Postanowienie NSA, sygn. akt I FSK 58/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 183 § 2 pkt 5
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Małgorzata Niezgódka - Medek po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Spółki A. (sp. z o.o. w T.) od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 października 2006 r. sygn. akt I SA/Bd 500/06 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Spółki A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2005 r. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy; 2. oddalić wniosek strony o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 października 2006 r., sygn. akt I SA/Bd 500/06, mocą którego odrzucono skargę Spółki A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2005 r.

W motywach orzeczenia Sąd wskazał, że z uwagi na stwierdzenie braków formalnych skargi wezwano pełnomocnika strony H.O. do przedłożenia pełnomocnictwa do działania przed wojewódzkim sądem administracyjnym w tej sprawie oraz do złożenia dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony, tj. aktualnego wyciągu z KRS. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik nie w pełni uzupełnił braki formalne skargi.

W uzasadnieniu postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że pełnomocnik strony obowiązany był przedłożyć pełnomocnictwo, które swym zakresem obejmowałoby umocowanie do złożenia skargi. Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 40 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwana dalej P.p.s.a. - czas trwania pełnomocnictwa ocenia się według jego treści i przepisów prawa cywilnego. Tymczasem z treści przedłożonego pełnomocnictwa wynika, że zostało ono ustanowione 2 sierpnia 2006 r. (skargę wniesiono 29 czerwca 2006 r.). W ocenie Sądu oznacza to, że nie uzupełniono braku skargi w postaci dokumentu pełnomocnictwa upoważniającego do złożenia skargi. Sąd dodał, że merytoryczne rozpatrzenie skargi skutkowałoby w takim stanie nieważnością postępowania.

W dalszej części uzasadnienia Sąd wywodził, dlaczego wezwanie do uzupełnienia tego typu braków zostało skierowane do pełnomocnika, a nie do strony. W jego ocenie wynika to z art. 49 § 1 i art. 46 § 3 w zw. z art. 57 § 1 P.p.s.a.

Z uwagi na nieuzupełnienie powyższego braku Sąd w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. skargę odrzucił.

W skardze kasacyjnej od niniejszego orzeczenia strona zarzuciła naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 40 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi, podczas gdy sam fakt opatrzenia pełnomocnictwa datą późniejszą od daty wniesienia skargi nie może stanowić podstawy do jej odrzucenia. Ponadto strona podniosła naruszenie art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi bez wezwania strony do usunięcia braku formalnego skargi polegającego na braku podpisu strony.

Na tej podstawie strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji, a ponadto o zasądzenie należnych kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że nie można utożsamiać udzielenia umocowania z pisemnym jego udokumentowaniem. Udzielenie umocowania może bowiem nastąpić w dowolnej formie, natomiast jego wykazanie przed sądem wymaga formy pisemnej. W ocenie autora skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji powołując się na art. 40 P.p.s.a. utożsamia błędnie treść pełnomocnictwa z datą pełnomocnictwa wyrażonego na piśmie. Tymczasem w tym przepisie chodzi o treść umocowania, którą powinno się wykładać zgodnie z art. 65 k.c.

Skarżąca spółka stwierdziła, że Sąd powołał się w zaskarżonym postanowieniu także na niewłaściwe orzecznictwo, dotyczące zakresu umocowania. Ponadto jeśli nawet uznał pełnomocnictwo za nieprawidłowe, to jego treść bez wątpienia stanowiła potwierdzenie czynności wniesienia skargi. W ocenie strony stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest sprzeczne z art. 271 pkt 2 P.p.s.a., gdyż jeśli nie istnieją podstawy do wznowienia postępowania w przypadku potwierdzenia dokonanych czynności procesowych, to nie można z przedłożenia pełnomocnictwa z datą otrzymania wezwania wyciągać dla strony negatywnych skutków prawnych, zawsze będzie ono dotyczyć bowiem czynności, które już dokonano.

W dalszej kolejności strona podniosła, że przedstawiona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wykładnia przepisów o pełnomocnictwie ogranicza wyrażone w art. 45 Konstytucji prawo do sądu. Podkreśliła, że żadne przepisy nie wymagają umieszczenia na pełnomocnictwie jego daty, a więc jej brak nie jest wadą pełnomocnictwa. Ponadto w ocenie strony dokument pełnomocnictwa nie ma znaczenia konstytutywnego; ma je natomiast udzielenie pełnomocnictwa, które może nastąpić także w formie ustnej.

