Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 232/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33, art. 34 par. 1, art. 15 par. 1, art. 27 par. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: par. 13 pkt 2
journal: Dz.U. 2001 nr 137 poz 1541
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: art. 36a ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 24 czerwca 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – III Wydział w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Protokolant Referent stażysta Dominika Ratajczyk, po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2009 roku na rozprawie sprawy ze skargi I. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz I. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 232/09

Uzasadnienie

W dniu 28 sierpnia 2008 roku I. K. otrzymał odpis tytułu wykonawczego o numerze [...] wystawiony przez wierzyciela Prezydenta Miasta R., obejmujący zaległość z tytułu opłaty za dowód osobisty.

W dniu 3 września 2008 roku I. K. wniósł do organu egzekucyjnego zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] roku. Podstawę wniesienia zarzutów przez I. K. stanowił art. 33 pkt 6 i 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zobowiązany zarzucił naruszenie art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej poprzez brak pisemnego upomnienia, zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku, z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Zarzucił także, że w tytule wykonawczym nie określono podstawy prawnej należności, a wskazanie w poz. 30 tytułu, iż podstawa prawna należności wynika z mocy prawa, jest nieprecyzyjne i ogólnikowe. Zobowiązany powołał się przy tym na pismo Ministerstwa Finansów z dnia 5 października 2005 roku znak SP2-738a/033-136/ST-1215/05/BA oraz pismo Zastępcy Dyrektora Departamentu Systemu Podatkowego z dnia 22 kwietnia 2004 roku SP2/1133/033-199/2195/03/AK.

Postanowieniem z dnia [...] roku nr [...], wydanym na podstawie art. 123 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 18, art. 34 § 1 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r. Nr 229 poz. 1954 ze zm.), Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. jako organ egzekucji administracyjnej postanowił uznać zgłoszone zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] roku jako nieuzasadnione.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 26 sierpnia 2008 roku doręczono zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, a w dniu 28 sierpnia 2008 roku dokonał on w kasie Urzędu Skarbowego wpłaty należności pieniężnej w wysokości 31,40 zł, którą zaliczono na należność główną w wysokości 30,00 zł oraz koszty egzekucyjne 1,40 zł. Zarzuty zgłoszone w przewidzianym prawem terminie określonym w art. 27 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej przekazane zostały do wierzyciela - Prezydenta Miasta R. celem zajęcia merytorycznego stanowiska, zgodnie z art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] roku Prezydent Miasta R. uznał zarzuty zobowiązanego za nieuzasadnione. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. T., po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanego, utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Prezydenta Miasta R. Kolegium uznało, iż tytuł wykonawczy w poz. 29 posiada prawidłowy akt normatywny, tj. art. 36a ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz.993 ze zm.), zgodnie z którym dowód osobisty wydaje się po uiszczeniu należnej opłaty. W poz. 30 tytułu wykonawczego, określającej podstawę prawną należności, zaznaczono, iż należność powstaje z mocy prawa, a ponadto wskazano § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000r. w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego (Dz. U. Nr 105, poz. 1110 ze zm.), w którym określona została wysokość tej opłaty. Zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie nie było wymagane uprzednie doręczenie upomnienia, a zobowiązany miał ustawowy obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie dowodu osobistego. Zgodnie z art. 27 § 3 ustawy egzekucyjnej, wierzyciel dołącza do tytułu wykonawczego dowód doręczenia upomnienia, a jeżeli doręczenie upomnienia nie było wymagane, podaje w tytule wykonawczym podstawę prawną braku tego obowiązku. Natomiast z § 13 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.)wynika, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadkach, gdy zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia lub uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 3a ustawy egzekucyjnej. Jednocześnie wskazano, iż powoływane przez zobowiązanego pismo Ministerstwa Finansów oraz pismo Zastępcy Dyrektora Systemu Podatkowego nie mają związku z rozpatrywaną sprawą.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. wskazał, że powyższe rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta R. utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. T. pozwoliło na wydanie postanowienia w sprawie zgłoszonych zarzutów na podstawie art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej.

