Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 832/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 35
journal: Dz.U. 2016 poz 722
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Anna Jarosz /spr./ Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2017 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta P. (zwany dalej: Prezydent) na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia [...] kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. Z 2006 r. Nr 139 poz. 993, zwanej dalej: ustawa) orzekł o wymeldowaniu E. P. (zwanego dalej: skarżący) z pobytu stałego z lokalu nr [...] na os. [...] w P. (zwanego dalej: lokal).

W uzasadnieniu organ I instancji między innymi wyjaśnił, że wszczął postępowanie na wniosek B. P., która podała, iż skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, wyprowadził się w 2001 r., lokal opuścił z własnej woli i nie pozostawił w nim rzeczy osobistych i innych przedmiotów stanowiących jego własność. Organ wskazał, że skarżący jest zameldowany w przedmiotowym lokalu, jednak opuścił go nie dopełniając obowiązku wynikającego z art. 15 ust. 1 ustawy. Odnosząc się do stanowiska skarżącego, iż opuścił on lokal w dniu [...] października 2014 r. na żądanie żony, aby nie wszczynać awantury organ stwierdził, że sytuacja ta świadczy o dobrowolnym i samodzielnym opuszczeniu lokalu.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł skarżący. Po jego rozpatrzeniu Wojewoda (zwany dalej: Wojewoda) decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] na podstawie art. 138 par 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji w zakresie spełnienia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy.

Skargę na decyzję Wojewody złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu E. P.. Wyjaśnił, że jest właścicielem przedmiotowego lokalu i od połowy czerwca żona wraz z córką uniemożliwiają mu dostęp do tego lokalu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 118/15 uchylił zaskarżoną decyzję organu II instancji. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż z opuszczeniem stałego miejsca pobytu mamy do czynienia, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Co istotne opuszczenie lokalu musi mieć charakter trwały i dowolny. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że dobrowolność opuszczenia miejsca pobytu stałego musi wynikać z własnej woli zainteresowanej osoby, a nie z powodu presji czy bezprawnego działania innych osób. W niniejszej sprawie organ nie wykazał, ażeby opuszczenie przez skarżącego lokalu miało charakter trwały i dowolny. Wprost przeciwnie organ w uzasadnieniu decyzji przywołując zeznania złożone przez skarżącego wskazał, że skarżący nie opuścił i nie zamierza opuścić przedmiotowego lokalu, ale nie przebywa w nim m.in. dlatego, że żona wymieniła zamki w drzwiach, a on aktualnie nie posiada do nich kluczy. Wprawdzie organ dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 15 ust. 2 ustawy wskazując m.in., że o opuszczeniu miejsca stałego można mówić wtedy gdy dana osoba nie przebywa w danym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu, to jednak w sposób wadliwy zastosował ten przepis w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Z zeznań złożonych przez skarżącego, jak również z treści złożonego przez niego odwołania wynika, bowiem iż wcale nie miał ona zamiaru opuszczenia przedmiotowego lokalu, a opuścił go tylko, żeby nie prowokować awantur.

Zdaniem Sądu, Organ całkowicie zaniechał dokonania ustaleń dotyczących pobytu skarżącego w mieszkaniu siostry w [...]. W przypadku rozbieżności w zeznaniach skarżącego oraz jego żony i córki rolą organu będzie dokonanie dodatkowych ustaleń na okoliczność opuszczenia przez skarżącego przedmiotowego lokalu. Organ powinien przede wszystkim przesłuchać sąsiadów stron postępowania jak również sąsiadów siostry skarżącego celem ustalenia charakteru w jakim skarżący przebywał w lokalu w [...]. Reasumując, Sąd stwierdził, że postępowanie w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Materiał dowodowy zebrany przez organ I instancji nie pozwalał na przesądzenie, iż w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy. Ponownie prowadząc postępowanie organ odwoławczy miał uzupełnić materiał dowodowy o zeznania dodatkowych świadków oraz jeszcze raz przeanalizować zebrany już materiał dowodowy.

Ponownie rozpoznając sprawę decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] Wojewoda uchylił decyzję organu I instancji z dnia [...] grudnia 2014 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi, ponieważ – w jego ocenie - rozstrzygnięcie sprawy wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania administracyjnego w znacznej części. W uzasadnieniu organ wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji dokona oceny stanu faktycznego sprawy kierując się w tym względzie uwagami sądu zawartymi w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] czerwca 2015 r.

Skargę na powyższą decyzję złożył skarżący, podnosząc iż dalsze postępowanie wyjaśniające prowadzone w jego sprawie, w jego ocenie jest zbyteczne. Jego pobyt w miejscowości Ś. u siostry jest wymuszony przez byłą żonę i córkę. Jest osobą kaleką po amputacji nogi z zaawansowaną cukrzycą i prosi o możliwość dostępu do swojego mieszkania, które liczy trzy pokoje.

Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 916/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody. Sąd, będąc związanym - zgodnie z art. 153 Ppsa – wcześniejszym wyrokiem Sądu wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi. W ocenie Sądu orzekającego ponownie w sprawie, w ten sposób organ II instancji dopuścił się naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem Sąd wyraźnie wskazał, że to organ odwoławczy ma uzupełnić materiał dowodowy. Gdyby bowiem Sąd uznał za celowe uchylenie również decyzji organu I instancji uczyniłby to na podstawie art. 135 Ppsa. Z tego też względu Sąd uchylił decyzję Wojdy.

Na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Wojewoda – decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzje Prezydenta z dnia [...] grudnia 2014 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że nie znalazł podstaw prawnych i faktycznych do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił, że postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego w lokalu wszczęto na wniosek B. P. - współwłaściciela przedmiotowego lokalu. Wnioskodawczym w piśmie z dnia [...] września 2014 r. poinformowała, że wymieniony nie mieszka w przedmiotowym lokalu od 2001 r., nie posiada kluczy do niego, w lokalu nie pozostawił swoich rzeczy osobistych i przebywa na terenie gminy K. pod adresem S. [...].

Przechodząc do rozważań merytorycznych organ przytoczył treść art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 o ewidencji ludności (Dz.U. z 2016 r., poz. 722 z późn. zm., zwanej dalej: ustawa meldunkowa) i stwierdził, że ustawowymi przesłankami wymeldowania są: opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Ewidencja ludności służy bowiem jedynie rejestracji faktu pobytu danej osoby w konkretnym lokalu. W konsekwencji organy prowadzące postępowanie były obowiązane jedynie do ustalenia, czy skarżący faktycznie opuścił lokal bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego w tym lokalu. Fakt ten został, w ocenie organu, potwierdzony w przeprowadzonym przez organ I instancji postępowaniu wyjaśniającym, na podstawie:

