Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1409/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-04-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136  par. 3, art. 216
journal: Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 53 ust. 2 w zw. z  art. 50 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1985 nr 22 poz 99
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi Gminy W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu W. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonej w W. o nr ewid. [...] o pow. [...] ha na rzecz poprzednich właścicieli oraz zwrotu od tych osób na rzecz Gminy W. wypłaconego odszkodowania.

Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym.

W dniu 19 listopada 2007 r. do Starosty Powiatu W. wpłynął wniosek B. N., J. N., T. N., K. N., Z. J., B. J., M. J., K. W. i M. J. reprezentowanych przez pełnomocnika radcę prawnego A. S. o zwrot nieruchomości oznaczonej w starej ewidencji gruntów jako działka nr [...] w obrębie [...] o pow. [...] ha nabytej przez Skarb Państwa na podstawie aktu notarialnego nr [...] z dnia [...] maja 1988 r. Z powołanego aktu wynika, że przedmiotowa działka była położona na terenie przeznaczonym pod skoncentrowane budownictwo wielomieszkaniowe "Osiedle [...]".

Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] Starosta Powiatu W. orzekł o zwrocie nieruchomość będącą własnością Gminy W. oznaczonej numerem [...] o pow. [...] ha, na rzecz następujących osób: Z. J. w (4/48 części), M. J. (w 4/48 części), B. J. (w 8/48 części), A. J. (w 8/48 części), K. W. (8/48 części), B. N. (w 4/48 części), J. N. (w 4/48 części), T. N. (w 4/48 części), K. N. (w 4/48 części).

Jednocześnie zobowiązano w/w osoby do wpłaty niżej podanych kwot z tytułu zwrotu odszkodowania na rzecz Gminy W. w terminie

jednego miesiąca od daty uprawomocnienia się decyzji wskazując do zwrotu – Z. J. – [...] zł., M. J. – [...] zł., B. J. – [...] zł., A. J. – [...] zł., K. W. – [...] zł., B. N. [...] zł., J. N. – [...] zł., T. N. – [...] zł., K. N. – [...] zł. - razem do zwrotu [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że opisana powyżej nieruchomość oznaczona jest aktualnie jako działka nr [...] o pow. [...] i stanowi własność Gminy W. W planie zagospodarowania przestrzennego Centrum W. uchwalonego Uchwałą [...] Rady Gminy w W. z dnia [...] maja 1999 /Dz.Urz. Województwa [...] Nr 56 poz. 2056/ działka nr [...] położona jest na terenie oznaczonym symbolem 27UA przeznaczonym pod usługi ogólnomiejskie i administracji. Starosta W. uznał, że przedmiotowa nieruchomość jest zbędna na cel nabycia, gdyż określony w akcie notarialnym cel wywłaszczenia – budowa osiedla mieszkaniowego nie został zrealizowany – do chwili obecnej działka ta jest niezagospodarowana.

Od powyższej decyzji odwołał się Burmistrz W., wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Strona odwołująca się podniosła, iż przedmiotowa nieruchomość została nabyta aktem notarialnym w drodze czynności cywilnoprawnej, a nie w trybie wywłaszczenia decyzją administracyjną, a zatem poprzedni właściciele nie mogą żądać jej zwrotu.

Po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu akt sprawy Wojewoda [...]

utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei w myśl art. 137 ust. 1 cytowanej ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Cel nabycia przez Skarb Państwa ww. nieruchomości został określony jako budowa skoncentrowanego budownictwa wielomieszkaniowego "Osiedle [...]". Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika natomiast, iż na zwracanej nieruchomości nie dokonano żadnych prac związanych z budową planowanej inwestycji. Zgodnie z pismem Burmistrza W. z dnia 14 stycznia 2008 r. znak: [...] na nieruchomości, stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania, począwszy od pierwszej połowy lat dziewięćdziesiątych do dnia dzisiejszego znajduje się tymczasowe targowisko miejskie. W ocenie organu odwoławczego jest zatem oczywiste, że "cel wywłaszczenia" przedmiotowej nieruchomości nie został zrealizowany w wymaganym terminie, co skutkuje koniecznością jej zwrotu na rzecz poprzedniego właściciela.

Decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. Gmina W. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucając organowi naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 216 ust.2 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, co miało wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta aktem notarialnym w drodze czynności cywilnoprawnej w dniu [...] maja 1988 r., a nie w trybie wywłaszczenia decyzją administracyjną, co oznacza, że byli właściciele nie mogą żądać jej zwrotu, gdyż instytucja zwrotu odnosi się jedynie do nieruchomości wywłaszczonych.

