Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 969/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 170, art. 174 pkt 1 i 2 , art. 176  1 pkt 2, art. 183 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 1 pkt 3, art. 4b ust. 1 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 2, art. 72 ust. 1 pkt 4, art. 73 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1999
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1, art. 65 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 26 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 stycznia 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 766/17 w sprawie ze skargi M. B. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 3 stycznia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 766/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. B. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył M. B., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej p.p.s.a.) skarżący zarzucił naruszenie:

I. przepisów postępowania, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 170 p.p.s.a w zw. art. 1 § 1 p.p.s.a. poprzez całkowite zignorowanie przez Sąd (a uprzednio także przez organy) oceny prawnej i wskazówek interpretacyjnych wyrażonych przez WSA w Warszawie w odnoszącym się do sytuacji skarżącego w wyroku z 10 grudnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1773/14, w szczególności co do dopuszczalności pozostawania skarżącego na liście adwokatów, rozróżnienia samego wpisu na listę od wykonywania zawodu adwokata oraz braku obowiązku rozpoczęcia wykonywania przez skarżącego zawodu adwokata po wpisie, podczas gdyż przepisu art. 153 p.p.s.a. wynika bezwzględny obowiązek zastosowania się przez sądy i organy do poglądu prawnego i wynikających z niego wytycznych co do znaczenia przepisów prawa i sposobu ich stosowania w danej sprawie, a wyrażona w wyroku ocena prawna i skutki prawomocnego wyroku dotyczą nie tylko postępowania, w którym orzeczenie zapadło, ale również kolejnych, przyszłych postępowań prowadzonych w zakresie danej sprawy;

2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo oczywistego naruszenia przez organy obowiązku uwzględnienia oceny prawnej i wskazówek interpretacyjnych zawartych w wyroku z 10 grudnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1773/14 i bezpodstawnego wywiedzenia przez organy (a następnie przez Sąd) w tej samej sprawie odmiennych poglądów prawnych sprzecznych z uprzednio wywiedzionymi w zakresie dopuszczalności pozostawania komornika na liście adwokatów i obowiązku rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata po wpisie, podczas gdy ani sąd organ nie są uprawnione do formułowania nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym uprzednio poglądem sądu i zobowiązane pozostają do podporządkowania się tymże wskazówkom w pełnym zakresie.

II. przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

3. art. 65 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 3 ust. 1 pkt 3, art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 2 oraz art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2016 r., poz. 1999 ze zm.; dalej p.o.a.) poprzez bezpodstawne wyinterpretowanie przez Sądu rzekomego obowiązku rozpoczęcia przez osobę wpisaną na listę adwokatów wykonywania zawodu adwokata "w rozsądnym terminie" po uzyskaniu wpisu, pod rygorem skreślenia go z tej listy, podczas gdy żaden przepis prawa nie nakłada na osobę wpisaną na listę adwokatów obowiązku ani terminu rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata (brak jest jakichkolwiek sankcji za nieobjęcie w ogóle wykonywania zawodu, na co słusznie zwracał uwagę WSA w wydanym uprzednio wyroku z 10 grudnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1773/14);

4. art. 65 ust. 1, art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, w związku z art. 3 ust. 1 pkt 3, art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 2 oraz art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że dopuszczalne jest ograniczanie konstytucyjnie gwarantowanej wolności wyboru zawodu adwokata i pozbawienie (bez wyraźnej podstawy prawnej) praw nabytych skarżącego, który uzyskał jedynie wpis na listę adwokatów i nie podjął się wykonywania zawodu adwokata – na podstawie tych samych okoliczności, które uprzednio stanowiły podstawę wpisu na listę (warunkowały nabycie tego uprawnienia), podczas gdy ustawa nie zawiera zakazu wpisu i pozostawania przez komornika na liście adwokatów niewykonujących zawodu, a nadto ustawa wyraźnie rozróżnia wolność wyboru zawodu (nabycie samego prawa do wykonywania zawodu) od wolności wykonywania zawodu (art. 65 ust. 1 Konstytucji, art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 i 70 p.o.a.); dodatkowo żaden przepis prawa nie nakłada na osobę wpisaną na listę adwokatów obowiązku ani terminu rozpoczęcia wykonywania zawodu; a przypisane samorządowi zawodowemu sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu (art. 17 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 3 ust. 1 pkt 3 p.o.a.) odnosi się przedmiotowo do wykonywania zawodu, a podmiotowo do osób uczestniczących w wykonywaniu tego zawodu;