Strona nadmieniła, że także przebieg postępowania w sprawie świadczy o istnieniu stosunku pełnomocnictwa wcześniej, niż 2 sierpnia 2006 r. – to pełnomocnik poinformował ją o obowiązku uiszczenia wpisu, co strona osobiście uczyniła. Oczywistym jest, że gdyby nie istniał wówczas stosunek pełnomocnictwa, strona nie postąpiłaby zgodnie z dyspozycją osoby, która pełnomocnikiem nie była.

Z ostrożności procesowej skarżąca podniosła także drugi zarzut, tj. naruszenia art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Skoro Sąd odmówił adwokatowi H.O. statusu pełnomocnika skarżącej, winien był uznać jego podpis za niebyły, gdyż na tym etapie postępowania nie ma obowiązku działania przed sądem administracyjnym przez pełnomocnika. Co za tym idzie, w sprawie ujawnił się kolejny brak formalny skargi w postaci braku podpisu strony, do którego uzupełnienia powinna zostać wezwana strona. Sąd nie wzywając skarżącej spółki naruszył w jej ocenie art. 49 § 1 P.p.s.a.

Podsumowując strona dodała, że wbrew treści art. 109 P.p.s.a. Sąd nie odroczył rozprawy, pomimo doręczenia przez pełnomocnika wniosku o odroczenie i kopii dokumentu przyjęcia go do szpitala. Nieobecność pełnomocnika była wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem, tj. jego pobytem w szpitalu, co obligowało Sąd do odroczenia posiedzenia. W ocenie spółki nastąpiła tym samym nieważność postępowania, gdyż stronę pozbawiono możliwości obrony jej praw.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna, gdyż wystąpiła w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji nieważność postępowania.

Jak słusznie wskazano w skardze kasacyjnej, art. 109 P.p.s.a. obliguje sąd do odroczenia rozprawy w sytuacji, gdy nieobecność pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. W niniejszym postępowaniu w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego taka przeszkoda wystąpiła. Prawidłowo umocowany adwokat H.O. w dniu 1 października 2006 r. został przyjęty do szpitala. O fakcie tym Sąd został poinformowany przez J.O., w piśmie z dnia 2 października 2006 r. Ponadto do Sądu została przesłana kserokopia dokumentu potwierdzenia przyjęcia do szpitala. Z uwagi na fakt, że rozprawa miała się odbyć zaledwie dzień po przyjęciu do szpitala, trudno oczekiwać, by pełnomocnik udzielił pełnomocnictwa substytucyjnego w tak krótkim czasie i w zaistniałych okolicznościach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy posiadał wiedzę o wystąpieniu niemożliwej do przezwyciężenia przeszkody, która spowodowała nieobecność pełnomocnika strony na rozprawie w dniu 3 października 2006 r. Należy podkreślić, że odroczenie rozprawy nie zostało przez ustawodawcę pozostawione uznaniu sądu. Jeśli zaistniała okoliczność wymieniona w art. 109 P.p.s.a., a pełnomocnik nie wniósł o rozpoznanie sprawy w jego nieobecności, na Sądzie ciążył obowiązek odroczenia rozprawy w tym postępowaniu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pobyt pełnomocnika w szpitalu odroczenie rozprawy w tym postępowaniu uzasadniał.

Powyższe musi prowadzić do wniosku, że wystąpiła w niniejszej sprawie przesłanka nieważności postępowania wskazana w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., tj. strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego orzeczenia.

Na marginesie należy się także ustosunkować do pozostałych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej.

