Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 192/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 29a
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Iwona Owsińska- Gwiazda (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi E. G. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga E. G. na decyzję Dyrektora [...]Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...]Nr [...]z [...]listopada 2016 r. (winno być 2017 r.) utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] Nr [...] z [...] sierpnia 2017 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu 15 maja 2013 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) E. G. (zwana dalej także skarżąca, beneficjent) złożyła do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: Kierownik BP, organ I instancji) wniosek o przyznanie płatności pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (zwana dalej: płatność ONW) na 2013 r. do powierzchni [...] ha.

Decyzją Nr [...] z [...] września 2013 r. Kierownik BP przyznał beneficjentce płatność ONW na 2013 r. w wysokości [...] zł z do powierzchni [...] ha. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wnioskodawczyni [...] października 2013 r.

W dniu [...] maja 2014 r. beneficjentka złożyła do organu I instancji wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności ONW na 2014 r. do powierzchni [...] ha.

Decyzją Nr [...] z [...] grudnia 2014 r. Kierownik BP przyznał skarżącej płatność ONW na 2014 r. w wysokości [...] zł do powierzchni [...] ha. Ww. decyzja jako uwzględniająca żądanie beneficjentki w całości podlegała (wg. organu) doręczeniu na żądanie strony, skarżąca wniosku takiego nie złożyła, zatem pozostała ona w aktach sprawy. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wnioskodawczyni [...] stycznia 2015 r.

W dniu [...] czerwca 2015 r. beneficjentka złożyła kolejny wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (zwana dalej: płatność OON) na 2015 r. do powierzchni [...] ha.

Decyzją Nr [...] z [...] maja 2016 r. Kierownik BP przyznał skarżącej płatność OON na 2015 r. w wysokości [...] zł do powierzchni [...] ha. Ww. decyzja jako uwzględniająca żądanie beneficjentki w całości podlegała (wg. organu) doręczeniu na żądanie strony, skarżąca wniosku takiego nie złożyła, zatem pozostała ona w aktach sprawy. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy skarżącej [...] czerwca 2016 r.

W dniu [...] maja 2016 r. beneficjentka złożyła do organu I instancji wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności OON na 2016 r. do powierzchni [...] ha.

Decyzją Nr [...] z [...] czerwca 2017 r. organ I instancji przyznał skarżącej płatność na 2016 r. w kwocie [...] zł do powierzchni [...] ha. Ww. decyzja jako uwzględniająca żądanie beneficjentki w całości podlegała (wg. organu) doręczeniu na żądanie strony, skarżąca wniosku takiego nie złożyła, zatem pozostała ona w aktach sprawy. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy skarżącej 2 czerwca 2017 r.

Zawiadomieniem Nr [...] z [...] maja 2017 r. organ i instancji poinformował skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności ONW przyznanych beneficjentce na podstawie decyzji z [...] września 2013 r., [...] grudnia 2014 r., oraz płatności przyznanych na podstawie decyzji z [...] maja 2016 r., w związku z zaniechaniem kontynuowania zobowiązania związanego z wypłatą przedmiotowych płatności.

Decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2017 r. Kierownik BP, na podstawie art. 104, 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2017 r. poz. 1257), art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. 2014 r., poz. 1438 ze zm., dalej: ustawą o Agencji) w zw. z art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r., poz. 173 ze zm., dalej: ustawą ONW z 2007 r.), art. 26 ust. 2 pkt 2 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. 2015 r. poz. 349, dalej: ustawą ONW z 2015 r.) w zw. § 9 ust. 1 i 2 w zw. z § 9 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2009 r. Nr 40, poz. 329 ze zm., dalej: rozporządzeniem ONW z 2009 r.) w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 marca 2014 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013" (Dz. U. z 2014 r., poz. 323, dalej: rozporządzeniem ONW z 2014 r.), §11rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r. poz. 364, dalej: rozporządzeniem OON), art. 28 ust. 1 i 3 ustawy ONW z 2007 r., art. 44 ust. 1 i 2 ustawy ONW z 2015 r., art. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, (Dz. Urz. WEL 368 z 23.12.2006, str. 74 ze zm., dalej: rozporządzeniem 1975/2006), art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227

z 31.07.2014 r., str. 69, zwane dalej: rozporządzeniem 809/2014), orzekł o ustaleniu skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności ONW i OON w łącznej wysokości [...] zł.

