Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2314/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Grażyna Nasierowska, Sędzia NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Wojciech Stachurski, Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 29 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 października 2012 r. sygn. akt I SA/Lu 265/12 w sprawie ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 16 stycznia 2012 r. nr (...) w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie podatku od nieruchomości za 2008 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, 2) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 października 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 265/12, w którym uchylono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 16 stycznia 2012 r. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie podatku od nieruchomości za 2008 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia 10 października 2011 r., a także postanowienie Wójta Gminy K. z dnia 12 września 2011 r. i poprzedzającą je decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 22 sierpnia 2011 r.

W motywach orzeczenia Sąd podał, że zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpatrzeniu odwołania H. G. (dalej: skarżący), utrzymało w mocy, wydaną w wyniku wznowienia postępowania, decyzję Wójta Gminy K. z dnia 10 października 2011 r. odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej Wójta Gminy K. z dnia 18 grudnia 2009 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 r.

Organ podał, że skarżący nabył przedmiotową nieruchomość aktem notarialnym z 19 października 1981 r. Decyzją Starosty L. z dnia 6 kwietnia 2005 r. nastąpiła zmiana w ewidencji gruntów - działka należąca do skarżącego o nr 75/5 o pow. 824 m2 użytków rolnych zabudowanych B-R VI, przeklasyfikowana została na tereny mieszkaniowe B. Postępowanie podatkowe w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za rok podatkowy 2008 zostało wszczęte z urzędu w związku z otrzymaniem ze Starostwa Powiatowego w L. zawiadomienia o zmianach w ewidencji gruntów i złożenia przez podatnika informacji w sprawie podatku od nieruchomości.

Z zaskarżonej decyzji wynika, że Wójt Gminy K. decyzją z dnia 18 grudnia 2009 r. ustalił skarżącemu wymiar podatku od nieruchomości na rok podatkowy 2008 w kwocie 192 zł. Decyzja wymiarowa stała się ostateczna wobec niewniesienia od niej odwołania.

W dniu 25 marca 2011 r. do organu podatkowego skarżący wniósł o wznowienie postępowania podatkowego w stosunku do decyzji wymiarowych za lata 2004- 2009.

Wójt Gminy K. decyzją z dnia 12 kwietnia 2011 r. odmówił wznowienia postępowania.

Decyzją z dnia 22 sierpnia 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło decyzję organu I instancji i skierowało sprawę do ponownego rozpoznania.

Postanowieniem z dnia 12 września 2011 r. Wójt wznowił postępowanie i decyzją z dnia 10 października 2011 r., odmówił uchylenia decyzji ostatecznej wskazując, że okoliczności podniesione we wniosku nie wypełniają żadnej z przesłanek wymienionych w art. 240 § 1 o.p.

Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję z dnia 10 października 2011 r., gdyż podstaw podanych we wniosku skarżącego nie można przyporządkować do ani jednej przesłanki wymienionej w art. 240 § 1 o.p.

Skarżący wniósł od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga jest zasadna.

Sąd wskazał, że żądanie wznowienia postępowania przez stronę wszczyna, w chwili jego doręczenia organowi podatkowemu postępowanie wstępne, tzw. wznowieniowe. W toku tego postępowania organ podatkowy ogranicza się do badania, czy żądanie pochodzi od strony, strona ma zdolność do czynności prawnych, żądanie dotyczy postępowania zakończonego decyzją (postanowieniem), czy ma ona charakter ostateczny, czy w żądaniu wskazano podstawę wznowienia, a w przypadku żądania opartego na podstawie pkt 4 i 8 § 1 art. 240 zachowano miesięczny termin. Niespełnienie choćby jednej z ww. przesłanek uzasadnia wydanie decyzji, o której mowa w art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej.

Ferując decyzję organ nie wskazał, którą z podstaw wznowienia podał skarżący we wniosku o wznowienie postępowania, a która byłaby przedmiotem badania w toku postępowania wznowionego. Przeciwnie, organy podnoszą, że analiza wniosku skarżącego wskazuje, że nie zawiera on żadnej z podstaw wymienionych enumeratywnie w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej (str. 3 zaskarżonej decyzji).

