Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1253/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska, Sędzia NSA Anna Lech, Sędzia del. NSA Janusz Furmanek (spr.), Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 20 września 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1695/10 w sprawie ze skargi I. S. i J. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] ([...]) w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

WYROKIEM Z DNIA 9 MARCA 2011 R. WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W WARSZAWIE, W SPRAWIE ZE SKARGI I. S. I J. W. NA DECYZJĘ MINISTRA SKARBU PAŃSTWA Z DNIA [...] CZERWCA 2010 R. NR [...] ([...]), UTRZYMUJĄCĄ W MOCY DECYZJĘ WOJEWODY [...] Z DNIA [...] LISTOPADA 2009 R. NR [...], ODMAWIAJĄCĄ J. W. I I. S. POTWIERDZENIA PRAWA DO REKOMPENSATY Z TYTUŁU POZOSTAWIENIA NIERUCHOMOŚCI POZA OBECNYMI GRANICAMI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, UCHYLIŁ ZASKARŻONĄ DECYZJĘ ORAZ DECYZJĘ WOJEWODY [...] Z DNIA [...] LISTOPADA 2009 R. NR [...] I STWIERDZIŁ, ŻE ZASKARŻONA DECYZJA NIE PODLEGA WYKONANIU. PONADTO ZASĄDZIŁ OD MINISTRA SKARBU PAŃSTWA NA RZECZ SKARŻĄCYCH ZWROT KOSZTÓW POSTĘPOWANIA SĄDOWEGO.

POWYŻSZE ROZSTRZYGNIĘCIE WYDANE ZOSTAŁO W OPARCIU O NASTĘPUJĄCY STAN FAKTYCZNY:

W DNIU 4 CZERWCA 2008 R. J. W. I I. S. ZŁOŻYLI WNIOSEK O WYDANIE DECYZJI POTWIERDZAJĄCEJ PRAWO DO REKOMPENSATY ZA MIENIE NIERUCHOME POZOSTAWIONE PRZEZ ICH RODZICÓW J. I M. W. NA BYŁYM TERYTORIUM PAŃSTWA POLSKIEGO, TJ. W MIEJSCOWOŚCI D., GMINA K., WOJEWÓDZTWO [...]. DO WNIOSKU SKARŻĄCY DOŁĄCZYLI M.IN. POŚWIADCZENIE ZAMELDOWANIA WYDANE PRZEZ URZĄD MIEJSKI W [...] Z DNIA 7 WRZEŚNIA 2007 R., Z KTÓREGO WYNIKA, IŻ J. I M. W. ZAMIESZKIWALI W B. ODPOWIEDNIO OD DNIA 27 LUTEGO 1935 R. DO DNIA 12 LIPCA 1967 R. I OD DNIA 27 LUTEGO 1935 R. DO DNIA 25 LIPCA 1984 R.; POSTANOWIENIE SĄDU REJONOWEGO W [...] Z DNIA 14 LUTEGO 1990 R., (SYGN. AKT [...]) NA PODSTAWIE KTÓREGO SPADEK PO J. W. ZMARŁYM W DNIU 12 LIPCA 1967 R. W S. OSTATNIO STALE ZAMIESZKAŁYM W B. GMINA S., NA PODSTAWIE USTAWY NABYLI ŻONA M. W. ORAZ DZIECI: J. W. I I. S. PO 1/3 CZĘŚCI KAŻDE Z NICH, A SPADEK PO M. W. ZMARŁEJ DNIA 25 LIPCA 1984 R. W S. OSTATNIO STALE ZAMIESZKAŁEJ W B. GMINA S. NA PODSTAWIE USTAWY NABYLI SYN J. W. I CÓRKA I. S. PO ½ CZĘŚCI KAŻDE Z NICH; ORAZ DOKUMENTY POTWIERDZAJĄCE PRAWO WŁASNOŚCI NIERUCHOMOŚCI POŁOŻONEJ W MIEJSCOWOŚCI D. PRZYSŁUGUJĄCEJ M. I J. W.

W DNIU [...] LISTOPADA 2009 R. WOJEWODA [...] DECYZJĄ, SPROSTOWANĄ POSTANOWIENIEM Z DNIA [...] GRUDNIA 2009 R. NR [...], ODMÓWIŁ SKARŻĄCYM POTWIERDZENIA PRAWA DO REKOMPENSATY Z TYTUŁU POZOSTAWIENIA PRZEZ ICH POPRZEDNIKÓW PRAWNYCH NIERUCHOMOŚCI W MIEJSCOWOŚCI D., ZNAJDUJĄCEJ SIĘ POZA OBECNYM TERYTORIUM PAŃSTWA POLSKIEGO. W UZASADNIENIU ORGAN PODNIÓSŁ, ŻE SKARŻĄCY NIE SPEŁNIAJĄ PRZESŁANEK ZAWARTYCH W ART. 1 I 2 USTAWY Z DNIA 8 LIPCA 2005 R. O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY Z TYTUŁU POZOSTAWIENIA NIERUCHOMOŚCI POZA OBECNYMI GRANICAMI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ (DZ. U. Z 2005 R. NR 169, POZ. 1418, ZE ZM.), PONIEWAŻ ICH POPRZEDNICY PRAWNI NIE SPEŁNIALI WYMOGÓW ZAWARTYCH W ART. 2 PKT 1 ORAZ ART. 1 UST. 2 W/W. USTAWY, GDYŻ OSOBY TE NIE ZAMIESZKIWAŁY TERENÓW OBJĘTYCH UMOWĄ Z DNIA 15 LUTEGO 1951 R. POMIĘDZY RZECZYPOSPOLITĄ POLSKĄ A ZWIĄZKIEM SOCJALISTYCZNYCH REPUBLIK RADZIECKICH O ZAMIANIE ODCINKÓW TERYTORIÓW PAŃSTWOWYCH (DZ. U. Z 1952 R. NR 11, POZ. 63), A W ZWIĄZKU Z TYM NIE MOGĄ BYĆ UZNANI ZA REPATRIANTÓW.

OD POWYŻSZEJ DECYZJI SKARŻĄCY ZŁOŻYLI DO MINISTRA SKARBU PAŃSTWA ODWOŁANIE WNOSZĄC O JEJ UCHYLENIE I PRZEKAZANIE SPRAWY DO PONOWNEGO ROZPATRZENIA, ZARZUCAJĄC JEJ NARUSZENIE ART. 7, 8, 10, 77 I 80 KPA ORAZ ART. 1 UST. 2 USTAWY Z DNIA 8 LIPCA 2005 R., A TAKŻE ZE WZGLĘDU NA BŁĘDY MERYTORYCZNE W W/W. DECYZJI, POLEGAJĄCE NA WPISANIU OSÓB O NAZWISKU S. J. I M., PODCZAS GDY RODZICE STRON TO M. I J. W. PONADTO PODKREŚLILI, ŻE OJCIEC Z MATKĄ NIE PRZENIEŚLI SIĘ "DOBROWOLNIE" W 1939 R. DO B. LECZ WYNIKAŁO TO Z SYTUACJI W JAKIEJ SIĘ ZNALEŹLI. POSIADALI BOWIEM WŁASNY DOM, BUDYNKI GOSPODARCZE I NIERUCHOMOŚCI GRUNTOWE W MIEJSCOWOŚCI D. GM. K. CO ZOSTAŁO POTWIERDZONE DOKUMENTAMI ZNAJDUJĄCYMI SIĘ W AKTACH SPRAWY (DOKUPOWALI NAWET GRUNTY JESZCZE W 1938 R. NA TAMTYM TERENIE). OJCIEC PRACOWAŁ W FABRYCE [...] W K. I GDY WŁAŚCICIEL ROZPOCZĄŁ BUDOWĘ TAKIEJ SAMEJ FABRYKI W B. ZABRAŁ ZE SOBĄ CZĘŚĆ ZAŁOGI NA CZAS BUDOWY FABRYKI [...] DO B. OJCIEC BYŁ WIĘC ZMUSZONY PRZYBYĆ NA TERYTORIUM OBECNEJ POLSKI, NIEJAKO "PRZYMUSZONY" NAKAZEM WŁAŚCICIELA I STRACHEM PRZED UTRATĄ PRACY. NA UTRZYMANIU OJCA BYŁA CAŁA RODZINA, WIĘC MUSIAŁ OPUŚCIĆ MIEJSCE STAŁEGO POBYTU I BUDOWAĆ FABRYKĘ W B. I TU TEŻ PRZEBYWAŁ CZASOWO Z MATKĄ SKARŻĄCEGO, GDY NATOMIAST CAŁY MAJĄTEK NIERUCHOMY (DOM, GRUNTY) POSIADALI W MIEJSCOWOŚCI D. ([...]). W WYNIKU WYBUCHU WOJNY W 1939 R. RODZICE NIE ZDĄŻYLI WRÓCIĆ DO SWOJEGO MAJĄTKU W D., GDYŻ NIEMCY ZAJĘLI B., NATOMIAST ZIEMIE I BUDYNKI W D. PRZEJĘLI ROSJANIE. W B. RODZICE SKARŻĄCYCH MIESZKALI W MIESZKANIU SŁUŻBOWYM NIE MAJĄC W TYM MIEJSCU ŻADNEGO MAJĄTKU. PO ZAKOŃCZENIU WOJNY RODZICE MOGLI WRÓCIĆ DO NIERUCHOMOŚCI W D. (KTÓRA W TYM CZASIE DO 1951 R. BYŁA POŁOŻONA NA TERENIE POLSKI) LECZ W TYM CZASIE POLACY UCIEKALI Z TYCH TERENÓW W OBAWIE PRZED RZEZIAMI [...] I BANDAMI [...] GRASUJĄCYMI NA TYM TERENIE. W NORMALNEJ SYTUACJI GDYBY NIE WYBUCHŁA WOJNA NA PEWNO WRÓCILIBY DO SWOJEGO MAJĄTKU PO UKOŃCZENIU BUDOWY FABRYKI W B.

JAKO PODSTAWĘ PRAWNĄ DECYZJI Z DNIA [...] CZERWCA 2010 R. WYDANEJ PO ROZPATRZENIU ODWOŁANIA MINISTER SKARBU PAŃSTWA WSKAZAŁ M.IN. ART. 2 USTAWY O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY Z TYTUŁU POZOSTAWIENIA NIERUCHOMOŚCI POZA OBECNYMI GRANICAMI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ.

NAWIĄZUJĄC DO POWYŻSZEGO PRZEPISU ORGAN ODWOŁAWCZY PODKREŚLIŁ, IŻ JEDNYM Z WARUNKÓW KONIECZNYCH DO POTWIERDZENIA PRAWA DO REKOMPENSATY JEST ZAMIESZKIWANIE PRZEZ WŁAŚCICIELI MIENIA ZABUŻAŃSKIEGO W DNIU WYBUCHU DRUGIEJ WOJNY ŚWIATOWEJ NA BYŁYM TERYTORIUM RP, PRZEZ CO NALEŻY ROZUMIEĆ KRESY WSCHODNIE, TJ. OBSZARY WŁĄCZONE PO ZAKOŃCZENIU WOJNY W SKŁAD ZSRR. MINISTER SKARBU PAŃSTWA PODZIELIŁ OPINIĘ ORGANU I INSTANCJI, IŻ W PRZEDMIOTOWEJ SPRAWIE PRZESŁANKA TA NIE ZOSTAŁA SPEŁNIONA. ODWOŁUJĄC SIĘ DO ORZECZNICTWA NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO ORGAN ODWOŁAWCZY PODKREŚLIŁ, IŻ POBYT STAŁY POLEGA NA FAKTYCZNYM PRZEBYWANIU I ZAMIESZKIWANIU W DANEJ MIEJSCOWOŚCI. ZAMIESZKIWANIE POŁĄCZONE JEST ZWYKLE Z OKREŚLONYM TYTUŁEM PRAWNYM DO LOKALU I POSIADANIEM W NIM PRZEDMIOTÓW NIEZBĘDNYCH DO MATERIALNEJ EGZYSTENCJI. SKŁADNIKIEM POBYTU STAŁEGO JEST REALIZOWANIE W DANEJ MIEJSCOWOŚCI OBIEKTYWNIE SPRAWDZALNEJ AKTYWNOŚCI ŻYCIOWEJ (RODZINNEJ, ZAWODOWEJ, SPOŁECZNEJ). POBYT STAŁY W DANYM LOKALU STANOWI Z KOLEI FAKT ZAMIESZKIWANIA W OKREŚLONEJ MIEJSCOWOŚCI POD OZNACZONYM ADRESEM Z ZAMIAREM STAŁEGO LUB DŁUGOTRWAŁEGO PRZEBYWANIA ORAZ WOLĄ KONCENTRACJI SPRAW ŻYCIOWYCH JEDNOSTKI W TEJ MIEJSCOWOŚCI.

