Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 615/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

﻿Sygn. akt I SA/Wa 615/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) Sędzia WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w dniu 23 marca 2021 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z [...] listopada 2019 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania M.S. od decyzji Wójta Gminy [...] z [...] listopada 2019 r., nr [...] uznającej świadczenie wychowawcze wypłacone w kwietniu 2019 r. na podstawie decyzji z [...] października 2018 r., nr [...] w łącznej kwocie [...] zł - jako świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązującej do zwrotu kwoty świadczenia wychowawczego wypłaconego ww. decyzją w kwocie [...] zł. wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości [...] zł do [...] listopada 2019 r., uchyliło decyzję organu I instancji w części dotyczącej wskazania terminu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia: "do [...] listopada 2019 r." i w tym zakresie orzekło: " w terminie 14 dni od daty uostatecznienia się niniejszej decyzji", a w pozostałej części utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją Wójta Gminy [...] z [...] czerwca 2019 r., nr [...] orzeczono o:

- uznaniu świadczenia wychowawczego wypłaconego M.S. w okresie od [...] sierpnia do [...] września 2017 r. przyznanego decyzją z [...] czerwca 2016 r. [...] w wysokości [...] zł za świadczenie nienależnie pobrane na pierwsze dziecko A.S.,

- uznaniu świadczenia wychowawczego wypłaconego od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. w wysokości [...] zł przyznanego decyzją z [...] listopada 2017 r., nr [...] za świadczenie nienależnie pobrane na dziecko A.S.,

- uznaniu świadczenia wychowawczego wypłaconego w okresie od [...] kwietnia do [...] kwietnia 2019 r., przyznanego decyzją z [...] października 2018 r., nr [...] w wysokości [...] zł za świadczenie nienależnie pobrane na dziecko A.S..

- zobowiązaniu M.S. do zwrotu kwoty [...] zł plus odsetki ustawowe w wysokości [...] zł.

Decyzją z [...] września 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w wyniku rozpoznania złożonego odwołania, uchyliło decyzję organu I instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi.

Rozpoznając ponownie sprawę Wójt Gminy [...] decyzją z [...] listopada 2019 r., nr [...] uznał świadczenie wychowawcze wypłacone M.S. w kwietniu 2019 r. na podstawie decyzji z [...] października 2018 r., nr [...] w łącznej kwocie [...] zł jako świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązał do zwrotu tej kwoty wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 5 ust. 3, art 2, art.7 w zw. z art. 2, art. 18 ust. 6 i art. 25 i art. 27 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134), rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 18 lutego 2016r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016 r. poz. 214).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że [...] sierpnia 2018 r. M.S. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2018/2019. Z posiadanych zaświadczeń z Urzędu Skarbowego za 2017 r. i zaświadczeń o wysokości składki zdrowotnej wynika, że dochód wnioskodawczyni w 2017 r. wyniósł [...] zł , dochód męża wnioskodawczym z tytułu zatrudnienia wyniósł [...] zł, a dochód pełnoletniego syna wnioskodawczyni [...] zł. W 2017 r. małżonkowie S. otrzymali kwotę na podstawie art. 27 f ust 8-10 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości [...] zł, oraz stypendium socjalne w wysokości [...] zł. Mąż i syn wnioskodawczyni uzyskali dochód w trakcie roku bazowego 2017. Mąż wnioskodawczyni jest zatrudniony od maja 2017 r., a syn od czerwca 2017 r. i nadal.

Dochód za 2017 r. z tytułu stypendium i kwoty uzyskanej na podstawie art 27 ust. 8-10 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych podzielono przez 12 miesięcy, co daje dochód miesięczny w wysokości [...] zł. Dochód męża w wysokości [...] zł został podzielony przez 7 miesięcy, co daje dochód miesięczny w wysokości [...] zł, a dochód syna w wysokości [...] zł podzielono przez 6 miesięcy, co daje dochód miesięczny - [...] zł. Czyli łączny dochód miesięczny za 2017 r. w rodzinie wnioskodawczyni wyliczono na kwotę [...] zł ([...] + [...] + [...]), co w przeliczeniu na osobę stanowi kwotę [...] zł. W związku z powyższym została wydana decyzja przyznająca świadczenie wychowawcze na dziecko A.S..

