Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 937/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 140 ust. 1, art. 137, 136
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Dorota Apostolidis (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2013 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej A. B. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] Wojewoda [...], na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania A. B. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nr [...] orzekającą o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w W. w rejonie ulic [...] stanowiącej części działek ewidencyjnych o numerach [...] z obrębu [...] nie zajętych pod ulice [...].

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W następstwie wniosku A. i Z. B. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], stanowiącej część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...].

Na skutek odwołania A. i Z. B. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. Nr [...] uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Kolejną decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] Prezydent [...] po rozpatrzeniu wniosków A. B., E. K., P. K., B. K. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w W. w rejonie ulicy [...] stanowiącej części działek ewidencyjnych o numerach [...] z obrębu [...] nie zajętych pod ulicę [...].

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że opisana wyżej nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji Prezydium [...] z dnia [...] kwietnia 1972 r. nr [...] o zakończeniu podziału i wprowadzeniu nowego stanu własności na terenach budownictwa jednorodzinnego wchodzących w skład obszaru określonego w Uchwale Prezydium [...] z dnia [...] października 1964 r. Nr [...] pod nazwą "[...]" wydaną na podstawie ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138 ze zm.).

Dla nieruchomości składającej się z dawnych działek oznaczonych nr [...] stanowiącej współwłasność M. i L. małż. [...] w równych częściach niepodzielnie o pow. [...] m2, na mocy aktu z dnia [...] maja 1928 r. Nr [...] prowadzona jest księga wieczysta "[...]" Nr [...] (por. zaświadczenie Państwowego Biura Notarialnego z dnia [...] kwietnia 1985 r. Nr [....]). Z powyższego zaświadczenia wynikało, że z tej księgi wieczystej odjęta została części działki nr [...] o pow. [...] m2 do księgi wieczystej nr [...] (obecnie działka [...] z obrębu [...]), części działki nr [...] o pow. [...] m2 do księgi wieczystej nr [...] (obecnie działka [...] z obrębu [...]), a do działu II księgi wieczystej "[...]" nr [...] inw. [...] wpłynął wniosek o wpisanie właściciela dla działki ew. nr [...] o pow. [...] m2 oraz [...] o pow. [...] m2 w osobie L. K., M. K. oraz J. K. Państwowe Biuro Notarialne postanowieniem z dnia [...] listopada 1972 r., wyznaczyło Prezydium [...] miesięczny termin do usunięcia przeszkody do wpisu poprzez dołączenie do wniosku aktu notarialnego względnie innego tytułu prawnego zgodnie, z którym J. K. stał się współwłaścicielem nieruchomości stanowiącej działki gruntu nr [...] oraz określenie wielkości udziałów współwłaścicieli. Uznając za wiążący zapis z zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego, organ pierwszej instancji uznał, że na dzień wywłaszczenia właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli M i L. K. Na podstawie mapy sytuacyjnej z projektowanym podziałem nieruchomości położonych na obszarze dzielnicy [...] wpisanej do ewidencji w składnicy geodezyjnej w dniu [...] 01.1972 r. [...] wraz z wykazami powierzchni organ ustalił, że w skład dawnej nieruchomości "[...]" stanowiącej współwłasność L. K., M. K. oraz J. K. wchodzą dawne działki [...] odpowiadające obecnym działkom ew. nr [...] z obrębu [...]. Działkami przechodzącymi na własność Skarbu Państwa, przeznaczonymi pod poszerzenie ulic są dawne działki [...] o pow. [...] m2 oraz działka nr [...] o pow. [...] m2, odpowiadające obecnie działkom nr [...] z obrębu [...], których części nie zajęte pod drogę publiczną są przedmiotem roszczeń spadkobierców byłych właścicieli. Działkami wg nowego stanu własności przydzielonymi w/w osobom są dawne działki nr [...] o pow. [...] m2, [...]o pow. [...] m2, [...] o pow. [...] m2 (które obecnie odpowiadają działkom ew. [...]z obrębu [...]) oraz udział w dawnej działce nr [...]. Prezydent [...] zauważył, że stosownie do art. 11 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach gruntów objętych podziałem 33% ogólnej powierzchni przechodzi na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej oraz jako działki budowlane umożliwiające prezydiom rad narodowych prowadzenie właściwej gospodarki terenami. W związku z faktem, iż przejęte na rzecz Skarbu Państwa działki ew. nr [...] z obrębu [...] stanowiły więcej niż 33 % całkowitej powierzchni nieruchomości hipotecznej "[...]" dz. [...], byłym właścicielom przydzielono dodatkowo udział w działce nr [...] o pow. [...] m2. Organ przyjął, że udział w działce należy traktować jak "nieruchomość zamienną". Ponadto zauważył, że z pisma Delegatury [...] z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] wynika, iż działka nr [...] odpowiada dawnej działce nr [...] z obrębu [...]. Działka ew. nr [...] z obrębu [...] została podzielona na działki ew. nr [...] z obrębu [...], a następnie razem z działkami ew. nr [...] z obrębu [...] scalona w obecne działki ew. nr [...] z obrębu [...]. Zgodnie z rejestrem gruntów przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 1 czerwca 1976 r. pod nr ew. [...] L. K., M. K. oraz J. K. byli ujawnieni w rejestrze gruntów jako współwłaściciele do dawnej działki ew. nr [...] z obrębu [...], a następnie wykreśleni na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] sygn. akt I Ns [...] z dnia [...] stycznia 1984 r. o zniesienie współwłasności. Ponadto z treści tego postanowienia o zniesienie współwłasności wynikało, iż nieruchomość stanowiąca działkę ew. nr [...] o pow. [...] m2 została przyznana na własność na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej E. M. i B. M., a także została zasądzona od E. M. i B. M. solidarnie na rzecz M. K.