5. art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie prowadzące do uznania, że stanowi on podstawę do skreślenia z listy adwokatów osoby (skarżącego), która uzyskała jedynie potwierdzenie uprawnienia do wykonywania zawodu (sam wpis na listę adwokatów) i nie podjęła się wykonywania zawodu, podczas gdy założeniem tego przepisu jest zapobieżenie jednoczesnemu wykonywaniu zawodu adwokata i zajmowaniu stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości i może on mieć zastosowanie wyłącznie do czynnie wykonywanego zawodu adwokata i jednoczesnego zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, nie odnosi się zaś do sytuacji osoby, która wykonując zawód komornika, nabyła jedynie prawo do wykonywania zawodu adwokata i nie podjęła się wykonywania zawodu adwokata (w przeciwnym wypadku za dopuszczalne musiałoby zostać uznane skreślenie takiej osoby przez organ z listy zaraz po wpisie);

6. art. 72 ust 1 pkt 4 p.o.a. w zw. z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie prowadzącą do uznania, że niezrezygnowanie z wykonywania zawodu komornika po uzyskaniu samego wpisu na listę adwokatów, a przed rozpoczęciem wykonywania zawodu adwokata stanowi "objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości", podczas gdy z zastosowanego przepisu prawa w żadnym zakresie to nie wynika, zaś doszukiwanie się w ustawie podstawy prawnej do działania w sytuacji, gdy nie została ona w normie kompetencyjnej określona w sposób wyraźny (wprost), pozostaje nie do pogodzenia z zasadą państwa prawnego i narusza konstytucyjną wolność wyboru zawodu;

7. art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie prowadzące do przyjęcia, że osoba wykonująca zawód komornika sądowego zajmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości i jako taka podlega skreśleniu po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów niewykonujących zawodu, podczas gdy materialnoprawna regulacja odnosząca się do uzyskania wpisu na listę adwokatów (nabycia samego prawa do wykonywania zawodu adwokata i pozostawania na liście adwokatów niewykonujących zawodu) nie zawiera przesłanki ograniczającej prawo uzyskania wpisu przez osoby wykonujące zawód komornika, sam wpis stanowi jedynie potwierdzenie uzyskania uprawnień do wykonywania zawodu i nie jest pod żadnym pozorem tożsamy z rozpoczęciem wykonywania zawodu adwokata, a nadto komornik nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości, nie jest częścią administracji publicznej, nie posiada przymiotu organu władzy publicznej, lecz wykonuje wyłącznie w sposób zorganizowany i ciągły działalność w ramach wolnego zawodu.

Skarżący zrzekł się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z uwagi na stanowisko zawarte w skardze kasacyjnej i fakt, że organ nie żądał przeprowadzenia rozprawy, rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. w brzmieniu nadanym na podstawie art. 1 pkt 56 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), a obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, z 17 stycznia 2017 r., sygn. akt. I GSK 1294/16, z 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; powołane w niniejszym wyroku orzeczenia publikowane są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego (art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a). W takiej sytuacji w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty procesowe, bowiem ustalenie, że w tym zakresie nie doszło do naruszeń prawa, daje podstawę do oceny sposobu stosowania prawa materialnego przed organami samorządu adwokackiego oraz kontroli tego procesu dokonanej w zaskarżonym wyroku.

