Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 193/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 79, ust. 1, 3 i 5 oraz ust. 6, art. 10 ust. 3, art. 8 ust. 3 i 12
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak(spr.) Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Wieczorkiewicz - Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...] w przedmiocie odpłatności rodziców za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] 2011r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Starosta [...] – działający z jego upoważnienia Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w N [...], decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 19 pkt 3, art. 79 ust. 1-6 oraz art. 107 ust. 5 i 5b, art. 112 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, ze zm.) oraz uchwały Rady Powiatu [...] Nr [...] z dnia [...] września 2004 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad zwalniania z opłat za pobyt dzieci lub osób pełnoletnich przebywających w rodzinach zastępczych, ustalił dla A. G. odpłatność w wysokości 329,40 zł za pobyt małoletniego [...] P. K. w rodzinie zastępczej zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem, o charakterze pogotowia rodzinnego. Organ określił także warunki ponoszenia odpłatności w ten sposób, że comiesięczna płatność powinna następować do dnia 10. każdego miesiąca na rachunek Powiatu [...], z tym że odpłatność za miesiące od 1 lutego do 31 sierpnia 2011 r. powinna być dokonana do dnia 30 września 2011 r. w łącznej kwocie [...] zł. Ponadto organ określił, iż opłata została ustalona na okres realizacji od 1 lutego 2011 r. do 31 stycznia 2012 r.

W uzasadnieniu decyzji organ przybliżył treść art. 79 ust. 1-6 ustawy o pomocy społecznej, wskazując, iż prowadzi dwa oddzielne postępowania dotyczące solidarnej odpłatności rodziców za pobyt dziecka - małoletniego P. K. w rodzinie zastępczej. Ponadto przywołał brzmienie § 2 - 5 uchwały Rady Powiatu [...] Nr [...] z dnia [...] września 2004 r., podstawę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (art. 107 ust. 5 i 5b ustawy o pomocy społecznej) oraz wskazał podstawę określenia aktualnego kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie wynoszącego 351 zł na osobę (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej).

W ustaleniach faktycznych organ wskazał, iż A. G. jest biologiczną matką małoletniego P. K., który na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w N [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. sygn. akt [...] został umieszczony w rodzinie zastępczej zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem, o charakterze pogotowia opiekuńczego, w której aktualnie przebywa. Jako powód umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej organ podał za Sądem: zrzeczenie się w dniu [...] grudnia 2010 r. opieki nad dzieckiem przez matkę A. G.. Dalej organ podniósł, iż w wyniku aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, iż zobowiązana prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i wniosła o całkowite zwolnienie jej od ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Opisując sytuację zobowiązanej organ wskazał, iż posiada działkę o powierzchni [...] m², na której stoi dom o powierzchni [...] m², rodzina prowadzi wspólne 4-osobowe (w tym 1 osoba małoletnia, 2 osoby uczące się) gospodarstwo domowe. Miesięczny dochód rodziny w lipcu 2011 r. (miesiącu poprzedzającym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego) organ ustalił na kwotę łącznie [...] zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł ([...] zł/4 os.); na dochód składa się zasiłek rodzinny w łącznej kwocie [...] zł oraz alimenty przekazane przez komornika sądowego w wysokości [...] zł, to jest alimenty bieżące na 3 dzieci po [...] zł oraz część alimentów zaległych, w tym na P. K., który od [...] grudnia 2010 r. przebywa w rodzinie zastępczej. Organ ustalił także, iż 2 osoby w rodzinie zarejestrowane są jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku, w rodzinie nie ma osób niepełnosprawnych.

Na podstawie zebranego materiału i analizy sytuacji rodziny organ stwierdził, iż nie jest możliwe całkowite zwolnienie strony z ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Odnosząc wysokość dochodu rodziny na osobę do załącznika do uchwały Rady Powiatu [...]ego organ stwierdził, iż zobowiązana powinna ponosić odpłatność w wysokości od 50% do 100% kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej; dochód na osobę w rodzinie wyrażony procentowo w stosunku do kryterium dochodowego wynoszącego 351 zł, określonego przepisami o pomocy społecznej, wyniósł [...] % ([...] zł). Koszty utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej wynoszą 658,80 zł miesięcznie, a 50% stanowi kwota 329,40 zł, którą zobowiązana winna ponosić na rzecz Powiatu. Uzasadniając rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia organ stwierdził, iż "analizując sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową" postanowił o możliwie największym zastosowaniu obniżenia odpłatności z uwagi na aktualny brak zatrudnienia dorosłych członków rodziny.

Ze względu na konieczność uregulowania zaległości w łącznej kwocie [...] zł ([...] zł x 7 mies.) za okres od [...] lutego do [...] sierpnia 2011 r. organ postanowił wyznaczyć stronie termin uiszczenia tej kwoty do 30 września 2011 r.

W odwołaniu zobowiązana zakwestionowała prawidłowość ustalenia dochodu w rodzinie i wskazała na nieregularne otrzymywanie alimentów od ojca P. K. Podała, że komornik nie ściąga od ojca P. K. bieżących alimentów, a tylko zadłużenie. Strona podniosła, iż to właśnie ojciec winien zająć się finansowaniem utrzymania syna, do czego się zobowiązał. Zobowiązana stwierdziła także, iż to sąd a nie ona podjął decyzję o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej. Strona, podnosząc, iż jest aktualnie osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, odmówiła płatności za pobyt syna P. K. w rodzinie zastępczej.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. ([...] datą "09 grudnia 2012r.") nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło stan faktyczny i prawny zbieżny z ustaleniami organu I instancji. W ocenie Kolegium organ I instancji nie mógł ustalić niższej odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, bowiem odpłatność ta została ustalona w wysokości 50%, a zatem przy zastosowaniu maksymalnego obniżenia wynikającego z uchwały Rady Powiatu [...]. Zdaniem organu odwoławczego wysokość dochodu ustalona przez organ I instancji, stanowiąca podstawę rozstrzygnięcia, znajduje odzwierciedlenie w dokumentach zgromadzonych w sprawie, w szczególności w oświadczeniu zobowiązanej z dnia 4 sierpnia 2011 r. Kolegium wyjaśniło, iż za dochód rodziny zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Stąd też dla rozstrzygnięcia sprawy należało przyjąć wysokość dochodu rodziny w lipcu 2011 r. - w miesiącu poprzedzającym rozpatrzenie sprawy o ustalenie odpłatności. Kolegium podniosło, iż to z oświadczenia skarżącej wynika, iż uzyskała wówczas dochód w wysokości [...] zł ([...] zł zasiłku rodzinnego i [...] zł alimentów), a zatem na osobę przypadło [...] zł. Zdaniem Kolegium brak podstaw do stwierdzenia, że aktualnie sytuacja rodziny kształtuje się odmiennie, zwłaszcza że zainteresowana nie podnosiła, iż po wydaniu decyzji doszło do zmiany tej sytuacji. Ponadto organ podkreślił, iż obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej obciąża w takim samym zakresie oboje rodziców, bowiem z art. 79 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że opłatę z tego tytułu solidarnie ponoszą rodzice dziecka. Wobec tego brak podstaw do przerzucenia tego obowiązku w całości na ojca dziecka [R. K.].

