Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 4961/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188 oraz art. 191 w zw. z art. 210 § 1 pkt 6, ) art. 120 § 1, art. 122 , art. 124, art. 116 § 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska, po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 września 2021 r. sygn. akt I SA/Bk 297/21 w sprawie ze skargi R.O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 30 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R.O. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 10 września 2021 r., I SA/Bk 297/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę R.O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z 30 kwietnia 2021 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki.

W skardze kasacyjnej skarżący zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a, w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a poprzez naruszenie funkcji kontrolnej sądu administracyjnego w następstwie oddalenia skargi w sytuacji, gdy skarżona decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z 30 kwietnia 2021 r. została wydana z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:

a) art. 120 § 1, art. 122 , art. 124 w zw. z art. 187 o.p. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny oraz przyjęciu wszelkich wątpliwości na niekorzyść strony, skutkujące błędnym ustaleniem stanu faktycznego, polegającym na nie uwzględnieniu całości zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęciu, iż w niniejszej sprawie w stosunku do skarżącego nie zachodzą przesłanki zwalniające członka zarządu z odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki , w sytuacji gdy w okresie pełnienia przez odwołującego się funkcji członka zarządu, sytuacja finansowa spółki nie uzasadniała złożenia wniosku o upadłość, spółka prowadziła działalność gospodarczą, miała otwarte rachunki bankowe, posiadała znaczne aktywa, była podatnikiem VAT, wywiązywała się z należytą starannością ze wszystkich swoich zobowiązań, ponadto przeciwko spółce w tym okresie nie toczyło się żadne postępowanie cywilne, karne ani administracyjne;

b) art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188 oraz art. 191 w zw. z art. 210 § 1 pkt 6 o.p. poprzez dokonanie przez organ podatkowy oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny, nieuwzględniający całości okoliczności, które wskazują, iż w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki negatywne do wydania decyzji orzekającej o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania spółki; uzasadnienie decyzji jest nazbyt zwięzłe, organ podatkowy nie odnosi się do sytuacji finansowej spółki, brak jest również prawidłowej oraz wszechstronnej analizy bilansów spółki za dany okres, które miałyby znaczący wpływ na ustalenie czy spółka znajdowała się w stanie niewypłacalności, a także na ustalenie właściwego okresu na złożenie wniosku o upadłość;

c) art. 188 w zw. z art. 187 § 1 i art. 180 § 1 o.p. poprzez: - zaniechanie zgromadzenia dowodów zmierzających do ustalenia okoliczności istotnych dla sprawy, w tym w zakresie prowadzenia przez spółkę L. sp. z o.o. z siedzibą w S. ewidencji podatkowej w okresie od 19 sierpnia 2014 r. do 4 listopada 2016 r., prawidłowego dokonania pomniejszenia wartości podatku należnego o wartość podatku naliczonego za okres lipiec - wrzesień 2015 r., przekazania całości dokumentacji podatkowej na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego z 4 listopada 2016 r. Panu A.C. - będącemu nowym prezesem zarządu spółki, daty odwołania skarżącego z pełnienia funkcji członków zarządu, sytuacji finansowej spółki w dniu odwołania strony, braku zadłużenia spółki, braku podstaw do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki w okresie gdy członkiem zarządu był skarżący, a w konsekwencji uniemożliwienie odwołującemu wykazania okoliczności negatywnej przesłanki odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, w szczególności poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadka J.G. który pełnił funkcję członka zarządu spółki oraz był także wiceprezesem spółki.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a, t.j.:

a) art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p. poprzez nieuwzględnienie negatywnej przesłanki odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, polegające na tym, że niezgłoszenie wniosku o upadłość lub niewszczęcia postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) w terminie, który w wydanej decyzji wskazuje organ, nastąpił bez jego winy; złożenie przedwczesnego lub nieuzasadnionego wniosku o ogłoszenie upadłości, w myśl zgodnego poglądu doktryny prawa handlowego, mogło być przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej ze strony spółki (art. 483 k.s.h.); ponadto w przypadku złożenia takiego wniosku przedwcześnie oraz bezzasadnie odwołująca mogłaby narazić się na odpowiedzialność karną (art. 296 k.k.);

b) art. 10, art. 11 ust. 1 oraz art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm., dalej: u.p.u.), poprzez nieuwzględnienie treści tych przepisów w okolicznościach faktycznych sprawy, co skutkowało mylnym przekonaniem organu, że w okresie pełnienia przez skarżącego funkcji prezesa spółki, w terminie wskazanych przez organ, zaistniały przesłanki uzasadniające złożenie przez niego wniosku o upadłość spółki.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku, a także o zasądzenie od kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany w sprawie przepis prawa materialnego. (por. wyrok NSA z 19 lutego 2008 r., II FSK 1787/06).

