Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 711/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2011-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 2a, art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1 pkt 3, art. 2 ust. 1 pkt 2,
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1a, art. 135, art 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 grudnia 2011 roku sprawy ze skargi I.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], Znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania I. G. od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] odmawiającej przyznania I. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

w związku z opieką nad matką A. Z., legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego, utrzymało w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2011r. I. G. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w S.

o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę - A. Z. Do wniosku załączyła m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania

o Niepełnosprawności z dnia [...], zaliczające A. Z. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe.

Po rozpatrzeniu tego wniosku, decyzją z dnia [...], samorządowy organ ds. świadczeń rodzinnych w S. odmówił I. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wskazało SKO organ I instancji ustalił na podstawie zeznań świadków, iż I. G. sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawną matką i nie podejmuje

w związku z tym zatrudnienia oraz nie pracuje w gospodarstwie rolnym. Podstawą podjęcia decyzji przez organ I instancji był fakt, że A. Z. pozostaje

w związku małżeńskim, co jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia na mocy art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Odwołanie od ww. decyzji wniosła I. G. podnosząc, iż J. Z., mąż A. Z., nie jest w stanie sprawować nad nią opieki z uwagi na swoją niepełnosprawność oraz że matka potrzebuje całodobowej pomocy.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na wstępie na treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 128 i art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

SKO stwierdziło także, że w przedmiocie nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez żonę w związku z opieką nad niepełnosprawnym, niezdolnym do samodzielnej egzystencji mężem, po wyroku Trybunału Konstytucyjnego orzecznictwo sądów administracyjnych ukształtowało się w kierunku uznania, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego Trybunał Konstytucyjny łączy prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem obowiązek opieki nad członkiem rodziny jakim jest małżonek, znajduje swoje umocowanie w systemie nie tylko norm moralnych ale

i prawnych.

Organ uznał za bezsporny fakt, że A. Z. pozostaje w związku małżeńskim z J. Z. zaliczonym orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia [...] do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe.

Kolegium nie zgodziło się z twierdzeniem organu I instancji, iż fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki stanowił przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazało natomiast na inną przesłankę przemawiającą za odmową wnioskowanego świadczenia tj. prowadzenie przez wnioskodawczynię gospodarstwa rolnego.

Jak podał organ, z oświadczenia I. G. wynika, że jest ona wraz

z mężem współwłaścicielem gospodarstwa rolnego i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu w KRUS. Ponadto z zaświadczenia KRUS z dnia 29 sierpnia 2011 r. wynika, że I. G. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 stycznia 1992 r. z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik.

Kolegium podniosło, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak podjęcia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ze względu na konieczność sprawowania opieki. Stosownie do treści art. 3 pkt 22 ustawy

o świadczeniach rodzinnych, pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy

o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w zakresie członkostwa

w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak podjęcia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w przedstawionym znaczeniu oznacza, zdaniem organu, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę we wskazanych formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej z tej możliwości nie korzysta. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2008 r., Nr 69, poz. 145 ze zm.) osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie lub innej pracy zarobkowej. Z powyższego, zdaniem SKO wynika, że za osobę rezygnującą

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może być uznany rolnik, który musi przecież przynajmniej część czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego.

Organ odwoławczy wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

w Warszawie z dnia 11 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 1987/10, w którym Sąd stwierdził m.in. że "art. 17 ust. 1 ustawy określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne:

1) w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem lub osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 2) w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W pierwszym przypadku chodzi o sytuację kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową tj. nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej by opiekować się niepełnosprawnym, w drugim zaś, kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną osoba zainteresowana świadczeniem rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej /rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej/."

