Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 422/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 36 ze zn. 8 ust. 1, 9 i 12
journal: Dz.U. 2014 poz 637
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2015 r. sprawy ze skargi W.P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr 4 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego który został przeprowadzony w dniach [...] -[...] marca 2014 r. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

W. P. (dalej też jako skarżący lub zdający) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2014 r. (dalej też jako "Komisja II stopnia" lub "komisja odwoławcza"). Zaskarżoną uchwałą utrzymano w mocy uchwałę z dnia [...] kwietnia 2015 roku nr [...] Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego (dalej też jako "Komisja I stopnia") w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowi art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 507 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej też jako k.p.a.).

Do wydania przedmiotowej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym:

W dniach [...] marca 2014 roku skarżący przystąpił do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w [...].

Następnie uchwałą z dnia [...] kwietnia 2015 roku nr [...] Komisja I stopnia stwierdziła, że skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu Komisja podkreśliła, że skarżący z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną oraz z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną.

Komisja wskazała bowiem, że zgodnie z art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Zadanie z prawa karnego, z którego to skarżący uzyskał ocenę negatywną, obejmowało przygotowanie, jako pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych - [...]- apelacji od przedstawionego w aktach wyroku sądu rejonowego, albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do jej wniesienia, opinii prawnej – z uwzględnieniem interesu reprezentowanej przez siebie strony.

Wspomnianym wyrokiem Sąd Rejonowy w [...]rozpoznał w dniu [...] lutego 2014 r. sprawę karną [...], oskarżonego o to, że:

I. w dniu [...] listopada 2013 r. w [...], po uprzednim wybiciu szyby wystawowej i spowodowaniu strat w wysokości 2800 zł, dokonał kradzieży jednej pary butów skórzanych wartości 450 zł na szkodę [...], tj. o przestępstwo z art. 279 § 1 k.k.

II. w dniu [...] listopada 2013 r. w [...] po uprzednim wejściu do sklepu obuwniczego stanowiącego własność [...] zniszczył 10 par butów wartości 3000 zł w ten sposób, że spryskał je farbą, działając na szkodę [...], tj. o przestępstwo z art. 288 § 1 k.k.

Sąd Rejonowy w [...], w punkcie 1 wyroku oskarżonego [...] uznał za winnego czynu opisanego w pkt I aktu oskarżenia i za to na podstawie art. 279 § 1 k.k. wymierzył mu karę 1 (jednego) roku i 3 (trzech) miesięcy pozbawienia wolności, zaś na podstawie art. 33 § 2 k.k. wymierzył mu karę grzywny w wymiarze 50 (pięćdziesiąt) stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 40 (czterdzieści) zł. Na podstawie art. 69 § 1 i § 2 k.k. oraz art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo oskarżonemu zawiesił na okres 3 (trzech) lat tytułem próby. Na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego obowiązek naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz oskarżycieli posiłkowych [...]kwoty 2800 zł w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku. W punkcie 2 Sąd uniewinnił oskarżonego od dokonania czynu zarzuconego mu w pkt II aktu oskarżenia i w tym zakresie wydatkami postępowania karnego obciążył Skarb Państwa. W punkcie 3 zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa 745 zł tytułem kosztów procesu, w tym 700 zł tytułem opłaty.

Skarżący, jako pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych, radca prawny [...]sporządził apelację, w której podniósł następujące zarzuty:

1) obrazy prawa materialnego, wskazując na naruszenie art. 207 k.p.k. i art. 211 k.p.k. poprzez jego niezastosowanie mimo wystąpienia potrzeby dokonania oględzin miejsca zdarzenia;

2) obrazy przepisów postępowania mających wpływ na treść orzeczenia, to jest:

a) art. 167 k.p.k. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k. poprzez zaniechanie przeprowadzenia z urzędu dowodu polegającego na przeprowadzeniu oględzin miejsca zdarzenia lub przeprowadzenia eksperymentu procesowego;

b) art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie przez sąd dowolnej nie zaś swobodnej oceny dowodów - polegający na pominięciu zeznań świadka [...]w części dotyczącej noszonych przez sprawcę rękawiczek chwilę po włamaniu;

c) art. 5 § 2 k.p.k. poprzez uznanie, iż występujące w sprawie wątpliwości nie dają się usunąć, a w konsekwencji rozstrzygniecie wątpliwości na korzyść oskarżonego, pomimo możliwości podjęcia czynności takich jak oględziny miejscy, czy eksperyment procesowy;

3) błąd w ustaleniach faktycznych mających wpływ na treść orzeczenia, to jest przyjęcie przez sąd, iż oskarżony nie wszedł do sklepu po wybiciu szyby, mimo iż był on jedyną osobą, która mogła w tak krótkim czasie pomiędzy wybiciem szyby, zejściem z drugiego piętru właściciela, wejść do środka i pomalować farbą obuwie znajdujące się na regale.

W związku z podniesionymi zarzutami skarżący wniósł o:

1) zmianę pkt 2 wyroku (dotyczy uniewinnienia) i uznanie oskarżonego za winnego popełnienia przestępstwa z art. 288§1 k.k., a nadto orzeczenie na podstawie art. 46 § 1 k.k. obowiązku naprawienia szkody, poprzez uiszczenie na rzecz oskarżycieli posiłkowych kwoty 3 000 zł w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku;

2) ewentualnie uchylenie wyroku w części i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, w szczególności przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w zakresie ustalenia możliwego przebiegu zdarzenia, z uwzględnieniem czasu pojawienia się właściciela sklepu, charakterystyki miejsca zdarzenia, umiejscowienia świadka w okolicy sklepu, właściwości fizycznych i motorycznych oskarżonego, jak i również dokonanie oględzin miejsca, ewentualnie eksperymentu procesowego;

3) zasądzenie kosztów postępowania, w tym poniesionych wydatków według norm przypisanych.

Pierwszy z egzaminatorów, oceniając pracę na ocenę dostateczną podniósł, iż apelacja spełniała generalnie wymogi formalne, zaś język i styl był w miarę poprawny. Konkludując, egzaminator stwierdził, że zdający wykazał się bardzo słabą znajomością i umiejętnością interpretacji przepisów prawa karnego i ze względu na popełnione uchybienia wymienione w sporządzonej ocenie, wykazał się zaledwie dostateczną znajomością i umiejętnością interpretacji przepisów prawa karnego procesowego, zwłaszcza dotyczącego postępowania odwoławczego i oceny dowodów. Zarazem na postawienie oceny pozytywnej pozwala jedynie to, iż egzaminowany wskazał na większość okoliczności, które pozwoliły na uznanie winy oskarżonego.

Drugi z egzaminatorów wystawiając ocenę niedostateczną, wskazał na liczne uchybienia, jakich dopuścił się skarżący. Dotyczyło to przede wszystkim zaliczenia do kategorii obrazy przepisów prawa materialnego naruszenia art. 207 k.p.k. i art. 211 k.p.k. Zdający podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania (art. 167 k.p.a. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k., art. 7 k.p.k. i art. 5 § 2 k.p.k.) w ocenie egzaminatora ograniczył się do wymienienia tych przepisów, lecz nie wskazał wpływu ich naruszenia na orzeczenie, jakie zapadło. Błędnie zostały sformułowane także wnioski apelacyjne, a wniosek 1 w świetle art. 454 § 1 k.p.k. był niedopuszczalny.

W konsekwencji wspomnianą uchwałą z dnia [...] kwietnia 2015 roku nr [...] Komisja I stopnia stwierdziła, że skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

We wniesionym od powyższej uchwały odwołaniu skarżący zakwestionował ocenę wystawioną za rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, zarzucając:

1) niewłaściwe zastosowanie art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez pominięcie przez jednego z egzaminatorów przy ocenie zadania z prawa karnego, wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od wskazania w ustawie płaszczyzn oceny prac egzaminacyjnych;

2) naruszenie art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, poprzez nie podjęcie w toku postępowania kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, a w szczególności pominięcie przy ocenie pracy z zakresu prawa karnego dokonanej przez jednego z egzaminatorów, okoliczności wskazujących na pozytywną ocenę pracy i oparcie treści uchwały jedynie na uchybieniach pracy przy całkowitym braku rozważenia pozytywnych elementów tej pracy;

3) naruszenie zasady prawdy obiektywnej, to jest art. 7 oraz 77 k.p.a., polegającego na nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a w rezultacie dokonaniu błędnych ustaleń faktycznych, mających istotny wpływ na treść zaskarżonej uchwały.

W konkluzji odwołania skarżący wnosił o uchylenie uchwały Komisji I stopnia, orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zmianę negatywnej oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa karnego na ocenę pozytywną oraz ustalenie pozytywnego wyniku całego egzaminu radcowskiego.

Uchwałą Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] utrzymano w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w [...]w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego z dnia [...] kwietnia 2015 roku nr [...].

Dokonując analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania, Komisja stwierdziła, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Jednakże, mając na względzie zakres zaskarżenia (zaskarżoną część lub części egzaminu), jeżeli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Reguła ta działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia, winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu.

Komisja zaznaczyła, że skarżący wprawdzie sporządził apelację, jednakże uchybienia, jakich się dopuścił wskazują na to, iż nie opanował jeszcze w co najmniej dostateczny sposób znajomości przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz praktycznego zastosowania W ocenie organu odwoławczego w efekcie prowadzi to do wniosku, że skarżący nie jest w stanie samodzielnie i należycie wykonywać obowiązków profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego).

Pierwszym uchybieniem, na które Komisja II stopnia zwróciła uwagę, było zaskarżenie przez skarżącego wyroku sądu I instancji tylko w części, to jest co do rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 wyroku (uniewinnienia oskarżonego od dokonania czynu z art. 288 § 1 k.k.). Prawidłowo należało wyrok sądu meriti zaskarżyć w całości. Wynika więc z tego, iż skarżący nieprawidłowo określił zakres zaskarżenia.

Odnosząc się z kolei do czynu z pkt I wyroku, organ odwoławczy podniósł, że skarżący nie dostrzegł łatwego do zauważenia uchybienia, jakiego dopuścił się sąd rejonowy, a mianowicie naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 46 § 1 k.k., poprzez określenie terminu 3 miesięcy w jakim oskarżony miał uiścić na rzecz oskarżycieli posiłkowych kwotę 2800 zł. tytułem naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem. Takie rozstrzygnięcie sądu było błędem. Sąd zakreśla termin do wykonania obowiązku naprawienia szkody, jeżeli orzeka go tytułem środka probacyjnego (art. 72 § 2 k.k. w zw. z art. 74 k.k.), a nie wówczas, gdy za podstawę jego orzeczenia przyjmuje art. 46 § 1 k.k. Wyznaczenie więc takiego terminu, co do zasady, godzi w interes pokrzywdzonego, gdyż w tej sytuacji nadanie klauzuli wykonalności będzie możliwe dopiero po jego upływie, a nie z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia.

Ponadto, w przypadku przestępstwa z art. 279 § 1 k.k., za które [...]został skazany, sąd pominął w kwalifikacji art. 288 § 1 k.k., a tymczasem kwalifikacja winna być kumulatywna, ponieważ szkoda wyrządzona włamaniem była nieporównanie większa od szkody wyrządzonej kradzieżą. Organ zauważył, że wprawdzie orzecznictwo Sądu Najwyższego w tej kwestii jest sprzeczne, ale istota egzaminu radcowskiego, polega na tym, aby wybrać rozwiązanie, które w najlepszy sposób zabezpieczy interes reprezentowanej strony. Zatem pogląd o konieczności przyjęcia kumulatywnej kwalifikacji w opisanej sytuacji znajduje o wiele większe oparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego aniżeli pogląd przeciwny. Brak podniesienia zarzutu naruszenia prawa materialnego w zakresie pominięcia w kwalifikacji prawnej czynu z pkt I art. 288§ 1 k.k., sprawia, że pokrzywdzeni pozbawieni zostali możliwości domagania się surowszego ukarania oskarżonego za czyn z pkt 1.