- wniosku B. P. z dnia [...] września 2014 r. (informującego, że skarżący nie mieszka w przedmiotowym lokalu od 2001 r.; nie posiada kluczy do niego; w lokalu nie pozostawił swoich rzeczy osobistych; przebywa w miejscowości Ś. [...] na terenie gminy K.); zeznania samego skarżącego z dnia [...] października 2014 r. (z którego wynika, że od 1994 r. w przedmiotowym lokalu przebywa przez tydzień w miesiącu, a pozostałe trzy tygodnie przebywa u siostry w [...]; gdy wyjeżdża zabiera najpotrzebniejsze rzeczy; pozostałą część ma w przedmiotowym lokalu; do siostry wyjeżdża w celach wypoczynkowych, na co przez lata godziła się żona; nie rozumie dlaczego żona wystąpiła o jego wymeldowanie ponieważ pomiędzy nimi nie było żadnych nieporozumień; partycypuje w kosztach utrzymania tego lokalu; dostęp do jego konta ma córka H. P., która reguluje należności, kupuje mu leki, umawia do lekarzy; nie opuścił i nie zamierza opuścić przedmiotowego lokalu; od czerwca 2014 r do września 2014 r. przebywał w kilku szpitalach; w dniu [...] września 2014 r. opuścił placówkę przy ul. [...] i udał się do spornego mieszkania, ale żona z córką nie chciały go wpuścić; powiedziały, że ma wracać do [...] nie zgodził się na to ponieważ miał kontrolę u lekarzy; przez dwa dni przebywał u sąsiadki i u kolegi; w dniu [...] września 2014 r. wezwał ślusarza, który rozwiercił zamki w pierwszych drzwiach a drugie drzwi otworzyła mu żona i córka; od [...] września 2014 r. dysponuje kluczem do pierwszych drzwi - ma swobodny dostęp do mieszkania; codziennie przebywa w spornym lokalu; nocuje i spożywa posiłki; żona powiedziała mu, że ma się wynosić; nie wie czy pojedzie do siostry do [...], bowiem nie wie, co jeszcze żona wymyśli; systematycznie chodzi do lekarzy (amputacja nogi w 1993 r.), a nie jest to możliwe przebywając na wsi),

- zeznania B. P. z dnia [...] października 2014 r. (stwierdzającego, że mąż nie przebywa w przedmiotowym lokalu w sposób stały od 12 lat; zainteresowany wyprowadził się całkowicie, zabrał wszystkie swoje rzeczy, dokumenty, wózek inwalidzki; powodem opuszczenia była amputacja nogi, co spowodowało trudności wchodzenia na trzecie piętro; mąż opuścił lokal dobrowolnie, taką decyzję podjął i zamieszkał w domu rodzinnym w [...] nie posiadał kluczy bo je zgubił; później ich nie dała bo nie mieszkał; po wyprowadzce utraciła kontakt z małżonkiem, ale kontakt miała z nim córka [...], która miała dostęp do jego konta; mąż od czasu wyprowadzki przebywał w nim gdy miał wizyty u lekarzy, wówczas nocował w tym lokalu przez około 7-10 dni, po czym wyjeżdżał do [...] małżonek włamał się do mieszkania po 12 latach nieobecności i przebywa w nim codziennie od miesiąca; nie wie, czy skarżący opuści ten lokal, bowiem nie utrzymuje z nim kontaktu, a on próbuje rozmawiać z córką),

- oświadczenia H. P. z dnia [...] października 2014 r. (informującego, że jej ojciec nie mieszka w lokalu od ponad 10 lat; bywał tu 2-3 razy kiedy miał konsultacje lekarskie; mieszka w [...] [...],

- oświadczenia S. P. z dnia [...] października 2014 r. (potwierdzającego, że ojciec od około 12 lat nie mieszka w przedmiotowym lokalu; w tym czasie zamieszkiwał pod adresem: [...] [...],

- protokołu oględzin z dnia [...] listopada 2014 r. (stwierdzającego, że w przedmiotowym lokalu nie ma żadnych rzeczy należących do skarżącego, oraz

- wyjaśnień skarżącego w tej mierze - zainteresowany nie okazał żadnych swoich rzeczy osobistych, dokumentów, przyborów; pokazał dokumentację medyczną, którą przyniósł w torbie; oświadczył, że przyjechał ze [...] aby uczestniczyć w oględzinach i nie wie co się stało z jego rzeczami; zapewne zostały usunięte podczas jego nieobecności; dodał, że trzy tygodnie temu zabrał część rzeczy do [...], a w pokoju, który zajmował, nie pamięta co zostawił),

- pisma skarżącego z dnia [...] listopada 2014 r. (informującego, że na żądanie żony w dniu [...] października 2014 r. opuścił przedmiotowy lokal, a w dniu [...] listopada 2014 r. uczynił to na żądanie córki [...] ponieważ nie chciał awantury),

- pisma H. P. z dnia [...] listopada 2014 r. (stwierdzającego, że ojciec przyjechał do P. ze [...] w dniu [...] listopada 2014 r. wyłącznie na oględziny lokalu; wcześniej przebywał w lokalu przez około 3 tygodnie, do dnia [...] października 2014 r.).

Kolejno organ wskazał, że Wojewoda w postępowaniu odwoławczym ustalił, że strona nie zamieszkuje w miejscu pobytu stałego. Fakt ten został, w ocenie organu, potwierdzony w postępowaniu wyjaśniającym, na podstawie: zeznania B. P. z dnia [...] czerwca 2016 r. (potwierdzającego, że skarżący nie mieszka w lokalu od czasu amputacji nogi tj. od 2002 r.; sam dobrowolnie z siostrami podjął decyzję o wyprowadzeniu się z przedmiotowego lokalu do domu rodzinnego w [...] od 2014 r. do dnia dzisiejszego nie pojawił się w przedmiotowym lokalu, a do 2014 r. przebywał 2 razy w roku; wtedy nocował, spożywał posiłki, przebywał wtedy od 7 - 10 dni; skarżący posiada klucz tylko od jednego zamka; od 2002 r. nie rozmawiał z żoną o powrocie do przedmiotowego lokalu; były mąż do jakiegoś czasu partycypował w kosztach utrzymania lokalu jednak od 2 lat nie ponosi tych kosztów; do 2014 r. korzystał z porad lekarza rodzinnego w przychodni na os. Rzeczypospolitej w P.; B. P. nie zgadza się na ponowne zamieszkanie skarżącego w lokalu ponieważ kiedy mieszkał w przedmiotowym lokalu był alkoholikiem i znęcał się nad rodziną, a jej stan zdrowia jest poważny; wniosła o przesłuchanie w charakterze świadków sąsiadów: K. i Z. S. i L. L.),

- zeznania sąsiada P. J. z dnia [...] lipca 2016 r. (z którego wynika, że skarżący nie mieszka w lokalu; nie widział sąsiada w ostatnim czasie, na pewno 2-3 lata; wcześniej widywał zainteresowanego raz czy dwa razy w ostatnich pięciu latach), - sąsiada Z. S. z dnia [...] lipca 2016 r. (informującego, że zainteresowany nie mieszka w lokalu; dawno nie widział skarżącego; ostatni raz około 3-4 lata temu; ponad 10 lat temu skarżący mieszkał w przedmiotowym lokalu),

- zeznania sąsiadki K. S. z dnia [...] lipca 2016 r. (potwierdzającego, że skarżący nie mieszka w lokalu; dawno nie widziała skarżącego; ostatni raz około 3-4 lata temu; ponad 10 lat temu skarżący mieszkał w przedmiotowym lokalu),

- zeznania sąsiadki L. L. z dnia [...] lipca 2016 r. (z którego wynika, że skarżący nie mieszka w lokalu od około 15 lat; świadek nie potrafiła określić kiedy ostatnio go widziała; widywała stronę 18-19 lat temu, gdy mieszkał w tym lokalu),

- protokołu oględzin lokalu nr [...] w [...] z dnia [...] lipca 2016 r. (potwierdzającego, w ocenie organu, że skarżący mieszka w nim zajmując jeden pokój, w którym posiada swoje rzeczy osobiste; wspólnie z siostrą korzysta z kuchni i łazienki), - zeznania E. P. z dnia [...] lipca 2016 r. (stwierdzającego, że przebywa od [...] października 2014 r. u siostry G. P. w [...] nr [...], tam nocuje; żona z córką zamówiły taksówkę i wyrzuciły go z domu; ostatni raz był w przedmiotowym lokalu w dniu [...] października 2014 r.; nie ma kluczy do mieszkania ponieważ zostały wymienione zamki więc nie ma dostępu; jest schorowany, po amputacji nogi i często jeździ do P. do lekarza, co jest uciążliwe; chciałby w każdej chwili wrócić do mieszkania jeżeli będzie mu udostępnione),

