Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 846/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 132 ust3,
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 26
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi J. M., E. J., B. A., A. M., W. M. i P. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., znak: [...] Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania J. M., E. J., B. A., A. M. i W. M. oraz E. M., matki małoletniego P. M. - spadkobierców po Z. i P. M., reprezentowanych przez [...]H.P. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, ze zm.), dalej jako "k.p.a." utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] listopada 2017 r., znak: [...] o odmowie wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, oznaczoną obecnie nr [...] i nr [...], położoną w J. L. C..

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] sierpnia 1959 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady N. Urząd Spraw Wewnętrznych w L. orzekło, na wniosek Dyrekcji Okręgu Poczty i Telekomunikacji w L., o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości oznaczonej nr [...] o pow. 1455 m 2, położonej w J. L. C. przy ul. [...], stanowiącej własność Z. i P. małż. M. . Wywłaszczenia dokonano zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową i planem urbanistycznym dla miasta J. L. z przeznaczeniem na budowę budynku urzędu pocztowo - telekomunikacyjnego. W wyniku podziału geodezyjnego, z działki nr [...] powstały działki o numerach ewidencyjnych [...] i [...] o odpowiednich księgach wieczystych. Decyzja została wydana na podstawie art. 1, art. 2 i art. 14 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1958 r., Nr 17, poz. 70).

Za wywłaszczoną nieruchomość przyznano Z. i P. małż. M. odszkodowanie w kwocie [...]zł płatne w ratach: pierwsza - w wysokości [...] zł płatna najpóźniej w ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia, pozostała kwota w wysokości [...] zł - płatna w ciągu kolejnych sześciu lat.

Przedmiotowa decyzja została utrzymana w mocy przez Komisję Odwoławczą do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] marca 1960 r.

Z akt wynika, że Z. i P. małż. M. , a następnie ich spadkobiercy, wielokrotnie składali wnioski w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i odszkodowania.

Z akt sprawy wynika, że w piśmie z dnia [...] marca 1976 r. Naczelnik Miasta i Gminy w J. L., rozpatrując wniosek Z. i P. małż. M. stwierdził brak podstaw do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Teren ten jest bowiem niezbędny pod budowę budynku użyteczności publicznej, która to inwestycja przewidziana jest w planie inwestycyjnym na lata 1977-1979. Odnośnie odszkodowania wyjaśnił, że należna za wywłaszczoną nieruchomość kwota [...]zł została wpłacona do depozytu sadowego w 1962 r. i zapisana w księdze sum depozytowych pod poz. [...]. W związku z tym, że małżeństwo Z. i P. M. kwoty tej nie podjęli, została ona przelana na dochód Ministerstwa Sprawiedliwości.

Brak podstaw do dokonania zwrotu wywłaszczonej stwierdził również Zarząd Gospodarki Terenowej przy Urzędzie Miasta i Gminy w J. L. w piśmie z dnia [...] grudnia 1978 r. oraz Urząd Wojewódzki w T. Wydział Geodezji, Kartografii i Gospodarki Gruntami w piśmie z dnia [...] września 1991 r. rozpatrując wniosek Z. M. z dnia [...] sierpnia 1991 r. Przedmiotowy teren, zgodnie z miejscowym planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego m. J. L., przeznaczony jest bowiem pod budowę Urzędu Pocztowo - Telekomunikacyjnego. Budowa budynku urzędu pocztowo - telekomunikacyjnego w planie inwestycyjnym ujęta jest na rok 1979 r. Wywłaszczona nieruchomość nie stała się zatem zbędna dla Polskiej Poczty i Telegrafu i jest wykorzystywana zgodnie z celem określonym w decyzji wywłaszczeniowej.

J. M. i G. M., działający z upoważnienia Z. M. złożyli w dniu [...] stycznia 1994 r. kolejny wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oraz wyrównanie szkody.

Decyzją z dnia [...] lutego 1994 r. organ umorzył postępowanie wskazując, że wywłaszczona nieruchomość została trwale zagospodarowana i jest użytkowana zgodnie z przeznaczeniem. Poza tym decyzją z dnia [...] września 1991 r. Wojewoda T. stwierdził nabycie przez Polską Pocztę Telegraf i Telefon Dyrekcję Wojewódzką w T. prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości, a więc zwrot nie jest dopuszczalny.

W dniu [...] czerwca 1996 r. do Urzędu Miasta i Gminy w J. L. wpłynął od G. M., J. M., E. J. i B. A. - spadkobierców właścicieli wywłaszczonej nieruchomości kolejny wniosek o odszkodowanie lub działkę zamienną o równoważnej wartości, a Kierownik Urzędu Rejonowego w piśmie z dnia [...] lipca 1996 r. uznał wniosek za bezzasadny.

Brak podstaw prawnych do przyznania odszkodowania bądź rekompensaty za wywłaszczoną nieruchomość stwierdził także Urząd Wojewódzki w T. Wydział Geodezji, Kartografii i Gospodarki Gruntami w piśmie z dnia [...] lutego 1997r. rozpatrując wniosek J. M. z dnia [...] stycznia 1997 r.

W dniu [...] lutego 2009 r. A. M., W. M., A. M., E. J., B. A. i J. M. - spadkobiercy po Z. i P. M., reprezentowani przez [...] L. Z., ponownie złożyli wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603, ze zm.), dalej jako "u.g.n.", a w dniu [...] września 2009r., pełnomocnik wnioskodawców wniósł o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wnioski nie zostały rozpatrzone z powodu nieuzupełnienia braków formalnych; to samo dotyczyło kolejnego wniosku z dnia [...] października 2012 r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Następny wniosek B. A., E. J., J. M. i A. M. dotyczący zwrotu nieruchomości o pow. 1455 m2, położonej w J. L., stanowiącej własność byłych właścicieli Z. i P. małż. M. lub wypłaty odszkodowania wpłynął do Starostwa Powiatowego w J. L. w dniu [...] sierpnia 2015 r., a w dniu [...] października 2015 r. został zmodyfikowany przez J. M. jako wniosek nie o zwrot działki, lecz o wypłatę zwaloryzowanej kwoty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i Starosta [...] wszczął postępowanie w tej sprawie.