W odniesieniu do czynu, od popełnienia którego oskarżony został uniewinniony, w pierwszej kolejności Komisja odwoławcza odnotowała, że podnosząc zarzut obrazy prawa materialnego, skarżący wskazuje na naruszenie przepisów kodeksu postępowania karnego, to jest art. 207 k.p.k. oraz art. 211 k.p.k. Nawet zakładając, iż jest to oczywista omyłka pisarska, to podnoszenie zarzutu naruszenia art. 207 k.p.k. oraz art. 211 k.p.k., organ uznał za chybione, gdyż przepisy te nie nakładają obowiązku określonego postępowania, a tym samym brak przeprowadzenia określonego dowodu, winien być oceniany poprzez pryzmat naruszenia art. 167 k.p.k. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k.

Zdaniem organu, jako prawidłowy należy uznać zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, natomiast zarzuty dotyczące naruszenia art. 7 k.p.k. oraz art. 5§2 k.p.k., chociaż są zasadne, nie są sformułowane precyzyjnie, to jest w sposób jednoznacznie wskazujący na naruszenie powyższych przepisów. Przyznał przy tym rację skarżącemu, iż, chociaż uzasadnienie zawiera zbyteczne opisy dotyczące kwestii, jak zdaniem pełnomocnika przebiegało zdarzenie, to jednak uzasadnienie apelacji zawiera w dostatecznym zakresie argumenty uzasadniające co najmniej zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, a także obrazę przepisu art. 5 § 2 k.p.k.

Jednakże za najistotniejsze uchybienie, jakiego dopuścił się, organ odwoławczy uznał naruszenie reguły ne peius. Komisja II stopnia wskazała, że z przepisu art. 454 § 1 k.p.k. jednoznacznie wynika, iż sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który w pierwszej instancji został uniewinniony. Tymczasem skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i uznanie oskarżonego za winnego popełnienia przestępstwa wyczerpującego dyspozycję art. 288 § 1 k.k, mimo, że oskarżony został przez sąd meriti uniewinniony od dokonania tego czynu, a jedynie alternatywnie wnosił o uchylenie wyroku w przedmiotowej części. Wprawdzie wnioski apelacyjne nie są dla sądu wiążące, jednak zdaniem organu świadczy to o nieznajomości przez skarżącego jednej z podstawowych reguł, którą rządzi się postępowanie odwoławcze.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił naruszenie art. 365 ust. 2 w związku z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, polegające na:

1. niewłaściwym określeniu oceny z zakresu prawa karnego na poziomie niedostatecznym, w sytuacji, gdy praca zachowała wymagania formalne, zawierała właściwie zastosowane przepisy prawa i wskazywała na umiejętność ich interpretacji, zaś zaproponowany sposób rozstrzygnięcia problemu uwzględniał interes strony, co pozwalało na uznanie, że ocena wystawiona z tej części egzaminu winna być pozytywna,

2. uznaniu, że praca skarżącego z pierwszej części egzaminu radcowskiego nie spełnia kryteriów pozwalających na uznanie przynajmniej najniższej z ocen pozytywnych.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały z dnia [...] kwietnia 2014 r. oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżący zaznaczył, że podstawowe kryteria oceny prac dokonywanej przez egzaminatorów zostały wymienione w art. 365 ust. 2 u.r.p. Niespornym według skarżącego jest, że przygotowana przez niego praca z zakresu prawa karnego spełnia wymogi formalne, a nadto, uwzględniając warunki egzaminu, napisana została starannie. Podkreślił, że dokonując oceny pracy, egzaminatorzy winni przede wszystkim mieć wzgląd na treści art. 2 ustawy o radcach prawnych stosownie do którego pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana. Rolą radcy prawnego jest poszukiwanie, także na drodze sądowej wszelkich, zgodnych z prawem, dróg obrony interesu swojego klienta. Oznacza to, że radca prawny jest uprawniony do takiego przedstawienia interesu swojego klienta, który nie zawsze jest zgodny z tzw. wypracowaną linią orzecznictwa i przeważającym poglądem. Tym samym nie jest rolą radcy prawnego wskazanie w apelacji wszystkich możliwych błędów, jakich dopuścił się Sąd I instancji. Zadaniem fachowego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób, aby zabezpieczyć interesy reprezentowanej strony i zgodnie z jej stanowiskiem. Nie może zatem być ocenione jako błąd pracy niepodniesienie w pracy wszystkich możliwych zarzutów, bowiem takiej oceny można byłoby dokonywać w stosunku do kandydatów na stanowisko sędziowskie.