Odnosząc się do zarzutów kasacyjnych naruszenia przepisów postępowania, NSA podkreśla, że skarga kasacyjna to profesjonalny i sformalizowany środek prawny, które to okoliczności bezpośrednio wpływają na skuteczność tego środka zaskarżenia. Profesjonalizm skargi kasacyjnej jest obiektywną właściwością narzuconą przepisami prawa. W ramach prawnie narzuconego profesjonalizmu skargi kasacyjnej, dla jej skuteczności konieczne jest zrealizowanie prawem określonych wymogów formalnych. Jest to istotne z powodu treści art. 183 § 1 p.p.s.a., który wyznacza granice sprawy kasacyjnej. Wskazać również należy, że wynikającym z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Przy ocenie zasadności zarzutu naruszenia przepisów postępowania, sformułowanego w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., należy bowiem pamiętać, że nie chodzi o każde uchybienie przepisom postępowania, lecz wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez wpływ, o którym mowa w przywołanym przepisie, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego I instancji, który to związek przyczynowy musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc wykazać, że gdyby do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania nie doszło, wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby inny.

Tego w rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie nie zrobił. Skarga kasacyjna nie wyjaśnia, jaki może być związek zarzucanego naruszenia prawa procesowego z rozstrzygnięciem, a to jest warunek niezbędny skuteczności zarzutu procesowego. Autor skargi kasacyjnej nie wykazał, aby w toku postępowania sądowoadministracyjnego doszło do naruszenia przez Sąd I instancji wskazanych przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. art. 153 i art. 170 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a.

Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej sporna – w rozpoznawanej sprawie – kwestia dotycząca możliwości łączenia zawodu komornika sądowego i adwokata nie stanowiła istoty sprawy i nie została rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 grudnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1773/14, w którym przesądzono o możliwości dokonania wpisu skarżącego wykonywającego zawód komornika sądowego na listę adwokatów.

Ta ocena determinuje przede wszystkim rozstrzygnięcie o niezasadności wskazanych wyżej zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

W teorii postępowania sądowoadministracyjnego jest prezentowane uzasadnione stanowisko, że skutek pozytywny prawomocności orzeczenia sądu administracyjnego statuuje związanie sądów administracyjnych, stron postępowania sądowoadministracyjnego, innych sądów oraz innych organów państwowych i innych podmiotów stanem prawnym wynikającym z treści prawomocnego orzeczenia, to jest wyrażoną w nim oceną zgodności z prawem skontrolowanego aktu lub czynności organu administracji publicznej. Nie jest zatem dopuszczalne formułowanie przez strony (uczestników) postępowania sądowoadministracyjnego, organy administracji publicznej i inne organy państwowe, sądy administracyjne i inne sądy ustaleń oraz ocen prawnych sprzecznych z treścią prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego (zob. np. T. Woś, [w:] T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 976 i n.; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 435).

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a., oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż – jak to już wskazano – jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie.

Natomiast istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu, o której mowa w art. 170 p.p.s.a., wyraża się w tym, że nie tylko sąd wydający rozstrzygnięcie, ale także inne sądy i inne organy państwowe muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 p.p.s.a. w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może ona już być ponownie badana (wyrok NSA z dnia 11 października 2007 r., sygn. akt I FSK 1358/06, wyrok NSA z dnia 6 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 152/07). Ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z 19 maja 1999 r., sygn. akt IV SA 2543/98; 9 czerwca 2006 r., sygn. akt I OSK 1268/05, akceptowane przez J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 435; B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 2011 r., s. 477-477).

Odnosząc przywołane wyżej zasady zawiązania prawomocnymi orzeczeniami sądów administracyjnych oraz ocenami prawnymi z nich wynikającymi do rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji nie naruszył wskazanych w pkt. I skargi kasacyjnie przepisów.

W uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1773/14, uchylającego zaskarżoną uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie z dnia 28 stycznia 2014 r. oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w Koszalinie z dnia 2 grudnia 2013 r. o odmowie wpisu skarżącego na listę adwokatów Izby Adwokackiej w Koszalinie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jednoznacznie rozstrzygnął występujące w sprawie sporne zagadnienie prawne dotyczące tego, czy pozostawanie na stanowisku komornika stanowi przesłankę uprawniającą organy samorządu adwokackiego do odmowy wpisu na listę adwokatów.