Zdaniem organu Sąd uznał, iż w odniesieniu do osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik nie można mówić o tym, że zaliczają się one do któregoś z wyżej wymienionych przypadków, bowiem nie zrezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W konsekwencji powyższego, jak stwierdziło SKO, Sąd za nieuprawniony uznał wywód, że skoro art. 3 pkt 22 ustawy nie zalicza do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pracy w gospodarstwie rolnym, to do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez rolnika wystarczy jedynie złożenie przez niego oświadczenia, że prace rolne nie kolidują ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym. Standardowym kryterium przyznania danej osobie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest, abstrahując od stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, którą należy się zaopiekować, rezygnacja z zatrudnienia, co w niniejszej sprawie, zdaniem Kolegium, bezspornie nie miało miejsca. A skoro tak, to sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie omawianych przepisów.

Podsumowując Kolegium podało, że skoro I. G. jest rolnikiem ubezpieczonym w KRUS, to nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji tego należało stwierdzić, że nie była ona i nie jest osobą rezygnującą z zatrudnienia czy też rezygnującą z podjęcia pracy zarobkowej

z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Skargę, na opisaną decyzję organu II instancji, złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego I. G..

W jej treści skarżąca wskazała, że decyzja i jej uzasadnienie budzi poważne wątpliwości, a ponadto jest dla niej krzywdząca z uwagi na fakt, że faktycznie sprawuje opiekę nad matką A. Z., co było szczegółowo przedstawione zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia jak i w odwołaniu od decyzji Kierownika OPS

w S. złożonym do SKO.

Za niedopuszczalne uznała posłużenie się wyrokiem NSA z dnia 11 marca

2011 r. jako precedensem, który "w polskim systemie prawnym nie może być prawem stanowionym".

Skoro, zdaniem autorki skargi, zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych, praca w gospodarstwie rolnym nie jest ujęta w definicji ustawowej z art. 3 pkt 22, to rolnik nie musi rezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym aby być uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego, o czym świadczą "setki przyznanych rolnikom świadczeń w skali kraju".

Odnosząc się do sugestii SKO dotyczących rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym i płaceniu składek w KRUS to skarżąca "nie wyobraża sobie jak mogłaby ich nie płacić pozbawiając się tym samym prawa do późniejszej emerytury rolniczej." Podkreśliła także, że nie wykonuje żadnej pracy w gospodarstwie, a czyni to za nią mąż. W przypadku zwiększonego natężenia prac przyjeżdżają dzieci aby pomóc

w okresie żniw czy jesiennych prac polowych. Skarżąca natomiast cały swój czas, nie tylko w dzień ale także w nocy, poświęca opiece nad obłożnie chorą mamą

i schorowanym, 84-letnim ojcem. W związku z tym praca w gospodarstwie rolnym

w żadnym wypadku nie koliduje ze sprawowaniem opieki.

Autorka skargi wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym

w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Badając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem organy orzekające

dokonały błędnej wykładni prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a.).

Podstawę poddanego pod osąd rozstrzygnięcia stanowi art. 17 ust. 1 ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz 992 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na wstępie podkreślić należy, że skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko organu odwoławczego, że - w stanie prawnym obowiązującym

w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji - brak było podstaw do odmowy przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tej przyczyny, że osoba wymagająca opieki – A. Z. pozostaje w związku małżeńskim, skoro jej małżonek również jest osobą niepełnosprawną. Takie stanowisko wynika

z prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych przeprowadzonej w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07 (por. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

z dnia 26.03.2010r., sygn. akt I OSK 1699/09).

Ostatecznie jednak, organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję odmawiającą skarżącej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się na bezsporny fakt, że opiekująca się niepełnosprawną matką córka I. G. jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego i podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu w KRUS. W ocenie organu okoliczność ta wyklucza co do zasady możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż prowadzenie gospodarstwa rolnego nie zostało ujęte w ustawowej definicji zatrudnienia, z którego rezygnacja lub niepodjęcie jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Problem w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie, czy sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na definicję ustawową pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", gdyż rezygnacja z tak określonej aktywności zawodowej jest wymogiem przyznania świadczenia, o jakim mowa w art. 17 ust.1 ustawy.

Przepis art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że ilekroć

w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy

o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa

w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Z treści przytoczonego wyżej przepisu wynika wyraźnie, że ustawodawca

w definicji legalnej "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie zawarł prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie - za wyjątkiem jej wykonywania

w przypadkach ściśle określonych w art. 3 ust. 22 ustawy, nie mających zastosowania w stanie faktycznym sprawy.

Taka definicja ma jednak – w ocenie Sądu – inne znaczenie interpretacyjne, aniżeli przyjmuje to Kolegium. Oznacza ona bowiem tylko tyle, że rolnik wcale nie musi rezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym ani też nie podejmować jej, aby spełnić niezbędny - w rozumieniu art. 17 ust.1 ustawy - wymóg do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślenia bowiem wymaga, że przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawarta w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 3, stanowi oczywistą konsekwencję konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Założyć bowiem należy, że wykonywanie takiej opieki wobec osoby ze wskazaniami opisanymi szczegółowo w art. 17 ust. 1 pkt 3, wymagającej wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy, nie jest możliwe w sytuacji, gdy opiekun pozostaje w zatrudnieniu, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 ustawy, które ze zrozumiałych względów absorbuje znaczną część jego czasu. Taka sytuacja nie musi natomiast co do zasady zachodzić w przypadku opiekuna, który jest właścicielem (współwłaścicielem) gospodarstwa rolnego (i jednocześnie nie jest zatrudniony poza rolnictwem w warunkach, określonych w art. 3 pkt 22), jeżeli okoliczność ta nie powoduje jego osobistego zaangażowania w pracę w gospodarstwie w takim wymiarze, który uniemożliwia sprawowanie bieżącej i stałej opieki nad osobą niepełnosprawną.

Istotną bowiem jest okoliczność, że sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego daje jedynie możliwość pracy w nim, a nawet wówczas nie można pominąć –

w aspekcie problemu prawnego występującego w niniejszej sprawie – specyfiki takiej pracy, polegającej na tym, iż w zależności od wielkości czy struktury gospodarstwa rolnego, nie musi ona absorbować rolnika w taki sposób, który z zasady uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy. Praca

w gospodarstwie rolnym nie wymaga osobistej pracy rolnika do którego gospodarstwo należy, a wykonywanie konkretnych czynności może być zlecone innym osobom. Gospodarstwo rolne może wreszcie zostać wydzierżawione czy po prostu leżeć ugorem i pozostawać bez uprawy. Z tych powodów często zdarza się, że osoby będące właścicielami gospodarstw rolnych podejmują zatrudnienie poza rolnictwem. Jest to praktyka powszechnie znana, tym bardziej że w Polsce nadal dominują niewielkie obszarowo gospodarstwa rolne, z których dochodowość jest na tyle niska, że podjęcie przez ich posiadaczy pracy poza rolnictwem jest po prostu życiową koniecznością jeśli chodzi o utrzymanie rodziny. Nietrudno zatem wyobrazić sobie sytuację, w której osoba będąca właścicielem (współwłaścicielem) gospodarstwa rolnego takiej właśnie pracy nie podejmuje lub też rezygnuje z niej

z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad najbliższym członkiem rodziny, spełniającym wymogi określone w art. 17 ust.1 ustawy. O ile bowiem opiekę tę można pogodzić z posiadaniem gospodarstwa rolnego, to nie jest już możliwe jej sprawowanie gdy opiekun pozostaje w zatrudnieniu, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 ustawy.

Dodatkowo podkreślić należy, że wyczerpujący katalog przesłanek wykluczających uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego zawiera art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Według tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji, świadczenia te nie przysługują, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie;

5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Wśród przytoczonych wyżej przesłanek ustawowych przesądzających o braku uprawnienia do świadczenia nie wymienia się zatem rolnika, co w ocenie Sądu oznacza, że osoba taka co do zasady może świadczenie pielęgnacyjne uzyskać.

