Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1128/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 5 grudnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2018 roku sprawy ze skargi I. P. na decyzję Wojewody K.-P. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

I. P., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję z dnia [...] lipca 2018r. nr [...], którą Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez skarżącego, utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...] marca 2018 r., znak: [...] odmawiającą ustalenia i wypłaty odszkodowania za przejęte na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o powierzchni łącznej 7,7181 ha, położone w mieście N., gmina N., zapisane przed przejęciem w księdze wieczystej nr [...] i [...], w której, jako właściciel wpisany był I. P.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. I. P. wniósł o ustalenie i wypłatę odszkodowania za ww. nieruchomości, przejęte na rzecz Skarbu Państwa Zarządzeniem Nr [...] Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] sierpnia 1976 r. w sprawie ustalenia terenów budownictwa jednorodzinnego w mieście N. oraz ich podziału na działki budowlane. Decyzją z dnia [...] listopada 1977 r. (nr [...]) Naczelnik Miasta i Gminy orzekł o ustaleniu na rzecz skarżącego odszkodowania za ww. nieruchomości. Decyzja ta wyeliminowana została obrotu prawnego ostateczną decyzją Wojewody z dnia [...] kwietnia 2017 r., (znak: [...]), który stwierdził jej nieważność.

Organ wskazał, że podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu [...] stycznia 2018 r. skarżący oświadczył, iż latem 1977 r. geodeci, niszcząc uprawy, dokonali podziału jego nieruchomości, informując go, że przysługuje mu odszkodowanie. Od decyzji ustalającej odszkodowanie skarżący odwołał się, nie zgadzając się również z rozstrzygnięciem organu odwoławczego. Skarżący oświadczył, że otrzymał odszkodowanie, nie pamięta jednak jego kwoty. Zdaniem skarżącego, w drodze wywłaszczenia, pozbawiono go środków do życia, odbierając całe gospodarstwo. Organ wskazał również, że według skarżącego odszkodowanie odpowiadało jego ówczesnym dwuletnim zbiorom.

Działając, jako organ pierwszej instancji, Starosta, decyzją z dnia [...] marca 2018 r. (znak: [...]), odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania za przejęte na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o łącznej powierzchni 7,7181 ha, położone w mieście N., zapisane przed przejęciem w księgach wieczystych nr [...] i [...], w których jako właściciel wpisany był I. P. Starosta wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64), odszkodowanie za grunty rolne ustalało się według stawek przewidzianych przy sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych, powiększonych najwyżej do pięciokrotnej wysokości, a w razie wywłaszczenia gruntów rolnych osób fizycznych i osób prawnych nie będących jednostkami państwowymi, dla których rolnictwo było wyłącznym źródłem utrzymania, mogło być ustalone odszkodowanie wyższe niż określone w ust. 1. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że w ww. sprawie o ustalenie i odszkodowania została sporządzona opinia, z której wynika, że do obliczenia odszkodowania zastosowano treść art. 8 ust. 8 pkt 1b ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz Zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 22 stycznia 1974 r. (M.P. Nr 7 z 1974 r.), gdzie za przejmowany grunt policzono jak za grunt rolny klasy I w strefie miejskiej okręgu I po 36 000 zł za 1 ha. Uwzględniając Zarządzenie Naczelnika Powiatu, podwyższono ww. wartość trzykrotnie, czyli do kwoty 108.000 zł za 1 ha. Starosta wskazał, że obliczenie odszkodowania polegało na przemnożeniu powierzchni nieruchomości i stawki za 1 hektar oraz podzieleniu przez 10.000, co dało kwotę w wysokości 833.555 zł. Dokonano również wyceny nasadzeń na przedmiotowej nieruchomości na kwotę 5.000 zł. Natomiast po pomniejszeniu należnej kwoty zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, do wypłaty na rzecz uprawnionego pozostała kwota 742.895 zł. Nie przyznano odszkodowania za brak możliwości użytkowania działki, ponieważ przedmiotowy teren do czasu oddania działek w użytkowanie wieczyste postawał w bezpłatnym użytkowaniu poprzedniego właściciela nieruchomości.

W ocenie organu pierwszej instancji brak podstaw do stwierdzenia, że wysokość odszkodowania w przedmiotowej sprawie została ustalona niezgodnie z obowiązującymi przepisami i do ponownego ustalenia odszkodowania.

