Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1236/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: Sędzia WSA Magda Froncisz (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. W., J. P., S. P., A. P. na decyzję Wojewody z dnia 6 września 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. decyzją z 31 marca 2021 r. znak: [...], orzekł o odmowie zwrotu części działki nr [...] obręb [...], jedn. ewid. [...] m. K., w granicach parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...], na rzecz: P. P., A. P., A. M., W. W., A. W., M. G., J. P. i S. P..

Organ wskazał, że nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste, a obecnie stanowi własność osób fizycznych i jej zwrot nie jest możliwy, wobec spełnienia negatywnych przesłanek zwrotu, o których mowa w art. 229 u.g.n.

Odwołanie od ww. decyzji Prezydenta Miasta K. pismem z 29 kwietnia 2021 r., sprecyzowanym pismem z 14 maja 2021 r., złożył P. P., działający w imieniu własnym i jako pełnomocnik A. P., A. M., W. W., A. W., M. G., J. P. i S. P., wskazując: "że podtrzymuję wniosek z dnia 8.05.2020 r. o zwrot wywłaszczonych nieruchomości w granicach parcel katastralnych l. kat. [...] oraz l. kat. [...], b. gm. kat. [...], stanowiącej własność A. P. w całości. Dotyczy to nieruchomości, które nie zostały dotychczas zwrócone, dla pozostałych proszę o sporządzenie operatu szacunkowego, określenia wartości rynkowej w celu wypłaty odszkodowania." P. P. zwrócił się również z zapytaniem, czy w przypadku braku możliwości zwrotu nieruchomości w naturze wnioskodawcom nie przysługuje przyznanie nieruchomości zamiennej lub odszkodowania.

Wojewoda decyzją z 6 września 2021 r. znak [...], na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 u.g.n. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał decyzję I instancji w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzję należało utrzymać w mocy, gdyż jest ona zgodna z obowiązującymi przepisami prawa i ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwem sądów administracyjnych.

Jak wynika z akt sprawy, pismem z 14 maja 2020 r. P. P., działając w imieniu własnym oraz A. P., A. M., W. W., A. W., M. G., J. P. i S. P., wniósł o zwrot parcel l. kat. [...] i l. kat. [...], b. gm. kat. [...] stanowiących własność A. P., zaznaczając, iż część parceli katastralnej l. kat. [...], b. gm. kat. [...] została już wnioskodawcom zwrócona.

Parcele katastralne: l. kat. [...] o pow. 0,7710 ha i l. kat. [...] o pow. 0,7504 ha, b. gm. kat. [...] stanowiące własność A. P., zostały zbyte umowami sprzedaży zawartymi w formie aktów notarialnych: z 21 września 1977 r. oraz z 2 marca 1977 r. na rzecz Skarbu Państwa, na cele firma A z siedzibą w K..

Jak ustalił organ I instancji, porównanie mapy katastralnej z mapą ewidencyjną wykazało, iż wywłaszczone parcele: l. kat. [...] i l. kat. [...], b. gm. kat. [...] stanowią następujące działki ewidencyjne: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz części działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K..

Następnie organ I instancji wskazał, iż Prezydent Miasta K. decyzją z 14 czerwca 2007 r. znak: [...] orzekł o odmowie zwrotu części działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz całej działki: nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...], m. K., w granicy parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...], oraz działki nr [...] i części działek: nr [...] i nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...], m. K., w granicy parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...] na rzecz: W. W., J. P., A. W., M. G., A. M., S. P., A. P. i P. P.. Powyższa decyzja stała się ostateczna z dniem 24 lipca 2007 r.

Z kolei decyzją z 15 marca 2010 r. znak: [...] Prezydent Miasta K. orzekł o odmowie zwrotu działki nr [...] oraz części działki nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...], m. K., w granicy parceli l. kat. [...], b. gm. kat. Mistrzejowice na rzecz A. W., W. W., M. G., A. M., P. P. i J. P.. Powyższa decyzja stała się ostateczna z dniem 21 kwietnia 2010 r.

Natomiast postanowieniem z 8 lipca 2005 r. znak: [...] Wojewoda wyznaczył Starostę [...] do prowadzenia sprawy w zakresie zwrotu działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K..