W dniu [...] marca 2016 r. do Starostwa Powiatowego w J. L. wpłynął kolejny wniosek spadkobierców po małżeństwie Z. i P. M. tj. wniosek J. M., E. J., B. A., A. M., W. M. oraz E. M., matki małoletniego P. M., reprezentowanych przez [...]H.P., o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub wypłatę odszkodowania z tytułu przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

Po rozpatrzeniu tego wniosku decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. Starosta [...] postanowił umorzyć postępowanie w sprawie wypłaty odszkodowania, jednak Wojewoda decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. uchylił tę decyzję i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania.

Organ wskazał na zmiany ewidencyjne dotyczące numeracji i powierzchni wywłaszczonej działki i w związku z tym na konieczność prawidłowego ustalenia numeru i powierzchni działki, która jest przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Zwrócił również uwagę na to, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek z dnia [...] sierpnia 2015 r., zmodyfikowany w dniu [...] października 2015 r. jako wniosek o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, jednak następnie wpłynął kolejny wniosek pełnomocnika uprawnionych z dnia [...] sierpnia 2016 r. dotyczący zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub wypłaty odszkodowania. Organ powinien więc doprecyzować żądanie lub orzec co do każdego ze zgłaszanych żądań.

Wojewoda wskazał, że organ nienależycie uzasadnił stanowisko o braku podstaw prawnych do orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, dlatego powinien ustalić w sposób niebudzący wątpliwości ustanowienie na rzecz Poczty Polskiej i Telekomunikacji prawa użytkowania wieczystego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. odmówił wypłaty odszkodowania na rzecz spadkobierców Z. i P. małż. M. za nieruchomość stanowiącą w chwili wywłaszczenia działkę nr [...] a w chwili obecnej działki nr [...] oraz [...] płożone w J. L. C. przejęte prawomocnym orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu z dnia [...] sierpnia 1959 roku nr SW. [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. na cel budowy urzędu pocztowo - telekomunikacyjnego.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1959 roku Prezydium Wojewódzkiej Rady N. Urząd Spraw Wewnętrznych w L., orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości o pow. 1455 metrów kwadratowych stanowiących działkę w chwili wywłaszczenia nr [...] położoną w J. C., stanowiącą własność Z. i P. małż. M. , z przeznaczeniem - zgodnie z planem urbanistycznym dla miasta J. L. - na budowę budynku urzędu pocztowo- telekomunikacyjnego. W chwili obecnej w wyniku podziału geodezyjnego z pierwotnej powstały działki o numerach ewidencyjnych [...] i [...] i taki stan uwidoczniony jest w prowadzonych dla nich księgach wieczystych. Dla działki nr [...] o pow. 0,0591 ha - prowadzona jest księga wieczysta nr [...] a dla działki [...] o pow. 0,832 ha nr [...] Za wywłaszczoną nieruchomość przyznano Z. i P. M. odszkodowanie w kwocie [...]zł.

Wywłaszczeni nie pobrali ustalonego im w orzeczeniu wywłaszczeniowym odszkodowania w kwocie [...]zł. w związku z czym stosownie do postanowienia Sądu Powiatowego w J. L. S.. akt [...] [...] z dnia [...] grudnia 1961 roku - Skarb Państwa Okręgowa Dyrekcja Poczty i Telekomunikacji w L. złożyła całość odszkodowania w kwocie [...]zł. w roku 1962 do depozytu sądowego i została ona zapisana w księdze sum depozytowych pod pozycją [...].

Uprawnieni Z. i P. M. w terminie 2-ch lat nie podjęli powyższego odszkodowania skutkiem czego depozyt sądowy uległ likwidacji i [...] grudnia 1964 roku i kwota [...]zł. została przelana na dochód Ministerstwa Sprawiedliwości, jako dwuletnia pozostałość.

W roku 1996 spadkobiercy Z. i P. M. to jest J. M., E. J., B. A. i G. M. złożyli wniosek do Urzędu Miasta i Gminy w J. L., przekazany następnie do Urzędu Rejonowego w J. L. o zbadanie sprawy wywłaszczonej nieruchomości ich rodziców w zakresie wypłacenia im za wywłaszczoną nieruchomość odszkodowania.

W odpowiedzi zarówno Kierownik Urzędu Rejonowego w J. L. jak i następnie Wydział Geodezji Urzędu Wojewódzkiego w T. stwierdzili, że wnioskodawcom nie przysługuje odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ponieważ w orzeczeniu wywłaszczeniowym zostało ono ustalone i przyznane do wypłaty ich rodzicom. Stwierdzono też, że złożenie pieniędzy za wywłaszczoną nieruchomość do depozytu sądowego zgodnie z art. 470 kodeksu cywilnego jest jednoznaczne ze spełnieniem świadczenia, w tym przypadku wypłaty odszkodowania bez względu na fakt czy uprawnieni faktycznie pieniądze pobrali.

Od decyzji tej J. M., E. J., B. A., A. M., W. M. oraz E. M., matka małoletniego P. M. - spadkobiercy Z. i P. małż. M. , reprezentowani przez [...]H.P., wnieśli odwołanie do Wojewody, który po rozpatrzeniu odwołania, zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. utrzymał w mocy tę decyzję.

Wojewoda przytoczył treść art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 1, art. 132 ust. 3 u.g.n., z których wynika, że wywłaszczenie własności nieruchomości, następuje za odszkodowaniem, które podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Wskazał, że ta sama zasada obowiązywała na gruncie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1958 r. Nr 17, poz. 70). Wojewoda podkreślił, że zgodnie z doktryną i orzecznictwem sądowaoadministracyjnym roszczenie odszkodowawcze wynikające z decyzji administracyjnej nie ulega przedawnieniu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/G1 582/12, wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 marca 2010 r" sygn. akt II SA/Kr 1798/09, wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 listopada 2010 r" sygn. akt I SA/Wa 1051/10). Wynika to również z art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r. Nr 79, poz. 464 ze zm. - nieobowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji), według którego niewypłacone do dnia wejścia w życie ustawy części odszkodowania wypłaca się jednorazowo w warunkach tam określonych. Powołany przepis ma również zastosowanie do sytuacji, gdy nie wypłacono całej kwoty odszkodowania.

Wojewoda podkreślił, że wypłata odszkodowania na podstawie tych przepisów prawa może nastąpić tylko i wyłącznie wówczas, gdy nie zostało ono wypłacone uprawnionemu - byłemu właścicielowi, bądź złożone do depozytu sądowego w trybie art. 133 u.g.n., w sytuacji, gdy osoba uprawniona odmawia jego przyjęcia albo wypłata odszkodowania natrafia na trudne do przezwyciężenia przeszkody lub odszkodowanie za wywłaszczenie dotyczy nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym.