i J. K. spłata w kwocie o wysokości [...] zł.

Reasumując organ pierwszej instancji uznał, że zaistniały podstawy do odmowy zwrotu nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na rzecz byłych właścicieli,

z uwagi na okoliczność utraty przez nich władztwa do działki zamiennej. W związku

z powyższym organ wydał decyzję negatywną z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nr [...].

Od powyższej decyzji A. B. wniosła odwołanie kwestionując prawidłowość rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W toku postępowania odwoławczego Wojewoda [...] powtórzył ustalenia organu pierwszej instancji dotyczące sposobu przejęcia nieruchomości, faktu odjęcia działek oznaczonych nr [...] z księgi wieczystej "[...] " nr [...] inw. [...] do księgi wieczystej nr [...] i analizy mapy sytuacyjnej z projektowanym podziałem nieruchomości, położonych na obszarze dzielnicy [...] wpisanej do ewidencji w składnicy geodezyjnej w dniu [...] kwietnia 1972 r., [...]. Wojewoda [...] zauważył, że ponieważ przejęte na rzecz Skarb Państwa działki nr [...] z obr. [...] stanowiły więcej niż 33 % całkowitej powierzchni nieruchomości "[...]", byłym właścicielom został przydzielony udział o powierzchni [...] m2 w działce nr [...].

Organ odwoławczy dokonał również analizy postanowień spadkowych ustalając krąg następców prawnych i stwierdził, że osobami uprawnionymi do żądania zwrotu przedmiotowej nieruchomości są E. K., A. B., B. K. oraz P. K.

Dokonując analizy przepisu art. 140 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. nr 115 poz. 741) organ odwoławczy wskazał, że w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. W ocenie Wojewody [...] treść tego przepisu jest jednoznaczna i prowadzi do wniosku, iż ustawodawca nie przewidział możliwości odzyskania nieruchomości wywłaszczonej bez jednoczesnego zwrotu nieruchomości zamiennej. Brak możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej wyłącza, zatem możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nie jest również możliwa zamiana obowiązku zwrotu nieruchomości zamiennej na odszkodowanie pieniężne, jeżeli wywłaszczony właściciel lub jego spadkobierca nie dysponują już prawem do nieruchomości zamiennej. Wojewoda [...] wskazał, że byłym właścicielom wywłaszczonej nieruchomości został przyznany udział w działce nr [...], co należy rozumieć jako "przyznanie nieruchomości zamiennej". Wojewoda [...] podkreślił, iż należy mieć na uwadze to, że postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] stycznia 1984 r. sygn. akt I [...] została zniesiona współwłasność nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], stanowiąca niezabudowaną działkę o pow. [...] m2 w ten sposób, że ww. nieruchomość przyznana została na własność E. M. i B. M. Z kolei E. M. i B. M. zostali zobowiązani do spłaty m. in. na rzecz M. K. i J. K. solidarnie kwoty [...] zł. Z powyższego wynika zatem, że skoro byli współwłaściciele utracili prawo władania do udziału w nieruchomości zamiennej, to należało orzec o odmowie jej zwrotu.

