Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 32/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 1, art. 4 ust. 1 i ust. 2, art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 4
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: art. 2, art. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 3 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2019 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 18 lipca 2016 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 20 października 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 18 lipca 2016 r., którą organ odmówił P. S. przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko – J. S.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia 18 lipca 2017 r. (nr [...]) Prezydent Miasta – działając na podstawie art. 104 oraz art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. – dalej zwanej: "k.p.a."), art. 5, art. 10, art. 13, art. 18, art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 – dalej jako: "u.p.w."), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016 r., poz. 214) - odmówił P. S. (dalej zwanemu: "stroną", "skarżącym") świadczenia wychowawczego na J. S.

W uzasadnieniu organ wskazał, że strona w dniu 3 czerwca 2016 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na wskazane dziecko.

Zgodnie z art. 4 ust. 2 u.p.w. świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Z kolei art. 5 u.p.w. określa, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.200 zł. Organ wyjaśnił, że "dochód" oznacza to po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j.: Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych).

W rozpatrywanej sprawie do dochodu za 2014 r. należało wliczyć jedynie dochód strony opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych w wysokości 58.817,52 zł (tj. dochód – 67.045,12 zł minus podatek należny – 2.993,00 zł minus składka na ubezpieczenie społeczne - 0,00 zł oraz minus składka na ubezpieczenie zdrowotne – 5.234,60 zł).

W konsekwencji miesięczny dochód rodziny wyniósł 4.901,46 zł (58.817,52 zł : 12 m-cy), co daje miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę 1.225,37 zł (4 osoby). Tym samym przekroczone zostało kryterium dochodowe o 25,37 zł.

Strona odwołała się od decyzji organu I instancji kwestionując obliczenie dochodu rodziny.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 października 2016 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy zauważył, że z dniem 1 kwietnia 2016 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, określająca warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Świadczenie wychowawcze przeznaczone jest na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka w tym opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Zgodnie z art. 4 ust. 2 i 3 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka.

Zgodnie z art. 5 ust. 3 u.p.w. świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.200 zł. Stosownie do art. 2 pkt 9 ilekroć w ustawie jest mowa o niepełnosprawnym dziecku - oznacza to dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych albo orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności.

Pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Jak wynika z art. 2 pkt 1 u.p.w. dla zdefiniowania pojęcia dochodu ustawodawca odsyła do unormowań zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

Z akt sprawy wynika, że strona zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – J. S. urodzonego w dniu 11 listopada 2005 r. i kolejne dziecko – K. S. urodzoną w dniu 22 lipca 2009 r. Organ I instancji decyzją z dnia 4 lipca 2016 r. orzekł o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na K. S. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., natomiast decyzją z dnia 18 lipca 2016 r. orzekł o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – J. S.

Organ odwoławczy wskazał, że materiał dowodowy wskazuje, iż orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 30 listopada 2015 r. zaliczono J. S. do osób niepełnosprawnych. Na dochód członków rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym 2014 składa się dochód z tytułu pracy strony. W tym właśnie roku dochód strony wyniósł 67.045.12 zł, należny podatek - 2.993 zł, a kwota składki zdrowotnej - 5.234.60 zł. W związku z tym w 2014 r. rodzina strony osiągnęła dochód w kwocie 58.817,52 zł, co daje miesięczny dochód w wysokości 4.901,46 zł, a w przeliczeniu na osobę 1.225,37 zł.

Zdaniem Kolegium z brzmienia art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że obliczanie dochodu musi uwzględniać rezultaty postępowania podatkowego prowadzonego na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dotyczy to okoliczności będących przedmiotem postępowania podatkowego. Takie związanie rezultatem postępowania podatkowego dotyczy też wysokości dochodu, wysokości składek na ubezpieczenie społeczne odliczonych od dochodu, wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne odliczonych od podatku i wysokości należnego podatku. Skoro prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., a podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego stanowią dochody z roku kalendarzowego 2014, to w postępowaniu o przyznanie prawa do tego świadczenia ustaleniu podlega dochód uzyskany w zakończonym już roku podatkowym - dochód ustalony przez organ podatkowy odpowiednim potwierdzonym zaświadczeniem czy też weryfikacją informacji danych o dochodach w systemie informatycznym Ministerstwa Finansów czy odpowiednich urzędów np. ZUS.

W tej sytuacji, w ocenie Kolegium, organ niższej instancji był związany treścią danych, które wskazywały na ustalenia wysokości dochodu z PIT-37, i dokonał prawidłowego wyliczenia dochodu rodziny za ten okres. Skoro dochód rodziny strony przekroczył kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 4 u.p.w., tj. 1.200 zł na osobę w rodzinie, to należało odmówić przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

P. S. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu I instancji. Wnioskował o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów zaświadczeń o niepełnosprawności dzieci: J. S. i K. S. - na okoliczność stwierdzonej niepełnosprawności obojga dzieci i uprawnienia do dokonania odliczenia od dochodu oraz o zwrócenie się do Urzędu Skarbowego w S. o nadesłanie rocznego rozliczenia podatku dochodowego osób fizycznych PIT-37 za 2014 r. - na okoliczność ustalenia wysokości dochodu uzyskanego w 2014 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

art. 26 ust. 1 pkt 6 ustawy o podatku dochodowego od osób fizycznych w zw. z art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 4 i art. 7 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, mające wpływ na wynik sprawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w niewłaściwym ustaleniu dochodu będącego podstawą opodatkowania i pominięciu przy ustalaniu dochodu kwoty ulgi rehabilitacyjnej w wysokości 4.560 zł, która wykazana jest w dokumencie PIT-37 za 2014 r. i która winna być odliczona od dochodu, co miało istotny wpływ na treść decyzji, wzięcie pod uwagę powyższego odliczenia od dochodu prowadzi do ustalenia, że miesięczny dochód rodziny w 2014 r. przypadający na jedną osobę to kwota 1.130,37 zł;

art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i dowolną a nie swobodną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, brak rozpatrzenia zgromadzonego materiału dowodowego i brak poczynienia prawidłowych ustaleń w kwestii ustalenia dochodu uzyskanego w 2014 r., co doprowadziło do niesłusznego pozbawienia skarżącego prawa do otrzymania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że jednym z podstawowych kryteriów pozwalających na pozytywne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie osobie uprawnionej świadczenia wychowawczego jest sytuacja materialna uprawnionego podmiotu, a w zasadzie jego rodziny. Odnosząc się do rozumienia pojęcia "dochód" ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci odwołuje się do definicji zamieszczonej w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 1 tej ostatniej ustawy dochód to - po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób - m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, inne dochody nie podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym alimenty na dzieci.

W myśl natomiast art. 2 u.p.w. zawsze kiedy jest mowa o: dochodzie członka rodziny oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3; dochodzie dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego - oznacza to przeciętny miesięczny dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3; dochodzie rodziny - oznacza to sumę dochodów członków rodziny.

Zdaniem skarżącego organy dokonały błędnych kalkulacji, ponieważ jego dochodem nie jest kwota 67.045,12 zł, a kwota 62.485,12 zł, od której należy odliczyć składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 5.234,60 zł oraz podatek należny w wysokości 2.993 zł, co daje miesięczny dochód rodziny w wysokości 54.257,52 zł. W związku z faktem, że rodzina składa się z 4 osób, miesięczny dochód na jedną osobę to kwota 1.130,37 zł, a tak prawidłowo wyliczona kwota dochodu nie przekracza ustawowego progu.

W żadnej z zaskarżonych decyzji organy nie odniosły się do odliczenia od dochodu tzw. ulgi rehabilitacyjnej, która wykazana była na dokumencie PIT-37, ograniczając się jedynie do informacji z Urzędu Skarbowego, która - jak się okazało - nie była pełna. Zignorowano zupełnie przepis art. 26 ust. 1 pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym podstawę obliczenia podatku stanowi dochód pomniejszony o kwoty "wydatków na cele rehabilitacyjne oraz wydatków związanych z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych, poniesionych w roku podatkowym przez podatnika będącego osobą niepełnosprawną lub podatnika, na którego utrzymaniu są osoby niepełnosprawne". Wydatkiem takim jest niewątpliwie ulga wskazana na rozliczeniu PIT-37 za 2014 r. w kwocie 4.560 zł, którą skarżący dokonuje na dwójkę niepełnosprawnych dzieci (maksymalna kwota podlegająca odliczeniu to 2.280 zł na jedno dziecko, a z racji tego, że dwoje dzieci posiada orzeczenie o niepełnosprawności skarżący odliczył dwukrotność tej sumy). Pominięcie to doprowadziło de facto do ustalenie dochodu wyższego niż dochód wykazany w PIT-37, a zatem dochód wykazany w zaświadczeniu z Urzędu Skarbowego znacząco mija się z prawdą. Organ opiera się w swojej decyzji na przepisie ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 3 pkt 1 lit. a), ale pomija zupełnie przepisy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 26 ust. 1 pkt 6 tej ustawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podjęło żadnego trudu, aby wyjaśnić te kwestie sporne, czym naruszyło dyspozycje art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Skarżący powołał się przy tym na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r. (sygn. akt III ARN 55/94).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem z dnia 23 lutego 2017 r. Sąd zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie z uwagi na postawione Trybunałowi Konstytucyjnemu postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 grudnia 2016 r. (sygn. akt III SA/Gd 889/16) pytanie prawne: Czy przepisy art. 5 ust. 1 w związku z ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195) są zgodne z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483 ze zm.) w zakresie w jakim uniemożliwiają nabycie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w każdym przypadku przekroczenia kryterium dochodowego w rodzinie osoby ubiegającej się o to świadczenie?

Sąd nie uzyskał odpowiedzi na powyższe pytanie, gdyż postanowieniem z dnia 7 listopada 2018 r. (sygn. akt P 6/17) Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje :

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm. - dalej powoływana jako "ustawa"), wprowadziła do polskiego systemu prawnego świadczenie wychowawcze jako nową formę wsparcia pochodzącego z środków publicznych, skierowanego do rodzin wychowujących dzieci. Jak wynika z uzasadnienia jej rządowego projektu ma ona zmniejszyć obciążenia finansowe rodzin związane z wychowywaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci. Pośredni cel regulacji, według jej uzasadnienia, to potrzeba wsparcia głównie rodzin z dwojgiem lub większą liczbą dzieci. Uzasadnienie to wskazuje, że "(...) rodziny posiadające na utrzymaniu jedynie jedno dziecko są w większości zdolne do poniesienia ciężaru ekonomicznego związanego z jego wychowaniem i wykształceniem, zaś rozszerzenie zakresu świadczenia wychowawczego również na te rodziny wiązałoby się z nadmiernym obciążeniem budżetu państwa ze względu na ilość potencjalnych beneficjentów". Założenia te realizują przepisy art. 5 ustawy, zgodnie z którymi świadczenie wychowawcze przysługuje w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (ust. 1), lecz na pierwsze dziecko tylko wówczas, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł (ust. 3), przy czym jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.200,00 zł (ust. 4).

Przepisy ustawy dzielą krąg podmiotów, którym przysługuje świadczenie wychowawcze w zależności od dwóch zasadniczych kryteriów. Pierwszym z nich jest ilość dzieci w rodzinie. Prawo do świadczenia wychowawczego na drugie i kolejne dziecko nie jest uzależnione od żadnych dodatkowych przesłanek. Natomiast krąg osób wychowujących jedno dziecko, lub ubiegających się o świadczenie na pierwsze z większej liczby dzieci podlega dalszemu podziałowi w zależności od uzyskiwanego dochodu. Prawo do świadczenia na pierwsze dziecko uzyskują w tym przypadku jedynie te osoby, które posiadają dochód nie wyższy niż 800 zł na osobę w rodzinie lub 1.200 zł jeśli dziecko w rodzinie jest niepełnosprawne. Reasumując, podmioty wymienione w art. 4 ust. 2 ustawy (czyli matka, ojciec, opiekun faktyczny lub prawny dziecka) w rodzinach, w których w skład wchodzi dziecko niepełnosprawne, podzielono na takie, których dochód w przeliczeniu na osobę nie przekracza 1.200 zł i na takie, których dochód na osobę w rodzinie kwotę tę przekracza. Świadczenie wychowawcze przysługuje jedynie osobom należącym do pierwszej z wymienionych grup. Osoby należące do drugiej grupy uprawnienia tego nie mają. Świadczenie wychowawcze przysługuje w stałej wysokości 500 zł miesięcznie, niezależnie od uzyskiwanego przez rodzinę dochodu.

Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem potrzeb życiowych.

Przepis art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483 ze zm. - powoływanej dalej jako "Konstytucja RP") stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

Artykuł 8 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, zaś zgodnie z art. 8 ust. 2 jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

Z powyższych przepisów Konstytucji RP wywodzi się, że wykładnia prokonstytucyjna jest nie tylko prawem, ale i obowiązkiem każdego sądu. Wykładnia celowościowa nakazuje przy interpretacji przepisów ustawy uwzględniać jej cel.

Sąd administracyjny rozpoznając sprawę nie może poprzestać na wykładni językowej (gramatycznej) przepisu prawa, którego zastosowanie ocenia, jeśli mogłaby ona prowadzić do rezultatu niezgodnego z celem ustawy i regulacjami konstytucyjnymi. Rzeczą sądu administracyjnego jest dokonanie takiej interpretacji przepisów prawa, by wyinterpretowana z nich norma prawna dała się pogodzić zarówno z najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej w postaci Konstytucji, jak i z celem danej regulacji.

W okolicznościach niniejszej sprawy podkreślenia wymaga, że kwota 25,37 zł, która odpowiada przekroczeniu przez skarżącego kryterium dochodowego stanowi 2,11 % tego kryterium, a zatem jest nieznaczna. Z kolei rzeczywista wartość nabywcza tej kwoty jest niewielka bowiem odpowiada de facto wartości zestawu kolorowych flamastrów oraz kredek (np. Pisaki Bic Kids - Kid Couleur - 24 kolory – cena 26,50 zł oraz Kredki Trilino 12 sztuk – cena 23,06 zł) czy też 4-5 kostek masła kupionych "w promocji w dyskoncie". Przekroczenie kryterium dochodowego o taką właśnie wartość pozbawiło natomiast skarżącego możliwości uzyskania materialnej pomocy Państwa w wychowaniu dziecka w wysokości prawie 20-krotności wartości tego przekroczenia co miesiąc. Co również istotne w rozpoznawanej sprawie, w skład rodziny skarżącego wchodzi dwoje dzieci, przy czym każde z nich legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Oczywistym zatem pozostaje, że wychowywanie dziecka niepełnosprawnego (a tym bardziej dwojga dzieci niepełnosprawnych) generuje dla rodziny dodatkowe koszty i szczególne obciążenia finansowe, które – poza ogólnym ciężarem ekonomicznym wiążącym się z utrzymaniem i wykształceniem każdego dziecka – wiążą się także z ponoszeniem przez rodzinę kosztów związanych z łagodzeniem skutków niepełnosprawności tych dzieci czy ich rewalidacją. Koszty zaspokojenia potrzeb życiowych takich dzieci – a takiemu celowi m.in. ma służyć świadczenie wychowawcze – są zatem wyższe, na co zresztą zwraca uwagę skarżący w treści skargi. W ocenie Sądu nie sposób jest zatem przyjąć, że – w okolicznościach niniejszej sprawy - wskazany przez ustawodawcę cel został osiągnięty, skoro roczna wartość świadczenia wychowawczego, które byłoby skarżącemu przyznane na niepełnosprawne dziecko (J. S.) - gdyby nie przekroczenie kryterium dochodowego o 25,37 zł - wynosiłaby 6.000 zł, a zatem pozwoliłaby w wysokim stopniu zaspokoić najistotniejsze potrzeby dziecka, natomiast nieznaczne w istocie przekroczenie kryterium dochodowego (bowiem w wysokości nie mającej dla budżetu 4-osobowej rodziny znaczącej wartości nabywczej) przekreśla w tym przypadku całkowicie cel ustawy, jakim jest częściowe pokrycie przez Państwo wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

Innymi słowy sytuacji, w której nieznaczne przekroczenie kryterium dochodowego - arbitralnie i sztywno ustalonego przez ustawodawcę - uniemożliwia rodzinie nabycie prawa do pomocy Państwa mającej na celu pokrycie bardzo znaczącej części wydatków związanych z wychowaniem dziecka (z opieką nad nim i zaspokojeniem potrzeb życiowych), nie da się pogodzić ani z celem ustawy, ani z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej.

Reasumując należy stwierdzić, że przepis art. 5 ust. 3 czy ust. 4 ustawy musi być interpretowany w ten sposób, że przekroczenie określonego w nim kryterium dochodowego o kwotę pozbawioną z punktu widzenia kosztów wychowania dzieci jakiegokolwiek ekonomicznego znaczenia - nie stoi na przeszkodzie przyznaniu świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko na podstawie powołanego przepisu. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego w takim przypadku pozostawałaby bowiem w rażącej sprzeczności zarówno z celem ustawy, jak i z urzeczywistnianymi przez Rzeczpospolitą Polską, zgodnie z art. 2 Konstytucji RP, zasadami sprawiedliwości społecznej.

Odnosząc się natomiast do treści skargi, a w szczególności do zarzutu niewłaściwego ustalenia przez organy kryterium dochodowego, tj. bez uwzględnienia odliczeń od podatku dochodowego wydatków objętych tzw. ulgą rehabilitacyjną, które skarżący ponosi na dzieci, należy wskazać, że zarzut ten nie znajduje uzasadnienia.

Stosownie do art. 2 pkt 1 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Z kolei art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tj. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych; t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm. - w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji organu II instancji) stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o: dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne; b) deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne; c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (szczegółowo wskazane w dalszej części tego przepisu).

Powołany przepis odwołuje się do różnych form opodatkowania dochodu osób fizycznych funkcjonujących w obowiązujący systemie prawa (tj. opodatkowania na zasadach ogólnych przy zastosowaniu progresywnej skali podatkowej, opodatkowania na zasadach stawki podatku liniowego czy ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych). Należy jednocześnie zaznaczyć, że ustawa o świadczeniach rodzinnych (a także ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) oraz ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej jako: "u.p.d.f."), dotyczą zgoła odmiennych dziedzin prawnych, w których podjęte przez ustawodawcę regulacje służą innym celom - w pierwszym przypadku celom zabezpieczenia społecznego i realizacji niektórych konstytucyjnych praw ekonomicznych i socjalnych wskazanych w Rozdziale II Konstytucji RP, natomiast w drugim przypadku celom fiskalnym Państwa związanym z realizacją konstytucyjnego obowiązku określonego w art. 84 Konstytucji RP. Z tego też powodu nie można przyjąć, że pojęcie "dochodu" można i należy traktować we wskazanych reżimach prawnych w sposób tożsamy. Definicja "dochodu" dla potrzeb ustawy o świadczeniach rodzinnych (a więc także ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) jest autonomiczna i wskazuje – w odniesieniu do dochodu zdefiniowanego w art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych - że chodzi tu o przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f u.p.d.f., co należy odnosić do podlegania opodatkowaniu przez daną osobę osiągającą dochód albo na ogólnych zasadach opodatkowania według stawek wzrastających w zależności od wysokości osiągniętego dochodu w danym roku podatkowym (18% i 32%) lub na opodatkowaniu według liniowej stawki podatku, wynoszącej 19%. Przepis art. 27 u.p.d.f. (do którego odwołuje się art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych) dotyczy przede wszystkim określenia elementów skali podatkowej, a w szczególności stawki podatkowej podatników podlegających opodatkowaniu na zasadach ogólnych, bowiem od stawki podatkowej bezpośrednio zależy wysokość należnego podatku. Następne przepisy: art. 30b - dotyczy przychodów uzyskanych ze zbycia papierów wartościowych; art. 30c - ten przepis daje podatnikom prowadzącym działalność gospodarczą uprawnienie do zastosowania przez nich podatku liniowego; art. 30e - dotyczy zasad opodatkowania dochodów ze sprzedaży nieruchomości (ich części) oraz niektórych ograniczonych praw rzeczowych; art. 30f - dotyczy zasad opodatkowania dochodów zagranicznej jednostki kontrolowanej.

W opisanej sytuacji trudno - w ocenie Sądu - zgodzić się z rozumowaniem skarżącego, w którym pojęcie "przychodu podlegającego opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27" (o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych) oznaczałoby to samo, co "podstawa obliczenia podatku" (o której mowa w art. 27 i art. 26 u.p.d.f.). Pamiętać bowiem należy, że dochodem w ustawie podatkowej jest nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym, a skoro tak, to zakładając, że dochód na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi podstawę obliczenia podatku dochodowego stosownie do art. 26 u.p.d.f. (tak jak widzi to skarżący), to prowadziłoby to do dwukrotnego uwzględnienia (pomniejszenia przychodu) o koszty uzyskania przychodu – raz w procesie wyliczania podstawy obliczenia podatku dochodowego a drugi raz przy uwzględnieniu pomniejszeń wskazanych w art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu przyjęcie takiego rozumowania kłóciłoby się z wolą ustawodawcy, który wykluczył przy ustalaniu wysokości dochodu na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych możliwość dwukrotnego uwzględniania tych samych kategorii pomniejszeń, na co wskazuje stwierdzenie dotyczące pomniejszenia przychodu o składki na ubezpieczenie społeczne z zastrzeżeniem jednak, że chodzi o te składki, które nie zostały już zaliczone do kosztów uzyskania przychodu. Z tych powodów należy przyjąć, że organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy i – mając na uwadze zgromadzone w tym zakresie dowody – w sposób prawidłowy dokonały wyliczenia dochodu rodziny skarżącego.

Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, jednakże znajdując podstawy do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji.