Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1281/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, art. 17  ust. 1b, art. 17 ust. 5  pkt 2  lit. b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 145 par. 1  pkt 1 lit. c , art. 135, art. 200 i 205
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: ART. 7, 77  par. 1, 80, 107  par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 20 czerwca 2022 r., sygn. akt SKO.NP/4115/214/2022, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz skarżącej B. N kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez B. N., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 20 czerwca 2022 r., znak: SKO.NP/4115/214/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza S. z dnia 21 kwietnia 2022 r., nr [...] o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J. S.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 17 stycznia 2022 r. Burmistrz S., w wyniku rozpoznania wniosku z dnia 14 grudnia 2021 r. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Decyzją z dnia 18 marca 2022 r., znak: SKO.NP/4115/78/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło ww. decyzje i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Kolegium zwróciło uwagę, że w nin. sprawie nie ustalono wyczerpująco, że zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Decyzją z dnia 21 kwietnia 2022 r. Burmistrz S. ponownie odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matka.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej wskazał, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia 5 marca 2018 r. nr [...], zaliczającym ją do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 lutego 2018 r. Nadto, orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS Placówka Terenowa w T. z dnia 13 stycznia 2020 r., nr [...] stwierdzono u matki skarżącej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 13 stycznia 2020 r.

Organ pierwszej instancji ustalił, że skarżąca nigdy nie pracowała zawodowo, zarejestrowana była w Powiatowym Urzędzie Pracy, długotrwale bezrobotna (na potwierdzenie w aktach sprawy wydruk weryfikacji danych o bezrobociu w Aplikacji Centralnej Rynku Pracy), a orzeczenie o niepełnosprawności pochodzi z dnia 5 marca 2018 r. W ocenie organu nie zachodzi więc związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia bądź rezygnacją z wykonywania pracy zawodowej przez skarżąca, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.

Nadto organ pierwszej instancji wskazał, że skarżąca pobierała świadczenie opiekuńcze w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką od 1 stycznia 2019 r. oraz przyznane decyzją na okres zasiłkowy 2021/2022 trwający od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. Jednakże w związku ze śmiercią matki w dniu 29 marca 2022 r. decyzja została uchylona. Do tego czasu skarżąca nie podejmowała zatrudnienia oraz innej pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Odwołanie od ww. decyzji wniosła skarżąca zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, które wynikły z nieuwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazało, że materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 i 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium wskazało, że przy rozważaniu kwestii prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wyznaczanego przesłankami określonymi w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, konieczne jest - wbrew stanowisku organu pomocowego - wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącego. Nie można bowiem przyjąć, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Dalej Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca pobierała świadczenie opiekuńcze w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką od 1 stycznia 2019 r. oraz przyznane decyzją na okres zasiłkowy 2021/2022 trwający od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. Jednakże w związku ze śmiercią matki decyzja została uchylona. Matka zmarła 29 marca 2022 r. Organ pierwszej instancji wydał decyzję z dnia 4 kwietnia 2022 r., znak: [...] uchylającą decyzję z dnia 4 listopada 2021 r. i przyznającą uprzednio zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Decyzja ta nie była kwestionowana w postępowaniu odwoławczym. Skarżąca w oświadczeniu z dnia 5 kwietnia 2022 r, zrzekła się prawa do wniesienia odwołania. Decyzja z dnia 4 kwietnia 2022 r. jest zatem decyzją ostateczna.

Odwołując się do orzecznictwa Kolegium przyjęło, że z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie można zatem w tym samym okresie posiadać prawa do obu świadczeń. Art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń zgodnie z wyborem. W świetle przytoczonych przepisów nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu rezygnacja z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak to deklarowała skarżąca (por. też wyrok WSA w Olsztynie z dnia 14 stycznia 2020 r. II SA/Ol 994/19). W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest także rezygnacja z przysługującego świadczenia. Jest to wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 12 grudnia 2019 r. II SA/Lu 659/19). Zakaz jednoczesnego pobierania świadczeń, wynikający ze zbiegu uprawnień, uchyla dopiero oświadczenie beneficjenta o wyborze korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego i jednoczesnej rezygnacji z mniej korzystnego specjalnego zasiłku opiekuńczego, co wynika z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Oświadczenie to może zaś wywoływać skutki wyłącznie na przyszłość, gdyż osoba uprawniona nie może zrezygnować z zasiłku z mocą wsteczną i oczekiwać, że z taką samą mocą wsteczną zostanie jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2019 r. l SA/Wa 1814/19).

