Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 356/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
658
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 195 ust. 4a, art. 197 ust. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 marca 2018 r., sygn. akt III SAB/Kr 10/18 w sprawie ze skargi B. K. na bezczynność Kierownika Studiów Doktoranckich Instytutu Europeistyki – Dziekana Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie w przedmiocie wydania decyzji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od B. K. na rzecz Kierownika Studiów Doktoranckich Instytutu Europeistyki – Dziekana Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 28 marca 2018 r., sygn. akt III SAB/Kr 10/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę B. K. na bezczynność Kierownika Studiów Doktoranckich Instytutu Europeistyki–Dziekan Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie w przedmiocie wydania decyzji.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z [...] listopada 2010 r. Kierownik Studiów Doktoranckich Instytutu Europeistyki na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego (zwany dalej także: Kierownikiem Studiów), wobec niezrealizowania obowiązków regulaminowych, skreślił skarżącego z listy doktorantów czwartego roku studiów w dziedzinie nauk humanistycznych w roku akademickim 2009/2010. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z [...] czerwca 2011 r.

Wyrokiem z 19 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1118/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję z [...] czerwca 2011 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji wraz z postanowieniem Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z [...] czerwca 2011 r. oraz z [...] marca 2011 r. w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania.

Pismem z 20 czerwca 2013 r. Prorektor UJ ds. Dydaktyki poinformował skarżącego, że z uwagi na uchylenie rozstrzygnięć w jego sprawie posiada on status doktoranta oraz o tym, iż kierownik studiów doktoranckich nie mógł podjąć jakichkolwiek czynności związanych z zaliczeniem roku studiów doktoranckich, z uwagi na skargę kasacyjną skarżącego od ww. wyroku WSA w Krakowie z 19 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1118/11. Wyrokiem z 8 października 2013 r., sygn. akt I OSK1156/13, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną skarżącego.

Decyzją z [...] kwietnia 2014 r., nr [...], Kierownik Studiów umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu wskazał, że w obliczu wyroku WSA w Krakowie z 19 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1118/11 oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt I OSK1156/13, prawomocnie uchylono decyzje o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich i od tego momentu skarżący posiadał status doktoranta.

Decyzją [...] czerwca 2014 r. Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego utrzymał w mocy ww. decyzję.

W wyniku rozpoznania skargi na ww. decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 19 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1550/14, ją oddalił. Skargę kasacyjną skarżący wycofał.

Pismami z: 9 lipca 2015 r., 10 lipca 2015 r., 3 września 2015 r., 25 stycznia 2016 r., 18 lipca 2016 r. i 7 października 2016 r., organ informował skarżącego o stanie faktycznym sprawy, w tym o tym, że okres trwania studiów doktoranckich w jego przypadku zakończył się z końcem roku akademickiego 2013/2014.

Pismem z 12 listopada 2014 r. skarżącego zawiadomiono o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia z listy uczestników IV roku studiów doktoranckich.

Decyzją z [...] listopada 2015 r. Kierownik Studiów Doktoranckich Instytutu Europeistyki na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego umorzył w całości wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie skreślenia skarżącego z listy uczestników IV roku studiów doktoranckich z powodu niewypełnienia obowiązków regulaminowych. W uzasadnieniu wskazał, że wobec braku złożenia przez skarżącego wniosku o przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich z końcem roku akademickiego 2013/2014 utracił on status doktoranta. Zatem w związku z brakiem posiadania przez skarżącego statusu doktoranta, postępowanie w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich jest bezprzedmiotowe.

Nadto, jak wynika z akt sprawy, skarżący dwukrotnie wnosił skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: na pisma Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 3 września 2015 r. oraz z 7 października 2016 r. Postanowieniami z 9 grudnia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1555/15, oraz 1 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1812/16, sąd skargi odrzucił. NSA postanowieniami z 26 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 1666/16, oraz z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 1666/16, oddalił skargi kasacyjne.