W niniejszej sprawie istotne było ustalenie, czy faktycznie osoby uprawnione, po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej nie otrzymały ustalonego w niej odszkodowania, gdyż tylko wówczas organ zobowiązany byłby do wypłaty należnej kwoty odszkodowania za wywłaszczona nieruchomość.

Dokonując ustaleń w tym zakresie organ odwoławczy stwierdził, że za wywłaszczoną nieruchomość przyznano byłym właścicielom nieruchomości Z. i P. małż. M. - odszkodowanie w kwocie [...]z czego kwota [...]zł stanowi kwotę odszkodowania, którą Skarb Państwa zobowiązany był wypłacić.

Z załączonych do akt sprawy dokumentów (pismo Sądu Powiatowego w J. L. z dnia [...] kwietnia 1972 r. skierowane do Dyrekcji Okręgu Poczty i Telekomunikacji w L.) wynika, że odszkodowanie zostało wpłacone do depozytu sądowego w 1962 r. i zapisane w księdze sum depozytowych pod poz. [...], a następnie dnia [...] grudnia 1964 r. przelane na dochód Ministerstwa Sprawiedliwości jako dwuletnia pozostałość. Na piśmie widnieje także adnotacja z dnia [...] kwietnia 1972 r., iż "wymieniony depozyt nie został podjęty i w następstwie tego przeszedł na własność Państwa zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia [...] marca 1971 r. w sprawie orzekania o przejściu depozytów na własność Państwa (Dz. U. Nr 7, poz. 78).". Wynika to również z postanowienia Sądu Rejonowego I Wydział Cywilny z dnia [...] października 2009 r., sygn. akt [...] [...], który wskazał, że akta sprawy [...] [...] z wniosku Dyrekcji Okręgu Poczty i Telekomunikacji w L. o przyjęcie do depozytu, zostały zlikwidowane.

Wojewoda wskazał, że w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających w sposób oczywisty, że sporne odszkodowanie zostało przez uprawnionych Z. i P. małż. M. pobrane, jednak z akt sprawy wynika, organ I instancji podejmował czynności dowodowe w tym zakresie. Podkreślił, że sprawa dotyczy wypłaty odszkodowania sprzed 50 lat, a więc odnalezienie dowodów świadczących o wypłacie odszkodowania po tak długim czasie jest utrudnione, a w niektórych przypadkach prawie niemożliwe, zważywszy na obowiązujące przepisy dotyczące archiwizacji dokumentów finansowo-księgowych. Zgodnie bowiem z § 12 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego (Dz. U. nr 12, poz. 66 ze zm.) materiały archiwalne, nieposiadające historycznej wartości politycznej, społecznej, gospodarczej, kulturalnej i naukowej, które utraciły znaczenie praktyczne, podlegały po upływie terminu ich przechowywania wybrakowaniu i przekazaniu na zniszczenie. Z dniem 1 stycznia 1984 r. na mocy art. 59 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. nr 38, poz. 173) nastąpiła utrata mocy dekretu z dnia 29 marca 1951 r. o archiwach państwowych (Dz. U. nr 19, poz. 149 i z 1975 r. nr 16, poz. 91), z tą też datą uchylono przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego. Oznacza to, że znaczna część dowodów, w tym księgowych (potwierdzenie wypłaty), mogła ulec zniszczeniu.

Istotny stan faktyczny w niniejszej sprawie został ustalony zatem na podstawie dowodów pośrednich, w szczególności na podstawie pisma z dnia [...] maja 1996 r., w którym G. M., J. M., E. J. i B. A. - spadkobiercy Z. i P. M. stwierdzili m.in., że "rodzice nie przyjęli nigdy ustalonego później odszkodowania w kwocie [...]zł, natomiast zaproponowali zamianę owego placu na plac pożydowski, który zajmowali przy ul. [...] z odpowiednim wyrównaniem wycenionym przez rzeczoznawców. Propozycji tej nie przyjęto". Do oświadczenia tego został załączony wniosek spadkobierców Z. i P. M. z dnia [...] maja 1996 r.

W związku z tym, skoro wywłaszczeni Z. i P. małż. M. odmówili przyjęcia kwoty odszkodowania, ani nie podjęli tej kwoty z depozytu sądowego, kwota ta stała się własnością Państwa. Jak natomiast wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, złożenie pieniędzy za wywłaszczoną nieruchomość do depozytu sądowego, zgodnie z art. 470 kodeksu cywilnego, jest jednoznaczne ze spełnieniem świadczenia, w tym przypadku wypłaty odszkodowania.

Wojewoda wskazał, że zgodnie z treścią art. 26 obowiązującej w dacie wywłaszczenia ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), jeżeli nieruchomość jest obciążona na rzecz osób trzecich prawami rzeczowymi ujawnionymi w księdze wieczystej lub w zbiorze dokumentów, wypłata do rąk osoby uprawnionej może nastąpić tylko po przedstawieniu przez nią dowodu, że osoby, którym te prawa przysługują, wyrażają zgodę na wypłatę; w braku zgody należy przypadającą do wypłaty sumę odszkodowania lub jej część niezbędną na zaspokojenie obciążeń złożyć do depozytu sądu powiatowego właściwego ze względu na położenie nieruchomości w celu podziału tej sumy pomiędzy osoby uprawnione; podział odbywa się według przepisów o podziale sumy uzyskanej przez egzekucję z nieruchomości (ust. 1). Sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należy również złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne (ust. 2).

Brak dowodów po stronie wnioskodawcy oraz odpowiednich dokumentów świadczących o tym, że odszkodowanie nie zostało wypłacone stanowi podstawę do odmowy wydania przez organy administracji decyzji w przedmiocie wypłaty odszkodowania na rzecz skarżących. Aby można było bowiem pozytywnie rozpoznać żądanie skarżących, należałoby w sposób nie budzący wątpliwości ustalić, że odszkodowanie określone w decyzji wywłaszczeniowej z 1959 r. nie zostało wypłacone byłym współwłaścicielom, a taka okoliczność w niniejszej sprawie nie została ustalona.

