Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 647/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca) Asesor WSA Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: Kolegium), nr [...], po rozpatrzeniu odwołania R. S. (dalej także jako: skarżący) od decyzji wydanej przez Wójta Gminy B. (dalej jako: Wójt) z dnia [...] r. w sprawie [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. Ł., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2020 r., w sprawie o sygnaturze akt II SA/Lu 220/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia z dnia 21 [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] r., znak: [...]

Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego, Wójt decyzją z dnia [...] r. odmówił R. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku ze sprawowaniem opieki nad jego babką M. Ł.. Organ ten ustalił, że osoba wymagająca opieki ma troje dzieci: H. S., M. Ł. i J. Ł..

H. S., ma bardzo dobrą sytuację mieszkaniową oraz dobrą sytuację finansową i zdrowotną. Oświadczyła, że nie może sprawować opieki nad matką, gdyż zajmuje się niepełnosprawną E. A. (jest dla niej rodziną zastępczą). Wójt zauważył, że H. S. wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne na swojego ojca C. Ł. we wrześniu 2018 r., gdy już sprawowała opiekę nad E. A.. Ponadto wskazał, że H. S. od września 2020 r. mieszka razem ze swoją matką M. Ł..

J. Ł. mieszka w miejscowości K. W., nie pracuje, prowadzi gospodarstwo rolne. Nie wyraża zgody na sprawowanie opieki nad matką z uwagi na konflikt rodzinny.

M. Ł. mieszka we [...]. Jego sytuacja materialna jest dobra. Z oświadczenia jego brata – J. Ł. – wynika, że M. Ł. posiada nieruchomość w miejscowości H., którą "przejął po rodzicach".

Po rozpatrzeniu odwołania R. S., Kolegium stwierdziło, że niepełnosprawna M. Ł. jest osobą przewlekle chorą i wymaga pomocy innych osób. Według wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] stycznia 2021 r. porusza się przy pomocy lasek łokciowych, jedynie w obrębie mieszkania. Ma niedosłuch. Wymaga pomocy przy wykonywaniu wszelkich prac domowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz w zakresie dbania o higienę osobistą i wizyt u lekarza – wymaga opieki i pomocy we wszystkich czynnościach związanych z codziennym funkcjonowaniem. Według oświadczenia H. S., jej matka choruje na cukrzycę, miażdżycę, choroby serca i stawów oraz otępienie.

Organ odwoławczy przywołał oświadczenie H. S. z dnia [...] stycznia 2021 r. i z dnia [...] marca 2021 r., gdy podała, że nie może zajmować się matką z powodu sprawowania opieki nad małoletnią E. A.. Jest mężatką – jej mąż K. S. nie pracuje i nie dysponuje orzeczeniem o niepełnosprawności. Stwierdziła, że jej sytuacja materialna jest dobra, nie ma problemów zdrowotnych. Ma bardzo dobre warunki mieszkaniowe.

Kolegium wskazało, że M. Ł. jest żonaty, ma troje dzieci i mieszka na stałe we [...]. Z matką utrzymuje kontakt telefoniczny i kilka razy w roku do niej przyjeżdża. Jest osobą zdrową, a według oświadczenia z dnia [...] lutego 2021 r. dochody pozwalają mu jedynie na pokrycie wydatków ponoszonych we [...]. Pracuje i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności.

Natomiast J. Ł. jest żonaty, mieszka w miejscowości K. W.. Według oświadczenia z dnia [...] stycznia 2021 r. nie pracuje zawodowo, jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przelicz. Mieszka z żoną i wujem, nad którym niepracująca żona sprawuje opiekę. Z oświadczenia wynika, że choruje i czeka na operację. Nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Wskazał, że jest skonfliktowany z siostrą H. S. i nie utrzymuje kontaktów z matką M. Ł.. Konflikt ma tło majątkowe, dotyczy gospodarstwa rolnego i oszczędności rodziców, przejętych – według oświadczenia J. Ł. – przez M. Ł. i H. S..

