Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1476/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 116 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art. 10
journal: Dz.U. 2007 nr 176 poz 1242
law: Ustawa z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 lipca 2009 r. sygn. akt II SA/Bd 392/09 w sprawie ze skargi R.B. na decyzję Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych w Bydgoszczy z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...], 2. zasądza od Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych w Bydgoszczy na rzecz R.B. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 15 lipca 2009 r. sygn. akt II SA/Bd 392/09 oddalił skargę R.B. na decyzję Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych w Bydgoszczy z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał następujący stan faktyczny:

Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. wydaną na podstawie art. 116 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 891 ze zm.) oraz § 30 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 29 stycznia 2008 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. Nr 23, poz. 137) stwierdził, że datą zwolnienia R.B. z zawodowej służby wojskowej jest [...] września 2005 r., zwolnienie nastąpiło w drodze wypowiedzenia stosunku służbowego i przyznał mu 20.592,00 zł tytułem odszkodowania.

Decyzję powyższą uzasadniono tym, iż została stwierdzona nieważność decyzji nr [...] z [...] sierpnia 2004 r. decyzją wydaną na wniosek R. B. w dniu [...] czerwca 2008 r. przez Dowódcę Wojsk Lądowych nr [...]. W odwołaniu od tej decyzji R.B. zarzucił naruszenie prawa materialnego – art. 116 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący podlega jej rygorom oraz art. 10 ustawy z 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 176, poz. 1242) przez jego niezastosowanie oraz naruszenie art. 6, 7 i 77 § 1 K.p.a.

Szef Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych utrzymał w dniu [...] kwietnia 2009 r. zaskarżoną decyzję w mocy.

Zdaniem organu odwoławczego postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte w rezultacie wydania decyzji z [...] czerwca 2008 r. stwierdzającej nieważność decyzji Dowódcy POW nr [...] z [...] sierpnia 2004 r. i dlatego nie ma zastosowania przepis art. 10 noweli z 24 sierpnia 2007 r. Ponadto z brzmienia przepisów art. 116 ust. 2 ustawy z 11 września 2003 r. nie wynika, iż po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji o zwolnieniu żołnierza zawodowego następuje automatyczny powrót do służby. Uchylone zostają jedynie skutki będące następstwem zwolnienia.

W złożonej skardze R. B. ponowił zarzuty zawarte w odwołaniu i wnosił o: uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego; wstrzymanie wykonania decyzji w trybie art. 61 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący wywodził, że stwierdzenie nieważności decyzji, której następstwem było ustanie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej oznacza, że nie został skutecznie zwolniony, co jest równoznaczne ze stanem pozostawania przez niego po [...] września 2005 r. (data zwolnienia ze służby) dalej w służbie. W konsekwencji przyjąć należy, że wskutek niezgodnego z prawem zwolnienia skarżący nigdy nie przestał być żołnierzem zawodowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie przytaczając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając tę skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy nie stwierdził naruszenia prawa.

Sąd ten przyjął, iż decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. został wypowiedziany st. sierż. szt. R.B. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej na stanowisku starszego kinooperatora. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu [...] grudnia 2004 r. Po upływie okresu wypowiedzenia R.B. został zwolniony z dniem [...] września 2005 r.

W dniu [...] czerwca 2007 r. R. B. złożył do Dowódcy Wojsk Lądowych wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] sierpnia 2004 r. Organ ten decyzją nr [...] z [...] czerwca 2008 r. stwierdził na podstawie art. 158 § 1, art. 157 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. nieważność tej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Sąd następnie powołał się na pismo skarżącego z dnia 8 lipca 2009 r., które rozpoznał organ decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., a następnie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Sąd nie podzielił zarzutu skargi o naruszeniu art. 10 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. zmieniającej ustawę o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, stanowiącego, że sprawy wszczęte, lecz niezakończone ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie przepisów dotychczasowych. Sąd przyjął, iż z akt sprawy wynika, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte po złożeniu przez skarżącego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. przez Dowódcę Wojsk Lądowych, który wydał decyzję nr [...]. z dnia [...] czerwca 2008 r., stwierdzającą nieważność zaskarżonej decyzji. Dalej Sąd stwierdził, że nie może mieć zastosowania ww. przepis art. 10 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r.