Natomiast na gruncie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie można już mówić o przesłankach zrównania co do skutków prawnych umów o nabycie nieruchomości z decyzjami o wywłaszczeniu nieruchomości. Skarżący na poparcie swych twierdzeń przywołał uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1992 r. (III AZP 11/92), w której Sąd wskazał, że umowę o przeniesienie na rzecz Skarbu Państwa albo na rzecz jednostki samorządu terytorialnego własności nieruchomości uznać należy za umowę sprzedaży nieruchomości taką samą, jak każda inna tego rodzaju umowa, wobec tego stosuje się do niej wszystkie przepisy prawa cywilnego i to bez tworzenia szczególnych praw czy też obowiązków dla którejkolwiek ze stron. Regulacja taka oznacza, iż w odniesieniu do takiej nieruchomości, a więc nabytej w drodze umowy pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. nie miał zastosowania tryb administracyjnoprawny przy żądaniu zwrotu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, sąd administracyjny nie dopatrzył się, aby przy wydawaniu zaskarżonej decyzji zostało naruszone prawo materialne bądź przepisy postępowania administracyjnego. Materialnoprawną podstawą do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest przepis art. 136 § 3 oraz art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2000r., Nr 46, poz. 543 ze zm.). Stosownie do art. 136 § 3 ww. ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 216 cyt. ustawy roszczenie o zwrot przysługuje nie tylko w razie wywłaszczenia nieruchomości na podstawie obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, ale również dotyczy nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych ustaw taksatywnie wymienionych w tym przepisie, w tym m.in. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (t.j. Dz.U. z 1991r., Nr 30, poz.127 ze zm.). W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, iż na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] maja 1988 roku Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami w W. , wydanej na podstawie art. 59 ust.1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości ustalono odszkodowanie za działkę nr [...] o pow. [...] m2 położoną w W. przy ul. [...] wraz z naniesieniami na kwotę [...] zł . W powyższej decyzji zawarto też sformułowanie , że ww. działka przeznaczona jest pod " Osiedle [...]." Następnie aktem notarialnym nr rep. A [...] z dnia [...] maja 1988 roku współwłaściciele przedmiotowej działki nr [...] zbyli jej własność na rzecz Skarbu Państwa za cenę [...] zł. W akcie notarialnym znalazł się zapis , że działka nr [...] położona jest na terenie przeznaczonym pod skoncentrowane budownictwo mieszkaniowe "Osiedle [...]" . Przy zawarciu aktu notarialnego okazana została m.in. wyżej opisana decyzja nr [...]. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do wykładni przepisu art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004, Nr 261, poz. 2603 ze zm.), a mianowicie ustalenia, czy przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości należy stosować również do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na podstawie aktu notarialnego, zawartego w czasie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z dnia 29 kwietnia 1985 roku .

W ocenie Sądu brzmienie art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jest jednoznaczne. W tym miejscu należy podzielić pogląd NSA zawarty w wyroku z dnia 20 grudnia 2007 r. (l OSK 1863/06 niepublik. ), iż przepis art. 216 ust.2 pkt.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2063) o odpowiednim stosowaniu przepisów rozdziału 6 działu III tej ustawy "dotyczy także nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy zawartej z właścicielem nieruchomości, po wyznaczeniu przez organ, na podstawie art. 53 ust. 2 w zw. z art. 50 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U.Nr 22, poz. 99), terminu do zawarcia umowy." W obszernej wykładni przepisu art. 216 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami NSA odnosząc się do pojęcia nieruchomości "nabytych na rzecz Skarbu Państwa" stwierdza, że przejmowanie i nabywanie nieruchomości na własność Państwa w związku z wyznaczeniem terenów budowlanych następowało w różnych formach: decyzji administracyjnych, przejęcia z mocy prawa i na podstawie umowy. "Nabycie" nieruchomości ma zdaniem NSA, w rozważanym kontekście charakter cywilnoprawny a "wywłaszczenie" i "przejęcie" są sposobami uzyskania własności właściwymi dla prawa publicznego, w tym administracyjnego. NSA w omawianym orzeczeniu zwraca jednakże uwagę, iż "ocena, czy nieruchomość nabyta została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie może abstrahować od ustalenia, czy nieruchomość ta była przedmiotem procedury wywłaszczeniowej", bowiem hipotezą art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie są objęte przypadki nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości, jeśli umowa została zawarta bez żadnego związku z zamiarem wywłaszczenia nieruchomości w celu przeznaczenia terenu między innymi pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne lub uspołecznione budownictwo mieszkaniowe. Taką umowę można było by określić jako zawieraną w czasie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ale nie na jej podstawie".

W niniejszej sprawie ustalony stan faktyczny, pozwala stwierdzić, że istniał związek pomiędzy zbyciem nieruchomości w drodze umowy, a zamiarem wywłaszczenia terenu pod budowę "Osiedla [...]" w W. Wynika to z dokumentów wyżej opisanych przez sąd m.in. z decyzji z dnia [...] maja 1988 roku nr [...], ustalającej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości wysokość odszkodowania. Nie można zatem uznać , że umowa sprzedaży działki nr [...] z dnia [...] maja 1988 roku zawarta została w trybie cywilnoprawnym, bowiem tego rodzaju procedura podejmowana była w warunkach przymusowych i była elementem procedury wywłaszczenia. Zdaniem sądu daje to podstawę do zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku . Stosownie do tych przepisów poprzedni właściciel nieruchomości lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli stosownie do art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli – pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Natomiast z materiału dokumentacyjnego wynika, że na przedmiotowej działce nie zostały zrealizowane żadne cele inwestycyjne związane z budową "Osiedla [...]." Znajduje się tam natomiast od początku lat dziewięćdziesiątych do chwili obecnej targowisko miejskie. Zatem cel wywłaszczenia nie został zrealizowany w wymaganym terminie co powoduje konieczność jej zwrotu na rzecz poprzedniego właściciela.

Za niezasadne zatem należało uznać zarzuty podniesione w skardze, a dotyczące braku przesłanek do zwrotu nieruchomości, gdy na podstawie zgromadzonego materiału dokumentacyjnego nie można uznać, że nabycie nieruchomości oznaczonej nr [...], obecnie noszącej nr [...] nastąpiło przez Skarb Państwa w drodze czynności cywilnoprawnej.

W tym stanie rzeczy Sąd uznając skargę za nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.