Na postanowienie organu egzekucyjnego zobowiązany złożył zażalenie, w którym nadal podnosił, że przed wszczęciem egzekucji powinno zostać doręczone mu upomnienie. Zdaniem zobowiązanego, nie miał on ustawowego obowiązku uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania, ponieważ, zgodnie z art. 36a ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych dowód osobisty wydaje się po uiszczeniu należnej opłaty stanowiącej równowartość kosztów jego wydania. Zobowiązanemu został wydany dowód, pomimo że nie uiścił on opłaty. Zobowiązany podnosił, że podobna procedura określona jest w art. 44 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który stanowi, że podatnicy powinni wpłacać w ciągu roku podatkowego zaliczki na podatek dochodowy oraz w art. 103 § 1 ustawy o podatku od towarów i usług, zgodnie z którym podatnicy zobowiązani są, bez wezwania naczelnika urzędu skarbowego, do obliczenia i wpłacania podatku za okresy miesięczne w terminie do 25 dnia miesiąca, w którym powstał obowiązek podatkowy. Organy podatkowe przesyłają upomnienia w razie braku zapłaty zobowiązań podatkowych wykazanych w deklaracjach przez podatników. Art. 36a ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie zawiera zwrotu "bez wezwania". Zobowiązany podnosił, że z pisma Ministerstwa Finansów nr SP2-738a/033-136/ST-1215/05/BA z dnia 5 października 2005 roku, opublikowanego w "Biuletynie Skarbowym Ministerstwa Finansów" z 2005 roku nr 6, str. 24, stwierdzono, że zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia Ministra Finansów, jeżeli należność nie zostanie zapłacona w terminie określonym w decyzji lub wynikającym z przepisu prawa, wierzyciel wysyła do zobowiązanego upomnienie z zagrożeniem wszczęcia egzekucji po upływie siedmiu dni od dnia doręczenia upomnienia.

Postanowieniem z dnia [...], Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R.

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wskazał, że stosownie do treści cytowanego § 13 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 roku w sprawie w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadkach, gdy zobowiązany ma ustawowy obowiązek uiszczenia należności pieniężnej. Zobowiązany złożył wniosek o wydanie dowodu osobistego i miał ustawowy obowiązek uiszczenia opłaty za ten dowód, wynikający z art. 36a ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wysokość tej opłaty wynika bezpośrednio z przepisów, tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000 roku w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego i wynosi 30 zł. Z obowiązku tego nie zwolnił zobowiązanego fakt, że Prezydent Miasta R. powinien wydać dowód osobisty dopiero po uiszczeniu należnej opłaty. Nie można w związku z tym, zgodzić się z zarzutem podnoszonym w zażaleniu, że na zobowiązanym nie spoczywał ustawowy obowiązek uiszczenia opłaty i konieczne było wysłanie upomnienia. Opłata za dowód osobisty jest opłatą, a nie podatkiem i nie mają do niej zastosowania przepisy podatkowe. Ponadto wysokość tej opłaty jest określona przepisach i wynosi 30 zł i w związku z tym zarzut zobowiązanego jest bezpodstawny. Z treści przytoczonego art. 36a ust 1 wynika, że opłata za dowód powinna zostać uiszczona przed wydaniem dowodu osobistego. W związku z tym, obowiązujące przepisy określają w jakim terminie opłata ta powinna zostać wpłacona. W przedmiotowym tytule wykonawczym wskazano jako podstawę prawną art. 36a ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000 roku w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego. Zaznaczono również, że obowiązek powstał z mocy prawa. Taka podstawa prawna jest prawidłowa, ponieważ wskazuje przepisy nakładające obowiązek uiszczenia opłaty za dowód osobisty i przepisy określające wysokość tej opłaty oraz sposób powstania obowiązku.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podtrzymał zarzut naruszenia art. 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez niedoręczenie upomnienia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego oraz § 13 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że uiszczenie opłaty za wydanie dowodu osobistego jest obowiązkiem ustawowym, odnośnie którego nie jest wymagane doręczenie upomnienia przed wszczęciem egzekucji. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skargi podtrzymał argumentację zawartą w zażaleniu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wniósł o jej oddalenie. Ponadto organ wskazał, że opłata za dowód jest opłatą, a nie podatkiem i nie mają do niej zastosowania przepisy podatkowe, a więc zarzut analogicznego stosowania w niniejszej sprawie przepisów podatkowych jest bezpodstawny.