Za chybione uznał Sąd wywody skarżącego, że skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., było wyeliminowanie decyzji wypowiadającej stosunek służbowy z obrotu prawnego ze skutkiem wstecznym, co według skarżącego oznacza anulowanie wszystkich wywołanych przez tą decyzję skutków prawnych i traktowania jej jako nigdy niewydanej. Zatem według skarżącego oznacza to, że skarżący nigdy nie został skutecznie zwolniony z zawodowej służby wojskowej.

Sąd stwierdził także, iż w chwili wydania decyzji przez organy obu instancji ([...] lutego 2009 r. i [...] kwietnia 2009 r.) obowiązywał przepis art. 116 ustawy z 11 września 2003 r. w znowelizowanej już treści nadanej ustawą z dnia 24 sierpnia 2007 r.

W takim przypadku miał zastosowanie przepis art. 116 ust. 2 ustawy przewidujący, iż w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, ulegają uchyleniu skutki tej decyzji jakie wynikły dla żołnierza zawodowego z tego tytułu. W takim przypadku data zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej nie ulega zmianie, przy czym uznaje się, że zwolnienie żołnierza zawodowego nastąpiło w drodze wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez właściwy organ. Treść powyższego przepisu oznacza, że stwierdzenie nieważności o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej powoduje uchylenie wszelkich skutków jakie wynikły dla żołnierza w wykonaniu tej lub decyzji, z wyłączeniem jednakże skutku w postaci zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. (vide także uzasadnienie projektu ustawy).

Sąd powołał się nadto na przepis § 30 rozporządzenia MON z dnia 29 stycznia 2008 r. w sprawie zwolnienia żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej, który nakazuje w przypadku określonym w art. 116 ustawy organowi, który wydał decyzję o zwolnieniu ze służby wojskowej dokonać, nie zmieniając daty zwolnienia, zmiany tej decyzji określając, że zwolnienie z zawodowej służby wojskowej nastąpiło w drodze wypowiedzenia.

Wydając zatem decyzję zmieniającą organy nie naruszyły art. 116, zaś stosownie do ust. 3 tego przepisu, przewidującego ustalenie odszkodowania w wysokości sześciokrotnej kwoty uposażenia zasadniczego, przyznał stosowne odszkodowanie.

Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zw. dalej ustawą P.p.s.a.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł R.B., reprezentowany przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w całości skargę kasacyjną oparł o obie podstawy z art. 174 ustawy P.p.s.a. i zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) art. 10 ustawy z dnia 24.08.2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1242 – dalej jako "ustawa zmieniająca") poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu iż nie ma on w sprawie zastosowania, podczas gdy nakazywał on rozpatrzyć sprawę skarżącego w oparciu o zasady obowiązujące w dacie złożenia przez niego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu ([...] czerwca 2007 r.) kiedy to odnośnie skutków stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu nie obowiązywał przepis art. 116 ustawy pragmatycznej w obecnym brzmieniu,

b) art. 116 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 Nr 179, poz. 1750 zw. dalej ustawą z 11 września 2003 r.) oraz § 30 rozporządzenia MON z 29 stycznia 2008 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. z 2008 r. Nr 23, poz. 137), poprzez ich nieuzasadnione zastosowanie w niniejszej sprawie i podjęcie w oparciu o nie, skarżonego rozstrzygnięcia, podczas gdy w sprawie nie miały one zastosowania, przez co należało przywrócić skarżącego do zawodowej służby wojskowej z prawem do wszelkich świadczeń finansowych z tytułu służby w tym również za czas pozostawania poza służbą, zamiast wypłacać mu odszkodowanie o którym mowa w tym przepisie,

c) art. 156 K.p.a., poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe ustalenie skutków prawnych stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu, która to okoliczność powoduje nieważność decyzji od samego początku (tj. chwili jej wydania), co oznacza iż należy traktować skarżącego jako nigdy nie zwolnionego ze służby, tymczasem Sąd zaakceptował w skarżonym wyroku odmienne stanowisko organu,

