Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 100/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 1 i  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi K.D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także jako Zakład, ZUS) działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1- 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) – dalej jako "u.s.u.s.", po rozpoznaniu wniosku K. D. odmówił umorzenia należności z tytułu składek, odsetek liczonych do dnia [...] sierpnia 2009 r. oraz kosztów upomnienia : na ubezpieczenia społeczne za okres I/1999 r., II-XII 1999 r. w łącznej kwocie [...]zł; na ubezpieczenie zdrowotne za okres I/1999 r., II-XII 1999 r. w łącznej kwocie [...]zł oraz na Fundusz Pracy za okres I-XII/1999 r. w łącznej kwocie [...]zł.

Organ wskazał, że K.D. w dniu [...] sierpnia 2009 r. ponownie wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu ww. składek załączając zaświadczenie lekarskie z dnia [...] lipca 2009 r. W uzasadnieniu swojego wniosku podniósł zaś, że brak powyższego zaświadczenia stanowił podstawę odmowy umorzenia należności z tytułu składek o które wnioskował w poprzednim postępowaniu wszczętym [...] stycznia 2009 r. i zakończonym ostateczną decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2009 r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] marca 2009 r.

W uzasadnieniu swojego stanowiska organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s wskazując, że należności z tytułu składek i odsetek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Wystąpienie przesłanek o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 1-7 nie stwarza obowiązku umorzenia zadłużenia, daje jedynie tylko potencjalną możliwość takiego rozstrzygnięcia. Organ wskazał, że w myśl z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności – w sytuacji gdy za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Ciężar udowodnienia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej spoczywa jednak w takiej sytuacji na zobowiązanym.

Organ podniósł, iż w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi całkowita nieściągalność, ponieważ Dyrektor ZUS Oddział w R. prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne do uzyskiwanego przez wnioskodawcę dochodu jaki stanowi świadczenie emerytalne. Przedłożona zaś przez wnioskodawcę dokumentacja medyczna i ustalony jego stan majątkowy, arbitralnym zdaniem Zakładu, nie świadczą za istnieniem okoliczności przemawiających za ważnym interesem osoby zobowiązanej. Wnioskodawca uzyskując świadczenie emerytalne posiada bowiem niezbędne środki do zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych oraz podjęcia spłaty zadłużenia. Istniejący przewlekły stan chorobowy wynikający z przedłożonego przez wnioskodawcę zaświadczenia lekarskiego nie ma wpływu na wysokość i czasookres wypłaty przedmiotowego świadczenia. Tym samym, w ocenie organu nie zachodzą również przesłanki umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Wnioskodawca wystąpił do Prezesa ZUS o ponowne rozpoznanie sprawy, podnosząc, że decyzja organu odmawiająca umorzenia pomija fakt, iż spłata zadłużenia przy jednoczesnym ponoszeniu kosztów leczenia pozbawia go środków do zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych. Alternatywą dla niego jest tylko rezygnacja z leczenia. Decyzja skazuje go tym samym na dalszą utratę [...]. Dodał, że przybliżony koszt leczenia [...] – około [...] rocznie udokumentował w złożonym wcześniej wniosku.

Na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na mocy art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej jako "k.p.a." w związku z art. 83 ust. 4 i art. 123 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r.

Uzasadniając swoje stanowisko Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Organ stwierdził, że wnioskodawca uzyskuje dochód [...] zł, jego zaś małżonka A.D. nie uzyskuje dochodu. W przeliczeniu na jednego członka rodziny dochód stanowi więc kwotę [...]zł. Organ podniósł, że stały dochód na jednego członka rodziny przekracza wysokość najniższej emerytury przyznawanej przez ZUS, co gwarantuje zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych rodziny wnioskodawcy i umożliwia spłatę istniejącej wierzytelności np. w formie układu ratalnego. Poniesiony przez wnioskodawcę w 2008 r. koszt leczenia [...] preparatem "L." (zgodnie z załączonymi fakturami) stanowił kwotę [...] złotych. Jak wynika z badań klinicznych ww. lek podawany jest średnio w [...] dawkach i w [...]% zatrzymuje trwale postęp choroby, a przypadku [...] pacjentów powoduje polepszenie [...]. Tym samym przeprowadzone leczenie nie stanowi dożywotniego kosztu ponoszonego w gospodarstwie domowym i zagrażającego dalszej egzystencji wnioskodawcy. Ponadto, w trakcie rozmowy telefonicznej z wnioskodawcą ustalono, że nie ubiegał się on o refundację poniesionych kosztów w Narodowym Funduszu Zdrowia, regulując faktury posiadanymi środkami finansowymi. Okoliczność ta świadczy, że posiada on wystarczające środki na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych, bez konieczności rezygnacji z leczenia oraz zaciągania dodatkowych zobowiązań np. w postaci kredytów. Tym samym Prezes Zakładu stwierdza arbitralnie brak podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Nadto, w konkluzji swojego rozstrzygnięcia organ dodał, że wnioskodawca był poinformowany o możliwościach czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, jednak nie skorzystał z tego prawa.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się wnioskodawca, który pismem z dnia [...] stycznia 2010 r. (data wpływu do organu) złożył skargę na ostateczną w toku instancji decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania.

W uzasadnieniu wskazał, że decyzje wydano bez uwzględnienia całości materiału dowodowego złożonego w postępowaniu do wniosku o umorzenie postępowania z dnia [...] stycznia 2009 r. z późniejszymi uzupełnieniami, w tym zaświadczenia lekarskiego o konieczności dalszego leczenia. Nadto uzasadnienie decyzji zawiera nieuprawnione, bezpodstawne stwierdzenie, że nie ubiegał się o refundację kosztów leczenia. Udzielona przez niego pracownikowi ZUS odpowiedź była bowiem rozszerzona o informację, że Narodowy Fundusz Zdrowia odmówił mu przyznania przedmiotowej refundacji, a fakt ubiegania się o nią potwierdzają złożone przez skarżącego kopie faktur. Dlatego też w 2009 r. zmuszony został do rezygnacji z dalszego leczenia z powodu braku środków. Dodał, że dalsze leczenie jest konieczne co wskazała lekarz prowadząca.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Organ podniósł, że wykorzystując wcześniej prowadzone postępowanie zakończone prawomocną decyzją, zostało stwierdzone, że skarżący uzyskuje dochód pozwalający mu na zaspokojenie potrzeb życiowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Przedmiotem oceny Sądu w toku niniejszego postępowania jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Skarga na wskazaną decyzję analizowana stosowanie do wskazanych wyżej kryteriów kontroli decyzji administracyjnych zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Legalność decyzji administracyjnej oznacza bowiem nie tylko jej zgodność z prawem materialnym, ale również z przepisami postępowania.

Podstawę materialnoprawną do wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowił art. 28 ust. 1 – 3a u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności zostały wskazane w ust. 3 art. 28, a wyliczenie to ma charakter wyczerpujący, co oznacza, że tylko zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych w tym przepisie okoliczności pozwala na uznanie, iż w stosunku do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność warunkująca umorzenie należności w oparciu o ten przepis. Należy przyznać rację organowi, że zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek stwarza dopiero potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Konstrukcja art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparta jest bowiem na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w tym zakresie przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości. Oznacza to, iż organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnianych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na mocy z kolei delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b Minister Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 powołanego rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Orzekając w oparciu o powołane wyżej przepisy organ ma obowiązek szczególnie wnikliwego ustalenia stanu faktycznego i jego rzetelnej oceny, bowiem również w tym przypadku decyzja ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma jedynie możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności z tytułu składek, nawet wówczas, gdy ustalone zostanie stwierdzenie istnienia okoliczności wskazanych w powołanym wyżej przepisie. W żadnym razie bowiem ustalenie takie nie obliguje organu do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek.

Niemniej jednak uznaniowy charakter decyzji zobowiązuje organ nie tylko, jak wskazano wyżej, do szczególnie wnikliwej oceny stanu sprawy, ale również uzasadnienia swojego stanowiska w sposób kompleksowy, co umożliwi Sądowi ocenę czy w danym przypadku nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Sąd administracyjny ocenia zaś, czy w prawidłowy sposób zostało przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne i czy dokonał on wszechstronnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie.