Uwzględniając powyższe ustalenia Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nr [...].

Na decyzję organu drugiej instancji A. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. Wydanemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła:

- naruszenie art. 137 ust. 1 u.g.n., które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na braku ustalenia i odniesienia się przez organ administracji, czy rozpoczęcie prac lub realizacja celu wywłaszczenia nastąpiły we wskazanych art. 137 §1 u.g.n. okresach 7 i 10 lat od daty wydania decyzji wywłaszczeniowej,

- naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez obiektywnie stwierdzoną zbędność realizacji celu wywłaszczenia nieruchomości objętej wnioskiem, w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony

w sprawie, w sytuacji upływu terminów 7 lat bez rozpoczęcia prac mających na celu budowę drogi publicznej i 10 lat, gdy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na przedmiotowej nieruchomości, a tym samym niewykorzystanie nieruchomości stanowiącej część działki ewidencyjnej Nr [...] z obrębu [...] zgodnie z celem wywłaszczenia do dnia wydania zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji brak przesłanek prawnych i faktycznych uzasadniających odmowę zwrotu nieruchomości objętej wnioskiem skarżącej,

- naruszenie art. 131 ust. 1 w zw. z art. 136 ust. 3 i art. 140 ust. 3 u.g.n. polegające na błędnej wykładni tego przepisu i uznanie jakoby poprzednicy prawni wnioskodawców otrzymali nieruchomość zamienną - w rozumieniu przepisów u.g.n. - w sytuacji gdy 33% nieruchomości przejęte było bez żadnego odszkodowania, co wynika wprost z decyzji podziałowej wydanej na podstawie ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138), a przypisane udziały z tytułu przejęcia więcej niż 33% własności nie zostały przyznane poprzednikom prawnym jako nieruchomość zamienna "za ich zgodą" i nie odpowiadały przejętej własności, co dopiero uprawniałoby do utożsamienia przypisanych udziałów

z pojęciem "nieruchomości zamiennej". Skarżąca podkreśliła, że istotą pojęcia nieruchomości zamiennej jest, aby odpowiadała ona wartości wywłaszczanej nieruchomości i zastępowała odszkodowanie pieniężne; tych cech nie spełniały

w żaden sposób przyznane niewielkie udziały we współwłasności cudzej nieruchomości - dla wyrównania rachunku i upozorowania zgodności z przepisem ustawy, który zezwalał na odjęcie własności do 33%. Organy zatem nie miały prawa uznać, że poprzednikom prawnym wnioskodawców - w tym A. B. - została przyznana jakakolwiek nieruchomość zamienna,

- naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 140 ust. 1 i 3 u.g.n., które miało wpływ na wynik sprawy, a polegające na odmowie zwrotu nieruchomości zbędnej na cel wywłaszczenia, z uwagi na brak możliwości zwrotu rzekomej nieruchomości zamiennej, w sytuacji gdy dawni właściciele nie otrzymali nieruchomości zamiennej, a nadto wnioskodawcy nie posiadają prawnej możliwości zwrotu udziałów, które odpowiadały jedynie [...] m2 i były przypisane wbrew woli poprzedników prawnych wnioskodawców. Nadto podniesiono, że przejęte nieruchomości miały powierzchnię ponad [...] m2, co uzasadnia konieczność zwrotu nieruchomości objętej wnioskiem, co najmniej w sposób proporcjonalny do nieruchomości o powierzchni przekraczającej powierzchnię przypisanych udziałów, a pomniejszonej jedynie w części przyznanych udziałów w innej nieruchomości, co umożliwia skarżącej odzyskanie utraconej własności w ramach przepisów konstytucyjnych (art. 64), gdy nie zachodzi warunek zwrotu nieruchomości zamiennej gdyż taka nie została przyznana,

- naruszenie art. 7, 8, 9, 77 k.p.a. i art. 107 §1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy, a polega na nie wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności:

