Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 872/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2012-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatek od czynności cywilnoprawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 pkt 14, art. 6 ust. 1 pkt 10, art. 3 ust 1 pkt 2 a
journal: Dz.U. 2010 nr 101 poz 649
law: Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Claudia Kozłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 listopada 2012 r. sprawy ze skargi Spółki A z siedzibą w na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w z dnia 13 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty podatku od czynności cywilnoprawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w na rzecz strony skarżącej kwotę 2.817( dwa tysiące osiemset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W DNIU 28 STYCZNIA 2011 R., ZAWARTY ZOSTAŁ - POMIĘDZY "A" S.A., Z SIEDZIBĄ W W. A "B" SPÓŁKĄ JAWNĄ J.G. & S.G. Z SIEDZIBĄ W S. - ANEKS NR 1, NA MOCY KTÓREGO ZWIĘKSZONA ZOSTAŁA KWOTA KREDYTU UDZIELONEGO NA PODSTAWIE UMOWY KREDYTOWEJ NR [...] Z DNIA 23 GRUDNIA 2010 R., Z [...] ZŁ DO [...] ZŁ.

W ZWIĄZKU Z POWYŻSZYM W KSIĘDZE WIECZYSTEJ KW NR [...] WYKREŚLONA ZOSTAŁA DOTYCHCZASOWA KWOTA HIPOTEKI UMOWNEJ ŁĄCZNEJ, TJ. [...] ZŁ Z JEDNOCZESNYM DOKONANIEM WPISU KWOTY [...] ZŁ. TOŻSAMA ZMIANA ZOSTAŁA DOKONANA W KSIĘDZE WIECZYSTEJ KW NR [...].

W DNIU 31 STYCZNIA 2011 R., DO SIEDZIBY URZĘDU SKARBOWEGO WPŁYNĘŁY DWIE DEKLARACJE W SPRAWIE PODATKU OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH; W KTÓRYCH WYKAZANA ZOSTAŁA CZYNNOŚĆ PODWYŻSZENIA HIPOTEKI ZWYKŁEJ ŁĄCZNEJ Z KWOTY [...] ZŁ DO KWOTY [...] ZŁ NA NIERUCHOMOŚCIACH DLA KTÓRYCH PROWADZONE SĄ OPISANE WYŻEJ KSIĘGI WIECZYSTE. JAKO PODSTAWA OPODATKOWANIA WPISANA ZOSTAŁA W KAŻDEJ Z DEKLARACJI KWOTA [...] ZŁ, ZAŚ NALEŻNY PODATEK OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH W WYSOKOŚCI PO [...] ZŁ.

W DNIU 28 STYCZNIA 2011 R., NA RACHUNEK BANKOWY PROWADZONY DLA URZĘDU SKARBOWEGO PRZELANA ZOSTAŁA KWOTA [...] ZŁ. KWOTA PODATKU WSKAZANA W DRUGIEJ ZE ZŁOŻONYCH DEKLARACJI ZOSTAŁA PRZEKSIĘGOWANA W DNIU 15 KWIETNIA 2011 R., Z SUMY ZWROTU PODATKU VAT ZA MIESIĄC STYCZEŃ 2011 R. NALEŻNEGO SKARŻĄCEJ SPÓŁCE.

W DNIU 4 LISTOPADA 2011 R., DO SIEDZIBY URZĘDU SKARBOWEGO WPŁYNĄŁ WNIOSEK O ZWROT PODATKU OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH W WYSOKOŚCI [...] ZŁ. W TREŚCI WYSTĄPIENIA PEŁNOMOCNIK SPÓŁKI POWOŁUJĄC SIĘ NA TREŚĆ ART. 6 UST. 1 PKT 10 ORAZ ART. 7 UST. 1 PKT 7 LIT. A) USTAWY O PODATKU OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH WSKAZAŁ NA NIEWŁAŚCIWE NALICZENIE TEGO PODATKU.

DO PRZEDMIOTOWEGO WNIOSKU ZAŁĄCZONA ZOSTAŁA, M.IN. KOREKTA DEKLARACJI PCC-3, W KTÓREJ WSKAZANA ZOSTAŁA CZYNNOŚĆ PODWYŻSZENIA HIPOTEKI ZWYKŁEJ ŁĄCZNEJ Z KWOTY [...] ZŁ DO KWOTY [...] ZŁ NA NIERUCHOMOŚCIACH DLA KTÓRYCH PROWADZONE SĄ KSIĘGI WIECZYSTE O NUMERACH: KW [...] I KW [...], ZAŚ OBLICZONY NALEŻNY PODATEK OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH OKREŚLONY ZOSTAŁ W WYSOKOŚCI [...] ZŁ.

W ZWIĄZKU ZE ZŁOŻENIEM KOREKTY DEKLARACJI ORGAN PODATKOWY PIERWSZEJ INSTANCJI WSZCZĄŁ Z URZĘDU POSTĘPOWANIE PODATKOWE, W WYNIKU KTÓREGO W DNIU 27 STYCZNIA 2012 R., WYDAŁ DECYZJĘ NR [...], NA MOCY KTÓREJ OKREŚLIŁ SPÓŁCE ZOBOWIĄZANIE PODATKOWE W PODATKU OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH Z TYTUŁU PODWYŻSZENIA HIPOTEKI ZWYKŁEJ ŁĄCZNEJ Z KWOTY [...] ZŁ DO KWOTY [...] ZŁ USTANOWIONEJ NA DWÓCH NIERUCHOMOŚCIACH, W WYSOKOŚCI [...] ZŁ, WSKAZUJĄC M.IN., IŻ OPODATKOWANIU PODATKIEM PCC PODLEGA KAŻDORAZOWE USTANOWIENIE HIPOTEKI I NIE MA PRZY TYM ZNACZENIA, ŻE DRUGA Z KOLEI HIPOTEKA SŁUŻY ZABEZPIECZENIU TEJ SAMEJ WIERZYTELNOŚCI.