- zeznania G. P. z dnia [...] lipca 2016 r. (potwierdzającego, że brat – skarżący – mieszka u niej od [...] października 2014 r., ponieważ żona wyrzuciła go z domu; od tego czasu mieszka w [...] [...], ale jest to bardzo uciążliwe ponieważ brat choruje i często jeździ do P.),

- zeznania J. P. z dnia [...] lipca 2016 r. (informującego, że skarżący jest jej sąsiadem, od około półtora roku mieszka cały czas u siostry, widuje go codziennie na ulicy i w ogrodzie; wcześniej też bywał u siostry, ale mieszkał w P.),

- zeznania sołtysa [...] - J. M. z dnia [...] lipca 2016 r. (z którego wynika, że często widuje skarżącego przed domem; kiedyś bywał w odwiedzinach u siostry na około tydzień, teraz od półtora roku widuje go częściej),

- zeznania B. P. z dnia [...] lipca 2016 r. (potwierdzającego, że skarżący nie mieszka w lokalu; w październiku 2014 r. po rozmowie mąż dobrowolnie opuścił przedmiotowy lokal zabierając wszystkie swoje rzeczy; od 2002 r. mieszka na stałe w [...] [...] do 2014 r. dwa razy w roku przyjeżdżał do P. na wyznaczone wizyty lekarskie).

Zdaniem organu zgromadzone w sprawie powyższe dowody potwierdzają stan faktyczny sprawy tj. okoliczność, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal i nie mieszka w nim w sposób stały. lokal przestał być dla odwołującego miejscem pobytu stałego, w którym skoncentrowane byłyby jego sprawy rodzinne, osobiste i majątkowe. Skarżący nie zamieszkuje w tym lokalu, stale nie korzysta z jego urządzeń i nie zaspokaja w nim swoich funkcji życiowych. Jednocześnie analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że opuszczenie lokalu przez zainteresowanego miało charakter trwały i dobrowolny. Organ, powołując się na orzecznictwo sądowe, przeprowadził wywód na temat przesłanek wymeldowania i miejsca pobytu i stwierdził, że z ustaleń organu I i II instancji wynika w sposób jednoznaczny, że skarżący w chwili wydawania decyzji o wymeldowaniu nie mieszkał w spornym lokalu (nie było ono jego miejscem pobytu w rozumieniu utrwalonym w orzecznictwie sądowym), ani też nie skorzystał ze środków prawnych umożliwiających przywrócenie utraconego posiadania. Natomiast deklarowany zamiar powrotu zainteresowanego do przedmiotowego lokalu nie może mieć wpływu na wynik sprawy. Zamiar ten ma bowiem jedynie charakter potencjalny.

Jednocześnie sam fakt istnienia konfliktu między stronami postępowania nie powoduje podważenia oceny, że opuszczenie lokalu przez jedną z nich miało charakter trwały i dobrowolny. Nie traci bowiem co do zasady dobrowolnego charakteru wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania, jeżeli ma ono na celu poprawienie komfortu życiowego strony przez uniknięcie sytuacji konfliktowych związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem. Organ skonstatował, że przepis art. 35 ustawy meldunkowej wymaga dla zaistnienia przesłanek wymeldowania jedynie: opuszczenia miejsca pobytu stałego i niedopełnienia obowiązku wymeldowania. Jeśli zatem osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu i nie wykonała obowiązku wymeldowania, istnieją podstawy do orzeczenia o wymeldowaniu. Celem postępowania w sprawie o wymeldowanie jest bowiem zapewnienie zgodności zapisów rejestrowych w ewidencji ludności z rzeczywistym stanem, czyli miejscem pobytu danej osoby.