MINISTER SKARBU PAŃSTWA UZNAŁ, ŻE MIEJSCEM ZAMIESZKIWANIA POPRZEDNIKÓW PRAWNYCH SKARŻĄCYCH W DNIU 1 WRZEŚNIA 1939 R. BYŁA MIEJSCOWOŚĆ B., ZNAJDUJĄCA SIĘ ZARÓWNO PRZED WOJNĄ JAK I OBECNIE W GRANICACH PAŃSTWA POLSKIEGO. W OPINII ORGANU FAKT TEN ZNAJDUJE POTWIERDZENIE W DOKUMENCIE URZĘDOWYM TJ. PIŚMIE URZĘDU MIEJSKIEGO W [...] Z DNIA 7 WRZEŚNIA 2007 R. ORAZ W ODWOŁANIU WNIESIONYM PRZEZ SKARŻĄCYCH OD DECYZJI WOJEWODY [...]. JAK ZAZNACZYŁ MINISTER Z DOWODÓW ZEBRANYCH W AKTACH SPRAWY JEDNOZNACZNIE WYNIKA, ŻE J. I M. W. MIESZKALI W B. OD 27 LUTEGO 1935 R. W MIEJSCOWOŚCI TEJ J. W. WYKONYWAŁ PRZEZ SZEREG LAT PRACĘ ZAWODOWĄ, TAM TEŻ URODZIŁY SIĘ ICH DZIECI – J. W. I I. S. – STRONY NINIEJSZEGO POSTĘPOWANIA. PONADTO ORGAN WSKAZAŁ, IŻ WYŻEJ WSKAZANI WŁAŚCICIELE MIENIA ZABUŻAŃSKIEGO ZMARLI W B.: W DNIU 12 LIPCA 1967 R. J. W., W DNIU 25 LIPCA 1984 R. M. W.

W SKARDZE NA POWYŻSZĄ DECYZJĘ MINISTRA SKARBU PAŃSTWA J. W. I I. S. WNIEŚLI O UCHYLENIE JEJ JAK I DECYZJI ORGANU I INSTANCJI ORAZ PRZEKAZANIE SPRAWY DO PONOWNEGO ROZPATRZENIA. ZASKARŻONEJ DECYZJI ZARZUCILI NARUSZENIE ART. 7, 8, 77 I 80 KPA ORAZ ART. 2 USTAWY O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY Z TYTUŁU POZOSTAWIENIA NIERUCHOMOŚCI POZA OBECNYMI GRANICAMI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ.

W UZASADNIENIU ZAZNACZYLI, IŻ ORGAN DOKONAŁ BŁĘDNEGO USTALENIA DOTYCZĄCEGO MIEJSCA ZAMIESZKIWANIA OJCA SKARŻĄCYCH J. W. PODKREŚLILI ONI, ŻE J. W. PRZEBYWAŁ W B JEDYNIE CZASOWO W ZWIĄZKU Z WYKONYWANĄ PRACĄ. JEGO STAŁYM MIEJSCEM ZAMIESZKIWANIA W CHWILI WYBUCHU WOJNY BYŁA MIEJSCOWOŚĆ D. SKARŻĄCY WSKAZALI, IŻ ICH OJCIEC W RAMACH ZATRUDNIENIA W FABRYCE [...] ZOSTAŁ PRZENIESIONY SŁUŻBOWO DO PRACY W B. W 1935 R. W TRAKCIE BUDOWY TEJ FABRYKI I PRACOWAŁ TAM DO CZASU WYBUCHU II WOJNY ŚWIATOWEJ. W MIEJSCOWOŚCI TEJ NIE POSIADAŁ ŻADNEGO MAJĄTKU. PODKREŚLILI PONADTO, IŻ J. W. MIESZKAŁ W POMIESZCZENIU ZAKŁADOWYM, TAKŻE PO WOJNIE, NIE MOGĄC POWRÓCIĆ DO D., GDYŻ BANDY [...] SPALIŁY CAŁE GOSPODARSTWO. OJCIEC SKARŻĄCEGO NIE POSIADAŁ ŻADNEGO TYTUŁU PRAWNEGO DO LOKALU W B. TYLKO ZE WZGLĘDU NA OGRANICZONĄ MOŻLIWOŚĆ WYJAZDÓW DO D. ŚCIĄGNĄŁ ŻONĘ DO B., CO ZDANIEM SKARŻĄCYCH NIE OZNACZAŁO STAŁEGO ZWIĄZANIA SIĘ Z TĄ MIEJSCOWOŚCIĄ.

W WYROKU Z DNIA 9 MARCA 2011 R. WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W WARSZAWIE WSKAZAŁ NA KLUCZOWE ZNACZENIE INTERPRETACJI PRZEPISU ART. 1 UST. 1A USTAWY O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY STWIERDZAJĄCEGO, ŻE PRAWO TO PRZYSŁUGUJE RÓWNIEŻ OSOBOM, KTÓRE POZOSTAWIŁY NIERUCHOMOŚCI POZA OBECNYMI GRANICAMI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ W ZWIĄZKU Z UMOWĄ ZAWARTĄ POMIĘDZY RZECZYPOSPOLITĄ POLSKĄ, A ZWIĄZKIEM SOCJALISTYCZNYCH REPUBLIK RADZIECKICH O ZAMIANIE ODCINKÓW TERYTORIÓW PAŃSTWOWYCH Z DNIA 15 LUTEGO 1951 R., ORAZ PRZEPISU ART. 2 TEJ USTAWY STWIERDZAJĄCEGO, ŻE PRAWO POWYŻSZE PRZYSŁUGUJE WŁAŚCICIELOWI POZOSTAWIONYCH POZA OBECNYMI GRANICAMI RP, JEŻELI SPEŁNIA ON ŁĄCZNIE NASTĘPUJĄCE WYMOGI: BYŁ W DNIU 1 WRZEŚNIA 1939 R. OBYWATELEM POLSKIM, ZAMIESZKIWAŁ W TYM DNIU NA BYŁYM TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ ORAZ OPUŚCIŁ JE Z PRZYCZYN O KTÓRYCH MOWA W ART. 1 USTAWY ORAZ POSIADAŁ OBYWATELSTWO POLSKIE.

SĄD WSKAZAŁ, IŻ POWYŻSZY PRZEPIS STANOWI SAMODZIELNĄ PRZESŁANKĘ DO PRZYZNANIA REKOMPENSATY. WARUNKIEM SINE QUA NON JEST POZOSTAWIENIE NIERUCHOMOŚCI POZA OBECNYMI GRANICAMI RP W ZWIĄZKU Z UMOWĄ ZAWARTĄ POMIĘDZY RZECZYPOSPOLITĄ POLSKĄ A ZWIĄZKIEM SOCJALISTYCZNYCH REPUBLIK RADZIECKICH O ZAMIANIE ODCINKÓW TERYTORIÓW PAŃSTWOWYCH Z DNIA 15 LUTEGO 1951 R. ORAZ SPEŁNIENIE ŁĄCZNIE WARUNKÓW OBJĘTYCH PRZEPISEM ART. 2 TEJ USTAWY.