- nie rozstrzygnięcie kwestii związania i nierozerwalności gruntu z całą nieruchomością wnioskodawców wobec obowiązywania prawomocnej decyzji [...] Konserwatora [...] Nr [...] dnia [...] grudnia 1995 roku [...] i objęcia nieruchomości wpisem do rejestru zabytków,

- brak ustaleń w zakresie jaka część działki Nr ewid. [...], w granicach dawnej nieruchomości hipotecznej, została wykorzystana pod budowę ulicy [...], a jaka część tej działki może być zwrócona, gdyż nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia, a wobec wpisu do rejestru zabytków podlega ochronie i stanowi integralną całość z pozostałymi nieruchomościami objętymi wpisem do rejestru zabytków,

- brak odniesienia się do zarzutu pełnomocnika podniesionego w odwołaniu od decyzji Prezydenta [...] Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 roku w przedmiocie naruszenie przepisu art. 11 ustawy z dnia 22 maja 1958 roku o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach w zw. z art. 140 ust. 1 i 136 ust. 3 u.g.n. polegające na odmowie zwrotu nieruchomości zbędnej na cel wywłaszczenia z uwagi na brak możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej podczas gdy udziały w nieruchomości zamiennej odpowiadały jedynie [...] m2, natomiast powierzchnia przejętych nieruchomości wynosiła przeszło [...] m2.

