Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 950/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-01-19 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata
Powołane przepisy: article: art. 246, art. 258
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. O. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na ustawę z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.


UZASADNIENIE

Skarżący K. O. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że jest osobą bezrobotną, zaś skarga kasacyjna obciążona jest przymusem adwokacko-radcowskim. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką, bratem i siostrą. Łączne miesięczne dochody matki i siostry wnioskodawcy wynoszą [...] zł. Posiada zadłużenie za nieuprawnione przejazdy komunikacją miejską. Według oświadczenia nie posiada żadnych zobowiązań ani też wydatków stałych, a nadto nie posiada żadnego majątku nieruchomego ani też ruchomego, jak również oszczędności, papierów wartościowych, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów mechanicznych o wartości ponad 5000 zł.

W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 22 grudnia 2017 r. zobowiązał wnioskodawcę, w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania, do przedłożenia następujących dodatkowych oświadczeń i dokumentów:

a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawcy oraz jego matki i siostry – W. O. za 2016 rok bądź stosownych zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez wnioskodawcę i jego matkę w 2016 roku;

b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz jego matkę i siostrę rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków, w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli wnioskodawca ani jego matka i siostra nie posiadają rachunków bankowych – oświadczenia w tym zakresie;

c) kopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość uzyskiwanych przez osoby wspólnie z wnioskodawcą gospodarujące (matka, siostra) miesięcznych dochodów ze wszystkich tytułów w postaci kopii zaświadczenia od pracodawcy lub zleceniodawcy;

d) zaświadczenia z właściwego powiatowego urzędu pracy o posiadanym przez wnioskodawcę statusie osoby bezrobotnej z informacją, czy wnioskodawcy przysługuje, czy tez nie prawo do zasiłku dla bezrobotnych;

e) oświadczenia, czy wnioskodawca oraz osoby wspólnie z nim gospodarujące korzystały ze świadczeń z pomocy społecznej w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli tak do przedłożenia stosownych zaświadczeń w tym zakresie od właściwego ośrodka pomocy społecznej;

f) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich ponoszonych przez wnioskodawcę i osoby z nim wspólnie gospodarujące miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizję, internet, inne).

Na powyższe wezwanie skarżący nie udzielił odpowiedzi w zakreślonym terminie.

W tym stanie rzeczy należało uznać, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Użycie w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

W myśl art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 tej ustawy stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy tym to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń.

Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącego zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Jak bowiem wynikało z treści wniosku skarżącego, wskazującego na swój status bezrobotnego, podał on dochód uzyskiwany przez osoby wspólnie z nim gospodarujące, jednakże nie przedstawił wysokości swych zobowiązań ani też stałych wydatków. Zasadnym było zatem przedstawienie przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych, zaświadczenia o wysokości dochodów, a nadto oświadczenia o korzystaniu z pomocy społecznej osób wspólnie z wnioskodawcą gospodarujących, a także kopii dokumentów obrazujących wysokość wydatków i kosztów utrzymania ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego. Równie istotnym było przedłożenie zaświadczenia o posiadanym przez wnioskodawcę statusie osoby bezrobotnej i ewentualnym przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych.

Z uwagi na brak odpowiedzi na wezwanie o dodatkowe oświadczenia i dokumenty nie sposób uznać, aby skarżący wykazał swoją sytuację majątkową w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl).

W sytuacji, gdy skarżący powołuje się na brak dochodu własnego oraz fakt utrzymywania się z dochodów osób wspólnie z nim gospodarujących, a brak jest udokumentowania kosztów utrzymania, jak również danych dotyczących posiadanych rachunków bankowych, czy też potwierdzenia wysokości uzyskiwanych dochodów, czy też informacji o ewentualnej pomocy ze świadczeń z pomocy społecznej, nieusunięte pozostają wątpliwości odnośnie rzeczywistej sytuacji finansowej i materialnej skarżącego. Wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania pozwoliłoby uznać, czy skarżący znajduje się w sytuacji niepozwalającej na poniesienie kosztów postępowania. Skoro skarżący uchyla się od udzielenia takich informacji i nie przedstawia dokumentów źródłowych obrazujących realną kondycję finansową, to nie ma podstaw do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.

Referendarz sądowy nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane z tej przyczyny, że uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów i oświadczeń. Skarżący został dokładnie poinformowany, jakie oświadczenia i dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał nałożonego nań zobowiązania. Przedstawienie przez skarżącego swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny oznacza, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Z przyczyn wskazanych wyżej nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił.

Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.