Do pisma procesowego z dnia 4 czerwca 2009 roku skarżący załączył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 maja 2009 roku sygn. akt III SA/Łd 38/09 uchylający postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. T. z dnia [...] roku nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta R. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów I. K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art. 145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie :

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach,

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia, czy jest ono zgodne z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W niniejszej sprawie, Sąd stwierdził, iż organy administracji uchybiły przepisom postępowania, a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 110 z 2002 roku, poz. 968 ze zm.).

Stosownie do treści art. 33 pkt 7 powołanej ustawy podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1. Zgodnie z art. 15 § 1 wymienionej ustawy egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią.

W myśl art. 27 § 3 cytowanej ustawy do tytułu wykonawczego wierzyciel dołącza dowód doręczenia upomnienia, a jeżeli doręczenie upomnienia nie było wymagane, podaje w tytule wykonawczym podstawę prawną braku tego obowiązku.

Celem instytucji upomnienia "przedegzekucyjnego" uregulowanej w art. 15 § 1 ww. ustawy, jest skłonienie zobowiązanego do dobrowolnego wykonania określonego obowiązku i tym samym niedoprowadzenie do wszczęcia egzekucji. Jest to o tyle ważne, że w myśl art. 15 § 1 ww. ustawy, egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią (postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia). Pominięcie ww. wymogu stanowi naruszenie zasady zagrożenia, która obliguje do uprzedzenia postępowania egzekucyjnego wezwaniem zobowiązanego do dobrowolnego wykonania obowiązku. Minister właściwy do spraw finansów publicznych został upoważniony do określenia, w drodze rozporządzenia, należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, przy uwzględnieniu zasady według, której określając należności, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, minister kieruje się rodzajem należności oraz sposobem ich powstania (patrz Dariusz Jankowski "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – Komentarz 2007" Oficyna Wydawnicza "Unimex" Wrocław 2007, str. 360).

Zgodnie z treścią § 13 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137 poz. 1541 ze zm.) postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia lub uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 3a ustawy.

Wszczęcie postępowania bez doręczenia upomnienia jest zatem możliwe tylko wówczas, gdy spełnione są dwie następujące przesłanki: po pierwsze – gdy zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia lub uiszczenia należności pieniężnej oraz po drugie – istnieje ustawowy obowiązek uiszczenia tej należności bez wezwania.

W niniejszej sprawie kwestią sporną było to, czy wierzyciel – Prezydent Miasta R. winien doręczyć skarżącemu upomnienie wzywające do uiszczenia opłaty za wydanie dowodu osobistego. Organy administracji uznały, iż nie jest wymagane doręczenie takiego upomnienia z uwagi na treść art. 36a ust.1 ustawy z 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. nr 139 z 2006r. poz.993 ze zm.). Sąd w obecnym składzie nie podzielił tego poglądu.

Zgodnie z art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

W niniejszej sprawie wierzyciel postanowieniem z dnia [...] roku uznał zarzuty skarżącego za nieuzasadnione, a Samorządowe Kolegium Odwoławczego w P. T., jako organ II instancji, utrzymało w mocy to postanowienie. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 6 maja 2009 roku sygn. akt III SA/Łd 38/09 uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. T. z dnia [...] roku oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta R. z dnia [...] roku w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów I. K.

Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie wypowiedź wierzyciela nie była wiążąca dla organu egzekucyjnego.

