Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1890/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136, 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 8
journal: Dz.U. 1996 nr 85 poz 390
law: Ustawa z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych - t. jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogdan Wolski Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2009 r. sprawy ze skargi J. G. i J. B. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania J. G., J. G. i B. O. od decyzji Starosty Z. z dnia [...] września 2007 r. nr [...] odmawiającej zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] m² (obecnie część działki nr [...]) położonej w M. przy ul. [...] dla której Sąd Rejonowy w Z. Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny:

Decyzją z dnia [...] września 2007 r. Starosta Powiatu Z. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] m² (obecnie część działki nr [...]) położonej w M. przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w Z. Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Rozstrzygnięcie uzasadnił brakiem przesłanek do jej zwrotu na podstawie art. 137 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem na ww. nieruchomości zakończono prace związane z realizacją celu wywłaszczenia.

Od powyższej decyzji wniosły odwołanie J. G., J. G. oraz B. O., wnosząc o "odszkodowanie pieniężne na zasadach wolnorynkowych, według cen ziemi w tym miejscu M. w dniu wydania orzeczenia" oraz podnosząc w uzasadnieniu wadliwość decyzji wywłaszczeniowej.

Przedmiotowa nieruchomość, położona w M. przy ul. [...], oznaczona jako działka nr [...] pow. [...] m², stanowiąca własność PP. F. i J. małż. G., została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją o wywłaszczeniu i odszkodowaniu Naczelnika Miasta i Gminy M. z dnia [...] grudnia 1976 r. nr [...], wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) na cele urządzenia pracowniczego ogrodu działkowego, zgodnie z decyzją o warunkach i miejscu realizacji inwestycji nr [...] z dnia [...] października 1976 r. wydaną przez Wojewódzką Dyrekcję Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w S..

Pismem z dnia 13 czerwca 2006 r. J. G., była współwłaścicielka i J. G., spadkobierczyni byłego właściciela, wystąpiły z wnioskiem o zwrot ww. nieruchomości. Następnie, po rozprawie administracyjnej, która odbyła się w dniu 12 czerwca 2007 r., J. G. przy piśmie z dnia 19 czerwca 2007 r. dołączyła wniosek o zwrot nieruchomości, podpisany przez jej siostrę B. O..

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm., powoływana dalej jako "ugn") poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Przepis art. 137 ust. 1 ugn mówi, iż nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Dla pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku byłego właściciela w przedmiocie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wystarczy wystąpienie choćby jednej z przesłanek zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, stosownie do art. 137 ugn. Mając na uwadze treść powołanego przepisu organ stwierdził, iż przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie było ustalenie, czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

W dniu 12 czerwca 2007 r. organ pierwszej instancji przeprowadził rozprawę administracyjną, w trakcie której H. B. jako przedstawicielka Polskiego Związku Działkowców stwierdziła, iż żadna z części nieruchomości, wchodząca w skład ogrodów działkowych, nie była niezagospodarowana. Ponadto, cały teren jest ogrodzony siatką, a wszystkie działki posiadają użytkowników. Natomiast T. K.. – przedstawicielka Gminy M., poinformowała, iż zgodnie z jej wiedzą, cały teren ogródków działkowych jest ogrodzony oraz zagospodarowany zgodnie z przeznaczeniem. Znajdują się na nim wewnętrzne ciągi komunikacyjne, kopane studnie i altany wypoczynkowe. Podczas drugiej rozprawy administracyjnej, przeprowadzonej w dniu 31 lipca 2007 r. H. B., występująca w imieniu Polskiego Związku Działkowców, uściśliła informacje dotyczące realizacji celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości wskazując, że od marca 1977 r. teren ogrodów działkowych został podzielony między poszczególnych działkowców, wybudowano studnie kopane i do chwili obecnej cały ten teren użytkowany jest zgodnie z regulaminem i statutem PZD i nie ma na nim wolnych obszarów.

W ocenie organu odwoławczego, dotychczasowe ustalenia organu pierwszej instancji umożliwiają stwierdzenie, iż przed upływem 7 lat od wywłaszczenia, podjęte zostały prace związane z realizacją celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości i prace te zostały zakończone. W omawianej sprawie nie zachodzi więc żadna z przesłanek wynikających z art. 137 ust. 1 i 2 ugn, uzasadniających zwrot nieruchomości na rzecz byłego właściciela i ich spadkobierców.

Organ podniósł, iż podniesione zarówno w odwołaniach, jak i w wystąpieniu J. G. z dnia 12 sierpnia 2008 r. zarzuty dotyczące wadliwości decyzji wywłaszczeniowej pozostają poza zakresem niniejszego postępowania. Strony wyraźnie domagają się zwrotu przedmiotowej nieruchomości, wskazując jednocześnie na występującą, ich zdaniem, wadliwość wywłaszczenia, zaś tego rodzaju zarzuty mogą być zdaniem organu przedmiotem trybu nadzwyczajnego, mającego na celu zbadanie zgodności decyzji wywłaszczeniowej z ówcześnie obowiązującym prawem oraz przepisami KPA.

Odnosząc się natomiast do wniosku stron dotyczącego "odszkodowania pieniężnego na zasadach wolnorynkowych według cen ziemi w tym miejscu M. w dniu wydania orzeczenia" organ stwierdził, iż jest on żądaniem ponownego ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia spornej nieruchomości. Natomiast decyzją Naczelnika Miasta i Gminy M. z dnia [...] grudnia 1976 r. nr [...] zostało już określone odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia omawianej nieruchomości ze strony Zakładów Przemysłu [...] w Z. Zakład w M. na rzecz Państwa F. i J. małż. G., na kwotę [...] zł. W związku z powyższym, ponowny wniosek o odszkodowanie stanowiłby w istocie żądanie ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy.