Decyzją z 13 kwietnia 2012 r. znak: [...] Starosta [...] orzekł o umorzeniu, jako bezprzedmiotowego, postępowania w stosunku do działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz części działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., w granicy parceli l. kat. [...] i l. kat. [...], b. gm. kat. [...]. Powodem umorzenia było wycofanie przez wnioskodawców wniosku w powyższym zakresie. Ww. decyzja stała się ostateczna z dniem 22 maja 2012 r.

Decyzją z 12 października 2012 r. znak: [...] Starosta [...] orzekł o zwrocie działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K., na rzecz wnioskodawców. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy ostateczną decyzją Wojewody z 21 maja 2013 r. znak: [...]

Natomiast decyzją z 17 kwietnia 2013 r. znak: [...] Starosta [...] orzekł o zwrocie działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K., w granicy parceli 1. kat. [...], b. gm. kat. [...] na rzecz wnioskodawców i powyższa decyzja stała się ostateczna z dniem 10 maja 2013 r.

Decyzją z 16 kwietnia 2013 r. znak: [...] Starosta [...] orzekł o umorzeniu, jako bezprzedmiotowego, postępowania w stosunku do części działki nr [...] (odpowiadającej działce nr [...]), obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K.. Ww. decyzja stała się ostateczna z dniem 8 maja 2013 r.

Z kolei decyzją z 10 września 2013 r. znak: [...] Starosta [...] orzekł o zwrocie działki nr [...] (powstałej z podziału działki nr [...]), obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. na rzecz wnioskodawców, a decyzją z 13 września 2013 r. znak: [...] Starosta [...] orzekł o zwrocie działki nr [...] (powstałej z podziału działki nr [...]), obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K. na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli. Powyższe decyzje zostały utrzymane w mocy decyzjami Wojewody z 8 maja 2014 r. znak: [...] oraz z 19 maja 2014 r. znak: [...] Na tę ostatnią decyzję wniesiona została skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem z 9 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 1019/14 skargę oddalił.

W związku z powyższym Prezydent Miasta K. wskazał, iż jedynie w stosunku do działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. nie wydano decyzji kończącej postępowanie i dwukrotnie (pismami z: 13 listopada 2020 r. oraz 19 stycznia 2021 r.) zwracał się do wnioskodawców o jednoznaczne wskazanie, czy wniosek o zwrot ma dotyczyć wszystkich działek w granicach wskazanych parcel, czy jedynie działki nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., w stosunku do której dotychczas nie wydano decyzji.

Do dnia wydania zaskarżonej decyzji strony nie udzieliły w powyższym zakresie żadnej odpowiedzi, zatem organ I instancji przyjął, iż postępowanie dotyczy zwrotu działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., bowiem sprawa w pozostałym zakresie została już rozstrzygnięta poprzez wydanie w tej sprawie decyzji.

Jak ustalił Prezydent Miasta K., parcela katastralna l. kat. [...], b. gm. kat. [...] nabyta została na rzecz Skarbu Państwa - firma A" w K. umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego z [...] 1977 r. Repertorium A I Numer: [...]. W dacie zbycia przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność A. P. w całości.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. - [...], Wydział I Cywilny z 12 marca 1997 r. sygn. akt I Ns 351/96/N spadek po A. P. na podstawie ustawy nabyli wprost: żona W. P. w 7/28 części oraz dzieci: W. W., J. P., A. W., M. G., A. M., S. P. i J. P. - każde po 3/28 części.

Mocą postanowienia Sądu Rejonowego dla K. [...] w K. Wydział I Cywilny z 27 grudnia 2006 r. sygn. akt I Ns 1153/03/P spadek po W. P. nabył wprost na podstawie testamentu notarialnego z [...] 1997 r. Rep. [...] i na podstawie testamentu notarialnego z 17 lipca 2000 r. Rep. [...] syn S. P. w całości.

Zgodnie zaś z postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. - [...] w K., Wydział I Cywilny z 8 listopada 2006 r. sygn. akt I Ns 1230/06/N spadek po J. P. na podstawie ustawy nabyli synowie: P. T. P. i A. J. P. - po 1/2 części każdy.

Z powyższego wynika zatem, że wniosek o zwrot złożony został przez wszystkie uprawnione do tego osoby.

Przechodząc do merytorycznego rozpatrzenia sprawy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. organ odwoławczy zauważyć, że ww. działka została oddana w użytkowanie wieczyste na 99 lat firma B" w K. na podstawie umowy użytkowania wieczystego z 17 sierpnia 1988 r. Rep.: A.II.Numer: [...]. Wpis tego prawa w księdze wieczystej nr [...] nastąpił w dniu 1 września 1988 r. Następnie w wyniku umowy przeniesienia wieczystego użytkowania zawartej w formie aktu notarialnego z 7 sierpnia 1991 r. Rep. A.I [...] działkę nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. przeniesiono do księgi wieczystej nr KW [...] i jako użytkownika wieczystego wpisano J. Z. i R. Z.. Powyższy wpis miał miejsce w dniu 13 sierpnia 1991 r.

Aktualnie, zgodnie z wpisem w dziale II księgi wieczystej nr [...] działka nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...], m. K. stanowi własność osób fizycznych na podstawie decyzji Prezydenta Miasta K. z 16 stycznia 2009 r. znak: [...] o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

Dokonując zatem, w oparciu o zgromadzony w aktach przedmiotowej sprawy materiał dowodowy, oceny zasadności zgłoszonego roszczenia o zwrot przedmiotowej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 zd. pierwsze ustawy o gospodarce nieruchomościami (zwanej dalej: u.g.n.), "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu." Z kolei stosownie do przepisu art. 229 u.g.n.: "roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia wżycie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej".

Organ odwoławczy wskazał, że przepis ten jest na tyle precyzyjny, że w sytuacji, gdy znajduje on zastosowanie, organ administracji zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Stanowisko takie wyraził m. in. w wyroku z 30 czerwca 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 765/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który stwierdził, iż: "zawarte w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wyłączenia możliwości dochodzenia roszczenia stanowią negatywne przesłanki zwrotu nieruchomości, których zaistnienie powinno prowadzić do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a nie do umorzenia postępowania". Pogląd powyższy został potwierdzony także przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie m.in. w wyroku z 30 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 386/06: "jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, póz. 543 ze zm.) i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 ustawy".

Na Skarbie Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego spoczywa obowiązek zwrotu nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Obowiązek ten znosi jednak przepis art. 229 ustawy w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego nie jest w dniu 1 stycznia 1998 r. właścicielem nieruchomości albo też nie włada tą nieruchomością, gdyż oddana została ona w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej (tzn. innemu podmiotowi niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego). Art. 229 u.g.n. stanowi więc negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, której ustalenie winno prowadzić do odmowy zwrotu nieruchomości ("Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" - T. Woś; Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis). Odnosząc się zatem do odpowiedniego zarzutu odwołania organ odwoławczy wyjaśnił, że do wyłączenia ciążącego na wyżej wymienionych podmiotach obowiązku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 229 u.g.n. dochodzi zatem bez potrzeby merytorycznego rozpoznania, czy nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W związku z powyższym, skoro przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste i wpis tego prawa nastąpił przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w chwili obecnej nieruchomość stanowi własność osób fizycznych, to roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługiwało już w momencie wejścia w życie tej ustawy - zgodnie z jej art. 229 u.g.n. - tj. od 1 stycznia 1998 r.

Odnośnie zaś zapytania odwołujących, czy w przypadku braku możliwości zwrotu nieruchomości w naturze wnioskodawcom nie przysługuje przyznanie nieruchomości zamiennej lub odszkodowania, organ odwoławczy zauważył, że ustawodawca w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami stworzył jedynie, co do zasady, możliwość przywrócenia stanu prawnego na nieruchomości, istniejącego przed wywłaszczeniem. Bowiem zgodnie z tymi przepisami nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy na ich wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w świetle przesłanek z art. 137 u.g.n. Dlatego przy spełnieniu przesłanek zwrotu nieruchomości istnieje możliwość restytucji w naturze prawa własności utraconego przez byłych właścicieli.