W piśmie z 11 czerwca 2017 r. skarżący złożył sprawozdanie doktoranta za rok akademicki 2016/2017, na które otrzymał odpowiedź Kierownika Studiów z 22 czerwca 2017 r.

W dniu 21 sierpnia 2017 r. skarżący wniósł pismo zatytułowane "ponaglenie na bezczynność Kierownika Studiów Doktoranckich Instytutu Europeistyki". W odpowiedzi Rektor UJ nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego wyrażonym w tym piśmie.

Pismem z 16 października 2017 r. B. K. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na bezczynność Kierownika Studiów Doktoranckich. Wniósł o zobowiązanie organu do wydania decyzji w przedmiocie statusu doktoranta, a ewentualnie o stwierdzenie bezczynności organu. Nadto wniósł o stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz o przyznanie od organu na jego rzecz sumy pieniężnej. W uzasadnieniu wskazał, że do dnia dzisiejszego w stosunku do niego nie została wydana decyzja w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów. Zarówno bowiem organ drugiej instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, jak również Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzili, iż pismo Kierownika Studiów Doktoranckich Instytutu Europeistyki UJ z 3 września 2015 r. nie posiada cech mogących uznać przedmiotowe pismo za decyzję administracyjną. Skarżący podkreślił, że do wydania decyzji zobowiązany został Kierownik Studiów Doktoranckich Instytutu Europeistyki UJ na mocy art. 197 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 2183, zwanej dalej: "p.s.w.").

Skarżący wyjaśnił, że po odzyskaniu przez niego statusu doktoranta nie miał możliwości wypełnienia w danym roku akademickim wszystkich obowiązków doktoranta i nie miał możliwości zakończenia doktoratu w terminie, mając na uwadze rozstrzygnięcie o jego statusie dopiero w toku postępowania przed sądem administracyjnym. Po przywróceniu skarżącemu statusu doktoranta organ odmówił mu możliwości uczestnictwa w zajęciach twierdząc, że nie jest już doktorantem z uwagi na upływ czasu trwania jego doktoratu. Organ nie wydał jednak w tym przedmiocie żadnej decyzji uniemożliwiając mu obronę swoich prawa. W toku dwóch toczących się postępowań Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz Naczelny Sąd Administracyjny uznawały, że pisma w przedmiocie statusu doktoranta odmawiające dostępu do udziału w kolejnym roku akademickim nie mają cech decyzji administracyjnych. W konsekwencji od 2015 r. do chwili obecnej organ nie wydał żadnej decyzji administracyjnej w przedmiocie statusu doktoranta skarżącego - ani o przyjęciu na kolejny rok akademicki, ani o skreśleniu z listy doktorantów. Skarżący nie ma zatem prawa do uczestniczenia w zajęciach, ani też nie może bronić swoich prawa poprzez wniesienie odwołania od decyzji o skreśleniu go z listy doktorantów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazał na treść art. 195 ust. 4a oraz art. 197 ust. 4 p.s.w. Podkreślił, że kierownik studiów doktoranckich w przedmiotowej sprawie nie miał ani obowiązku, ani też możliwości wydania decyzji o skreśleniu skarżącego z listy doktorantów.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w pierwszej kolejności wskazał, że skarżący przed wniesieniem do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu administracji wyczerpał tryb, o którym mowa w art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j., Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, zwanej dalej "k.p.a."), bowiem wniósł ponaglenie do organu pismem z 21 sierpnia 2017 r.

Następnie Sąd ten wskazał, że patrząc na przepisy p.s.w. nie ulega wątpliwości, że ustawodawca w art. 207 ust. 1 tej ustawy poddał kontroli pod względem zgodności z prawem decyzje, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz w art. 196 ust. 3, podjęte przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, nakazując odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. oraz przepisów o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów postępowania administracyjnego, jak to stanowi art. 207 ust. 1 p.s.w., oznacza, że rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach studentów (w tym doktorantów), jak i postępowania w których one zapadają, muszą zachować choćby minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, przy zachowaniu autonomii uczelni (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8.11.2000 r., sygn. akt SK 19/99, publik w OTK Nr 7, poz. 258).

Sąd ten podniósł, że w myśl art. 197 ust. 4 p.s.w. doktoranci, którzy nie wywiązują się z obowiązków, o których mowa w ust. 1 i 2, mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich. Decyzję o skreśleniu podejmuje kierownik studiów. W sytuacji, gdy doktorant nie wywiązuje się ze swych obowiązków, kierownik studiów ma bezsprzecznie kompetencję do wydania decyzji o jego skreśleniu z listy doktorantów. Zdaniem Sądu każda jednak sprawa administracyjna odznacza się swoją specyfiką. W tym przypadku niezmiernie ważna jest analiza chronologii zdarzeń i podejmowanych przez władze uczelni decyzji w tej sprawie.

Sąd zwrócił uwagę, że przed władzami uczelni toczyło się postępowanie w sprawie skreślenia skarżącego z listy doktorantów czwartego roku studiów doktoranckich na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w roku akademickim 2009/2010. Postępowanie to zakończyło się wydaniem przez Kierownika Studiów Doktoranckich Instytutu Europeistyki na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ decyzji z [...] listopada 2010 r. oraz przez Rektora decyzji z [...] czerwca 2011 r., które zostały jednakże wyeliminowane z obrotu prawnego na skutek skargi prawomocnym wyrokiem z 19 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1118/11. Organ pierwszej instancji, realizując wskazania sądu zwarte w ww. wyroku, zakończył postępowanie w sprawie skreślenia skarżącego z listy studentów decyzją z [...] kwietnia 2014 r., wydaną na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., o umorzeniu postępowanie w sprawie skreślenia skarżącego z listy doktorantów, utrzymaną następnie w mocy decyzją Rektora z [...] czerwca 2014 r. WSA w Krakowie prawomocnym wyrokiem z 19 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1550/14, oddalił z kolei skargę na powyższą decyzje podkreślając, że kontrola sądu dotyczyła wówczas decyzji, a potem stanu ewentualnej bezczynności organu w sprawie skreślenia skarżącego z listy doktorantów w roku akademickim 2009/2010. Powyższe wyroki są wiążące w sprawie nie tylko dla Sądu pierwszej instancji, ale i dla organów uczelni. Stanowi o tym wprost art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."). Mają także znaczenie dla oceny, czy władze uczelni są w stanie bezczynności, jak twierdzi skarżący, czy też nie pozostają w stanie bezczynności.

Sąd ten zwrócił uwagę, że skarżący pismem z 30 czerwca 2015 r. złożył sprawozdanie doktoranta na rok akademicki 2014/2015, wnosząc tym samym o wpisanie go na kolejny rok akademicki, zarzucając jednocześnie, że jego sprawozdanie złożone na rok akademicki 2013/2014 nie zostało rozpatrzone. Mimo to Sąd stwierdził, że nie można w tym względzie zarzucić organom uczelni stanu bezczynności. Skoro skarżący nie złożył wniosku o przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich, co wynika z akt, to ich okres upłynął z końcem roku akademickiego 2013/2014 - w myśl art. 195 ust. 4a p.s.w. Trafnie więc w tym względzie stwierdził Kierownik Studiów Doktoranckich Instytutu Europeistyki na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w piśmie z 10 lipca 2015 r. (k. 302 akt administracyjnych), że w takim stanie rzeczy nie można skreślić osoby, która utraciła status doktoranta. Nie istniała więc i konieczność wydawania w tym zakresie decyzji.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że pomimo, iż postępowanie w sprawie skreślenia skarżącego z listy studentów zostało zakończone wskazywanymi już decyzjami o jego umorzeniu, o których wzmiankował także WSA w Krakowie w wyroku z 19 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1550/14, to Kierownik Studiów Doktoranckich Instytutu Europeistyki na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego ponownie decyzją z [...] listopada 2015 r. umorzył postępowanie w sprawie skreślenia skarżącego z listy studentów IV roku studiów doktoranckich (k. 325 akt administracyjnych). Kierownik Studiów Doktoranckich nie miał więc obowiązku wydania w tej sprawie jeszcze innego rozstrzygnięcia. Stosunek administracyjny, jaki zawiązuje się pomiędzy doktorantem, zgodnie z art. 197 ust. 4 p.s.w., a uczelnią, może być rozwiązany na skutek niespełnienia wymogów statusu doktoranta do konkretnego roku akademickiego. Rozwiązanie tego stosunku powinno nastąpić z chwilą spełnienia się przesłanek do skreślenia z listy doktorantów. Tak jest jednak tylko w sytuacji, gdy doktorant w dalszym ciągu, aż do momentu ziszczenia się tych przesłanek, posiada status doktoranta. Z chwilą jego utraty postępowania w sprawie skreślenia z listy doktorantów staje się bezprzedmiotowe. Decyzje je umarzające zakończyły zatem postępowanie w tym przedmiocie w tzw. "inny sposób", tj. na podstawie art. 105 k.p.a. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, nie można skutecznie zarzucać organom uczelni, że nie wydały one decyzji, ani w przedmiocie statusu doktoranta, ani iż w tym zakresie pozostają w bezczynności, skoro w tym przedmiocie decyzje już zostały podjęte. Takiego stanu rzeczy nie zmieniają nawet późniejsze działania skarżącego w postaci pism z 30 czerwca 2015 i późniejszych, na które otrzymywał odpowiedzi od władz uczelni, a które były przedmiotem skarg do WSA i znalazły swój wyraz w postanowieniach z 9 grudnia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1555/15, oraz 1 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1812/16, o odrzuceniu skarg, a także w orzeczeniach NSA, który postanowieniami z 26 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 1666/16 oraz z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 1144/17, oddalił skargi kasacyjne. Również i pismo skarżącego z 11 czerwca 2017 r., jak i udzielona na nie odpowiedź władz uczelni tej oceny nie mogły zmienić.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., przedmiotową skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Nadto wniósł o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 197 ust. 4 p.s.w. w zw. z art. 105 k.p.a. poprzez błędna wykładnię, która prowadzi do uznania, iż wydanie decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie skreślenia z listy doktorantów zastępuje wydanie decyzji przez Kierownika Studiów Doktoranckich o skreśleniu z listy doktorantów;

2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 197 ust. 4 i art. 195 ust. 4a p.s.w. poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że przekroczenie okresu trwania studiów doktoranckich powoduje automatyczne wygaśnięcie statusu doktoranta i skreślenie z listy uczestników studiów doktoranckich bez konieczności wydania decyzji o skreśleniu z listy doktorantów, co doprowadziło do niezbadania przez organ administracji publicznej w ramach postępowania o skreślenie z listy doktorantów wszystkich przesłanek uzasadniających skreślenie z listy doktorantów;

3. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. i art. 149 §1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 35 § 1 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zaistniały podstawy do stwierdzenia bezczynności organu administracyjnego co doprowadziło do bezpodstawnego oddalenia skargi na bezczynność Kierownika Studiów Doktoranckich;

4. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 35 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy w sprawie zachodzą przesłanki pozwalające na przyjęcie, iż organ administracyjny prowadził w niniejszej sprawie postępowanie w sposób rażąco naruszający prawo.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący odniósł się do powyższych zarzutów. W szczególności wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w sposób zupełnie błędny i bezpodstawny wskazał, iż skoro postępowanie w sprawie skreślenia skarżącego z listy studentów zostało zakończone decyzją Kierownika Studiów z [...] kwietnia 2014 r., umarzającą na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. przedmiotowe postępowanie, utrzymaną następnie w mocy decyzją Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z [...] czerwca 2014 r., to wydanie decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów stało się bezprzedmiotowe. Należy mieć na względzie, iż art. 197 ust. 4 p.s.w. jednoznacznie wskazuje, iż "Doktoranci, którzy nie wywiązują się z obowiązków, o których mowa w ust. 1 i 2, mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich. Decyzję o skreśleniu podejmuje kierownik studiów". Mając na względzie powyższy przepis skarżący podniósł, iż Kierownik Studiów Doktoranckich nie dopełnił czynności, do których na mocy ww. przepisu, został zobowiązany. Art. 195 ust. 4a p.s.w. stanowi jedynie, iż "Studia doktoranckie trwają nie krócej niż dwa lata i nie dłużej niż cztery lata". Wobec tego nie można w sposób zupełnie dowolny przyjąć, jakoby upływ okresu odbywania przez skarżącego studiów doktoranckich automatycznie powodował utratę statusu doktoranta. Dopóki w obrocie prawnym nie istnieje ostateczna decyzja właściwego organu uczelni wyższej o skreśleniu skarżącego z listy uczestników studiów doktoranckich, dopóty skarżący posiada status doktoranta.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zarządzeniem z 18 października 2021 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej, w związku z art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (j.t.: Dz. U. z 2020, poz. 1842), zwrócił się do stron postępowania o udzielenie informacji czy wyrażają zgodę na rozpoznanie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym. W odpowiedzi na ww. pismo organ wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, natomiast skarżący nie udzielił odpowiedzi na ww. pismo.

Zarządzeniem z 13 stycznia 2022 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA na podstawie art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ww. ustawy z 2 marca 2020 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym z uwagi na to, że przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku nie jest możliwe (brak zgody wszystkich stron na przeprowadzenie rozprawy w trybie zdalnym).

Naczelny Sąd Administracyjny zaważył co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi, skutkiem czego Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną w jej granicach.

Skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. W takiej sytuacji, co do zasady, jako pierwsze podlegają rozpatrzeniu zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż weryfikacja prawidłowości wykładni przepisów prawa materialnego, dokonanej przez Sąd I instancji, jest możliwa jedynie w przypadku stwierdzenia braku uchybień natury procesowej, mogących mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie kolejność ta musi zostać odwrócona, gdyż zarzut naruszenia prawa procesowego został sformułowany w skardze kasacyjnej w taki sposób, iż jego zasadność bądź bezzasadność będzie konsekwencją zasadności bądź bezzasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Istota sprawy wiąże się z ustaleniem, czy na gruncie niekwestionowanego stanu faktycznego organ miał obowiązek wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy doktorantów po upływie czterech lat, o których mowa w przepisie art. 195 ust. 4a ustawy.

Z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że skarżący był doktorantem już w latach 2005/2006, 2006/2007, 2007/2008 i 2009/2010 (uzasadnienie wyroku WSA w Krakowie z 19.12.2012 r. III SA/Kr 1118/11). Następnie decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. organ wobec niezrealizowania obowiązków regulaminowych, skreślił skarżącego z listy doktorantów czwartego roku studiów w dziedzinie nauk humanistycznych w roku akademickim 2009/2010. W efekcie rozpatrzenia odwołania, Rektor Uniwersytetu decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. utrzymał ww. decyzję w mocy.

