Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1032/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art, 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1, art. 106 par. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Protokolant Maciej Wojtuń, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 lutego 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 652/09 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 31 lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. G. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 31 lipca 2009 r., [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Sąd pierwszej instancji stan sprawy przedstawił następująco:

Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...]. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki pozwalające na umorzenie postępowania egzekucyjnego. Obowiązek ciążący na wnioskodawcy określony został decyzją z dnia 28 sierpnia 1998 r. nr [...], od której nie wniesiono odwołania. W związku z tym należność uznać należało za istniejącą i podlegającą egzekucji. Organ zwrócił uwagę, że z uwagi na fakt zabezpieczenia zobowiązania hipoteką nie podlega ono przedawnieniu, jednakże po dniu 1 stycznia 2004 r. może być dochodzone jedynie z przedmiotu hipoteki. Instytucja przedawnienia nie ma również zastosowania do powstałych w toku egzekucji kosztów egzekucyjnych.

Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego (pismo z dnia 3 lipca 2009 r.) na powyższe postanowienie, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 31 lipca 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ drugiej instancji uznał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w sposób wyczerpujący wyjaśnił przesłanki, jakimi kierował się przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Organ pierwszej instancji prawidłowo oparł się na art. 70 § 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: O.p.), z którego wynika że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Ponieważ - jak wynika z akt sprawy - zobowiązanie skarżącego zostało zabezpieczone hipoteką, zasadne było zastosowanie tego przepisu. Ponadto organ wskazał, że instytucja przedawnienia, o której mowa w treści art. 70 § 1 O.p., nie odnosi się do powstałych w toku postępowania egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych. Organ drugiej instancji nie zgodził się również z argumentem zażalenia, wskazującym na nieistnienie należności objętej tytułem wykonawczym. Zaległość skarżącego wynika z decyzji Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia 28 sierpnia 1998 r. nr [...], która jest ostateczna i nie może być podważana w toku postępowania egzekucyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zażądał powołania biegłego z zakresu księgowości, aby wyjaśnił, w jaki sposób inspektor Urzędu Kontroli Skarbowej naliczył powstały dług. Podniósł, że toczące się wobec niego postępowanie karnoskarbowe zostało umorzone. Ustanowiony w toku sprawy pełnomocnik procesowy skarżącego dodatkowo zarzucił naruszenie art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 29, poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.), polegające na niepodjęciu działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie zbadaniu istnienia ustawowych przesłanek umorzenia.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumentację zbieżną ze stanowiskiem zaprezentowanym w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). W uzasadnieniu wyroku podkreślił, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej są postanowienia organów egzekucyjnych wydane w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W postępowaniach inicjowanych na wniosek uprawnionego podmiotu to treść żądania wyznacza zakres wszczętego postępowania i jego przedmiot. We wniosku skarżącego z dnia 10 maja 2009 r. ewidentnie zostało zawarte żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na upływ 10 letniego terminu od dokonania pierwszego zajęcia egzekucyjnego, czyli z uwagi na spełnienie przesłanki przedawnienia zobowiązania podatkowego. Treść wniosku nie dawała podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca swe żądanie opierał na art. 64e u.p.e.a., regulującym problematykę umarzania kosztów egzekucyjnych. Skoro nie zachodziły podstawy do orzekania w rozpatrywanej sprawie na mocy art. 64e u.p.e.a., nie można skutecznie zarzucać organom naruszenia tego przepisu. Analizując legalność postępowanie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego Sąd ponadto stwierdził, że na tej drodze prawnej nie można podważać skutków prawnych wynikających z ostatecznych decyzji organów administracji podatkowej. Zaskarżaniu merytorycznych rozstrzygnięć organów podatkowych służą odrębne środki procesowe. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżący nie podjął właściwych kroków prawnych celem wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznej decyzji Inspektora Urzędu Kontroli Skarbowej, określającej dochodzone w drodze prowadzonej egzekucji zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995 r. Nie podważył także skutecznie prawomocnego wpisu do ksiąg wieczystych hipoteki ustawowej na nieruchomości. Zwracając uwagę na kilkukrotną nowelizację przepisów podatkowych, Sąd pierwszej instancji wskazał, że zobowiązanie podatkowe skarżącego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 1995 nie uległo przedawnieniu ze względu na dokonanie w dniu 5 czerwca 2000 r. wpisu hipoteki, art. 70 § 8 O.p. stanowi bowiem w sposób jednoznaczny, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką. Pomimo zatem upływu 5 letniego terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, wbrew twierdzeniom skargi, organy podatkowe są nadal uprawnione do dochodzenia zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką - z przedmiotu zabezpieczenia. W konkluzji WSA we Wrocławiu uznał, że organy trafnie ustaliły, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a.

W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na uchybieniu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej: P.u.s.a.) w związku z art. 3 § 1 P.p.s.a. przez odmowę uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., pomimo naruszenia przez organy egzekucyjne następujących przepisów:

- art. 33 pkt 6 oraz art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. przez brak doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego,

- art. 26 § 5 u.p.e.a. przez wszczęcie egzekucji administracyjnej bez doręczenia odpisu tytułu wykonawczego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie oraz o dopuszczenie na podstawie art. 106 w związku z art. 193 P.p.s.a. dowodu z dokumentu w postaci uwierzytelnionej kopii odpisu tytułu wykonawczego i zajęcia emerytury wraz z dowodem doręczenia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną zawarto również wniosek o zasądzenie od skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Unormowana w art. 106 § 3 P.p.s.a. instytucja przeprowadzenia przez sąd administracyjny uzupełniającego dowodu z dokumentów ma charakter wyjątkowy i dotyczy sytuacji, gdy uzupełnienie materiału dowodowego jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania; ze względu na to, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego sprawy zastosowanie jej na etapie postępowania kasacyjnego musi należeć do zupełnych wyjątków, być może ograniczonych do badania wątpliwości co do zaistnienia sytuacji nieważności postępowania. W rozpoznawanej sprawie, której przedmiotem – jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny – jest zasadność wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na przedawnienie egzekwowanego obowiązku, a nie dopuszczalność wszczęcia egzekucji, nie występują wątpliwości wymagające uzupełnienia materiału dowodowego. Dlatego też wniosek Dyrektora Izby Skarbowej o przeprowadzenie dowodu z dokumentów nie mógł być uwzględniony, chociaż ze względu na treść zarzutów kasacyjnych ostrożność procesowa mogła do złożenia takiego wniosku skłonić.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, ponieważ postawione zarzuty nie korespondują z przedmiotem sprawy, określonym treścią wniosku skarżącego. Jak już wskazano, wniosek ten dotyczył umorzenia postępowania ze względu na przedawnienie obowiązku, a nie ze względu na niedopuszczalność egzekucji wynikającą z niedoręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Brak było zatem przesłanek do oceny zastosowania w sprawie art. 33 pkt 6 lub art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., stanowiących – odpowiednio - podstawę zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej lub umorzenia postępowania egzekucyjnego (wzajemnie wykluczających się, bo znajdujących zastosowanie na innych etapach postępowania egzekucyjnego), albo art. 26 § 5 u.p.e.a., określającego chwilę wszczęcia egzekucji administracyjnej. Skoro zatem organy egzekucyjne nie miały podstaw do badania przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego nie zgłoszonych przez skarżącego we wniosku, Wojewódzki Sąd Administracyjny, który rozstrzygał w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 P.p.s.a.), nie miał podstaw do oceny zaistnienia innych jeszcze przesłanek umorzenia postępowania i zastosowania przepisów, na które skarżący powołał się już w toku postępowania.

Niezależnie od powyższego wskazać należy na wadliwość określenia podstawy kasacyjnej wskutek wskazania jako podstawy art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. bez sprecyzowania, czy chodzi o podpunkt a), b) czy c) tego przepisu. Jak już wielokrotnie wyjaśniano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wymagane przez art. 176 P.p.s.a. przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, które przepisy ustawy, oznaczone numerem artykułu, paragrafu, ustępu, punktu lub podpunktu, zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz – w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania – jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wskazany przez pełnomocnika skarżącego jako podstawa kasacyjna art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. dzieli się na trzy podpunkty, przy czym: podpunkt a) dotyczy naruszenia prawa materialnego, podpunkt b) dotyczy naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, a podpunkt c) dotyczy innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazanie w podstawie kasacyjnej określonego podpunktu ma zatem zasadnicze znaczenie, ponieważ każdy z nich odnosi się do innego zagadnienia procesowego. W sytuacji zatem, gdy autor skargi kasacyjnej nie precyzuje, naruszenie którego podpunktu zarzuca, nie wiadomo, czy chodzi mu o niedostrzeżenie przez wojewódzki sąd administracyjny naruszenia prawa materialnego, niedostrzeżenie naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też o niedostrzeżenie innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nieprecyzyjne przytoczenie podstawy kasacyjnej może uniemożliwić określenie granic skargi kasacyjnej i tym samym pozbawić sąd kasacyjny możliwości zbadania merytorycznej zasadności postawionych zarzutów. Wprawdzie w uzasadnieniu rozpoznawanej skargi kasacyjnej jej autor jednak sprecyzował, że chodzi mu o naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w powiązaniu z art. 3 § 1 P.p.s.a. i art. 1 P.u.s.a. (który to przepis również dzieli się na dwa paragrafy, czego autor skargi kasacyjnej nie zauważył), niemniej wadliwość konstrukcyjna skargi kasacyjnej jest niebagatelna.

Odnosząc się końcowo do zarzutu naruszenia art. 3 § 1 P.p.s.a. i art. 1 P.u.s.a. godzi się zwrócić uwagę, że przepisy te maja charakter kompetencyjny, ponieważ pierwszy z nich stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, a drugi z nich – że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...) oraz że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponieważ w odniesieniu do kontroli działalności administracyjnych organów egzekucyjnych ustawy nie stanowią inaczej, Wojewódzki Sąd Administracyjny mógłby naruszyć wymienione przepisy gdyby przeprowadził kontrolę innego podmiotu, niż organ administracji publicznej lub po przeprowadzeniu kontroli zastosował środek nieznany ustawie, względnie gdyby kryterium przeprowadzonej kontroli było inne, niż zgodność z prawem. Ponieważ żadna z tych okoliczności w badanej sprawie nie zaszła, omawiane zarzuty jawią się jako oczywiście chybione.

W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że ponieważ skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.