Kolegium zwróciło uwagę na to, że obowiązek sprawowania opieki przez dzieci M. Ł. może przybrać formę pomocy finansowej, nie zaś osobistych starań.

Przechodząc do zakresu sprawowanej opieki nad M. Ł., Kolegium stwierdziło, że na początkowym etapie postępowania skarżący twierdził, że kupuje babci leki i je zawozi, robi zakupy oraz świadczy "ogólną pomoc przy gospodarstwie", później zaś wskazywał na szerszy zakres świadczonej pomocy. W oświadczeniu z dnia [...] marca 2021 r. wskazał, że przygotowywał posiłki, nadzorował branie leków, dzwonił do lekarzy, a nawet u babci nocował.

R. S. wskazał w oświadczeniu z dnia [...] marca 2021 r., że chciał wyjechać za granicę, a przeszkodą w wyjeździe była panująca pandemia. Dopiero na etapie odwołania jako przyczynę odstąpienia od tego planu wskazał także opiekę nad babką. R. S. wcześniej pracował za granicą, a od dnia [...] maja 2020 r. doszło do wyrejestrowania go z Powiatowego Urzędu Pracy w B. w związku z podjęciem zatrudnienia.

Kolegium wskazało również, że skarżący powoływał się na nieutrzymywanie kontaktów przez M. Ł. z rodzicami, czego nie potwierdziło oświadczenie tej osoby. Ponadto twierdził, że J. Ł. ma chorobę alkoholową, co nie potwierdziło się w wywiadzie środowiskowym.

Skargę na powyższą decyzję wywiódł R. S., podnosząc następujące zarzuty:

1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.) poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się Skarżącego, faktycznie sprawującego opiekę nad osobą niepełnosprawną, tj. babcią M. Ł., z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez osoby spokrewnione w linii prostej w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, tj. H. S. oraz M. Ł. podczas, gdy po stronie ww. osób występują obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną M. Ł.,

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 10, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe i niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego niniejszej sprawy polegające na:

a. przyjęciu, że obiektywną przeszkodą w sprawowaniu opieki nad M. Ł. przez H. S. nie może być sprawowanie opieki nad inną osobą niepełnosprawną, tj. E. A. bez ustalenia zakresu aktualnie sprawowanej opieki nad E. A. oraz możliwości zapewnienia należytej opieki przez H. S. dwóm osobom niepełnosprawnym jednocześnie, z uwzględnieniem stanu zdrowia M. Ł. i E. A. oraz możliwości fizycznych i psychicznych H. S.,

b. niewyjaśnieniu jaki wpływ na M. Ł. miałby fakt zatrudnienia osoby obcej w stosunku do M. Ł. celem sprawowania nad nią opieki, przede wszystkim czy M. Ł. ze względu na swój wiek i stan psychiczny byłaby w stanie zaakceptować osobę obcą sprawująca nad nią opiekę,

c. niezbadaniu sytuacji finansowej M. Ł. oraz H. S., pod względem możliwości pokrycia kosztów zatrudnienia opiekuna dla M. Ł., tym bardziej, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, według oświadczenia M. Ł. z dnia 23.02.2021 r., uzyskiwane przez niego dochody pozwalają mu jedynie na pokrycie wydatków we [...], czego nie kwestionowały organy obu instancji, natomiast H. S. jest osobą niepracującą, zajmującą się dzieckiem niepełnosprawnym, której również odmówiono z tego tytułu świadczenia pielęgnacyjnego, czego również nie kwestionowały organy obu instancji,

d. niewyjaśnieniu jaki wpływ ma fakt dysponowania przez H. S. bieżącymi dochodami M. Ł. na możliwość sprawowania bieżącej opieki nad M. Ł. przez H. S. oraz nie wyjaśnieniu co organ miał na myśli stwierdzając, że H. S. dysponuje bieżącymi dochodami M. Ł. i na jakiej podstawie doszedł do takich wniosków, w szczególności bez zbadania bieżących, uzasadnionych wydatków miesięcznych M. Ł.,