PONIEWAŻ POWYŻSZA USTAWA NIE DEFINIUJE POJĘCIA "ZAMIESZKIWANIA", TO ZDANIEM SĄDU NALEŻY JE ROZUMIEĆ ZGODNIE Z OGÓLNĄ DEFINICJĄ TEGO TERMINU ZAWARTĄ W ART. 25 KODEKSU CYWILNEGO, Z KTÓREGO WYNIKA, ŻE MIEJSCEM ZAMIESZKIWANIA OSOBY FIZYCZNEJ JEST MIEJSCOWOŚĆ, W KTÓREJ OSOBA TA PRZEBYWA Z ZAMIAREM STAŁEGO POBYTU. ZAMIESZKIWANIE JEST PRAWNĄ KWALIFIKACJĄ OKREŚLONEGO STOSUNKU DANEJ OSOBY DO DANEGO MIEJSCA NA KTÓRĄ SKŁADAJĄ SIĘ DWA ELEMENTY: PRZEBYWANIE W SENSIE FIZYCZNYM W OKREŚLONEJ MIEJSCOWOŚCI (CORPUS) ORAZ WOLA, ZAMIAR STAŁEGO POBYTU (ANIMUS). OBA TE ELEMENTY MUSZĄ WYSTĘPOWAĆ ŁĄCZNIE. NIE STANOWI ZATEM O MIEJSCU ZAMIESZKANIA W ROZUMIENIU POWYŻSZEGO PRZEPISU TO, ŻE NASTĘPUJE JEDNA Z WYMIENIONYCH WYŻEJ PRZESŁANEK POLEGAJĄCA TYLKO NA ZAMIESZKANIU W OKREŚLONYM MIEJSCU W SENSIE FIZYCZNYM, JEDNAK BEZ ZAMIARU STAŁEGO POBYTU.

SĄD NIE PODZIELIŁ STANOWISKA ORGANÓW OBU INSTANCJI, ŻE POPRZEDNICY PRAWNI SKARŻĄCYCH (ICH RODZICE) NIE ZAMIESZKIWALI W DNIU 1 WRZEŚNIA 1939 R. NA BYŁYM TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. W OCENIE SĄDU Z MATERIAŁU ZNAJDUJĄCEGO SIĘ W AKTACH PRZEDMIOTOWEJ SPRAWY WYNIKA, ŻE STAŁYM MIEJSCEM ZAMIESZKANIA J. I M. MAŁŻONKÓW W. BYŁA MIEJSCOWOŚĆ D. POŁOŻONA W GMINIE K. W WOJEWÓDZTWIE [...]. W TEJ MIEJSCOWOŚCI POSIADALI DOM, GOSPODARSTWO ROLNE I Z TYM MIEJSCEM ZWIĄZALI CAŁĄ SWOJĄ PRZYSZŁOŚĆ, DOKUPUJĄC ZIEMIĘ JESZCZE TUŻ PRZED WYBUCHEM WOJNY. NATOMIAST ICH POBYT W MIEJSCOWOŚCI B. W GMINIE S. ZWIĄZANY BYŁ WYŁĄCZNIE Z PRACĄ J. W. PRZY BUDOWIE FABRYKI [...] DOKĄD ZOSTAŁ PRZENIESIONY PRZEZ WŁAŚCICIELA FABRYKI, W KTÓREJ PRACOWAŁ UPRZEDNIO W OKOLICACH D. PONIEWAŻ BYŁA TO PRACA NA KILKA LAT RAZEM Z NIM ZAMIESZKAŁA ŻONA A PÓŹNIEJ DZIECI. RODZINA ZAJMOWAŁA SŁUŻBOWY LOKAL, DO KTÓREGO W TYM CZASIE NIE POSIADAŁA ŻADNEGO TYTUŁU PRAWNEGO. TYLKO SZCZEGÓLNA SYTUACJA – WYBUCH WOJNY I ZAJĘCIE D. PRZEZ ROSJAN UNIEMOŻLIWIŁY IM FIZYCZNY POWRÓT DO TEJ MIEJSCOWOŚCI.

BEZPOŚREDNIO PO WOJNIE SPORNA NIERUCHOMOŚĆ POZOSTAŁA W GRANICACH RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ JEDNAK W TYM CZASIE NIE NADAWAŁA SIĘ DO ZAMIESZKANIA RODZINY Z DZIEĆMI, PONIEWAŻ CAŁE GOSPODARSTWO ZOSTAŁO DOSZCZĘTNIE SPALONE PRZEZ GRASUJĄCE NA TYM TERENIE ODDZIAŁY [...]. OSTATECZNIE MAJĄTEK RODZICÓW SKARŻĄCYCH ZNALAZŁ SIĘ NA TERENIE [...] NA PODSTAWIE WSPOMNIANEJ WYŻEJ UMOWY ZAWARTEJ POMIĘDZY ZSRR A RP W 1951 R.

SĄD NIE PODZIELIŁ TAKŻE POGLĄDU ORGANÓW, ŻE POPRZEDNICY PRAWNI SKARŻĄCYCH NIE SPEŁNILI PRZESŁANKI WYNIKAJĄCEJ Z ART. 1 UST. 1A USTAWY Z DNIA 8 LIPCA 2005 R. PONIEWAŻ W 1951 R. NIE ZAMIESZKIWALI W D. TYLKO W MIEJSCOWOŚCI B. OTÓŻ POWYŻSZY PRZEPIS NIE ZAWIERA PRZESŁANKI DOTYCZĄCEJ OBOWIĄZKU ZAMIESZKIWANIA W 1951 R. NA TERENIE NIERUCHOMOŚCI, KTÓRA W WYNIKU ZAMIANY ODCINKÓW TERYTORIÓW PAŃSTWOWYCH ZNALAZŁA SIĘ OSTATECZNIE NA TERYTORIUM [...], STWIERDZA JEDYNIE, ŻE OSOBOM, KTÓRE "POZOSTAWIŁY NIERUCHOMOŚCI" POZA OBECNYMI GRANICAMI RP Z POWODÓW OKREŚLONYCH W TYM PRZEPISIE PRZYSŁUGUJE PRAWO DO REKOMPENSATY, DLATEGO TEŻ ZDANIEM SĄDU NIE MUSIELI BYĆ ONI W DNIU PODPISANIA UMOWY Z 1951 R. MIESZKAŃCAMI TERENÓW PODLEGAJĄCYCH WYMIANIE LECZ WYSTARCZYŁO, ŻE BYLI JEJ WŁAŚCICIELAMI. W OCENIE SĄDU MATERIAŁ DOWODOWY SPRAWY POTWIERDZA, ŻE RODZICE SKARŻĄCYCH BYLI WŁAŚCICIELAMI HIPOTECZNYMI UTRACONEJ W WYNIKU UMOWY Z 1951 R. NIERUCHOMOŚCI, JAK RÓWNIEŻ FAKT POSIADANIA PRZEZ NICH W DNIU 1 WRZEŚNIA 1939 R. OBYWATELSTWA POLSKIEGO.

