Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 3707/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 lutego 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Firek Sędziowie : WSA Aldona Gąsecka-Duda AWSA Kazimierz Bandarzewski ( spr.) Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2006 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...]. z dnia 7 listopada 2001r. Nr [...] w przedm. pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] czerwca 2001 r. II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] na rzecz skarżącego Z. P. kwotę 10 zł. ( dziesięć złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Z. P. otrzymał uprawnienia kombatanckie w 1987r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej za okres od [...] grudnia 1951 r. do [...] marca 1952r. i w tym czasie odbył służbę w składzie grup operacyjnych wydzielonych z III Brygady Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, uczestnicząc w likwidacji reakcyjnego podziemia. Służba ta była pełniona na terenie ówczesnego województwa lubelskiego ([...] , [...] , [...]).

W dniu [...] lutym 2001 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej zwany w skrócie "Kierownikiem Urzędu") zawiadomił Z. P. o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego celem wydania decyzji w sprawie prawa do świadczeń objętych ustawą z 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity z 1997r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ustawą o kombatantach".

Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r. Kierownik Urzędu orzekł o pozbawieniu stronę uprawnień kombatanckich. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ administracyjny wyjaśnił, że przyznanie tych uprawnień nastąpiło wyłącznie z tytułu uczestniczenia w walkach o utrwalenie władzy ludowej. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Centralnego Archiwum Wojskowego nr [...] wynika, że Z. P. nie brał osobistego udziału z zwalczaniu oddziałów Ukraińskiej Powstańczej Armii lub grup Wehrwolfu, ponieważ jednostka, w której strona odbywała służbę jedynie w dniu [...] maja 1951 r. walczyła z UPA, podczas gdy Z. P. rozpoczął służbę wojskową już po tej dacie - w dniu [...] czerwca 1951 r. Kierownik Urzędu przytoczył treść art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach i wyjaśnił, że w tej sprawie stronie nie przysługuje żaden tytuł umożliwiający otrzymanie uprawnień kombatanckich w świetle ustawy z 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W szczególności nie przysługują stronie uprawnienia kombatanckie z tytułu osobistego udziału w jednostka Wojska Polskiego w walkach z UPA lub Wehrwolfem, ponieważ Z. P. nie brał osobistego udziału w takich walkach (akta, karta nr 22).

Decyzję tą otrzymała strona w dniu [...] czerwca 2001 r. (akta, karta nr 21) i w dniu [...] czerwca 2001r, z zachowaniem ustawowego 14-dniowego terminu, złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (akta, karta nr 23). We wniosku tym zarzucono organowi administracji naruszenie przepisów proceduralnych (art. 7-9 k.p.a., art. 11-12 k.p.a., art. 75, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a.), a także przepisu prawa materialnego - art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Zdaniem składającego wniosek, decyzja ta nie zawiera uzasadnienia wymaganego art. 107 § 3 k.p.a., a ponadto w sprawie nie przeprowadzono wnikliwego postępowania dowodowego. Podniesiono we wniosku, że bezpodstawnie określono Z. P. jako "utrwalacza władzy ludowej", skoro odbył służbę wojskową z poboru w okresie od [...] .06.1951r. do [...].10.1952r. w III Brygadzie KBW i brał udział w walkach z resztkami oddziałów UPA i innych bank terrorystyczno-rabunkowych. Udział w walkach z UPA wynika z wykazu MON. Zdaniem Z. P., przysługuje mu status kombatanta na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. We wniosku podniesiono również naruszenie postanowień Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej polegające na odebraniu słusznie nabytych praw, co godzi w ludzi starych i schorowanych i musi spotkać się ze złym odbiorem społecznym.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu [...] listopada 2001 r. utrzymał - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach - w mocy swoją decyzję i powtórzył argumentację zawartą w decyzji z dnia 13 czerwca 2001 r. Dodatkowo wyjaśniono, że Z. P. służył w wojsku po [...] czerwca 1947r., a z wykazu Centralnego Archiwum Wojskowego nr [...] z dnia [...] 08.1995r. wynika, że jednostka w której służył składający wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w okresie od [...] .12.1951 r. do [...] .03.1952r. zwalczała polskie niepodległościowe podziemie a nie oddziały UPA.

Decyzje tą otrzymał Z. P. w dniu [...] listopada 2001 r. (akta, karta nr 24) i w dniu [...] listopada 2001 r wniósł skargę, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Kierownikowi Urzędu. W skardze ponownie zarzucono organowi administracji naruszenie przepisów proceduralnych (art. 7-9 k.p.a., art. 11-12 k.p.a., art. 75, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a.), a także przepisu prawa materialnego - art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Zdaniem skarżącego, decyzja ta nie zawiera uzasadnienia wymaganego art. 107 § 3 k.p.a., a ponadto w sprawie nie przeprowadzono wnikliwego postępowania dowodowego. Podniesiono w skardze, że skarżący niesłusznie został uznany jako "utrwalacz władzy ludowej", skoro z poboru odbył służbę w okresie od [...] .06.1951 r. do [...] .10.1953r. w Ludowym Wojsku Polskim, będąc przydzielony do III Brygady KBW. Ponownie podkreślił, że bezpodstawnie przyjęto brak jego osobistego udziału w walkach z UPA, Werhwolfem i innymi bandami zbrojnego podziemia. Zdaniem skarżącego, przysługuje mu status kombatanta na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. Do skargi dołączono oryginał zaświadczenia Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia [...] .05.1995r. nr [...], z którego wynika że żołnierze III Brygady KBW w 1951 r brali udział w walkach z UPA.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując uzasadnienie zawarte w swoich decyzjach w tej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarżący Z. P. wniósł w dniu 30 listopada 2001 r skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 7 listopada 2001 r. Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.

Wojewódzkie sądy administracyjne w ramach kontroli nad działalnością organów administracji publicznej, uprawnione są do badania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zobowiązany jest do zbadania, czy w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego bądź też w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia obowiązujących wówczas przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Sąd ten nie jest przy tym związany granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.).

W niniejszej sprawie bezspornym jest okoliczność wszczęcia przez Kierownika Urzędu postępowania weryfikacyjnego, w ramach którego wydano decyzje pozbawiające Z. P. uprawnień kombatanckich.

Z akt zgromadzonych w sprawie wynika, że skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie jedynie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od [...] grudnia 1951 r. do [...] marca 1952r. (orzeczenie Komisji Weryfikacyjnej ZBoWiD, karta nr 11) i w tym zakresie stan faktyczny sprawy został - w ocenie Sądu - ustalony prawidłowo przez Kierownika Urzędu. Jednakże oparcie rozstrzygnięcia w tej sprawie tylko na okoliczności uzyskania przez skarżącego uprawnień kombatanckich z tytułu "utrwalania władzy ludowej" nie jest prawidłowe.

Już bowiem w deklaracji członkowskiej, złożonej w 1986r do byłego ZBoWiD, sam skarżący podnosił okoliczność brania osobistego udziału w walkach z UPA (akta sprawy, karta nr 6). Okoliczność uczestniczenia w walkach z oddziałami UPA wynika również z życiorysu skarżącego, sporządzonego w 1986r. (akta sprawy, karta nr 2), w którym Z. P. wskazuje, że służył w jednostce wojskowej nr [...] . Fakt służby wojskowej w jednostce nr [...] wynika również z kopii zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień z 1985r. nr [...] (akta sprawy, karta nr 75). Ponadto już w postępowaniu l-instancyjnym prowadzonym przez Kierownika Urzędu skarżący przedstawił kopię zaświadczenia Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia [...].05.1995r. nr [...], z którego wynika że żołnierze III Brygady KBW w 1951 r brali udział w walkach z UPA, ze wskazaniem, iż zaświadczenie to wydano na podstawie CAW [...]. Dodatkowo konsekwentnie skarżący w postępowaniach administracyjnych prowadzonych przez Kierownika Urzędu podnosił okoliczność osobistego udziału w walkach z oddziałami UPA.