Nie jest natomiast możliwe ubieganie się na drodze administracyjnej o rekompensatę za nieruchomości wywłaszczone, których stan faktyczny albo prawny nie daje możliwości zwrócenia ich byłym właścicielom. Ustawodawca tak skonstruował przepisy prawa w tej materii, iż obecnie możliwym jest uzyskanie odszkodowania w formie wydanej decyzji administracyjnej jedynie w przypadku braku ustalenia odszkodowania równocześnie z wywłaszczeniem dokonanym w latach ubiegłych. Zawarty natomiast w odwołaniu wniosek o wszczęcie postępowania w zakresie ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości oznaczone w dacie wywłaszczenia jako parcele: l. kat. [...] oraz l. kat. [...], b. gm. kat. [...] został, jak wynika z pisma Prezydenta Miasta K. z 28 maja 2021r., przekazany zgodnie z właściwością do Referatu Wywłaszczeń i Odszkodowań za Wywłaszczone Nieruchomości Wydziału Skarbu Miasta Urzędu Miasta K..

Odnosząc się do wskazania przez P. P. w piśmie z 29 kwietnia 2021 r., że podtrzymuje "wniosek z dnia [...].2020 r. o zwrot wywłaszczonych nieruchomości w granicach parcel katastralnych l. kat. [...] oraz l. kat. [...] b. gm. kat. [...] stanowiącej własność A. P. w całości. Dotyczy to nieruchomości, które nie zostały dotychczas zwrócone (...)", organ odwoławczy wyjaśnił, że Wojewoda wydając niniejszą decyzję orzekał jedynie w zakresie wyznaczonym zaskarżoną decyzją, tj. w kwestii zwrotu części działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K.. W związku z powyższym nie było możliwe zajmowanie stanowiska przez organ odwoławczy w pozostałym zakresie.

A. W., J. P., S. P., A. P. wnieśli na powyższą decyzję Wojewody z 6 września 2021 r. znak [...], skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucili brak wszechstronnego uwzględniającego uzasadniony interes skarżących rozpoznania sprawy, nieuwzględnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz ocenę zgromadzonego materiału dowodowego jedynie w aspekcie formalnym bez jego oceny merytorycznej.

Wobec powyższego skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie w całości poprzedzającej decyzji Prezydenta Miasta K. z 31 marca 2021 r. oraz nakazanie organowi I instancji ponowne rozpoznanie sprawy.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że postępowania zakończone zaskarżoną decyzją zostało wszczęte na wniosek spadkobierców A. P., właściciela parcel I. kat. [...] i I. kat. [...] b. gm. kat. [...] o zwrot tych nieruchomości z 14 maja 2020 r. Prezydent Miasta K. jako organ I instancji stwierdził, co znalazło wyraz w uzasadnieniu jego decyzji, iż wniosek ten nie był precyzyjny. Przeprowadził zatem z własnej inicjatywy szczegółowe postępowanie dotyczące obecnego stanu prawnego działek ewidencyjnych odpowiadających dawnym parcelom katastralnym [...] i [...], w tym szczegółową analizę postępowań dotyczących wywłaszczenia oraz ewentualnego zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, co zostało szczegółowo opisane w uzasadnieniu jego decyzji. Następnie skupił się na formalnym aspekcie sprawy tj. istnieniu określonych w ustawie o gospodarce nieruchomościami przesłanek uniemożliwiających zwrot w naturze części działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K.. Działka ta po wywłaszczeniu została oddana w użytkowanie wieczyste na podstawie umowy użytkowania wieczystego z 17 sierpnia 1988 r. firma B w K.. Następnie prawo to zostało przeniesione na osoby fizyczne. Obecnie na mocy prawa zgodnie ze stosowną ustawą prawo wieczystego użytkowania uległo przekształceniu w prawo własności. Działka będąca przedmiotem skarżonej decyzji jest własnością osób fizycznych i dlatego wydano decyzję odmawiającą jej zwrotu wnioskodawcom.

W całym postępowaniu pominięto niezwykle istotną okoliczność, że cel, dla którego w roku 1977 dokonano wywłaszczenia parcel katastralnych [...] i [...] nie został nigdy zrealizowany. Wywłaszczenia dokonano bowiem na rzecz Skarbu Państwa na cele firma A" z siedzibą w K..