W uzasadnieniu skargi A. B. podniosła, że organy obu instancji nie przeanalizowały przesłanki z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n., w szczególności nie zbadały czy rozpoczęcie prac lub realizacja celu wywłaszczenia nastąpiły we wskazanych wyżej okresach od daty wydania decyzji wywłaszczeniowej. Zdaniem skarżącej nie zrealizowanie celu wywłaszczenia w określonych normach czasowych wraz z brakiem prac realizujących cel wywłaszczenia na nieruchomości objętej wnioskiem, jednoznacznie wskazuje na jej zbędność dla potrzeb publicznych. Skarżąca wskazała ponadto, że zaskarżona decyzja jest wadliwa, gdyż narusza uprawnienie następców prawnych wywłaszczonych właścicieli, o którym mowa w przepisie art. 136 ust. 3 u.g.n. Zaznaczyła, że poprzedni właściciele nieruchomości hipotecznej "[...]" tytułem wyrównania za nieruchomość przejmowaną na Skarb Państwa o powierzchni przekraczającej 33% powierzchni dawnej własności otrzymali jako nieruchomość zamienną jedynie udział w działce nr [...] odpowiadający powierzchni [...] m2. Odmowa zwrotu na tej podstawie, że nie jest możliwy zwrot rzekomej nieruchomości zamiennej pozostaje zatem w sprzeczności z przepisami u.g.n., a w szczególności z przepisem art. 140 ust. 3, który wyraźnie przewiduje możliwość zwrotu części nieruchomości. Skarżąca zauważyła, że w przypadku niemożliwości zwrotu nieruchomości zamiennej zgodnie z dyspozycją art. 140 ust. 3 u.g.n., należy zwrócić uprawnionym osobom co najmniej część nieruchomości objętej wnioskiem w sposób proporcjonalny do całości nieruchomości przejętej na realizację celu wywłaszczenia pomniejszonego o udział zamienny bądź jego aktualną wartość rynkową. Zdaniem skarżącej sprzeczne z zasadami społecznymi i nienaruszalną własnością prywatną jest fakt przejęcia przez Państwo nieruchomości przekraczającej [...] m2 i odmowa jej zwrotu z uwagi na utracenie przez poprzedników prawnych wnioskodawców udziału odpowiadającego jedynie [...] m2 powierzchni. Podniosła również, że tzw. nieruchomość zamienna odpowiadała jedynie przejętej nadwyżce ponad 33% dawnej własności i tylko w tym zakresie wywłaszczenie było rekompensowane. Jej zdaniem poprzednicy prawni wnioskodawców nie uzyskali "nieruchomości zamiennej", a jedynie znikomy udział we współwłasności nieruchomości, zupełnie niezwiązanej z ich nieruchomością. Z tej także przyczyny Sąd [...] znosząc współwłasność orzekł o spłacie na rzecz byłych właścicieli, przyznając na wyłączną własność całą nieruchomość większościowemu współwłaścicielowi i władającemu nieruchomością, w której jako rzekomą rekompensatę przyznano udziały wywłaszczanym właścicielom "[...]". A. B. zauważyła, że nieruchomość przejęta na Skarb Państwa pozostaje od chwili wywłaszczenia, tak jak i wcześniej, w niezmienionym kształcie i sposobie użytkowania jako część ogrodu "[...]" i tej okoliczności żaden z organów nie zaprzeczył. Zauważyła również, że w uzasadnieniu decyzji brak jest jakichkolwiek ustaleń co do dokładnych granic nieruchomości podlegającej zwrotowi, brak odniesienia do pozostałych zarzutów wskazanych w petitum przedmiotowej skargi, toteż decyzja obarczona jest także istotnym brakiem formalnym. Podniosła, że organy administracji oparły się w swoich ustaleniach na nie poświadczonej kserokopii postanowienia Sądu [...] z dnia [...] stycznia 1984 r. w sprawie o sygn. akt [...] w przedmiocie zniesienia współwłasności, choć miały możliwość i obowiązek uzyskania odpisu tego postanowienia z Sądu lub też nawet przeprowadzenia dowodu z akt tej sprawy cywilnej, które obecnie znajdują się w archiwum Sądu [...]. Skarżąca uważa, że błędnie została dokonana wykładnia pojęcia nieruchomości zamiennej przez organy administracji, które bezpodstawnie uznały jakoby poprzednicy prawni wnioskodawców otrzymali nieruchomość zamienną - w rozumieniu przepisów u.g.n. Istotą pojęcia nieruchomości zamiennej jest, aby odpowiadała ona wartości wywłaszczanej nieruchomości i zastępowała odszkodowanie pieniężne, a nadto aby była zaoferowana wywłaszczanemu właścicielowi jako rekompensata za wywłaszczoną nieruchomość lub jej część. Tych cech nie spełniały i nie miały spełniać w żaden sposób przyznane niewielkie udziały we współwłasności cudzej nieruchomości, a jedynie zostały one przyznane dla "wyrównania rachunku" i upozorowania zgodności decyzji wywłaszczeniowej z przepisem ustawy, który zezwalał na odjęcie własności z przeznaczeniem na cele publiczne (infrastruktura drogowa) jedynie do 33% własności nieruchomości przed podziałem.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i stwierdził, że w skardze nie wskazano na nowe okoliczności sprawy wpływające na sposób rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Skarga jest zasadna bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy w opisanych wyżej okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy Prezydent [...] i Wojewoda [...] zasadnie odmówili zwrotu nieruchomości z uwagi na to że, jak wskazali, w sprawie doszło do przydzielenia osobom uprawnionym, nieruchomości zamiennej w udziału o powierzchni [...] m2 w działce [...], którego zwrot nie jest aktualnie możliwy.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że materialnoprawną podstawę dla wydania zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zm.) – dalej jako u.g.n., które określają przesłanki zwrotu nieruchomości. W myśl przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu nieruchomości lub jej części jeżeli stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie zaś z art. 137 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (ust. 1 ) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (ust. 2). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Natomiast w myśl przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n. warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n. Stosownie zaś do wskazanego w powołanym przepisie art. 140 u.g.n. warunku, w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca, zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego

w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone

w decyzji odszkodowania, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana

w ramach odszkodowania. W sytuacji zatem, gdy podmiot uprawniony składa wniosek

o zwrot nieruchomości organ prowadzący postępowanie jest zobligowany do przeprowadzenia dogłębnego postępowania wyjaśniającego i zbadania czy w sprawie wystąpiły przesłanki do zwrotu nieruchomości, o których mowa w powołanych wyżej przepisach.

Dokonując pod tym kątem oceny zaskarżonych decyzji Sąd uznał, że wymóg prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego został w obu instancjach naruszony.