d) art. 71 ust. 1, art. 72 ust. 1 i 2 ustawy z 11 września 2003 r. poprzez ich niezastosowanie w sprawie, i w konsekwencji uznanie, iż – poza odszkodowaniem z art. 116 ust. 3 ustawy pragmatycznej – nie należą się skarżącemu żadne świadczenia z tytułu służby (zwłaszcza uposażenie zasadnicze), albowiem nie był on żołnierzem zawodowym po dniu [...] września 2005 r., podczas gdy stwierdzenie nieważności decyzji ma skutek ex tunc i powoduje nieważność decyzji od samego początku (tj. chwili jej wydania), co oznacza iż należy traktować skarżącego jako nigdy nie zwolnionego ze służby i jako uprawnionego do świadczeń finansowych od czasu zwolnienia (uznanego za nieprawidłowe),

e) art. 60 i 65 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz art. 25 lit. c/ Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych w zw. z art. 87 ust. 1 Konstytucji, art. 32 Konstytucji oraz art. 2, art. 7, art. 45 ust. 1 Konstytucji i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, poprzez podjęcie rozstrzygnięcia opartego o obowiązujący przepis prawny (art. 116 ustawy pragmatycznej) pomimo jego sprzeczności z podstawowymi prawami i wolnościami skarżącego jako obywatela, o których mowa w ww. przepisach;

2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ P.p.s.a. oraz art. 134 § 1 P.p.s.a. i art. 141 § 4 tej ustawy polegające na mylnym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że organy administracji nie naruszyły prawa (materialnego i procesowego, w szczególności art. 6, 7 i 77 K.p.a.) wydając decyzję w niniejszej sprawie i niedostrzeżenie nieprawidłowości w działaniu organu administracyjnego drugiej instancji, który będąc do tego zobowiązanym nie naprawił przeoczenia organu administracyjnego pierwszej instancji polegającego na braku oparcia działań organu o obowiązujące normy prawne, nieprawidłowym ustaleniu znaczenia tych norm, wadliwym dokonaniu subsumcji oraz nieprawidłowym ustaleniu następstw prawnych sytuacji w jakiej znalazł się skarżący, tj. błędnym ustaleniu konsekwencji prawnych uchylenia z obrotu prawnego przez Dowódcę Wojsk Lądowych decyzji w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego i wpływu tejże okoliczności na sytuację skarżącego, któremu odmówiono przywrócenia do służby z prawem do wszelkich świadczeń finansowych, a zamiast tego wypłacono odszkodowanie z art. 116 ust. 3 ustawy pragmatycznej i zwolniono skarżącego z zawodowej służby wojskowej z dniem [...] września 2005 r.

Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości na podstawie art. 188 ustawy P.p.s.a., rozpoznanie skargi oraz stwierdzenie nieważności obu decyzji ew. ich uchylenie, bądź też uchylenie zaskarżonego wyroku, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania.

Skarga kasacyjna zawiera również wniosek ewentualny o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem, czy art. 116 ustawy z 11 września 2003 r. jest zgodny z przepisami art. 60, 65 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32, art. 77 ust. 1, art. 2, 7 i 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 25 lit. c/ Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Publicznych oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a w przypadku uwzględnienia tego wniosku o zawieszenie postępowania

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podważa wykładnię dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Jego zdaniem sprawa związana z nieprawidłowym zwolnieniem ze służby rozpoczęła się z dniem [...] czerwca 2007 r. kiedy to skarżący złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu mu stosunku służbowego. Pismo te bezsprzecznie skutkowało wszczęciem postępowania w sprawie zwolnienia ze służby.

W dacie złożenia wniosku wojskowa ustawa pragmatyczna nie zawierała przepisów regulujących skutki stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu. Stosowano więc ogólnie obowiązujące przepisy i zasady prawne, stanowiące iż konsekwencją stwierdzenia nieważności decyzji (niezależnie od tego czy dokona tego Sąd Administracyjny lub organ administracji) jest to, iż decyzja ta jest nieważna od początku, tj. wstecz od chwili jej dokonania (skutek ex tunc). Takie stwierdzenie jest aktem deklaratoryjnym.

