalizacyjnych, które wprowadziły rewolucyjne ograniczenia prawa własności, nie wyjaśniać jeszcze bardziej ograniczając prawa,

i to w drodze wykładni rozszerzającej, wbrew brzmieniu przepisu" (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2001 r. sygn. akt IV SA 1246/99 (orzeczenia.nsa.gov.pl)).

W świetle powyższego, brak jest podstaw do dokonywania w niniejszej sprawie rozszerzającej i nie znajdującej żadnego oparcia w przepisach ani ustawy z dnia

3 stycznia 1946 r., ani w przepisach rozporzadzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. wykładni pojęcia przedsiębiorstwo, czy takiej próby definicji tego pojęcia w niniejszej sprawie.

Nadto, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym z protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] lipca 1950 r. wynika, że spis obejmował odrębnie każde przedsiębiorstwo wymienione w orzeczeniu Nr [...]. Ustalenia we wskazanym wyżej zakresie nie zmiania treść protokołu z dnia [...] lipca 1952 r., którym uzupełniono protokoł zdawczo-odbiorczy poprzez stwierdzenie, że Zakłady [...] w L. przy ul. [...] składają się z : [...], na który to protokół powołał się Minister w zaskarżonej decyzji. Powyższe uzupełnienie protokołu poprzez próbę dookreślenia, co stanowi nieistniejące w dacie przejmowania “Zakłady [...]" w żaden sposób – wbrew twierdzeniom organu – nie pozwala przyjąć, że orzeczeniem z dnia [...] czerwca 1949 r. przejęto jedno przedsiębiorstwo. Interpretacja taka jest nieuprawniona i w sposób oczywisty sprzeczna z treścią orzeczenia Nr [...] z dnia [...] czerwca 1949 r.

Mając powyższe na uwadze, konieczne stało się uchylenie zaskarżonej

i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Ponownie rozpatrując sprawę organ przyjmie, iż Minister Przemysłu Rolnego

i Spożywczego w orzeczeniu Nr [...] z dnia [...] czerwca 1949 r. orzekł o przejęciu na własność Państwa trzech wymienionych w nim przedsiębiorstw. Na gruncie tego ustalenia organ oceni, w odniesieniu do każdego z tych przedsiębiorstw, czy orzeczenie o przejęciu na własność Państwa wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa,

czy też nie i czy zachodzą przesłanki do wyeliminowania tego orzeczenia ze skutkiem ex tunc (art. 156 § 1 i § 2 k.p.a.). Ocenę w tym zakresie organ oprze na materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy. Rozważania, co do tego, czy orzeczenie nr [...] wydane zostało, czy też nie z rażącym naruszeniem prawa organ powinien rozpocząć od ustalenia, czy nastąpiło wszczęcie postępowania o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa, stosownie do wymogu określonego

w art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., czy wszczęcie postępowania było zgodne z przepisami prawa, czy też naruszało prawo, a jeśli naruszało prawo,

to czy w sposób rażący. Dokonując kontroli orzeczenia nr [...] z dnia [...] czerwca 1949 r. pod kątem wystąpienia kwalifikowanej wadliwości organ uwzględniając rozważania przedstawione w niniejszym wyroku, uwzględni również wskazania, co do dalszego postępowania zawarte we wcześniejszym wyroku WSA w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2010 r., które w niniejszym postępowaniu nie zostały uwzględnione, a pozostają aktualne.

Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podkreśla przy tym, że w ustawie z dnia

3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej określone zostały różne zasady nacjonalizacji ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa. W myśl art. 3 ust. 1 lit. A ustawy, określone przedsiębiorstwa górnicze i przemysłowe (gałęzie gospodarki narodowej zostały wyszczególnione w punktach) podlegały przejęciu za odszkodowaniem bez dalszych warunków. Natomiast

na podstawie art. 3 ust. 1 lit. B podlegały przejęciu inne przedsiębiorstwa przemysłowe, te które nie były wymienione pod lit. A, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji

na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Sformułowanie, "przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod A" należy rozumieć w ten sposób, że dany rodzaj gałęzi gospodarki nie został w ogóle wymieniony pod lit. A. Wykładnia art. 3 ust. 1 lit. B zmierzająca w istocie do objęcia tym przepisem tych wszystkich przedsiębiorstw, które są wymienione pod lit. A, a nie spełniają warunku tam określonego, jest wykładnią rozszerzającą i niedopuszczalną. Jak już wskazano wyżej, brak jest podstaw do tego, ażeby przepisy nacjonalizacyjne, które wprowadziły rewolucyjne ograniczenia prawa własności, wyjaśniać jeszcze głębiej w kierunku ograniczenia prawa, i to w drodze wykładni rozszerzającej, wbrew brzmieniu przepisu (v. wyrok SN z dnia 8 maja 1992 r. sygn. akt III ARN 23/92, OSP 1993/3/47).

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie

1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy. O kosztach postępowania sądowego orzeczono, jak w punkcie

3 i 4 wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.