Podstawę powyższego stanowiło ustalenie, iż beneficjentka realizująca 5-letnie zobowiązanie zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na użytkach rolnych,

do których przyznana została jej płatność ONW i OON objęta tym zobowiązaniem. Przyczyną zaniechania kontynuacji zobowiązania wieloletniego ONW i OON, stał się wieloletni spór w zakresie dysponowania działką nr [...], położoną w [...], gmina [...], powiat [...]. Ustalono, iż skarżąca nie była uprawniona do wyłącznego dysponowania ta nieruchomością, a mimo to zaciągnęła w 2013 r. zobowiązanie ONW wpisując do wniosku, będącą już w tamtym czasie przedmiotem sporu działkę. Wobec wątpliwości wynikających z możliwości korzystania z przedmiotowej nieruchomości w dniu złożenia wniosku na 2013 r. wnioskodawczyni mogła przewidzieć jakie niesie to za sobą konsekwencje.

Wobec ustalenia, iż w przedmiotowej sprawie nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych objętych zobowiązaniem ONW i OON

na powierzchni [...] ha, powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych

w wysokości [...] zł (kwota nienależna za 2013 r. – [...] zł, kwota nienależna

za 2014 r. – [...], kwota nienależna za 2015 r. – [...] zł).

W odwołaniu złożonym na powołaną decyzję beneficjentka podała, że faktycznie podpisała zobowiązanie dotyczące uprawniania ziemi o powierzchni zadeklarowanej, ale nie z własnej woli przestała uprawiać ziemię na działce [...] w miejscowości [...]gmina [...]. Tę działkę uprawiał sam w całości jej ojciec. Była pewna, iż Sąd przyzna ją jej i dlatego zadeklarowała ją do płatności. Tak się nie stało. Orzeczeniem Sądu Rejonowego w [...] działkę tą przyznano w całości rodzeństwu [...]. Nie mogła postąpić inaczej i powiadomić o tym fakcie organ, deklarować uprawę ziemi zgodnie z wyrokiem i stanem faktycznym.

Wskazaną na wstępie i stanowiącą przedmiot rozpoznania w niniejszej sprawie decyzją Nr [...] z [...] listopada 2016 r. (winno być 2017 r.) Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (zwany dalej: Dyrektor ARiMR, organ odwoławczy) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wobec zaprzestania przez beneficjentkę działalności rolniczej na części gruntów objętych pięcioletnim zobowiązaniem ONW, zastosowanie w sprawie ma przepis § 9 ust. 2 pkt 2 lit.a) rozporządzenia ONW z 2009 r. w zw. z § 2 rozporządzenia ONW z 2014 r. Skutkiem powyższego jest zwrot przez rolnika płatności ONW w części, która została przyznana do działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu. Istnieje również możliwość zwolnienia beneficjenta z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW, pod warunkiem złożenia przez nowego użytkownika gruntów rolnych objętych zobowiązaniem ONW, oświadczenia przejmującego posiadanie działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW. W toku postępowania odwoławczego umożliwiono wnioskodawczyni złożenie ww. dokumentu, jednakże skarżąca oświadczyła, że nie jest możliwe przedłożenie oświadczeń przejmujących posiadanie działek rolnych z uwagi na długoletnie skonfliktowanie stron.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności Dyrektor ARiMR stwierdził, iż zgodnie z art. 28a ustawy ONW z 2007 r.,

w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005

z 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005, str. 1, ze zm., zwane dalej: rozporządzeniem 1290/2005) organ właściwy w sprawie przyznania płatności, odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz.Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90, ze zm.,), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji

i (WE) nr 883/2006 z 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz.Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1, ze zm.), wedle którego stosowany kurs wymiany walut jest przedostatnim kursem wymiany walut ustanowionym przez Europejski Bank Centralny przed miesiącem, w odniesieniu do którego wydatki i dochody przeznaczone na określony cel zostają zadeklarowane,

tj. kurs według którego nastąpiła wypłata danych płatności.