Z tych przyczyn nie można podzielić wykładni art. 17 ust. 1 zaprezentowanej

w zaskarżonej decyzji, która eliminuje skarżącą z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie ze względu na brak spełnienia ustawowych warunków lecz z uwagi na fakt posiadania gospodarstwa rolnego

i ubezpieczenia w KRUS. Taka interpretacja rozszerza także w sposób nieuprawniony katalog przesłanek negatywnych enumeratywnie wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Dokonywanie wykładni rozszerzającej, polegającej na wprowadzeniu dodatkowych negatywnych przesłanek, i w jej wyniku uznanie, że żaden rolnik bądź właściciel gospodarstwa rolnego nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo tego, że mógłby i chciałby podjąć zatrudnienie o jakim mowa w art. 3 pkt 22 ustawy ale tego uczynić nie może z uwagi na konieczność opieki (bądź który z tego samego powodu z takiego zatrudnienia zrezygnował), zdaniem Sądu jest sprzeczne

z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP.

W ocenie Sądu nie do zaakceptowania jest także interpretowanie pojęcia "nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" użytego

w art. 17 ust.1 ustawy poprzez odwoływanie się do definicji bezrobotnego, zawartej

w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Cele obu tych ustaw są zupełnie inne, dlatego też znajdujących się tam definicji legalnych nie należy używać przy interpretowaniu przepisów z innych aktów prawnych.

Niezależnie od tego podkreślić należy, że posługując się pojęciem bezrobotnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze wykorzystało definicję ustawową tego określenia jedynie częściowo. W świetle przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy za bezrobotnego nie można bowiem uznać jedynie takiej osoby, która jest właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego

o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub nie podlegającej ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe (art. 2 ust.1 pkt 2d ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Posiadanie gospodarstwa rolnego

o mniejszym areale nie wyklucza zatem możliwości uznania danej osoby za bezrobotną w świetle tej ustawy. Nie wydaje się jednak, aby Kolegium okoliczność tę brało pod uwagę w przedstawionej wykładni art. 17 ust.1 ustawy, gdyż jak wynika

z treści zaskarżonej decyzji organ ten stoi na stanowisku, że sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego, bez względu na jego wielkość wyklucza a priori możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Dokonując wykładni pojęcia "nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" Kolegium wyraziło także pogląd, że skoro w świetle art. 2 ust.1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, to za bezrobotnego nie można uznać rolnika, "który musi przecież przynajmniej część czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego". W zaprezentowanym rozumowaniu Kolegium nie jest jednak konsekwentne, gdyż przedstawione wyżej stanowisko prowadzić by musiało do przyjęcia, że rolnik nie prowadzący gospodarstwa rolnego tzn. nie wykonujący w nim żadnych prac polowych lub wydzierżawiający takie gospodarstwo, jest gotowy do podjęcia zatrudnienia w rozumieniu art. 2 ust.1 pkt 2 ww. ustawy, a zatem – idąc tym tokiem rozumowania - nie byłoby przeszkód do uznania go za bezrobotnego, a co za tym idzie także do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Także i z tych względów zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabieg interpretacyjny polegający na użyciu przy wykładni art. 17 ust.1 ustawy definicji legalnej bezrobotnego z ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, należy uznać za chybiony.

Reasumując, należy zatem dojść do przekonania, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez rolnika będącego posiadaczem gospodarstwa rolnego, nie jest – w ocenie Sądu – co do zasady wyłączone, chyba że praca w tym gospodarstwie uniemożliwiałaby mu pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. Koniecznym jest także spełnienie pozostałych przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną.

Okoliczności te nie zostały ustalone w niniejszej sprawie. Z protokołu przesłuchania I. G. wynika jedynie, że skarżąca nie pracuje w gospodarstwie rolnym, gdyż z uwagi na opiekę nad matką "nie starcza jej na to czasu ani sił". I. G. zeznała także, że "nigdy nie pracowała zawodowo", jednak wyjaśnienia

i ustalenia wymagało, czy niepodejmowanie zatrudnienia jest konsekwencją sprawowania opieki nad matką czy też innymi okolicznościami.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Orzeczenie zawarte w pkt II oparto o treść art. 152 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokona niezbędnych do rozstrzygnięcia ustaleń w zakresie stanu faktycznego, mając przy tym na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię prawa.