W KONSEKWENCJI DECYZJĄ Z DNIA 14 LUTEGO 2012 R., NR [...] NACZELNIK URZĘDU SKARBOWEGO ODMÓWIŁ STWIERDZENIA NADPŁATY PODATKU OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH W KWOCIE [...] ZŁ.

W ODWOŁANIU PEŁNOMOCNIK REPREZENTUJĄCY STRONĘ SKARŻĄCĄ STWIERDZIŁ, ŻE PRAWIDŁOWA WYSOKOŚĆ PODATKU PCC W NINIEJSZEJ SPRAWIE WYNOSI [...] ZŁ. PODSTAWĄ DO WYLICZENIA PODATKU POWINNA BYĆ WARTOŚĆ ZABEZPIECZONEJ WIERZYTELNOŚCI W WYSOKOŚCI [...] ZŁ, NA CO WSKAZUJE ART. 7 UST. 1 PKT 7 LIT. A) USTAWY.

DECYZJĄ Z DNIA 13 CZERWCA 2012 R., NR [...] DYREKTOR IZBY SKARBOWEJ UTRZYMAŁ W MOCY ROZSTRZYGNIĘCIE ORGANU PODATKOWEGO PIERWSZEJ INSTANCJI.

W UZASADNIENIU ORGAN ODWOŁAWCZY WSKAZAŁ, IŻ ZGODNIE Z ART. 1 UST. 1 PKT 1 LIT. H) USTAWY Z DNIA 9 WRZEŚNIA 2000 R., O PODATKU OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH (T. JEDN. DZ. U. Z 2010 R., NR 101, POZ. 649, Z PÓŹN. ZM.), PODATKOWI PODLEGA CZYNNOŚĆ CYWILNOPRAWNA JAKĄ JEST USTANOWIENIE HIPOTEKI. NASTĘPNIE POWOŁAŁ TREŚĆ ART. 1 UST. 1 PKT 2, ART. 3 UST. 1 PKT 2A, ART. 4 PKT 8 ORAZ ART. 6 UST. 1 PKT 10 I ART. 7 UST. 1 PKT 7 LIT. A) WYMIENIONEGO AKTU PRAWNEGO.

STWIERDZIŁ, ŻE HIPOTEKA STANOWI INSTYTUCJĘ PRAWA CYWILNEGO, WYMIENIONĄ W ART. 244 § 1 KODEKSU CYWILNEGO, JAKO JEDNO Z OGRANICZONYCH PRAW RZECZOWYCH. SZCZEGÓŁOWE REGULACJE DOTYCZĄCE OMAWIANEJ INSTYTUCJI WYRAŻONE ZOSTAŁY NATOMIAST W USTAWIE Z DNIA 6 LIPCA 1982 R., O KSIĘGACH WIECZYSTYCH I HIPOTECE (T. JEDN. DZ. U. Z 2001 R., NR 124, POZ. 1361, Z PÓŹN. ZM.). ZGODNIE Z ART. 65 § 1 WSKAZANEGO AKTU PRAWNEGO, ZAWIERAJĄCYM DEFINICJĘ HIPOTEKI, W CELU ZABEZPIECZENIA OZNACZONEJ WIERZYTELNOŚCI, WYNIKAJĄCEJ Z OKREŚLONEGO STOSUNKU PRAWNEGO, MOŻNA NIERUCHOMOŚĆ OBCIĄŻYĆ PRAWEM, NA MOCY KTÓREGO WIERZYCIEL MOŻE DOCHODZIĆ ZASPOKOJENIA Z NIERUCHOMOŚCI BEZ WZGLĘDU NA TO, CZYJĄ STAŁA SIĘ WŁASNOŚCIĄ, I Z PIERWSZEŃSTWEM PRZED WIERZYCIELAMI OSOBISTYMI WŁAŚCICIELA NIERUCHOMOŚCI.

W MYŚL ART. 67 USTAWY O KSIĘGACH WIECZYSTYCH I HIPOTECE PRZESŁANKĄ KONIECZNĄ DO POWSTANIA HIPOTEKI JEST WPIS W KSIĘDZE WIECZYSTEJ. ISTOTNE JEST PRZY TYM, IŻ DLA KAŻDEJ NIERUCHOMOŚCI PROWADZI SIĘ ODRĘBNĄ KSIĘGĘ WIECZYSTĄ (ART. 24 UST. 1). WPIS MOŻE BYĆ DOKONANY NA PODSTAWIE DOKUMENTU Z PODPISEM NOTARIALNIE POŚWIADCZONYM, JEŻELI PRZEPISY SZCZEGÓLNE NIE PRZEWIDUJĄ INNEJ FORMY DOKUMENTU (ART. 31 UST. 1). REGULACJĄ SZCZEGÓLNĄ - W PRZYPADKU USTANOWIENIA HIPOTEKI CELEM ZABEZPIECZENIA WIERZYTELNOŚCI WYNIKAJĄCEJ Z UMOWY KREDYTU - JEST ART. 95 UST. 4 USTAWY Z DNIA 29 SIERPNIA 1997 R. PRAWO BANKOWE (T. JEDN. DZ. U. Z 2002 R., NR 72, POZ. 665, Z PÓŹN. ZM.), ZGODNIE Z KTÓRYM DO USTANOWIENIA HIPOTEKI WYMAGANE JEST ZŁOŻENIE PRZEZ WŁAŚCICIELA NIERUCHOMOŚCI OŚWIADCZENIA O USTANOWIENIU HIPOTEKI NA RZECZ BANKU Z ZACHOWANIEM FORMY PISEMNEJ POD RYGOREM NIEWAŻNOŚCI.