WOBEC POWYŻSZYCH USTALEŃ SĄD ORZEKAJĄCY W PRZEDMIOTOWEJ SPRAWIE UZNAŁ, ŻE ORGAN NIE ROZPATRZYŁ DOKŁADNIE CAŁEGO ZEBRANEGO W SPRAWIE MATERIAŁU DOWODOWEGO ORAZ DOKONAŁ NIEWŁAŚCIWEJ INTERPRETACJI PRZEPISÓW ART. 1 UST. 1A I ART. 2 USTAWY Z DNIA 8 LIPCA 2005 R. O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY Z TYTUŁU POZOSTAWIENIA NIERUCHOMOŚCI POZA OBECNYMI GRANICAMI RP. NATOMIAST ORGAN DRUGIEJ INSTANCJI POPRZEZ UTRZYMANIE W MOCY WADLIWEJ DECYZJI ADMINISTRACYJNEJ TAKŻE NARUSZYŁ OBOWIĄZUJĄCE PRZEPISY PRAWA.

SĄD WSKAZAŁ, IŻ PONOWNIE ROZPATRUJĄC SPRAWĘ ORGANY POWINNY UWZGLĘDNIĆ PRZEDSTAWIONE STANOWISKO SĄDU ORAZ USTALIĆ PONOWNIE W OPARCIU O ZEBRANY MATERIAŁ DOWODOWY CZY UTRATA WŁASNOŚCI NIERUCHOMOŚCI PRZEZ POPRZEDNIKÓW PRAWNYCH SKARŻĄCYCH NASTĄPIŁA W OKOLICZNOŚCIACH, KTÓRE OBJĘTE SĄ DYSPOZYCJĄ OBOWIĄZUJĄCYCH PRZEPISÓW PRAWA DOTYCZĄCYCH PRAWA DO REKOMPENSATY.

OD POWYŻSZEGO WYROKU SKARGĘ KASACYJNĄ WNIÓSŁ MINISTER SKARBU PAŃSTWA, DZIAŁAJĄC W OPARCIU O UDZIELONE PEŁNOMOCNICTWO (ODPIS W ZAŁĄCZENIU), NA PODSTAWIE ART. 173 I ART. 174 PKT 1 I 2 P.P.S.A. ZASKARŻAJĄC GO W CAŁOŚCI I ZARZUCAJĄC MU NARUSZENIE PRZEPISÓW PRAWA MATERIALNEGO – ART. 2 PKT 1 USTAWY Z DNIA 8 LIPCA 2005 R. O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY W ZWIĄZKU Z ART. 25 USTAWY Z DNIA 23 KWIETNIA 1964 R. KODEKS

CYWILNY (DZ. U. NR 16, POZ. 93, ZE ZM.) POPRZEZ NIEWŁAŚCIWE ZASTOSOWANIE I BŁĘDNE

UZNANIE, ŻE J. I M. W. SPEŁNILI PRZESŁANKĘ ZAMIESZKIWANIA W DNIU 1 WRZEŚNIA 1939 R. NA BYŁYM TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, TJ. MIEJSCOWOŚCI D. POMIMO, ŻE FAKTYCZNIE NIE PRZEBYWALI TAM OD 1935 R. PONADTO ZARZUCONO NARUSZENIE ART. 1 UST. 1A W ZWIĄZKU Z ART. 2 PKT 1 USTAWY O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY POPRZEZ JEGO NIEWŁAŚCIWE ZASTOSOWANIE PRZEJAWIAJĄCE SIĘ W BŁĘDNEJ OCENIE SPEŁNIANIA PRZEZ J. I M. W. WSZYSTKICH PRZESŁANEK WYNIKAJĄCYCH Z ART. 2 PKT 1 USTAWY Z DNIA 8 LIPCA 2005 R. O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY Z TYTUŁU POZOSTAWIENIA NIERUCHOMOŚCI POZA OBECNYMI GRANICAMI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, KTÓRE ŁĄCZNIE UPRAWNIAJĄ DO PRZYZNANIA REKOMPENSATY, PODCZAS GDY NIE SPEŁNILI PRZESŁANKI ZAMIESZKIWANIA NA BYŁYM TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ W DNIU 1 WRZEŚNIA 1939 R. ORAZ NIE SPEŁNILI PRZESŁANKI OPUSZCZENIA BYŁEGO TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Z PRZYCZYN WYMIENIONYCH W ART. 1 WYŻEJ POWOŁANEJ USTAWY. ZARZUCONO RÓWNIEŻ NARUSZENIE PRZEPISÓW POSTĘPOWANIA, KTÓRE MOGŁO MIEĆ ISTOTNY WPŁYW NA WYNIK SPRAWY - ART. 145 § 1 PKT 1 LIT. C P.P.S.A W ZWIĄZKU Z ART. 7, 77 I 80 K.P.A. POPRZEZ ICH NIEWŁAŚCIWE ZASTOSOWANIE I UZNANIE, ŻE ORGANY ADMINISTRACYJNE OBU INSTANCJI NIE ROZPATRZYŁY DOKŁADNIE CAŁEGO ZEBRANEGO W SPRAWIE MATERIAŁU DOWODOWEGO, PODCZAS GDY ORGANY ADMINISTRACJI ZEBRAŁY DOWODY I USTALIŁY ISTOTNE OKOLICZNOŚCI SPRAWY MAJĄCE ZNACZENIE DLA OKREŚLENIA WYSTĄPIENIA PRZESŁANEK WYNIKAJĄCYCH Z ART. 1 UST. 1A ORAZ ART. 2 USTAWY Z DNIA 8 LIPCA 2005 R. O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY ORAZ ART. 145 § 1 PKT 1 LIT. C P.P.S.A W ZWIĄZKU Z ART. 141 § 4 P.P.S.A. POPRZEZ ICH NIEWŁAŚCIWE ZASTOSOWANIE I NIE WYJAŚNIENIE W UZASADNIENIU, W JAKI SPOSÓB, ZDANIEM SĄDU I INSTANCJI, NASTĄPIŁO NARUSZENIE ART. 7, ART. 77 I ART. 80 K.P.A. PRZEZ ORGANY ADMINISTRACYJNE OBU INSTANCJI W POSTACI NIEDOKŁADNEGO ROZPATRZENIA CAŁEGO ZEBRANEGO W SPRAWIE MATERIAŁU DOWODOWEGO.