Zgodnie z treścią art. 36a ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku dowód osobisty wydaje się po uiszczeniu należnej opłaty stanowiącej równowartość kosztów jego wydania.

Powyższy przepis zawiera generalną zasadę, że za wydanie dowodu osobistego pobierana jest opłata. W ustawie nie została jednak określona wysokość opłaty, a na osobę ubiegającą się o wydanie dowodu osobistego nie został nałożony obowiązek jej obliczenia. Ustawodawca zobowiązał Radę Ministrów do określenia wysokości opłaty za wydanie dowodu osobistego, trybu jej uiszczania oraz warunków i zakresu stosowania ulg i zwolnień od tej opłaty (art. 36a ust. 3 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych).

W myśl zaś § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000 roku w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego (Dz.U. Nr 105 poz.1110 ze zm.), za wydanie dowodu osobistego pobiera się opłatę w wysokości 30 zł. § 2 tego rozporządzenia określa od jakich osób nie pobiera się opłaty. Opłatę pobiera organ gminy wydający dowód osobisty. Opłatę za wydanie dowodu osobistego wpłaca się do kasy właściwego urzędu gminy lub na rachunek bankowy tego urzędu (§ 3 pkt 1 i 2 tego rozporządzenia). Zgodnie z treścią § 1 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2000 roku w sprawie wzoru dowodu osobistego oraz trybu postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych, ich wymiany, zwrotu lub utraty (Dz.U. Nr 112 poz.1182 ze zm.), do wniosku o wydanie dowodu osobistego załącza się dwie aktualne, wyraźne i jednakowe fotografie oraz dowód uiszczenia opłaty za wydanie dowodu, a zgodnie z obecnie obowiązującym rozporządzeniem z dnia 6 lutego 2009 roku (Dz.U. z 2009 roku Nr 47, poz. 384) "do wniosku załącza się dowód uiszczenia opłaty za wydanie dowodu lub dokument uzasadniający zwolnienie z opłaty".

Z wymienionych przepisów rozporządzeń, a nie z ustawy wynika, iż osoba ubiegająca się o wydanie dowodu osobistego ma obowiązek uiszczenia opłaty w wysokości 30 zł, w jaki sposób (w kasie urzędu lub na rachunek bankowy właściwego urzędu) oraz kiedy nie ma obowiązku uiszczenia tej opłaty.

Zwolnienie z doręczenia upomnienia ma miejsce wówczas, gdy istnieje obowiązek uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania i obowiązek ten ma charakter ustawowy. O tym czy zapłata należności pieniężnej następuje bez wezwania, czy też po uprzednim wezwaniu decyduje treść przepisu prawnego określającego obowiązek uiszczenia takiej należności. Z treści przepisu art. 36a ust.1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku nie wynika, że uiszczenie opłaty za wydanie dowodu osobistego ma nastąpić bez uprzedniego wezwania osoby ubiegającej się o wydanie tego dokumentu. W przepisie tym mowa jest, że dowód osobisty wydaje się po uiszczeniu opłaty, lecz nie wynika z niego, że opłatę należy zapłacić bez wezwania. W skardze słusznie podniesiono, iż w sytuacji gdy ustawodawca chce, aby jakaś należność pieniężna była uiszczana bez uprzedniego wezwania, to wyraźnie o tym stanowi w ustawie. Przykładowo w art. 44 ust.1,1a i 1b ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. Nr 14 z 2000r. poz.176 ze zm.) określono, iż podatnicy osiągający dochody z różnych tytułów prawnych są obowiązani, bez wezwania wpłacać w ciągu roku podatkowego zaliczki na podatek dochodowy. Również w art.103 ust. 2 i 2a ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54 poz.535 ze zm.) określono, iż podatnicy są zobowiązani bez wezwania naczelnika urzędu skarbowego do obliczania i wypłacania podatku za okresy kwartalne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po kwartale, w którym powstał obowiązek podatkowy. Analiza wymienionych przepisów wskazuje, iż w przypadku, gdy ustawodawca wprowadza obowiązek zapłaty jakiejś należności pieniężnej, bez uprzedniego wezwania, wyraźnie to określa w treści przepisu prawnego. W przepisie art. 36a ust.1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. nie ma takiego sformułowania, iż zobowiązany ma uiścić opłatę bez wezwania. Skoro nie ma takiego sformułowania, to nie można uznać, że istnieje ustawowy obowiązek uiszczenia opłaty bez wezwania.

