Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 480/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 - 3b
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi B. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję nr [...] wydaną w pierwszej instancji w dniu [...] czerwca 2021 r., w której odmówiono B. F. (dalej również jako "skarżący") umorzenia należności z tytułu składek.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS, utrzymując w mocy własne rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji, w pierwszej kolejności zaznaczył, że należności figurujące na koncie skarżącego są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Następnie organ wskazał na informacje przedstawione przez skarżącego w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej a także na pozyskane dane wygenerowane z systemu informatycznego i z rejestrów centralnych.

Prezes ZUS wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Organ dokonał więc oceny przesłanek wystąpienia całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że: (-) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; (-) przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; (-) nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – co prawda skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie zostało spełnione kryterium braku majątku, bowiem skarżący posiada nieruchomość, na której ZUS oraz inni wierzyciele dokonali zabezpieczenia hipotecznego, nie zachodzi przesłanka braku następców prawnych; (-) przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; (-) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem postanowieniem z [...] czerwca 2013 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. umorzył prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne, gdyż stwierdził bezskuteczność prowadzonej egzekucji; postanowieniami z [...] października 2014 r. oraz z [...] listopada 2014 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. również umorzył prowadzone postępowania egzekucyjne stwierdzając bezskuteczność prowadzonej egzekucji; jednak organ zaznaczył, że przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. zachodzi wówczas, gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; zatem, do wypełnienia hipotezy powyższej normy dochodzi jedynie wtedy, gdy podjęta przez organ egzekucyjny czynność (wydane orzeczenie) stwierdza brak majątku, co w przypadku skarżącego nie zachodzi, ponieważ posiada on nieruchomość, na której ZUS oraz inni wierzyciele dokonali zabezpieczenia hipotecznego; również wszczęte po tym fakcie postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS nie zostało zakończone; (-) przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - na obecną chwilę przedwczesnym byłoby stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w B. zostało zawieszone ze względu na zawarcie umowy o rozłożeniu zadłużenia na raty. Organ podkreślił, że dopóki postępowanie jest w toku, organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

Analizując następnie przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365) organ nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności. Stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Organ wskazał, że wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Z załączonego orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS z [...] kwietnia 2021 r. wynika, że od [...] lutego 2020 r. skarżący jest trwale częściowo niezdolny do pracy. Żona skarżącego posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności wydane do [...] stycznia 2023 r., z którego wynika, że jest zdolna do pracy na otwartym rynku i jest aktywna zawodowo. Okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej miałyby zastosowanie wówczas, gdyby pozbawiały skarżącego możliwości pozyskiwania dochodu. Skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci renty, która stanowi rekompensatę z tytułu utraty zdolności do pracy zarobkowej i jej zadaniem jest wyrównanie korzyści utraconych przez osobę poszkodowaną. Dlatego w analizowanej sprawie ta przesłanka nie zachodzi. Ograniczone możliwości płatnicze również nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości.

Analizując dochody i wydatki skarżącego i jego rodziny organ stwierdził, że dochód rodziny wynosi 2.855,42 zł. Składa się na to renta skarżącego i dochód żony. Organ zauważył, że dochód ten jest niższy niż poziom minimum socjalnego za IV kwartał 2020 r. ustalony 2 kwietnia 2020 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 4.063/11 zł dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego, jednak przewyższa poziom minimum egzystencji w 2020 r. ustalone na kwotę 2.232,26 zł dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego. W związku z powyższym organ ustalił, że budżet rodziny skarżącego umożliwia zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych rodziny.

ZUS ocenił sytuację finansową skarżącego jako przejściową - jest trudna, ale nie stała i ostateczna, ponieważ źródłem dodatkowego dochodu może być podjęcie zatrudnienia przez jego pełnoletnie córki. Dodał, że wielu młodych ludzi łączy studia z pracą zarobkową.

Organ zwrócił też uwagę, że skarżący podpisał już aneks zmieniający warunki układu ratalnego i ma możliwość ponownego wystąpienia z wnioskiem o zmianę warunków układu ratalnego, jeśli sytuacja uległaby pogorszeniu.

Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący wywiódł skargę do tut. sądu. Zaskarżając decyzję Prezesa ZUS w całości podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania:

- art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności nieuwzględnieniu okoliczności, że:

(-) jest osobą chorą, niepełnosprawną, z naruszoną sprawnością organizmu, tj. dysfunkcją narządów ruchu, problemy neurologiczne - zespół bólowo - korzeniowy kręgosłupa szyjnego w przebiegu zmian zwyrodnieniowych - dyskopatia, co objawia się drętwieniem rąk, oraz zespół pozakrzepowy kończyndolnych;

(-). żona także choruje oraz jest osobą niepełnosprawną. W marcu 2021 miała operację kręgosłupa i po zwolnieniu pooperacyjnym obecnie przebywa na zasiłku rehabilitacyjnym. Dwie córki uczą się na studiach dziennych I stopnia w B.

(-) majątkiem z którego można egzekwować należności, nie można nazwać domu, który jest współwłasnością, spadkiem po rodzicach i służy dla 4 osobowej rodziny dla zaspakajania potrzeb mieszkaniowych.

- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, poprzez zaniechanie wydania decyzji uwzględniającej skargę, pomimo naruszenia w toku postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ww. przepisów prawami polegającego na niepełnym zebraniu materiału dowodowego i dokonaniu błędnej oceny zebranego materiału dowodowego w zakresie, w jakim należało ustalić okoliczności potwierdzające, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, gdyż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.o.s., w związku z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wydania decyzji uwzględniającej wniosek skarżącego dotyczący umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych, pomimo naruszenia w toku postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w/w. przepisów prawa, poprzez ich błędną wykładnię i nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy majątek skarżącego jest majątkiem, z którego można egzekwować należności ZUS;

- art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. pkt i i pkt 3 rozporządzenia MGPiPS, przez brak wykazania w uzasadnieniu decyzji, z jakich powodów nastąpiło preferencyjne potraktowanie interesu organu nad interesem strony, a zatem zawarcia arbitralnego wyrzeczenia bez wskazania przesłanek prawą materialnego w zakresie wskazanych powyżej przepisów. Powyższe skutkowało wydaniem decyzji w oparciu o dowolne uznanie administracyjne nie zawierające pełnych i jasnych rozważań w zakresie obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, co winno znaleźć się w zaskarżanej decyzji

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w całości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji sąd stwierdza, że odpowiada ona prawu.

Przypadki, których wystąpienie umożliwia umorzenie należności z tytułu składek ZUS w całości bądź w części wynikają z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z przepisów tych wynika, że należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Rozpatrując wniosek skarżącego organ był zobligowany w pierwszym rzędzie ocenić, czy zachodzi całkowita nieściągalność składek objętych żądaniem. Zgodnie

z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia

i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498,

z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie

w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek

z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia.

W analizowanym przypadku organ stwierdził, że nie występuje żaden

z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skrupulatnie i wyczerpująco odniósł się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Sąd ocenę tą w pełni podziela.

Oczywistym jest i nie wymaga głębszego uzasadnienia, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Z akt sprawy, ale i twierdzeń skarżącego nie wynika, aby sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Brak jest ponadto dokumentacji, która wskazywałaby, że nie nastąpiło zaspokojenie należności

w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym. Z akt nie wynika, aby takie postępowania w ogóle się toczyły. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4 i 4b u.s.u.s. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ nie ulega wątpliwości, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd podziela ponadto ocenę, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie przesądza automatycznie

o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. Choć skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, to dysponuje majątkiem, z którego można egzekwować należności (jest właścicielem nieruchomości). Skoro organ stwierdził istnienie takiego majątku, to stanowi to przeszkodę do wydania decyzji

w przedmiocie umorzenia składek. Słuszna jest również ocena, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Istniejące zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które zostało zakończone z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Postepowanie egzekucyjne nie zostało jak dotąd ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne. Skarżący, co już wyżej podkreślono, dysponuje majątkiem nieruchomym, który jest obciążony również przez ZUS hipoteką. Aktualnie nie ma też podstaw aby twierdzić, że kwoty, jakie mogą być uzyskane w postępowaniu egzekucyjnym nie przekroczą wydatków egzekucyjnych. Jak zauważa organ, prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone ze względu na zawarcie umowy o rozłożeniu zadłużenia na raty.