WSKAZUJĄC NA POWYŻSZE ORGAN WNIÓSŁ O UCHYLENIE ZASKARŻONEGO WYROKU W CAŁOŚCI I PRZEKAZANIE SPRAWY DO PONOWNEGO ROZPOZNANIA WOJEWÓDZKIEMU SĄDOWI ADMINISTRACYJNEMU W WARSZAWIE (ART. 185 § 1 P.P.S.A.), BĄDŹ TEŻ O ROZPOZNANIE SPRAWY PRZEZ NACZELNY SĄD ADMINISTRACYJNY I UCHYLENIE ZASKARŻONEGO WYROKU W CAŁOŚCI ORAZ ODDALENIE SKARGI A PONADTO O ZASĄDZENIE OD SKARŻĄCYCH NA RZECZ MINISTRA SKARBU PAŃSTWA KOSZTÓW POSTĘPOWANIA.

ORGAN WSKAZAŁ, ŻE W JEGO OCENIE OBIEKTYWNIE SPRAWDZALNYM CENTRUM ŻYCIOWYM WŁAŚCICIELI MIENIA POŁOŻONEGO W MIEJSCOWOŚCI D. (WOJEWÓDZTWO [...]) BYŁA FAKTYCZNIE MIEJSCOWOŚĆ B. TO WŁAŚNIE W TEJ MIEJSCOWOŚCI J. W. WRAZ Z RODZINĄ WYKONYWAŁ PRACĘ ZAROBKOWĄ. RÓWNIEŻ TAM MIESZKAŁA CAŁA JEGO RODZINA ORAZ URODZIŁY SIĘ JEGO DZIECI. FAKT, IŻ NA BYŁYM TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ POŁOŻONY BYŁ MAJĄTEK J. I M. W. NIE OZNACZA W OCENIE ORGANU, ŻE WYŻEJ WYMIENIENI NIE PRZEBYWALI W MIEJSCOWOŚCI B. Z ZAMIAREM STAŁEGO POBYTU.

SZCZEGÓLNIE ISTOTNYM FAKTEM JEST ZMIANA MIEJSCA ZAMIESZKANIA, KTÓRA NASTĄPIŁA JUŻ W 1935 R. I BYŁA ZWIĄZANA Z PRACĄ ZAROBKOWĄ J. W. TAKI CEL WYJAZDU W POŁĄCZENIU Z PRZEPROWADZKĄ CAŁEJ RODZINY BEZSPRZECZNIE DOWODZI, ŻE J. I M. W. POSTANOWILI ZMIENIĆ SWOJE CENTRUM AKTYWNOŚCI ŻYCIOWEJ, CO SKUTKUJE TYM, ŻE ZA ICH MIEJSCE ZAMIESZKANIA NALEŻY UZNAĆ W DNIU 1 WRZEŚNIA 1939 R. WŁAŚNIE MIEJSCOWOŚĆ B. SĄD I INSTANCJI BŁĘDNIE UZNAŁ, ŻE CENTRUM ŻYCIOWYM J. I M. W. BYŁA MIEJSCOWOŚĆ D. KIERUJĄC SIĘ GŁÓWNIE FAKTEM POSIADANIA PRZEZ NICH TAM MAJĄTKU I DOKONANIA PEWNYCH INWESTYCJI W SAM MAJĄTEK.

PONADTO W OCENIE ORGANU, JEŻELI RZECZYWISTĄ WOLĄ J. I M. W. BYŁO ZAMIESZKIWANIE W MIEJSCOWOŚCI POŁOŻENIA ICH MAJĄTKU, TJ. KRESACH WSCHODNICH, TO W ŻADEN SPOSÓB NIE MOŻNA UZNAĆ, ŻE NA DZIEŃ 1 WRZEŚNIA 1939 R. ZLOKALIZOWANA BYŁA PRZESŁANKA PRZEBYWANIA. OZNACZA TO WIĘC, ŻE WARUNEK ZAMIESZKIWANIA NA BYŁYM TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ – W ROZUMIENIU NADANYM PRZEZ ART. 25 K.C. - I TAK NIE ZOSTAŁBY SPEŁNIONY.

W OCENIE ORGANU SĄD I INSTANCJI NIE UWZGLĘDNIŁ FAKTU NIESPEŁNIANIA PRZEZ J. I M. W. DWÓCH Z TRZECH PRZESŁANEK WYMAGANYCH BY UZYSKAĆ PRAWO DO REKOMPENSATY NA PODSTAWIE ART. 2 PKT 1 USTAWY O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY: ZAMIESZKIWANIA W DNIU 1 WRZEŚNIA 1939 R. NA BYŁYM TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ (J. I M. W. ZAMIESZKIWALI BOWIEM W TEJ DACIE W MIEJSCOWOŚCI ZNAJDUJĄCEJ SIĘ NA OBECNYM TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, KTÓRE NIE BYŁO PRZEDMIOTEM UMÓW WYMIENIONYCH W ART. 1 TEJ USTAWY. POD POJĘCIEM "BYŁEGO TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ" NALEŻY ROZUMIEĆ NA GRUNCIE OBECNEGO ORZECZNICTWA SĄDÓW ADMINISTRACYJNYCH TZW. KRESY WSCHODNIE, CZYLI OBSZARY WŁĄCZONE PO ZAKOŃCZENIU DRUGIEJ WOJNY ŚWIATOWEJ DO ZWIĄZKU SOCJALISTYCZNYCH REPUBLIK RADZIECKICH NA PODSTAWIE UMÓW MIĘDZYNARODOWYCH WYMIENIONYCH W ART. 1 USTAWY Z DNIA 8 LIPCA 2005 R. O REALIZACJI PRAWA DO REKOMPENSATY Z TYTUŁU POZOSTAWIENIA NIERUCHOMOŚCI POZA OBECNYMI GRANICAMI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ) ORAZ OPUSZCZENIA BYŁEGO TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Z PRZYCZYN WYMIENIONYCH W ART. L USTAWY (J. I M. W. WYPROWADZILI SIĘ JUŻ W 1935 R. DO MIEJSCOWOŚCI B. I TAM TEŻ ZNAJDOWAŁO SIĘ ICH MIEJSCE ZAMIESZKANIA AŻ DO CHWILI ŚMIERCI).

