Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 12/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 64, art. 64 c, art. 80, art. 81
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Marek Krawczak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] października 2017 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, oddala skargę


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] prowadził postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika – C. [...] z o.o. na podstawie tytułów wykonawczych znak: [...] z dnia [...]-10-2016 r. z tytułu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okresy 04-05/2012, 07-08/2012, 09/2012 w kwocie 2 649,30 zł wraz z należnymi odsetkami, co wynikało z prawomocnych i ostatecznych decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...].04.2016r. znak [...] ([...]) i z dnia [...].02.2016r. znak [...] ([...]). Organ ten na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 z późn. zm.) zwanej dalej u.p.e.a., postanowieniem z dnia [...]-07-2017r. nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne.

W toku postepowania ustalono, co następuje:

Zawiadomieniem z dnia [...].08.2017 r. nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...], działając na podstawie art. 64c § 4, § 6a pkt 2 u.p.e.a. poinformował Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego.

Pismem z dnia [...].08.2017 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych znak: [...] zwrócił się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia [...].09.2017r. znak: [...] organ egzekucyjny obciążył wierzyciela, Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 219,09 zł. Na powyższą kwotę składają się: opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 182,93 zł oraz opłata manipulacyjna w wysokości 36,16 zł.

Pismem z dnia [...].09.2017r. znak [...] Prezes Zarządu PFRON wniósł zażalenie.

Postanowieniem z dnia [...].10.2017r. znak [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Stwierdził, że wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec dłużnika C. Sp. z o.o. zaszła przesłanka obciążenia wierzyciela kosztami określonymi w art. 64c § 4 u.p.e.a. Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej opłaty za czynności egzekucyjne stanowią zryczałtowane wynagrodzenie dla organów egzekucyjnych za dokonanie określonych czynności. Koszty egzekucyjne mają charakter obiektywny i wynikają wprost z konkretnych przepisów prawa. Dalej w niniejszym postanowieniu stwierdza się, że opłata za dokonane czynności egzekucyjne przysługuje organowi egzekucyjnemu w sytuacji, gdy zajęcie okazało się skuteczne. Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i nie stanowi przeszkody w naliczeniu opłaty fakt, że w chwili zajęcia wierzytelność nie może być zrealizowana.

W ocenie Prezesa Zarządu PFRON – co wynika z treści skargi - postanowienia z dnia z dnia [...].09.2017 r. znak: [...] Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. oraz z dnia [...].10.2017r. znak [...] Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego u.p.e.a. Wskazał on na naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, to jest art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz art. 138 § 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) zwana dalej k.p.a poprzez ich zastosowanie i dokonanie przez organ odwoławczy weryfikacji wysokości kosztów ustalonych przez organ egzekucyjny w oparciu o przepisy, które wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. {sygn. akt SK 31/14} uznane zostały za niezgodne z Konstytucją. Postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego wydane przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. zostało wydane w dniu [...].09.2017r., tj. po dacie opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego w dniu 16.08.2016r. W dacie wydania zaskarżonego postanowienia wyrok TK był już ogłoszony, co oznacza, że w świetle regulacji art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ma moc powszechnie obowiązującą.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Odnośnie art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3). Powołany wyrok został opublikowany w dniu 16 sierpnia 2016r., a zaskarżone postanowienie nosi datę [...].08.2017 r. Tym samym, organ odwoławczy, powinien uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swego rozstrzygnięcia.

Prezes PFRON wskazał - w ślad za wyrokiem Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 12.07.2017r. sygn. akt I SA/Ol 286/17, że "stwierdzenie niekonstytucyjności przepisów skutkuje niemożliwością zastosowania takiego przepisu zarówno przez Sąd jak i przez organ w postępowaniu administracyjnym jaki i sądowoadministracyjnym." Tenże Sąd wskazał dalej, że "Orzeczenie Trybunału powoduje bowiem trwałą eliminację przepisu z systemu prawnego. W tej sytuacji za nieskuteczne należy uznać argumenty organu, że pomimo stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu należy go nadal stosować gdyż ustawodawca nie wprowadził nowego uregulowania. Bierna postawa ustawodawcy nie usprawiedliwia stosowania przez organy egzekucyjne niekonstytucyjnej normy prawnej. Wskazać należy, że z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wynika wprost, że kwestionowany przepis art. 64 § 1 pkt 4 z systemu prawnego został wyeliminowany." Prezes podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 21.06.2017 sygn. akt ISA/Pol694/16 zauważa, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny (...) wyrok orzekającego o niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., ma wpływ na ocenę prawidłowości postanowienia w sprawie, wydanego po publikacji orzeczenia TK , w świetle art. 145a § 1 k.p.a.