WSA stwierdził, że ustawa Prawo o adwokaturze nie zawiera wprost zakazu dokonania wpisu na listę adwokatów osoby zajmującej stanowisko komornika. Zdaniem WSA, nie ma żadnego uzasadnienia prawnego, aby już na etapie złożenie wniosku o wpis na listę adwokatów (a więc w momencie wyrażenia zamiaru uzyskania wpisu) jeszcze przed dokonaniem wpisu skarżący zrzekł się zajmowanego stanowiska komornika. Chcąc wykonywać zawód adwokata, skarżący powinien to uczynić dopiero po ostatecznym uzyskaniu wpisu, albowiem nie może wykonywać tego zawodu równolegle z zawodem adwokata gdyż stoją temu na przeszkodzie przepisy art. 4b ust. 1 pkt 1 i art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. WSA podkreślił jednocześnie, że w ustawie Prawo o adwokaturze ustawodawca wyraźnie odróżnił dwie sytuacje dotyczące statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga – wykonywanie tego zawodu. Powołując się na orzecznictwo, WSA przyjął, że wpis na listę adwokatów nie uprawnia jeszcze do występowania w charakterze profesjonalnego pełnomocnika. W tym celu niezbędne jest zarówno uzyskanie wpisu, jak i podjęcie wykonywania zawodu.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1773/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uchylając poprzednio wydane w sprawie uchwały organów samorządu adwokackiego, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., związał swoją ocena prawna i wskazaniami co do dalszego postępowania w sprawie ww. organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia. Na skutek dokonania wpisu skarżącego na listę adwokatów i niezgłoszenia sprzeciwu ze strony Ministra Sprawiedliwości uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w Koszalinie z [..] grudnia 2013 r. nie była przedmiotem późniejszej oceny sądu administracyjnego. W sytuacji kiedy kontrola sądowoadministracyjna rozstrzygnięcia wydanego przez organ po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie została przeprowadzona, brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. Przede wszystkim nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego do tego, aby NSA w toku rozpoznawania niniejszej skargi kasacyjnej dokonał oceny, czy w innej sprawie organ podporządkował się wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez WSA. Zauważyć należy, że przez pojęcie "ocena prawna" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Zwrot normatywny "w sprawie" wskazuje na tożsamość przedmiotu oceny prawnej określonego orzeczenia sądowego oraz przedmiotu skargi sądowej, która dotyczy szeroko rozumianej sprawy administracyjnej, pozostającej w zakresie właściwości organów administracji publicznej (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, str. 472 i 473). Przy czym zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niezaskarżonym wyroku sądu pierwszej instancji, uchylającym zaskarżoną uchwałę, wiążą nie tylko ten sąd oraz organ, lecz także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną od kolejnego wyroku wydanego w tej sprawie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2007 r., I FSK 857/06, OSP 2008, Nr 11, poz. 119).

Ustanowiona w omawianym przepisie zasada związania powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego, nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne, dotyczące danej sprawy administracyjnej. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest więc z tożsamością stosunku prawnego, będącego przedmiotem sprawy. Skoro sprawa o sygn. akt VI SA/Wa 1773/14, którą rozpoznawał Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miała tożsamego charakteru z niniejszą sprawą zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. jest chybiony.

Analizując powyższe zagadnienie związania prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego w zakresie zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia art. 170 p.p.s.a, NSA wskazuje, że wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 grudnia 2014 r. wydany w sprawie VI SA/Wa 1773/14 dotyczył – co już podnoszono wcześniej – odmowy dokonania wpisu skarżącego wykonywającego zawód komornika sądowego na listę adwokatów.

Przypomnieć należy, podmioty wymienione w art. 170 p.p.s.a. – w tym także Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie – są związane faktem i treścią orzeczenia, co musi skutkować w sposób bezwzględny uwzględnieniem treści prawomocnego wyroku w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach i przyjęciem danej kwestii prawnej jako ukształtowanej tak, jak stwierdzono to w prawomocnym orzeczeniu.

