Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 677/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17b ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 2 pkt 14, art. 6, art. 9
journal: Dz.U. 2021 poz 2114
law: Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 września 2022 r. sprawy ze skargi M. F.-C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 8 czerwca 2022 r. nr KO.441.152.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 8 czerwca 2022 r., znak: KO.441.152.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania M.F., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia 12 kwietnia 2022 r., znak: OPS.5121.80.2021, wydaną na podstawie art. 3, art. 17, art. 24, art. 27 i art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r." oraz art. 104 k.p.a. odmawiającą M.F. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wnioskowanego na M.C. z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego miedzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką.

W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że fakt pozostawania skarżącej w zatrudnieniu oraz następnie przebywanie na zasiłku chorobowym po zakończeniu zatrudnienia świadczą o tym, iż opieka nad mężem nie była powodem rezygnacji z zatrudnienia. Prawo do zasiłku chorobowego nabywa się w sytuacji niezdolności do pracy, a świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie zdolnej do pracy, która takiej pracy nie może podjąć ze powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kolei od 21 lipca 2021 r. M.F. podlegała ubezpieczeniu społecznemu w KRUS, jako osoba prowadząca działalność rolniczą na gruntach o pow. 2,4462 ha, które jak twierdzi przekazała do dyspozycji rodzicom. Organ stwierdził jednak, że skarżąca nadal występuje o dopłaty unijne, które jak oświadczyła także przekazuje rodzicom. Natomiast podmiotem, który może korzystać z płatności obszarowych może być tylko osoba będąca rolnikiem. Wnioskodawczyni zarządza posiadanym gospodarstwem rolnym. Ponadto organ I instancji wskazał, że zapewniał usługi opiekuńcze w okresie od 1 lutego 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r. Wsparcie rodziny w prowadzeniu gospodarstwa rolnego oraz pomoc z tytułu zakwalifikowania M.C. do opieki długoterminowej, a także skorzystanie z usług opiekuńczych, w ocenie Wójta, umożliwia M.F. dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego. Zdaniem organu opieka nad małżonkiem nie była jedyną przesłanką zakończenia stosunku pracy, negatywną przesłankę stanowił także stan zdrowia wnioskodawczyni (schorzenia związane ze stawami biodrowymi i związane z tym długoterminowe leczenie). Zakres czynności, związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (produkcja roślinna), przy wsparciu rodziny w obecnej sytuacji nie koliduje z możliwością sprawowania opieki, jak również z możliwością podjęcia zatrudnienia w elastycznych godzinach pracy.

M.F., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła odwołanie, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię: art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego M.C. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 maja 2021 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpoznaniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium, po przywołaniu treści art. 3 pkt 21 lit. a, art. 17 ust. 1, ust. 1b i art. 17b ust. 1 i ust. 2 u.ś.r., wyjaśniło, że M.C. (ur. [...] 1978 r.) orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2021 r. znak: [...] Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 stycznia 2023 r. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 31 sierpnia 2020 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 31 stycznia 2021 r. Wobec czego spełnione są przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawania skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Następnie organ II instancji wskazał, że skarżąca opiekuje się mężem, z którym wychowuje dwoje wspólnych dzieci – O. C. ([...] lat) i A.C. ([...] lat). Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 2 marca 2022 r. wynika, że rodzina zamieszkuje w własnym domu jednorodzinnym w N. Rodzice M. F. mieszkają w miejscowości [...], natomiast rodzice jej męża nie żyją. Mąż skarżącej [...] 2020 r. uległ wypadkowi (upadek z wysokości) w wyniku, którego doznał urazu czaszkowo-mózgowego. Ma niedowład prawostronny ciała i sprawną tylko lewą rękę. Sam może tylko zjeść i częściowo się ogolić (wymaga jednak asysty), umyć zęby. Jest osobą leżącą. Porusza się na wózku inwalidzkim (manualnym), na który trzeba go wsadzić i wysadzić. Jest cewnikowany na noc, w trakcie dnia korzysta z tzw. kaczki oraz pampersów. Skarżąca pomaga mężowi w utrzymaniu higieny osobistej, myje, przygotowuje i podaje posiłki, pomaga przy rehabilitacji, zmianie pozycji na łóżku, dba aby nie powstały odleżyny, przygotowuje i podaje leki (1 raz dziennie), przebiera, sprząta, pierze, a także umawia wizyty lekarskie oraz załatwia sprawy urzędowe. M.C. ma także nieregularne ataki padaczki. Cztery razy w tygodniu w opiece pomaga pielęgniarka środowiskowa, która wykonuje czynności pielęgnacyjno[?]higieniczne przez około godzinę. Pomaga przy leczeniu odleżyn, zmianie cewnika, przy myciu głowy, mierzy ciśnienie oraz w razie potrzeby robi zastrzyki. Ponadto w okresie, kiedy skarżąca pracowała, od 1 lutego 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w R. zapewniał wsparcie rodzinie w postaci usług opiekuńczych długoterminowych. Ze złożonego przez skarżąca oświadczenia z dnia 18 marca 2022 r. wynika, że podejmowanie są czynności związane ze stymulacją do podejmowania aktywności przez M.C. zapobiegającej wykluczeniu społecznemu, tj. nauka obsługi telefonu, komputera, pisanie SMS-ów, rozmowy przez komunikatory internetowe ze znajomymi, wspólne oglądanie filmów, przekonywanie do spotkań ze znajomymi.

W ocenie Kolegium opieka skarżącej nad mężem nie była bezpośrednią przyczyną rezygnacji z zatrudnienia, ponieważ skarżąca wykonywała ją także kiedy pracowała zawodowo. Mąż skarżącej uległ bowiem wypadkowi [...] 2020 r. i ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności od 31 stycznia 2021 r. Do 11 stycznia 2021 r. przebywał w [...] Szpitalu [...] im. [...] w P. Natomiast skarżąca była zatrudniona do 1 czerwca 2021 r. w pełnym wymiarze czasu pracy, a umowa o pracę została rozwiązana z upływem okresu na jaki została. W okresie od 22 lutego 2021 r. do 20 lipca 2021 r. przebywała na zasiłku chorobowym ze względu na problemy zdrowotne związane ze stawami biodrowymi. Od dnia 12 listopada 2020 r. do 20 grudnia 2020 r. pracowała także na umowę zlecenie w [...]. Przyznając rację organowi I instancji, Kolegium stwierdziło brak bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad mężem. Rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na skutek upływu okresu na jaki została zawarta i wiązało się ze stanem zdrowia skarżącej, która już w okresie zatrudnienia przebywała na zasiłku chorobowym.

Organ wskazał ponadto, że skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 2,4462 ha fiz. (1,6585 ha przeliczeniowych) – produkcja roślinna i z tego tytułu jest ubezpieczona w KRUS. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 2 czerwca 2020 r., a wszelkie prace w gospodarstwie rolnym wykonywane są przez jej rodziców. Jednak z informacji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] Oddziału Regionalnego z dnia 9 marca 2022 r. wynika, że w dalszym ciągu korzysta z płatności obszarowych, także w latach 2021-2022, które jak twierdzi przekazuje rodzicom. Organ wyjaśnił, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje rolnikom, którzy w celu zapewnienia stałej opieki osobie niepełnosprawnej – rezygnują z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego" oraz pracy w gospodarstwie rolnym, należy przez te pojęcia rozumieć zaprzestanie działalności w gospodarstwie rolnym nakierowanej na osiągnięcie dochodu z tego gospodarstwa. Prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego (wykonywanie w nim pracy, zarządzanie nim) jest bowiem formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych i tylko całkowita rezygnacja z tej formy aktywności na rzecz opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uzasadniać może ewentualne przyznanie wnioskowanego świadczenia. Ponadto, przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Ma możliwość zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny. Zatem istniej możliwość pogodzenia obowiązków związanych z zarządzaniem/prowadzeniem gospodarstwa rolnego z opieką nad niepełnosprawnym mężem, przy współudziale rodziców skarżącej oraz wsparciu Ośrodka Pomocy Społecznej w postaci objęcia M.C. długoterminową opieką, jak i skorzystania z usług opiekuńczych.

Wobec powyższych rozważań, organ stwierdził, że nie ma bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad mężem.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, M.F., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zaskarżyła w całości decyzję organu II instancji, zarzucając naruszenie:

1. prawa materialnego, które miało wpływ n a wynik sprawy:

a. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego M.C. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia;

b. art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego M. C. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem;

2. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, że niepełnosprawny M.C. nie wymaga stałej opieki swojej żony, która nie musiała rezygnować z zatrudnienia.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W ocenie pełnomocnika skarżącej organ dokonał błędnej, ale przed wszystkim dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii czasookresu opieki, której wymaga niepełnosprawny podopieczny oraz możliwości podjęcia pracy zawodowej przez skarżącą. Po pierwsze w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności M.C., z którego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ II instancji wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu specjalistów, uznał, że podopieczny niepełnosprawny, nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki swojej żony. Takie ustalenia bez wątpienia wykraczają poza kompetencje organu i sprzeczne są z zasadami dobrej administracji i swobodnej oceny dowodów.

Ponadto organ, dokonując oceny zakresu sprawowania opieki organ, winien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Trudno się zgodzić z organem, aby można było pogodzić opiekę nad niepełnosprawną mężem, który nie jest samodzielny, jest osobą leżącą, nie poruszającą się samodzielnie pod domu, wymagającą nadzoru, podawania i przygotowania posiłków, robienia zakupów, dawkowania leków, cewnikowania i pomocy przy wszystkich czynnościach higienicznych, załatwianiu spraw urzędowych z pracą zawodową. Konsekwencją błędnej oceny zakresu opieki nad mężem było niezasadne uznanie, że skarżąca wcale nie musi rezygnować z pracy, aby zajmować się mężem.

Organ II instancji naruszył również treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędne uznanie, że skarżąca nie musi sprawować stałej opieki nad mężem, lub może się tak zorganizować, co umożliwia jej podjęcie pracy zawodowej. Konsekwencją błędnych ustaleń faktycznych i błędnej oceny materiału dowodowego było bez wątpienia niewłaściwe ustalenie, że skarżąca nie spełnia podstawowych przesłanek ustawowych, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Z akt sprawy bezspornie wynika, że jednostka orzecznicza orzekła o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji przez niepełnosprawnego. Natomiast z przeprowadzonego wywiadu przez organ I instancji wynika, że skarżąca opiekuje się mężem, który jest przewlekle chory i potrzebuje jej wsparcia. W ocenie strony skarżącej za niezasadne uznać należy stanowisko organu wyrażone w kwestii niespełnienia przez skarżącą określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na charakter, częstotliwość czy też czasochłonność czynności podejmowanych przez skarżącą w ramach opieki sprawowanej przez nią nad mężem, z punktu widzenia oceny możliwości podjęcia zatrudnienia. Organ II instancji błędnie ustalił fakt, że mąż skarżącej nie wymaga pełnej opieki a następnie niezasadnie uznał, że nie musi ona rezygnować z pracy, aby zajmować się niepełnosprawną. Na uwagę zasługuje fakt, że skarżąca podejmowała zatrudnienie, jest osobą zdrową i zdolną do pracy, nie podejmuje jednak obecnie zatrudnienia, gdyż przejęła na siebie obowiązek opieki nad mężem.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej, chybiona jest argumentacja organu dotycząca możności organizacji opieki nad niepełnosprawnym mężem, która umożliwiłaby skarżącej podjęcie zatrudnienia. Rodzice skarżącej, a teściowie niepełnosprawnego M.C. nie są jednak zobowiązani do opieki nad nim. Nie można więc wymagać od nich, aby pomagali swojej córce w opiece nad mężem. Błądzi więc organ twierdząc, że skarżąca przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne i opiekować się niepełnosprawnym mężem.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z wnioskiem o rozpoznanie niniejszej sprawy w tym trybie wystąpiły zgodnie obie strony, co pozwoliło na przyspieszenie jej rozpoznania.

Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy R. odmawiającą M.F. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem – M. C., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W kontrolowanej sprawie organ I instancji uznał, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Jednocześnie organ zwrócił uwagę na pobieranie przez skarżącą płatności obszarowych, które przysługują rolnikom. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. przyznało rację organowi I instancji podtrzymując stanowisko, że w sprawie nie ma bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad mężem. Zdaniem organu rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na skutek upływu okresu na jaki została zawarta i wiązało się ze stanem zdrowia skarżącej, która już w okresie zatrudnienia przebywała na zasiłku chorobowym. Kolegium zwróciło jednocześnie uwagę, że skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego i w dalszym ciągu korzysta z płatności obszarowych.

Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.". Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r. Zgodnie z treścią ust. 1 powyższego artykułu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4 )innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała pkt 1 - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub pkt 2 - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

Przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. stanowi z kolei , że świadczenie pielęgnacyjne, nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z przywołanych unormowań, jasno wynika, że jednym z podstawowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej (którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r.) odpowiednio: nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy, jeżeli niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia jest spowodowane właśnie koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przyznanie wsparcia finansowego osobie, która zamiast świadczyć pracę, pozostaje w domu w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter świadczenia zasiłkowego, które miało zastąpić instytucję zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej (naukowej/przygotowania do zawodu), by opiekować się osobą niepełnosprawną. W związku z tym, zaprzestanie aktywności zawodowej czy naukowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA")

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest fakt niepełnosprawności męża skarżącej oraz sprawowania opieki przez wnioskodawczynię nad tą osobą, zatem należy wyjaśnić definicję opieki w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Powoływana wyżej ustawa nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece, w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, CBOSA). Jednoczesne rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej wskazuje, że nie wymaga on, aby osoba sprawująca opiekę przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wymaga. Otóż według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekuna pracy zarobkowej. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (por. wyroki: WSA we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 287/19, WSA w Gliwicach z dnia 25 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 970/19, CBOSA).

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uprawnia do stwierdzenia, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym wyklucza automatycznie obowiązek wykazania związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia. Nie każda opieka nad taką osobą będzie uniemożliwiać zatrudnienie, gdyż nie można czynić z góry założenia, że konieczne będzie udzielanie takiej osobie opieki kompleksowej przez cały czas.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 i z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20, CBOSA). Podkreśla się także, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 691/19, CBOSA).

Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r.; sygn. akt I OSK 2820/13, CBOSA).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, należy wskazać, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M.C., urodzony [...] 1978 r., orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2021 r. znak: [...] Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 stycznia 2023 r. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od dnia 31 sierpnia 2020 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 31 stycznia 2021 r.

Skarżąca natomiast jest żoną niepełnosprawnego w stopniu znacznym, M.C., nie ulega zatem wątpliwości, że mieści się w katalogu osób uprawnionych do przyznania wnioskowanego świadczenia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Z poczynionych przez organy ustaleń, wynika, że mąż skarżącej w dniu 31 sierpnia 2020 r. uległ wypadkowi, w związku z czym doznał urazu czaszkowo-mózgowego. Ma niedowład prawostronny ciała i sprawną wyłącznie lewą rękę. Jest osobą leżącą, poruszającą się na wózku inwalidzkim, jednakże wymagającą pomocy przy jego użytkowaniu. W ciągu dnia korzysta z kaczki oraz pampersów, zaś w nocy jest cewnikowany. Skarżąca pomaga mężowi utrzymywać higienę osobistą, myje go, przygotowuje mu i podaje posiłki, które niepełnosprawny jest w stanie spożyć samodzielnie. Ponadto pomaga przy rehabilitacji męża, zmianie pozycji na łóżku, przygotowuje i podaje leki, przebiera, sprząta, pierze, umawia wizyty lekarskie oraz załatwia sprawy urzędowe. M.C. ma także nieregularne ataki padaczki.

Skarżącej w opiece nad mężem pomaga cztery razy w tygodniu pielęgniarka środowiskowa, która wykonuje czynności pielęgnacyjno-higieniczne przez około godzinę. Pomaga przy leczeniu odleżyn, zmianie cewnika, myciu głowy, czy robieniu zastrzyków. Ponadto w okresie, kiedy skarżąca pracowała, od 1 lutego 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w R. zapewniał wsparcie rodzinie w postaci usług opiekuńczych długoterminowych. Z akt sprawy wynika jednocześnie, że podejmowane są czynności związane ze stymulacją do zwiększenia aktywności przez M.C. zapobiegającej wykluczeniu społecznemu – nauka obsługi telefonu, komputera, pisanie SMS-ów, rozmowy przez komunikatory internetowe ze znajomymi, wspólne oglądanie filmów, czy przekonywanie do spotkań ze znajomymi.

Z przeprowadzonego w toku postępowania wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca opiekowała się mężem również, kiedy pracowała zawodowo. Mąż skarżącej uległ wypadkowi w dniu 31 sierpnia 2020 r. i do 11 stycznia 2021 r. przebywał w Samodzielnym Szpitalu Wojewódzkim im. [...] w P., natomiast skarżąca była zatrudniona do dnia 1 czerwca 2021 r. w pełnym wymiarze czasu pracy, a umowa o pracę została rozwiązana z upływem okresu na jaki została zawarta. Ponadto z zaświadczenia z dnia 17 września 2021 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wynika, że w okresie od dnia 22 lutego 2021 r. do dnia 20 lipca 2021 r. skarżąca przebywała na zasiłku chorobowym ze względu na problemy zdrowotne związane ze stawami biodrowymi.

W niniejszej sprawie organ prawidłowo wskazał, że dopuszczalne jest wywodzenie braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną a związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi bowiem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, CBOSA). Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Zasadniczą przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zaprzestanie i niepodejmowanie aktywności zawodowej opiekuna spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a nie innymi przyczynami, w tym leżącymi po stronie beneficjenta świadczenia pielęgnacyjnego takimi jak niezdolność do pracy z powodu choroby (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, CBOSA). Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1133, ze zm.), zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Zgodnie zaś z treścią art. 7 pkt 1 ww. ustawy zasiłek chorobowy przysługuje również osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli niezdolność do pracy trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego. Oznacza to, że zasiłek chorobowy może być przyznany jedynie osobie niezdolnej do pracy. Okoliczność ta powoduje, że skarżącej, która pobierała zasiłek chorobowy, nie można w okresie pobierania tego świadczenia uznać za osobę, która rezygnuje z pracy bądź jej nie podejmuje wyłącznie z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Opieka ta nie jest bowiem wyłączną i jedyną przyczyną niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia.

Mając też na uwadze treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07 (OTK – A 2008 r. nr 6, poz. 109), podnieść należy, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi wynikać ze świadomej decyzji opiekuna, a nie z pozostającej poza jego wolą niezdolnością do pracy. Osoba, która stała się niezdolna do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak to wyżej podniesiono, ma prawo do zasiłku chorobowego. Tym samym należy przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do zasiłku chorobowego i to przez cały okres pobierania tego świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Osoba ta nie może podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu niezdolności do pracy, a konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną jako przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego musi być wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Wobec powyższego należy uznać, że skarżąca w okresie od dnia 1 czerwca 2021 r. (dzień rozwiązania stosunku pracy) do dnia 20 lipca 2021 r. (dzień zakończenia otrzymywania zasiłku chorobowego) znajdowała się w takiej sytuacji życiowej, że gdyby nie sprawowała opieki nad mężem to i tak nie byłaby w gotowości do podjęcia zatrudnienia. Świadczy to o tym, że M.F. nie spełniała do dnia 20 lipca 2021 r. jednej z niezbędnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Należy więc zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że w okresie pobierania zasiłku chorobowego osoba uprawniona do tego zasiłku nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie należy zwrócić uwagę, że ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu skróconego aktu małżeństwa wynika, że skarżąca zawarła związek małżeński z niepełnosprawnym M. C. w dniu [...] 2021 r., czyli już po dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Uprawnienie małżonka do świadczenia pielęgnacyjnego wynika z wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wobec czego należy jednoznacznie uznać, że do dnia 24 lipca 2021 r. skarżąca nie była uprawniona do otrzymania wnioskowanego świadczenia, bowiem dopiero to zdarzenie skutkowało powstaniem obowiązku alimentacyjnego małżonka.

Odnosząc się zatem do okresu po 24 lipca 2021 r. Sąd zauważa, że organy w swoich rozważaniach skupiły się na kwestii niemożliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą z uwagi na jej niezdolność do podjęcia pracy. W ocenie organów rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło w związku z upływem okresu na jaki została zawarta i było spowodowane stanem zdrowia skarżącej, zatem w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką. Sąd zauważa jednak, że organy, skupiając się wyłącznie na przebywaniu przez skarżącą na zasiłku chorobowym do dnia 20 lipca 2021 r., pozostawiły poza ustaleniami okres od tej daty, kiedy to skarżąca po rezygnacji z zatrudnienia sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym mężem, nie pobierając już zasiłku chorobowego. Co istotne, zaskarżona decyzja w zakresie pozbawiania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obejmowała zarówno okres pobierania przez nią zasiłku chorobowego, jak i okres następujący po ukończeniu jego pobierania i zaprzestaniu pracy zarobkowej. To prowadzi do wniosku, że organy nie zbadały możliwości skarżącej w podjęciu zatrudnienia po ukończeniu przebywania na zasiłku chorobowym i w konsekwencji przedwcześnie pozbawiły skarżącej wnioskowanego świadczenia po 24 lipca 2021 r., kiedy to skarżąca, już po zawarciu związku małżeńskiego z niepełnosprawnym, nie pobierała zasiłku chorobowego.

W ocenie Sądu, w sytuacji dokładnego wyjaśnienia przez organy kwestii możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia po dacie 24 lipca 2021 r. i udzielenia na to pytanie twierdzącej odpowiedzi, ustalony stan faktyczny prawdopodobnie odpowiadałby pojęciu związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką, w szczególności mając na uwadze, że czynności wykonywane przy mężu przez skarżącą wymagają ciągłej obecności i gotowości do niesienia pomocy, a ich wpływ na możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącą jest istotny. Nie można jednocześnie stwierdzić, że korzystanie z usług pielęgniarki środowiskowej automatycznie prowadzi do wniosku, że wykonuje ona usługi opiekuńcze wobec męża skarżącej, które umożliwiałyby jej podjęcie zatrudnienia. Zadania pielęgniarki to bowiem cała gama różnego rodzaju usług. Do zakresu obowiązków pielęgniarki mogą należeć świadczenia diagnostyczne, lecznicze, pielęgnacyjne, rehabilitacyjne, czy też profilaktyczne. W związku z tym istotne dla właściwego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy byłoby zobrazowanie czasu faktycznej i koniecznej obecności skarżącej przy mężu w ciągu doby i tym samym dokonania realnej oceny możliwości pogodzenia przez nią możliwości wykonywania pracy zarobkowej z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem w zakresie adekwatnym do posiadanych przez niego schorzeń i w związku z tym możliwości jego samodzielnej egzystencji (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1144/21, CBOSA).

Jednakże powyższe okoliczności nie rzutują na ostateczny wynik sprawy z uwagi na fakt otrzymywania przez skarżącą dopłat w latach 2021-2022. Z pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, powoływanej dalej jako ARiMR, z dnia 9 marca 2022 r. wynika, że M.F. była beneficjentem płatności obszarowych przyznawanych rolnikom przez ARiMR m.in. za lata 2021-2022, w związku z czym nie można stwierdzić, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym.

W tym miejscu konieczne stosownie do treści art. 17b u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1).

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2).

Pod pojęciem gospodarstwa rolnego na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca rozumie gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym (art. 3 pkt 6 u.ś.r.).

Z przywołanych wyżej unormowań wynika, że ustawodawca ściśle sprecyzował warunki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które musi spełniać wnioskodawca (osoba sprawująca opiekę) oraz osoba wymagająca opieki, przy jednoczesnym braku wystąpienia przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jeśli jednak opiekunem osoby niepełnosprawnej jest rolnik przesłanką, uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zaprzestanie prowadzenia przezeń gospodarstwa rolnego. W tym celu rolnik powinien złożyć stosowne oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej. Jak trafnie stwierdził Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1273/20, CBOSA, przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statutu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Wymóg złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r., nie stanowi istotnego novum, gdyż oświadczenie, będące w istocie dokumentem prywatnym, stanowi istniejący w procedurze środek dowodowy (art. 75 § 1 i 2 k.p.a.). Możliwość pouczenia przez organ o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań także znana jest procedurze administracyjnej od wejścia w życie ustawy z dnia 23 października 1987 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 33, poz. 186). Jedyne novum, to ustawowe wprowadzenie klauzuli zastępującej pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, które ma na celu ułatwienie procedowania, nie zmienia jednak istoty środka dowodowego. Przedstawione przez rolnika oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi zatem dowód na tę okoliczność.

Skoro więc oświadczenie rolnika o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi dowód w sprawie, to oczywistym jest, że podstawowym obowiązkiem organu jest ocena tego dowodu na zasadach ogólnych zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie regułami procesowymi zdefiniowanymi w przepisach art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co niewątpliwie prawidłowo uczyniły organy orzekające w kontrolowanej sprawie.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że skarżąca jest rolnikiem, ale jednocześnie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 2 czerwca 2020 r. Powyższe M.F. potwierdziła w złożonym oświadczeniu z dnia 17 czerwca 2021 r., w którym dodatkowo nadmieniła, że wszelkie dopłaty unijne do gruntów rolnych przekazuje rodzicom. W toku postępowania wyjaśniającego organ podjął czynności celem zweryfikowania stanowiska skarżącej oraz składanych przez nią oświadczeń i w rezultacie stwierdził, że skarżąca w dalszym ciągu korzysta z płatności obszarowych, także w latach 2021-2022. Okoliczność prowadzenia przez skarżącą działalności rolniczej na gruntach o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego uwierzytelnia również pismo Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej KRUS w P. z dnia 7 marca 2022 r. W piśmie tym wskazano również, że skarżąca spełnia warunki do podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznego rolników jako "rolnik".

Odnosząc się zatem do faktu pobierania przez skarżącą płatności obszarowych w latach 2021-2022, należy wskazać, że z pisma ARiMR [...] Oddziału Regionalnego z dnia 9 marca 2022 r. wynika, że M.F. korzystała z płatności obszarowych w latach 2021-2022. Faktowi temu nie zaprzecza sama skarżąca, która w toku postępowania złożyła oświadczenie, że otrzymywane dopłaty unijne do gruntów rolnych przekazuje do dyspozycji rodziców na koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa (profil – produkcja roślinna). W świetle powyższych ustaleń organu bezspornym jest, że oświadczenie skarżącej jakoby zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie odpowiada prawdzie. Nie zmieniają tego również twierdzenia skarżącej, że to jej rodzice zarządzają gospodarstwem, a otrzymywane środki przekazuje rodzicom, którzy nimi dysponują, albowiem istotne znacznie ma tutaj sam fakt złożenia wniosku i w konsekwencji otrzymania właśnie przez skarżącą wnioskowanych płatności obszarowych.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2114 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.r.s.w.b.", w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, płatności bezpośrednie oraz płatność niezwiązana do tytoniu są przyznawane rolnikowi, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie. Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 u.p.r.s.w.b. użyte w ustawie określenia rolnik oznaczają - rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli mówiąc inaczej "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: - produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; - utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub – prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Trafnie zatem przyjęły organy orzekające, że płatności przysługują osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym. Dodać w tym miejscu trzeba, że posiadanie gospodarstwa rolnego nie jest wystarczającym i samoistnym warunkiem otrzymania płatności. Na rolniku spoczywa bowiem obowiązek przestrzegania praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (art. 9 u.p.r.s.w.b.).

W świetle powyższych ustaleń stanowisko organu II instancji w sprawie, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, co było jedną z przyczyn wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy ocenić jako prawidłowe i kluczowe dla ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności opiekowania się nim przez żonę, jednak sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był zatem w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że żądane świadczenie pielęgnacyjne, z uwagi na fakt bycia beneficjentem płatności przyznawanych rolnikom przez ARiMR, nie może być przyznane.

Wobec powyższego Sąd stwierdza, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 6, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zawierającym wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w kluczowej kwestii odpowiada prawu. W związku z tym nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty podniesione w skardze. Natomiast sam fakt, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z oczekiwaniami i przekonaniami skarżącej, nie oznacza automatycznie jej wadliwości.

Skoro zatem w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia norm prawa procesowego w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy oraz prawa materialnego, a zarzuty skargi okazały się niezasadne, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.