NADTO, W ART. 76 UST. 3 TEGO AKTU PRAWNEGO, USTAWODAWCA WYRÓŻNIŁ SZCZEGÓLNY RODZAJ HIPOTEKI, TJ. HIPOTEKĘ ŁĄCZNĄ UMOWNĄ, KTÓRA USTANAWIANA JEST W CELU ZABEZPIECZENIA TEJ SAMEJ WIERZYTELNOŚCI, LECZ OBCIĄŻA WIĘCEJ NIŻ JEDNĄ NIERUCHOMOŚĆ.

PRZYPOMNIANO, ŻE Z AKT SPRAWY WYNIKA, IŻ W UMOWIE KREDYTU INWESTYCYJNEGO Z DNIA 23 GRUDNIA 2010 R., ZAWARTEJ POMIĘDZY "B" SPÓŁKI JAWNEJ J.G. & S.G. A "A" S.A., CELEM ZABEZPIECZENIA KREDYTU W KWOCIE [...] ZŁ USTANOWIONA ZOSTAŁA HIPOTEKA ZWYKŁA ŁĄCZNA W WYSOKOŚCI ODPOWIADAJĄCEJ ZABEZPIECZONEJ WIERZYTELNOŚCI, TJ. [...] ZŁ, NA DWÓCH NIERUCHOMOŚCIACH, DLA KTÓRYCH PROWADZONE SĄ KSIĘGI WIECZYSTE O NUMERACH: [...] ORAZ [...]. W DNIU 28 STYCZNIA 2011 R., PODPISANY ZOSTAŁ ANEKS NR 1, NA MOCY KTÓREGO KWOTA UDZIELONEGO KREDYTU ZWIĘKSZONA ZOSTAŁA DO [...] ZŁ. NA SKUTEK PRZEDMIOTOWEJ ZMIANY NASTĄPIŁO PODWYŻSZENIE KWOTY HIPOTEKI USTANOWIONEJ NA KAŻDEJ Z TYCH NIERUCHOMOŚCI Z [...] ZŁ DO [...] ZŁ. TYM SAMYM DOSZŁO DO PODWYŻSZENIA SUMY DWÓCH HIPOTEK USTANOWIONYCH NA DWÓCH NIERUCHOMOŚCIACH O KWOTĘ [...] ZŁ KAŻDA.

W ŚWIETLE PRZEDSTAWIONEGO STANU PRAWNEGO I FAKTYCZNEGO ORGAN PODATKOWY DRUGIEJ INSTANCJI STWIERDZIŁ, IŻ ZMIANA UMOWY KREDYTU INWESTYCYJNEGO POPRZEZ PODWYŻSZENIE KWOTY WIERZYTELNOŚCI, A W KONSEKWENCJI ROZMIARU ZABEZPIECZENIA SPŁATY KREDYTU, SPOWODOWAŁA PODWYŻSZENIE PODSTAWY OPODATKOWANIA Z TYTUŁU USTANOWIENIA HIPOTEKI. PRZY CZYM, Z UWAGI NA OBCIĄŻENIE OGRANICZONYM PRAWEM RZECZOWYM DWÓCH NIERUCHOMOŚCI, TJ. OBJĘTYCH KSIĘGĄ WIECZYSTĄ KW NR [...] ORAZ NR [...], W OMAWIANEJ SPRAWIE MIAŁY MIEJSCE DWA ODRĘBNE ZDARZENIA PRAWNE, KTÓRYCH KONSEKWENCJĄ GRUNCIE USTAWY O PODATKU OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH BYŁO POWSTANIE DWÓCH OBOWIĄZKÓW PODATKOWYCH. TYM SAMYM, ZA BEZZASADNY UZNANY ZOSTAŁ ZARZUT, IŻ OPODATKOWANIU PODLEGA CZYNNOŚĆ PODWYŻSZENIA WARTOŚCI HIPOTEKI, ROZUMIANEJ JAKO JEDNO OGRANICZONE PRAWO RZECZOWE, ZABEZPIECZAJĄCE JEDNĄ WIERZYTELNOŚĆ, LECZ NA DWÓCH NIERUCHOMOŚCIACH.