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 19 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1118/11, uchylono decyzję z [...] czerwca 2011 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji wraz z postanowieniem Rektora Uniwersytetu z [...] czerwca 2011 r. oraz z [...] marca 2011 r. w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania. Skarga kasacyjna oddalona została przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 8 października 2013 r., sygn. I OSK 1156/13. Z uzasadnień obu wyroków wypływa wniosek, iż z chwilą uchylenia decyzji o skreśleniu z listy doktorantów, skarżący posiada status doktoranta. Pismem z 12 listopada 2014 r. skarżącego zawiadomiono o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia z listy uczestników IV roku studiów doktoranckich. Następnie decyzją z [...] listopada 2015 r. organ w całości umorzył wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie skreślenia skarżącego z listy uczestników IV roku studiów doktoranckich, z powodu niewypełnienia obowiązków regulaminowych (k. 325 akt administracyjnych), a w jej uzasadnieniu wskazał, że wobec braku złożenia przez skarżącego wniosku o przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich z końcem roku akademickiego 2013/2014, utracił on status doktoranta. Zatem w związku z brakiem posiadania statusu doktoranta, postępowanie w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich jest bezprzedmiotowe.

Zgodnie z regułą zawartą w art. 195 ust. 4a p.s.w. studia doktoranckie trwają nie krócej niż dwa lata i nie dłużej niż cztery lata. Doktoranci, którzy nie wywiązują się z obowiązków, o których mowa w ust. 1 i 2, mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich. Decyzję o skreśleniu podejmuje kierownik studiów (art. 197 ust. 4 ww. ustawy).

Przyjęcie na studia doktoranckie powoduje nawiązanie między organem a uczestnikiem studiów doktoranckich stosunku administracyjnego. Stosunek ten ma charakter materialnoprawny, a jego przedmiot i treść wynikają z ustawy oraz przepisów do niej wykonawczych, w tym z regulaminu studiów wydanego przez właściwy organ uczelni. Z przepisu art. 195 ust. 4a p.s.w. wynika, iż jest to stosunek terminowy i wygasa on z upływem określonego czasu. Może on w szczególnych przypadkach zostać przedłużony mocą odrębnej decyzji właściwego organu. Problematyka przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich została uregulowana, na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 201 ust. 1 p.s.w., w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich. Sytuacja przedłużenia nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Oznacza to, iż do czasu odbywania studiów przez skarżącego znajduje zastosowanie termin wynikający z art. 195 ust. 4a ww. ustawy.

Należy podzielić pogląd Sądu pierwszej instancji, iż skreślenie doktoranta z listy doktorantów możliwe jest na podstawie decyzji do chwili, gdy posiada on status administracyjnoprawny uczestnika studiów doktoranckich. Decyzja w tym zakresie ma charakter fakultatywny. Przekroczenie czasu trwania studiów doktoranckich, których maksymalna długość wynika z przepisu art. 195 ust. 4a p.s.w., powoduje wygaśnięcie z mocy prawa stosunku administracyjnoprawnego związanego z przyjęciem na studia doktoranckie. W takiej sytuacji brak jest podstaw prawnych do wydawania decyzji o skreśleniu z listy doktorantów, której istota prawna sprowadza się do m.in. pozbawienia jej adresata specjalnego statusu administracyjnoprawnego w trakcie trwania tego stosunku. Upływ czasu, o którym mowa w art. 195 ust. 4a p.s.w., powoduje skutek w postaci wygaśnięcia wszystkich praw i obowiązków wykreowanych w chwili przyjęcia na studia doktoranckie. Organ nie posiada więc kompetencji do orzekania o skreśleniu z listy doktorantów, skoro uprawnienia i obowiązki związane z byciem doktorantem wygasły wraz z upływem okresu 4 lata, o których mowa w przepisie art. 195 ust. 4a p.s.w.

W konsekwencji Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, iż organ nie miał obowiązku wydania decyzji o skreśleniu skarżącego z listy doktorantów, a tym samym brak było podstaw do przyjęcia, iż pozostawał bezczynny w tym zakresie.

Z tych przyczyn zarzut pierwszy i drugi nie znajdują podstaw. Z kolei zarzuty trzeci i czwarte są w tej sytuacji bezprzedmiotowe, gdyż ocena naruszenia tych przepisów wchodziłaby w rachubę w przypadku ustalenia obowiązku wydania decyzji o skreśleniu z listy doktorantów, a więc stwierdzenia wystąpienia bezczynności organu.

Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.