Organ wypowiedział się także w kwestii trwałości opuszczenia miejsca pobytu podnosząc, że w aktualnym stanie prawnym opuszczenie miejsca stałego pobytu ma charakter trwały w przypadku, gdy osoba, której to dotyczy dłuższy okres czasu przebywa poza swoim dotychczasowym miejscem pobytu, a w szczególności nie nocuje i nie stołuje się w dotychczas zajmowanym lokalu oraz sytuacja ta w najbliższym okresie nie ulegnie zmianie.

Zdaniem organu z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że skarżący dobrowolnie i trwale - ostatecznie w październiku 2014 r. – opuścił lokal, do którego wcześniej przyjeżdżał kilka razy w roku. Organ podkreślił, że zainteresowany w czasie toczącego się postępowania stwierdził, że został wyrzucony przez żonę i córkę z przedmiotowego lokalu, lecz jak wynika z akt sprawy nie skorzystał z przysługujących mu środków prawnych tj. zaniechał wniesienia pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania przedmiotowego lokalu do sądu powszechnego, którego pozytywne dla niego rozpatrzenie mogłoby świadczyć o braku woli w opuszczeniu miejsca pobytu stałego.

W ocenie organu zatem przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że nastąpiło świadome, dobrowolne i trwałe opuszczenie przez zainteresowanego dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 ustawy meldunkowej, a pozostawienie zameldowania stanowiłoby w takiej sytuacji jedynie fikcję meldunkową.

Końcowo organ wyjaśnił jeszcze, że jeżeli osoba wymeldowana decyzją organu zamieszka ponownie w lokalu – będzie mogła zameldować się w nim na pobyt stały lub czasowy powyżej 3 miesięcy, zgodnie z charakterem pobytu.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wskazując na potrzebę korzystania z lokalu w związku ze złym stanem zdrowia i wskazując, że nie ma dostępu do mieszkania, a pobyt w [...] jest wymuszony. Skarżący czuje się mieszkańcem P. i wskazał na wspólne – z córką – konto bankowe, podkreślając, że córka zajmowała się opłatami za mieszkanie.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 j.t. z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 roku, poz. 718 z późn. zm., zwanej dalej – Ppsa). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach. Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 i 2 Ppsa, sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. Akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa).

Sąd miał też przede wszystkim na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie zapadły już uprzednio prawomocne wyroki sądu administracyjnego – wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 czerwca 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 118/15 oraz wyrok z dnia 20 kwietnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Po 916/15, uchylające decyzję drugoinstancyjną Wojewody. W związku z tym organu II instancji rozpoznający ponownie sprawę, jak i Sąd w obecnym składzie, pozostają związani oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w tych wyrokach - zgodnie z dyspozycją art. 153 Ppsa.

W rozumieniu tego przepisu przez "ocenę prawną" należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Z kolei "wskazania co do dalszego postępowania" stanowią z reguły konsekwencję tak rozumianej oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych, i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (por.: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, uw. 1 i 2 do art. 153; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2015, art. 153, Nb 1–3).

W świetle przywołanego art. 153 Ppsa Sąd w obecnym składzie, z jednej strony, nie był władny poddawać ponownej analizie kwestii rozstrzygniętych już we wspomnianych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a z drugiej – był zobligowany, w pierwszej kolejności, skontrolować zastosowanie się przez organy wydające rozstrzygnięcia w postępowaniu toczącym się po wyrokach sądowych do ocen i wytycznych w tych wyrokach zawartych.

Sąd w składzie niniejszym podkreśla bowiem, że przepis art. 153 Ppsa ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 Ppsa oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 Ppsa oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 Ppsa w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności). Natomiast niezastosowanie się przez Sąd do oceny prawnej przewidzianej w komentowanym przepisie jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej - art. 174 pkt 1 Ppsa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12, LEX nr 1487724).