Należy zwrócić uwagę na niewspółmierną wysokość naliczonych kosztów. W tym miejscu należy podkreślić fakt, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło w oparciu o przepis art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 u.p.e.a. a w uzasadnieniu wskazano, że dłużnik nie prowadzi działalności i nie posiada składników majątkowych. Nie można zgodzić się z argumentem, że naliczenie kosztów w trybie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jest zasadne, bowiem nie nastąpiło zajęcie wierzytelności, a jedynie pustego rachunku bankowego. W ślad za treścią wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21.06.2017 sygn. akt ISA/Po 1694/16 PFRON podkreślił, "że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Dopiero zatem w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, kwota ta staje się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłat i kosztów za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."

Zdaniem Funduszu naliczona opłata egzekucyjna winna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Należy podkreślić fakt, że czynności organu egzekucyjnego nie przyniosły żadnego efektu dla wierzyciela. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 31.01.2017r. sygn. akt I SA/Lu 854/16).

W związku z powyższymi argumentami Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych stwierdza, że postanowienia z dnia z dnia [...].09.2017 r. znak: [...] Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. oraz z dnia [...].10.2017r. znak [...] Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. winny być uchylone, ponieważ zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego u.p.e.a. Konieczne jest też wydanie postanowienia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych postanowień.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co, następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny pobiera zgodnie z art. 64 § 1 i 6 u.p.e.a. opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości określonej w tych przepisach.

Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Natomiast stosownie do § 6 ww. przepisu, organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych - 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nic mniej jednak niż 1 zł 40 gr.

W art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, została ustanowiona generalna zasada, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a u.p.e.a., wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego. Te koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej.

Zgodnie z art. 64c § 7 organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.

Przepis art. 64c § 1 u.p.e.a. nie ma zastosowania (art. 64c § 3 powołanej ustawy), jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Wtedy należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Zaś § 4 omawianego art. 64c stanowi, iż wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. 64e § 4a.

Wskazać należy, że obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest uzasadnione i nastąpić może dopiero po uprzednim umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że przepis art. 64c § 4 u.a.p.a. ma zastosowanie w odniesieniu do kosztów zakończonego postępowania egzekucyjnego, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. trafnie zauważa, iż ustawodawca przez użycie w treści przedmiotowego przepisu regulacji "wierzyciel pokrywa" nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru czy wierzyciela obciążyć kosztami egzekucyjnymi, czy też nie. Organ w takim przypadku ma obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że wobec umorzenia, postanowieniem nr [...] z [...].07.2017 r. postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec C. Sp. z o.o.. w sprawie zaszła przesłanka obciążenia wierzyciela kosztami, określona w art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej. Wobec czego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] wydał w dniu [...].09.2017r. postanowienie nr [...] w przedmiocie obciążenia Prezesa PFRON ww. kosztami egzekucyjnymi, zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a.

W ocenie Sądu opłaty za czynności egzekucyjne stanowią zryczałtowane wynagrodzenie dla organów egzekucyjnych za dokonanie określonych czynności. Wysokość tych opłat jest ustalana kwotowo lub w sposób stosunkowy proporcjonalnie do wysokości egzekwowanej należności. Koszty egzekucyjne mają charakter obiektywny i wynikają wprost z konkretnych przepisów prawa, zarówno co do momentu ich powstania, jak i ich wysokości. W przedmiotowej sprawie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] zawiadomieniem nr [...] z dnia [...].01.2017 r. dokonał, w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...] oraz [...] zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego należącego do C. Sp. z o.o. w Banku [...].

Podkreślenia wymaga fakt, iż opłata za dokonane czynności egzekucyjne przysługuje organowi egzekucyjnemu w sytuacji, gdy zajęcie okazało się skuteczne.

Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty.

Według art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały w płacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.

Zgodnie z art. 81 u.p.e.a. w administracji, zajęcie wierzytelności jest skuteczne u odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu numery tych rachunków. Ponadto zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany. Z powyższego wynika, że nie jest więc konieczne wyegzekwowanie należności, aby zajęcie było skuteczne, a tym samym powstał obowiązek naliczenia kosztów egzekucyjnych. Zajęcie jest efektywne również wtedy, kiedy na rachunku bankowym nie ma żadnej kwoty w chwili zajęcia, bowiem obejmuje także kwoty, które zostały wpłacone po dokonaniu zajęcia. W rezultacie zajęcie rachunku bankowego jest zajęciem nie tylko istniejącej wierzytelności ale także wierzytelności przyszłej zobowiązanego w stosunku do banku wynikającej z umowy rachunku bankowego. Należy zatem przyjąć, że czynność egzekucyjna w postaci zajęcia rachunku bankowego jest czynnością skuteczną niezależnie od tego czy zobowiązany posiada w danej chwili środki na rachunku bankowym czy ich nie posiada. Nawet jeżeli przed likwidacją rachunku bankowego nie zostaną wyegzekwowane żadne środki, to takiej czynności egzekucyjnej nie można uznać za niebyłą, czy nie wywołującą żadnych skutków, które prawo wiąże z tą czynnością egzekucyjną. W szczególności zajęcie istniejącego rachunku bankowego, niezależnie od tego czy doprowadzi do uzyskania jakichkolwiek kwot jest zastosowaniem środka egzekucyjnego polegającego na egzekucji z rachunku bankowego, prowadzącym, do naliczenia opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 20.05.2016 r. sygn. akt I SA/Lu 101/16).

Zajęcie rachunku bankowego, tj. zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, a w praktyce egzekucja z rachunków bankowych sprowadza się do egzekucji wierzytelności wynikającej z umowy rachunku bankowego zawieranej pomiędzy bankiem a posiadaczem rachunku. Zatem jak najbardziej zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego spełnia wymagania art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., gdyż jest to zajęcie praw majątkowych innych niż świadczenie z ubezpieczenia społecznego czy wynagrodzenia za pracę.

W związku z powyższym Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] zasadnie obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w wyniku zajęcia rachunku bankowego Spółki.

Należy wyraźnie podkreślić, że opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjne są należnościami, które nie pozostają w związku z żadnymi nakładami czy też kosztami poniesionymi przez organ egzekucyjny, co wynika wprost z treści art. 64 u.e.p.a. Pobiera się je w jednej wysokości określonej kwotowo lub procentowo w ustawie - za całość postępowania, bez względu na ilość zastosowanych środków egzekucyjnych. Stanowią one swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych bądź też za dokonanie czynności egzekucyjnych.

W tych okolicznościach brak jest podstaw do stwierdzenia zaistnienia wskazanych w skardze naruszeń przepisów prawa, które uzasadniały by uwzględnienie skargi. Nie daje podstaw ku temu także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 wskazywany przez pełnomocnika skarżącego,

W powyższym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 oraz art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art.31 ust. 3 Konstytucji.

W ocenie Sądu takie ujęcie niekonstytucyjności oznacza, że jest to wyrok stwierdzający niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził konieczność podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych.

Pominięcie ustawodawcze to unormowanie niepełne - takie, które z punktu widzenia norm konstytucyjnych cechuje zbyt wąski zakres zastosowania, bądź też, które z uwagi na przedmiot oraz cel regulacji, pomija treści dla niej istotne.

Warto podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że jest on władny do oceny konstytucyjności również z punktu widzenia tego, czy w przepisach aktu normatywnego nie brakuje unormowań, bez których, ze względu na charakter regulacji objętej aktem, może on budzić wątpliwości natury konstytucyjnej. W takim wypadku zarzut niekonstytucyjności może dotyczyć zarówno tego, co ustawodawca w danym akcie unormował, jak i tego, co w akcie tym pominął, choć postępując zgodnie z Konstytucją powinien był unormować (orzeczenie z dnia 03.12.1996 r., sygn. akt K 25/95).

W kontekście powyższego, analizowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 w swej sentencji zawiera stwierdzenie świadczące o wystąpieniu pominięcia prawodawczego. Oznacza to, że niekonstytucyjność normy prawnej wynikającej z art. 64 § 8 u.e.p.a. wynika z braku wskazania w tych przepisach możliwości obniżenia opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej w razie zapłaty egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych.

W orzecznictwie TK oraz w doktrynie prawa konstytucyjnego przewyższa pogląd, że skutkiem stwierdzenia niekonstytucyjności pominięcia prawodawczego jest jedynie  zobowiązanie ustawodawcy do dokonania odpowiednich zmian w przepisach objętych kontrola Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok dotyczący pominięcia ma zatem jedynie skutek zobowiązujący ustawodawcę do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną. Wyroki te nie powodują utraty mocy obowiązującej regulacji. Ich skutkiem jest jedynie potwierdzenie obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych.

W powołanym powyżej wyroku z dnia 03.12.1996 r. sygn. akt K 25/95 Trybunał stwierdził, że następstwem tego rodzaju rozstrzygnięcia nie jest wyeliminowanie z ustawy wadliwego fragmentu czy zastąpienie go odpowiednikiem pozbawionym wady, lecz uzupełnienie jej o odpowiedni fragment niezbędny z punktu widzenia zgodności z Konstytucją. Następstwem uznania tego rodzaju niekonstytucyjności nie mogła być utrata mocy obowiązującej ustawy w jakiejkolwiek jej części, lecz konieczność odpowiedniego uzupełnienia ustawy przez ustawodawcę.

Z kolei w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.06.2008 r. sygn. akt K 51/07 wskazano, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego potwierdza konstytucyjny obowiązek uzupełnienia ustawy o odpowiednie regulacje, zawierające niezbędne gwarancje konstytucyjnych praw jednostki. Ustawodawca ma przy tym swobodę wyboru odpowiednich rozwiązań, w granicach wyznaczonych przez zasady i normy konstytucyjne. Trybunał Konstytucyjny nie ma kompetencji, aby wskazywać ustawodawcy regulacje prawne, które odpowiadają wymogom konstytucyjnym.

Na uwagę zasługuje również rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13.06.2011r. sygn. akt SK 41/09. W wyroku tym bowiem Trybunał stwierdził niekonstytucyjność unormowania dotyczącego gospodarki nieruchomościami z uwagi na jego niezupełność z punktu widzenia wymogów konstytucyjnych. "Znaczy to, że Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją tego, że w przepisie zostało coś przez ustawodawcę pominięte, a zgodnie z Konstytucją powinno być unormowane. Skutkiem orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność zaskarżonego przepisu w zakresie, w jakim pomija określone regulacje, nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Wyrok Trybunału wskazuje na potrzebę ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Następstwem wyroku jest zatem konieczność stosownej aktywności ustawodawcy". Trybunał wypowiedział się także co do skutków w sferze indywidualnych aktów stosowania prawa, opartych na kontrolowanym przepisie. Stwierdził on, że wyrok, wskazujący niekonstytucyjność ustalonego przez Trybunał Konstytucyjny pominięcia, nie wywołuje samoistnie skutków, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji (tj. możliwości wznowienia postępowania).

Wobec powyższego, ugruntowana linia orzecznicza pozwala na przyjęcie, że skutkiem stwierdzenia pominięcia ustawodawczego w art. 64 § 1 pkt 4 i 64 § 6 u.p.e.a. jest jedynie zobligowanie ustawodawcy do jak najszybszego dokonania odpowiednich zmian w obowiązujących przepisach. Mimo orzeczenia o niezgodności przedmiotu kontroli (art. 64 § 1 pkt 4 i 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) z wzorcami kontroli (art. 6-4 ust 1 i 84 Konstytucji) ze względu na brak pewnych istotnych treści w kontrolowanym przepisie, nie traci on mocy obowiązującej ani w części, ani w całości. Skutkiem takiego rozstrzygnięcia jest zatem obalenie domniemania konstytucyjności normy wyrażonej w art. 64 § 1 pkt 4 i 64 § 6 u.e.p.a. oraz nałożenie na ustawodawcę obowiązku jak najszybszego podjęcia działań zmierzających do eliminacji niekonstytucyjnej luki prawnej.

W ocenie Sądu należy przyjąć, że wyrok tego rodzaju nie wywołuje samoistnie żadnych skutków prawotwórczych, polegających na ustanowieniu nowej normy prawnej.

Należy również wskazać, na treść pisma Rządowego Centrum Legislacyjnego z dnia [...].10.2016 r. Nr [...] (przekazanego przy piśmie Ministerstwa Finansów z dnia [...].01.2017 r. Nr [...]), w którym Rządowe Centrum Legislacji przedstawiło opinię w kwestii dotyczącej sposobu wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., wydanego w sprawie o sygn. akt SK 31/14.

Sposób wykonania każdego z wyroków Trybunału Konstytucyjnego zależy od skutków, jakie wyrok ten wywołuje. Dla określenia przedmiotowych skutków w analizowanym przypadku kluczowe znaczenie ma konstatacja, że orzeczenie to dotyczy tzw. pomięcia prawodawczego. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pominięcia takie "polegają na tym, że ustawodawca unormował jakąś dziedzinę stosunków społecznych, ale dokonał tego w sposób niepełny, regulując tylko fragmentaryczne" (postanowienie TK z dnia 18.06.2008 r., Ts 220/07, OTK-B 2009/4/247; por. również wyrok TK z 24.10.2001r. SK 22/01, OTK ZU nr 7/2001 postanowienie TK z dnia 14.02.2012r. Ts 204/11, OTK-B 2012/1/150, poz. 216; postanowienie TK z dnia 22.10.2013r., TS 227/12, OTK-B 2013/5/503; postanowienie TK z dnia 26.02.2016 r. TS 292/15, OTK-B 2016/164). Wychodząc z bogatego dorobku orzeczniczego Trybunału w tym zakresie doktryna prawa konstytucyjnego definiuje pominięcie ustawodawcze jako "unormowanie niepełne, a więc takie, które z punktu widzeniu norm konstytucyjnych cechuje zbyt wąski zakres zastosowania, bądź też które z uwagi na przedmiot oraz cel regulacji, pomija treści dla niej istotne" (A. Kustra. Wznowienie postępowania w następstwie stwierdzenia niekonstytucyjności pominięcia prowadzonego [w:] Skutki wyroków Trybunału Konstytucyjnego w sferze stosowania prawa [red.:] M. Bematt, J. Królikowski, M. Ziółkowski. Warszawa 2013. s. 205).

Problem skutków wyroków stwierdzających pominięcie prawodawcze należy do złożonych i spornych w doktrynie prawa konstytucyjnego oraz niejednolicie rozstrzyganych przez Trybunał Konstytucyjny. Szeroko prezentowany jest pogląd, że wyroki takie wywołują wyłącznie skutek zobowiązujący (ustalający), tzn. jedynie nakładają na ustawodawcę obowiązek uchwalenie nowelizacji usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną, nie derogując przy tym uznanych za niekonstytucyjne przepisów (por. np.: wyrok TK z dnia 13.12.2005r. SK 53/04, OTK-A 2005/11/134; wyrok TK z dnia 23.10.2007r. P 10/07, OTK-A 2007/9, 107; wyrok TK z 25.06.2002r. K 45/01, OTK-A 2002/4/46, M. Florczak - Wątor Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 155).

Odmienne stanowisko zakłada derogujący skutek tego typu wyroków, co oznacza, że powodują one utratę mocy obowiązującej przepisów, o których niekonstytucyjności ze względu na pominięcie prawodawcze orzekł Trybunał (por. M. Ziółkowski, Glosa do postanowienia SN z 29.04.2010r. (sygn. IV CO 37/09), PiP 2011/1 s. 131, i n; P. Radzewicz, Glosa do postanowienia SN z 29.04.2010r. (sygn. IV CO 37/09), P. Sejm.2011/2, s. 179 i n.).

Uwzględniając przeważający obecnie pogląd o jedynie zobowiązującym skutku wyroków stwierdzających pominięcie prawodawcze, Rządowe Centrum Legislacji przychyla się do stanowiska, iż wejście w życie przedmiotowego orzeczenia nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji".

Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia

09.11.2016r. sygn. akt VIII SA/Wa 347/16 "Trybunał Konstytucyjny w wyroku tym orzekł między innymi o niezgodności art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a, w zakresie w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, wskazał jednocześnie, iż przepis ten nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Orzekł jednocześnie, iż art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku, w części wskazującej na jego skutki podniósł zaś, iż dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej z art. 64 § I pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrywanych w sprawie. Z treści uzasadnienia wyroku Trybunału jednocześnie wynika, iż został on wydany na gruncie stanu faktycznego, w którym prowadzono egzekucję kwot należności głównej obliczoną na [...] zł oraz odsetek w kwocie [...] zł, to jest kwot zdecydowanie wyższych, niż to miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy. Tym samym, w ocenie Sądu opłaty określone w okolicznościach niniejszej sprawy nie wchodzą w zakres wysokości opłat objęty ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

Zarówno w zażaleniu z dnia 15.09.2017 r. na postanowienie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...], jak i w skardze z dnia 28.11.2017r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych podnosi brak podstaw do naliczenia kosztów w trybie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., bowiem nie nastąpiło zajęcie wierzytelności, a jedynie pustego rachunku bankowego.

Odnosząc się od powyższego należy zauważyć, iż w odpowiedzi na otrzymane zajęcie Bank [...] poinformował organ egzekucyjny, że saldo rachunku bankowego Spółki wynosi 70,00 zł. W ocenie Sądu nie można zatem zgodzić się ze stanowiskiem strony skarżącej, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. "albowiem w skutek wystosowanych przez organ egzekucyjny zawiadomień nie doszło de facto do zajęcia jakichkolwiek wierzytelności". W momencie wpływu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego nr [...] do Banku [...], na rachunku bankowym Spółki znajdowała się kwota 70.00 zł, która stała się kwotą wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. Zatem, wbrew twierdzeniu wierzyciela, w toku egzekucji doszło w istocie do zajęcia wierzytelności, za które zostały naliczone koszty egzekucyjne.

Mając powyższe na względzie – stosownie do treści art. 151 p.p.s.a. – należało orzec jak w sentencji.