W realiach niniejszej sprawy powyższe oznacza, że wskazanym wyżej prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie w sposób wiążący przesądził jedynie kwestie dotyczącą podstaw prawnych do dokonania wpisu skarżącego na listę adwokatów, uznając, że warunkiem jego dokonania nie jest uprzednia rezygnacja ze stanowiska komornika. Tymi ustaleniami związane były zarówno organy, jak później Sąd I instancji przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy, w której zasadniczym problemem było zagadnienie dotyczące łączenia zawodu komornika sądowego i adwokata. Była to zatem inna kwestia prawna niż występująca i rozstrzygnięta prawomocnie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2014 r. Niniejsza sprawa nie jest więc kolejną, w której pojawia się identyczne zagadnienie prawne, co wymagałoby – zgodnie z art. 170 p.p.s.a. – podporządkowania się ocenie prawnej dokonanej we wcześniejszym prawomocnym orzeczeniu. Rozpatrując zatem sprawę, w której zasadnicze znaczenie miała ocena skutków prawnych uchwał samorządu adwokackiego, Sąd I instancji nie pominął stanowiska, jakie w kwestii prawa skarżącego wykonującego zawód komornika sądowego do dokonania wpisu na listę adwokatów wyraził uprzednio w sposób prawomocny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Sąd ten przy rozpoznawaniu skargi skarżącego od uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie z dnia [...] stycznia 2017 r. utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w Koszalinie o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów w żadnej mierze nie podważył stanowiska zawartego w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 grudnia 2014 r. przy okazji rozpatrywania skargi od innej uchwały NRA.

To że w niniejszym postępowaniu uczestniczą te same podmioty, co w sprawie wcześniej zakończonej prawomocnym wyrokiem, nie przesądza o uwzględnieniu wynikającego z art. 170 p.p.s.a. związania, a więc przyjęcia, że dana kwestia prawna kształtuje się tak jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zgodnie z orzecznictwem i doktryną, dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, jeżeli w konkretnym postępowaniu uczestniczą te same podmioty i znajdują w niej zastosowanie te same przepisy prawa co w sprawie wcześniej zakończonej prawomocnym (wyrok z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2322/11, LEX nr 1334127). Dla zaistnienia związania, o jakim mowa w art. 170 p.p.s.a., konieczne jest przyjęcie, że w identycznym stanie faktycznym sprawy w drugim postępowaniu uczestniczą te same podmioty i te same przepisy prawne stanowią podstawę rozstrzygania.

Uwzględniając wskazaną regulację i przywołane orzecznictwo oraz stanowisko doktryny, należy odwołać się do ww. prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 10 grudnia 2014 r. i stwierdzić, że zarówno kwestia skreślenia skarżącego z listy adwokatów nie była przedmiotem sprawy rozpoznawanej przez WSA w Warszawie. W sprawie tej miały zastosowanie inne przepisy dotyczące wpisu na listę adwokatów (art. 65-68p.o.a.), podczas gdy w niniejszej sprawie podstawa wydania zaskarżonej uchwały stanowił art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., którego naruszenie zarzuca skarżący w pkt. II skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazanych w punktach II 3-7 skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny z uwagi na ich komplementarny charakter uznał za zasadne ich łączne rozpoznanie.

W rozpatrywanej skardze kasacyjnej postawiono zarzut naruszenia art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., zgodnie z którym okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza.