Podkreślić należy, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji oraz Sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. W doktrynie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten Sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie. Jak jednak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 września 2010 r. (sygn. akt I OSK 920/10, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl) ocena prawna, o której tu mowa, jest wiążąca tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych. Oznacza to, że traci ona moc wiążącą jedynie: 1) w razie zmiany ustawy, 2) w wypadku zmiany (już po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych sprawy, 3) po wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie, a także 4) z uwagi na późniejsze podjęcie przez skład poszerzony NSA uchwały zawierającej ocenę prawną odmienną od wyrażonej we wcześniejszym wyroku sądu administracyjnego – uchwała składu 7 sędziów NSA z 30 czerwca 2008 r., I FPS 1/08 (ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 75). Na tle powyższych rozważań Sąd stwierdza, że nie zaistniały ww. przesłanki do odstąpienia od wiążącej oceny prawne zawartej w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

W tym miejscu wskazać zatem należy, że w wyroku z dnia 11 czerwca 2015 r. Sąd wyraźnie wskazał, że organ dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 15 ust. 2 ustawy wskazując m.in., że o opuszczeniu miejsca stałego można mówić wtedy gdy dana osoba nie przebywa w danym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu. W ocenie Sądu twierdzenia organu dotyczące spełnienia się w sprawie przesłanek z art 15 ust. 2 ustawy były gołosłowne i nie zostały poparte należycie zebranym materiałem dowodowym. Zdaniem Sądu organ ograniczył się bowiem do przeprowadzenia oględzin lokalu i przesłuchania stron postępowania, z których każda posiadała faktyczny interes w konkretnym rozstrzygnięciu sprawy. Organ całkowicie zaniechał dokonania ustaleń dotyczących pobytu skarżącego w mieszkaniu siostry w [...]. Wskazano, że w przypadku rozbieżności w zeznaniach skarżącego oraz jego żony i córki rolą organu było dokonanie dodatkowych ustaleń na okoliczność opuszczenia przez skarżącego przedmiotowego lokalu. Zdaniem Sądu organ powinien przede wszystkim przesłuchać sąsiadów stron postępowania jak również sąsiadów siostry skarżącego celem ustalenia charakteru w jakim skarżący przebywał w lokalu w [...]. Sąd przykazał organowi, aby ponownie prowadząc postępowanie uzupełnił materiał dowodowy o zeznania dodatkowych świadków oraz jeszcze raz przeanalizował zebrany już materiał dowodowy.

Z kolei w wyroku z dnia [...] kwietnia 2016 r. Sąd wyraźnie wskazał, że organ nie zastosował się do powyższych wytycznych i z tego powodu uchylił decyzję Wojewody.

A zatem Sąd w składzie niniejszym zobowiązany był zbadać, czy organ - Wojewoda – wykonał wytyczne zawarte w wyroku z dnia [...] czerwca 2015 r. W ocenie Sądu tak się stało. Wskazać przyjdzie, że organ odwoławczy przeprowadził w niezbędnym zakresie uzupełniające postępowanie dowodowe i uczynił to prawidłowo. W szczególności organ ten przesłuchał sąsiadów wnioskodawczyni (zajmujących lokale sąsiednie względem lokalu, którego dotyczy postępowanie) P. J., Z. S., K. S. oraz L. L., przesłuchał również siostrę skarżącego - G. P., jej sąsiadkę i zarazem sąsiadkę skarżącego - J. P. oraz sołtysa [...] - J. M.. Organ przesłuchał również po raz kolejny B. P. oraz samego skarżącego. Organ dokonał także oględzin lokalu dnia [...] lipca 2016 r. Przy czym w zakresie postępowania dowodowego Sąd nie dopatrzył się żadnych naruszeń i uważa, że stan faktyczny został w sprawie ustalony prawidłowo i czyni go podstawą dalszych rozważań. Do tak ustalonego stanu faktycznego organ zastosował również prawidłowo przepisy prawa materialnego. Podobnie jak wcześniej uczynił to organ na gruncie ówcześnie obowiązujących przepisów – art. 15 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. Z 2006 r. Nr 139 poz. 993), tak obecnie dokonał prawidłowej wykładni art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 o ewidencji ludności (Dz.U. z 2016 r., poz 722 z późn. zm.) i prawidłowo ten przepis zastosował.