Starosta [...] zasadnie zatem rozstrzygnął o odmowie wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, oznaczoną obecnie [...] i [...], położoną w J. L. C..

Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie.

Wskazał, że wprawdzie organ I instancji błędnie wskazał jako podstawę prawną decyzji art. 105 § 1 k.p.a., dotyczący umorzenia postępowania administracyjnego, jednak w niniejszej sprawie nie może być mowy o bezprzedmiotowości postępowania gdyż organ w istocie orzekł merytorycznie o wniosku o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a więc powołany w podstawie prawnej decyzji przepis art. 105 § 1 k.p.a. należy uznać za oczywistą omyłkę, tym bardziej, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r., Starosta [...] sprostował tę omyłkę z urzędu.

Wojewoda wskazał również, że skarżący podnosili, że "Wypłacenie kwoty ustalonej nieważną decyzją i na niezgodnych z prawem podstawach lub przekazanie do depozytu w żadnym razie nie może być uznane za spełnienie obowiązku wypłaty należnego odszkodowania.".

Odnosząc się do tego zarzutu Wojewoda wskazał, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady N. Urząd Spraw Wewnętrznych w L. z dnia [...] sierpnia 1959 r. orzekająca o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości oznaczonej nr [...] nigdy nie została uznana za nieważną.

Wyjaśnił, że były wprawdzie prowadzone inne postępowania administracyjne oraz sądowoadministracyjne związane z wywłaszczoną nieruchomością, ale nie mają one obecnie wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

Dotyczyły one stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody T. z dnia [...] września 1991 r. orzekającej o nabyciu przez [...] Pocztę Telegraf i Telefon Dyrekcję Wojewódzką w T. prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości oraz kwestii rozpoznania, przedłożonych w toku licznych postępowań administracyjnych, wniosków o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

W wyroku z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 381/15 Naczelny Sąd Administracyjny uchylając wydany w dniu 20 sierpnia 2014 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrok sygn. akt I SA/Wa 2915/13 w sprawie ze skarg Poczty Polskiej S.A. w W. i Telekomunikacji Polskiej S.A. w W. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej wskazał, że "należy zwrócić uwagę, że w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 1991 r. skutkiem tego będzie, że działka oznaczona poprzednio nr ew. [...], a obecnie [...] i [...] stanowiąca własność Skarbu Państwa nie będzie obciążona prawem użytkowania wieczystego i to ze skutkiem ex tunc. Czy zatem stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] września 1991 r. będzie oznaczało dla następców prawnych byłych właścicieli nieruchomości możliwość rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości, który w dacie wydania decyzji z dnia [...] września 1991 r. nie był rozpoznany. (...) Aby takie postępowanie mogło być prowadzone musi nadal istnieć wniosek o zwrot nieruchomości, należy zatem rozważyć, czy wniosek istniejący w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] września 1991 r. istnieje nadal, skoro ostateczną decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. organ rozstrzygnął w sprawie tego wniosku uchylając decyzję z dnia [...] listopada 1971 r. w sprawie zwrotu i umarzając postępowanie. Po rozstrzygnięciu powyższej kwestii i w zależności od wyniku tego rozstrzygnięcia należy się również odnieść do kolejnych wniosków o zwrot nieruchomości jakie zostały złożone przez następców prawnych byłych właścicieli tj. wniosku z [...] lutego 2009 r. (który wpłynął do organu w dniu [...] lutego 2009 r.) i wniosku z dnia [...] października 2012 r. i rozważyć prawne znaczenia tych wniosków dla rozpoznania sprawy uwzględniając zarówno datę ich złożenia jak i stan faktyczny i prawny jaki był ukształtowany w dacie składania wskazanych wniosków. Powyższe okoliczności faktyczne i prawne, które występują w przedmiotowej sprawie powodują, że ocena prawna rozstrzyganej sprawy wymaga szczegółowego ich rozważenia i odniesienia się do nich".

Wojewoda stwierdził, że wskazane w tym wyroku postępowania nie mają jednak znaczenia w niniejszej sprawie, dotyczącej wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nr [...] określonego w decyzji wywłaszczeniowej, którego uprawnieni nie podjęli.

Postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i rozliczeń dokonywanych w związku ze zwrotem jest postępowaniem samodzielnym i odrębnym od postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania i jego waloryzacji, o jakim mowa w art. 129 w zw. z art. 132 ust. 3 u.g.n., a więc mają różne przedmioty postępowania.

Reasumując, Wojewoda nie dopatrzył się w postępowaniu Starosty [...] naruszenia przepisów i wskazaną na wstępie decyzją, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. M., E. J., B. A., A. M., W. M. oraz E. M., występująca w imieniu małoletniego P. M. domagali się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a.

Podnieśli, że Wojewoda z jednej strony twierdzi, że skarżącym współwłaścicielom nie wypłacono odszkodowania, lecz oddano je do depozytu sądowego, a z drugiej, że brak dokumentów świadczących o tym, że odszkodowanie nie zostało wypłacone.

Zdaniem skarżących, wadliwe jest stanowisko organu, że złożona do depozytu sądowego kwota pieniężna zgodnie z art. 470 k.c. jest równoznaczna ze spełnieniem świadczenia. Wypłacenie kwoty ustalonej nieważną decyzją i na niezgodnych z prawem podstawach lub przekazanie do depozytu w żadnym razie nie może być uznane za spełnienie obowiązku wypłaty należnego odszkodowania. Jak słusznie stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 kwietnia 1995 r. sygn. akt III CZP 46/95 (OSNC 1995/7-8/114) "osoba, której wypłacone zostało odszkodowanie przewidziane w art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 ze zm.) na podstawie decyzji administracyjnej uznanej za nieważną, obowiązana jest do zwrotu przyjętego świadczenia w granicach bezpodstawnego wzbogacenia (art. 410 k.c. w związku z przepisami artykułów poprzedzających)." Stwierdzenie nieważności decyzji usuwa decyzję z obrotu prawnego i nie tylko przywraca stan poprzedni, lecz znosi jej skutki (wyrok WSA w Warszawie z dnia z dnia 14 września 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1122/06).