O ile zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w zw. z art. 40 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z uwagi na niewłaściwą datę należy uznać za chybiony, o tyle drugi zarzut, tj. naruszenia art. 49 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., jest zasadny.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w skardze kasacyjnej, zgodnie z którym data nie jest konstytutywnym elementem pełnomocnictwa oraz stwierdzenie, że pełnomocnictwo nie wymaga dla swej ważności formy pisemnej, chociaż można powątpiewać w efektywność działania pełnomocnika, który nie jest w stanie wylegitymować się dokumentem pełnomocnictwa, bądź legitymuje się dokumentem, co do którego nie jest jasne, od kiedy ma moc wiążącą. Nie budzi natomiast wątpliwości, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym w art. 37 P.p.s.a. i art. 46 § 3 P.p.s.a. występuje obowiązek przedłożenia stosownego pełnomocnictwa na piśmie do akt sprawy. Aby postępowanie w sprawie nie było dotknięte nieważnością, pełnomocnik musi być w sprawie należycie umocowany. Przedłożony dokument nie może więc budzić żadnych wątpliwości, a jego zakres, czas trwania i skutki ocenia się, przy uwzględnieniu reguł płynących z prawa cywilnego, według treści, czyli z zastosowaniem zasad językowych. W niniejszej sprawie przedstawiono pełnomocnictwo do prowadzenia niniejszej sprawy we wszystkich instancjach, opatrzone datą 2 sierpnia 2006 r., co musiało doprowadzić Sąd pierwszej instancji do wniosku, że adwokat był umocowany do działania w imieniu strony właśnie od tego dnia. W efekcie Sąd słusznie uznał, że adwokat nie był należycie umocowany do działania w imieniu spółki na etapie wnoszenia skargi. Twierdzenie pełnomocnika o tym, że inne okoliczności, jak np. uiszczenie opłaty przez stronę na polecenie pełnomocnika, dowodziły jego umocowania, nie mogą być wzięte pod uwagę. Pełnomocnik musi bowiem wykazać swe umocowanie na piśmie, a nie za pomocą innych okoliczności. Treść pełnomocnictwa uzasadniała zaś twierdzenie, że obowiązuje ono od 2 sierpnia 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny musi jednak stwierdzić, że w efekcie prawidłowej konstatacji o braku umocowania Sąd podjął niewłaściwe działania, którymi naruszył art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Sąd przedwcześnie bowiem odrzucił skargę spółki bez wezwania jej do uzupełnienia braku formalnego tej skargi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że w sytuacji gdy po wezwaniu do przesłania pełnomocnictwa procesowego dla osoby, która w imieniu strony podpisała skargę, okaże się, że osoba ta nie ma legitymacji do zastępowania strony, Sąd zanim odrzuci skargę, powinien wezwać bezpośrednio stronę do samodzielnego podpisania skargi i dopiero po bezskutecznym upływie terminu do dokonania tej czynności, skargę odrzucić. Pogląd taki wyrażono m.in. w wyroku NSA z dnia 17 czerwca 2005 r., sygn. akt I FSK 20/05 (niepubl.), gdzie wprost stwierdzono: "Skargę podpisaną w imieniu Skarżącego przez osobę, która nie może go reprezentować, można odrzucić dopiero wówczas, gdy nie zatwierdził tej czynności swoim podpisem Skarżący, po prawidłowym wezwaniu go do takiego działania." W tym samym tonie Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się w postanowieniu z 27 października 2005 r., sygn. akt I FSK 378/05 (niepubl.). Dla zastosowania omawianej procedury nie ma przy tym znaczenia powód, dla którego dana osoba nie może być pełnomocnikiem strony. Zaprezentowane stanowisko, które Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela w tej sprawie, wynika przede wszystkim z tego, że w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi nie obowiązuje tzw. przymus adwokacki. W niniejszej sprawie skargę podpisał adwokat, który twierdził, że działa w imieniu strony. Powyższe zasadnie prowadziło do stwierdzenia, że wystąpił tu brak formalny skargi w zakresie pełnomocnictwa. Skutkowało to wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez przedłożenie stosownego pełnomocnictwa. Podpisany pod skargą adwokat nie wykazał jednak swego umocowania, bowiem przedstawione pełnomocnictwo nie obejmowało okresu, w którym skarga została wniesiona. Z powyższego nie wynika jednak, że strona nie uzupełniła braku formalnego skargi w postaci dokumentu pełnomocnictwa, gdyż według ustaleń Sądu stosunek pełnomocnictwa nie istniał, a więc nie istniał również powyższy brak. Co za tym idzie, należało dojść do wniosku, że w sprawie ujawnił się inny brak formalny skargi, polegający właśnie na niezłożeniu podpisu przez osoby umocowane do reprezentacji spółki. Dlatego też Sąd w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji powinien był wezwać skarżącą do podpisania skargi.

Podsumowując należy stwierdzić, że zaistniała w tej sprawie przesłanka nieważności postępowania wskazana w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., musi skutkować uchyleniem zaskarżonego orzeczenia. W postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji pozbawiono bowiem stronę możliwości obrony jej praw poprzez nieodroczenie rozprawy na podstawie art. 109 P.p.s.a. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy w oparciu o art. 185 § 1 P.p.s.a.

Wniosek strony o zasądzenie kosztów postępowania nie znalazł natomiast w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienia prawnego. Przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a., które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają bowiem zastosowania do postanowień, w których uchylono postanowienie Sądu pierwszej instancji. Koszty niniejszego postępowania kasacyjnego podlegają natomiast zaliczeniu do kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw i mogą zostać zasądzone na rzecz spółki w wyroku uwzględniającym jej skargę (por. postanowienie NSA z dnia 25 lipca 2005 r., sygn. akt II OSK 552/05 i z dnia 30 września 2005 r., sygn. akt II OSK 702/05, ONSAiWSA z 2006 r. Nr 1, poz. 16). Z uwagi na powyższe Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów sądowych.