W OCENIE ORGANU PONADTO SĄD W UZASADNIENIU ZASKARŻONEGO WYROKU JEDYNIE LAKONICZNIE STWIERDZIŁ, ŻE "WOBEC POWYŻSZYCH USTALEŃ (...) ORGAN NIE ROZPATRZYŁ DOKŁADNIE CAŁEGO ZEBRANEGO W SPRAWIE MATERIAŁU DOWODOWEGO", KIEDY "POWYŻSZE USTALENIA" DOTYCZĄ TAK NAPRAWDĘ TYLKO OCENY ZASTOSOWANIA ART. 1, ART. 1 UST. 1A ORAZ ART. 2 USTAWY Z DNIA 8 LIPCA 2005 R. W ZWIĄZKU Z ART. 25 K.C. W ŚWIETLE USTALEŃ FAKTYCZNYCH

POCZYNIONYCH PRZEZ ORGANY ADMINISTRACJI W SPRAWIE, A NIE SAMYCH BŁĘDÓW PROCEDURALNYCH POPEŁNIONYCH PRZEZ ORGANY ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ. FAKTYCZNY BRAK UZASADNIENIA TAK POWAŻNYCH USTALEŃ NIE MOŻE BYĆ UZNANY ZA POSTĘPOWANIE SĄDU I INSTANCJI ZGODNE Z TREŚCIĄ ART. 41 § 4 P.P.S.A. PONADTO, TAKIE USTALENIA SĄDU I INSTANCJI NIE ZNAJDUJĄ POTWIERDZENIA W MATERIALE DOWODOWYM SPRAWY, KTÓRY JASNO PRZEDSTAWIA POSZCZEGÓLNE USTALENIA ORGANÓW ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ W ZAKRESIE OCENY STANU FAKTYCZNEGO SPRAWY I ZEBRANIE MATERIAŁU DOWODOWEGO WYMAGANEGO PRZEPISAMI PRAWA. SĄD I INSTANCJI ZASTOSOWAŁ ART. 145 §1 PKT 1 LIT. C P.P.S.A. BEZ WŁAŚCIWEGO UZASADNIENIA WYMAGANEGO W ART. 141 § 4 P.P.S.A. A JEDYNIE NA PODSTAWIE BŁĘDNEJ WYKŁADNI ART. 1, ART. 1 A, ORAZ ART. 2 USTAWY Z DNIA 8 LIPCA 2005 R. W ZWIĄZKU Z ART. 25 K. C., KTÓRA NIE UWZGLĘDNIA, ŻE DO USTALENIA MIEJSCA ZAMIESZKANIA KONIECZNE JEST RÓWNIEŻ SPEŁNIENIE ELEMENTU OBIEKTYWNEGO.

NACZELNY SĄD ADMINISTRACYJNY ZWAŻYŁ, CO NASTĘPUJE:

SKARGA KASACYJNA NIE ZAWIERA USPRAWIEDLIWIONYCH PODSTAW.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę, stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. w granicach skargi kasacyjnej, nie uznał za zasadne zamieszczonych w niej zarzutów naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania.

Rozpoznając powyższe zarzuty Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż w pierwszej kolejności skoncentrować należy się na wykładni przepisów art. 1, 2 i 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W doktrynie i w orzecznictwie akcentuje się prymat wykładni językowej nad pozostałymi rodzajami wykładni, tj. systemową i celowościową. Jednocześnie przyjmuje się, że w wyjątkowych sytuacjach wolno odstąpić od literalnego znaczenia przepisu. Może to mieć miejsce, gdy wykładnia językowa pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią innych norm, prowadzi do absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego konsekwencji, rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2000 r. K 25/99, OTK Zb. Urz. 2000, nr 5, poz. 141 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1993 r., III ARN 84/92, OSNC 1993, nr 10, poz. 183, z dnia 8 maja 1998 r. I CKN 664/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 7, uchwały z dnia 3 listopada 1997 r. III ZP 38/97, OSNAPiUS 1998, nr 8, poz. 234, z dnia 8 lutego 2000 r. I KZP 50/99, OSNKW 2000, nr 3-4, poz. 24 i uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 25 kwietnia 2003 r. III CZP 8/03, OSNC 2004, nr 1, poz. 1).

Powyżej wskazana ustawa w art. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wskazanych w tym przepisie "układów republikańskich" oraz wymienionej w ust. 1a umowy pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., zwanego przez ustawodawcę "prawem do rekompensaty". Ponadto art. 1 ust. 2 wprowadza zasadę, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Artykuł 1 ustawy zakreśla zatem jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy, natomiast w art. 2 tej ustawy ustawodawca zawarł przesłanki, jakie łącznie musi spełniać właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, aby otrzymać prawo do rekompensaty. Przepis ten wymaga, by właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (pkt 1), a także posiadał obywatelstwo polskie (pkt 2).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy ustalaniu prawa do rekompensaty za tzw. "mienie zabużańskie", jako przesłanka jej uzyskania nie powinien być w ogóle brany pod uwagę fakt opuszczenia przez właściciela nieruchomości byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wybuchem II Wojny Światowej i innych okoliczności, z tym faktem związanych. Przesłanki do uzyskania tego prawa należałoby bowiem w ocenie Sądu wywodzić bezpośrednio z przepisów prawa, tj. z postanowień umowy z 1951 r. zawartej pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zmianie odcinków terytoriów państwowych (Dz. U. z 1952 r., nr 11, poz. 63), nie zaś z faktu wybuchu w dniu 1 września 1939 r. II Wojny Światowej. Powyżej wskazana umowa podpisana została w dniu 15 lutego 1951 r. W swej materii określa ona linię granicy państwowej na odcinku terytorium odstępowanego przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Rzeczypospolitej Polskiej oraz tryb i zasady przekazania nieruchomości znajdujących się na byłym terytorium RP i opuszczenia ich przez zamieszkującą na nich dotychczas ludność. Żadne z przepisów powołanej umowy ani też załączony doń protokół nie normuje sytuacji prawnej nieruchomości, które uprzednio – przed jej podpisaniem – leżały na terytorium Polski, stanowiły własność osób fizycznych, weszły następnie w skład ZSRR a na mocy omawianego układu powróciły w granice państwa polskiego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2004 r. sygn. akt I CK 389/04). Żadne też z powyższych postanowień nie stanowią, że opuszczenie wskazanych terytoriów przez zamieszkującą je ludność nastąpiło w konsekwencji wybuchu II Wojny Światowej. Bezpośrednią natomiast przyczyną wysiedleń była zmiana granic państwowych po wojnie, czego efektem było zawarcie umowy o zmianie odcinków terytoriów państwowych oraz fakt jej obowiązywania od dnia 15 lutego 1951 r.