Na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2008 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyły J. G., J. G. i B. O.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 lutego 2009 r. (sygn. akt I SA/Wa 1890/08) odrzucił skargę B. O. jako wniesioną po upływie ustawowego trzydziestodniowego terminu.

Skarżące zarzuciły decyzji naruszenie prawa i wniosły o jej uchylenie z uwzględnieniem ich roszczeń. W uzasadnieniu skarżące podniosły, iż Starosta Z. i Wojewoda [...] zobowiązani do załatwienia sprawy w sposób uwzględniający interes społeczny i słuszny interes obywateli w przedmiotowej sprawie nie zastosowali tej zasady. Organy zdaniem skarżących pominęły fakt wadliwego ich zdaniem wywłaszczenia, ponieważ nie miało ono na celu zaspokojenie "aspektu społecznego", a dotyczyło jedynie wąskiej grupy pracowników zakładu przemysłu odzieżowego.

Zdaniem skarżących z akt sprawy wynika, iż sprawa nieruchomości została oddana Polskiemu Związkowi Działkowców w W. 29 kwietnia 1998 r. co ich zdaniem świadczy, iż działka nie była zagospodarowana w całości w terminach określonych w art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem skarżących wywłaszczenie nieruchomości celem oddania zakładom przemysłu odzieżowego okazało się bezcelowe, zwłaszcza, że zakłady te uległy likwidacji. Tego zdaniem skarżących organy nie wzięły pod uwagę, chociaż ich żądanie było zasadne. Skarżące podniosły także, że nigdy nie otrzymały odszkodowania, ani też działki zastępczej.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuję:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych zasad Sąd uznał że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zawiera ustawową definicję zbędności wskazując, iż nieruchomość wywłaszczoną można uznać za zbędną w sensie faktycznym, a więc wówczas, gdy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu lub pomimo upływu lat 10 od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Natomiast ust. 2 stanowi, że jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część, jeżeli istnieje możliwość jej zagospodarowania zgodnie z planem miejscowym obowiązującym w dniu złożenia wniosku o zwrot, a w przypadku braku planu miejscowego, zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu albo jeżeli przylega do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot.

W związku z tym na organie administracji rozpatrującym wniosek o zwrot nieruchomości ciąży obowiązek ustalenia, czy występują przesłanki określone w art. 137 ust. 1 pkt 1 lub 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli zachodzi którakolwiek z dwóch przesłanek:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany.

Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy Sąd uznał, że organy administracji rozpatrując sprawę nie naruszyły obowiązującego prawa, co potwierdza zebrany w sprawie materiał dokumentacyjny wskazujący między innymi na to, że organy w sposób wyczerpujący wyjaśniły sprawę.

Sporna nieruchomość została wywłaszczona ostateczną decyzją Naczelnika Miasta i Gminy M. z dnia [...] grudnia 1976 r. nr [...] wydaną w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (t.j. Dz. U. Nr 10, poz. 64 z 1974 r.) z przeznaczeniem na urządzenie pracowniczych ogrodów działkowych, co wynika z treści decyzji z dnia [...] października 1976 r. wydanej przez Wojewódzką Dyrekcję Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w S., a inwestycja ta była ujęta w planie gospodarczym na 1977 r. Jednocześnie w decyzji wywłaszczeniowej orzeczono o odszkodowaniu. Jak wynika z zebranych w sprawie dokumentów cel wywłaszczenia został zrealizowany i od ponad 30 lat znajduje się tam pracowniczy ogród działkowy, który jest ogrodzony i posiada infrastrukturę niezbędną do jego funkcjonowania. Także skarżące potwierdzają fakt istnienia w tym miejscu ogrodów działkowych, lecz uznają, że skoro zakład pracy, którego pracownicy otrzymali działki upadł, to one mają prawo o odzyskanie swojej własności.

W 1977 roku prawo użytkowania wywłaszczonej nieruchomości zostało wpisane do księgi wieczystej na rzecz Zakładów Przemysłu [...] w M., a następnie nieruchomość ta została w 1993 r. skomunalizowana na rzecz Miasta i Gminy M. i przekazana aktem notarialnym Rep. Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1998 r. w użytkowanie wieczyste Polskiemu Związkowi Działkowców w W. na podstawie art. 8 ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (t.j. Dz. U. z 1996 r., Nr 85, poz. 390), a prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej w dniu 18 lutego 1999 r. Z materiału dokumentacyjnego znajdującego się w aktach sprawy bezspornie wynika, że żadna część wywłaszczonej nieruchomości (ogrodzonej siatką) nie była niezagospodarowana, a wszystkie działki posiadają użytkowników od 1 marca 1977 r. do chwili obecnej. Na działkach znajdują się altanki, ciągi komunikacyjne i studnie – zatem cel wywłaszczenia, wbrew twierdzeniom skarżących, został zrealizowany. Dlatego też sąd rozpatrujący przedmiotową sprawę uznał, iż przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości skarżącym nie zostały spełnione.

Pozostałe zarzuty skargi są niezasadne, ponieważ w przedmiotowym postępowaniu o zwrot wywłaszczonych nieruchomości Sąd nie był władny do oceny legalności decyzji wywłaszczeniowej, a likwidacja Zakładów Przemysłu [...], kilkadziesiąt lat później nie ma żadnego znaczenia w przedmiotowej sprawie.

Sąd zdaje sobie sprawę z subiektywnego poczucia krzywdy skarżących i chęci odzyskania nieruchomości należącej uprzednio do nich i ich poprzedników prawnych, jednak ocenie sądu podlegała jedynie legalność zaskarżonej decyzji. Skoro zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszyły obowiązującego prawa skargę jako nieuzasadnioną należało na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalić.