Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2865/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 3 lit. b), art. 12 ust. 4,
journal: Dz.U. 2012 poz 86
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności - tekst jednolity.
article: art. 22, art. 22 ust. 3
journal: Dz.U. 2007 nr 35 poz 217
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej - Tytuł zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lutego 2008 r. (Dz.U.08.44.262) na: "o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego"
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1 art. 2 lit. a)
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 191/15 w sprawie ze skargi I. J. na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 6 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 191/15, oddalił skargę I. J. na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] grudnia 2014 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu systemów wsparcia bezpośredniego na lata 2011 - 2013.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

J. J. (mąż Iwony J. ) [...] maja 2011 r. złożył w Biurze Powiatu Myśliborskiego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, deklarując do wsparcia w zakresie jednolitej i uzupełniającej płatności obszarowej (dalej: JPO i UPO) działki rolne o łącznym areale 15,42 ha.

Następnie wnioskodawca złożył [...] czerwca 2011 r. druk zmiany do wniosku o wpis do ewidencji producentów, wprowadzając nowy numer rachunku bankowego oraz dodając adres poczty elektronicznej. Druk został podpisany imieniem i nazwiskiem J. J.

J. J. zmarł [...] czerwca 2011 r., o czym organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zostały poinformowane przez żonę wnioskodawcy dopiero [...] marca 2014 r.

Kierownik Biura Powiatu Myśliborskiego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Kierownik Biura ARiMR) decyzją z [...] listopada 2011 r. przyznał J. J. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011 do działek rolnych o łącznej powierzchni wynoszącej 15,42 ha. Decyzję tę doręczono stronie [...] listopada 2011 r., pod ostatnim adresem zamieszkania do rąk dorosłego domownika – syna wnioskodawcy P. J.. Płatność w wysokości 15.270,89 zł przekazano [...] grudnia 2011 r. na rachunek bankowy prowadzony na nazwisko J. J., podany we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Do Biura Powiatu Myśliborskiego ARiMR [...] kwietnia 2012 r. wpłynął wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012 deklaracja obejmującą powierzchnię 15,64 ha do JPO i UPO złożył P. J.. Jako wnioskodawca został wskazany nieżyjący już wówczas J. J.. Wniosek podpisano czytelnie samym nazwiskiem J..

Organ pierwszej instancji [...] maja 2012 r. otrzymał wniosek o zmianę danych we wniosku o wpis do ewidencji producentów, wskazujący na nowy numer rachunku bankowego prowadzony na nazwisko I. J..

Kierownik Biura ARiMR decyzją z [...] listopada 2012 r. przyznał wsparcie J. J. w zakresie odpowiadającym w pełni żądaniom wniosku. Płatność w wysokości 14.734,44 zł przekazano [...] stycznia 2013 r. na rachunek bankowy I. J., wskazany w ewidencji producentów.

W dniu [...] maja 2013 r. do Biura Powiatu Myśliborskiego ARiMR wpłynął kolejny wniosek o przyznanie J. J. JPO i UPO na rok 2013, podpisany czytelnie samym nazwiskiem, złożony w siedzibie organu przez P. J..

Kierownik Biura ARiMR, z uwagi na nieścisłości dotyczące deklaracji powierzchni jednej z działek rolnych, pismem z [...] lipca 2013 r. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień. W odpowiedzi na wezwanie wpłynęła do organu wypełniona ręcznie korekta wniosku, podpisana czytelnie samym nazwiskiem, jako wnioskodawcę ponownie wskazano J. J..

Kierownik Biura ARiMR decyzją z [...] stycznia 2014 r. przyznał J. J. wsparcie w zakresie JPO i UPO na rok 2013 w wysokości 14.924,80 zł. Decyzję doręczono [...] stycznia 2014 r. dorosłemu domownikowi synowi – P. J. Pomoc wypłacono w dniu [...] marca 2014 r. na rachunek bankowy.

W dniu [...] marca 2014 r. w siedzibie Biura Powiatu Myśliborskiego ARiMR stawiła się I. J. - żona zmarłego J. J., która złożyła odpis skrócony aktu zgonu męża. Oświadczyła, że składając akt zgonu męża w Wydziale Ewidencji Ludności Urzędu Gminy D. była przekonana, że organ ten przekaże stosowną informację Kierownikowi Biura ARiMR. Po śmierci męża miała wraz z synami kontynuować działalność rolniczą, prowadzoną uprzednio przez niego. Wyjaśniła, że przesyłanie przez Agencję kolejnych wniosków spersonalizowanych (zawierających nadrukowane dane osobowe wnioskodawcy i dane dotyczące działek ewidencyjnych i rolnych, oparte o tego samego rodzaju wniosek z roku poprzedniego) utwierdziło ją w przekonaniu, że skutecznie przejęła po mężu numer gospodarstwa i uprawnienie do występowania o płatności. Jednocześnie I. J. oświadczyła, że po śmierci męża prowadziła działalność rolniczą na gruntach deklarowanych do płatności, zaś uzyskane wsparcie inwestowała w rozwój

i modernizację gospodarstwa.

Kierownik Biura ARiMR [...] sierpnia 2014 r. wszczął wobec I. J. postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a następnie decyzją z [...] października 2014 r. ustalił I. J. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 44.930,13 zł.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2012 r. poz. 86, dalej: ustawa o ewidencji producentów), w przypadku małżonków nadaje się jeden numer identyfikacyjny, przy czym jest on nadawany temu ze współmałżonków, na którego drugi wyrazi zgodę. Współmałżonkowie traktowani są jak jeden podmiot uprawniony do posiadania numeru identyfikacyjnego, jednakże z uwagi na fakt, że numer ten jest powiązany z numerem PESEL, nie może przechodzić na następcę prawnego bądź na współmałżonka w przypadku śmierci producenta rolnego. Numer identyfikacyjny jest przypisany do konkretnego podmiotu, określonego (w przypadku osoby fizycznej) co do imienia i nazwiska. Uzyskanie numeru ewidencyjnego jest jednym z wynikających wprost z przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (dalej: ustawa o płatnościach), warunków, których kumulatywne spełnienie jest niezbędne dla uzyskania prawa do ubiegania się o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. I. J. nie spełniała wymaganych przez przepisy szczególne wymogów, albowiem nie został jej nadany numer ewidencyjny w rozumieniu przepisów ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Kierownik Biura ARiMR podkreślił, że I. J. podejmowała wobec organu szereg czynności działając w złej wierze - pobierała płatności należne zmarłemu i wprowadzała organ w błąd. Otrzymując wnioski spersonalizowane, w których jako wnioskodawca wymieniony był jej zmarły mąż, mogła z łatwością zorientować się, że organ nie uzyskał informacji, że J. J. zmarł.

Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie (dalej: Dyrektor Oddziału ARiMR), orzekający w sprawie na skutek odwołania wniesionego przez I. J., decyzją z [...] grudnia 2014 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że w odniesieniu do płatności na rok 2011, pomoc została wypłacona w sytuacji, w której skarżąca nie wstąpiła (ani nawet nie podjęła takiej próby) w prawa i obowiązki zmarłego męża. Organ zwrócił uwagę, że dokonując oceny stanu prawnego sprawy nie można ograniczyć się jedynie do unormowań w zakresie ewidencji producentów, ale należy również zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 22 ustawy o płatnościach, uprawnienie do płatności, o którą wystąpił zmarły wnioskodawca, może zostać przejęte przez jego spadkobierców, jedynie pod warunkiem spełnienia określonych w tej ustawie warunków. W rozpoznawanej sprawie szczególnie istotne znaczenie ma art. 22 ust. 3 ustawy o płatnościach stanowiący, że spadkobierca podaje we wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania w miejsce zmarłego numer identyfikacyjny, nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o przyznanie takiego numeru. Z powyższego wynika, że ustawodawca jednoznacznie uzależnił możliwość uzyskania prawa do płatności z wniosku złożonego przez zmarłego, od otrzymania przez spadkobiercę odrębnego numeru identyfikacyjnego, a przynajmniej wystąpienia o nadanie tego numeru. Odnosi się to do każdego spadkobiercy, bez czynienia specjalnego wyjątku dla współmałżonka. Współmałżonek jest w zakresie postępowania o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, takim samym spadkobiercą, jak każda inna osoba uprawniona do spadkobrania z mocy ustawy lub testamentu.

Organ odwoławczy odnosząc się do postępowań z lat 2012-2013 stwierdził, że z trudnych do zrozumienia przyczyn organ pierwszej instancji był przez I. J. utrzymywany w przekonaniu, że J. J. żyje i jest faktycznym wnioskodawcą, co skutkowało wydawaniem decyzji i przyznawaniem płatności na rzecz osoby zmarłej. Doszło zatem do sytuacji, w której postępowania były prowadzone wobec osoby, która nie mogła być ich stroną, albowiem nie żyła. W związku z powyższym oznacza to, że postępowania dotyczące przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na lata 2012 i 2013, wszczęte na podstawie wniosku osoby zmarłej i wydane na jej rzecz są obarczone kwalifikowaną wadą prawną. Jednocześnie organ zaznaczył, że nie jest dopuszczalne przeprowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tych rozstrzygnięć, albowiem musiałyby się one toczyć wobec osoby nieżyjącej.

Płatności przyznawane w sytuacji, w której brak jest podstawy dla ich wypłaty, mają charakter świadczeń nienależnych. Z uwagi na to, że przelewy były dokonywane na rachunek bankowy prowadzony na rzecz I. J., to właśnie ona jest podmiotem zobowiązanym do dokonania zwrotu nienależnych płatności. Zdaniem Dyrektora Oddziału ARiMR nie ulega wątpliwości, że I, J. musiała mieć świadomość tego, że Kierownik Biura ARiMR, jako stroną tych postępowań traktował J. J.. Wynika to wprost z korespondencji przesyłanej przez ten organ, która była adresowana do J. J., nie zaś do I. J., bądź któregoś z pozostałych spadkobierców zmarłego.

Wobec powyższego organ uznał, że płatności za lata 2011-2013 przyznane nieżyjącemu J. J. i przejęte przez Iwonę J. mają charakter pomocy nienależnej w rozumieniu art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm., dalej: ustawa o ARiMR). I. J. uzyskała bezpodstawne przysporzenie majątkowe z administrowanych przez Agencję funduszy krajowych i wspólnotowych za lata 2011-2013.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę na powyższą decyzję.

Sąd pierwszej instancji podzielił ustalenia w zakresie stanu faktycznego poczynione w zaskarżonej decyzji i podkreślił, że do [...] października 2014 r. nie zostało przeprowadzone postępowanie o stwierdzenie nabycia praw do spadku po zmarłym [...] czerwca 2011 r. J. J.. Skarżąca w latach 2012-2013 pobierała dopłaty przyznane przez organ na podstawie wniosków składanych "w imieniu" J. J. i dopiero [...] marca 2014 r. poinformowała organ o śmierci męża.

Sądu podzielił pogląd organu co do tego, że ustawodawca uzależnił prawo do uzyskania płatności, o którą wystąpił zmarły, od formalnego wstąpienia przez każdego spadkodawcę w miejsce zmarłego do wszczętego postępowania. Sytuacja prawna współmałżonka wnioskodawcy jest taka sama jak pozostałych spadkobierców. Z treści art. 22 ustawy o krajowym systemie ewidencji wynika, że uprawnienie do płatności, o którą wystąpił zmarły wnioskodawca może zostać przejęte przez jego spadkobierców, jedynie w przypadku spełnienia określonych warunków, których skarżąca nie spełniła. Wobec tego organ trafnie uznał, że pobrane przez nią płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011, przyznane J. J., były nienależne.

W odniesieniu do pobranych płatności na lata 2012-2013, Sąd uznał, za prawidłowe stanowisko organu odwoławczego, że postępowania w sprawie przyznania tych płatności były prowadzone wobec osoby, która nie mogła być ich stroną.

W ocenie WSA nie można podzielić stanowiska skarżącej, że na skutek śmierci wnioskodawcy J. J. doszło do zmiany składu osobowego podmiotu prowadzącego gospodarstwo rolne, gdyż w przypadku śmierci wnioskodawcy w toku postępowania, tylko spadkobiercy mogą wstąpić do prowadzonego postępowania i tylko na warunkach wskazanych przez ustawodawcę w art. 22 ustawy o płatnościach. Wobec tego skarżąca niezasadnie zarzuciła, że organ zobowiązany był wezwać skarżącą do uzupełnienia wniosku o brakujący numer ewidencyjny producenta. W każdym wniosku jako wnioskodawca wskazywany był zmarły J. J. z nadanym numerem ewidencji producenta. Oczekiwane przez skarżącą wezwanie organu byłoby pożądane, gdyby tego typu brak formalny dotyczył wniosku o płatności złożonego na kolejne lata (2012 i 2013) przez nią samą. Z akt sprawy wynika, że skarżąca po śmierci męża nie składała we własnym imieniu wniosku o płatności. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, organ prawidłowo stwierdził, że pobrane przez skarżącą płatności były nienależne i podlegają zwrotowi.