Skoro zatem we wniosku o wznowienie postępowania skarżący nie wskazał żadnej z podstaw wznowienia enumeratywnie wymienionych w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej, wydanie postanowienia w trybie art. 243 § 1 i przeprowadzenie postępowania co do przesłanek wznowienia zakończonego decyzją wydana w trybie art. 245 Ordynacji podatkowej, nastąpiło z naruszeniem art. 243 § 3 tej ustawy. W takiej sytuacji, utrzymanie zaskarżoną decyzją w mocy decyzji organu I instancji nastąpiło z naruszeniem art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. zarzuciło naruszenie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 o.p. przez przyjęcie, że w sprawie brak było podstaw do wszczęcia postępowania wznowieniowego;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez przyjęcie, że w sprawie brak było podstaw do prowadzenia postępowania wznowieniowego zakończonego wydaniem decyzji na podstawie art. 245 § 1 pkt 2 o.p. z uwagi na wystąpienie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania wznowieniowego na podstawie art. 243 § 3 o.p.;

3. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niekompletność uzasadnienia wyroku i niewskazanie przez Sad prawdopodobieństwa oddziaływania stwierdzonych naruszeń prawa na wynik sprawy administracyjnej;

4. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 122 i art. 191 o.p. przez przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym i wskazanie, że skarżący w złożonym wniosku nie przedstawił podstaw do wznowienia postępowania;

5. art. 134 § 1 p.p.s.a. przez nierozpoznanie jednego z głównych zarzutów skargi dotyczącego naruszenia art. 68 § 1 o.p. (przedawnienie ustalenia wymiaru zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2007 r.);

6. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez uwzględnienie skargi, mimo że w sprawie nie wystąpiła przesłanka określona w art. 243 § 3 o.p.

Na tej podstawie Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie go i oddalenie skargi, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. Stosownie do art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi: jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Zdolność sądowa podmiotów postępowania sądowoadministracyjnego jest bezwzględną przesłanką procesową. Cecha ta pozwala na skuteczne przeprowadzenie ważnego postępowania przed sądem administracyjnym z udziałem danego podmiotu w charakterze strony. Utrata zdolności sądowej przez osobę fizyczną następuje z chwilą śmierci (art. 8 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz. U. z 2016 r. poz. 380). Rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest ustalić, czy podmiot postępowania ma zdolność sądową oraz czy nie doszło do następstwa prawnego. W przypadku następstwa prawnego, sąd obowiązany jest zapewnić następcom prawnym udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

W rozpoznawanej sprawie stroną postępowania zakończonego kwestionowaną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z 16 stycznia 2012 r., poprzedzonej decyzją Wójta Gminy K. z 10 października 2011 r., był H. G. W dniu 16 lutego 2012 r. skarżący wniósł skargę na ww. decyzję. Ze znajdującego się w aktach sprawy aktu zgonu skarżącego wynika, że zmarł on w dniu 16 października 2012 r., a zatem już po wniesieniu skargi do Sądu pierwszej instancji. Z akt sądowych wynika, że okoliczność śmierci skarżącego nie była znana WSA w Lublinie w dniu wydania zaskarżonego wyroku.

Po śmierci strony Sąd zobowiązany jest zawiesić postępowanie do czasu zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo od dnia ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku. W takich okolicznościach sąd może podjąć stosowne czynności procesowe mające na celu ustalenie kręgu osób, które należy wezwać do udziału w sprawie jako następców prawnych zmarłej strony np. poprzez zwrócenie się z urzędu do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku, chyba że kurator taki już wcześniej został ustanowiony w przypadku, gdy w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zgłoszą się lub nie zostaną wskazani następcy prawni zmarłej strony (art. 128 § 2 p.p.s.a.). Tak też uczyniono w niniejszej sprawie, jednakże już po wydaniu wyroku.

Z opisanych wyżej okoliczności wynika, że zaskarżony wyrok został wydany wobec osoby zmarłej, co powoduje, że jest on obarczony wadą nieważności. To, że okoliczność śmierci skarżącego nie była znana Sądowi pierwszej instancji w dniu wydania zaskarżonego wyroku, nie może mieć w tym kontekście żadnego znaczenia, bowiem skierowane rozstrzygnięcia do osoby nieżyjącej wywołuje konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego z przyczyny, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

Zauważyć można, że podobne stanowisko zostało wcześniej zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniu z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 740/11 oraz w wyrokach z dnia 15 marca 2017 r., syng. akt II OSK 2035/15 i z dnia 7 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2493/15 (orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze to, że wystąpienie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wyłącza rozpoznanie postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów w zakresie naruszenia przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny nie odniósł się do zarzutów podniesionych w tym środku odwoławczym (zob.: wyrok NSA z 31 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2271/14).

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Z uwagi na przesłanki uwzględnienia skargi kasacyjnej, które uzasadniają przyjęcie wystąpienia szczególnych okoliczności, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.