DYREKTOR IZBY SKARBOWEJ ZAUWAŻYŁ PONADTO, IŻ ZGODNIE ZE STANOWISKIEM DOKTRYNY, HIPOTEKA MA CHARAKTER HIPOTEKI ŁĄCZNEJ, JEŻELI KILKA NIERUCHOMOŚCI JEST OBCIĄŻONYCH W CELU ZABEZPIECZENIA TEJ SAMEJ WIERZYTELNOŚCI W TAKI SPOSÓB, ŻE KAŻDA NIERUCHOMOŚĆ GWARANTUJE ZAPŁATĘ CAŁEJ WIERZYTELNOŚCI, A WIERZYCIEL MA SWOBODĘ WYBORU NIERUCHOMOŚCI, Z KTÓRYCH BĘDZIE DOCHODZIŁ ZASPOKOJENIA. NAZWA TEJ HIPOTEKI NIE POWINNA WPROWADZAĆ W BŁĄD, GDYŻ WBREW BRZMIENIU NIE OZNACZA, ŻE MAMY DO CZYNIENIA, Z JEDNĄ HIPOTEKĄ. PRAWO POLSKIE NIE PRZYJĘŁO KONSTRUKCJI JEDNEJ HIPOTEKI OBCIĄŻAJĄCEJ KILKA NIERUCHOMOŚCI, LECZ WIELOŚĆ HIPOTEK, TJ. TYLE, ILE JEST NIERUCHOMOŚCI OBCIĄŻONYCH, ZABEZPIECZAJĄCYCH JEDNĄ WIERZYTELNOŚĆ. ISTOTNE JEST, ŻE MIĘDZY TYMI HIPOTEKAMI ZACHODZI WSPÓŁZALEŻNOŚĆ: WPISY MAJĄ KONSTYTUTYWNY CHARAKTER, A OBCIĄŻENIE ŁĄCZNE DOCHODZI DO SKUTKU DOPIERO PRZEZ DOKONANIE WPISÓW WE WSZYSTKICH KSIĘGACH WIECZYSTYCH.

ODNOSZĄC SIĘ DO ZARZUTU, IŻ DO WARTOŚCI ZABEZPIECZONEJ WIERZYTELNOŚCI ODNOSI SIĘ ZARÓWNO ART. 6 UST. 1 PKT 10 WW. USTAWY, WSKAZUJĄCY PODSTAWĘ OPODATKOWANIA, JAK TEŻ ART. 7 UST. 1 PKT 7 WW. USTAWY, WSKAZUJĄCY STAWKĘ, PODATKU OBLICZANĄ OD KWOTY ZABEZPIECZONEJ WIERZYTELNOŚCI, STWIERDZIŁ, ŻE USTALENIE PODSTAWY OPODATKOWANIA I STAWKI PODATKU SĄ KWESTIAMI WTÓRNYMI DO OKREŚLENIA PRZEDMIOTU OPODATKOWANIA PODATKIEM OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH. NA POPARCIE PRZEDSTAWIONEGO STANOWISKA POWOŁAŁ WYROK WSA Z DNIA 13 PAŹDZIERNIKA 2009 R., SYGN. AKT III SA/WA 899/09, POGLĄD WYRAŻONY W INTERPRETACJI INDYWIDUALNEJ Z DNIA 20 STYCZNIA 2009 R., NR [...] ORAZ W KOMENTARZU DO ART. 6 USTAWY O PODATKU OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH (PATRZ Z. OFIARSKI (W:) USTAWY O OPŁACIE SKARBOWEJ, O PODATKU OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH. KOMENTARZ, ABC 2009, WYDANIE III).

PODNIESIONE ZOSTAŁO PONADTO, IŻ KAŻDA ZE WSKAZANYCH PRZEZ PEŁNOMOCNIKA W ODWOŁANIU SYTUACJI, TJ. USTANOWIENIE DWÓCH HIPOTEK NA DWÓCH NIERUCHOMOŚCIACH W JEDNEJ UMOWIE, BĄDŹ W DWÓCH RÓŻNYCH UMOWACH ODLEGŁYCH W CZASIE, RODZIŁA BĘDZIE OBOWIĄZEK PODATKOWY Z TYTUŁU DWÓCH ZDARZEŃ PRAWNYCH NA GRUNCIE USTAWY O PODATKU OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH.

REASUMUJĄC DYREKTOR IZBY SKARBOWEJ STWIERDZIŁ, ŻE W SYTUACJI USTANOWIENIA DWÓCH HIPOTEK (PODWYŻSZENIA ICH WARTOŚCI) NA DWÓCH ODRĘBNYCH NIERUCHOMOŚCIACH OBOWIĄZEK PODATKOWYCH POWSTAJE Z TYTUŁU USTANOWIENIA KAŻDEGO Z OGRANICZONYCH PRAW RZECZOWYCH, ZAŚ PODSTAWĘ OPODATKOWANIA STANOWIĆ BĘDZIE KAŻDORAZOWO KWOTA ZABEZPIECZONEJ WIERZYTELNOŚCI.

BEZ WPŁYWU NA POWSTANIE OBOWIĄZKU PODATKOWEGO Z TYTUŁU ZAISTNIENIA PRZEDMIOTOWYCH ZDARZEŃ PRAWNYCH POZOSTAJE FAKT, IŻ ZABEZPIECZENIU PODLEGA JEDNA WIERZYTELNOŚĆ.