Należy wskazać, iż zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia należności spoczywa na zobowiązanym. Nie zwalnia to jednak organu administracji od obowiązku wyjaśnienia zasadności złożonego wniosku wówczas, gdy strona sama nie przedłożyła dostatecznych dowodów potwierdzających jej trudną sytuację materialną. W orzecznictwie przyjmuje się, że przerzucenie ciężaru dowodu w tym zakresie na stronę zobowiązaną nie zwalnia organu z obowiązku określonego w art. 7 k.p.a., który to obowiązek będzie wypełniony wówczas, gdy strona zostanie wezwana do wskazania dodatkowych dowodów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2070/06, opubl. Lex 328921).

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, organy nie podjęły jednak wystarczających działań mających na celu ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego, czy też jego sytuacji zdrowotnej. Z przekazanych Sądowi akt administracyjnych nie wynika, aby organy zebrały i rozpatrzyły w wyczerpujący sposób materiał dowodowy który miał zastosowanie w niniejszej sprawie. W swoich rozstrzygnięciach powołują się bowiem na materiał dowodowy jaki został zebrany we wcześniej zakończonym postępowaniu administracyjnym, wszczętym w wyniku poprzedniego wniosku skarżącego z dnia [...] stycznia 2009 r. Jednocześnie organy nie dołączyły do akt niniejszego postępowania materiału dowodowego zebranego w poprzednio zakończonym postępowaniu. Już ten fakt uniemożliwia Sądowi rozpoznanie sprawy pod kątem tego, czy przy wydaniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji nie przekroczono granic uznania administracyjnego. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że od kompleksowego zebrania i rozpatrzenia tego materiału dowodowego nie zwalniał organu fakt, że skarżący we wniosku z dnia [...] sierpnia 2009 r., inicjującym niniejsze postępowanie wskazał, że załączniki określające jego stan materialny pozostają bez zmian do tych które przedłożył w poprzednio zakończonym postępowaniu. Organ, chociażby z uwagi na upływ kilku miesięcy od wszczęcia i zakończenia poprzedniego postępowania winien bowiem z urzędu zadbać o ustalenie jak najbardziej aktualnej sytuacji majątkowej, a w szczególności z uwagi na podnoszone przez skarżącego argumenty – jego sytuacji zdrowotnej. Gdy zaś w aktach sprawy brak jest dokumentacji potwierdzającej sytuację materialną strony, a organ w treści rozstrzygnięcia dotyczącego umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na takie dokumenty się powołuje, należy stwierdzić, że decyzje zostały wydane bez należytego jego zebrania oraz bez wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 kpa odnoszących się do zasad prowadzenia postępowania dowodowego. Ponadto, należy również zauważyć, że ocena istnienia okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, powinna być dokonana według stanu z chwili rozstrzygania. Nie do końca również można się zgodzić z tezą, że ciężar udowodnienia, iż spełnione zostały przesłanki umorzenia zawarte w art. 28 ust. 2-3 i 3a u.s.u.s spoczywa na osobie zobowiązanej, albowiem organ jest zawsze z mocy art. 7 kpa zobowiązany podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, na podstawie zaś art. 77 § 1 kpa zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący.

Zatem organy miały obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego oraz ustalenia, czy zapłata składek rzeczywiście może zagrozić egzystencji skarżącego i jego rodziny. Podejmując decyzje w przedmiocie umorzenia przedmiotowych należności z tytułu składek organy powinny opierać się na aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej oraz zdrowotnej skarżącego. Powinny przy tym uwzględnić wysokość powstałego zadłużenia wobec ZUS oraz ustalić rzeczywisty dochód skarżącego z uwzględnieniem niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny oraz jego przewlekłą chorobą.