Na gruncie sprawy żołnierza zawodowego i decyzji w przedmiocie zwolnienia ze

służby (wypowiedzenia stosunku służbowego) oznaczałoby to że decyzja o zwolnieniu ze służby przestaje obowiązywać już od dnia jej wydania, a żołnierz znajduje się znów w takiej sytuacji służbowej, w jakiej pozostawał w dniu zwolnienia ze służby. Reaktywowany jest więc stosunek służbowy z dniem, w którym został on nieprawidłowo zakończony. Tak więc osoba zwolniona z rażącym naruszeniem prawa nigdy nie przestała być żołnierzem zawodowym (okres pomiędzy zwolnieniem z "przywróceniem" zalicza się do przebiegu służby.

Tak też postępowały organy wojskowe w całej Polsce w przypadku żołnierzy zawodowych którym stwierdzono nieważność decyzji o wypowiedzeniu im stosunku służbowego i nie było co do tego żadnych wątpliwości.

Wszczęte przez skarżącego postępowanie nie zostało zakończone do dnia 1 stycznia 2008 r. kiedy to weszły w życie zmiany w wojskowej pragmatyce służbowej, m.in. prowadzające w art. 116 nowe zasady postępowania z żołnierzami w razie stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu im stosunku służbowego.

Spełnione zostały więc przesłanki z art. 10 ustawy zmieniającej z 2007 r. sprawa została wszczęta i jednocześnie niezakończona ostateczną decyzją. Ww. przepis przejściowy zabrania wiec zmieniania zasad rozpatrzenia sprawy w trakcie jej trwania. Sprawę należało zatem prowadzić według dotychczasowych zasad, również w zakresie skutków jakie miałaby wywołać decyzja o stwierdzeniu nieważności wypowiedzenia.

Postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest postępowaniem odrębnym i nadzwyczajnym. Oceny legalności decyzji administracyjnej w trybie stwierdzenia nieważności dokonuje się na gruncie przepisów prawa obowiązującego w dniu jej wydania. Natomiast reguły takiego postępowania nadzwyczajnego wyznaczają przepisy obowiązujące w dacie złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności, tj. w dacie ogłoszenia wszczęcia takiego postępowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 830/06).

Kasator powołuje się nadto na jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, z której wynika, że organ generalnie wydaje decyzję na (podstawie przepisów prawa materialnego obowiązującego w. dacie orzekania, o ile z przepisów szczególnych nie wynika zasada odwoływania się 'do regulacji wcześniejszych (por. m.in. wyrok NSA z dnia 31 marca 2008 r. sygn. II OSK 313/07, publ. Lex nr 468749, wyrok NSA z dnia 16 maja 2007 r., sygn. I OSK 1080/06, Lex nr 342503, wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2007 r., sygn.I SA/Wa 843/07, publ. Lex nr 364657). ' W tej sprawie mamy właśnie do czynienia z takim odstępstwem ograniczającym moc nowych przepisów prawa w czasie przez wyłączenie ich stosowania do zdarzeń prawnych mających miejsce przed wejściem ich w życie.

Zasada niedziałania prawa wstecz, jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 31 marca 1998 r. (sygn. K 24/07-OTK 1998, poz. 6), polega na tym, aby nie stanowić prawa, które nakazywałoby stosowanie nowoustanowionych norm do sytuacji powstałych przed wejściem tych norm w życie.

Zatem zastosowanie w stosunku do skarżącego innych przepisów niż obowiązujące w czasie w którym zdecydował się on na wszczęcie sprawy – mając na uwadze brzmienie przepisów przejściowych – było więc nieuprawnionym działaniem organu, czego jednak nie dopatrzył się WSA w Bydgoszczy.

