Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 984/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-11-22 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6153 Warunki zabudowy  terenu
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2, art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "E" w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r. NR (...) w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

Pismem z dnia (...) r. Stowarzyszenie "E" w K. (dalej Stowarzyszenie) wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r. Nr (...) w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV sądu z dnia (...) r. wezwano Stowarzyszenie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł, stosowanie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) pod rygorem odrzucenia skargi.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego, w uzasadnieniu którego wskazano na brak środków finansowych lub majątku. Wskazano na okoliczność, iż działalność Stowarzyszenia opiera się wyłącznie na pracy społecznej członków, a skarżący nie posiada i nie gromadzi jakichkolwiek środków pieniężnych, które umożliwiałoby uiszczenie wpisu sądowego. Strona skarżąca podniosła, że Zebranie Członków nie zdecydowało się podjąć uchwały w przedmiocie obowiązku uiszczenia składek członkowskich przez członków Stowarzyszenia.

Postanowieniem z dnia (...) r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

W zakreślonym ustawą terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego domagając się przyznania prawa pomocy w oparciu o argumentację przedstawioną w wniosku z dnia (...) r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek jest bezzasadny.

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.), postanowienie przeciwko, któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza sądowego.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd może przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów utrzymania.

Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa (regulaminowa).

Skarżące Stowarzyszenie, chcąc realizować działalność regulaminową poprzez opisane wyżej formy aktywności, w szczególności w zakresie udziału w postępowaniach administracyjnych musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności, także kosztów udziału w postępowaniach sądowoadministracyjnych, w których dokonywana jest kontrola decyzji wydawanych przez organy administracji. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Jedynie w sytuacji, gdy Stowarzyszenie wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.) lub, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), można przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Trzeba przy tym podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o przyznanie prawa pomocy osoba prawna (inna jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów procesu, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587).

Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 07 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy).

Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Z kolei, realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez ustalenie wysokości składek członkowskich na odpowiednio wysokim poziomie, czy też zwiększenie liczby członków.

Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie nie pobiera składek członkowskich, chociaż takie źródło finansowania założył ustawodawca w art. 42 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach.

Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne.

Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby dopuszczalne w sytuacji, gdyby skarżący zasadniczo, poprzez wprowadzenie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych (ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, zwiększenie liczby członków), zapewnił źródła finansowania swojej działalności. Możliwe jest również przekształcenie Stowarzyszenia w stowarzyszenie "statutowe", które oprócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową.

Tymczasem argumentacja przedstawiona przez skarżącego wskazuje, że oczekuje on, iż żądanie przyznania prawa pomocy zostanie uwzględnione z uwagi na fakt, że działalność opiera wyłącznie na pracy społecznej członków, co powoduje, że nie dysponuje jakimkolwiek majątkiem. Żądanie strony zmierza w istocie do tego, aby działalność Stowarzyszenia, którego założyciele i członkowie zrezygnowali z ustawowo przewidzianego źródła finansowania tej działalności, realizowana była z budżetu Państwa. Takie "przerzucanie" ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, na przykład poprzez zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 i z dnia 12 stycznia 2009 r. sygn. akt 1364/08, dostępne na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego).

W tym stanie rzeczy, sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak sentencji.