e. niewyjaśnieniu jaki wpływ ma fakt przejęcia przez M. Ł. gospodarstwa rolnego po ojcu, na aktualną możliwość sprawowania bieżącej opieki nad M. Ł. przez M. Ł.,

f. błędnym przyjęciu, że zakres opieki sprawowanej przez Skarżącego nie uzasadnia przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. Ł.,

g. dyskryminującym przyjęciu, że skoro M. Ł. mieszka obecnie w jednym domu ze Skarżącym oraz H. S., Skarżący nie sprawuje nad M. Ł. opieki, bez wyjaśnienia na jakiej podstawie organ doszedł do takich wniosków, podczas gdy zakres faktycznie realizowanej opieki nad M. Ł. przez Skarżącego jest wiadomy jedynie dla osób wspólnie z nimi zamieszkujących i według oświadczeń tych osób, zakres sprawowanej opieki uniemożliwia aktualnie Skarżącemu podjęcie pracy zawodowej,

h. niewyjaśnieniu na czym organ oparł krzywdzące dla Skarżącego stwierdzenie, że Skarżący traktuje świadczenie pielęgnacyjne jako potencjalne źródło dochodu, w okresie w którym po prostu nie pracuje,

i. niewzięciu pod uwagę okoliczności, iż mąż H. S. jest zmuszony do wykonywania pracy zarobkowej poza granicami kraju, gdyż jest on obecnie jedynym żywicielem rodziny, która jest w tym momencie pozbawiona istotnej pomocy ze strony Państwa.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, jest zgodna z prawem.

Stan faktyczny w sprawie został ustalony prawidłowo, nie doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), ani swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje również innym osobom, niż wymienionym w punktach 1-3, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W celu zweryfikowania istnienia związku przyczynowo - skutkowego między sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20 i z 18 maja 2021 r., I OSK 275/21).

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem osoby uprawnionej, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyroki NSA z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11; z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13; z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).

Istotne znaczenie na kanwie niniejszej sprawy ma wyrok z dnia 21 sierpnia 2020 r., w sprawie o sygnaturze akt II SA/Lu 220/20 toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie. Sąd stwierdził wówczas, że żadne z dzieci M. Ł. nie ma orzeczenia o niepełnosprawności. Wskazał jednocześnie, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę na to, że również obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności.

Ponadto Sąd przedstawił interpretację pojęcia "stała opieka", którym posługuje się ustawodawca. Należy je rozumieć w ten sposób, że czynności związane z opieką mają trwać przez długi okres, niezmiennie, trwale, co oznacza tyle, że mają być one rozciągnięte w czasie, powtarzalne i związane z zaspokajaniem potrzeb konkretnej osoby, a których nie jest ona w stanie zaspokoić, by zachować równowagę biologiczną i psychiczną. Nie oznacza to jednak, że opiekun ma czynności te wykonywać bez przerwy, przez całą dobę i w każdym dniu. Taka bowiem argumentacja prowadziłaby do wniosku, że każdy, choćby niezbędny wyjazd opiekuna powodowałby, iż warunki do przyznania zasiłku nie byłyby spełnione z uwagi na konieczną przerwę. W wyroku z dnia 7 maja 2019 r. (I OSK 3946/18 opubl. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Podobne stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny wyraził również w wyroku z dnia 7 sierpnia 2019 r. (I OSK 4023/18 niepublikowany) wskazując, że błędne jest stanowisko utożsamiające sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki nad inną osobą z koniecznością zamieszkiwania z tą osobą.