Mając powyższe na uwadze, bez wątpienia obowiązkiem Kierownika Urzędu było ustalenie w trakcie postępowania weryfikacyjnego (lub postępowania odwoławczego), czy istotnie skarżący brał lub nie brał udziału w walkach z oddziałami UPA. Skoro bowiem sama strona przedkładała dokumenty (zaświadczenie z C.A.W. z 1995r., nr [...] ), wskazujące na udział III Brygady KBW w walkach z UPA, to tym samym Kierownik Urzędu by zobowiązany albo ustalić, iż istotnie skarżący brał udział w walkach jednostki wojskowej z UPA, albo też zebrać materiał dowodowy, z którego wynikałoby, że Z. P. nie brał osobistego udziału w walkach z oddziałami UPA.

Tymczasem Kierownik Urzędu uznał, że przedłożone przez stronę w trakcie postępowania weryfikacyjnego zaświadczenie Centralnego Archiwum Wojskowego z 1995r. nr [...] nie wskazuje, aby sam zainteresowany brał udział w walkach z UPA, a ponadto III Brygada KBW walczyła z UPA tylko w dniu [...] maja 1951 r., a więc jeszcze przed rozpoczęciem służby wojskowej przez skarżącego.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ustalił fakt nie uczestniczenia Z. P. z walkach z oddziałami UPA bez należytego wyjaśnienia istotnych w tym zakresie okoliczności, a tym samym w sposób niewiarygodny. Przede wszystkim zaświadczenie C.A.W. z 1995r. nr [...] wyraźnie wskazuje, że III Brygada KBW (w której służył skarżący) walczyła w 1951 r. z oddziałami UPA. W związku z tym uznanie, że skarżący jako żołnierz III Brygady KBW nie brał udziału w walkach z UPA na podstawie ww. zaświadczenia nie jest zasadne. Nie można bowiem twierdzić, że okoliczności nie objęte tym zaświadczeniem (z treści zaświadczenia wynika że nie ma imiennego wykazu żołnierzy uczestniczących w walkach) wskazują na to, że Z. P. nie brał udziału w tych walkach. Istnienia tego stanu faktycznego (osobistego udziału w walkach skarżącego) treść zaświadczenia ani nie potwierdza, ani nie zaprzecza.

W związku z powyższym Kierownik Urzędu nieprawidłowo ustalił brak udziału skarżącego w walkach z oddziałami UPA tylko na tej podstawie, że treść zaświadczenia przedłożonego przez stronę wskazuje na brak imiennych wykazów żołnierzy. Nie można bowiem przyjmować, iż z samego faktu braku potwierdzenia określonego stanu faktycznego w zaświadczeniu, organ prowadzący postępowanie może przyjąć, że dane zaświadczenie potwierdza zdarzenie/stan faktyczny, nie objęte jego treścią. Zaświadczenie potwierdza bowiem stan faktyczny lub prawny (art. 217 § 2 k.p.a.), a jeżeli uprawniony organ nie może wydać zaświadczenia o treści zawartej we wniosku osoby wnoszącej o jego wydanie - wówczas zobowiązany jest wydać postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia (art. 219 k.p.a.). W aktach sprawy nie ma zaś postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia potwierdzającego osobisty udział skarżącego w walkach z oddziałami UPA.

Ponadto Kierownik Urzędu wskazał w zaskarżonej decyzji, że III Brygada KBW walczyła w 1951 r. z UPA tylko w dniu [...] maja 1951 r. W aktach sprawy nie ma żadnego dowodu potwierdzającego zasadność dokonanego w ten sposób ustalenia stanu faktycznego. Na karcie nr 20 jest wprawdzie kopia, zawierająca wykaz oddziałów zbrojnych, z którymi walczyła III Brygada KBW w latach 1945-1953, jednakże wykaz ten nie jest ani podpisany, ani z jego treści nie wynika kto go sporządził. Ponadto przy roku 1951 dopisano odręcznie adnotację "tylko [...].05.51 UPA". Również przy tej adnotacji nie wskazano kto ją sporządził albo od kogo pochodzi. Należy przy tym mieć na uwadze, iż ta właśnie adnotacja ma kluczowe znaczenie w tej sprawie. W oparciu o nią bowiem Kierownik Urzędu ustalił, że jednostka w której służy skarżący walczyła w 1951 r. tylko w dniu [...] maja 1951 r. z UPA, a więc przed powołaniem Z. P. do służby wojskowej (służba od [...] .06.1951r.).