Wskutek kolejnych zmian przepisów sprawa ustalania odszkodowań za nieruchomości przejęte na rzecz Państwa wróciła do właściwości organów. W art. 129 ust. 5 u.g.n. ustawodawca zobowiązał starostę do wydawania decyzji o odszkodowaniu między innymi w przypadku, gdy w przeszłości nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Przepis powyższy należy odczytywać jako nakaz uregulowania roszczeń sprzed [...] stycznia 1998 r. we wszystkich tych sprawach, w których doszło do objęcia przez Skarb Państwa prawa własności bez ustalonego odszkodowania, o ile obowiązujące przepisy przewidują w tożsamych przypadkach obowiązek ustalenia odszkodowania (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Bk 707/06). Organ właściwy w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości powinien więc przeprowadzić postępowanie w celu ustalenia jego aktualnej wysokości (wyrok SN z dnia 6 lutego 1985 r. sygn. akt III ARN 25/84 LEX nr 11718). W takim przypadku, jak niniejszy, organ właściwy do ustalania odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości ma więc obowiązek ponownie ustalić odszkodowanie wg aktualnie obowiązujących zasad (wyroki WSA w Lublinie: z dnia 7 lipca 2004r. sygn. akt II SA/Lu 665/03; z dnia 1 czerwca 2004 r. sygn. akt II SA/Lu 644/03; z dnia 15 lutego 2007 r. sygn. akt II SA/Lu 1032/06).

Powyższa argumentacja była przez strony podnoszona w trakcie postępowania, jednak organy się do niej nie odniosły.

Następnie skarżący przytoczyli następujący fragment uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z dnia 5 września 2017 r., I SA/Wa 478/17

"Z akt sprawy wynika natomiast, że w dacie wydawania kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowej Wojewody T. z dnia [...] września 1991 r. toczyło się postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wszczęte wnioskiem z 1971 r. Ta okoliczność wynika z faktu, że decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2008 r. stwierdzona została (ze skutkiem ex tunc) nieważność decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 1972 r. uchylającej decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia [...] listopada 1971 r. orzekającą o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Oznacza to, że w dacie wydawania kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Wojewody T. z dnia [...] września 1991 r. w obrocie prawnym funkcjonował nierozpatrzony ostatecznie wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, której dotyczyło uwłaszczenie, a tym samym decyzja uwłaszczeniowa rażąco naruszała prawa osób trzecich (w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

Ponadto stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 1972 r. pociąga za sobą ten skutek, że były właściciel tej nieruchomości lub jego następca prawny uzyskał status osoby trzeciej w rozumieniu art.2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości oraz stał się stroną postępowania uwłaszczeniowego, co daje mu przymiot strony w postępowaniu nadzorczym dotyczącym oceny prawidłowości decyzji kończącej postępowanie uwłaszczeniowe. Podkreślić należy, że decyzja uwłaszczeniowa uwzględniała stan prawny i faktyczny gruntów na dzień [...] grudnia 1990 r. i niezależnie od daty jej wydania wywoływała skutki prawne z mocą wsteczną. Dlatego też ocena, czy decyzja uwłaszczeniowa narusza prawa osób trzecich, musi uwzględniać stan prawny istniejący w dniu [...] grudnia 1990 r. Wszelkie natomiast zdarzenia zaistniałe po tej dacie (w tym i fakt umorzenia w 2009 r. postępowania zwrotnego ze względu na zmianę stanu prawnego) nie mają znaczenia prawnego dla dokonywanej w trybie nadzoru oceny prawidłowości wydania decyzji uwłaszczeniowej.

Co do kolejnych wniosków o zwrot nieruchomości lub wypłatę odszkodowania, jakie zostały złożone przez następców prawnych byłych właścicieli, tj. wniosku z dnia [...] lutego 2009 r. (który wpłynął do organu w dniu [...] lutego 2009 r.) i wniosku z dnia [...] października 2012 r. pełnomocnik skarżących wskazał, że są one kontynuacją wniosku z 1971 r. i zostały one złożone na skutek zaleceń Ministra Infrastruktury zawartych w decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r., który umarzając postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości pouczył strony, że obecnie spadkobiercy byłych właścicieli mogą wystąpić o zwrot przedmiotowej nieruchomości do Starosty [...], który będzie rozpoznany już pod rządami nowej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (art. 136 ust. 3).

Ponadto należy zwrócić uwagę na fakt, iż żaden ze złożonych wniosków o zwrot nieruchomości nie został skutecznie merytorycznie rozpatrzony.

Stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej i powrót postępowania uwłaszczeniowego na etap rozpatrzenia złożonego wniosku stworzył spadkobiercom byłych właścicieli możliwość rozpatrzenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub wypłatę odszkodowania niezależnie od daty jego złożenia. Fakt usunięcia z obiegu prawnego rażąco wadliwego orzeczenia uwłaszczeniowego dała spadkobiercom byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości możliwość uzyskania merytorycznego (a nie tylko formalnego) rozstrzygnięcia w kwestii zwrotu spornej nieruchomości lub wypłaty odszkodowania".

Organ powinien więc wydać rozstrzygnięcie merytoryczne w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że organ prawidłowo uznał, że przedmiotem niniejszego postępowania jest wniosek o wypłatę ustalonego w decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 1959 r. zwaloryzowanego odszkodowania. Bezspornie decyzją tą orzeczono nie tylko o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości oznaczonej nr [...] o pow. 1455 m 2, położonej w J. L. C. przy ul. [...], stanowiącej własność Z. i P. małż. M. , ale również o odszkodowaniu w kwocie [...]zł płatnym w ratach: pierwsza - w wysokości [...] zł płatna najpóźniej w ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia, pozostała kwota w wysokości [...] zł - płatna w ciągu kolejnych sześciu lat.

Nie ulega jednocześnie wątpliwości, że po dokonaniu wywłaszczenia, na przestrzeni kilkudziesięciu lat, toczyły się odrębne postępowania dotyczące wywłaszczonej nieruchomości, inicjowane przez poprzednich właścicieli spornej nieruchomości, a następnie przez ich spadkobierców. Zarówno organy, jak i skarżący w niniejszej sprawie wskazują na postępowania dotyczące uwłaszczenia spornej nieruchomości tj. nabycia na podstawie art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464), przez "Polską Pocztę, Telegraf i Telefon" prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 1421m2, położonej w J. L. i nieodpłatne nabycie własności budynku zlokalizowanego na ww. działce, orzeczonego decyzją Wojewody T. z dnia [...] września 1991 r. nr [...] W piśmie dnia [...] maja 2008 r. A. M., W. M., A. M., E. J., B. A. i J. M. (następcy prawni byłych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości), wnieśli o stwierdzenie nieważności tej decyzji. W postępowaniu toczącym się na skutek tego wniosku zapadło wiele decyzji, a także kolejne wyroki sądów administracyjnych: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2014 r., I SA/Wa 2915/13, NSA z dnia 20 grudnia 2016 r., I OSK 381/15, następnie ponownie WSA w Warszawie z dnia 5 września 2017 r., I SA/Wa 478/17 i NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., I OSK 691/18.