W tym miejscu należy podkreślić, że nastąpiła zmiana stanu faktycznego w stosunku do istniejącego na gruncie wyroku z dnia 21 sierpnia 2020 r., w sprawie o sygnaturze akt II SA/Lu 220/20 toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie, ponieważ M. Ł. mieszka aktualnie z córką i wnukiem.

W pierwszej kolejności należy zważyć, że przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może obejmować sytuacji, w których dzieci osoby wymagającej opieki mają obiektywną możliwość sprawowania tej opieki (pozwala im na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawiają jej sprawowania. Stąd też zgodzić należy się z organem odwoławczym, że to dzieci w pierwszej kolejności zobowiązane są do sprawowania opieki nad chorą matką. Tylko szczególne okoliczności mogą przesądzić o przeniesieniu obowiązku na osoby zobowiązane w dalszej kolejności.

Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego nie daje podstaw do uznania, że żadne z trojga dzieci niepełnosprawnej nie jest w stanie realizować obowiązku opieki wobec matki.

Mając na uwadze konstrukcję świadczenia pielęgnacyjnego, odwołującego się do roszczeń alimentacyjnych, należy stwierdzić, że ewentualna okoliczność pozostawania przez matkę i syna w konflikcie, nie zwalnia zobowiązanego od świadczenia opieki na rzecz uprawnionej. W sprawie nie budzi wątpliwości, że istnieje konflikt na tle majątkowym między rodzeństwem (oświadczenie – k. 209 akt administracyjnych), ale z okoliczności sprawy nie wynika, aby J. Ł. był skonfliktowany z matką. Wskazywał jedynie, że nie utrzymuje z matką kontaktu z uwagi na to, że mieszka z jego siostrą – a z nią pozostaje w konflikcie (wywiad środowiskowy – k. 207 akt administracyjnych).

Z powyższych względów nie można uznać, że J. Ł. jest zwolniony od obowiązku świadczenia opieki nad rzecz swojej matki. Obowiązek ten, co błędnie wyprowadził organ odwoławczy, nie jest uzależniony od sposobu spadkobrania czy innych ewentualnych przesunięć majątkowych dokonywanych przez rodziców na rzecz dzieci.

Wprawdzie J. Ł. mieszka w innym województwie niż jego matka, jednak odległość między zamieszkiwanymi przez nich miejscowościami nie jest znaczna. Należy także podkreślić, że podejmuje on prace dorywcze, co oznacza, że ma elastyczny czas pracy, a w związku z tym może pogodzić ten obszar swojej działalności ze sprawowaniem opieki nad inną osobą. Nie jest również tak, że sytuacja majątkowa J. Ł. nie pozwala mu na udzielanie pomocy matce w jakimkolwiek zakresie, ponieważ jest właścicielem gospodarstwa rolnego (oświadczenie – k. 208 akt administracyjnych, wywiad środowiskowy – k. 207). Należy także zauważyć, że – jak sam wskazał – opiekę nad wujem, z którym mieszka sprawuje także niepracująca żona.

Ponadto poza ogólnikowymi wskazaniami co do swojej złej sytuacji zdrowotnej, J. Ł. nie wykazał, że nie jest w stanie sprawować osobistej opieki nad matką. Twierdzenia te są poparte jedynie jego oświadczeniami (wywiad środowiskowy – k. 207 akt administracyjnych).

Reasumując powyższe rozważania nie jest zasadna ocena, że nie jest w on w stanie, chociażby częściowo, zaopiekować się matką. Szczególnie należy wskazać, że twierdzenia skarżącego o chorobie alkoholowej J. Ł., które pojawiały się w toku postępowania, są gołosłowne, nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy.

Okolicznością usprawiedliwiającą niesprawowanie opieki nad osobą uprawnioną nie może być znaczna odległość między miejscami zamieszkania konkretnych osób (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 9 września 2021 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 365/21). Samo zamieszkiwanie przez M. Ł. w innym kraju, jego rzadkie wizyty, nie mogą zwalniać go z obowiązków, jakie ma względem matki. Kluczowe jest przy tym zabezpieczenie interesów osoby, która wymaga opieki, nie zaś sposób, w jaki do tego dojdzie – mogą to być zarówno osobiste starania, jak i finansowanie pomocy udzielanej przez osoby trzecie.