Już na wstępie należy podkreślić, że zarzuty skargi kasacyjnej są w istocie powieleniem zarzutów skargi, do których sąd pierwszej instancji odniósł się w sposób wyczerpujący, uznając słusznie, że nie są one zasadne. Podobną ocenę, w odniesieniu do zarzutów kasacyjnych wyraża Naczelny Sąd Administracyjny.

Odnośnie do odmowy przeprowadzenia wnioskowanych przez stronę dowodów należy wskazać, że skuteczność prawna takiego żądania strony uzależniona jest od spełnienia dwóch przesłanek, tj. przedmiotem dowodu musi być okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, a więc dotycząca przedmiotu sprawy i mająca znaczenie prawne dla rozstrzygnięcia sprawy i jednocześnie przedmiotem dowodu nie może być okoliczność stwierdzona wystarczająco innym dowodem.

W sprawie niniejszej mamy do czynienia z sytuacją w której zasada zupełności materiału dowodowego z art. 187 § 1 o.p. nie oznacza, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia, a także wówczas, gdy należyta ocena zebranego materiału dowodowego prowadziłaby do nieodmiennej konstatacji, iż z innych dowodów poza ujawnionymi nie należy oczekiwać zmiany ustalonego stanu faktycznego. Samo zgłoszenie wniosków dowodowych nie powoduje automatycznie konieczności ich uwzględnienia i przeprowadzenia. Nakaz taki nie wynika z brzmienia art. 188 o.p. (por. wyrok WSA w Lublinie z 13 maja 2016 r., I SA/Lu 1254/15). Organy podatkowe nie mają obowiązku dopuszczenia każdego dowodu proponowanego przez stronę, jeżeli dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego adekwatne i wystarczające są inne dowody (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2016 r., II FSK 3063/13). Ponadto co najistotniejsze, przepis art. 116 § 1 o.p. określa wyjątek od zasady z art. 187 § 1 o.p. i jest przepisem szczególnym. Odmienne rozłożenie ciężaru dowodu w tym postępowaniu, jakim jest postępowanie w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki na osoby trzecie, poza wyraźnym uzasadnieniem normatywnym, ma także oczywiste uzasadnienie celowościowe. Skoro jedną z przesłanek negatywnych jest brak winy w niezgłoszeniu w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości, tylko zainteresowany członek zarządu spółki może powołać się na wystąpienie w sprawie szczególnych okoliczności dotyczących jego osoby świadczących o braku winy, których ani organ podatkowy, ani osoby postronne z natury rzeczy znać nie mogą. Podobnie skoro jedną z przesłanek negatywnych przeniesienia odpowiedzialności jest wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja jest możliwa, niepodobieństwem jest przypisywanie tego obowiązku organowi podatkowemu, ponieważ gdyby organ ten miał wiedzę o istnieniu takiego mienia, nie mógłby stwierdzić, że egzekucja wobec spółki jest bezskuteczna, lecz miałby obowiązek prowadzenia egzekucji także z takiego mienia. W sprawie niniejszej przeprowadzone dowody na okoliczność sytuacji finansowej spółki w sposób jednoznaczny wykazały brak jakichkolwiek środków finansowych i ich dalsze poszukiwanie, zgodnie z żądaniem skarżącego było bezproduktywne. Przykładowo strona skarżąca argumentuje, że spółka prowadziła działalność gospodarczą, miała otwarte rachunki bankowe, posiadała aktywa, była podatnikiem VAT, wywiązywała się ze swoich zobowiązań. Są to w istocie twierdzenia gołosłowne, albowiem w okresie objętym niniejszym postępowaniem spółka "realizowała" swoje powinności podatkowe w sposób sprzeczny z przepisami prawa, co więcej - w sposób oszukańczy, w rzeczywistości generując zaległości podatkowe, których prawidłowa wysokość została potwierdzona w decyzjach organów podatkowych dotyczących zobowiązania w podatku od towarów i usług za przedmiotowe okresy. Niezależnie od tego należy zauważyć, że w sprawie została przeprowadzona analiza sytuacji majątkowej spółki, która doprowadziła do słusznego wniosku, że w okresie pełnienia przez skarżącego funkcji prezesa zarządu spółka była niewypłacalna. Analizę w tym zakresie organ przeprowadził na podstawie sprawozdania finansowego spółki za rok 2015. Wskaźniki finansowe spółki za ten okres wskazały, że zarówno na koniec roku 2014 jak i 2015 zobowiązania spółki przekroczyły wartość jej majątku.

W toku postępowania skarżący nie zdołał skutecznie zakwestionować ustaleń organu. Nie mogły więc odnieść pożądanego skutku twierdzenia skarżącego, że w sprawie brak jest wystarczających ustaleń faktycznych co do sytuacji finansowej spółki.

Odnośnie do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. Przepis art. 191 o.p. stanowi, że organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przyjęta w tym przepisie zasada zakłada, że organ podatkowy nie jest skrępowany przy ocenie dowodów kryteriami formalnymi, ma swobodnie oceniać wiarygodność i moc dowodową poszczególnych dowodów, na których oparł swoją decyzję. Aby w ramach owej swobodnej oceny nie zostały przekroczone granice dowolności. Organ podatkowy przy ocenie zebranych w sprawie dowodów powinien, m.in. kierować się prawidłami logiki, zgodnością oceny z prawami nauki i doświadczenia życiowego, traktowania zebranych dowodów jako zjawisk obiektywnych, oceniania dowodów wyłącznie z punktu widzenia ich znaczenia i wartości dla rozpatrywanej sprawy. Innymi słowy w razie sprzeczności występujących w materiale dowodowym, dla potrzeb ustaleń faktycznych organ może wybrać jedno ze źródeł dowodowych pod warunkiem, że przekonująco to uzasadni, zgodnie z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2016 r., II FSK 1628/14).

Zasadność twierdzenia, że organ podatkowy naruszył zasadę z art. 191 o.p., wymaga wykazania, że uchybił on zasadom logicznego rozumowania, wiedzy lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu organu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej, niż przyjął organ, wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmienna ocena niż ocena organu.

Kierując się tymi kryteriami sąd prawidłowo podzielił ocenę organów podatkowych, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na ustalenie odpowiedzialności strony za zaległości podatkowe spółki. Strona skarżąca nie zakwestionowała skutecznie tych ustaleń, opierając swoje zarzuty w oderwaniu faktów i dowodów przedstawionych przez organy podatkowe, pozostając w subiektywnym przekonaniu, że przedmiotowe postępowanie było nienależycie przeprowadzone, z pominięciem wnioskowanych dowodów i bez czynnego udziału strony.

W ocenie NSA, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 120 § 1, art. 122, art. 124 w zw. z o.p. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia w tej sprawie. Organ wykazał w sposób nie pozostawiający wątpliwości, że zaległości wynikają z zobowiązań, których termin płatności upłynął w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu oraz że egzekucja z majątku spółki okazała się nieskuteczna. Organ wskazał datę, kiedy powinien zostać zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości i słusznie zwrócił uwagę, że wniosek taki nigdy nie został złożony.

W ocenie Sądu w sprawie prawidłowo oceniono, że skarżący nie wykazał, aby wystąpiły przesłanki zwalniające członka zarządu z odpowiedzialności. Bez wątpienia wniosek o ogłoszenie upadłości nie został zgłoszony we właściwym czasie (właściwie w ogóle nie został złożony) i nie było podstaw by przyjąć, że niezgłoszenie takiego wniosku nastąpiło bez winy skarżącego. Na przeszkodzie takiemu stwierdzeniu stoi przede wszystkim to, że nieregulowanie wymagalnych zobowiązań w podatku od towarów i usług miało miejsce w warunkach świadomego wyłudzania przez spółkę tego podatku od państwa.