Dlatego też skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem komisji II stopnia, że błędem pracy był brak podniesienia zarzutu naruszenia prawa materialnego w zakresie pominięcia w kwalifikacji prawnej czynu z pkt. I art. 288 § 1 k.k. Podniósł, że z treści zadania wynikało wprost, że pokrzywdzeni, w imieniu których działać miał egzaminowany, nie domagali się surowszego ukarania oskarżonego, a tym samym brak tego zarzutu w żaden sposób nie mógł zostać oceniony jako sprzeczny z interesem reprezentowanej strony. Sam fakt, że co do zasady taki zarzut możliwy jest do postawienia, nie oznacza, że jego niepostawienie w kazusie egzaminacyjnym było błędem mającym wpływ na ocenę końcową. W ocenie skarżącego przedstawiona przez oceniającego teza o konieczności uzupełnienia kwalifikacji prawnej czynu z pkt I o art. 288 § 1 k.k. i przyjęcia kumulatywnej kwalifikacji winna być uznana za zaprezentowanie przez oceniającego swojego stanowiska w tej kwestii, a nie ocenę umiejętności zdającego w zakresie zastosowania przepisów prawa karnego.

Skarżący zgodził się, że nie dostrzegł, iż sąd I instancji wadliwie zakreślił termin wykonania nałożonego na oskarżonego obowiązku naprawienia szkody. Błąd ten, którego konsekwencją było niezaskarżenie wyroku w pkt. I, nie może jednak być uznany za dyskwalifikujący pracę, choć niewątpliwe mający wpływ na jej wartościowanie.

Skarżący nie kwestionuje również, że błędem pracy było sformułowanie wniosku o zmianę zaskarżonego wyroku. Popełnienie tego błędu nie uzasadnia jednak, w kontekście kryteriów ustawowych, dyskwalifikacji pracy. Pdkreślił przy tym, że zgłoszone wnioski nie są dla sądu wiążące i nie są samoistnymi wyznacznikami granic środka odwoławczego. W tej sytuacji, możliwość modyfikowania wniosku przez skarżącego nie jest ograniczona żadnym terminem procesowy. A zatem również już po upływie terminu złożenia środka odwoławczego, jest możliwa zmiana wniosku.

Mając na uwadze powyżej omówione uchybienia, a w szczególności ich znaczenie dla interesów reprezentowanej strony, jak również cechy pozytywne pracy skarżącego, także ich wagę gatunkową, a nadto biorąc pod uwagę cel, jaki ma spełniać egzamin radcowski, skarżący uznał, że Komisja II stopnia w sposób niewłaściwy określiła ocenę cząstkową z zakresu prawa karnego na poziomie niedostatecznym.

Zdaniem skarżącego sporządzona przez niego apelacja wykazała, że posiada przygotowanie prawnicze, o którym mowa w art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych niezbędne do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego w celu zabezpieczenia interesu strony, którą reprezentuje.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2014 roku, poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Istotnym jest, że ocena dokonywana jest przez sąd administracyjny według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U z 2012 roku, poz. 270, z późn. zm.; zwaną dalej "p.p.s.a.").

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądu jest uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2014 r. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...], utrzymująca w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego z dnia [...] kwietnia 2015 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Z 2014 r. poz. 267) oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zadań na egzamin radcowski (Dz. U. z 2014 poz. 1930), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 ww. ustawy.

Na wstępie podkreślić należy, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny, swoisty charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Egzamin taki w roku 2014 składał się z czterech części pisemnych, polegających na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego, cywilnego, gospodarczego i administracyjnego. Każda ze wspomnianych czterech części egzaminu radcowskiego była - stosownie do treści art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych - oceniana przez dwóch egzaminatorów przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne (celująca, bardzo dobra, dobra, dostateczna); 2) ocena negatywna (niedostateczna). Podstawowe kryteria oceny dokonywanej przez egzaminatorów zostały wskazane w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, z którego wynika, że pod uwagę bierze się w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego przez osobę przystępującą do egzaminu, wynik ten powinien być jeden: pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej). Z kolei art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (a więc - a contrario - negatywna ocena z którejkolwiek części skutkuje negatywnym wynikiem całego egzaminu radcowskiego). Podkreślić należy, że nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części egzaminu radcowskiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 364 ust. 10 pkt 1) lit. a) – d) ustawy o radcach prawnych, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną.