Według art. 5a rozporządzenia 885/2006, warunki określone w art. 32 ust. 6 lit.a) oraz w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 uznaje się za spełnione, jeśli kwota podlegająca zwrotowi przez beneficjenta w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach jednego programu pomocy nie przekracza sumy 100 EUR,

nie licząc odsetek. Zgodnie z tabelą korelacji, dotychczas obowiązującemu art. 33 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, odpowiada aktualnie art. 54 i art. 56 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013.

W niniejszej sprawie w odniesieniu do kampanii 2013 kurs euro ustalony zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia 883/2006, tj. na dzień 28 października 2013 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej 2013/C 283/02 wynosi 4,2280 zł. Równowartość 100 euro przeliczona na złote na podstawie ww. kursu wynosi 422,80 zł. W odniesieniu do kampanii 2014 kurs euro ustalony zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia 883/2006, tj. na dzień 16 stycznia 2015 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej 2014/C 468/01 wynosi 4,3103 zł. Równowartość 100 euro przeliczona na złote na podstawie ww. kursu wynosi 431,03 zł. W odniesieniu

do kampanii 2015 kurs euro ustalony zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia 883/2006, tj. na dzień 2 czerwca 2016 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej 2015/C 192/02 wynosi 4,3940 zł. Równowartość 100 euro przeliczona na złote na podstawie ww. kursu wynosi 439,40 zł.

W konsekwencji kwota nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2013-2015 przekraczają kwoty stanowiące równowartość 100 euro, przeliczone na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 883/2006. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Odnosząc się do argumentów odwołania podał, iż nie zawiera ono żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik sprawy i w związku z tym nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnił, że z akt administracyjnych bezsprzecznie wynika, iż z dniem 28 października 2013 r. wnioskodawczyni podjęła 5-letnie zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na powierzchni [...] ha. Ustalił, iż w kolejnym roku realizacji tego zobowiązania - w 2016 r., wnioskodawczyni zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej na części gruntów objętych tym zobowiązaniem, w związku

z utratą ich posiadania. Nie złożyła również oświadczenia osób przejmujących posiadanie działek.

Organ odwoławczy wywiódł, iż z treści art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy o Agencji wynika wprost, iż jego przedmiotem jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wskazanych w tym przepisie funduszy. Do powstania obowiązku wydania przez organ decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności ONW, wystarczającą przesłanką jest ustalenie zaniechania prowadzenia działalności rolniczej i wykluczenie istnienia przesłanek określonych w § 9 ust. 2 rozporządzenia ONW z 2009 r., zwalniających beneficjenta

z tej odpowiedzialności. Stwierdził, iż kluczową dla orzeczenia obowiązku zwrotu przez wnioskodawczynię płatności była okoliczność utraty posiadania przez beneficjentkę części gruntów rolnych objętych zobowiązaniem ONW w wyniku podziału spadku. Skarżąca nie przedstawiła jednak dowodu na okoliczność zobowiązania się nowych właścicieli działki ewidencyjnej nr [...] do kontynuacji działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem. Ciężar zaś udowodnienia tych okoliczności spoczywał na skarżącej. Prawidłowo zatem organ I instancji obciążył wnioskodawczynię obowiązkiem zwrotu płatności ONW, gdyż nie wykazała ona, że w sprawie zachodzą okoliczności do zastosowania przepisu § 9 ust. 2 rozporządzenia ONW z 2009 r.

Wskazał, że § 9 ust. 5 rozporządzenia ONW z 2009 r. określa zamknięty katalog okoliczności, których wystąpienie powoduje, iż płatność ONW nie podlega zwrotowi, wprowadzając jednocześnie warunek zawiadomienia o tych okolicznościach kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 47 rozporządzenia Nr 1974/2006. Jedną

z okoliczności jest zaniechanie działalności rolniczej wskutek innej okoliczności, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania, mającej wpływ na realizację tego zobowiązania i będącej wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Z dokumentów sprawy wynika, że w odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyjaśnień dotyczących zmniejszonej o [...] ha sumy powierzchni działek rolnych zadeklarowanej do płatności na 2016 r., skarżąca oświadczyła, że zobowiązanie ONW realizuje na powierzchni [...] ha. Nie wskazała przy tym okoliczności skutkujących zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej na części gruntów objętych zobowiązaniem. Samo zaistnienie okoliczności o charakterze "siły wyższej", nie jest wystarczające do tego, aby wyłączyć obowiązek zwrotu płatności z tytułu wspierania gospodarowania

na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Niezbędne jest również zawiadomienie na piśmie organu w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik był w stanie dokonać tej czynności, o zaistnieniu przypadku siły wyższej. W niniejszej sprawie zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na gruntach rolnych objętych zobowiązaniem ONW nastąpiło w 2016 r., informacja zaś o powyższym wpłynęła

do organu I instancji [...] marca 2017 r., a zatem z uchybieniem terminu o którym mowa w art. 47 rozporządzenia Nr 74/2006.

Organ odwoławczy wyjaśnił, iż oceniając czy nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, określone w określone w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia

27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 ze zm.), mającego zastosowanie do płatności

w ramach kampanii 2013-2014 oraz w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 mającego zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2015 stwierdził, iż obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli zostaną łącznie spełnione dwie przesłanki - dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. W przypadku gdy, błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych

z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W rozpatrywanej sprawie, płatności z tytułu ONW przekazane na rachunek bankowy skarżącej [...] października 2013 r., [...] stycznia 2015 r. oraz

[...] czerwca 2016 r. nie wynikały z pomyłki ARiMR. Płatności w tej wysokości zostały przekazane na podstawie decyzji z [...] września 2013 r., z [...] grudnia 2014 r. z [...] maja 2016 r., wydanych przez organ I instancji. Ww. płatności stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia, że wnioskodawczyni nie dotrzymała zobowiązania do przestrzegania warunków uczestnictwa w programie ONW w związku z zaniechaniem prowadzenia działalności rolniczej na części powierzchni objętej ww. zobowiązaniem. Fakt ten miał miejsce po wydaniu przez organ I instancji ww. decyzji

o przyznaniu płatności ONW i OON za lata 2013-2015 i po realizacji przedmiotowych płatności na rachunek bankowy skarżącej.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności (za lata 2013-2015) Dyrektor ARiMR podał, iż materia ta regulowana jest

w art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM)

Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm.), który stanowi, że okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, w przypadku przerwania okresu przedawnienia,

a w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. Z uwagi na fakt,

iż program ONW jest programem wieloletnim, okres przedawnienia biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu - który to termin jeszcze nie minął. Tym samym

w niniejszej sprawie bieg terminu przedawnienia jeszcze się nie rozpoczął.

W konsekwencji ocenił, iż kwota płatności z tytułu ONW i OON za lata 2013-2015 w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną i nie zachodzą przesłanki zwolnienia od obowiązku zwrotu płatności. Skarżąca ma obowiązek zwrotu ww. należności wraz

z odsetkami.

W skardze złożonej na powołaną wyżej decyzję do sądu administracyjnego skarżąca podała, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca. Wyjaśniła również,

iż nie z własnej woli, czy ignorancji nie mogła zgłosić do organu I instancji innej powierzchni uprawianej ziemi, niż tej którą zgłosiła. Na podstawie wyroku Sądu Rejonowego [...] Wydział Cywilny w [...] z [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...] który uprawomocnił się w 2016 r. działka [...] została przydzielona rodzeństwu [...]. Obecnie działkę tę uprawia I. S.. Ww. działka jest zgłoszona do rozliczeń w ARiMR. Skarżąca wbrew wyrokowi sądu nie mogła siłą uprawiać tej ziemi.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji ustalającą skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności ONW i OON. Sporną w niniejszej sprawie jest kwestia zasadności ustalenia wnioskodawczyni kwoty nienależnie pobranych płatności oraz, czy istnieje obowiązek jej zwrotu względnie, czy istnieją przesłanki taki zwrot wykluczające.

Kontrolując zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, nie zawiera bowiem żadnych argumentów mających wpływ lub mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty zawarte w skardze są tożsame z tymi, jakie zostały podniesione w odwołaniu, co do których organ odwoławczy odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji organu stanowił art. 29 ustawy o Agencji. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących

z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej – następuje w drodze decyzji administracyjnej. Według art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji, właściwym w sprawie ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji,

o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

W tym przypadku jest to Kierownik BP.