BIORĄC POD UWAGĘ POWYŻSZE NACZELNY SĄD ADMINISTRACYJNY DOSZEDŁ DO WNIOSKU, ŻE DECYDUJĄCE ZNACZENIE, JEŻELI CHODZI O UZYSKIWANIE PRAWA DO REKOMPENSATY ZA UTRACONE MIENIE ZABUŻAŃSKIE WINNY MIEĆ PRZESŁANKI W POSTACI MIEJSCA ZAMIESZKANIA WŁAŚCICIELA NIERUCHOMOŚCI ORAZ FAKT POSIADANIA PRZEZ NIEGO OBYWATELSTWA POLSKIEGO W OKRESIE, KIEDY NASTĘPOWAŁA WYMIANA. DOKONUJĄC WYKŁADNI TEGO PRZEPISU W TAK OKREŚLONYCH GRANICACH, NALEŻAŁOBY BOWIEM WZIĄĆ POD UWAGĘ HIPOTETYCZNĄ SYTUACJĘ, W KTÓREJ WŁAŚCICIEL NIERUCHOMOŚCI, ZAMIESZKAŁY NA TERYTORIUM RP W ROKU 1939 R. ZAKUPIŁBY NIERUCHOMOŚĆ PO WOJNIE – PRZYKŁADOWO W ROKU 1945 I ZOSTAŁABY ONA MU ODEBRANA NA SKUTEK POSTANOWIEŃ UMOWY O ZMIANIE ODCINKÓW TERYTORIÓW PAŃSTWOWYCH. NIEWĄTPLIWIE BYŁOBY TO DZIAŁANIE KRZYWDZĄCE I RAŻĄCO NIESPRAWIEDLIWE DLA OSÓB, KTÓRE UBIEGAJĄ SIĘ O REKOMPENSATĘ ZA POZOSTAWIONE MIENIE.

PONADTO PODKREŚLIĆ NALEŻY, IŻ TRAFNIE WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W WARSZAWIE Z POWYŻSZYCH PRZEPISÓW WYCIĄGNĄŁ WNIOSEK, ŻE BRAK JEST W NICH PRZESŁANKI DOTYCZĄCEJ OBOWIĄZKU ZAMIESZKIWANIA W 1951 R. NA TERENIE NIERUCHOMOŚCI, KTÓRA W WYNIKU ZAMIANY ODCINKÓW TERYTORIÓW PAŃSTWOWYCH ZNALAZŁA SIĘ OSTATECZNIE NA TERYTORIUM [...]. ZNAJDUJE SIĘ W NICH JEDYNIE STWIERDZENIE, ŻE OSOBOM, KTÓRE "POZOSTAWIŁY NIERUCHOMOŚCI" POZA OBECNYMI GRANICAMI RP Z POWODÓW OKREŚLONYCH W TYM PRZEPISIE PRZYSŁUGUJE PRAWO DO REKOMPENSATY, DLATEGO TEŻ ZDANIEM SĄDU NIE MUSIELI BYĆ ONI W DNIU PODPISANIA UMOWY Z 1951 R. MIESZKAŃCAMI TERENÓW PODLEGAJĄCYCH WYMIANIE LECZ WYSTARCZYŁO, ŻE BYLI JEJ WŁAŚCICIELAMI. W SPRAWIE POZOSTAJE POZA SPOREM, IŻ RODZICE SKARŻĄCYCH BYLI WŁAŚCICIELAMI MAJĄTKU POŁOŻONEGO W MIEJSCOWOŚCI D., GMINIE K. W WOJEWÓDZTWIE [...]. NIE WIĄZALI ONI NATOMIAST PRZYSZŁOŚCI Z MIEJSCOWOŚCIĄ B., ICH POBYT TAM BYŁ KONIECZNOŚCIĄ I Z ZAŁOŻENIA, CHOĆ DŁUGOTRWAŁY, MIAŁ MIEĆ CHARAKTER CZASOWY.

REASUMUJĄC ZAŚ NALEŻY WSKAZAĆ, IŻ PRAWO I. S. I J. W. DO UZYSKANIA REKOMPENSATY UZALEŻNIONE BYŁO WIĘC JEDYNIE OD SPEŁNIENIA PRZEZ ICH POPRZEDNIKÓW PRAWNYCH DALSZYCH WARUNKÓW OKREŚLONYCH W ART. 2, A WIĘC POSIADANIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO, ZAMIESZKIWANIA W DNIU 1 WRZEŚNIA 1939 R. NA B. TERYTORIUM RP, ORAZ FAKTU OPUSZCZENIA GO. NIE POWINNO SIĘ BOWIEM BRAĆ POD UWAGĘ FAKTU WYBUCHU II WOJNY ŚWIATOWEJ I ZWIĄZANYCH Z TYM OKOLICZNOŚCI W DACIE OPUSZCZENIA NIERUCHOMOŚCI A TYM SAMYM TERYTORIUM B. RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. NALEŻY ZATEM PRZYJĄĆ, ŻE POPRZEDNICY PRAWNI SKARŻĄCYCH SPEŁNILI WYMOGI USTAWOWE DO UZYSKANIA REKOMPENSATY, BYLI BOWIEM W DNIU PODPISANIA UMOWY W 1951 R. WŁAŚCICIELAMI HIPOTECZNYMI UTRACONEJ W JEJ WYNIKU NIERUCHOMOŚCI ORAZ BEZSPORNIE POSIADALI ONI OBYWATELSTWO POLSKIE.

Należy zgodzić się również ze stanowiskiem Sądu I instancji, że pojęcie "zamieszkiwania" w niniejszym stanie faktycznym należy rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu zawartą w art. 25 kodeksu cywilnego, z którego wynika, że miejscem zamieszkiwania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Niewątpliwie po stronie poprzedników prawnych skarżących występował zamiar stałego pobytu na terenie utraconej nieruchomości. Zostali jednak pozbawieni takiej możliwości z przyczyn losowych.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia prawa materialnego nie są trafne, zaś wyrok Sądu pierwszej instancji nie naruszał prawa.

Nie uznał także Sąd odwoławczy za trafne zarzutów naruszenia przepisów postępowania, chociaż zastosowanie przez WSA przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przy uchyleniu decyzji miało bezpośredni związek z błędnym zastosowaniem przez organy przepisów prawa materialnego. Tym bardziej nie można przyjąć, iż mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.