Taki przypadek miał miejsce w przypadku pracy egzaminacyjnej skarżącego z zakresu prawa karnego. Zaproponowane przez skarżącego rozwiązanie zadania z części obejmującej prawo karne eliminowało bowiem możliwość wystawienia oceny pozytywnej.

W ocenie Sądu, zasadnym jest stanowisko Komisji II stopnia, że do najistotniejszych braków sporządzonej przez skarżącego apelacji należało zaliczyć:

a/ zaskarżenie wyroku sądu I instancji tylko w części, to jest co do rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 wyroku, podczas, gdy należało wyrok sądu zaskarżyć w całości,

b/ nie dostrzeżenie naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 46 § 1 k.k., poprzez określenie terminu 3 miesięcy w jakim oskarżony miał uiścić na rzecz oskarżycieli posiłkowych kwotę 2800 zł. tytułem naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem,

c/ nieuwzględnienie kwestii pominięcia przez sąd kwalifikacji kumulatywnej, w sytuacji, w której szkoda wyrządzona włamaniem była nieporównanie większa od szkody wyrządzonej kradzieżą,

d/ powiązanie zarzutu obrazy prawa materialnego z art. 207 k.p.k. oraz art. 211 k.p.k.,

e/ naruszenie reguły ne peius ze względu na brzmienie art. 454 § 1 k.p.k.

W ocenie Sądu, Komisja Egzaminacyjna II stopnia w sposób szczegółowy i konkretny wyjaśniła przy tym, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez skarżącego jest nieprawidłowe. Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała zarazem na pozytywne elementy pracy skarżącego, porównała i wyważyła je z elementami negatywnymi – prawidłowo uznając, że elementy negatywne przeważyły nad pozytywnymi.

Sąd podziela pogląd organu, że sam fakt sporządzenia apelacji spełniającej co do zasady wymogi formalne i napisanej w miarę starannie, nie mógł zostać uznany za wystarczający, skoro z treści pracy nie wynikało, aby skarżący potrafił poprawnie zinterpretować i zastosować przepisy prawa. Kazus egzaminacyjny był wielowątkowy, co jednak umożliwiało zdającym uchwycenie i trafne ujęcie choćby kilku z nich.

Tymczasem, jak słusznie skonstatował organ odwoławczy w skarżonej uchwale, skarżący w swej pracy prawidłowo wskazał jedynie na naruszenie przez sąd rejonowy art. 167 k.p.k. w związku z art. 366 § 1 k.p.k., przy czym powiązał to naruszenie z zaniechaniem przeprowadzenia przez sąd z urzędu dowodu z oględzin lub eksperymentu procesowego, choć istotniejszym wydawało skupienie się na zeznaniach mieszkańców sąsiedniego bloku oraz osób, które później pojawiły się w okolicach sklepu a które znała pokrzywdzona.

Sąd zgadza się z organem odwoławczym, że to jednak zbyt mało, aby praca mogła być oceniona pozytywnie. Istota i charakter egzaminu zawodowego obligują bowiem zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa karnego, do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego.

Z tej też przyczyny ocenie egzaminatorów oraz Komisji II Stopnia podlegają wszystkie bez wyjątku elementy pracy zdających. Wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 oraz art. 2 ustawy o radcach prawnych. Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe (art. 4 ust. 1 urp). Zgodnie z art. 6 ust. 1 urp, zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe (art. 7 urp). Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 2 urp).

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny, świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami, występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydata zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. Nie jest więc zasadnym zarzut skarżącego, że jego praca spełnia wymogi formalne poprawnie wniesionej apelacji i byłaby skuteczna. Jak wskazano powyżej forma sporządzenia apelacji oraz jej treść w porównaniu do istoty problemów zawartych w kazusie sprawia, że interes klientów, w tym przypadku oskarżycieli posiłkowych, nie byłby należycie zabezpieczony. Świadczą o tym między innymi zaskarżenie wyroku sądu I instancji tylko w części, podczas, gdy należało wyrok sądu zaskarżyć w całości, pominięcie zagadnienia naruszenia art. 46 § 1 k.k., czy też nie zwrócenie uwagi na pominięcie przez sąd rejonowy kwalifikacji kumulatywnej.