Zakłady te nigdy nie wykorzystywały nieruchomości będącej przedmiotem decyzji na cele związane ze swoją działalnością. Ponieważ cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie został zrealizowany, a tym samym nieruchomość okazała się zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, należało nieruchomość tę zwrócić byłym właścicielom, a przynajmniej zwrot taki zaproponować. Tymczasem Skarb Państwa przekazał nieruchomość, poprzez oddanie jej w użytkowanie wieczyste, osobom trzecim, dokonując oczywistego pokrzywdzenia wywłaszczonego właściciela. Równocześnie stworzone zostały okoliczności uniemożliwiające fizyczny zwrot nieruchomości bez pokrzywdzenia osób trzecich. Wobec tego w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem z 14 maja 2020 r. należało przeprowadzić czynności ustalające wszelkie okoliczności sprawy, w tym ustalić, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, że wywłaszczony i jego spadkobiercy ponieśli realną szkodę oraz określić sposób ewentualnej rekompensaty tej szkody, a także czy cena wywłaszczanej nieruchomości odpowiadała jej realnej ówczesnej wartości. Należało rozważyć możliwość przekazania wnioskodawcom nieruchomości zamiennej lub wypłaty odszkodowania. Ustalenia te należało poczynić w interesie wnioskodawców, uwzględniając wszelkie uwarunkowania społeczno-gospodarcze, a nie tylko aspekty formalne. Wydający decyzję organ działał bowiem jako organ władzy publicznej, a nie reprezentant właściciela majątku, w którego posiadanie wszedł drogą wywłaszczenia.

Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia dzisiejszego stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa o COVID), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020r., poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2).

Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3). W niniejszej sprawie Przewodniczący II Wydziału WSA w Krakowie zarządzeniem z 1 grudnia 2021 r. wyznaczył na 4 lutego 2022 r. posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów.

Przeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie stanowiłoby nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a jednocześnie nie ma technicznych możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość, z bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne w trybie wyżej opisanym, poprzedzone było próbą uzyskania od stron postępowania potwierdzenia istnienia technicznych możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 1 grudnia 2021 r.). Jednak nie uzyskano od wszystkich stron postępowania potwierdzenia posiadania ww. technicznych możliwości.

Skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów umożliwiło jej rozstrzygnięcie bez szkody dla wyjaśnienia sprawy. Przy tym rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżących, uczestników i skarżonego organu, bowiem podnoszone przez nich argumenty są rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz skargę, odpowiedź na skargę i inne pisma procesowe. Z tych względów Sąd rozpoznał na podstawie cytowanego powyżej art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami Sąd stwierdził, że nie ma podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego, bowiem odpowiada ona prawu, a skarga jest bezzasadna.

Zakres możliwego orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie jest wyznaczony granicami sprawy administracyjnej, określonej przepisami prawa materialnego. Sąd aprobuje rozstrzygnięcie i ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w niezawierającym istotnych wad procesowych postępowaniu; spełnia wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a., a treść uzasadnienia decyzji świadczy o tym, że wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i art. 77 K.p.a.). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 K.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 K.p.a. w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu i wyjaśniono podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa.

W tym stanie rzeczy Sąd podziela argumentację rozstrzygnięcia organu II instancji, ponieważ jest ona zgodna z obowiązującym prawem i ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnym w tym przedmiocie.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. odmawiającą zwrotu nieruchomości.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowi art. 229 u.g.n.

Istotne dla rozstrzygnięcia elementy stanu faktycznego przedstawiają się tak, jak to wskazały organy obu instancji. Kontrolowany akt został wydany przez organ właściwy do rozpatrzenia sprawy, w postępowaniu przeprowadzonym bez wad procesowych mogących mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotowe postępowanie o zwrot toczyło się na wniosek z 14 maja 2020 r. złożony przez P. P., działającego w imieniu własnym oraz A. P., A. M., W. W., A. W., M. G., J. P. i S. P., którym wniesiono o zwrot parcel l. kat. [...] i l. kat. [...], b. gm. kat. [...] stanowiących własność A. P., zaznaczając, iż część parceli katastralnej l. kat. [...], b. gm. kat. Mistrzejowice została już wnioskodawcom zwrócona.

Prawidłowo uznał Prezydent Miasta K., po dokonaniu analizy stanu prawnego powyższych parcel, że jedynie w stosunku do działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. nie wydano decyzji kończącej postępowanie. Zatem, z uwagi na późniejszą korespondencję ze skarżącymi, organy administracji słusznie uznały, że wydane w niniejszej sprawie decyzje winny dotyczyć jedynie zwrotu części działki nr [...], obręb [...], jedn. ewid. [...] m. K., objętej księgą wieczystą nr [...], w granicach parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...].

W sprawie bezsporne były okoliczności dotyczące wywłaszczenia działki nr [...] obręb [...], jedn. ewid. [...] m. K., w granicach parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...], przekształceń ewidencyjnych działek, a także kwestia następstwa prawnego skarżących wobec ówczesnego właścicielka.

Jak wynika z akt parcela katastralna l. kat. [...], b. gm. kat. [...], została nabyta na rzecz Skarbu Państwa - firma A w K. umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego z 2 marca 1977 r. Repertorium A.I.Numer [...]. W dacie zbycia przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność poprzednika prawnego skarżących - A. P..

Przedmiotowa działka została następnie oddana w użytkowanie wieczyste na 99 lat firma B w K. na podstawie umowy użytkowania wieczystego z 17 sierpnia 1988 r. Rep.: A.II.Numer [...]. Wpis tego prawa w księdze wieczystej nr [...] nastąpił w dniu 1 września 1988 r.

Następnie w wyniku umowy przeniesienia wieczystego użytkowania zawartej w formie aktu notarialnego z 7 sierpnia 1991 r. Rep. A.I. Nr [...] działkę nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. przeniesiono do księgi wieczystej nr KW [...] i jako użytkownika wieczystego wpisano J. Z. i R. Z.. Powyższy wpis miał miejsce w dniu 13 sierpnia 1991 r.

Aktualnie, zgodnie z wpisem w dziale II księgi wieczystej nr [...] działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K. stanowi własność osób fizycznych na podstawie decyzji Prezydenta Miasta K. z 16 stycznia 2009 r. znak: [...] o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie Dz. U. z 2020 r. poz. 1990, dalej: u.g.n.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1. u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.).

Jak jednak słusznie wskazały organy obu instancji, zgodnie z art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia wżycie u.g.n. (zgodnie z art. 242 ustawy – 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Przepis ten jest na tyle precyzyjny, że w sytuacji, gdy znajduje on zastosowanie, organ administracji zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Jeżeli przed 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n., a fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi, następcy prawnemu, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 ustawy. W przypadku sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości wywłaszczonej, nieruchomość ta nie podlega zwrotowi niezależnie od tego, czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany.

W związku z powyższym, skoro przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste i wpis tego prawa nastąpił przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, to należy stwierdzić, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługiwało już w momencie wejścia w życie tej ustawy, tj. od dnia 1 stycznia 1998 r.

Zatem na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie mogło mieć żadnego wpływu ustalenie, jaki był rzeczywisty i konkretny cel wywłaszczenia oraz czy cel ten został na nieruchomości zrealizowany w odpowiednim ustawowym terminie.

Jednoznaczna treść art. 229 u.g.n. z woli ustawodawcy nie pozwala organom administracji ani sądom administracyjnym stosowania innej, niż przyjęta w niniejszej sprawie, wykładni ww. przepisów.

W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego - w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi - skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości.

W wyroku z 15 maja 2009 r., sygn. I OSK 72/08 NSA stwierdził, że w przypadku sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości wywłaszczonej, nieruchomość ta nie podlega zwrotowi niezależnie od tego, czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany.

Podsumowując, dokonany w dniu 1 września 1988 r., czyli przed 1 stycznia 1998 r. wpis użytkowania wieczystego w księdze wieczystej, bez względu na inne okoliczności, w tym podnoszone przez skarżących, uniemożliwia zwrot wywłaszczonej nieruchomości ze względu na ochronę praw osób trzecich.

W konsekwencji bezzasadne okazały się wszystkie zarzuty skargi, bowiem organy dokonały niewadliwych ustaleń, a cała argumentacja odwołania i skargi okazała się chybiona, co prawidłowo stwierdził organ II instancji.

Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, nie dostrzegł uchybień uzasadniających wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Sąd uchyla zaskarżony akt na podstawie art. 145 P.p.s.a. tylko w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, jeżeli mogły one mieć wpływ na wynik sprawy lub w razie naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie stwierdził takich wad i uchybień, dlatego orzekł jak w sentencji oddalając skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.