Uznanie informacji zawartej w karcie nr 20 za dokument w tej sprawie narusza art. 76 § 1 k.p.a., zgodnie z którym "dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone". Nie jest to bowiem ani dokument urzędowy, ani dokument prywatny. W szczególności nie wiadomo, jaki organ publiczny go wystawił, a przy tym nikt go nie podpisał. Informacje zawarte na karcie nr 20 mogły stanowić co najwyżej podstawę do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie, czy jednostka wojskowa, w której służył skarżący (nr [...] ) rzeczywiście brała lub nie brała udziału w walkach z UPA. Ponadto w zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu powołuje się na dokument w postaci wykazu Centralnego Archiwum Wojskowego nr [...] z dnia [...].08.1995r., którego w ogóle nie ma w aktach sprawy.

W związku z tym należy stwierdzić, że organ administracyjny nie ustalił w należyty sposób stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku każdego postępowania administracyjnego organ je prowadzący ma obowiązek podjąć wszelkie czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Prawidłowe ustalenia stanu faktycznego sprawy pozwalają na jej załatwienie zgodnie z obowiązującym prawem. Specyfika postępowań obejmujących sprawy w zakresie weryfikacji dotychczasowych uprawnień kombatanckich polega, między innymi, na rozłożeniu ciężaru dowodu co do okoliczności (dowodów) mających w tego typu sprawa znaczenie. Obowiązkiem organu prowadzącego tą sprawę (Kierownika Urzędu) było zebranie całego materiału dowodowego, a przy tym również strona była zobowiązana do przedłożenia wszystkich dowodów, mających znaczenie w zakresie ustalenia statusu kombatanta bądź zakresu świadczeń kombatanckich (§ 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. z 1997r. Nr 116, poz. 745)).

Sąd podnosi również, iż w takich sprawach stronie przysługuje jedno prawo podmiotowe, przyznające samej stronie możliwość dochodzenia uprawnień kombatanckich opartych na różnych tytułach stanowiących podstawę faktyczną prawa podmiotowego (tak NSA w wyroku z 18 grudnia 2001 r., sygn. akt V SA 1477/01, opub. w LEX nr 121930). Stąd już w ramach jednego postępowania administracyjnego należało rozważyć przyznanie danej osobie statusu kombatanta na podstawie również innych tytułów niż "utrwalanie władzy ludowej".

Zaniechanie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie stanowi w tej sprawie dodatkowo naruszenie przepisu art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 4 k.p.a. oraz art. 78 § 1 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy administracyjnej, czyli na treść rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Organ administracyjny dokonał oceny w przedmiotowej sprawie nie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, ale jedynie części tego materiału, czym naruszono art. 80 k.p.a., obligujący każdy organ administracji prowadzący postępowanie administracyjne do oceny udowodnienia danej okoliczności właśnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie może w postępowaniu sądowo administracyjnym przesądzać znaczenia informacji podnoszonych przez skarżącego, wskazuje jednak, iż obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie l i II-instancyjne było ustosunkowanie się do wszystkich istotnych w tej sprawie okoliczności, świadczących również na korzyść strony i opacie ich na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt c P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, ponieważ stwierdzono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżoną decyzję, zwrot kosztów postępowania. W tej sprawie kosztami postępowania, które podlegają zwrotowi, jest wpis.

Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. ponownie rozpatrując sprawę, Kierownik Urzędu powinien wyjaśnić okoliczności dotyczące służby skarżącego will Brygadzie KBW i ustalić, czy skarżący brał udział lub nie brał udziału w walkach z UPA w okresie od [...] .06.1951 r. do [...] .10.1952r. Treść decyzji rozstrzygającej sprawę winna uwzględniać wymóg wynikający z art. 107 § 3 k.p.a., to znaczy zawierać uzasadnienie stanu faktycznego i prawnego w oparciu o całokształt zebranych dowodów w sprawie, wraz z wyjaśnieniem ewentualnego nie przyznania waloru wiarogodności niektórych dowodom.