Rozpatrując sprawę po wniesieniu odwołania przez I. P. Wojewoda przywołał przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1972 r. Nr 27, poz.192 i z 1973 r. Nr 48, poz.282), zwanej dalej u.t.b.j. (wg stanu prawnego obowiązującego na datę wydania Zarządzenia nr [...] z dnia [...] sierpnia 1976 r.) oraz ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz.U. 1974 r., Nr 10, poz. 64) a także Rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 28 sierpnia 1972 r. (Dz. U. nr 35, poz. 242)

Organ wskazał, że przejęte na rzecz Państwa Polskiego, na podstawie Zarządzenia nr [...] Naczelnika Miasta z dnia [...] sierpnia 1980 r. w sprawie ustalenia terenów budownictwa jednorodzinnego w mieście N. zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami art. 2, 3 i 5 u.t.b.j. wskazane na wstępie nieruchomości zostały opisane w załączniku nr 2 do ww. zarządzenia. Wojewoda podniósł, że zgodnie z treścią § 5 zarządzenia za nieruchomości, które przeszły na własność Państwa, dotychczasowy właściciel otrzymuje odszkodowanie pieniężne na warunkach określonych w art. 10 u.t.b.j. i zarządzenia nr [...] Naczelnika Powiatu z dnia [...] maja 1974 r. Rozstrzygnięcia w tym zakresie miały nastąpić w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez zarząd Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego. Dokonując obliczeń wysokości odszkodowania, organ odwoławczy uzyskał taką samą kwotę odszkodowania, jak organ pierwszej instancji – 742.895 zł. Wojewoda zwrócił również uwagę na kwestię nieprzyznania odszkodowania w związku z brakiem możliwości użytkowania działek, uzasadnioną okolicznością wynikającą z § 14 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 28 sierpnia 1972 r., że do czasu oddania działek w użytkowanie wieczyste, pozostawia się je w bezpłatnym posiadaniu poprzedniego właściciela.

Organ wskazał, że w sprawie uzyskano dowody potwierdzające wypłacenie odszkodowania, obejmujące między innymi oświadczenie skarżącego przesłuchanego podczas rozprawy w dniu [...] stycznia 2018 r., jak również decyzję Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] listopada 1977 r. (znak: [...]), o ustaleniu na rzecz I. P. odszkodowanie za ww. nieruchomości, która została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Wojewody z dnia [...] kwietnia 2017 r. (znak: [...]), jako wydana bez podstawy prawnej. Dodatkowo sposób określenia wysokości odszkodowania potwierdzają dołączone do akt opinie szacunkowe.

Organ odwoławczy podniósł, iż związany był treścią decyzji Wojewody z dnia [...] kwietnia 2017 r., co oznacza, że dopóki decyzja nadzorcza nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego, niemożliwe jest dokonywanie innej oceny prawnej w tym zakresie. Jak natomiast wynika z uzasadnienia decyzji nadzorczej Wojewody [...], odszkodowania za grunty przejmowane przez państwo na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach, wypłacane były na podstawie "wykazów odszkodowań za grunty przejęte", nie zaś na podstawie decyzji administracyjnej o odszkodowaniu. Zdaniem organu nadzoru, brak było podstaw prawnych do wydania decyzji administracyjnej o odszkodowaniu. Z tego względu, należało stwierdzić, że decyzja w sprawie ustalenia odszkodowania, została wydana bez podstawy prawnej, a więc jest dotknięta wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W skardze wniesionej na powyższą decyzję I. P. zarzucił decyzjom organów obu instancji rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 129 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 121) - dalej "u.g.n."), przez jego niezastosowanie w sprawie, mimo iż stan faktyczny sprawy w pełni uzasadniał jego zastosowanie, gdyż skarżącemu odjęto prawo własności nieruchomości i do dnia złożenia niniejszej skargi nie ustalono za nią odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Wojewodzie skarżący zarzucił także rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez jego błędne zastosowanie w sprawie i art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego nieuzasadnione niezastosowanie w sprawie, pomimo tego, iż stan faktyczny sprawy w pełni uzasadniał uchylenie decyzji Starosty w całości i przekazanie mu sprawy do ponownego jej rozpatrzenia. Skarżący zarzucił ponadto organom rażące naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art.107 § 3 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organy wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, wadliwe rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a przede wszystkim zawarcie w uzasadnieniu decyzji błędnych ocen prawnych tego stanu.

W ocenie skarżącego, Starosta całkowicie błędnie uznał, iż poprzedniemu właścicielowi nieruchomości nie przysługuje odszkodowanie, naruszając tym samym art. 129 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 128 ust. 1 u.g.n., przez jego niezastosowanie w sprawie, zaś Wojewoda tej błędnej decyzji nie uchylił i nie przekazał sprawy do jej ponownego rozpatrzenia, co w pełni uzasadnia zarzut rażącego naruszenia przez ten organ art. 138 § 1 pkt 1 i art. 138 § 2 Kpa.

W ocenie skarżącego organy pominęły okoliczność, iż w obrocie prawnym nie ma już decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...].11.1977 r., orzekającej o ustaleniu na rzecz skarżącego odszkodowania za przejętą nieruchomość, a tym samym nie ma podstawy prawnej, w oparciu o którą ustalone zostało odszkodowanie. Oznacza to, że otrzymane przez skarżącego świadczenie pieniężne jest świadczeniem nienależnym i zgodnie z przepisem art. 132 ust. 3a u.g.n. zobowiązany jest on do jej zwrotu po jego waloryzacji. Skarżący wskazał również, że roszczenie Skarbu Państwa nie przedawnia się, co oznacza, że w przypadku nieustalenia odszkodowania w niniejszym postępowaniu, Skarb Państwa, egzekwując wypłacone świadczenie, pozbawi skarżącego w ogóle odszkodowania, tym samym przejmie nieruchomość bez należnego mu słusznego odszkodowania, naruszając art. 21 Konstytucji RP.

Niezrozumiałe i niedopuszczalne są, zdaniem skarżącego, rozważania organu odwoławczego na temat prawidłowości ustalenia wysokości odszkodowania w decyzji ustalającej to odszkodowanie. Decyzja ta wszak wyeliminowana została z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie jej nieważności, zatem dywagacje organu na temat jej prawidłowości, w tym także prawidłowości ustalenia wysokości ustalonego nią odszkodowania, dopuszczalne były wyłącznie w toku postępowania nieważnościowego, które zakończone już zostało w sposób ostateczny i prawomocny.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności czy celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018, poz.1302 - dalej p.p.s.a.).

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Wojewody z dnia [...] lipca 2018 r., [...], (otrzymana w dniu [...].08.2018 r.), utrzymująca w mocy decyzję Starosty z dnia [...] marca 2018 r., znak [...], o odmowie ustalenia i wypłacie odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość.

Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest, że grunty należące do I. P., stanowiące nieruchomość o powierzchni 7.7181 ha (Kw [...] i Kw [...]) położoną w N. nad W. zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa Zarządzeniem Nr [...] Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] sierpnia 1976 r. w sprawie ustalenia terenów budownictwa jednorodzinnego w mieście N. oraz ich podziału na działki budowlane. Przejęcie powyższych nieruchomości dokonane zostało na podstawie przepisów art. 2,3,5 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192) oraz § 13 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 28 sierpnia 1972 r. w sprawie trybu ustalania, rozgraniczania i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego na obszarze miast i osiedli ( Dz. U. z 1972, Nr 35 , poz. 242).

Nieruchomość skarżącego została wymieniona w załączniku do zarządzenia, o czym stanowił § 2. Zgodnie z § 4 Zarządzenia: Nieruchomości określone w § 2 przechodzą z mocy prawa na własność Państwa po upływie 2 miesięcy od dnia ogłoszenia zarządzenia w dzienniku WRN, wolne od ciążących na nich praw rzeczowych ograniczonych i innych obciążeń z wyjątkiem działek, które właściciele zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach zachowują na własność lub które zostaną nadane w trybie art. 9 ww. ustawy na własność członkom rodzin.

W § 5 Zarządzenia postanowiono, że za nieruchomości, które przeszły na własność Państwa dotychczasowy właściciel otrzymuje odszkodowanie pieniężne na warunkach określonych w art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1972 i Zarządzenia [...] byłego Naczelnika Powiatu z dnia [...] maja 1974r. Rozstrzygnięcia w tym zakresie następują w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Zarząd Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego.

Następnie decyzją z dnia [...] listopada 1977 r. (nr [...]) Naczelnik Miasta i Gminy, na podstawie art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach, orzekł o ustaleniu na rzecz I. P. odszkodowania za ww. nieruchomości z tytułu przejścia na własność Państwa terenu objętego Zarządzeniem Nr [...] Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] sierpnia 1976 r., w ogólnej kwocie 838.555 zł (osiemset trzydzieści osiem tysięcy pięćset pięćdziesiąt pięć zł). Na kwotę przekazaną w ramach odszkodowania składały się odszkodowanie za grunty w kwocie 838.555 zł oraz za uprawę lucerny w kwocie 5.000 zł.

W rozstrzygnięciu powyższej decyzji orzeczono, że kwota 95.660 zł zostanie przekazana na konto Banku Spółdzielczego na pokrycie zadłużenia z tytułu kredytów. Do wypłaty na rzecz osoby uprawnionej pozostała kwota 742.895 zł. Zaznaczono, że przychody właścicieli nieruchomości z tytułu odszkodowania zwolnione są na mocy art. 45 ustawy od podatku dochodowego.

W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że odszkodowanie przyznano za cały teren przejęty. Nie przyznano odszkodowania za niemożność użytkowania działki, ponieważ przedmiotowy teren do czasu oddania działek w użytkowanie wieczyste pozostaje w bezpłatnym posiadaniu poprzedniego właściciela na mocy § 14 rozporządzenia z dnia 28 sierpnia 1972 r. w sprawie trybu ustalania, rozgraniczania i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego na obszarze miast i osiedli.

Bezsporne jest również to, że Wojewoda, decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., (znak: [...]), stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] listopada 1977 r. (nr [...]) o ustaleniu na rzecz skarżącego odszkodowania za ww. nieruchomości uznając, że została wydana bez podstawy prawnej. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2017r., powołując się na przepisy art. 8 i 9 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości Dz.U.1974, Nr 10, poz. 64 ze zm.), organ wskazał, że odszkodowanie na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1972r. wypłacane było na podstawie "wykazu odszkodowań za grunty przejęte", nie zaś na podstawie decyzji o odszkodowaniu, ponieważ nie było przepisów przewidujących wydanie decyzji.

Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy wyjaśnienia, czy w związku z wydaniem decyzji Wojewody z dnia [...] kwietnia 2017 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] listopada 1977 r., istnieją podstawy do wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Odnosząc się do tej kwestii należy podkreślić, że stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1977r. o przyznaniu odszkodowania, nie przekreśla czynności, które zostały podjęte na jej podstawie. Rozstrzygnięcie to było wykonalne i wywołało skutki prawne. Organy wykazały, że doszło do wypłaty odszkodowania. Okoliczności tej nie zaprzeczył sam skarżący. Do protokołu z rozprawy skarżący oświadczył, że otrzymał odszkodowanie wypłacone na podstawie decyzji Naczelnika.

Niezadowolenie strony obecnie z wypłaconego w ówczesnym okresie odszkodowania nie może stanowić podstawy do ponownego jego wypłacenia.

Aktualnie obowiązujące przepisy prawa 1-rozdział 5 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018r., poz. 121 – "u.g.n.") "Odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości" realizują konstytucyjny wymóg, zgodnie z którym wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane za "słusznym odszkodowaniem" (art. 21 Konstytucji RP). Konstytucja RP nie precyzuje terminu "słuszne odszkodowanie". Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego słuszne odszkodowanie powinno mieć charakter ekwiwalentny do wartości utraconego lub naruszonego dobra, co oznacza, że powinno stwarzać właścicielowi możliwość odtworzenia rzeczy, którą utracił lub - jeśli ująć to szerzej - takie, które pozwoli uprawnionemu na odtworzenie jego sytuacji majątkowej, jaką miał przed podjęciem decyzji organu władzy publicznej o ingerencji w sferę jego interesów majątkowych (zob. wyroki TK: z 25 listopada 2003 r., K 37/02, OTK-A 2003, nr 9, poz. 96; z 14 marca 2000 r., P 5/99, OTK 2000, nr 2, poz. 60). Tylko ekwiwalentne odszkodowanie nie narusza istoty odszkodowania (zob. orzeczenie TK z 8 maja 1990 r., K 1/90, OTK 1990, nr 1, poz. 2). Jak wskazuje się w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, "słuszne odszkodowanie" to odszkodowanie związane z wartością wywłaszczonej nieruchomości (wyrok TK z 20 lipca 2004 r., SK 11/02, OTK-A 2004, nr 7, poz. 66). Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że prawodawca konstytucyjny nie posłużył się określeniem "pełne odszkodowanie", lecz zastosował termin "słuszne", który ma bardziej elastyczny charakter. Należy zatem uznać, że mogą istnieć szczególne sytuacje, gdy inna ważna wartość konstytucyjna pozwoli uznać za "słuszne" również odszkodowanie nie w pełni ekwiwalentne. Niedopuszczalne jest natomiast ograniczanie wymiaru odszkodowania w sposób arbitralny (wyrok TK z 20 lipca 2004 r., SK 11/02, OTK-A 2004, nr 7, poz. 66).

W art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami wprowadzono ogólne reguły przy odszkodowaniu za wywłaszczenie .

Z art. 128 ust. 1 u.g.n. wynika po pierwsze, że wywłaszczenie nieruchomości odbywa się za odszkodowaniem, przy czym dotyczy to zarówno własności, jak i użytkowania wieczystego oraz innych praw rzeczowych. Należy zakładać, że chodzi nie tylko o pozbawianie, ale także o ograniczanie wymienionych praw do nieruchomości.

Po drugie z treści przepisu wynika, że odszkodowanie wypłaca się osobie wywłaszczonej (zatem należy się ono każdemu z podmiotów wywłaszczanych praw rzeczowych, które istniały w dniu orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu).

Wreszcie po trzecie ma ono odpowiadać wartości odjętych praw. Ta generalna zasada została rozwinięta w kolejnych przepisach art. 128 u.g.n., z których wynika, że odszkodowanie z tytułu odejmowanego prawa zmniejsza się o wartość innych praw, jakie zostały ustanowione na wywłaszczanej nieruchomości, a także w art. 130 u.g.n., w którym określono kryteria ustalenia wartości odejmowanych praw.

W art. 129 ust. 1 u.g.n. ustawodawca przesądził, że ustalenie odszkodowania następuje w trybie administracyjnym. Zgodnie z tym przepisem ustala je starosta w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, który jest organem pierwszej instancji właściwym do ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość od 1.01.1999 r., co w konsekwencji powoduje, że organem drugiej instancji jest wojewoda (por. m.in. wyroki SN z 8.05.2003 r., III RN 67/02, LEX nr 585832, oraz z 25.02.2003 r., III RN 31/02, OSNP 2004/6, poz. 93).

Przepisy odszkodowawcze zamieszczone w ustawie o gospodarce nieruchomościami mają charakter lex specialis wobec przepisów Kodeksu cywilnego (por. też wyrok WSA w Bydgoszczy z 29.06.2009 r., II SA/Bd 326/09, LEX nr 563616).

Możliwość ustalenia przez starostę odszkodowania w odrębnej decyzji została przez ustawodawcę ograniczona do przypadków wymienionych w art. 129 ust. 5 pkt 1–3 u.g.n., przy czym pkt 3 może mieć zastosowanie w przypadkach, gdy nie ma szczególnego przepisu ustanawiającego obowiązek i regulującego zasady wypłaty odszkodowania z tytułu pozbawienia praw do nieruchomości (por. wyrok NSA z 22.08.2017 r., I OSK 3048/15, LEX nr 2394503).

Przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie komentowanej ustawy, czyli do wszystkich stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania (por. wyrok WSA w Poznaniu z 19.10.2016 r., IV SA/Po 598/16, LEX nr 2161624, i wyrok NSA z 9.11.2017 r., I OSK 23/16, LEX nr 2422990, oraz wyrok NSA z 27.02.2018 r., I OSK 908/16, LEX nr 2469196). Stosuje się go bez względu na to, czy okoliczności uzasadniające ustalenie odszkodowania zaistniały przed czy po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (por. też wyrok WSA w Łodzi z 11.01.2018 r., II SA/Łd 669/17, LEX nr 2450605).

Artykuł 129 ust. 5 u.g.n. stwarza możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania, w przypadkach kiedy przewidziane przez akt normatywny będący podstawą wywłaszczenia odszkodowanie nie zostało ustalone, a mamy do czynienia z wywłaszczeniem w rozumieniu obecnej Konstytucji RP oraz obecnie obowiązujących przepisów o wywłaszczaniu (zob. też m.in. wyrok NSA z 24.02.2015 r., I OSK 1502/13, LEX nr 1771911). Przepis ten ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie komentowanej ustawy, czyli do wszystkich stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania (por. wyrok WSA w Poznaniu z 4.02.2015 r., IV SA/Po 1001/14, LEX nr 1650083, i wyrok NSA z 9.01.2015 r., I OSK 2754/13, LEX nr 1769270). Oznacza to, że prawo do odszkodowania, a także jego wysokość ustalane są w przypadkach objętych stosowaniem komentowanego przepisu na podstawie aktualnych przepisów (por. też wyrok NSA z 19.11.2014 r., I OSK 713/13, LEX nr 1591051).

Podobnie wypowiedział się tut. Sąd w wyroku z 23.01.2018 r., II SA/Bd 784/17, LEX nr 2474239) wyjaśniając, że "celem przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest umożliwienie otrzymania odszkodowania w przypadku pozbawienia prawa do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania. Zgodnie z przywoływanym powyżej art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Z brzmienia powyższego przepisu orzecznictwa sądów administracyjnych oraz stanowiska doktryny wynika, że przy zastosowaniu powyższej nomy główny akcent kładziony jest na brak ustalenia odszkodowania przy odjęciu prawa do własności nieruchomości. W oparciu o tę przesłankę przyznawane jest odszkodowanie. Wypłacenie odszkodowania za przejętą nieruchomość stanowi podstawę do odmowy wydania decyzji ustalającej odszkodowanie na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.s.g.

Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że odmowa ustalenia i wypłacenia odszkodowania odpowiada przepisom prawa.

Stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] listopada 1977 r. (nr [...]) nie przekreśliło czynności, które zostały podjęte w związku z przejęciem z mocy prawa gruntów stanowiących własność skarżącego.

Wojewoda w decyzji z dnia [...] kwietnia 1977r. wyjaśnił, że w ówczesnym stanie prawnym, w związku z przejęciem nieruchomości należącej do skarżącego pod budownictwo mieszkaniowe, wypłacanie odszkodowań odbywało się bezdecyzyjnie. Skarżący potwierdził, że otrzymał odszkodowanie. Oświadczenie to oznacza, że niespełniona została przesłanka z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n..

Wobec powyższego, bez wpływu na wynik sprawy pozostaje stanowisko skarżącego zawarte w uzasadnieniu skargi, że: "organy, a w szczególności Wojewoda [...], w uzasadnieniach decyzji zupełnie pominęły okoliczność, iż w obrocie prawnym nie ma już decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...].11.1977 r., orzekającej o ustaleniu na rzecz I. P. odszkodowania za przejętą nieruchomość".

Za błędne i bez podstawy prawnej Sąd uznaje stanowisko pełnomocnika w skardze, że otrzymane przez skarżącego świadczenie pieniężne jest świadczeniem nienależnym i zgodnie z przepisem art. 132 ust. 3a u.g.n. zobowiązany jest on do jej zwrotu po jego waloryzacji.

W ustawie o gospodarce nieruchomościami, w stanie faktycznym gdy doszło już do wypłacenia odszkodowania za odjęte prawo, nie ma przepisu na podstawie którego można przeprowadzić waloryzację tego odszkodowania. W uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1993 r. sygn. III AZP 3/93 (OSNCP 1993, nr 10, poz. 174), analizując przepisy ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, również wyrażono pogląd, że bez wprowadzenia przepisu dopuszczającego waloryzację nie może ona być dokonana. Tak samo w uchwale 7 sędziów NSA z 9.10.2000 r., OPS 12/00, ONSA 2001/1, poz. 10 wyrażono pogląd, że orzekając o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość na podstawie art. 129 i następnych ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.), organ uwzględnia wypłacenie stronie odszkodowania na podstawie ostatecznej decyzji, która w toku dalszego postępowania została uchylona, nie może jednak waloryzować kwoty wypłaconego odszkodowania na podstawie art. 5 tej ustawy.

Przywołany w skardze przepis art. 132 ust. 3 a u.s.g. nie ma zastosowania do niniejszego stanu faktycznego. Stanowi on, że jeżeli decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu.

Celem art. 132 ust. 3a u.g.n. jest unormowanie sytuacji, w której odszkodowanie wypłacone jest nienależne lub nienależne w tej wysokości, w jakiej zostało wypłacone.

W przedmiotowej sprawie odszkodowanie było należne i wypłacenia jego nie usunięto z obrotu prawnego.

Wobec powyższego, Sąd nie podziela stanowiska zaprezentowanego w skardze, że organ rażąco naruszył przepisy prawa materialnego, tj. art. 129 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 128 ust. 1 u.g.n., ponieważ skarżącemu wypłacono odszkodowanie. Wojewoda zatem zgodnie z przepisami prawa na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ nie naruszył również art. 7, art. 77 § 1 oraz art.107 § 3 Kpa. Wręcz przeciwnie, zachował wszystkie wymagane w tym zakresie zasady i w oparciu o art. 80 Kpa dokonał swobodnej oceny dowodów.

W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a skargę oddalił, jako niezasadną.