I. J. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj.:

- obrazę przepisu art. 2 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003, (Dz. U. L 270 z 21.10.2003, str. 1, dalej: rozporządzenie nr 73/2009), w związku z art. 3 pkt 3 lit. b) ustawy o ewidencji producentów, poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie przez Sąd polegające na przyjęciu, iż zawarta w nim definicja została prawidłowo zastosowana przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, przejawiająca się w uznaniu przez organ, że modyfikacja składu osobowego podmiotów prowadzących gospodarstwo rolne oznacza, że powstaje nowe gospodarstwo rolne, gdy w rzeczywistości gospodarstwo rolne funkcjonuje nadal tylko zmianie ulega jego skład osobowy;

- obrazę przepisu art. 22 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz. U. z 2007 r., Nr 35, poz. 217), polegającym na jego zastosowaniu, przejawiającym się na uznaniu przez Sąd pierwszej instancji, że znajduje on zastosowanie również do osób, które wspólnie ze zmarłym prowadziły gospodarstwo rolne, gdy w rzeczywistości znajduje on zastosowanie do osób, które przed datą zgonu nie prowadziły wraz ze zmarłym wspólnego gospodarstwa rolnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W skardze kasacyjnej zostały podniesione wyłącznie zarzuty naruszenia prawa materialnego a w związku z tym należało uznać, że stan faktyczny przyjęty przez Są pierwszej instancji za podstawę orzeczenia nie został zakwestionowany. W sprawie jest bezsporne, że J. J. złożył wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011 i przed wydaniem decyzji w sprawie zmarł. O śmierci wnioskodawcy organ prowadzący postępowanie nie został poinformowany i wydał decyzję o przyznaniu płatności J. J. . W latach 2012-2013 wnioski o przyznanie płatności były składane z wykorzystaniem spersonalizowanych formularzy przesyłanych przez Agencję J. J. a przyznawane płatności były przekazywane na rachunek bankowy, którym dysponowała żona zmarłego I. J. .

Zarzuty skargi kasacyjnej zmierzają do wykazania, że w sytuacji gdy małżonkowie wspólnie prowadzą gospodarstwo rolne a numer producenta rolnego w ewidencji producentów rolnych przypisany jest do jednego z nich, to w przypadku śmierci tego małżonka, jego współmałżonek może przy wykorzystaniu wspomnianego numeru ewidencyjnego występować o płatności na kolejne lata.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko to jest nietrafne a podniesione w tym zakresie zarzuty skargi kasacyjnej niezasadne.

Przystępując do oceny zarzutu naruszenia art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 73/2009 w związku z art. 3 pkt 3 lit. b) ustawy o ewidencji producentów poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie stwierdzić należy, że analiza uzasadnia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że Sąd pierwszej instancji nie tylko dokonał wykładni powołanych przepisów w sposób przypisywany mu przez skarżącą, ale w ogóle przepisów tych nie interpretował. W związku z tym zarzut naruszenia art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 73/2009 w związku z art. 3 pkt 3 lit. b) ustawy o ewidencji producentów przez ich błędną wykładnię jest oczywiście niesłuszny. Kwestia niewłaściwego ich zastosowania pozostaje natomiast w związku z drugim zarzutem podniesionym w skardze kasacyjnej tj. niewłaściwym zastosowaniem art. 22 ustawy o płatnościach. W tym miejscu należy zauważyć, że w skardze kasacyjnej posłużono się tytułem ustawy (o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej), który z dniem [...] marca 2008 r., został zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lutego 2008 r. o zmianie ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej oraz ustawy o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 44, poz. 262). Od [...] marca 2008 r. jest to ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. To uchybienie przy formułowaniu zarzutu, chociaż stanowi wyraz pewnego braku staranności przy sporządzaniu skargi kasacyjnej, jednak nie wyklucza możliwości jego oceny.

Stanowisko skarżącej przedstawione w skardze kasacyjnej oparte jest na tezie, że skoro rolnikiem, w rozumieniu art. art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 73/2009 w związku z art. 3 pkt 3 lit. b) ustawy o ewidencji producentów, są małżonkowie, a tylko z przyczyn formalnych numer ewidencyjny producenta rolnego przypisany jest do jednego z nich, to w przypadku śmierci tego małżonka, współmałżonek może nadal posługiwać się w kontaktach z organami Agencji dotychczasowym numerem ewidencyjnym. Według skarżącej w takim przypadku dochodzi jedynie do zmiany składu osobowego podmiotu prowadzącego gospodarstwo rolne.

