Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2338/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej; I. Uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

J.K. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Uzasadniając wniosek wskazał, że [...] maja 1940 r. jego rodzice - G. i J.K. - oraz brat - W.K. - zostali wysiedleni z gospodarstwa rolnego w miejscowości K. i wraz z innymi mieszkańcami wsi osadzeni w obozie hitlerowskim w L.. Po kilku tygodniach pobytu w obozie, rodzice oraz brat skarżącego "wrócili bliżej swoich stron", tj. do W., gdzie zostali przymusowo zatrudnieni w niemieckim gospodarstwie rolnym w W. i tam też urodził się wnioskodawca. Następnie ojciec wnioskodawcy został wywieziony do pracy do B., a matka wraz z dziećmi skierowana do pracy przymusowej w niemieckim gospodarstwie w S.. Zaznaczył, że do K. a wrócili po zakończonej wojnie.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 z późn. zm.) – dalej ustawa o świadczeniu pieniężnym, odmówił J. K. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu podjętej decyzji organ wskazał, że rodzice strony zostali wysiedleni w okresie okupacji z rodzinnej miejscowości w okolice K., a następnie wrócili w jej pobliże i tam wykonywali pracę, która nie miała charakteru przymusowego lecz związana była z koniecznością zdobycia środków utrzymania, a zatem fakt jej wykonywania nie uprawnia do otrzymania świadczenia pieniężnego.

Wobec treści ww. rozstrzygnięcia J.K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślił, że jego matka pracowała w niemieckim gospodarstwie, a praca ta miała charakter przymusowy. Zaznaczył, że panujące tam warunki były bardzo trudne, "nieludzkie" zaś jego matka pracę w gospodarstwie – jak wskazał "niewolniczą" –musiała połączyć z opieką na dwójką małych dzieci. Wobec powyższego, za krzywdzące uznał twierdzenie organu, iż praca, do której zmuszona została jego matka, nie uprawnia do otrzymania świadczenia. Wskazał również, że jego ociec po wywiezieniu do B. nie kontaktował się z rodziną.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2011 r.

Organ wskazał, że świadczenie pieniężne, o które zwrócił się skarżący nie dotyczy wszystkich rodzajów i form represji, jakim w okresie wojennym i powojennym poddani zostali obywatele polscy. Kierownik Urzędu zaznaczył, że ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich przewiduje ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar z tytułu ściśle określonych rodzajów represji. Dla potwierdzenia powyższego organ wskazał, że w myśl art. 2 pkt 2 ww. ustawy przyznanie świadczenia jest możliwe w przypadku łącznego wystąpienia dwóch przesłanek, tj. deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny wiatach 1939-1945, oraz wykonywania pracy w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy. Kierownik Urzędu podkreślił, iż nie kwestionuje faktu wysiedlenia rodziny skarżącego z K. do W., gdyż okoliczność tą potwierdza skrócony odpis aktu urodzenia wnioskodawcy, nie ma natomiast dowodów wskazujących na wykonywanie przez matkę skarżącego pracy przymusowej. Jednocześnie organ zaznaczył, że świadczenie pieniężne nie przysługuje jedynie z tytułu wysiedlenia lecz z tytułu deportacji, tj. wywiezienia do pracy przymusowej, zaś z akt sprawy wynika, że w przypadku rodziny skarżącego przymus ten miał charakter ekonomiczny nie zaś administracyjny.

Wobec powyższego organ, nie kwestionując okoliczności zmiany miejsca zamieszkania rodziny strony podczas okupacji niemieckiej, wskazał, że przesiedlenie, nie miało związku z deportacją w celu wykonywania pracy przymusowej, gdyż w niniejszej sprawie brak jakichkolwiek dowodów świadczących o skierowaniu rodziców skarżącego do wykonywania takiego rodzaju pracy.

Organ zaznaczył ponadto, że skarżący nawet podczas wysiedlenia przebywał w otoczeniu najbliżej rodziny, zatem jego sytuacja była znacznie lepsza od położenia innych wysiedlonych dzieci, które były pozbawione kontaktu z rodziną i opieki rodzicielskiej.

Podsumowując Kierownik Urzędu zauważył, że skoro zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do twierdzenia, że rodzice strony zostali deportowani do pracy przymusowej, to należało odmówić skarżącemu przyznania świadczenia, o które wnioskował.

J.K. wniósł skargę na powyższą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Wyjaśnił, iż jego rodzice zostali wysiedleni z rodzinnej miejscowości, a następnie skierowani do pracy przymusowej w niemieckim gospodarstwie rolnym, w miejscowości W., gdzie urodził się skarżący. Wówczas to jego ojciec został przewieziony do pracy do B., a matka wraz z dwójka dzieci (skarżącym i jego bratem) zmuszona do pracy w należącym do Niemca gospodarstwie w S.. Zaznaczył, że podczas gdy jego matka zmuszana była do pracy, on wraz z bratem przebywali, pozbawieni jakiejkolwiek opieki, w budynku gospodarstwa. Zaznaczył, że do rodzinnego gospodarstwa – zupełnie zniszczonego – wrócili dopiero po wojnie.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako: p.p.s.a. – sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei przepis art. 135 p.p.s.a. stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to konieczne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych doszedł do przekonania, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji doszło do naruszenia przepisów, co uzasadniało uwzględnienie skargi.

