Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1666/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a. lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO), decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania B. O., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), zwanej dalej "K.p.a." oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2013r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), określanej następnie jako "u.ś.r.".

Wskazaną decyzją z dnia [....] lipca 2021 r. Burmistrz Miasta [...] odmówił B. O. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – B. O. Organ ustalił, że wymieniony – orzeczeniem Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [....] marca 2019 r. numer [...] - zaliczony został do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Z treści w/w orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 grudnia 2015 r. Niepełnosprawny, z uwagi na liczne schorzenia, wymaga stałej i bezpośredniej opieki ze strony osób drugich. Wszelkie niezbędne czynności adekwatne do jego stanu zdrowia i indywidualnych potrzeb wykonuje wnioskodawczyni. Burmistrz podniósł, że nie można przyjąć, że niepełnosprawność B. O. powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, a niemożność ta stanowi o zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia w świetle art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ zauważył, że pomimo tego, że w orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż w aktualnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu, której niekonstytucyjność została stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny (co miało miejsce w odniesieniu do wskazanego art. 17 ust. 1b u.ś.r.), to jednak norma prawna wyrażona w tej regulacji nadal obowiązuje i dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe, wiąże ona organ orzekający w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto, Burmistrz zwrócił uwagę, że B. O. ma ustalone prawo do emerytury, co jest negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określoną w art.17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Organ zaznaczył, że ustawodawca nie przewidział możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym a świadczeniem pielęgnacyjnym. Podniósł, że emerytura jest prawem niezbywalnym i rezygnacja z wypłaty świadczenia emerytalnego w momencie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie powoduje utraty prawa do tego pierwszego świadczenia. Ustawodawca nie dał również organom administracji żadnej podstawy prawnej by dokonywać wyrównań pomiędzy kwotą przyznanej emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego.

Od decyzji organu I instancji B. O. złożyła odwołanie. Podniosła, że stan zdrowia jej męża, którym się opiekuje, ulega systematycznemu pogorszeniu. Stwierdziła, że wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) brak było podstaw do odmowy przyznania jej wnioskowanego świadczenia przy powołaniu się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zauważyła też, że w świetle orzecznictwa sądowego, ze względu na to, że pobiera emeryturę, która jest niższa niż świadczenie pielęgnacyjne, ma prawo do wyrównania różnicy między kwotą emerytury a kwotą przedmiotowego świadczenia.

SKO, decyzją z dnia [...] września 2021 r., utrzymało w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie wskazując jednakże, iż stanowisko Burmistrza jest nieuzasadnione. Trybunał Konstytucyjny, powołanym przez stronę wyrokiem, orzekł bowiem, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W takiej sytuacji należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później niż w okresie wskazanym w powyższym przepisie, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Tak samo będzie w przypadku, kiedy nie jest możliwe precyzyjne ustalenie daty powstania niepełnosprawności. Odnosząc się z kolei do drugiej stwierdzonej przez Burmistrza przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium podniosło, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia, także wówczas gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. I aby ten wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zagwarantować stronie, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. SKO podkreśliło, że kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a. organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje pobieranie emerytury. Emerytura jest wprawdzie prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.

Zdaniem SKO, w przedmiotowej sprawie zachodzi jednak negatywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., bowiem osoba wymagająca opieki tj. B. O. pozostaje w związku małżeńskim z wnioskodawczynią B. O., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takich zaś okolicznościach, wnioskodawczyni nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Kolegium zaznaczyło, że wobec kategorycznego brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., odmienna interpretacja jest nieuprawniona. W dalszej części SKO podniosło, że ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Zobowiązanie to jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej.