W SKARDZE DO WOJEWÓDZKIEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO W GDAŃSKU PEŁNOMOCNIK SPÓŁKI POWTÓRZYŁ, ŻE PRAWIDŁOWA WYSOKOŚĆ PODATKU PCC WYNOSI [...] ZŁ, A SPÓŁKA UIŚCIŁA ŁĄCZNIE [...] ZŁ PODATKU. PODSTAWĄ DO WYLICZENIA KWOTY PODATKU POWINNA BYĆ WARTOŚĆ ZABEZPIECZONEJ WIERZYTELNOŚCI W WYSOKOŚCI [...] ZŁ, BOWIEM ART. 7 UST. 1 PKT 7 LIT. A) USTAWY JAKO PODSTAWĘ OPODATKOWANIA WSKAZUJE WARTOŚĆ ZABEZPIECZONEJ WIERZYTELNOŚCI, A NIE ILOŚĆ LUB ŁĄCZNĄ WARTOŚĆ USTANOWIONYCH HIPOTEK. PODKREŚLIŁ, IŻ ORGAN NARUSZYŁ SWOIM DZIAŁANIEM, ZARÓWNO INTERES PODATNIKA, JAK RÓWNIEŻ PRZEPISY PRAWA ZAWARTE MIĘDZY INNYMI W USTAWIE Z DNIA 9 WRZEŚNIA 2000 R., O PODATKU OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH ORAZ USTAWIE O KSIĘGACH WIECZYSTYCH I HIPOTECE.

DYREKTOR IZBY SKARBOWEJ PODTRZYMAŁ STANOWISKO ZAPREZENTOWANE W DECYZJI Z DNIA 13 CZERWCA 2012 R., WNIÓSŁ O ODDALENIE SKARGI.

WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W GDAŃSKU ZWAŻYŁ, CO NASTĘPUJE:

SKARGA JEST ZASADNA.

SPÓR W NINIEJSZEJ SPRAWIE SPROWADZA SIĘ DO ODPOWIEDZI NA PYTANIE, CZY W PRZYPADKU ZAWARCIA UMOWNEJ HIPOTEKI ŁĄCZNEJ MAMY DO CZYNIENIA Z JEDNĄ CZYNNOŚCIĄ PRAWNĄ, OD KTÓREJ NALEŻY ODPROWADZIĆ PODATEK OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH, CZY TEŻ MAMY DO CZYNIENIA Z USTANOWIENIEM TYLU HIPOTEK (PODWYŻSZENIU ICH WARTOŚCI), ILE NIERUCHOMOŚCI ZOSTAŁO OBCIĄŻONYCH, A ZATEM OD KAŻDEJ Z NICH NALEŻY ODPROWADZIĆ PODATEK OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH.

STOSOWNIE ART. 1 UST. 1 LIT. H) USTAWY Z DNIA 9 WRZEŚNIA 2000 R., O PODATKU OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH (T.J. DZ. U. Z 2007 R., NR 68, POZ. 450 ZE ZM.), PODATKOWI OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH PODLEGA CZYNNOŚĆ USTANOWIENIA HIPOTEKI, A ZGODNIE Z ART. 6 UST. 1 PKT 10 TEJ USTAWY, PODSTAWĘ OPODATKOWANIA PRZY USTANOWIENIU HIPOTEKI STANOWI KWOTA ZABEZPIECZONEJ WIERZYTELNOŚCI.

PRZYWOŁANE PRZEPISY WSKAZANEJ USTAWY SĄ PUNKTEM WYJŚCIA DO DALSZYCH ROZWAŻAŃ, GDYŻ TO ZGODNIE Z NIMI USTALANA JEST PODSTAWA OPODATKOWANIA, BOWIEM PODATKOWI PODLEGA CZYNNOŚĆ CYWILNOPRAWNA USTANOWIENIA HIPOTEKI, A PODSTAWĘ OPODATKOWANIA PRZY USTANOWIENIU HIPOTEKI STANOWI - KWOTA ZABEZPIECZONEJ WIERZYTELNOŚCI.

W PRZEPISACH TYCH NIE RÓŻNICUJE SIĘ PRZEDMIOTU OPODATKOWANIA ANI PODSTAWY OPODATKOWANIA ZE WZGLĘDU NA RODZAJ USTANOWIONEJ HIPOTEKI.

REGULACJE DOTYCZĄCE INSTYTUCJI HIPOTEKI ZAWARTO W USTAWIE Z DNIA 6 LIPCA 1982 R., O KSIĘGACH WIECZYSTYCH I HIPOTECE (T. JEDN. Z 2001 R. DZ. U. NR 124, POZ.1361 ZE ZM.). ZGODNIE ART. 65 UST.1 WSKAZANEJ USTAWY, W CELU ZABEZPIECZENIA OZNACZONEJ WIERZYTELNOŚCI WYNIKAJĄCEJ Z OKREŚLONEGO STOSUNKU PRAWNEGO MOŻNA NIERUCHOMOŚĆ OBCIĄŻYĆ PRAWEM, NA MOCY KTÓREGO WIERZYCIEL MOŻE DOCHODZIĆ ZASPOKOJENIA Z NIERUCHOMOŚCI BEZ WZGLĘDU NA TO, CZYJĄ STAŁA SIĘ WŁASNOŚCIĄ I Z PIERWSZEŃSTWEM PRZED WIERZYCIELAMI OSOBISTYMI WŁAŚCICIELA NIERUCHOMOŚCI (HIPOTEKA).