Z uzasadnień tych wyroków, których fragmenty przytaczał zarówno organ, jak i skarżący, wynika, że Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] października 2013 r. orzekł o stwierdzeniu nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody Tarnobrzeskiego z dnia [...] września 1991 r. Powodem stwierdzenia nieważności było to, że w dniu uwłaszczenia nieruchomości, pozostawało w obrocie prawnym nieostateczne orzeczenie z dnia [...] listopada 1971 r. orzekające o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, a w takim przypadku byłym właścicielom wywłaszczonej nieruchomości przysługuje pierwszeństwo nabycia tej nieruchomości. Nieuwzględnienie tej okoliczności oznacza, ze decyzja uwłaszczeniowa została wydana z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990r. z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Pierwszym z wymienionych wyroków tj. w sprawie I SA/Wa 2915/13– WSA w Warszawie oddalił skargi Poczty Polskiej S.A. i Telekomunikacji Polskiej S.A. podzielając stanowisko Ministra, natomiast następnie NSA w sprawie I OSK 381/15 uchylił ten wyrok. Rozpatrując ponownie wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej WSA w Warszawie w sprawie I SA/Wa 478/17 ponownie oddalił skargi, a NSA w wyroku wydanym już po wydaniu zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji – tj. wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2018 r. (I OSK 691/18) oddalił skargi kasacyjne od tego wyroku, co oznacza, że zarówno w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, była już w obrocie prawnym decyzja Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] października 2013 r. orzekł o stwierdzeniu nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody T. z dnia [...] września 1991 r.

W związku z odwoływaniem się skarżących do wymienionych wyżej wyroków przytoczyć należy argumentację sądów w nich wyrażoną, gdyż odnosi się ona także do wielu wniosków skarżących o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

W wyroku I SA/Wa WSA w Warszawie przede wszystkim wskazał, że uwłaszczenie nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji uwłaszczeniowej) zgodnie z którym grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu wejścia w życie w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Uprawnienia państwowych gospodarstw rolnych do będących w dniu wejścia w życie ustawy w ich zarządzie gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa reguluje odrębna ustawa.

Sąd podkreślił, że prawo byłych właścicieli do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej korzysta z zasady pierwszeństwa przed prawami państwowej osoby prawnej, ponieważ zostało tym osobom przyznane znacznie wcześniej niż prawo państwowych osób prawnych, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Ponadto, przekształcenie zarządu (prawa znacznie słabszego), nie może odbywać się kosztem utraty po stronie dawnego właściciela prawa do zwrotu jego własności (prawa znacznie silniejszego), gdyż godziłoby to w konstytucyjną zasadę ochrony własności. Dlatego, jeżeli przed wydaniem omawianej decyzji wojewody osoby trzecie zgłosiły we właściwej do tego procedurze roszczenie o uzyskanie stosownych praw do przedmiotowej nieruchomości, to rozstrzygnięcie o tym roszczeniu stanowiło procesową przeszkodę do wydania przez wojewodę decyzji potwierdzającej uwłaszczenie państwowej osoby prawnej na dzień 5 grudnia 1990 r. do czasu rozstrzygnięcia o prawach osób trzecich.

Sąd ustalił, że taka sytuacja miała miejsce w tej sprawie.

Jak wynika z akt sprawy, w dacie wydawania kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowej Wojewody T. z dnia [...] września 1991 r. toczyło się postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wszczęte wnioskiem z 1971 r. Ta okoliczność wynika z faktu, że decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2008 r. stwierdzona została (ze skutkiem ex tunc) nieważność decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 1972 r. uchylającej decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia [...] listopada 1971 r. orzekającą o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Oznacza to, że w dacie wydawania kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Wojewody T. z dnia [...] września 1991 r. w obrocie prawnym funkcjonował nierozpatrzony ostatecznie wniosek (z 1971r.) o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, której dotyczyło uwłaszczenie, a tym samym decyzja uwłaszczeniowa rażąco naruszała prawa osób trzecich (w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Sąd wyjaśnił przy tym, że Minister Infrastruktury ostateczną decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. uchylił orzeczenie z dnia [...] listopada 1971 r. i umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości, wskazując na brak przepisów intertemporalnych, które umożliwiałyby merytoryczne orzekanie w sprawie rozpatrzenia odwołania na podstawie dotychczasowych przepisów, gdyż jednocześnie Minister stwierdził, że obecnie nie toczy się żadne postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomość.

Rozpatrując sprawę, Sąd ustalił jednak, że już w toku postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, następcy prawni byłych właścicieli po 1971 r. składali kolejne wnioski o zwrot tj. [...] lutego 2009 r. (który wpłynął do organu w dniu [...] lutego 2009 r.) i [...] października 2012 r. , które Sąd uznał za kontynuację wniosku z 1971 r. Równocześnie stanowią one również wykonanie zalecenia Ministra Infrastruktury zawartego w decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r., który umarzając postępowanie zwrotowe pouczył strony, że "obecnie spadkobiercy byłych właścicieli mogą wystąpić z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości do Starosty [...]", który będzie rozpoznany już pod rządami nowej ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (art. 136 ust. 3). Dokonując tej oceny Sąd wziął pod uwagę fakt, że żaden z złożonych wniosków o zwrot nigdy nie został skutecznie merytorycznie rozpatrzony oraz miał na względzie treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt I OSK 817/05, Sąd podkreślił, że istotą sprawy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej "nie jest sam fakt wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego, ale to, że stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej ma umożliwić następcom prawnym przeprowadzenie następnego postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości", (...) niezależnie od daty jego złożenia. Czy to zatem będzie nowy wniosek czy wniosek z dnia [...] lutego 2009 r. będący niewątpliwie kontynuacją wniosku z 1971 r., czy też ewentualnie ponowiony wniosek z dnia [...] października 2012 r., fakt usunięcia z obiegu prawnego rażąco wadliwego orzeczenia uwłaszczeniowego da spadkobiercom byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości możliwość uzyskania merytorycznego (a nie tylko formalnego) rozstrzygnięcia w kwestii zwrotu spornej nieruchomości".