Po pierwsze skarżący kasacyjnie wywodzi, że komornika sądowego nie można zaliczyć do organów wymiaru sprawiedliwości.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego od dawna utrwalone jest stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym wyroku (por. np. wyroki z dnia 20 września 2007 r., sygn. akt II GSK 128/07, z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1897/11, z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12, z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1899/11; publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Status prawny komornika sądowego na gruncie ustawy – Prawo o adwokaturze powinien być bowiem określony w odniesieniu do organizacyjnej specyfiki wykonywania tej funkcji przy sądzie rejonowym, a więc organizacyjnego i funkcjonalnego powiązania komornika z organami wymiaru sprawiedliwości. Komornik działa przy sądzie rejonowym, prezes właściwego sądu nadzoruje jego działalność, sąd sprawuje nadzór judykacyjny nad czynnościami egzekucyjnymi komornika. Wynikające z ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1309; dalej: u.k.s.e.) usytuowanie komornika przy sądzie rejonowym i prowadzenie przez komornika czynności egzekucyjnych w związku z działalnością wymiaru sprawiedliwości, która ma wszelkie cechy wykonywania imperium państwowego, pozwala na zaliczenie zawodu komornika do pomocniczego organu wymiaru sprawiedliwości, pomimo że nie jest on organem władzy sądowniczej i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości. Decydujące znaczenie ma tu jednak specyfika wykonywania zawodu komornika.

Skarżący kasacyjnie stawał też na stanowisku, że art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. dotyczy wyłącznie sytuacji łączenia wykonywania zawodu adwokata z objęciem stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, a zatem nie dotyczy on adwokatów niewykonujących zawodu, jak również sytuacji kontynuowania pełnienia funkcji komornika, pełnionej w chwili wpisu na listę adwokatów.

Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się także z tym poglądem.

Jak wskazuje się w orzecznictwie i nauce prawa "wykładnia językowa jest punktem wyjścia dla wszelkiej wykładni prawa i zakreśla jej granice w ramach możliwego sensu słów zawartych w tekście prawnym" (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r., FPS 14/99, ONSA z 2000 r. Nr 3, poz. 92). Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego (wyrok z dnia 19 listopada 2009 r. sygn. akt II FSK 976/08; wyrok NSA z 19 kwietnia 2011 r. sygn. akt I FSK 637/10 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz powoływany tam L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2006, s. 75 i n.).

Zasada pierwszeństwa wykładni językowej nie powinna zatem prowadzić do wniosku, że interpretatorowi wolno zignorować wykładnię systemową i funkcjonalną (M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2002 r., s. 275). Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontujemy z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej. Z tego względu w każdym przypadku, gdy nasuwa się podejrzenie, że wynik wykładni językowej może okazać się nieadekwatny, interpretator powinien go skonfrontować z wykładnią systemową i funkcjonalną. Ustalając zatem znaczenie językowe przepisu, należy brać pod uwagę także jego kontekst systemowy i funkcjonalny, a więc na przykład inne przepisy prawne, wolę prawodawcy oraz cel regulacji (zob. L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2006, s. 74 oraz wyrok z dnia 19 listopada 2009 r. sygn. akt II FSK 976/08, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podzielając ten pogląd, Naczelny Sąd Administracyjny dodatkowo zwraca uwagę na to, że nigdy zasada prymatu wykładni językowej nie miała w orzecznictwie sądów administracyjnych absolutnego charakteru. W orzecznictwie podkreśla się, że przyjęcie zasady pierwszeństwa wykładni językowej nie oznacza braku obowiązku przeprowadzenia wykładni kompleksowej. Należy stosować wszystkie dyrektywy wykładni (językowe, systemowe, funkcjonalne), niezależnie od tego, czy uzyskano już wcześniej jednoznaczność interpretowanych zwrotów czy też nie. Wszystkie wskazane dyrektywy powinny być użyte, jeżeli chce się ustalić rzeczywiste znaczenie przepisu (W. Jakimowicz, Wykładnia w prawie administracyjnym, Zakamycze 2006, s.551-555, uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 2, poz. 21). W wyroku z dnia 16 grudnia 2008 r. (sygn. akt I OSK 93/08, publ. na stronie orzeczenia. nsa.gov.pl) NSA stwierdził natomiast, że "wykładnia językowa musi być uwzględniona wraz z wykładnią systemową, wykładnią funkcjonalną. Obowiązek taki wynika z wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, która chroni prawa jednostki, stanowi też o prawie jednostki do działania organów państwa rzetelnie, sprawnie."