Z KOLEI W ART. 76 UST. 1 TEJŻE USTAWY WSKAZANO, ŻE W RAZIE PODZIAŁU NIERUCHOMOŚCI HIPOTEKA OBCIĄŻAJĄCA NIERUCHOMOŚĆ OBCIĄŻA WSZYSTKIE NIERUCHOMOŚCI UTWORZONE PRZEZ PODZIAŁ (HIPOTEKA ŁĄCZNA), A WIERZYCIEL, KTÓREMU PRZYSŁUGUJE HIPOTEKA ŁĄCZNA, MOŻE WEDŁUG SWOJEGO UZNANIA ŻĄDAĆ ZASPOKOJENIA W CAŁOŚCI LUB W CZĘŚCI Z KAŻDEJ NIERUCHOMOŚCI Z OSOBNA, Z NIEKTÓRYCH Z NICH LUB ZE WSZYSTKICH ŁĄCZNIE, MOŻE RÓWNIEŻ WEDŁUG SWOJEGO UZNANIA DOKONAĆ JEJ PODZIAŁU POMIĘDZY POSZCZEGÓLNE NIERUCHOMOŚCI (UST. 2 WSKAZANEGO PRZEPISU).

NADTO, ZGODNIE Z UST. 3 ART. 76 USTAWY O KSIĘGACH WIECZYSTYCH I HIPOTECE, CELEM ZABEZPIECZENIA TEJ SAMEJ WIERZYTELNOŚCI MOŻNA, W DRODZE CZYNNOŚCI PRAWNEJ, OBCIĄŻYĆ WIĘCEJ NIŻ JEDNĄ NIERUCHOMOŚĆ (HIPOTEKA ŁĄCZNA UMOWNA). STOSOWNIE DO UST. 2 I 3 ART. 76 CYTOWANEJ USTAWY, Z HIPOTEKĄ UMOWNĄ ŁĄCZNĄ MAMY DO CZYNIENIA, GDY KILKA NIERUCHOMOŚCI JEST OBCIĄŻONYCH W CELU ZABEZPIECZENIA TEJ SAMEJ WIERZYTELNOŚCI. KAŻDA NIERUCHOMOŚĆ GWARANTUJE ZAPŁATĘ CAŁEJ WIERZYTELNOŚCI, A WIERZYCIEL MA SWOBODĘ WYBORU NIERUCHOMOŚCI, Z KTÓRYCH BĘDZIE DOCHODZIŁ ZASPOKOJENIA. MOŻE RÓWNIEŻ WEDŁUG SWEGO UZNANIA DOKONAĆ PODZIAŁU HIPOTEKI ŁĄCZNEJ POMIĘDZY POSZCZEGÓLNE NIERUCHOMOŚCI.

JAK WSKAZUJE SIĘ W JUDYKATURZE I PIŚMIENNICTWIE, KONSTRUKCJA OMAWIANEJ HIPOTEKI JEST SPORNA. SĄD NAJWYŻSZY W POSTANOWIENIU Z DNIA 11 LUTEGO 2005 R., SYGN. AKT III CK 203/04 (LEX NR 152295) STWIERDZIŁ, ŻE ZGODNIE Z ZAPATRYWANIEM WYRAŻONYM W PIŚMIENNICTWIE JESZCZE PODCZAS OBOWIĄZYWANIA PRAWA RZECZOWEGO Z 1946 R. I PODTRZYMYWANYM W NIEKTÓRYCH WYPOWIEDZIACH OBJAŚNIAJĄCYCH OBOWIĄZUJĄCĄ OBECNIE USTAWĘ O KSIĘGACH WIECZYSTYCH I HIPOTECE, HIPOTEKA ŁĄCZNA NIE JEST WBREW SWEJ NAZWIE JEDNYM PRAWEM, LECZ POŁĄCZONYM PRAWNIE ZE WZGLĘDU NA ZABEZPIECZANIE TEJ SAMEJ WIERZYTELNOŚCI ZESPOŁEM KILKU HIPOTEK (TYLU, ILE NIERUCHOMOŚCI ZOSTAŁO OBCIĄŻONYCH). WEDŁUG NATOMIAST NOWSZYCH WYPOWIEDZI, ODWOŁUJĄCYCH SIĘ NIE TYLKO DO NAZWY UŻYTEJ W ART. 76 U.K.W.H., ALE I INNYCH DONIOSŁYCH ARGUMENTÓW, HIPOTEKĘ ŁĄCZNĄ NALEŻY UWAŻAĆ ZA JEDNO PRAWO. WEDŁUG WSPOMNIANYCH WYPOWIEDZI, ZA UJMOWANIEM HIPOTEKI ŁĄCZNEJ JAKO JEDNEGO PRAWA PRZEMAWIAJĄ W SZCZEGÓLNOŚCI: BRAK W PRZECIWNYM RAZIE POTRZEBY ISTNIENIA DLA HIPOTEKI ŁĄCZNEJ SZCZEGÓLNEJ PODSTAWY USTAWOWEJ PRZEŁAMUJĄCEJ ZASADĘ, ZGODNIE Z KTÓRĄ PRZEDMIOTEM PRAWA RZECZOWEGO MOŻE BYĆ TYLKO JEDNA RZECZ, ZBĘDNOŚĆ ZASTRZEŻENIA O MOŻLIWOŚCI WYBORU PRZEZ WIERZYCIELA NIERUCHOMOŚCI, Z KTÓREJ CHCE ZASPOKOIĆ SWĄ NALEŻNOŚĆ, ORAZ ZBĘDNOŚĆ PRZEPISU DOPUSZCZAJĄCEGO PODZIAŁ PRZEZ WIERZYCIELA ZABEZPIECZENIA POMIĘDZY POSZCZEGÓLNE NIERUCHOMOŚCI.