W sprawie tej organ nie poprzestał na analizie wystąpienia całkowitej nieściągalności składek objętych wnioskiem skarżącego. Realizując normę zawartą

w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, organ ocenił również żądanie skarżącego z punktu widzenia przesłanek zawartych

w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, do którego odsyła ww. przepis i art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie § 3 ust. 1 tego aktu, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego

i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że przywołany przepis rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania organu pozostaje, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należności. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie pozostawiono uznaniu organu administracji publicznej, co oznacza, że umorzenie należności ZUS nie jest obligatoryjne nawet w przypadku ustalenia trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W ramach uznania administracyjnego organ może, ale nie musi wydać decyzji zgodnej z wnioskiem. Umorzenie należności jest zatem prawem, a nie obowiązkiem organów. Uznaniowy charakter tego typu decyzji nie oznacza jednak, że wyboru rozstrzygnięcia (umarzam/nie umarzam) organ może dokonać w sposób całkowicie dowolny. Rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności musi zostać poprzedzone dogłębnym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich istotnych okoliczności, w szczególności tych podnoszonych przez stronę, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy rozstrzygnięcia podjętego w ramach uznania administracyjnego.

Zdaniem sądu organ sprostał tym wymaganiom. Pamiętać trzeba, że ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną spoczywa na wnioskodawcy, który powinien stosowną dokumentacją i wyjaśnieniami wykazać, że nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego, czy też jego rodziny. To osoba wnioskująca o umorzenie należności dysponuje danymi i dokumentacją, która może mieć znaczenie dla oceny możliwości uwzględnienia wniosku w tym przedmiocie. W rozpoznawanej sprawie organ dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącego. W ocenie sądu, organ dokonał jego właściwej oceny i trafnie stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zaistniały podstawy do wnioskowanego przez niego umorzenia należności z tytułu składek.

Oceny tej nie sposób dokonać bez wskazania, że uzasadnione przypadki,

o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. to takie, które są wyjątkowe, szczególne, powstałe z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Umorzenie należności na podstawie powyższej podstawie prawnej ustawodawca dopuścił jedynie w sytuacjach szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązywanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1705/12).

Zdaniem sądu, organ prawidłowo ustalił, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3a

w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Nie ulega wątpliwości, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący na tę przesłankę się nie powołuje.

Skarżący uzasadnia żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne problemami natury finansowej oraz złym stanem zdrowia.

Organ wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i w ocenie sądu, w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko.

Organ wykazał, że w przedmiotowej sprawie nie została dowiedziona przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS z [...] kwietnia 2021 r. wynika, że od [...] lutego 2020 r. skarżący jest trwale częściowo niezdolny do pracy. Po pierwsze, sytuacja ta nie jest równoznaczna z chorobą przewlekłą. Po drugie zaś, przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym zaznaczyć trzeba, że jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Z sytuacją taką nie mamy do czynienia w tej sprawie. Skarżący prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe. Małżonka skarżącego, pomimo posiadania orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności, jest zdolna do pracy na otwartym rynku. Nie zmienia tego okoliczność, że okresowo przebywa na zwolnieniu lekarskim. Z akt sprawy wynika, że jest ona aktywna zawodowo i uzyskuje dochody. Z kolei skarżący, w związku z utratą zdolności do pracy zarobkowej, otrzymuje świadczenie rentowe.

Na uwagę zasługują ustalenia wskazujące, że skarżący prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu dwie studiujące córki. Swoje stałe wydatki związane z utrzymaniem określił na kwotę 982,75 zł. Skarżący uzyskuje jednak stały dochód w postaci renty (1.088,71 zł netto miesięcznie), w 2020 r. pobierał zasiłek z pomocy społecznej (226,53 zł), jego żona osiąga zaś dochód w wysokości 1.766,71 zł netto miesięcznie. Organ słusznie zauważa, że skarżący zaprzestał korzystania z pomocy społecznej, co wskazuje na poprawę jego sytuacji finansowej.

Organ obliczył, że uzyskiwany przez rodzinę skarżącego dochód jest niższy niż poziom minimum socjalnego za IV kwartał 2020 r. ustalony 2 kwietnia 2020 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 4.063/11 zł dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego, jednak przewyższa poziom minimum egzystencji w 2020 r. ustalone na kwotę 2.232,26 zł dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego. W związku z powyższym organ ustalił, że budżet rodziny skarżącego umożliwia zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych rodziny.