W świetle powyższego, trudno jest znaleźć racjonalne uzasadnienie dla poglądu, że posłużenie się w omawianym przepisie określeniem "objęcie" wskazuje na następczy, a nie uprzedni względem wpisu charakter tych czynności.

Wprawdzie przepis mówi o objęciu stanowiska, a nie pozostawaniu na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości, to wykładnia celowościowa, funkcjonalna, jak i systemowa prowadzą do wniosku, że ustawodawca wprowadził zakaz łączenia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości z jednoczesnym wpisem na listę adwokatów, bez względu na moment objęcie stanowiska komornika. Odmienne rozumienie tej normy prawnej prowadziłoby do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej osób, które miałby podlegać skreśleniu z listy adwokatów z uwagi na to, kiedy objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości. Z tego powodu uzasadnione jest odejście od literalnej wykładni omawianego przepisu.

Status adwokata uzyskuje się poprzez wpis na listę adwokatów. Lista ta obejmuje zarówno adwokatów wykonujących czynności zawodowe, jak i niewykonujacych tych czynności. W świetle art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. bez znaczenia jest, czy adwokat pozostający na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości faktycznie wykonuje czynności zawodowe.

Rację ma skarżący kasacyjnie, wskazując, że ustawa Prawo o adwokaturze posługuje się pojęciem "adwokatów niewykonujących zawodu" (art. 8a ust.2 p.o.a.), podkreślenia jednak wymaga, że ustawodawca takiego rozróżnienia: na adwokatów wpisanych na listę adwokatów wykonujących bądź niewykonujących zawodu adwokata nie wprowadza w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., odnosząc się do każdego adwokata z listy adwokatów. Nadto brak jest jakichkolwiek racjonalnych przesłanek, aby różnicować sytuację adwokata, który objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości po dokonaniu wpisu na listę adwokatów od sytuacji adwokata, który przed wpisem zajmował takie stanowisko i nadal pozostaje na takim stanowisku.

Ustawodawca użył w omawianym przepisie zwrotu "w wypadku objęcia stanowiska", co – posługując się wykładnią językową – może sugerować, że przepis ten dotyczy tylko przypadków, w których wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska, o którym mowa w tym przepisie i nie ma zastosowania do sytuacji odwrotnej, to znaczy takiej, w której osoba zajmująca to stanowisko uzyskała wpis na listę adwokatów i nie zrezygnowała z tego stanowiska.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, poprzestanie na tej wykładni, w świetle wcześniejszych wywodów, prowadziłoby do stosowania tego przepisu w sposób sprzeczny z jego ratio legis. Brak jest bowiem jakichkolwiek podstaw prawnych do różnicowania tych sytuacji. W obu przypadkach chodzi o adwokata wpisanego na listę, tj. legitymującego się statusem adwokata, obejmującego (zajmującego) stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie.

Wobec powyższego prawidłową wykładnię art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. zaprezentował organ i słusznie została ona zaakceptowana przez Sąd I instancji. Skreśleniu z listy adwokatów podlegają zarówno osoby, które objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęły wykonywanie zawodu notariusza po wpisaniu na listę adwokatów, jak i osoby, które już w chwili wpisu zajmowały te stanowiska i nie zrezygnowały z nich (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1897/11, z dnia 24 maja 2013 r. sygn. akt II GSK 302/12, z dnia 18 grudnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1899/11; publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Należy też wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się w wyroku z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 594/08 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nie daje podstaw do wywiedzenia z jego treści negatywnej przesłanki wpisu na listę adwokatów. Nie ma on zastosowania do sytuacji, w której osoba pełniąca stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości miałaby uzyskać wpis na listę adwokatów. Naczelny Sąd Administracyjny w tym orzeczeniu nie wypowiadał się natomiast, jakie okoliczności uzasadniają skreślenie z listy adwokatów już po uzyskaniu wpisu.

Ustawodawca na gruncie ustawy Prawo o adwokaturze rozwiązał omawianą kwestię w odmienny sposób niż na gruncie ustawy o radcach prawnych, gdzie w art. 26 uregulował negatywną przesłankę wpisu na listę radców prawnych osób wykonujących zawód m.in. komornika. Rozwiązanie przyjęte w ustawie Prawo o adwokaturze umożliwia wpisanie na listę adwokatów osoby wykonującej zawód m.in. komornika sądowego (art. 66 ust.1 pkt 2) p.o.a.), co pozwala uniknąć wystąpienia sytuacji, w której dana osoba pretendująca do wpisu na listę adwokatów, zrezygnowała z wykonywania zawodu komornika, jednak z jakichś względów nie została wpisana na listę adwokatów. Taka regulacja daje możliwość wyboru wykonywanego zawodu (w tym przypadku adwokata albo komornika) w warunkach korzystniejszych z punktu widzenia zainteresowanej osoby. Nie budzi jednak wątpliwości, że wpisu na listę adwokatów nie można łączyć z pozostawaniem na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach omawianej sprawy, nie można też mówić o pozbawieniu praw nabytych poprzez skreślenie z listy adwokatów osoby, która nie zrezygnowała z wykonywania zawodu komornika. Skreślenie z listy adwokatów w realiach niniejszej sprawy nie oznacza bowiem definitywnego uniemożliwiania danej osobie, która spełniła wszystkie wymogi uprawniające ją do wpisu na listę adwokatów, do ponownego wpisu na tę listę. Nie zamyka zatem drogi do wykonywania zawodu adwokata. Zgodnie z art. 73 ust. 1 p.o.a. osoba skreślona z listy adwokatów z przyczyn, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2, 4-5 i 7 oraz ust. 1a, podlega na swój wniosek ponownemu wpisowi na listę, jeżeli spełnia wymagania określone w art. 65, z uwzględnieniem art. 82 ust. 2. Zatem również po skreśleniu z listy adwokatów osoba wykonująca zawód komornika, ma nadal swobodę wyboru zawodu adwokata poprzez możliwość ponownego wpisu na listę adwokatów, na swój wniosek.

Zastosowanie sankcji w postaci skreślenia adwokata z listy w przypadku równoczesnego wykonywania zawodu adwokata i komornika w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje w zgodzie z normami konstytucyjnymi, tj. z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, który gwarantuje każdemu wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, przy czym – co wymaga podkreślenia – z wyjątkami wynikającymi z ustawy. Pozostaje również w zgodzie z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż umożliwia równocześnie wypełnienie w pełnym zakresie przez organy samorządu adwokackiego konstytucyjnego obowiązku sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Przepis art. 17 ust. 1 Konstytucji RP nakłada bowiem na organy samorządu adwokackiego obowiązek sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Przypisane samorządom korporacji "sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu" dotyczy przedmiotowo sytuacji "wykonywania zawodu", podmiotowo zaś osób uczestniczących w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem odpowiedniego samorządu. Stosownie z kolei do art. 3 ust. 1 pkt 3 p.o.a., zadaniem samorządu zawodowego adwokatury jest sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem przepisów o wykonywaniu zawodu adwokata. Nie do zaakceptowania byłaby przy tym sytuacja, kiedy komornik wykonywałaby zawód adwokata.

Skreślenie z listy adwokatów osoby wykonującej zawód komornika nie nosi znamion naruszenia Konstytucji RP wobec niesłusznie zarzuconego przez skarżącego złamania zasady "praw nabytych". Każde prawo nabyte, w przypadku spełnienia określonych przesłanek, może być bowiem uprawnionemu odjęte, a takie przesłanki zaistniały właśnie w niniejszej sprawie. Skreślenie z listy adwokatów w okolicznościach niniejszej sprawy nie oznacza bowiem definitywnego uniemożliwiania danej osobie, która spełniła wszystkie wymogi uprawniające ją do wpisu na listę adwokatów, do ponownego wpisu na tę listę.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.