Za niezasadny NSA uznał zarzut naruszenia art. 200 § 1 o.p. poprzez wydanie decyzji bez uprzedniego wyznaczenia stronie 7-dniowego terminu na wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego w sprawie, co - zdaniem strony - pozbawiło ją procesowej gwarancji realizacji uprawnień postępowania podatkowego w zakresie jej pełnego udziału w tym postępowaniu. Z analizy akt sprawy wynika, że naczelnik urzędu skarbowego wyznaczył siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. Pełnomocnik pismem przedstawił swoje stanowisko w sprawie - zatem nie można uznać, że została naruszona gwarancja procesowa strony. Fakt, że organ wydając decyzję nie uwzględnił żądań strony, zarówno co do kierunku rozstrzygnięcia jak i co do wniosków dowodowych nie oznacza, że zostało ograniczone prawo strony do pełnego udziału w postępowaniu.

Odnośnie do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego.

Zdaniem NSA, organy podatkowe wykazały tzw. pozytywne przesłanki zawarte w art. 116 § 1 o.p., wymagane do orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego jako byłego członka zarządu, tj. istnienie zaległości podatkowych, pełnienie przez skarżącego funkcji członka zarządu w spółce w czasie upływu terminu płatności zobowiązań objętych decyzją oraz bezskuteczność egzekucji skierowanej do majątku spółki. Innymi słowy warunkiem przesądzającym o odpowiedzialności skarżącego za zaległości spółki było nieprawidłowe zadeklarowanie podatku w pierwotnych deklaracjach oraz fakt, że w tym czasie pełnił on funkcję w zarządzie.

Innymi słowy o spełnieniu pierwszej przesłanki warunkującej odpowiedzialność skarżącego, decyduje termin płatności zobowiązania podatkowego, który upływał w czasie pełnienia przez skarżącego obowiązków prezesa zarządu.

Jeśli chodzi o drugą przesłankę odpowiedzialności skarżącego jako osoby trzeciej, to bezskuteczność egzekucji prowadzonej do majątku spółki w rozumieniu art. 116 § 1 ab initio o.p.

Definicję bezskuteczności egzekucji można wyprowadzić z treści art. 71 § 2 u.p.e.a., określając ją jako uzasadnione przypuszczenie, że egzekwowana należność pieniężna nie będzie mogła być zaspokojona ze znanego majątku zobowiązanego ani też z jego wynagrodzenia za pracę lub z przypadających mu okresowo świadczeń za okres 6 miesięcy. Na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej przesłanka bezskuteczności egzekucji rozumiana jest jako brak możliwości przymusowego zaspokojenia wierzyciela publicznoprawnego w toku wszczętej i przeprowadzonej przez organ egzekucyjny egzekucji skierowanej do majątku spółki. Może być wykazana nie tylko na podstawie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, ale także w inny sposób. Znajduje to potwierdzenie zarówno w wykładni językowej art. 116 § 1 o.p., z którego nie wynikają żadne wymogi co do formalnego stwierdzenia bezskuteczności egzekucji z majątku spółki, jak i wykładni systemowej, opartej na analizie art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. Bezskuteczność egzekucji stwierdza się na podstawie okoliczności wynikających z czynności przeprowadzonych w postępowaniu egzekucyjnym (zob. wyrok SN z 6 czerwca 2013 r., II UK 329/12). Stwierdzenie istnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji, może nastąpić dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, obejmującego zaległości podatkowe podatnika, a postępowanie egzekucyjne winno być prowadzone w stosunku do całego majątku spółki, jej wszystkich aktywów (por. uchwała NSA z 8 grudnia 2008 r., II FPS 6/08; wyrok NSA z 9 maja 2017 r., I FSK 1614/15).

W ocenie Naczelnego Sądy Administracyjnego wobec spółki były podejmowane wszechstronne, rzetelne i wystarczające czynności egzekucyjne przez administracyjne organy egzekucyjne, które doprowadziły do prawidłowej konstatacji, że egzekucja w świetle poczynionych wyżej wywodów była bezskuteczna, co w konsekwencji doprowadziło do umorzenia postępowania egzekucyjnego 30 grudnia 2016 r.

Wbrew odmiennym wywodom skargi kasacyjnej nie zaistniała w sprawie przesłanka z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a), ani tym bardziej z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) o.p., albowiem skarżący nie złożył we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości, ani też nie wykazał, że niezgłoszenie wniosku nastąpiło bez jego winy.

Pierwsza okoliczność pozostaje bezsporna albowiem wniosek nie został zgłoszony w ogóle. W okolicznościach sprawy nie ma też żadnych podstaw do przyjęcia, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy skarżącego. Jak wynika z ostatecznej decyzji wymiarowej spółka świadomie uczestniczyła w oszustwie podatkowym mającym na celu wyłudzenie podatku VAT, a dzięki udziałowi w oszustwie bezpodstawnie pomniejszyła podatek należny. Zatem skarżący, który pełniąc w spornym okresie funkcję członka zarządu, musiał wiedzieć o procederze, w jakim uczestniczyła spółka, wiedział również o nieregulowaniu przez spółkę zobowiązań wynikających z obowiązku rozliczeń w podatku VAT i nie może zasłaniać się brakiem winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Członek zarządu spółki nie może się powoływać na nieznajomość stanu jej finansów jako przyczynę niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) (uchwała NSA z 10 sierpnia 2009 r., II FPS 3/09). Członkowi zarządu powinien być znany na bieżąco stan finansów spółki, a co za tym idzie możliwość zaspokojenia długów (wyroki SN z: 2 października 2008 r., ; 24 września 2008 r., II CSK 142/08; 11 marca 2008 r., II CSK 545/07, 16 stycznia 2008 r., IV CSK 430/07).

Nie można też w okolicznościach tej sprawy przyjąć argumentacji, że w okresie pełnienia przez skarżącego funkcji członka zarządu sytuacja finansowa spółki nie uzasadniała złożenia wniosku o upadłość, o czym przesądził przyjęty przez organy podatkowe i zaakceptowany przez sąd pierwszej instancji stan faktyczny sprawy.

Chybione są pozostałe zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 10 u.p.u., upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Dłużnik jest natomiast niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, zaś dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. Stosownie do art. 21 ust. 1 i 2 u.p.u., dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek ten spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami.

W doktrynie prawa upadłościowego (A. Jakubecki, F. Zedler, Komentarz do ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, LEX 2011), jak słusznie zauważył sąd pierwszej instancji, wskazuje się jednocześnie, że art. 11 ust. 1 u.p.u. określa niewypłacalność jako niewykonywanie przez dłużnika jego wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Z istoty porządku prawnego wynika, że każdy powinien wykonywać swe wymagalne zobowiązania w terminie. Zasada ta obowiązuje wszystkich i wszystkie zobowiązania, w tym z tytułu podatków i innych danin publicznych. Tym bardziej zatem musi obowiązywać przedsiębiorców. Dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza jego niewypłacalność w rozumieniu art. 11 u.p.u. Co najwyżej w takim przypadku sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 12 u.p.u., lecz ta okoliczność nie zwalnia dłużnika od obowiązku wynikającego z u.p.u. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia pozostaje też przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje więc nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. Dla określenia, czy istnieją podstawy ogłoszenia upadłości, fundamentalne znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy dłużnik nie wykonuje tych zobowiązań, które są wymagalne (zob. też np. wyroki NSA z: 17 maja 2016 r., II FSK 798/14: 24 lutego 2016 r., I FSK 1864/14 i 21 kwietnia 2021 r., III FSK 3105/21 ).

Co istotne dla określenia stanu niewypłacalności osoby prawnej ważne jest zarówno to, czy nie wykonuje ona swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych

(art. 11 ust.1 p.u.n.), jak i to, czy jej zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (art. 11 ust. 2 p.u.n.). Każda z dwóch przyczyn ogłoszenia upadłości wskazanych w art. 11 ust. 1 i 2 p.u.n. ma samodzielny charakter, a to oznacza w szczególności, że dysponujący dostatecznym majątkiem dany podmiot może zostać uznany za niewypłacalny wówczas, gdy nie będzie regulował swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W konsekwencji zaistnienie chociażby jednej z nich pozwala na ogłoszenie upadłości, a tym samym obliguje każdego, kto ma prawo reprezentować dłużnika będącego osobą prawną do zgłoszenia w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości nie później niż terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości (wyrok NSA z 7 lipca 2021 r., III FSK 3624/21).

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

sędzia NSA Dominik Gajewski sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia del. WSA Alicja Polańska