W związku z tym należało rozważyć komu przysługuje status producenta rolnego w przypadku małżonków wspólnie prowadzących działalność rolniczą. Wspomniana kwestia bezpośrednio wiąże się z wykładnią art. 3 pkt 3 ustawy o ewidencji producentów, która była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w uchwale składu siedmiu sędziów z 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12 (ONSAiWSA z 2012 r., nr 4, poz. 63). W powołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej status producenta rolnego, w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o ewidencji producentów, przysługuje spółce cywilnej. W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że spółka cywilna stanowi grupę osób, w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003, i tym samym nie sposób jej odmówić statusu jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz art. 3 pkt 3 lit. b) ustawy o ewidencji producentów. Jednocześnie w uzasadnieniu uchwały wyraźnie stwierdzono, że za producentów rolnych i zarazem rolników nie można uznać wspólników spółki cywilnej. Nie podzielono również stanowiska, że producentem rolnym (rolnikiem) jest jedynie ten wspólnik spółki cywilnej, który spełnia warunek w postaci nadania mu numeru ewidencyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził także, że uznanie na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej za odrębny podmiot – producenta rolnego uzasadnia postawienie tezy, że do tej samej kategorii podmiotów (producentów rolnych) kwalifikują się małżonkowie wspólnie prowadzący działalność rolniczą, a także współposiadacze gospodarstwa rolnego (art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji). Zdaniem składu powiększonego, nie sposób byłoby zgodzić się z poglądem, że poza ustawowym zaliczeniem, w ramach definicji legalnej, trzech różnych kategorii podmiotów do grupy producentów rolnych (art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji), ta sama ustawa wyróżnia w art. 12 ust. 4 i 5 jeszcze trzech innych producentów rolnych: współmałżonka, współposiadacza i wspólnika spółki cywilnej. Osoby te nie prowadzą działalności rolniczej samodzielnie (indywidualnie) i dlatego nie można ich utożsamiać z producentem rolnym – osobą fizyczną.

Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu powołanej uchwały, opowiadające się za przyjęciem, że na gruncie ustawy o ewidencji producentów, status producenta rolnego przysługuje małżonkom wspólnie prowadzącym działalność rolniczą. Podkreślenia wymaga, że pomimo, odmienności stanu prawnego stanowiącego przedmiot analizy składu powiększonego, od stanu prawnego mającego zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, to zasadnicze dla analizowanego problemu regulacje unijne i krajowe są zbliżone.

W przypadku małżonków prowadzących wspólnie działalność rolniczą producentem rolnym nie jest każdy z małżonków, ani małżonek wpisany do ewidencji producentów rolnych. Małżonków należy traktować jako grupę osób fizycznych, w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, stanowiących na gruncie ustawy o ewidencji producentów, jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej (art. 3 pkt 3).

Dotychczasowe rozważania prowadzą do wniosku, że tak długo jak trwa małżeństwo i małżonkowie wspólnie prowadzą działalność rolniczą posiadają oni status producenta rolnego, niezależnie od tego, że wpis do ewidencji producentów obejmuje tylko jednego z małżonków. Numer identyfikacyjny nadany temu małżonkowi, co do którego współmałżonek wyraził zgodę, identyfikuje bowiem producenta rolnego – małżonków. Natomiast z chwilą ustania małżeństwa przez śmierć jednego z małżonków, ustaje także byt prawny tego producenta rolnego. Małżonek pozostały przy życiu nie może być utożsamiany z dotychczasowym producentem rolnym – małżonkami i posługiwać się dotychczasowym numerem identyfikacyjnym. Jak już bowiem wspomniano status producenta rolnego nie przysługuje każdemu z małżonków prowadzących wspólnie działalność rolniczą, lecz małżonkom. Wbrew twierdzeniom skarżącej w rozpoznawanej sprawie nie doszło więc do "zmiany w składzie osobowym podmiotu prowadzącego gospodarstwo rolne", lecz podmiot ten przestał istnieć.

Podkreślenia wymaga, że w omawianym przypadku w odniesieniu do wniosku, który został złożony przez zmarłego małżonka zastosowanie ma art. 22 ustawy o płatnościach, zaś w kolejnych latach płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego mogą być przyznawane na wniosek żyjącego małżonka, o ile będzie on spełniał warunki określone w tej ustawie.

Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.