Materialnoprawną podstawą przyznania wnioskowanego świadczenia są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa) w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji. W myśl art. 2 pkt 2 lit. a tejże ustawy – w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji z dnia 20 kwietnia 2011 r. – represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Jednocześnie zauważyć należy, że o deportacji, w rozumieniu art. 2 pkt 2 wyżej przywołanej ustawy można mówić w stosunku do dziecka zarówno wtedy, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. Jest to bowiem oczywiste, że dziecko dzieli los rodziców i do deportacji dziecka odnoszą się te same przyczyny, jakie spowodowały deportowanie (wywiezienie) do pracy przymusowej rodziców czy też matki dziecka (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2004 r. sygn. akt OSK 135/04, LEX nr 141484).

Rozstrzygnięcie organu oparte na przywołanej normie prawnej poprzedzone powinno być postępowaniem wyjaśniającym przeprowadzonym z poszanowaniem zasad ogólnych zapisanych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego. Wniosek taki wprost wypływa z treści art. 4 ust. 4 ustawy oświadczeniu pieniężnym, który nakazuje do postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczenia stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wprawdzie uprawnienie do przedmiotowego świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych, i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji (art. 4 ust. 1 powołanej ustawy), jednakże nie stanowi to ustawowego ograniczenia zakresu postępowania dowodowego. W konsekwencji stwierdzić należy, iż obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień do przedmiotowego świadczenia pieniężnego spoczywa wprawdzie na osobie ubiegającej się o to świadczenie, jednakże w praktyce sprowadza się on do odpowiedniego udokumentowania wniosku. Nie oznacza to jednak, że organ administracji nie jest zobligowany do podjęcia wszelkich kroków, niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Mając na uwadze, że w sprawach o przyznanie uprawnień do świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie wojny - z uwagi na upływ czasu - przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie podlegania represjom jest utrudnione, to na organie administracji spoczywa obowiązek współdziałania z wnioskodawcą w ustaleniu prawdy obiektywnej (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2005 r. sygn. akt II OSK 117/05, Lex nr 188689). Zarówno racje społeczne, jak i słuszny interes strony przemawiają za podejmowaniem przez organ takiego działania, które prowadzi do rzetelnego ustalenia faktów, oraz poddaniu ich trafnej ocenie prawnej.

Natomiast lektura dokumentów zgromadzonych dla potrzeb niniejszej sprawy uzasadnia stwierdzenie, iż w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów proceduralnych, w szczególności art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na charakter stwierdzonych naruszeń należy wyraźnie wskazać, iż organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie niezbędne kroki do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), gdyż dopiero całokształt materiału dowodowego daje organowi możliwość oceny, czy dana okoliczność została udowodniona. W ten sposób realizowana jest zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), zgodnie z którą ocena dowodów winna opierać się na materiale zebranym przez organ i winna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału. Jednocześnie w toku całego postępowania organ obowiązany jest do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Nadto organy winny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej i czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu winny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 8 i 9 k.p.a.). Jednocześnie w myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy – a jednocześnie mając na uwadze, że organ nie kwestionuje faktu wysiedlenia rodziny skarżącego z miejscowości K. – stwierdzić należy, iż zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miało ustalenie, czy praca jaką podczas wysiedlenia wykonywała w niemieckim gospodarstwie matka skarżącego, miała charakter przymusowy, czy też jak wskazuje organ – wykonywana była jedynie ze względów ekonomicznych. Jeżeli wykonywanie tej pracy w istocie podyktowane było jedynie względami ekonomicznymi, to niezależnie do uciążliwości i krzywdy związanej z wysiedleniem uprawnienie do świadczenia pieniężnego nie przysługiwałoby stronie, bowiem nie każda represja wojenna objęta jest dyspozycją przywołanego przepisu. Jeżeli jednak praca ta miała charakter przymusowy, to skarżący mógłby zostać objęty przepisami przywołanej ustawy. Wobec tego organ był zobowiązany do przeprowadzenia postępowania dowodowego celem ustalenia, czy przymusowe wywiezienie rodziny skarżącego z dotychczasowego miejsca zamieszkania uzasadnia przyznanie świadczenia pieniężnego.

W niniejszej sprawie organ administracji, mimo wyraźnej regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego, przeprowadził postępowanie wyjaśniające w ograniczonym zakresie i bez poszanowania wymienionych powyżej zasad. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2011 r. Kierownik Urzędu ograniczył się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, iż skarżący nie przedstawił żadnych dowodów (dokumentów i świadków) potwierdzających skierowanie jego rodziców do pracy przymusowej, a ponadto zarzucił, że z akt sprawy wynika, iż przymus miał charakter ekonomiczny nie zaś administracyjny.

W ocenie Sądu powyższe stwierdzenie jest przedwczesne, a lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie pozwala ustalić, na jakiej podstawie organ doszedł do wniosku, że okoliczności, które skłoniły matkę skarżącego do pracy w niemieckim gospodarstwie miały charakter jedynie ekonomiczny, nie był zaś to przymus administracyjny. W aktach administracyjnych sprawy brak bowiem jakichkolwiek dokumentów, które uzasadniałyby przyjęcie powyższego stanowiska organu. Nie wiadomo więc czym kierował się Kierownik Urzędu podejmując wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie.

Jeżeli w ocenie organu zawarte we wniosku o przyznanie świadczenia twierdzenia skarżącego nasuwały wątpliwości co do przymusowego charakteru pracy jaką wykonywała matka wnioskodawcy, to należało z urzędu podjąć czynności, które prowadziłyby do zgromadzenia dodatkowego materiału dowodowego i bądź rozwiały wątpliwości organu, bądź utwierdziły go w przekonaniu o słuszności podejrzeń. Tymczasem w niniejszej sprawie nie sposób ustalić, co było powodem wątpliwości organu i jakie dokumenty (ustalone okoliczności) stały się podstawą wydania decyzji odmownej. Wobec powyższego – w ocenie Sądu – ustalenia organu są dowolne, bo oparte na szczątkowym materiale dowodowym, a uzasadnienie wydanej decyzji lakoniczne, bo niewskazujące jakie powody legły u podstaw negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie było podstaw aby na podstawie zgromadzonego materiału kwestionować przymusowy charakter pracy, jeżeli jednak organ miał takie wątpliwości, to winien dążyć do ich wyjaśnienia za pomocą należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego poprzez, np. przesłuchanie, czy to strony skarżącej, czy np. brata skarżącego i uzyskanie dodatkowych informacji, a tego w niniejszej sprawie zabrakło. Sąd nie wyklucza, że prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe doprowadziłoby do wydania rozstrzygnięcia tożsamego z zaskarżoną decyzją, która obecnie, w związku z brakiem jakichkolwiek dodatkowych ustaleń, jest nieprawidłowa.

Zauważyć w tym miejscu należy, że w większości postępowań prowadzonych w tożsamych rodzajowo sprawach materiał dowodowy jest ubogi, wiek samych wnioskodawców ale i potencjalnych świadków również wpływa na możliwości uzyskania wyczerpujących wyjaśnień ale okoliczności te nie powinny mieć wpływu na ocenę materiału sprawy, winny natomiast determinować organ do podejmowania z urzędu czynności dowodowych w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Tymczasem w sprawie niniejszej organ pomimo wątpliwości nie podjął żadnych kroków, w celu należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie pomocne z pewnością okazałyby się dodatkowe wyjaśnienia, jednakże organ zrezygnował z ich uzyskania i nie wezwał skarżącego do przedłożenia, jakichkolwiek dokumentów, np. oświadczeń świadków, które mogłyby być przydatne. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika również aby organ zapewnił stronie czynny udział w prowadzonym postępowaniu (art. 10 k.p.a.) i umożliwił wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, a niewykluczone, że wówczas skarżący uzupełniłby zgromadzony w sprawie materiał o istotne dla niej okoliczności, pozwalające stwierdzić istnienie lub brak przesłanek z art. 2 pkt 2 lit. a) cytowanej ustawy. W związku z powyższym stwierdzić należy, że organ nie przeprowadził w niniejszej sprawie postępowania dowodowego, a poczynione przez niego ustalenia są niewystarczające dla podjęcia decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wyjaśnia, czy świadczenie pracy przez matkę skarżącego było wynikiem przymusu ekonomicznego - konieczności zdobycia środków na życie, czy też stanowiło przede wszystkim realizację przez władze niemieckie celu wywiezienia w postaci pozyskania siły roboczej do pracy niewolniczej. Następstwem tak poprowadzonego postępowania musi być konstatacja, iż organ administracji w zasadzie nie rozstrzygnął najistotniejszej kwestii w niniejszym postępowaniu, czy w sprawie niniejszej miała miejsce represja, o jakiej mowa w przepisie art. 2 pkt 2 lit. a) cytowanej ustawy. Konieczne jest zatem niebudzące wątpliwości ustalenie, czy w miejscu, do którego skarżący został deportowany jego matka zmuszona była do wykonywania pracy przymusowej na rzecz niemieckiego okupanta.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające polegające na poszerzeniu materiału dowodowego, np. o przesłuchanie ewentualnych świadków, który następnie powinien zostać poddany pogłębionej ocenie. Rolą organu jest przeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego, przede wszystkim w oparciu o przedstawione przez stronę wnioski i dowody, ale również przy wykorzystaniu inicjatywy własnej organu. Analizę należycie zgromadzonych w sprawie dowodów należy ukierunkować na ustalenie tego jaki charakter (dobrowolny, lecz determinowany koniecznością ekonomiczną, czy też przymusowy) miało wykonywanie pracy przez matkę skarżącego podczas pobytu w niemieckim gospodarstwie. Dopiero od jednoznacznego rozstrzygnięcia powyższych okoliczności zależy ocena, czy spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 2 pkt 2 lit. a powołanej ustawy, a zatem, czy nastąpiło wywiezienie (deportacja) do pracy przymusowej.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.