Tymczasem Zakład Ubezpieczeń Społecznych pomimo, że powołuje się na ustalony stan majątkowy skarżącego, w ogóle nie wyjaśnia sytuacji rodzinnej skarżącego, nie wskazuje nawet na wysokość dochodu przez niego osiąganego, ograniczając się do wskazania, że pobiera on świadczenie emerytalne. Odnośnie zaś jego sytuacji zdrowotnej podnosi, że istniejący stan chorobowy stwierdzony w zaświadczeniu lekarskim jako przewlekły nie ma wpływu na wysokość i czasookres wypłaty świadczenia emerytalnego.

Prezes ZUS z kolei wskazuje, że skarżący uzyskuje dochód w wysokości [...]zł, a dochód ten w przeliczeniu na jednego członka rodziny ([...] osoby) przekracza wysokość najniższej emerytury przyznawanej przez organ rentowy. Dodatkowo organ ten przeprowadza w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wywód medyczny na temat wynikającej z badań klinicznych skuteczności zastosowania preparatu o nazwie "L." – nie opierając się przy tym i nie wyjaśniając na podstawie jakiego źródła czy dowodów wyprowadza powyższe wnioski. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne czy Fundusz Pracy. Mogą mieć oczywiście wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy czy doświadczenia życiowego bądź jak w tym wypadku - poparte konkretnymi dowodami potwierdzającymi pogląd organu na temat skuteczności ww. leku. Nadto, organ powołuje się na rozmowę telefoniczną ze skarżącym, na podstawie której ustalono, że nie ubiegał się on o refundację poniesionych kosztów leczenia ww. preparatem, regulując faktury posiadanymi środkami finansowymi. Powyższe, zdaniem Prezesa ZUS oznacza, że skarżący posiada wystarczające środki na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych, bez konieczności rezygnacji z leczenia oraz zaciągania dodatkowych zobowiązań np. w postaci kredytów. Z notatki służbowej jaka znajduje się w aktach administracyjnych, sporządzonej przez pracownika ZUS Oddział w R. Inspektorat w S. w dniu [...] grudnia na dowód przeprowadzonej rozmowy telefonicznej, wynika zaś jedynie, że skarżący stwierdził, iż nie ubiegał się o refundację kosztów zakupu leków, tj. preparatu "L.".

Stosownie zaś do art. 7 kpa – w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 kpa obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie z urzędu jakie dowody są konieczne do wyjaśnienia stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji.

Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest regulacja zawarta w art. 107 § 1 kpa, ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę – w ramach motywowania podjętej decyzji – jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania, odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza o charakterze uznaniowym, uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia – ustalenie , czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością.

Oceniając sprawę w kontekście zebranego w sprawie w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego stwierdzić należy, że zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja nie może zostać uznana za odpowiadającą prawu. W ocenie Sądu organy przekroczyły bowiem granice uznania administracyjnego.

Reasumując - Sąd stwierdził, że organy zaniechały podjęcia wszelkich kroków zmierzających do zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego pozwalającego na wszechstronną ocenę sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego. W konsekwencji, ustalenia faktyczne oparte na niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym materiale dowodowym, należy traktować jako dowolne.

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (art. 7 kpa) (por. wyrok SN z dnia 23 11 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPU 1995, nr 7, poz. 83).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy mając na uwadze powyższe wskazania Sądu, przeprowadzą po raz kolejny, tym razem zgodnie z ww. przepisami kpa postępowanie wyjaśniające. Dopiero bowiem dokonanie powyższego umożliwi prawidłową ocenę, czy skarżący spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Dokonując ponownie ustaleń, organ orzekający ma obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7,10,77, 80 i 81 kpa i ocenić wynik postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Ustalenia dotyczące spełniania przesłanek umorzenia odnosić się przy tym winny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości lub przewidywań odnośnie przyszłości. Następnie organy winny wydać rozstrzygnięcie w sprawie, mając na uwadze w szczególności art. 107 § 3 kpa.

Wskazane wyżej naruszenia przepisów postępowania - w ocenie Sądu – mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego też uzasadniają uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a orzekł, jak w sentencji.

Zawarte w wyroku stwierdzenie w pkt 2 wyroku znajduje oparcie w art. 152 p.p.s.a.