Organ podał, że w analizowanej sprawie skarżąca nie zrezygnowała skutecznie z przysługującego jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia śmierci matki. Nie kwestionowała decyzji z dnia 4 kwietnia 2022 r. uchylającej to prawo. W takiej sytuacji brak jest możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, które pozostaje w zbiegu z przyznanym i wypłaconym specjalnym zasiłkiem opiekuńczym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła organowi błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalenie i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2016 r. póz. 162 ze zm.) stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku pełnomocnika skarżącej, zawartego w skardze i postanowień art. 119 § 2 P.p.s.a.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W myśl natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki m. in. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad matką, która orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia 5 marca 2018 r. nr [...], została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 lutego 2018 r. Nadto, orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS Placówka Terenowa w T. z dnia 13 stycznia 2020 r., nr [...] stwierdzono u matki skarżącej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 13 stycznia 2020 r.

W pełni zgodzić się należało ze stanowiskiem Kolegium, które zasadnie podniosło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że za błędne uznać należało stanowisko organu pierwszej instancji, że w sytuacji, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, to mogło to stanowić podstawę do odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji powinien wziąć bowiem pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Z całą mocą podkreślić zatem należy, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W tym zakresie stanowisko organu pierwszej instancji istotnie było nieprawidłowe.

Zdaniem Sądu nie może w rozpoznawanej sprawie zostać pominięta okoliczność śmierci wymagającej opieki matki skarżącej w kontekście możliwości przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia do dnia 29 marca 2022 r. Organy muszą więc zająć stanowisko, czy postępowanie w tym zakresie może się toczyć, czy też stało się ono bezprzedmiotowe. W sytuacji, gdy organy uważają, że za okres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką do jej śmierci organy mogą orzec

o przyznaniu jej prawa do żądanego świadczenia za ten okres, to winny przede wszystkim ustalić zaistnienie wszystkich przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacji, gdyby po ustaleniu zaistnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jedyną przeszkodą dla przyznania żądanego świadczenia byłaby okoliczność uprzedniego ustalenia dla osoby wymagającej opieki prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego za okres jej życia, to jakie znaczenie i skutki prawne ma decyzja z dnia 4 kwietnia 2022 r. o uchyleniu tego prawa i od jakiej daty wywiera ona skutki prawne dla możliwości przyznania skarżącej żądanego świadczenia. Organy winny wziąć także przy tym pod uwagę, że: "art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Trafnie też akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Dlatego dopuszcza się jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji (por. np. wyroki NSA: z 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19; z 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z 5 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 712/18; zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 48/22; LEX nr 3368711).

Co prawda w niniejszej sprawie stan faktyczny i prawny jest nieco odmienny, nie mniej jednak ważne jest przede wszystkim, oprócz możliwości procedowania i orzeczenia o przyznaniu prawa do przedmiotowego świadczenia, ustalenie w sposób niewątpliwy przesłanek pozytywnych, jak i negatywnych, o ile one, biorąc pod uwagę ten przypadek, istniały w okresie, za jaki ewentualnie organ mógł by przyznać prawo skarżącej do przedmiotowego świadczenia.