STANOWISKO TO ZNALAZŁO TAKŻE ODBICIE W MOTYWACH UCHWAŁY SĄDU NAJWYŻSZEGO Z DNIA 14 LIPCA 1994 R., III CZP 85/94 (OSNC 1995, NR 1, POZ. 3), ORAZ W POSTANOWIENIU SN Z DNIA 11 LUTEGO 2005 R., SYGN. AKT III CK 218/04 (WYBÓR LEX 453789).

ZAUWAŻYĆ RÓWNIEŻ NALEŻY, ŻE W KOMENTARZU DO ART. 76 USTAWY O KSIĘGACH WIECZYSTYCH I HIPOTECE (POR. E.BAŁAN-GONCIARZ I HELENA CIEPŁA OPUBLIKOWANO LEX 2011) PODKREŚLA SIĘ, IŻ NAZWA TEJ HIPOTEKI NIE POWINNA JEDNAK WPROWADZAĆ W BŁĄD, PONIEWAŻ WBREW JEJ BRZMIENIU NIE OZNACZA, ŻE MAMY TU DO CZYNIENIA Z JEDNĄ HIPOTEKĄ. PRAWO POLSKIE NIE PRZYJĘŁO BOWIEM KONSTRUKCJI JEDNEJ HIPOTEKI OBCIĄŻAJĄCEJ KILKA NIERUCHOMOŚCI, LECZ KONSTRUKCJĘ WIELOŚCI HIPOTEK, TZN., ŻE JEST TYLE HIPOTEK, ILE JEST NIERUCHOMOŚCI OBCIĄŻONYCH, ZABEZPIECZAJĄCYCH JEDNĄ WIERZYTELNOŚĆ. OCZYWISTE JEST, ŻE MIĘDZY TYMI HIPOTEKAMI ZACHODZI WSPÓŁZALEŻNOŚĆ, A OBCIĄŻENIE ŁĄCZNE DOCHODZI DO SKUTKU DOPIERO PRZEZ DOKONANIE WPISÓW WE WSZYSTKICH KSIĘGACH WIECZYSTYCH. HIPOTEKA ŁĄCZNA UMOWNA MOŻE POWSTAĆ NA MOCY CZYNNOŚCI PRAWNEJ, GDY WOLĄ STRON UMOWY JEST, BY KAŻDA Z NIERUCHOMOŚCI OBJĘTYCH UMOWĄ BYŁA OBCIĄŻONA TYLKO ŁĄCZNIE, NP. PRZEZ JEDNOCZESNE OBCIĄŻENIE KILKU NIERUCHOMOŚCI W CELU ZABEZPIECZENIA TEJ SAMEJ WIERZYTELNOŚCI ALBO PRZEZ USTANOWIENIE HIPOTEKI DLA WIERZYTELNOŚCI ZABEZPIECZONEJ JUŻ PRZEDTEM HIPOTEKĄ NA INNEJ NIERUCHOMOŚCI. PRAWO RZECZOWE NIE PRZEWIDUJE PRZY TYM ŻADNYCH OGRANICZEŃ CO DO PRZEDMIOTU HIPOTEKI ŁĄCZNEJ.

SĄD W NINIEJSZYM SKŁADZIE PODZIELA STANOWISKO ZAPREZENTOWANE W PIERWSZEJ KOLEJNOŚCI UZNAJĄC, ŻE HIPOTEKĘ ŁĄCZNĄ NALEŻY UWAŻAĆ ZA JEDNO PRAWO. PRZEMAWIA ZA TYM ZARÓWNO NAZWA, JAK I PRZYJĘCIE PRZEZ USTAWODAWCĘ SZCZEGÓLNEJ PODSTAWY PRAWNEJ (ART. 76 UST. 3 USTAWY O KSIĘGACH WIECZYSTYCH I HIPOTECE), CO, JAK PODKREŚLONO W PRZYWOŁANYCH POSTANOWIENIACH SN, PRZEŁAMUJE ZASADĘ, ZGODNIE Z KTÓRĄ PRZEDMIOTEM PRAWA RZECZOWEGO MOŻE BYĆ TYLKO JEDNA RZECZ. PRZEMAWIAJĄ ZA TYM TAKŻE POZOSTAŁE REGULACJE DOTYCZĄCE UPRAWNIEŃ WIERZYCIELA W PRZYPADKU USTANOWIENIA HIPOTEKI ŁĄCZNEJ. JEDNOCZEŚNIE ZAUWAŻYĆ NALEŻY, ŻE HIPOTEKĘ ŁĄCZNĄ UMOWNĄ USTANAWIA SIĘ W DRODZE CZYNNOŚCI PRAWNEJ CELEM ZABEZPIECZENIA TEJ SAMEJ WIERZYTELNOŚCI. WPRAWDZIE KAŻDA NIERUCHOMOŚĆ MA W TAKIM PRZYPADKU GWARANTOWAĆ ZAPŁATĘ CAŁEJ WIERZYTELNOŚCI, A WIERZYCIEL MA SWOBODĘ WYBORU NIERUCHOMOŚCI, Z KTÓRYCH BĘDZIE DOCHODZIŁ ZASPOKOJENIA, TO JEDNAK W EFEKCIE ZASPOKOJENIE TO NIE MOŻE BYĆ WIĘKSZE NIŻ WIERZYTELNOŚĆ, KTÓRA ZOSTAŁA W TEN SPOSÓB ZABEZPIECZONA. A PRZECIEŻ TO WŁAŚNIE KWOTA ZABEZPIECZONEJ WIERZYTELNOŚCI STANOWI, ZGODNIE Z ART. 6 UST. 1 PKT 10 USTAWY O PODATKU OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH, PODSTAWĘ OPODATKOWANIA.