Sąd nie zgodził się z Kolegium co do sytuacji majątkowej M. Ł.. Całokształt zebranego materiału nie pozwala na przyjęcie, że jest ona na tyle zła, że w ogóle wyłącza możliwość jego partycypacji w sprawowaniu opieki nad matką.

Okoliczność wejścia w posiadanie przez M. Ł. nieruchomości, która stanowiła własność jego ojca, nie była kwestionowana w toku postępowania, a została potwierdzona w skardze (punkt drugi skargi lit. e). W związku z powyższym w skład jego majątku wchodzi istotny element w postaci nieruchomości (lub jej równowartość). W oświadczeniu z dnia [...] lutego 2021 r. (k. 243 akt sprawy administracyjnej) wskazał ponadto, że raz lub dwa razy w roku przyjeżdża do Polski. Nie jest zatem tak, że posiadany majątek pozwala jemu i jego rodzinie jedynie na zapewnienie minimum egzystencji. Wykazane powyżej możliwości finansowe otwierają szeroki zakres pomocy, jaką może świadczyć matce.

Należy przy tym zauważyć, że Kolegium trafnie wykazało, wbrew twierdzeniom skarżącego, że wejście w posiadanie przedmiotowej nieruchomości przez M. Ł. wpływa na możliwość sprawowania opieki nad matką, powiększa bowiem jego możliwości finansowe.

W odniesieniu do H. S. należało dojść do przekonania, iż jest w stanie sprawować osobistą opiekę nad matką.

Okoliczności tej nie można wprawdzie wyprowadzić na podstawie samego ubiegania się przez nią o uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekowanie się ojcem – C. Ł.. Jednakże istotne dla sprawy jest to, że w piśmie z dnia [...] stycznia 2020 r. (k. 96-93 akt [...]) H. S. podała, że pielęgnowała chorego ojca, zajmując się jednocześnie E. A.. Ponadto wskazała, że okoliczność właściwego organizowania dnia i łączenia sprawowania opieki nad różnymi osobami "trwa do dzisiaj, pomimo śmierci ojca, ponieważ obecnie matka także potrzebuje opieki". Oznacza to, że w danym okresie H. S. łączyła sprawowanie opieki nad małoletnią E. A. i co najmniej jednym z rodziców (najpierw ojcem, potem matką). Przy czym nie ulega wątpliwości, że zakres opieki jakiej wymagał ojciec H. S. był zdecydowanie szerszy.

Jak wynika z akt sprawy E. A. jest w wieku szkolnym i uczęszcza do szkoły (pismo – k. 21 akt administracyjnych). W związku z tym znaczna część sprawowania bezpośredniej opieki nad wyżej wymienioną przechodzi na placówki edukacyjne.

Słusznie w sprawie zwrócono uwagę, że H. S. nie jest jedynym opiekunem E. A.. Zgodnie z postanowieniem z dnia [...] r. Sądu Rejonowego w B., w sprawie o sygnaturze akt III Nsm [...] małoletnia E. A. została umieszczona w rodzinie zastępczej w osobach H. S. i K. S. (kopia orzeczenia – k. 242 akt administracyjnych). Ewentualne niesprawowanie osobistej pieczy nad małoletnią przez drugiego rodzica zastępczego nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, jest to bowiem jedynie kwestia porozumienia między rodzicami i wypracowania odpowiednich do sytuacji rozwiązań. Twierdzenia skarżącego w tym zakresie nie mogą deprecjonować treści prawomocnego orzeczenia.

H. S. swoją sytuację materialną określiła jako dobrą (oświadczenie z dnia [...] marca 2021 r. – k. 240 akt administracyjnych). Jest właścicielką nieruchomości, w której mieszka. Warunki mieszkaniowe określono jako bardzo dobre (wywiad środowiskowy – k. 204v).

Należy jednak przyznać rację skarżącemu w tym zakresie, że nawet ewentualne dysponowanie przez rodzinę H. S. dochodem M. Ł. nie może mieć istotnego wpływu na określenie sytuacji majątkowej. Okoliczności te zostały wprawdzie ustalone w wywiadzie środowiskowym (wywiad środowiskowy – k. 204v akt administracyjnych), ale mogą świadczyć o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego i o faktycznym sprawowaniu opieki przez rodzinę H. S. nad osobą chorą. Dochód ten z pewnością nie powiększa majątku H. S..

Analizując niniejszą sprawę należało mieć także w polu widzenia, że do opieki nad M. Ł. w pierwszej kolejności zobowiązane są w równym stopniu trzy osoby (troje jej dzieci). To do nich należy wybór, kto będzie sprawować opiekę nad matką, ale mogą też wywiązywać się z tego obowiązku wspólnie, każde w zakresie swoich możliwości.

Należy zauważyć, że nawet jeżeli H. S., która mieszka ze swoją matką i nie jest osobą pracującą, nie jest w stanie w pełnym zakresie sprostać swoim obowiązkom względem M. Ł., to może korzystać z pomocy innej osoby. W szczególności mogą ją w tym wspierać bracia – każdy według swoich możliwości, finansowo lub sprawując faktyczną opiekę. Ewentualna pomoc R. S., pozostającego z matką i babką we wspólnym gospodarstwie, powinna być realizowana w takim zakresie, który nie koliduje z podjęciem przez niego zatrudnienia lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej.

Sąd nie przychylił się do argumentacji skarżącego, iż jego babka nie zaakceptuje innej osoby (niż on) jako swojego opiekuna. Okoliczność ta wpływa jedynie na komfort psychiczny osoby chorej, który nie może mieć w sprawie determinującego znaczenia. Istotne jest bowiem zapewnienie jej potrzeb egzystencjalnych, które mogą zostać zrealizowane przez zstępnych bliższego stopnia – tak w formie osobistego sprawowania opieki, jak i w formie finansowej pomocy. Nie bez znaczenia jest także to, że dzieci M. Ł. mogą opłacić dowolną osobę w celu sprawowania osobistej opieki nad chorą, w tym także jej wnuka – skarżącego.

Ubocznie należy zauważyć, iż w oświadczeniu z dnia [...] marca 2021 r. R. S. podał, że planował wyjazd za granicę w okresie od [...] marca 2020 r. do [...] marca 2020 r., jednakże uniemożliwiła mu to sytuacja zagrożenia związana z pandemią (oświadczenie z dnia [...] marca 2021 r. – k. 239 akt administracyjnych), w związku z czym pozostał w domu i sprawował opiekę nad babcią. Okoliczności powyższe nie były kwestionowane. Jak wskazywał Sąd w sprawie o sygnaturze akt II SA/Lu 220/20, nie mogą jednak świadczyć o niesprawowaniu opieki nad chorą. Jednakże należało zauważyć, że skarżący dopuszczał możliwość pozostawienia jej na pewien czas pod opieką innej osoby. Ponadto z zaświadczenia wydanego przez Powiatowy Urząd Pracy w B. wynika, że R. S. w okresie od [...] marca 2020 r. do [...] marca 2020 r. wyjechał za granicę (zaświadczenie – k. 234 akt administracyjnych), zatem opiekę nad M. Ł. w tym czasie sprawowała inna osoba.

Z powyższych względów zarzut wyrażony w punkcie drugim lit. b skargi należało uznać za niezasadny.