M.S. przesłała [...] maja 2019 r. skan odcinka wynagrodzenia za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu - [...] zł netto, (wynagrodzenie za marzec 2019 r.)

Po uwzględnieniu dochodu uzyskanego wyliczono miesięczną kwotę dochodu z 2017 r. i kwotę dochodu w wysokości [...] zł. powiększono zgodnie z art. 2 pkt 20 lit c o dochód uzyskany przez wnioskodawczynię w wysokości [...] zł, co daje łącznie kwotę miesięczną w wysokości [...] zł. W przeliczeniu na osobę stanowi to [...] zł i przekracza kryterium dochodowe - [...] zł. Jak wskazał w decyzji organ I instancji oznacza to, że od kwietnia 2019 r. M.S. nie kwalifikuje się do przyznania świadczenia wychowawczego.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła M.S. wnosząc o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę wskazało, że ustawa z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci została z dniem 1 lipca 2019 r. zmieniona ustawą z 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019r. poz. 924).

Organ przytoczył treść art. 25 w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.

Wyjaśnił, że przepisu art. 25 ust. 1 ustawy wynika, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

Kluczową rolę odgrywa zaistnienie okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia, albo wstrzymanie jego wypłaty. Wskazał, że wykładni art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy nie można dokonywać w całkowitym oderwaniu od art. 20 ust. 1 ustawy, określającego obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym o uzyskaniu dochodu przez członka rodziny. W przypadku, gdy osoba pobierająca świadczenie nie poinformuje organu o zaistniałych zmianach, które mają wpływ na prawo do świadczeń, stosownie do treści przepisu art. 25 ust. 3 i 7 ustawy pobrane świadczenie wychowawcze uznawane jest za nienależnie pobrane i podlegać winno zwrotowi wraz z odsetkami za opóźnienie.

Kolegium wskazało, że w rozpatrywanej sprawie po wydaniu decyzji z [...] października 2018 r. przyznającej świadczenie wychowawczego, miało miejsce uzyskanie dochodu.

W celu ustalenia, czy uzyskany dochód rodziny strony ma rzeczywiście wpływ na przyznane jej prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko dokonano ponownego przeliczenia dochodu rodziny skarżącej nie uwzględniając w dochodach rodziny dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, dochodu osiągniętego w 2014 r. (roku bazowym) przez skarżącą i jej męża, gdyż dochody te zostały utracone.

Natomiast zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

Organ odwoławczy wskazał, że z zaświadczeń z Urzędu Skarbowego za 2017 r. i zaświadczeń o wysokości składki zdrowotnej wynika, że dochód M.S. w bazowym 2017 r. wyniósł [...] zł, dochód męża wnioskodawczyni z tytułu zatrudnienia wyniósł [...] zł, a dochód pełnoletniego syna wyniósł [...] zł. W 2017 r. małżonkowie otrzymali kwotę [...] zł z tytułu zwrotu podatku oraz stypendium socjalne w wysokości [...] zł. Mąż i syn wnioskodawczyni uzyskali dochód w trakcie roku bazowego 2017. Mąż wnioskodawczyni jest zatrudniony od maja 2017 r., a syn od czerwca 2017 r. i nadal.

Z tego względu dochód za 2017 r. z tytułu stypendium i kwoty uzyskane na podstawie ustawy 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych należy podzielić przez 12 miesięcy, co daje dochód miesięczny w wysokości [...] zł. Dochód męża w wysokości [...] zł został podzielony przez 7 miesięcy co daje dochód miesięczny w wysokości [...]zł, a dochód syna w wysokości [...] zł podzielono przez 6 miesięcy, co daje dochód miesięczny w kwocie [...] zł. Czyli łączny dochód miesięczny za 2017 r. w rodzinie wnioskodawczyni wyliczono na kwotę [...] zł ([...] + [...] + [...]), co w przeliczeniu na osobę dało kwotę [...] zł.

Po uwzględnieniu dochodu uzyskanego od lutego 2019 r. (27 maja 2019 r. wnioskodawczyni przesłała skan odcinka wynagrodzenia za miesiąc następujący po miesiącu w którym nastąpiło uzyskanie dochodu - [...] zł netto -wynagrodzenie za miesiąc marzec 2019) kwotę dochodu w wysokości [...] zł. należało powiększyć, zgodnie z art. 2 pkt 20 lit c ustawy, o dochód wnioskodawczyni w wysokości [...] zł, co daje łącznie kwotę miesięczną [...] zł, co w przeliczeniu na osobę stanowi kwotę [...] zł i przekracza kryterium dochodowe w wysokości [...] zł

Kolegium podkreśliło, że wnioskodawczyni została prawidłowo poinformowana - wraz ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2016/2017 – o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń.

Odnosząc się do wniosku w przedmiocie umorzenia należności Kolegium wskazało, że postępowanie w powyższym zakresie jest prowadzone odrębnie od niniejszego postępowania.

Skargę na decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] stycznia 2020 r. złożyła M.S..

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 26 stycznia 2021 r. wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020 r., poz. 347 ze zm.) sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne, o czym skarżąca i organ zostali powiadomieni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Skarżąca wprawdzie nie sformułowała zarzutów wobec zaskarżonej decyzji jednakże, zgodnie z art. 134 ppsa sąd w przypadku złożenia skargi jest zobowiązany z urzędu zbadać legalność decyzji.

Skarżąca przesłała do organu I instancji skan uzyskanego w marcu 2019 r. dochodu w Izbie Administracji Skarbowej w [...]. Przepis art. 2 pkt 20 ustawy, obowiązujący przed uchyleniem go wskazaną przez organ ustawą zmieniającą, wymieniał co należy rozumieć przez pojęcie uzyskania dochodu. Z kolei zgodnie z art. 2 pkt 4 dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny.

Natomiast art. 7 ust. 3 ustawy stanowił, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku poprzedzającym okres świadczeniowy, przeciętny miesięczny dochód osiągnięty przez niego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy należy powiększyć o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Ustalając natomiast wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, należy ustalić dochód każdego z członków rodziny, następnie dochody te zsumować i podzielić przez liczbę osób w rodzinie (wyroki NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1156/19 z 23 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2447/14, z 8 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 3/16).

Jednakże zważyć należy, że aby mógł być właściwie zastosowany powyższy przepis powinien być prawidłowo wyliczony dochód członka rodziny za rok kalendarzowy poprzedzający okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia.

Zgodnie z art. 2 pkt. 2 ustawy dochód członka rodziny - oznaczał przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a. Przepis stanowi więc o przeciętnym miesięcznym dochodzie członka rodziny w całym roku "poprzedzającym". Jak wyżej zaznaczono dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny.

Tymczasem wyliczając dochód rodziny i poszczególnych jej członków za 2017 r. organ dochody męża i syna skarżącej podzielił nie przez dwanaście miesięcy lecz odpowiednio przez siedem i sześć miesięcy, a więc niezgodnie z art. 2 pkt. 2 ustawy. Pozostałe składniki dochodu prawidłowo podzielił przez dwanaście miesięcy. Zważyć należy, że dopiero właściwie wyliczony dochód za 2017 r. powinien być następnie podstawą do zastosowania art. 7 ust. 3 ustawy, w sposób wskazany w jego treści.

Ponadto uszło uwadze organów, że dla zastosowania art. 7 ust. 3 ustawy nie wystarczy samo uzyskanie dochodu po roku poprzedzającym okres świadczeniowy, lecz konieczne jest, by dochód ten był uzyskiwany w dacie ustalania, weryfikowania prawa do świadczenia wychowawczego. Ustawodawca zakłada doliczenie wyłącznie dochodu długotrwale uzyskiwanego. Istotne jest także, czy dany członek rodziny uzyskuje stałe dochody, czy też w różnych miesiącach różne kwoty dochodu.

Organy w tym zakresie nie poczyniły żadnych ustaleń, ograniczając się jedynie do wskazania uzyskania dochodu (na podstawie przesłanego scanu) bez wyjaśnienia, w jakim okresie czasu skarżąca (po marcu 2019 r.) pozostała w zatrudnieniu i jakie były wówczas jej dochody, czym naruszyły powyższy przepis.

Z przyczyn powyżej wskazanych uznać należy, że organy naruszyły także przepisy art. 7, 77 § 1, 80 kpa.

Mając powyższe na uwadze Sąd, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.