Jak wskazano wcześniej z literalnej treści przepisu art. 140 u.g.n. wynika, że w razie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeśli była w ramach odszkodowania przyznana. Jakkolwiek ustawodawca nie wyjaśnia bezpośrednio w ustawie o gospodarce nieruchomościami co rozumie pod pojęciem nieruchomości zamiennej posługuje się nim jednak w przepisie art. 140 ust. 5 u.g.n.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pojęcie "nieruchomości zamiennej", o której mowa w przepisie art. 140 ust. 1 u.g.n należy rozumieć tak, jak było ono określone w przepisach ustaw, na podstawie których nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości lub nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa, zrównane, stosownie do zapisu art. 216 u.g.n, w skutkach prawnych z wywłaszczeniem nieruchomości (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Gd 373/07). Stwierdza się również, że kwestia wielkości powierzchni, przeznaczenia i wartości nieruchomości zamiennej powinna być brana pod uwagę w toku rozważań organu nad wnioskiem o przyznanie nieruchomości zamiennej. (por. T. Woś " Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości" Wydawnictwo Prawnicze PWN 1998 str. 129). Ponadto w piśmiennictwie akcentuje się, że poszczególnych uregulowań u.g.n. nie można interpretować w oderwaniu od specyfiki i celów instytucji prawnej, której dotyczą. Z interpretacji przepisów nie można zatem robić takiego użytku, który prowadziłby do wypaczenia istoty uregulowań zawartych w zasadach ogólnych gospodarki nieruchomościami (por. J. Siegień "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz" Ośrodek Doradztwa i Szkolenia, Warszawa- Jaktorów 2003, teza 1 str. 238). Powyższe tezy są istotne o tyle, że jak wynika z akt sprawy nieruchomości, które zostały przejęte przez Skarb Państwa były dwie oznaczone nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2. Obecnie odpowiadają one działkom nr [...] z obrębu [...]. W tej sytuacji uznanie przez Prezydenta [...] jak i Wojewodę [...], że brak jest przesłanek do zwrotu nieruchomości, gdyż osoby uprawnione uzyskały udział w działce nr [...] o powierzchni [...] m2, który stanowił nieruchomość zamienną jest przedwczesne.

Jeszcze raz należy podkreślić, że pojęcie "nieruchomość zamienna" jest terminem prawa, którym posługuje się ustawodawca i nie może ono podlegać dowolnej interpretacji. W ocenie Sądu zarówno Prezydent [...] jak i Wojewoda [...] nie przeprowadzili postępowania wyjaśniającego w kwestii ustalenia czy

w dacie przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa doszło faktycznie do przyznania osobom uprawnionym nieruchomości zamiennej (zważywszy choćby na proporcję między powierzchnią nieruchomości przejmowanej a udziałem oddanym zdaniem organów w zamian) tym bardziej, że w aktach administracyjnych sprawy nie ma żadnej decyzji potwierdzającej w sposób formalny przekazanie nieruchomości zamiennej

w zamian za wywłaszczoną. Wątpliwości w tej materii zdaje się mieć sam organ, który w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazuje na przyznanie właścicielom wywłaszczonej nieruchomości udziału w działce nr [...], który należy utożsamiać jako "przyznanie nieruchomości zamiennej". Owe utożsamianie udziału z instytucją nieruchomości zamiennej, wskazanej przez sam organ w cudzysłowiu, bez odwołania do stosownego orzeczenia administracyjnego, stanowi zupełnie swobodne uznanie organu nie potwierdzone żadnym dowodem w sprawie. W aktach sprawy znajduje się jedynie kserokopia decyzji Prezydium [...] z dnia [...] kwietnia 1972 r., nr [...] kończącej podział nieruchomości przeznaczonej dla terenu osiedla "[...]". Brak w materiale dokumentacyjnym rozstrzygnięcia w postaci decyzji administracyjnej, dotyczącego przyznania nieruchomości zamiennej na rzecz pozbawianych własności.

Uznać zatem należy, że organy obu instancji nie zbadały czy w sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w przepisie art. 140 u.g.n., a bez wyjaśnienia tej kwestii nie sposób zbadać stosownie do wymagań stawianych przez k.p.a., legalności decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości.

Skoro zatem postępowania zakończone zaskarżonymi decyzjami zostały przeprowadzone z naruszeniem norm prawa materialnego i procesowego, gdyż organy obu instancji nie przeprowadziły w sposób należyty postępowania wyjaśniającego uzasadnione jest uchylenie obu decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Rozpoznając zatem po raz kolejny sprawę organy odniosą się do podniesionych kwestii i przeprowadzą postępowanie, z uwzględnieniem wytycznych zawartych w wyroku.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego, orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.