W tych okolicznościach organ prawidłowo ocenił sytuację finansową rodziny jako trudną, ale nie stałą i ostateczną. Słusznie zwrócono uwagę, że córki skarżącego są pełnoletnie a fakt, że studiują, nie uniemożliwia podjęcia przez nie zatrudnienia. Aktualnie wiele osób studiujących podejmuje dorywcze prace.

Należy zauważyć, że skarżący podpisał umowę o rozłożenie na raty należności z tytułu zaległych składek. Według harmonogramu, zaległości skarżącego zostały rozpisane do [...] lipca 2024 r., przy czym kwoty rat do lipca 2021 r. (a więc także w dacie składania wniosku o umorzenie) były nie wyższe niż 140 zł miesięcznie. Uzyskiwany dochód miesięczny pozwalał, zdaniem sądu, na wygospodarowanie przez skarżącego takiej kwoty celem uregulowania zaległości z tytułu składek.

W ocenie sądu, istnieje podstawa do przyjęcia, że skarżący, biorąc pod uwagę uzyskiwanie stałych dochodów i możliwość podjęcia pracy przez pozostałych członków rodziny, znajduje się jedynie przejściowo w trudnej sytuacji, rokując na dokonanie spłat swoich zaległości. Jego sytuacja materialno – bytowa, biorąc dodatkowo pod uwagę skłonność organów do zawarcia układu ratalnego, daje pozytywną prognozę co do spłat zadłużenia.

Zdaniem sądu, materiał dowodowy dostępny organowi nie dawał zatem podstaw aby uznać, że sytuacja w jakiej znalazł się skarżący jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia uwzględnienie jego wniosku o umorzenie należności ZUS.

Sąd nie podzielił w tej sytuacji zarzutów skargi naruszenia przepisów prawa materialnego.

W ocenie sądu, organ dostatecznie wywiązał się też z nałożonych na niego obowiązków, tj. zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w jego posiadaniu. Stan faktyczny sprawy, będący podstawą rozstrzygnięcia, nie budzi wątpliwości. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z oceną jego sytuacji majątkowej i zdrowotnej nie oznacza, że z tej przyczyny decyzja jest wadliwa. Organ ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie doszło do naruszenia zarzucanych przepisów postępowania tj. art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Wyjaśnić też należy skarżącemu, że umorzenie należności z tytułu składek stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji wyjątkowych, wręcz krytycznych, gdy np. ze względu na wiek, stan zdrowia, stan majątkowy i dochodowy oraz inne względy społeczne niemożliwe jest wywiązanie się dłużnika ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Podkreślić należy, że w sytuacji, gdy skarżący nie jest w stanie spłacić swojego zadłużenia jednorazowo, nie uzasadnia to umorzenia należności z tytułu składek. W tej sprawie nie bez znaczenia jest to, że organ konsekwentnie deklaruje skłonność do dokonania dostosowanego do możliwości skarżącego rozłożenia należności na raty.

Za niezasadny sąd uznaje zarzut braku wykazania w uzasadnieniu decyzji, z jakich powodów nastąpiło preferencyjne potraktowanie interesu organu nad interesem strony. Przesłanki umorzenia należności z tytułu składek wynikają z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wszystkie zostały przez organ omówione, a sytuacja skarżącego została oceniona przez ich pryzmat. W ramach tego organ badał wystąpienie w sprawie skarżącego przesłanki całkowitej nieściągalności i przesłanek natury materialno – zdrowotnej skarżącego. Uzasadnienie decyzji spełnia wymóg rozpoznania sprawy w całym jej zakresie. Przepisy nie dają podstaw do rozważań w zakresie słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego (takie przesłanki umorzenia zaległości podatkowych zawiera art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, który w sprawach umorzenia należności z tytułu składek nie znajduje zastosowania).

Końcowo należy wyjaśnić skarżącemu, że sąd kontroluje decyzję organów na datę jej wydania. Zdarzenia, które miały miejsce później nie mogą być przedmiotem oceny sądu.

Nie znajdując podstaw do uwzględnia skargi sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).