Nie można zarazem podzielić stanowiska skarżącego zmierzającego do wykazania, iż przyjęte przez niego rozwiązanie w zakresie wyłącznie częściowego zaskarżenia wyroku sądu rejonowego, winno skutkować przyznaniem mu oceny pozytywnej, z uwagi na okoliczność, że z treści kazusu nie wynikało, że pokrzywdzeni, w imieniu których działał, domagali się surowszego ukarania oskarżonego. Zadanie z prawa karnego, jak wynika z treści znajdujących się w aktach sprawy materiałów dokumentujących przebieg egzaminu, obejmowało przygotowanie, jako pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych - [...]- apelacji od przedstawionego w aktach wyroku sądu rejonowego, albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do jej wniesienia, opinii prawnej – z uwzględnieniem interesu reprezentowanej przez siebie strony. Przedmiotowy kazus nie regulował przy tym w żaden sposób kwestii, w jakim zakresie oskarżyciele posiłkowi domagali się zaskarżenia wyroku sądu pierwszej instancji. Oczywistym jest zatem, że w przypadku wyboru takiego sposobu rozwiązania zadania z prawa karnego, jakim było sporządzenie apelacji, należało w jej ramach podnieść wszystkie istotne uchybienia sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Przyjęcie odmiennego, proponowanego przez skarżącego, toku rozumowania, zmierzającego do prób wykazania prawidłowości przygotowanej przez niego pracy, dotkniętej wskazanymi powyżej brakami, nie uwzględniałoby jednej z kluczowych przesłanek pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej a więc zabezpieczenia interesu strony reprezentowanej przez osobę zdającą. Wyraźnie podkreślić należy, że rozwiązanie zadania nawet poprawne pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (p. wyrok NSA z 8 sierpnia 2012 r. II GSK 1037/12, wyrok NSA z 27.02.2014 r. II GSK 1987/12 niepublikowane). Co więcej, przyjęcie prezentowanego powyżej stanowiska skarżącego, wprost prowadziłoby do modyfikacji samego charakteru zadania egzaminacyjnego umożliwiając dowolne kształtowanie stanu faktycznego przez zdających. Tymczasem jasny zapis informacji dla skarżących ma wręcz na celu wyeliminowanie takich sytuacji, a skarżący zobowiązany był przy przygotowaniu rozwiązania uwzględniać treść poleceń.

Sąd nie podziela nadto zarzutu skarżącego, że kwestia błędnego sformułowania wniosku o zmianę zaskarżonego wyroku nie uzasadnia dyskwalifikacji pracy z uwagi na niewiążący charakter wniosków apelacyjnych oraz możliwość ich modyfikowania w późniejszym terminie. Skarżący nie uwzględnił bowiem kluczowego faktu, że apelacja była sporządzana w warunkach egzaminu zawodowego, którego zadaniem jest weryfikacja wiedzy prawnej zdającego. Oczywistym jest zatem, że możliwość jakichkolwiek potencjalnych późniejszych działań pełnomocnika jest z tego punktu widzenia irrelewantna, gdyż nie jest możliwe poddanie ich sprawdzeniu przez egzaminatorów.

Zdaniem Sądu, bezzasadna jest również podjęta w skardze próba zminimalizowania przez skarżącego znaczenia błędnego określenia wniosków zawartych w apelacji. Pamiętać bowiem należy, że egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym opanowania wiedzy z zakresu określonych dziedzin prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Zasadna jest zatem konkluzja organu odwoławczego, w myśl której błędne sformułowanie zawartych w apelacji wniosków, nie pozwala na uznanie, że skarżący spełnia powyższe wymagania. Należy więc zgodzić się ze stanowiskiem Komisji II stopnia, że wadliwość sporządzonej przez skarżącego apelacji uzasadniała otrzymaną przez niego ocenę niedostateczną z tej części egzaminu radcowskiego.

Sąd stwierdził przy tym, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu – skargę, na mocy art. 151 p.p.s.a. - należało oddalić.