Powyższe obrazuje zdaniem Sądu, że w niniejszej sprawie organy dopuściły się naruszenia przepisom postępowania – artykułom: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi przesłankę do uchylenia kontrolowanych rozstrzygnięć, zgodnie z postanowieniami 145 § 1 lit. c P.p.s.a. W konsekwencji doszło też do naruszenia przepisu prawa materialnego - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Organy muszą wziąć bowiem pod uwagę, że okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przy założeniu że mogą w tej sprawie mimo śmierci matki skarżącej przyznać jej przedmiotowe świadczenie za opiekę sprawowaną przez skarżąca za jej życia przy spełnieniu ku temu przesłanek, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego uprawnienia, którego pobieranie uniemożliwia uwzględnienie wniosku (por. wyrok NSA z 3 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 211/21, publ. CBOSA).

W wyroku z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18 (publ. w CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że strona, która dotychczas korzystała z mniej korzystnego świadczenia nie musi od razu z niego rezygnować przed potwierdzeniem spełnienia przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego. W wyrokach z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20; z dnia 14 września 2021 r., sygn. akt I OSK 685/21; z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt. I OSK 483/21 i sygn. akt I OSK 509/21 (publ. w CBOSA) NSA akcentował, że organ powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła skorzystać z prawa do korzystniejszego świadczenia.

Organ muszą więc ustalić i ocenić, czy takie czynności podjęły, i czy istniała i nadal istnieje przeszkoda w przyznaniu skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia w postaci pozostawania w obrocie prawnym decyzji o specjalnym zasiłku opiekuńczym, zwłaszcza, że jak podniósł pełnomocnik skarżącej w oświadczeniu skarżąca wykazywała wolę rezygnacji z tego zasiłku. Analiza akt administracyjnych potwierdza złożenie przez skarżącą i jej pełnomocnika oświadczenia w tym zakresie. Organy winny zatem wziąć pod uwagę spełnienie tego wymogu i kompletności złożonego przez skarżącą wniosku w z dnia 14 grudnia 2021 r. w rozumieniu art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, oceniając oświadczenie z dnia 14 grudnia 2021 r., znajdujące się na k. 7 akt administracyjnych organu pierwszej instancji.

Ponadto, w kontekście stanowiska organu pierwszej instancji co do związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy a opieka nad matką wskazać należy, że długotrwałe bezrobocie nie jest już przesadzające o braku tego związku. Nie ma bowiem w przepisach jakiegokolwiek terminu w jakim należy złożyć żądanie o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Ważne jest, by rezygnacja lub niepodejmowanie pracy lub innego rodzaju zatrudnienia miało związek z koniecznością opieki. Nawet jeżeli skarżąca była długotrwale bezrobotna, to w sytuacji zmiany okoliczności związanych ze stanem zdrowia matki skarżącej, w chwili ich wystąpienia, nie podejmowanie zatrudnienia zdaje się spełniać ten wymóg.

Jak wskazał NSA w podjętej uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. w składzie siedmiu sędziów, sygn. akt I OPS 2/22, "Warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest natomiast rezygnacja osoby podejmującej się osobistej opieki z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) lub podejmowania zatrudnienia, co stanowi przejaw jej woli. Skoro nadto do tej formy wypełniania obowiązku alimentacyjnego nie można zobowiązać i nie można jej przymusowo egzekwować, to rezygnacja z posiadanego zatrudnienia lub jego podejmowania w celu sprawowania opieki nie stanowi przypadku, o jakim stanowi art. 67 ust. 2 Konstytucji RP. Także z art. 17 ust. 6 u.ś.r. można wyprowadzić wniosek, że kwestie związane z bezrobociem i świadczeniem pielęgnacyjnym stanowią zagadnienia odrębne, poddane samodzielnym regulacjom, które wzajemnie nie tworzą kontekstu systemowego

przy wykładni tych regulacji, skoro zarejestrowanie jako osoba poszukująca pracy

lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego."

W ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy organy wezmą pod uwagę wyżej przedstawione stanowisko Sądu, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a.

Skarga z powyższych przyczyn musiała więc wywrzeć zamierzony skutek.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 lit. c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia

2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 200 i 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), orzekł, jak w punkcie II sentencji wyroku. Na koszty te składały się jedynie koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł, stosownie do postanowień § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), gdyż skarżąca, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) jest zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.