Mając na uwadze to, że Sądy w tamtej sprawie uwzględniły żądanie skarżących oraz wyraziły stanowisko, że skarżący po stwierdzeniu nieważności decyzji uwłaszczeniowej będą mogli ubiegać się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, skarżący również w niniejszej sprawie domagają się uwzględnienia ich wniosku.

Odnosząc się do argumentacji skarżących stwierdzić należy, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie jest bowiem wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz odrębny wniosek o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania, ustalonego w decyzji wywłaszczeniowej, złożony po raz pierwszy w dniu [...] czerwca 1996 r., ponawiany wielokrotnie, ostatnio w dniu [...] sierpnia 2015 r., który w piśmie z dnia [...] sierpnia 2018 r. (k. 62 akt admin.) został jednoznacznie sprecyzowany jako wniosek o "wypłatę zwaloryzowanej kwoty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość".

Wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie wskazał wprost na te wnioski, a jednocześnie odnosił się także do dokumentów, które dotyczyły innych wniosków skarżących o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, co powoduje, że uzasadnienie organu odwoławczego traci nieco przejrzystość, to jednak to, że przedmiotem niniejszej spawy jest żądanie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji z dnia [...] listopada 2017r., który wskazuje na wniosek skarżących "z 1996 r. o zbadanie sprawy wywłaszczonej nieruchomości pod kątem wypłacenia im za powyższe odszkodowania"; wynika to również poprzedzającej ją decyzji Wojewody z dnia [...] grudnia 2016 r. (opisanej wyżej).

Akta sprawy, jak również przytoczone wyroki sądów administracyjnych w sprawie dotyczącej decyzji uwłaszczeniowej i stwierdzenia jej nieważności wskazują, że niewątpliwie skarżący (a początkowo poprzedni właściciele wywłaszczonej nieruchomości) na przestrzeni kilkudziesięciu lat składali zarówno wnioski o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jak i o wypłatę ustalonego odszkodowania. Skarżący podnosili bowiem, że część odszkodowania (83.425 zł) nigdy nie została byłym właścicielom osobiście wypłacona, przy czym nie ulega wątpliwości, że kwota ta została złożona do depozytu sądowego. Również w skardze w niniejszej sprawie podnosili tę okoliczność, co uzasadniać ma ich żądanie o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania.

Nie ulega natomiast wątpliwości, że żądanie takie nie jest tożsame z żądaniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i może być realizowane w odrębnych postępowaniach. Ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości wiąże się co do zasady obowiązek zwrotu wypłaconego byłym właścicielom odszkodowania. Wcześniejsze rozstrzygnięcie tego, czy w ogóle odszkodowanie zostało wypłacone, może mieć więc dla stron znaczenie w sprawie dotyczącej zwrotu i wzajemnych rozliczeń.

Mając zatem na uwadze, że skarżący formułowali wiele wniosków zarówno o zwrot, jak i o ustalone, ale – ich zdaniem nie wypłacone, bezzasadnie złożone do depozytu – odszkodowanie, a także dokumentację zgromadzoną w niniejszej sprawie, stwierdzić należy, że organy zasadnie przyjęły, że przedmiotem niniejszej sprawy jest wyłącznie wniosek o wypłacenie ustalonego w decyzji wywłaszczeniowej, zwaloryzowanego odszkodowania. Pomimo bowiem argumentacji Sądu w wyroku I SA/Wa 478/17, że "fakt usunięcia z obiegu prawnego rażąco wadliwego orzeczenia uwłaszczeniowego da spadkobiercom byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości możliwość uzyskania merytorycznego (a nie tylko formalnego) rozstrzygnięcia w kwestii zwrotu spornej nieruchomości" wydanego na skutek wniosku skarżących z dnia [...] lutego 2009 r. (który wpłynął do organu w dniu [...] lutego 2009 r.) i z dnia [...] października 2012 r., będącego "kontynuacją wniosku z 1971 r." albo na skutek nowego wniosku o zwrot, organ miał podstawy do przyjęcia, że obecnie skarżący w tym postępowaniu domagają się wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania.

Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że decyzja ta jest prawidłowa.

Podstawą prawną jej wydania był przepis art. 132 ust. 3 u.g.n., zgodnie z którym wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. W ślad za poglądem wyrażonym w wyrokach WSA w Krakowie z dnia 13 listopada 2014r., o sygn. akt II SA/Kr 13402/14 i II SA/Kr 1303/14 i z dnia 8 maja 2015 r., II SA/Kr 347/15, utrzymanym w mocy przez NSA wyrokiem z dnia 21 lipca 2017 r. ,I OSK 2179/15 uznać należy, że zawarta w tym przepisie regulacja ma także zastosowanie do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniach, a więc także przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.), o ile nie zostało ono wypłacone uprawnionemu – byłemu właścicielowi, bądź złożone do depozytu sądowego.

Prawidłowo organy ustaliły, że odszkodowanie za wywłaszczoną sporną nieruchomość oznaczoną nr [...] o pow. 1455 m 2, położoną w J. L. C. przy ul. [...], stanowiącą własność Z. i P. małż. M. , odszkodowanie zostało ustalone już w decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 1959 r., a organ spełnił obowiązek jego wypłaty składając ustaloną kwotę do depozytu sądowego.

Okoliczność złożenia odszkodowania do depozytu jest bezsporna. Wynika ona z postanowienia Sądu Powiatowego w J. L. S.. akt Ns [...] z dnia [...] grudnia 1961 r., na podstawie którego Skarb Państwa Okręgowa Dyrekcja Poczty i Telekomunikacji w L. złożył odszkodowanie w kwocie [...]zł. do depozytu sądowego, i kwota została zapisana w księdze sum depozytowych pod pozycją [...]. Wynika to z pisma Urzędu Rejonowego w J. L. z dnia [...] lipca 1996r., a także z pisma Sądu Powiatowego w J. L. z dnia [...] kwietnia 1972 r. (k. 7 i 11 akt I instancji), w których wskazano ponadto, że odszkodowanie nie zostało podjęte, dlatego w dniu [...] grudnia 1964 r. kwota [...]zł została przelana Ministerstwu Sprawiedliwości jako dwuletnia pozostałość zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia [...] marca 1971 r. w sprawie orzekania o przejściu depozytów na własność Państwa (Dz. U. Nr 7, poz. 78).". Z kolei z postanowienia Sądu Rejonowego I Wydział Cywilny z dnia [...] października 2009 r., sygn. akt I Ns [...], wynika, że akta sprawy I NS [...] z wniosku Dyrekcji Okręgu Poczty i Telekomunikacji w L. o przyjęcie do depozytu, zostały zlikwidowane.