B. O. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Kolegium z dnia [...] września 2021 r. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w brzmieniu literalnym oraz jego błędną wykładnię, polegającą na kategorycznym przyjęciu, że świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje z uwagi na to, że sama nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Składająca skargę zauważyła, że zaprezentowana przez organ odwoławczy wykładnia językowa wskazanego przepisu jest nie tylko rażąco niesłuszna, krzywdząca i niesprawiedliwa, ale prowadzi do irracjonalnych skutków. Wychodząc z niej, świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby jej bowiem tylko wtedy kiedy sama legitymowałaby się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli wtedy kiedy faktycznej opieki nie mogłaby sprawować z uwagi na swoją własną niepełnosprawność. Wobec powyższego, skarżąca wniosła o uchylenie obydwu zapadłych w sprawie decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie jako nieuzasadnionej, a to wobec ugruntowanej wykładni spornego przepisu w orzecznictwie sądowym. Kolegium ponowiło argumentację uzasadnienia swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd kontrolował w niniejszym postępowaniu decyzję administracyjną, co dopuszczalne jest w myśl art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej "P.p.s.a.". Kontrola ta odbyła się pod kątem zgodności z prawem, które to kryterium wskazuje art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137). Brak stwierdzenia naruszeń prawa określonych w art. 145 P.p.s.a. skutkuje koniecznością oddalenia skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a. Natomiast, zauważenie przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. bądź w innych przepisach obliguje do stwierdzenia nieważności decyzji w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Sąd uchyla z kolei decyzję w całości bądź w części jeśli zaistnieją następujące okoliczności: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). W rozstrzyganej sprawie SKO złożyło wniosek o jej rozpoznanie w trybie uproszczonym, a strona skarżąca w terminie 14 dni nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Powyższe skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania we wskazanym trybie na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

Skarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem B. O. Organ I instancji jako przyczynę nieuwzględnienia wniosku strony podał fakt, że na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności, którym legitymuje się podopieczny nie można ustalić daty powstania u niego tej niepełnosprawności. Nadto, Burmistrz zwrócił uwagę na okoliczność, iż B. O. ma ustalone prawo do emerytury. Powyższe przesądza, w jego ocenie, o zaistnieniu przeszkód w przyznaniu wnioskowanego świadczenia określonych w art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

SKO utrzymało wprawdzie w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, jednak nie zgodziło się z zaprezentowaną w jego uzasadnieniu argumentacją. Stwierdziło natomiast, że w okolicznościach sprawy zachodzi przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. B. O. opiekuje się bowiem niepełnosprawnym mężem, ale sama nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Oceniając powyższe rozstrzygnięcia Sąd zauważa, że żadne z nich nie odpowiada prawu. Rację więc miało Kolegium, że w sprawie nie zaszły przeszkody w przyznaniu świadczenia, o których mowa w art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Pierwszy ze wskazanych przepisów stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten stał się podstawą wypracowania w orzecznictwie sądowym jednolitego stanowiska, zgodnie z którym organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną [tak: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 2.08.2016 r. I OSK 923/16, z 7.09.2016 r. I OSK 755/16].

Tym samym, słusznie Kolegium uznało, że niemożność ustalenia daty powstania niepełnosprawności u wymagającego opieki męża skarżącej nie mogła uzasadniać odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia.

W świetle natomiast powołanego wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Również na gruncie tego przepisu ukształtowało się bogate orzecznictwo sądowe, które początkowo faktycznie opierało się wyłącznie na literalnej wykładni tego unormowania, co skutkowało odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej ustalone prawo do emerytury. Następnie jednak orzecznictwo to zmieniało się i ostatecznie wypracowano stanowisko, zgodnie z którym osoba uprawniona winna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego, odwołując się w tym zakresie m. in. do brzmienia art. 27 ust. 5 u.ś.r., regulującego sytuację zbiegu uprawnień do określonych (innych niż emerytura) świadczeń i przewidującego prawo wyboru przez wnioskodawcę, które świadczenie chce pobierać. Podkreślano, że brak jest wyraźnego unormowania prawnego, pozwalającego rozwiązać sytuację kolizji uprawnień do świadczeń poprzez obniżenie wysokości przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego proporcjonalnie do wysokości pobieranej emerytury bądź renty, kwestionując tym samym wcześniejsze stanowisko sądów w tym przedmiocie, które dopuszczało przyznanie ubiegającemu się o świadczenie pielęgnacyjne wyrównania stanowiącego różnicę pomiędzy pobieranym dotychczas świadczeniem emerytalnym a świadczeniem pielęgnacyjnym. Powyższe naruszałoby bowiem wyraźną treść art. 17 ust. 3 u.ś.r., który to przepis wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo, a zatem nie zezwala na samodzielne określanie jego wielkości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Wskazywano, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegająca na bezwzględnym wyeliminowaniu z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego podmiotów, które spełniają wskazaną w tym przepisie przesłankę naruszałaby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1). Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zaś zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Celem świadczenia pielęgnacyjnego, jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do całości świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