WARTO RÓWNIEŻ PRZYTOCZYĆ STANOWISKO KOMENTATORÓW DOTYCZĄCE PODZIAŁU HIPOTEKI ŁĄCZNEJ, KTÓRE KORESPONDUJE ZE STANOWISKIEM UZNAJĄCYM HIPOTEKĘ ŁĄCZNĄ JAKO JEDNO PRAWO. ZAWIERA SIĘ ONO W STWIERDZENIU, ŻE PODZIAŁ HIPOTEKI ŁĄCZNEJ POWODUJE PRZEKSZTAŁCENIE JEJ W KILKA NIEZALEŻNYCH OD SIEBIE HIPOTEK. DO PODZIAŁU DOCHODZI W WYNIKU JEDNOSTRONNEGO OŚWIADCZENIA WIERZYCIELA HIPOTECZNEGO ZŁOŻONEGO W FORMIE NOTARIALNEJ I DOKONANIA WPISU W KSIĘGACH WIECZYSTYCH NIERUCHOMOŚCI OBCIĄŻONYCH. WIERZYCIEL NIE JEST W TYM PRZEDMIOCIE OGRANICZONY ANI INTERESEM WŁAŚCICIELA, ANI LOSEM NIŻSZYCH OBCIĄŻEŃ. OD WOLI WIERZYCIELA ZALEŻY, JAKĄ CZĘŚĆ WIERZYTELNOŚCI BĘDZIE ZABEZPIECZAŁA KAŻDA Z NOWO POWSTAŁYCH HIPOTEK (POR. R. POLAK, K. SCHEURING, HIPOTEKA I KSIĘGI WIECZYSTE; S. RUDNICKI, USTAWA O KSIĘGACH WIECZYSTYCH I HIPOTECE, WARSZAWA 2005).

REASUMUJĄC, DO USTANOWIENIA HIPOTEKI ŁĄCZNEJ DOCHODZI W DRODZE CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNEJ, JAKĄ JEST ZAWARCIE UMOWY O USTANOWIENIU HIPOTEKI ŁĄCZNEJ. PODSTAWĘ PRAWNĄ STANOWI ART. 76 UST. 3 USTAWY O KSIĘGACH WIECZYSTYCH I HIPOTECE, A ZA UJĘCIEM HIPOTEKI ŁĄCZNEJ JAKO JEDNEGO PRAWA PRZEMAWIAJĄ ELEMENTY, NA KTÓRE ZWRÓCIŁ UWAGĘ SĄD NAJWYŻSZY W PRZYWOŁANYCH ORZECZENIACH, W SZCZEGÓLNOŚCI: BRAK W PRZECIWNYM RAZIE POTRZEBY ISTNIENIA DLA HIPOTEKI ŁĄCZNEJ SZCZEGÓLNEJ PODSTAWY USTAWOWEJ PRZEŁAMUJĄCEJ ZASADĘ, ZGODNIE Z KTÓRĄ PRZEDMIOTEM PRAWA RZECZOWEGO MOŻE BYĆ TYLKO JEDNA RZECZ, ZBĘDNOŚĆ ZASTRZEŻENIA O MOŻLIWOŚCI WYBORU PRZEZ WIERZYCIELA NIERUCHOMOŚCI, Z KTÓREJ CHCE ZASPOKOIĆ SWĄ NALEŻNOŚĆ, ORAZ ZBĘDNOŚĆ PRZEPISU DOPUSZCZAJĄCEGO PODZIAŁ PRZEZ WIERZYCIELA ZABEZPIECZENIA POMIĘDZY POSZCZEGÓLNE NIERUCHOMOŚCI.

MAJĄC NA UWADZE POWYŻSZE, ROZWAŻANIA UZNAĆ NALEŻY, ŻE ORGANY BEZPODSTAWNIE PRZYJĘŁY, IŻ W ZWIĄZKU Z PODWYŻSZENIEM WARTOŚCI HIPOTEKI ŁĄCZNEJ DOSZŁO DO USTANOWIENIA TYLU HIPOTEK, ILE NIERUCHOMOŚCI ZOSTAŁO OBCIĄŻONYCH HIPOTEKĄ ŁĄCZNĄ ZABEZPIECZAJĄCĄ WIERZYTELNOŚĆ BANKU, CZYM NARUSZYŁY PRZEPISY ART. 1 UST. 1 LIT. H) I 6 UST. 1 PKT 10 USTAWY O PODATKU OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH W ZW. ART. 76 UST. 3 USTAWY O KSIĘGACH WIECZYSTYCH I HIPOTECE.

W ZWIĄZKU Z TYM SĄD ORZEKŁ O UCHYLENIU ZASKARŻONEJ DECYZJI NA PODSTAWIE ART. 145 § 1 PKT 1A) P.P.S.A. W SENTENCJI ZWARTO TAKŻE ROZSTRZYGNIĘCIA, O KTÓRYCH MOWA W ART. 152 I 200 P.P.S.A.