W skardze na decyzję Kolegium zobowiązana zakwestionowała uznanie kwoty przychodu w wysokości [...] zł za dochód, bowiem kwoty zasiłku rodzinnego i alimentów nie są opodatkowane, a ich uzyskanie nie świadczy o zdolności kredytowej. Ponadto przedstawiła argumentację poprzednio sformułowaną w odwołaniu. Skarżąca podniosła również, iż w związku z przeniesieniem syna P. do placówki opiekuńczo - wychowawczej został u niej przeprowadzony ponowny wywiad środowiskowy, w wyniku czego z powodu trudnej sytuacji materialnej została zwolniona z odpłatności na syna na okres od [...] grudnia 2011 r. do [...] marca 2012 r. Strona wytknęła także niedokładności dotyczące daty urodzenia i nazwiska syna [...]. Dalej przybliżyła okoliczności rezygnacji z opieki nad małoletnim synem, wskazując, iż to działania byłego męża i Sądu Rejonowego w N [...] doprowadziły do zaistniałej sytuacji. Skarżąca podniosła także, iż zadłużenie, które spłaca za byłego męża przewyższa kwotę, która otrzymuje od komornika tytułem alimentów.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko wyrażone w decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Organ, odwołując się do treści art. art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, podniósł również, że świadczenia alimentacyjne i zasiłki rodzinne zostały zaliczone do dochodu rodziny w rozumieniu tej ustawy. W ocenie organu bez znaczenia dla sprawy pozostaje, że według skarżącej ojciec małoletniego P. K. zobowiązał się do łożenia na utrzymanie dzieci, w tym na tego syna, bowiem obowiązek utrzymania i wychowania dzieci spoczywa na obydwu rodzicach, a zatem także na skarżącej, i to nawet jeśli faktycznie nie sprawuje nad tym dzieckiem opieki. Ponadto Kolegium wskazało na treść art. 79 ust. 1 powołanej ustawy, który wprowadza zasadę ponoszenia przez rodziców solidarnie odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Odnosząc się do błędów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium stwierdziło, iż omyłki pisarskie pozostają bez znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 79 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej opłatę, o której mowa w art. 78 ust. 5, wnoszą solidarnie rodzice dziecka (ust. 1). Zasadę tę stosuje się również do rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej lub których władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (ust. 4). Opłatę za pobyt dziecka w placówce ustala, w drodze decyzji administracyjnej, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej (ust. 2). Ustalając wysokość opłaty rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej, starosta uwzględnia ich sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową (ust. 3). Starosta może częściowo albo całkowicie zwolnić lub odstąpić od ustalenia przedmiotowej opłaty, na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny (ust. 5).

Szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwalniania z opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej określa rada powiatu w drodze uchwały (art. 79 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej).

Z treści zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wynika, iż zdaniem organów w stosunku do osób zamieszkałych na terenie Powiatu [...]ego warunki te określa uchwała Rady Powiatu [...] Nr [...] z dnia [...] września 2004 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad zwalniania z opłat za pobyt dzieci lub osób pełnoletnich przebywających w rodzinach zastępczych.

Poprzedzając dalsze wyjaśnienia należy nadmienić, że kontrolowana decyzja dotyczy odpłatności za pobyt małoletniego P. K. w rodzinie zastępczej, którą w tym postępowaniu obciążana jest tylko matka dziecka. Jak stwierdził organ I instancji, organ ten prowadzi dwa oddzielne postępowania dotyczące solidarnej odpłatności rodziców za pobyt dziecka - małoletniego P. K. w rodzinie zastępczej. W orzecznictwie przyjmuje się, iż egzekwowanie obowiązku od jednego z rodziców jest jednak dopuszczalne w świetle art. 79 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zwłaszcza w sytuacji, gdy drugi rodzic nie posiada środków, aby pokryć odpłatności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 167/08 i 168/08, dostępne w centralnej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji, prowadzenie postępowania w przedmiocie ustalenia odpłatności tylko co od jednego rodzica jest dopuszczalne, niemniej jednak również w takim przypadku możliwe jest rozstrzygnięcie o odstąpieniu bądź całkowitym zwolnieniu tego rodzica od obowiązku ponoszenia przedmiotowej odpłatności. Powyższa uwaga znajdzie swoje rozwinięcie w dalszej części uzasadnienia.

Dokonując analizy zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] Sąd uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest nieprawidłowe tak z przyczyn procesowych - naruszenie art. 7 i art. 107 § 3 kpa, jak i z uwagi na naruszenie prawa materialnego - art. 10 ust. 3 oraz art. 79 ust. 1, 3 i 5 ustawy o pomocy społecznej, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji

Pierwszym istotnym uchybieniem, jakiego dopuściły się organy w tej sprawie, jest naruszenie art. 7 i art. 107 § 3 kpa poprzez takie braki uzasadnienia, które powodują, że w sprawie zachodzi istotna wątpliwość, czy został zastosowany art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (przepis ten, tak jak i przepisy art. 70 - 88a ustawy o pomocy społecznej został uchylony z dniem 1 stycznia 2012 r. przez ustawę o wspieraniu rodziny zastępczej i systemie pieczy zastępczej z dnia 9 czerwca 2011 r. (Dz.U. Nr 149, poz. 887). Zgodnie z tym przepisem przy ustalaniu odpłatności rodziców za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w składzie rodziny uwzględnia się to dziecko, a także dzieci przebywające w domu pomocy społecznej, rodzinie zastępczej i całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej, jeżeli rodzice ponoszą odpłatność za ich pobyt. Uzasadnienia decyzji organów obydwu instancji nie pozwalają na rozstrzygnięcie, czy P. K. został uwzględniony przy obliczaniu dochodu rodziny zgodnie z art. 8 ust. 1, 3 i 4 oraz ewentualnie 12, jak również art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Ostatni ze wskazanych przepisów nie został powołany w podstawie prawnej decyzji organów obydwu instancji ani w uzasadnieniach tych decyzji. Wskazać należy, iż w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego z [...] sierpnia 2011 r. podano, że łączny dochód w rodzinie wynosi [...] zł, co daje [...] zł na osobę w rodzinie. Tymczasem uwzględniając trójkę dzieci oraz skarżącą i jej męża powinna zostać uwzględniona kwota [...] zł jako dochód na osobę w rodzinie. Z uzasadnień wydanych w sprawie decyzji wynika, że przy ocenie sytuacji dochodowej rodziny uwzględniono wyższą kwotę dochodu na osobę.

W ustaleniach faktycznych organ I instancji (powielonych przez Kolegium), odwołując się do aktualizacji wywiadu rodzinnego z dnia [...] sierpnia 2011 r., wskazał, iż zobowiązana prowadzi wspólne 4-osobowe gospodarstwo domowe (w tym 1 osoba małoletnia, 2 osoby uczące się). Analiza całości wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia skarżącej (wniosku o zwolnienie w całości z odpłatności) z tej samej daty wskazuje, iż gospodarstwo to prowadzone jest przez skarżącą, jej męża, małoletnią córkę D. (uczennicę [...]) i syna M. (ucznia [...]).

Wobec tego treść uzasadnienia, rozpatrywana w oderwaniu od danych wywiadu rodzinnego, jawi się wieloznacznie co do określenia, czy w składzie rodziny, na potrzeby obliczenia miesięcznego dochodu, organ uwzględnił również P. K. Dopiero powiązanie treści uzasadnienia w większym stopniu skłania do uznania, iż organ ustalając miesięczny dochód rodziny na osobę wziął pod uwagę skarżącą, jej aktualnego męża, córkę D. i syna M. To zaś oznaczałoby, iż pominął P. K., mimo że art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wprost nakazywał uwzględnić również to dziecko przebywające w rodzinie zastępczej, w związku z obliczeniem dochodu na osobę w rodzinie. Należy podkreślić, iż czym innym jest ustalenie aktualnego składu osobowego wspólnego gospodarstwa domowego zobowiązanej, a czym innym ustalenie dochodu na potrzeby rozstrzygnięcia w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, którego wprawdzie dokonuje się na zasadzie określonej w art. 8, niemniej jednak z istotną modyfikacją wynikającą z art. 10 ust. 3 powołanej ustawy. Odnosząc się do art. 8 omawianej ustawy, stwierdzić należy, iż co od zasady organy, ustalając przychody rodziny na potrzeby postępowania prawidłowo oparły się na danych uzyskanych w toku postępowania, w tym na oświadczeniu samej skarżącej z dnia [...] sierpnia 2011 r. co do sumy miesięcznych dochodów rodziny w lipcu 2011 r. (miesiącu poprzedzającym złożenie żądania zwolnienia z całości odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie). Istotnie, uzyskane świadczenia alimentacyjne i zasiłki rodzinne nie są świadczeniami, które nie stanowią dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 powołanej ustawy (za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób) ani też nie podlegają odliczeniu od tak ustalonego dochodu na podstawie art. 8 ust. 4 tej ustawy. Wobec tego zarzuty skarżącej w tym zakresie są nietrafne. Niemniej jednak organy ustalając dochód rodziny skarżącej nie rozważyły faktu, że uzyskana przez skarżącą w lipcu 2011 r. łączna kwota alimentów [...] zł składała się z sumy alimentów bieżących (po [...] zł na każde dziecko) i alimentów zaległych w odniesieniu do zapisu art. 8 ust. 12 omawianej ustawy, który stanowi, iż w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. W tym zakresie w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji brak jakichkolwiek ustaleń co do kwoty zaległych alimentów i rozważań organów co do możliwości zastosowania w sprawie powołanego przepisu.

Z uwagi na wyżej wskazane wadliwości uzasadnienia, dotyczące tak w części faktycznej, jak i prawnej, nie jest możliwe jednoznaczne zdekodowanie istotnych ustaleń i toku rozumowania prawnego organów co do tego, w jaki sposób ustaliły miesięczny dochód na osobę w rodzinie zobowiązanej. Należy podkreślić, iż to decyzja administracyjna funkcjonuje w obrocie prawnym, nie zaś akta sprawy administracyjnej, zatem ustalenie treści decyzji oraz stanu faktycznego i przepisów prawa, na których oparł się organ winno wynikać z treści decyzji, a zatem z jej osnowy (rozstrzygnięcia) i uzasadnienia spełniających wymagania określone w art. 107 § 1 i 3 kpa.

Naruszenie art. 7 (zasady prawdy obiektywnej) i art. 107 § 3 kpa są istotne (mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy), bowiem braki uzasadnienia decyzji organów obydwu instancji nie pozwalają na rozstrzygnięcie, czy organ prawidłowo ustalił dochód na osobę w rodzinie i zastosował w sprawie art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Dodać należy, iż podobnie narusza powyższe przepisy fakt, iż organy nie wskazały danych publikatora, w którym zostałaby ogłoszona uchwała Rady Powiatu [...] Nr [...] z dnia [...] września 2004 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad zwalniania z opłat za pobyt dzieci lub osób pełnoletnich przebywających w rodzinach zastępczych, mimo że jako akt prawa miejscowego (została wydana na podstawie upoważnienia ustawowego art. 79 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej) i stosownie do postanowień § 7 przedmiotowej uchwały, podlegała ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa Wielkopolskiego. Powołany § 7 uchwały wprost również stanowi, iż uchwała ta wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia w przedmiotowym publikatorze. Zatem w sprawie nie powinno być żadnej wątpliwości co do tego, że przedmiotowa uchwała została prawidłowo ogłoszona i weszła w życie, bowiem zasady praworządności i prawy obiektywnej wymagają, by organ działał na podstawie obowiązującego prawa i w granicach przepisów.

Kolejnym uchybieniem, tym razem sprowadzającym się bezpośrednio do naruszenia prawa materialnego, jest naruszenie art. 79 ust. 1, 3 i 5 omawianej ustawy.

Jak już wyżej wspomniano, art. 79 ust. 1 powołanej ustawy nie stanowi przeszkody do zaniechania nałożenia obowiązku ponoszenia kosztów pobytu dziecka w rodzinie zastępczej na jedno z rodziców dziecka. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyżej przywołanym wyroku z dnia 19 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 167/08 (LEX nr 518354), mimo że zgodnie z treścią tego przepisu na rodzicach dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej ciąży obowiązek ponoszenia z tego tytułu opłat, do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w tej rodzinie, to wskazany obowiązek nie musi być egzekwowany od obojga rodziców, zwłaszcza w sytuacji, gdy jedno z rodziców pozostaje bez pracy i nie posiada żadnych dochodów. Zdaniem cytowanego Sądu kasacyjnego nakładanie obowiązku na osobę niepracującą, bez środków do życia byłoby w sposób oczywisty sprzeczne z ratio legis ustawy o pomocy społecznej, a zadaniem pomocy społecznej jest przecież zapobieganie sytuacjom, o których mowa powyżej, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Trafnie Sąd kasacyjny wywiódł, iż obowiązkiem pomocy społecznej jest nie tylko udzielenie wsparcia w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, ale również niedopuszczenie do jej powstawania, który to problem ten ustawodawca sygnalizuje w art. 3 ustawy. Wobec powyższego nietrafne jest kategoryczne stanowisko Kolegium w niniejszej sprawie, co do tego, że nie ma możliwości obciążenia obowiązkiem poniesienia tej odpłatności tylko przez jednego rodzica, a konkretnie ojca małoletniego P. K. Wprost przeciwnie, może być tak, że odstąpienie od nałożenia przedmiotowego obowiązku na jednego z rodziców będzie właśnie wynikiem zastosowania zasady prewencyjności działań organów pomocy społecznej, która nie tylko pozwala zapobiegać problemom, ale również obniża koszty udzielania nowej pomocy. Temu też służy instrument wskazany w art. 79 ust. 5 omawianej ustawy, który poza możliwością zwolnienia w całości lub w części od opłaty przewiduje również odstąpienie od ustalenia opłaty i to na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuacją materialną rodziny. Zarazem art. 79 w ust. 3 nakazuje organowi przy ustalaniu wysokości tej opłaty uwzględniać sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową, czego nie można utożsamiać jedynie z ustaleniem (niskiego) dochodu na osobę w rodzinie. Słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 25 lutego 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 353/10 (dostępny w bazie orzeczeń jw.) zauważył, iż czym innym jest ustalenie obiektywnej kwoty dochodu danej rodziny, a czym innym ocena faktu obciążenia spłatą zobowiązań i jego wpływu na sytuację materialną strony, jako przesłanek częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oraz ustalania jej wysokości. Decyzja o ustaleniu opłaty, jak i w przedmiocie zwolnienia lub odstąpienia od ustalenia opłaty nie opiera się na sztywnych kryteriach normatywnych, a zatem ma charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności, lecz powinno opierać się na jasno sformułowanych, racjonalnych przesłankach.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zabrakło wystarczająco dogłębnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej, w jakiej znajduje się skarżąca, do czego organy administracyjne były wyraźnie zobowiązane zarówno na podstawie art. 79 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej jak i na podstawie § 3 uchwały Rady Powiatu [...] (przy założeniu, iż uchwała ta została prawidłowo ogłoszona i weszła w życie), która § 3 wskazuje na podstawie jakich okoliczności organ powinien ustalić sytuację materialną zobowiązanego (ust. 1 i 2), jak również nakazuje przy ustalaniu wysokości opłaty uwzględniać sytuację rodzinną, zdrowotną oraz dochodową i majątkową zobowiązanego (ust. 3).

Nadto trzeba wyraźnie podkreślić, iż niezależnie od szczegółowych zasad dotyczących zwalniania z przedmiotowej opłaty, co do których organ jest związany stosowną uchwałą rady powiatu, organ na podstawie ustawy ma kompetencję do samodzielnej oceny (również działając z urzędu), czy nie zachodzą podstawy do odstąpienia od ustalenia opłaty. W tym zakresie nie wiążą go wytyczne rady powiatu, która w świetle art. 79 ust. 6 powołanej ustawy nie ma kompetencji do określania szczegółowych warunków odstąpienia od ustalania opłaty.

Kolegium nie ustosunkowało się do podnoszonych przez stronę w odwołaniu okoliczności dotyczących nieregularnego ściągania (i przekazywania skarżącej) alimentów przez komornika, jak i informacji, że ściąga on tylko zadłużenie, a nie bieżące alimenty. Przede wszystkim jednak nie rozważyło całej sytuacji osobistej, majątkowo-materialnej i rodzinnej skarżącej tak w odniesieniu do możliwości (całkowitego lub częściowego) zwolnienia jej od przedmiotowej opłaty, jak również osobnego rozważenia przesłanek do odstąpienia ustalenia tej opłaty. Warto przy tym zauważyć, iż ocenę przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty organ winien rozważyć w pierwszej kolejności, bowiem uprzednie rozstrzygnięcie o zaniechaniu ustalenia tej opłaty czyniłoby bezprzedmiotowym orzekanie co zwolnienia z odpłatności. działanie organ winien podjąć w pierwszej kolejności.

Naruszenie przepisów prawa materialnego niewątpliwie [...] [miało] wpływ na wynik sprawy, skoro ich prawidłowe zastosowanie mogło prowadzić do zwolnienia strony od opłaty w innym zakresie, czy wręcz do odstąpienia od jej ustalenia.

Powyższe okoliczności spowodowały, iż konieczne okazało się wyeliminowanie z obrotu tak zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej. W toku ponownego rozpatrywania sprawy organy uwzględnią wnioski wynikające z treści niniejszego wyroku, prawidłowo ustalą dochód na osobę w rodzinie skarżącej, a następnie kierując się wskazaniami Sądu, jak również działając na podstawie obowiązujących przepisów, jeszcze raz ocenią, czy i w jakim zakresie zachodzą podstawy do zwolnienia skarżącej z odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie, względnie do odstąpienia od ustalenia wobec niej tej opłaty. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji uwzględni fakt wcześniejszego stwierdzenia wygaśnięcia decyzji z dnia [...] 2011 r. za okres od dnia [...] grudnia 2011 r.

W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) orzekł jak w sentencji wyroku. Co do wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd rozstrzygnął natomiast w oparciu o art. 152 powołanej ustawy.