Dlatego też uznano, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. W świetle zaś art. 134 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 2 wskazanego aktu, w razie powstania okoliczności uzasadniających zawieszenie prawa do świadczenia, wypłatę tego świadczenia wstrzymuje się, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (por. wyroki NSA: z 18.06.2020 r. I OSK 254/20, z 23.02.2022r. I OSK 1080/21). Pomimo bowiem, że emerytura jest prawem niezbywalnym, to jej zawieszenie skutkuje wyeliminowaniem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Wynikająca bowiem z tego ostatniego przepisu niemożność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego związana jest nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją tj. wypłatą świadczenia. Wstrzymanie więc wypłaty emerytury usuwa wskazaną przeszkodę. Wówczas należy przyjąć, że osoba sprawująca opiekę przez wybór świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnowała z emerytury, eliminując w ten sposób negatywną przesłankę z powołanego przepisu.

W przywołanym orzecznictwie przyjęto także jako uzasadnione, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i o tym, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od tego, by strona przedłożyła decyzję wstrzymującą jej wypłatę emerytury, organy administracji winny poinformować stronę. Obowiązek ten wynika z art. 9 K.p.a., zgodnie z którym, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ponadto, w myśl art. 79a K.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe jest płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych.

Zasadnie więc stwierdziło SKO, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia, także wówczas gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Aby wybór ten, wyprowadzany z brzmienia art. 27 ust. 5 u.ś.r. zagwarantować stronie, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Na organie spoczywa zatem główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które gwarantowałoby wnioskodawczyni realizację żądania w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Całkowicie nieuprawnione jest natomiast stanowisko Kolegium co do zachodzenia w okolicznościach niniejszej sprawy przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W świetle tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Relacje pomiędzy małżonkami regulują przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), dalej określanej jako "K.r.i.o.". I tak, w myśl art. 23 tej ustawy, małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Ponadto, wedle art. 27 K.r.i.o., oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Z kolei, art. 60 K.r.i.o. normuje kwestię dostarczania środków utrzymania, a zatem alimentacji między małżonkami rozwiedzionymi. W art. 130 K.r.i.o. ustawodawca postanowił zaś, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Unormowania te wskazują zatem, że pomiędzy małżonkami istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji, a zatem nie może budzić wątpliwości, że małżonek, który ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad współmałżonkiem to osoba, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Mając to na uwadze należy przyjąć, że powołany przez Kolegium art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. znajduje zastosowanie tylko i wyłącznie w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się osoba inna niż małżonek, a na której ciąży względem niepełnosprawnego obowiązek alimentacyjny. Przepis ten podkreśla zatem pierwszeństwo małżonka w zakresie obowiązku sprawowania opieki względem chorego współmałżonka, które to zobowiązanie wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji takiej osoby. Dopiero wówczas, gdy współmałżonek niepełnosprawnego nie jest w stanie wykonywać czynności opiekuńczych, a to wobec faktu, iż sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc wymaga pomocy, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzyskuje kolejna grupa osób zobowiązanych alimentacyjnie (por. wyroki NSA: z 13.02.2013 r. I OSK 1526/12, z 20.09.2013 r. I OSK 2623/12).

Tym samym, wskazany art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie mógł w okolicznościach niniejszej sprawy stanowić o wystąpieniu negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na powyższe zasadnie zwróciła uwagę skarżąca, która podniosła, że zastosowana przez SKO językowa wykładnia tej regulacji prowadzi do irracjonalnych wniosków. Zgodnie z nią, wnioskowane świadczenie przysługiwałoby jej bowiem wtedy, kiedy de facto nie mogłaby sprawować opieki nad mężem, bo sama wymagałaby podobnej jak on pomocy.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł o uchyleniu zapadłych w sprawie decyzji z uwagi na nieprawidłową wykładnię zastosowanych przepisów w zakresie wyżej wskazanym, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.

Podstawę orzeczenia Sądu stanowił art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. W ponownym postępowaniu Burmistrz Miasta [...] oceni spełnienie przez wnioskodawczynię przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 u.ś.r., mając na względzie przedstawione wyżej stanowisko Sądu.