Zdaniem skarżącego należy więc jego sprawę rozpatrzyć w oparciu o zasady obowiązujące w dacie złożenia przez niego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu ([...] czerwca 2007 r.), czyli w brzmieniu sprzed zmiany wprowadzonej z dniem 1 stycznia 2008 r. kiedy to odnośnie skutków stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu nie obowiązywał przepis art. 116 ustawy pragmatycznej w obecnym brzmieniu, i kiedy to skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu była jej nieważność od początku, co oznaczało konieczność przyjęcia do służby skarżącego z datą jego wcześniejszego zwolnienia.

W odniesieniu do zarzutów podniesionych jako ewentualne, kasator wykazuje, iż dosłowne brzmienie art. 116 ustawy pragmatycznej narusza przytoczone w petitum skargi kasacyjnej przepisy Konstytucji i aktów prawa międzynarodowego, odnosząc się szczegółowo i przytaczając orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, dotyczące problematyki stosunków służbowych oraz przedstawia poszczególne regulacje dotyczące tej problematyki w innych ustawach odnoszących się do służb mundurowych jak Policja, Straż Graniczna, Służba Więzienna, Państwowa Straż Pożarna, ABW, AW, SKW, SWW i CBA.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej regulacja w ustawie z 11 września 2003 r. nie tylko odbiega od innych unormowań prawnych, lecz sprzeciwia się ogólnym zasadom wypracowanym przez wieloletnią praktykę sądową i doktrynę prawa, na dowód czego przytacza liczne orzecznictwo NSA oraz Sądu Najwyższego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, zaś postawione w niej zarzuty naruszenia prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy miał w tym, przypadku zastosowanie przepis art. 10 ustawy zmieniającej z dnia 24 sierpnia 2007 r. i jak należy rozumieć te regulację w zestawieniu ze znowelizowanym przepisem art. 116 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Stanowisko wyrażone w tej kwestii w skardze kasacyjnej należy ocenić jako trafne.

Przepis art. 116 ust. 1 w jego pierwotnym brzmieniu regulował sytuację wynikającą z uchylenia orzeczeń (o których mowa w art. 111 pkt 11 i 13-15 albo art. 112 pkt 1) stanowiąc o tym, że ulegają uchyleniu skutki tego orzeczenia, jakie wynikły dla żołnierza zawodowego w jego stosunku służbowym zawodowej służby wojskowej z zastrzeżeniem ust. 2. Ustawą z dnia 24 sierpnia 2007 r. wprowadzono do ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych liczne zmiany.

Nowela do przepisu art. 116 zachowując dotychczasowe przypadki uchylenia orzeczeń, wprowadziła w art. 116 ust. 1 dodatkowe sytuacje, a mianowicie gdy zostały uchylone lub stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej lub wypowiedziano stosunek służbowy. W powyższych przypadkach ulegają uchylenia skutki decyzji, jakie wynikły dla żołnierza zawodowego.

Brzmienie ust. 2 pozostało niezmienione, natomiast w ust. 3 przewidziano dla żołnierza zawodowego, o którym mowa w ust. 1, odszkodowanie od Skarbu Państwa w wysokości sześciokrotnej kwoty uposażenia zasadniczego, obliczonego stosownie do zawartych w tym przepisie zasad.

W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją kiedy stwierdzono nieważność decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. o zwolnieniu R. B. z zawodowej służby wojskowej, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Stwierdzenie nieważności decyzji w trybie art. 156 § 1 K.p.a., będące aktem o charakterze deklaratoryjnym, działa ze skutkiem ex tunc. Wyeliminowanie decyzji dotkniętej kwalifikowaną wadą prawną z obrotu, działające ze skutkiem wstecznym znosi więc skutki wadliwej decyzji. Przyjmując teoretycznie winno więc nastąpić przywrócenie stanu poprzedniego.

Jednakże usunięcie z obrotu prawnego decyzji dotkniętej nieważnością nie spowoduje automatycznie przywrócenia stanu pierwotnego, lecz w niektórych przypadkach służy dopiero usunięciu szeregu następstw jej obowiązywania (tak B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 762).

Z treści znowelizowanych przepisów art. 116 ustawy z 11 września 2003 r. wynika, iż wprowadzone zmiany dotyczą skutków stwierdzenia nieważności.

Po pierwsze ulegają uchyleniu skutki wadliwej decyzji (ust. 1), po drugie nie ulega zmianie data zwolnienia, przy czy uznaje się, że zwolnienie nastąpiło w drodze wypowiedzenia stosunku służbowego (ust. 2) oraz po trzecie, żołnierzowi przysługuje odszkodowanie od Skarbu Państwa w wysokości sześciokrotnej kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami (ust. 3).

Przepis art. 10 noweli z 24 sierpnia 2007 r. odnoszący się do całokształtu zmian nakazuje do spraw wszczętych, lecz niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy, stosować przepisy dotychczasowe.

Z uwagi na rodzaj regulacji zamieszczonej w art. 116 ustawy z 11 września 2003 r., a odnoszącej się do stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu i jej skutków reguła z art. 10 noweli odnosi się do postępowania nadzorczego i jego skutków, nie zaś do decyzji zmieniającej, a której mowa w art. 116 ust. 2 lub też przyznającej odszkodowanie, o którym mowa w art. 116 ust. 3.

Nowela z dnia 24 sierpnia 2007 r. weszła w życie z dniem 1 stycznia 2008 r. Dopiero od tej daty możliwe było prowadzenie postępowania i wydanie decyzji o zmianie trybu zwolnienia na wypowiedzenie oraz o przyznaniu odszkodowania.

Nie można zatem przyjąć, aby przepis intertemporalny odnosił się do postępowań zmieniających i przyznających odszkodowanie, które przed wejściem w życie noweli nie mogły być prowadzone. Nie do pogodzenia z zasadami, którymi kieruje racjonalny ustawodawca byłoby zamieszczenie przepisu przewidującego wszczynanie i prowadzenie postępowania administracyjnego na podstawie przepisów jeszcze nieobowiązujących.

Z uwagi na powyższe, jak również ze względu na materię regulowaną w znowelizowanym art. 116 ustawy z 2003 r., odnoszącą się wprost do skutków prawnych stwierdzenia nieważności sprawą wszczętą, lecz niezakończoną ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie noweli w rozumieniu art. 10 ustawy z 24 sierpnia 2007 r. jest sprawa o stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby. Wspomniany przepis nakazuje zaś w takim przypadku stosować przepisy dotychczasowe.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. zostało wszczęte w dniu [...] czerwca 2007 r., a więc jeszcze pod rządami poprzedniego stanu prawnego.

Zauważyć należy, iż w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji zawarł trafne spostrzeżenie stwierdzając, iż postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte po złożeniu przez skarżącego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. Błędnie natomiast zinterpretował Sąd przepis art. 10 noweli uznając, iż nie może mieć on zastosowania.

Tymczasem z treści tego przepisu wynika, iż nie może on odnosić się do skutków prawnych decyzji nieważnościowych, które zostały wydane w wyniku postępowań nadzorczych wszczętych przed dniem 1 stycznia 2008 r. Innymi słowy zmiany skutków decyzji w trybie art. 116 ust. 1-3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z zastosowaniem zmian wprowadzonych nowelą z dnia 24 sierpnia 2007 r. (Dz. U. Nr 176, poz. 1242) można dokonać tylko w tych sprawach, w których stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ze służby w postępowaniu nadzorczym wszczętym po dniu 1 stycznia 2008 r.

Uwzględniając powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne zarzuty naruszenia art. 10 noweli z dnia 24 sierpnia 2007 r., art. 116 ust. 1-3 ustawy z 11 września 2003 r. oraz art. 156 § 1 K.p.a.

Zamieszczone w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania przez Sąd pierwszej instancji autor wiąże wyłącznie z wadliwie dokonaną kontrolą zaskarżonych decyzji, naruszających przepisy prawa materialnego, które to wady zostały następnie zaaprobowane przez Sąd pierwszej instancji.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny przyjmując, iż w niniejszej sprawie nie ma naruszeń postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, na podstawie art. 188 ustawy P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, zaś na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy P.p.s.a. także decyzje organów obu instancji.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 ustawy P.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a/ rozprowadzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) uznając zasądzoną kwotę za współmierną do udziału pełnomocnika w sprawie.