Wyjaśnić należy, że nienależną płatnością jest wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących

z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową.

Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie ww. przepisu jest zatem ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. W przedmiotowym postępowaniu organy administracji nie dokonują już ponownej oceny podstaw do przyznania płatności na rzecz beneficjenta. Postępowanie w zakresie przyznania płatności jest bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych.

W niniejszej sprawie bezsporny jest fakt, że płatności ONW za lata 2013-2014

i OON za 2015 rok zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez wnioskodawczynię we wniosku o wpis do ewidencji producentów odpowiednio

[...] października 2013 r., [...] stycznia 2015 r. i [...] czerwca 2016 r. Wobec zrealizowania pierwszej płatności ONW - [...] października 2013 r., od tej daty rozpoczął się dla wnioskodawczyni termin 5-letniego zobowiązania ONW, który upływał w 2018 r.

Nie sporna jest również okoliczność, iż we wniosku na 2016 r. (czwartym roku realizacji zobowiązania) skarżąca zadeklarowała powierzchnię działek rolnych mniejszą o [...] ha w stosunku do powierzchni [...] ha objętej 5-letnim zobowiązaniem.

Zgodnie z regulacją § 9 ust. 2 pkt 2 lit. a rozporządzenia ONW z 2009 r.

w związku z § 2 rozporządzenia ONW z 2014 r., jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, zwraca płatność ONW w części, która została przyznana do działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, chyba że rolnik złożył niezwłocznie do Kierownika Biura Powiatowego Agencji, lecz nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia pisma Agencji wzywającego do złożenia wyjaśnień, na formularzu udostępnionym przez Agencję oświadczenie podmiotu, na którego rzecz zostało przeniesione posiadanie tych działek lub ich części, zawierające zobowiązanie tego podmiotu do: kontynuowania działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części, położonych na obszarach ONW; zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty pomocy ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części, położonych na obszarach ONW, jaką posiadacz ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych lub ich częściach - w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach, położonych na obszarach ONW, w okresie objętym zobowiązaniem; lecz nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia pisma Agencji wzywającego do złożenia wyjaśnień.

Z uwagi na okoliczność, że od 2016 r. skarżąca prowadziła działalność rolniczą na działkach rolnych o łącznej powierzchni [...] ha, tj. na powierzchni mniejszej od zadeklarowanej i objętej zobowiązaniem ONW (o [...] ha), pomoc ONW i OON wypłaconą za lata 2013-2015 do powierzchni objętej zobowiązaniem należało uznać – co prawidłowo określiły organy, za płatności nienależne podlegające zwrotowi.

Co istotne organ odwoławczy wzywał wnioskodawczynię do złożenia wyjaśnień – oświadczenia podmiotu, który objął w posiadanie część działek rolnych objętych zobowiązaniem. Jak wynika jednak z pisma skarżącej złożonego na tę okoliczność,

z uwagi na długoletni spór stron przedłożenie przez nią takiego oświadczenia nie było możliwe.

W tej sytuacji, zasadnym było wszczęcie przez Kierownika BP postępowania

w sprawie ustalenia nienależnie pobranych przez beneficjentkę środków finansowych,

a następnie wydanie w tym przedmiocie decyzji, określającej wypłacone kwoty jako nienależnie pobrane.

Właściwe także orzekające w sprawie organy oceniły, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od ustalenia należności oraz zwrotu należności. W sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że kwota nienależnie pobranych płatności ONW za 2013

i 2014 r. i OON za 2015 wyniosła po [...] zł i każdorazowo przekraczała kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia 883/2006. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na podstawie art. 28a ustawy ONW

z 2007 r. (w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia 1290/2005).

Zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia 65/2011 mającego zastosowanie do płatności za lata 2013-2014 i art. 7 ust. rozporządzenia 809/2014 mającego zastosowanie do płatności za 2015 r. obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł zostać w zwykłych okolicznościach wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W przedmiotowej sprawie płatność została przekazana na rachunek bankowy skarżącej [...]października 2013 r., [...]stycznia 2015 r. i [...]czerwca 2016 r. i nie wynikała z pomyłki organu I instancji.

Ww. płatności stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia,

że beneficjentka nie dotrzymała warunków zobowiązania poprzez zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na części działek objętych tym zobowiązaniem.

Przy czym okoliczność ta ujawniona została już po wydaniu decyzji o przyznaniu płatności za 2013-2015 r.

Ponadto zgodnie z treścią § 9 ust. 5 pkt 6 rozporządzenia ONW z 2009 r., płatność ONW nie podlega również zwrotowi, zgodnie z art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej nastąpiło na skutek innej okoliczności, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania, mającej wpływ na realizację tego zobowiązania i będącej wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Przepis art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia

15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) stanowi, że państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć

w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności (ust. 2).

Przepis ten do kategorii siły wyższej i okoliczności wyjątkowych nie zalicza utraty nieruchomości, na której realizowany jest program, za wyjątkiem wywłaszczenia gospodarstwa i to jedynie wówczas, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania. Sytuacja, w jakiej znalazła się skarżąca, nie jest sytuacją analogiczną do przewidzianej w powołanym przepisie. Skarżąca zadeklarowała bowiem do płatności działki (w części), których nie była właścicielką. Zaciągnięcie zobowiązania wynikającego z programu 5-letniego wymaga posiadania nieruchomości rolnej przez cały okres trwania programu. W przypadku, gdy przystępujący do programu jest właścicielem nieruchomości nie istnieje ryzyko utraty nieruchomość wbrew jego woli, za wyjątkiem wywłaszczenia. Ryzyko takie istnieje natomiast niewątpliwie w sytuacji, gdy osoba, która podejmuje się realizacji programu na nieruchomości, nie ma własności nieruchomości. Osoba taka winna mieć świadomość ryzyka utraty nieruchomości. Świadomość ta wyłącza uznanie faktu utraty nieruchomości za siłę wyższą lub okoliczność wyjątkową. Wskazać należy, że siła wyższa jest zdarzeniem o charakterze przypadkowym lub naturalnym (żywiołowym), nie do uniknięcia, takim, nad którym człowiek nie panuje. Pojęcie to może obejmować katastrofy przyrodnicze, akty władzy publicznej lub siły zbrojnej, niektóre zaburzenia życia zbiorowego (np. zamieszki uliczne). Zdarzenia określane mianem "siły wyższej" są nadzwyczajnie, przypadkowe, a dłużnik jest pozbawiony możliwości przewidzenia danego zdarzenia i przeciwdziałania mu.

W odniesieniu do ww. przesłanki wyłączającej zwrot nienależnie pobranych płatności trafnie wypowiedział się organ odwoławczy podnosząc, że samo zaistnienie okoliczności o charakterze "siły wyższej", nie jest wystarczające do wyłączenia obowiązku zwrotu płatności. Niezbędne jest również zawiadomienie na piśmie organu

w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik był w stanie dokonać tej czynności, o zaistnieniu przypadku siły wyższej.

Organ zbadał również kwestię ewentualnego przedawnienia obowiązku zwrotu płatności w oparciu o art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2988/95, który stanowi, że okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub w części ze środków unijnych wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do postępowania w sprawie nieprawidłowości.

Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia (8 lat). W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie uznać należy, że okres przedawnienia biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu – w tym przypadku do października 2018 r. Ponadto w sprawie nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia (4 września 2017 r. poprzez doręczenie wnioskodawczyni decyzji ustalającej nienależnie pobrane świadczenie). Stanowisko organu w tym zakresie jest prawidłowe i pozostaje w zgodzie

z obowiązującymi przepisami.

Reasumując, w sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia norm procesowych, czy też norm materialnych, które skutkowałyby uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w kontekście przepisów prawa obowiązujących w przedmiotowej materii skutkuje uznaniem, że prawidłowo ustalony w sprawie stan faktyczny dał organom podstawę do wydania decyzji

o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności. Jednocześnie Sąd stwierdza,

iż nie dopatrzył się w sprawie takiego naruszenia przez organy przepisów postępowania, które prowadziłoby do uchylenia zaskarżonych decyzji, czy też stwierdzenia ich nieważności.

Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.