Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 292/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 24 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2022 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

W dniu 11 marca 2022 r. A. K. (dalej jako: "Strona", "Skarżący", "Wnioskodawca"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku

z koniecznością opieki nad ojcem – M. K.

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że w dniu

23 lipca 2021 r., Wnioskodawca zwrócił się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] (dalej jako: "organ I instancji"), działając z upoważnienia Burmistrza [...], odmówił Stronie wnioskowanego świadczenia powołując się na brak spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczenia rodzinnych.

Na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") uchyliło decyzję organu I instancji przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. W motywach uzasadnienia wskazano na konieczność odniesienia się do przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczenia rodzinnych, bowiem nie ustalono w toku postępowania czy żona osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto zwrócono uwagę, że organ I instancji przy wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z Konstytucją.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z [...] r. organ I instancji odmówił wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu podano, że wprawdzie ojciec Wnioskodawcy wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowania

i Strona zapewnia mu należytą opiekę, jednak to żona – J. K. jest osobą zobowiązaną do alimentacji względem M. K. w pierwszej kolejności. Z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, że nie sprawuje ona takiej opieki z uwagi na własny stan zdrowia. Podano, że małżonka jest w trakcie ubiegania się o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, natomiast nadal przesłanką uniemożliwiającą przyznanie Wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego jest brak spełnienia wymogu wynikającego z art. 17 ust. 1b u.ś.r., skoro niepełnosprawność ojca powstała po ukończeniu przez niego 18 roku życia.

Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie wyjaśniając, że ojciec jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mamą, która także jest osobą schorowaną i potrzebuje pomocy. Ubiega się ona o ustalenie stopnia niepełnosprawności i nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem. Podkreślił, że z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad rodzicami nie mógł podjąć proponowanych mu prac zarobkowych.

W toku postępowania odwoławczego Skarżący przesłał kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki, którym orzeczony został wobec niej umiarkowany stopień niepełnosprawności, lecz odwołujący wskazał, że mama nie podoła opiece nad ojcem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało

w mocy zaskarżona decyzję.

Uzasadniając swoje stanowisko, organ odwoławczy przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w sprawie i opisał stan faktyczny sprawy. W pierwszej kolejności wyjaśniono, że Kolegium nie podziela stanowiska organu I instancji w kwestii zaistnienia przesłanki negatywnej, związanej z datą powstania niepełnosprawności po 18 lub po 25 roku życia. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji; stanowisko to poparte jest jednolitym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych.

Jednak dla rozstrzygnięcia w sprawie okoliczność powyższa nie miała znaczenia, gdyż wystąpiła inna negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że M. K. (lat 92) orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. (dalej jako: "powiatowy zespół") z dnia [...] r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydane zostało na stałe, zaś ustalony stopnień niepełnosprawności datuje się od dnia 17 maja 2021 r. Z uwagi na stan zdrowia wymaga stałej opieki, którą sprawuje Skarżący, przy czym ustalono, że zakres i czas tej opieki nad ojcem uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia. Z ojcem zamieszkuje także małżonka (lat 84), która jak oświadczył Wnioskodawca, z uwagi na swój stan zdrowia wymaga pomocy innej osoby i tym samym nie może sprawować opieki nad mężem. W dniu 4 lutego 2022 r. do Kolegium wpłynęło orzeczenie powiatowego zespołu z dnia [...] r, którym zaliczono J. K. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydane zostało na stałe, zaś ustalony stopnień niepełnosprawności datuje się od dnia 13 grudnia 2021 r.

Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

11 sierpnia 2020 r. sygn. I OSK 599/20 wyjaśniło, że w świetle tego unormowania pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Zobowiązanie współmałżonka do takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. W wyroku tym podniesiono, że z przepisu art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika,

że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki,

a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Podano, że ani Sąd ani organ nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu odpowiada celom ustawy.

Z uwagi na powyższe organ odwoławczy wskazał, że dopóki Skarżący nie wykaże, że małżonka ojca legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to nawet brak realnego wypełniania obowiązków małżeńskich pomiędzy tymi osobami nie stanowiłby wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki uniemożliwia przyznanie dla syna świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Skarżący nie zgodził się z zaskarżoną decyzją organu odwoławczego oraz utrzymaną w mocy decyzją organu

I instancji. Podał, że Kolegium w pierwotnej decyzji uchyliło decyzję organu I instancji, co dało mu nadzieję na pozytywne rozpoznanie sprawy. W toku ponownego jej rozpoznania składał dodatkowe wyjaśnienia. Wskazał, że mama nie może zajmować się ojcem, gdyż sama jest osobą schorowaną. Od 2 lat nie chce wychodzić z domu, więc nie jest diagnozowana przez lekarzy do których wcześniej chodziła. Na podstawie dokumentów przesłanych z przychodni powiatowy zespół przyznał jej umiarkowany stopień niepełnosprawności, jednak gdyby mama kontynuowała leczenie w poradni zdrowia psychicznego to dostałaby stopień znaczny, gdyż jej lęki i stany depresyjne bardzo się nasiliły. Podkreślił, że bardzo trudno jest wyjaśnić schorowanym i w wieku słusznym rodzicom, że składane odwołania nie skutkują. Podniósł, że rozumie swój obowiązek wobec rodziców w zapewnieniu im opieki i nie uchyla się od niego, jednak brak środków utrzymania ma wpływ na budżet rodziców i jego, zwłaszcza przy galopujących obecnie cenach artykułów spożywczych i leków.

Pismem procesowym z dnia 14.03.2022 r. Skarżący przesłał do Sądu kserokopię opinii lekarza rodzinnego złożoną w ZUS-ie celem przyznania do emerytury mamy dodatku, bowiem otrzymuje niskie świadczenie – 1600 zł.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż tylko orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki daje możliwość ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dalszym krewnym. Jednocześnie organ wniósł na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności

z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2022r., poz. 329), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna

z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Organ w odpowiedzi na skargę zawnioskował o rozpoznanie wniesionej skargi na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zaś Skarżący nie zażądał we wskazanym terminie przeprowadzenia rozprawy.

Prawidłowo Kolegium oceniło, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), że wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.), dalej: "u.ś.r.", przesłanka daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego też organ I instancji naruszył przepisy prawa materialnego poprzez zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia wskazanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Sądy administracyjne, skład orzekający w tej sprawie także, stoją na jednolitym stanowisku o konieczności stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Niemniej jednak Sąd nie podziela dalszej argumentacji Kolegium zaprezentowanej w skarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego

1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji

i edukacji.

Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r., przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: (1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; (2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; (3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji do negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zaliczono pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest jednak stanowisko o potrzebie celowościowej i systemowej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w przypadkach, gdy zastosowanie przy jego interpretacji jedynie wykładni gramatycznej prowadzi do wniosków, które nie dają się pogodzić z zasadami konstytucyjnymi.

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie zawsze powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego np. w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy współmałżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2022 r. sygn. I OSK 1059/21; wyrok z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt

I OSK 1622/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki małżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Zwrócić pozostaje uwagę, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych. Oznacza to, że jeśli małżonek niepełnosprawnego nie może lub nie chce sprawować nad nim osobistej opieki, ale jest w stanie (np. pozostając w zatrudnieniu) wspomagać go finansowo

i opłacać tę opiekę - należy uznać, że w taki sposób, obiektywnie oceniając, może,

a nawet powinien obowiązek swój realizować. Natomiast, gdy z uzasadnionych przyczyn nie może tej opieki sprawować w jakikolwiek sposób, a czyni to krewny uprawniony (np. zstępny) - nie powinien on tracić uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przyjęcie wskazanych wyżej metod wykładni prowadzi do stwierdzenia, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku Skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem zależy od ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolna sprawować jego żona Jarosława, a nie wyłącznie od stwierdzenia, że ojciec Skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym ostateczne ustalenie stanu zdrowia małżonki nie zostało jeszcze rozstrzygnięte, bowiem z przedłożonej do skargi dokumentacji wynika, że Skarżący wystąpił do lekarza orzecznika ZUS celem ustalenia stanu zdrowia matki.

Wskazać pozostaje także, że ww. wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. jest przy tym ugruntowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym, jak w niniejszej sprawie (m. in. w wyrokach NSA z 18 listopada 2015 r. sygn. I OSK 1200/14; z 19 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1622/15 oraz wyrokach WSA w Rzeszowie z 24 czerwca 2019 r., sygn. II SA/Rz 522/19, WSA w Białymstoku z 11 października 2012 r., sygn. II SA/Bk 642/12;

z 4 kwietnia 2013 r., sygn. II SA/Bk 987/12; WSA w Poznaniu z 13 czerwca 2012 r., sygn. II SA/Po 242/12; z 10 października 2019 r., sygn. II SA/Po 583/19; WSA we Wrocławiu z 8 marca 2012 r., sygn. IV SA/Wr 848/11; WSA w Olsztynie z 22 stycznia 2013 r., sygn. II SA/Ol 1391/12, z 12 kwietnia 2022 r. sygn. II SA/Ol 1046/21, dostępne w CBOSA). Przekonującą argumentację przedstawił w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku z 18 listopada 2015 r., sygn. I OSK 1200/14 (dostępny w CBOSA), stwierdzając że: "negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które

w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich".

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać pozostaje, że Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem M. K. (lat 92), posiadającym orzeczenie

o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Stwierdzono w trakcie wywiadu środowiskowego, że ww. choruje na niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze, przewlekłą chorobę nerek, miażdżycę uogólnioną, zespół psychoorganiczny, stan po złamaniu żeber i obojczyka, a w ostatnim czasie przebyty COVID-19 z obustronnym zapaleniem płuc. Po przebytym zapaleniu i pobycie w szpitalu w okresie od 17.06.2021 r. do 20.07.20221 r. zdany jest całkowicie na osoby trzecie w związku z potrzebą wykonania podstawowych czynności. Skarżący sprawuje codzienną opiekę nad ojcem, która zajmuje mu od ośmiu do dziesięciu godzin dziennie. Wykonuje wszystkie czynności związane z poranną i wieczorną toaletą chorego, myje i goli ojca, zmienia pampersy, ubiera, robi zakupy, przy pomocy swojej małżonki przygotowuje posiłki dla obojga rodziców, dba o utrzymanie czystości w mieszkaniu, zabezpiecza potrzeby zdrowotne, pozostaje w kontakcie z lekarzem, wykupuje leki i zabezpiecza odpowiednie ich dawkowanie, zabezpiecza wszystkie sprawy mieszkaniowe, urzędowe, reguluje rachunki. Z uwagi na stan zdrowia - zespół psychoorganiczny chory akceptuje jedynie opiekę syna, nikt inny nie potrafi dotrzeć do chorego. Skarżący był zarejestrowany

w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna, jednak z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad ojcem nie był w stanie podjąć zatrudnienia. W związku z powyższym w dniu 28.07.2021 r. utracił status osoby bezrobotnej - decyzją Starosty [...] z dnia [...] r.

Żona J. K. (lat 84) legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – orzeczenie zespołu powiatowego z dnia [...] r. – na stałe.

Z orzeczenia tego wynika, że sama wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby, jak też korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych

i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Wskazano, że jest niezdolna do pracy.

Zauważyć należy, że w art. 16 ust. 1 u.ś.r., w odniesieniu do zasiłku pielęgnacyjnego ustawodawca wskazał, że świadczenie to - w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby przyznaje się w związku z jej niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie w art. 16 ust. 2 pkt 3 tej ustawy za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji ustawodawca uznał wprost osobę, która ukończyła 75 lat. Stąd już sam fakt ukończenia przez matkę 84 lat, w zgodzie z przyjętym przez ustawodawcę w powołanych wyżej przepisach kryterium wieku, wskazuje, że żona podopiecznego sama jest osobą wymagającą stałej opieki (niezdolną do samodzielnej egzystencji).

Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności, jak i poglądy orzecznictwa cytowane wyżej, nie można podzielić stanowiska Kolegium, że w stanie faktycznym sprawy nie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny Skarżącego. Żona podopiecznego

z przyczyn od siebie niezależnych, z powodu swojego wieku i stanu zdrowia nie jest

w stanie sprawować opieki nad mężem. Co istotne nawet gdyby to ona wystąpiła

z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne, to jako osoba z orzeczoną stałą niezdolnością do pracy nie spełniłaby przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Przechodząc do dalszej części rozważań wskazać należy, że zdaniem Sądu należało w niniejszej sprawie odstąpić od wykładni literalnej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. i stwierdzić, że Skarżący mógł wystąpić z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne, niezależnie od tego, że jego ojciec pozostaje w związku małżeńskim. Przy tym jako zstępny jest on osobą zobowiązaną do alimentacji zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ponadto przeprowadzony przez pracownika socjalnego rodzinny wywiad środowiskowy potwierdził sprawowanie opieki przez Skarżącego oraz to, że ojciec takiej opieki bezwzględnie wymaga.

Reasumując stwierdzić należy, że Kolegium wydając zaskarżoną decyzję naruszyło przepisy prawa materialnego, t.j. art. 17 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., dokonując w szczególności błędnej wykładni tego przepisu. Doszło także do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., albowiem w kontrolowanej sprawie nie ustalono i nie przeanalizowano wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla wyniku sprawy. W szczególności dotyczy to wadliwej oceny rzeczywistej możliwości sprawowania opieki przez małżonkę

z uwzględnieniem jej wieku i stanu zdrowia. Nadto nie stoi na przeszkodzie ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ani fakt niezamieszkiwania Skarżącego razem z ojcem, ani fakt niesprawowania opieki całodobowo. W tym zakresie należy przytoczyć pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowany w wyroku z 29 maja

2020 r., który to pogląd Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela, a zgodnie z którym "przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wymaga zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, jakkolwiek w kontekście tego przepisu nie można oczywiście wykluczyć sytuacji, w której sprawowanie opieki

- z uwagi na stan zdrowia osoby pozostającej pod opieką - wymagałoby stałego z nią przebywania (co w praktyce wiązałoby się ze wspólnym zamieszkiwaniem), bądź korzystania w sprawowaniu tej opieki z pomocy innych osób. Nie można zatem ani wymagać wspólnego zamieszkiwania, ani też sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo".(...) Dana osoba ze względu na swój stan zdrowia może wymagać stałej ("już na zawsze") lub długotrwałej (przez okres powyżej 12 miesięcy – § 29 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego) opieki lub pomocy. Wobec tego "sprawowanie opieki" zgodne z wymogami danego orzeczenia

o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu)

i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień".

Na marginesie jedynie pozostaje wskazać, że nadal nie do końca wyjaśniono stan zdrowia matki, skoro z nadesłanego do skargi dokumentu wynika, że ponownie wystąpiono do lekarza orzecznika ZUS o ustalenie jest stanu zdrowia z uwzględnieniem leczenia w poradni psychiatrycznej.

Rzeczą organów, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku Skarżącego z uwzględnieniem powyższego stanowiska Sądu, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a. Ponadto organ I instancji uwzględni przedstawione stanowisko Sądu dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia

21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie,

na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzeczono jak

w sentencji wyroku.