Zauważyć bowiem należy, iż podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 35 ustawy meldunkowej, w myśl którego organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

Wyjaśnić należy, iż obowiązek meldunkowy służy zarówno prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji, jak i ochronie interesów samych zainteresowanych meldunkiem oraz ochronie praw osób trzecich. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K. 20/01 podkreślił rejestracyjny charakter meldunku i wskazał, że przedmiotem rejestru jest jedynie "przebywanie", a nie - "uprawnienie" do lokalu, a ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy meldunkowej pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Uwzględniając tę definicję, należy przyjąć, iż stanowiące hipotezę przepisu art. 35 ustawy meldunkowej opuszczenie miejsca pobytu stałego, nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w miejscu innym, niż miejsce pobytu stałego, ale konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych - na gruncie analogicznych przepisów ww. ustawy z dnia z dnia [...] kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych wskazywano przy tym, iż brak cechy dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu nie zawsze stanowi jednak przeszkodę do wymeldowania. Typowym przykładem tego jest wykonanie eksmisji osoby zamieszkałej w lokalu na podstawie wyroku sądu wykonanego przez komornika. Dochodzi wówczas do przymusowego opuszczenia miejsca pobytu o charakterze najczęściej trwałym, skutkującego powstaniem obowiązku wymeldowania (por. wyroki NSA, z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II OSK 65/05, z dnia 4 października 2007 r., sygn. akt II OSK 519/07, z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 788/08 oraz z 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OSK 2390/13 - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jeśli zatem osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu, a opuszczenie miało charakter dobrowolny lub wynikało z czynności właściwego organu mającego swe oparcie w prawie, to okoliczność ta stanowi podstawę faktyczną do orzeczenia o wymeldowaniu tej osoby (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 195/09 - dostępny jak wyżej).

Powyższe rozważania należy odnieść do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Zważyć należy, iż skarżący opuścił lokal ostatecznie w październiku 2014 r. Fakt ten jest bezsporny, a wydarzenia wcześniejsze, a także następnych miesięcy i lat - co zostało wykazane wszechstronnie i rzetelnie przez organ odwoławczy - wskazują, że opuszczenie przez skarżącego lokalu miało cechę trwałości. To, że próbował dostać się do lokalu, czy, że korzystał z niego w związku z wizytami lekarskimi nie oznacza jeszcze, że zamierzał powrócić do lokalu. W lokalu przez pewien czas pojawiał się sporadycznie. W tym czasie - jak wynika z zeznań skarżącego, świadków i byłej żony - wymeldowany zamieszkiwał w [...] z siostrami w domu rodzinnym.

Mając na względzie powyższe okoliczności należy wskazać, że o trwałym opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu stałego świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale także zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania.

W ocenie Sądu organ odwoławczy - na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego - prawidłowo przyjął, że skarżący na trwałe opuścił sporny lokal, a wolę powrotu do niego zaczął wyrażać dopiero po złożeniu przez jego byłą żonę wniosku o wymeldowanie. Wówczas to skarżący zaczął m.in. podejmować czynności mające pozorować jego zamieszkiwanie w lokalu.

Reasumując, zdaniem Sądu organ odwoławczy wydając w oparciu o przeprowadzone postępowanie dowodowe zaskarżoną decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o wymeldowaniu nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego. Nade wszystko zaś organ wykonał wytyczne zawarte w zapadłych uprzednio wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

Dlatego Sąd na podstawie art. 151 Ppsa oddalił skargę wniesioną w niniejszej sprawie, o czym orzeczono w sentencji wyroku.