Reasumując powyższe rozważania, Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie nie istnieją okoliczności zwalniające dzieci M. Ł. z obowiązku sprawowania nad nią opieki. Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałby nieuzasadnione przerzucenie na Państwo (a w istocie na wszystkich podatników) wydatków związanych z opieką nad niepełnosprawną osobą, w sytuacji gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego, w oparciu o art. 128 i następne k.r.o. (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Ke 306/21 czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 1008/20, publ. CBOSA – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd zgodził się także ze stanowiskiem Kolegium, że zakres sprawowanej nad chorą opieki nie wymaga rezygnacji z pracy zawodowej przez R. S..

Sąd nie kwestionuje, że M. Ł. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga pomocy innej osoby. Okoliczności te wynikają z orzeczenia o niepełnosprawności i przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (orzeczenie o niepełnosprawności – k. 143, wywiad środowiskowy – k. 204v akt administracyjnych).

W czasie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] stycznia 2021 r. ustalono, że M. Ł. porusza się z trudem przy użyciu lasek łokciowych, jedynie w obrębie mieszkania. Wymaga pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego, dbaniu o higienę osobistą, przy wizytach lekarskich. Konieczne jest wsparcie w zakresie przygotowywania posiłków, ubierania się, dozowania leków.

Od września 2020 r. M. Ł. mieszka z córką H. S. i jej rodziną, w tym także ze skarżącym. Cała rodzina zamieszkuje zatem razem, prowadząc w istocie wspólne gospodarstwo domowe, o czym świadczy m. in. wspólne gospodarowanie pieniędzmi osoby niepełnosprawnej.

W sposób naturalny obowiązki domowe we wspólnym gospodarstwie domowym rozkładają się na wszystkich domowników, co przynajmniej częściowo odciąża M. Ł. od takich obowiązków jak przygotowywanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów i wykonywanie innych prac związanych z prowadzeniem domu. W związku ze zmianą miejsca zamieszkania, nie są już aktualne takie obowiązki, jak np. palenie w piecu. Nie zachodzi także konieczność nocowania poza miejscem zamieszkania przez osobę sprawującą opiekę nad chorą.

M. Ł. wymaga pomocy również w zakresie dbania o własną higienę, w tym przy braniu kąpieli. Kolejno chora wymaga także wsparcia przy wizytach lekarskich, przy zakupie leków i w zakresie pilnowania ich przyjmowania.

Obowiązki związane z higieną M. Ł., jej ubieraniem się, niewątpliwie aktualizują się codziennie, lecz nie wypełniają całej doby. To zaś oznacza, że nie uniemożliwiają wykonywania pracy zarobkowej. Ponadto również pozostałe obowiązki mają charakter krótkotrwały i incydentalny – nie są nadmiernie absorbujące.

Choroby, na które cierpi M. Ł. nie wymagają szczególnego nakładu pracy, zaangażowania, regularnego wykonywania zabiegów np. pielęgnacyjnych. W istocie sprowadzają się do zwykłych czynności życia codziennego, które nie kolidują z pracą zawodową osoby, która sprawuje nad nią opiekę.

Z powyższych względów Sąd doszedł do przekonania, że zasadne jest stanowisko organów o braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad babką a tym, że skarżący nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Brak spełnienia tej przesłanki ma charakter pierwszorzędny, przesądzający o treści rozstrzygnięcia.

Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy wywiązały się ze zobowiązania Sądu i wyczerpująco ustaliły stan faktyczny. Należy także wskazać, że Sąd nie kwestionuje faktycznego sprawowania przez skarżącego opieki nad babką, ale dostrzega, że wskazywane w sprawie przyczyny niemożności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez jej dzieci nie stanowią obiektywnych okoliczności, które nie pozwalałyby na realizację obowiązku alimentacyjnego w żaden możliwy sposób, a także że tak świadczona pomoc nie wykracza w zasadzie poza standardowe obowiązki domowe, nie uniemożliwia więc podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W tym stanie rzeczy, z uwagi na bezzasadność podniesionych w skardze zarzutów, przy jednoczesnym braku okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.