Skarżący nie kwestionują złożenia spornej kwoty do depozytu, ich zarzuty sprowadzają się w istocie do podważenia skuteczności tej czynności wobec – ich zdaniem – braku wymaganych przesłanek do jej dokonania.

Odnosząc się do tego zarzutu stwierdzić należy, że jest on niezasadny.

Złożenie do depozytu sądowego odszkodowania dopuszczalne było na podstawie art. 26 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (w brzmieniu obowiązującym w 1961 r.), który stanowił, że (...) 2. Sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należy również złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne.

Przede wszystkim należy podkreślić, że złożenie odszkodowania do depozytu nastąpiło na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w J. L., sygn. akt Ns [...] z dnia [...] grudnia 1961 r., na wniosek Skarbu Państwa - Okręgowej Dyrekcji Poczty i Telekomunikacji w L.. Postanowienie Sądu mogło być wydane wyłącznie po jednoznacznym stwierdzeniu, że zachodzą przesłanki prawne, usprawiedliwiające wniosek. Postanowienie to, jako orzeczenie sądowe wiąże wszystkie organy i sądy, co oznacza, że obecnie nie można w zwykłym postępowaniu kwestionować ustaleń i stanowiska sądu w nim wyrażonych. Jest to możliwe wyłącznie w postępowaniu właściwym do wzruszania orzeczeń sądowych. Z akt niniejszej sprawy nie wynika natomiast, by powyższe postanowienie o złożeniu spornego odszkodowania do depozytu sądowego zostało wyeliminowane z obrotu prawnego. Już tylko z tego powodu zarzuty skargi dotyczące sprzeczności w zakresie ustaleń faktycznych przesłanek uzasadniających złożenie odszkodowania do depozytu, nie zasługują na uwzględnienie.

Ubocznie należy wskazać, że niepodjęcie odszkodowania z depozytu wprost przyznali spadkobiercy G. M., J. M., E. J. i B. A. - spadkobiercy Z. i P. M. w piśmie z dnia [...] maja 1996 r., oświadczając, że "rodzice nie przyjęli nigdy ustalonego później odszkodowania w kwocie [...]zł, natomiast zaproponowali zamianę owego placu na plac pożydowski, który zajmowali przy ul. [...] z odpowiednim wyrównaniem wycenionym przez rzeczoznawców. Propozycji tej nie przyjęto".

W świetle powyższego, zasadnie organy uznały, że poprzedni właściciele spornej nieruchomości odmówili przyjęcia odszkodowania, co wyczerpywało przesłankę z art. 26 cyt. ustawy z 1958 r. do złożenia odszkodowania do depozytu.

Również to, że po złożeniu spornej kwoty do depozytu poprzedni właściciele nie byli zainteresowani jej odebraniem, co skutkowało tym, ze kwota została przelana na rzecz Ministerstwa Sprawiedliwości, a depozyt został zlikwidowany, świadczy, że w istocie odmówili przyjęcia odszkodowania.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że złożenie odszkodowania do depozytu oznacza spełnienie świadczenia przez Skarb Państwa, do którego był on zobowiązany w decyzji wywłaszczeniowej, co jest równoznaczne z wypłatą takiego świadczenia.

W takiej sytuacji rację mają organy, że obecnie nie może by uwzględniony wniosek skarżących o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania na podstawie art. 132 u.g.n., gdyż przepis ten ma zastosowanie tylko w odniesieniu do odszkodowań nie wypłaconych.

Decyzja organu odmawiająca uwzględnienia wniosku w niniejszej sprawie jest więc prawidłowa.

Wbrew zarzutom skargi, w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja, o której mowa w przytoczonym przez skarżących wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1995 r. sygn. akt III CZP 46/95 (OSNC 1995/7-8/114), zgodnie z którym "osoba, której wypłacone zostało odszkodowanie przewidziane w art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 ze zm.) na podstawie decyzji administracyjnej uznanej za nieważną, obowiązana jest do zwrotu przyjętego świadczenia w granicach bezpodstawnego wzbogacenia (art. 410 k.c. w związku z przepisami artykułów poprzedzających)." Jak podnoszą skarżący, w świetle tego orzeczenia, wypłacenie kwoty ustalonej nieważną decyzją i na niezgodnych z prawem podstawach lub przekazanie do depozytu w żadnym razie nie może być uznane za spełnienie obowiązku wypłaty należnego odszkodowania, a "stwierdzenie nieważności decyzji usuwa decyzję z obrotu prawnego i nie tylko przywraca stan poprzedni, lecz znosi jej skutki"

W niniejszej sprawie nie stwierdzono bowiem nieważności decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 1959 r., natomiast stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej nie ma znaczenia prawnego dla wniosku skarżących o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania, a jedynie otwiera skarżącym drogę do ubiegania się o zwrot nieruchomości, co – jak wskazano - nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. Postępowanie niniejsze nie wyklucza odrębnego postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stosownie do stanowiska wyrażonego przez NSA w wyroku z dnia 20 grudnia 2016 r., I OSK 381/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 5 września 2017 r., I SA/Wa 478/17, a także z wyroku NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r. (wydanego już po wydaniu zaskarżonej decyzji).

W ustalonym stanie faktycznym i prawnym, podstawą orzekania nie mógł być powołany w skardze art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., gdyż przepis ten przewiduje, że Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie, natomiast – jak zasadnie organy stwierdziły, sporne odszkodowanie zostało ustalone, a obowiązek jego wypłaty został zrealizowany poprzez złożenie go do depozytu sądowego.

W związku z tym, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie mają znaczenia argumenty dotyczące takiego żądania, sformułowane w wyrokach sądowych wydanych w postępowaniu o stwierdzenie decyzji uwłaszczeniowej.

Z tych względów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów, a więc skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.