Obowiązek taki można wywieść z treści § 1 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2000 roku, z którego wynika, iż do wniosku o wydanie dowodu osobistego należy załączyć między innymi dowód uiszczenia opłaty. Skoro do takiego wniosku należy dołączyć dowód uiszczenia opłaty, to wskazuje, że opłatę należy zapłacić wcześniej bez uprzedniego wezwania, a następnie dowód jej uiszczenia należy dołączyć do wniosku o wydanie dowodu osobistego. Na podstawie analizy § 1 ust. 5 rozporządzenia z dnia 21 listopada 2000 roku można zatem przyjąć, iż istnieje obowiązek uiszczenia opłaty bez wezwania. Obowiązek ten wynika jednak z rozporządzenia Rady Ministrów, a nie z ustawy. Przepis § 13 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 roku wyraźnie stanowi o ustawowym obowiązku uiszczenia opłaty bez wezwania. W przypadku opłaty za wydanie dowodu osobistego taki obowiązek nie wynika z ustawy, lecz można go wywieść z treści rozporządzenia wykonawczego. Skoro zatem obowiązek uiszczenia opłaty bez wezwania nie wynika z ustawy, to nie zostały spełnione przesłanki zwolnienia od doręczenia upomnienia, określone w § 13 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 roku. Istnieje wprawdzie obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie dowodu osobistego, wynikający z art. 36a ust.1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku, ale nie ma obowiązku zapłacenia opłaty bez wezwania. W sytuacji gdy nie zostały spełnione przesłanki z § 13 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 roku, to nie było podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego bez uprzedniego doręczenia upomnienia skarżącemu.

Reasumując, Sąd uznał, iż skarga I. K. jest zasadna. Powyższe prowadzi do stwierdzenia, iż obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie dowodu osobistego następuje na wezwanie właściwego organu. Z § 1 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2000 r. w sprawie wzoru dowodu osobistego oraz trybu postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych, ich wymiany, zwrotu i utraty, aktu normatywnego wydanego na podstawie delegacji przewidzianej w art. 44 ustawy o ewidencji ludności, wynika, iż dowód uiszczenia należnej opłaty załącza się do wniosku o wydanie dowodu osobistego. Jest to zatem opłata, która powinna być uiszczona "z góry", w rozumieniu art. 261 § 1 k.p.a. Uwzględniając dyspozycję tego przepisu, organ pierwszej instancji ma obowiązek wezwać stronę do wniesienia tej należności, z pouczeniem o konsekwencjach niewykonania tego obowiązku. W sytuacji, gdy strona opłaty nie uiściłaby, organ byłby uprawniony do zaniechania czynności, o którą wnosiła, na podstawie art. 261 § 2 k.p.a.

Nie zostały więc spełnione przesłanki z § 13 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 roku uzasadniające odstąpienie od doręczenia skarżącemu upomnienia. Istnieje wprawdzie obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie dowodu osobistego, lecz z przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku nie wynika, iż uiszczenie opłaty winno nastąpić bez wezwania. W związku z czym wierzyciel – Prezydent Miasta R., przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, winien doręczyć skarżącemu upomnienie. Organ jednak tego nie uczynił, czym naruszył przepisy art. 15 § 1 i 27 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku oraz § 13 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 roku. Organ egzekucyjny naruszył zaś art. 33 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym uznając zarzut skarżącego w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego za niezasadny i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Z uwagi na to, iż skarga została uwzględniona, na podstawie art. 200 powołanej ustawy Sąd orzekł o kosztach postępowania.

A. B.