Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 876/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. art. 11 ust. 1, 12 ust. 1, 69 ust. 1, 82 ust. 1 i ust. 8
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 14a ust. 1 3 i 5
journal: Dz.U. 2007 nr 155 poz 1095
law: Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę; 2. nakazuje przyznać ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz Kancelarii Radcy Prawnego J. S. – kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w tym tytułem wynagrodzenia 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) stanowiącą 23 % podatku VAT.


UZASADNIENIE

J. W. (zwana dalej "skarżącą", "stroną") wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (zwanego dalej: "Prezesem NFZ") z dnia [...] stycznia 2012 r. Nr [...], który po rozpatrzeniu odwołania J. W., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2011 r. stwierdzającą podleganie przez skarżącą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 18 listopada 2010 r.

Jako podstawę rozstrzygnięcia Prezes NFZ wskazał art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.,) zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a..".

Do wydania powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. Inspektorat w G. pismem z [...] lutego 2011 r. zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ (zwanego dalej "Oddziałem Wojewódzkim NFZ") z wnioskiem o rozstrzygnięcie w zakresie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez J. W. z tytułu prowadzenia przez nią pozarolniczej działalności gospodarczej.

Na podstawie informacji przekazanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ ewidencyjny, tj. Urząd Miasta C. ustalono, że skarżąca od dnia 22 października 1995 r. posiadała uprawnienie do prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, zgodnie z wpisem figurującym w ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Burmistrza Miasta C. pod numerem [...]. Urząd Miasta C. pismem z dnia [...] lutego 2011 r. poinformował, że strona złożyła wniosek o wpis informacji o zawieszeniu działalności gospodarczej od dnia 19 listopada 2010 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia [...] lutego 2011 r. poinformował Oddział Wojewódzki NFZ, że strona z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie dokonała zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Ponadto poinformował, że wystąpiły u niej okoliczności wyłączające obowiązek ubezpieczeń społecznych.

Oddział Wojewódzki NFZ pismem z dnia [...] marca 201 poinformował stronę o wszczęciu na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. Inspektorat w G. postępowania w sprawie podlegania przez nią obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz wezwał ją do złożenia wyjaśnień oraz dokumentów mogących mieć wpływ na dalszy przebieg prowadzonego postępowania.

Strona w odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 9 marca 2011 r. osobiście stawiła się w siedzibie Oddziału Wojewódzkiego NFZ i oświadczyła, że działalność gospodarczą prowadzi od chwili wpisania jej do ewidencji, natomiast jej faktyczne prowadzenie występuje tylko kilka dni w roku, na przełomie października i listopada. Potwierdziła jednocześnie, że nie dokonała zgłoszenia z tego tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS oraz dostarczyła kopie następujących dokumentów:

- zaświadczenia z dnia [...] marca 2011 r. znak: [...] wydanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w C.,

- pisma z dnia [...] stycznia 2011 r. znak: [...] kierowanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w G. do skarżącej,

- zeznania PIT-28 za rok 2010.

Z dokumentów dostarczonych przez stronę wynika, że w Urzędzie Skarbowym zgłoszono prowadzenie działalności gospodarczej od dnia 1 stycznia 1998 r. i dokonano formy opodatkowania - ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. W zeznaniach podatkowych PIT-28 za lata: 1998-2010 strona wykazała przychód z prowadzenia działalności gospodarczej.

Jak przyjął Oddział Wojewódzki NFZ na podstawie dokumentów zebranych w toku prowadzonego postępowania oraz aktów prawnych regulujących kwestię ubezpieczenia zdrowotnego osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, skarżąca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w sposób ciągły od dnia 1 stycznia 1999 r., kiedy wszedł w życie system powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, do dnia 18 listopada 2010 r., ponieważ od dnia 19 listopada 2011 r. działalność została zawieszona na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ decyzją z [...] listopada 2011 r., nr [...] stwierdził objęcie strony obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 18 listopada 2010 r.

Od powyższej decyzji J. W. wniosła w dniu 23 listopada 2011 r. odwołanie, w którym zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie postępowania. Wskazała, że sprzedaż okazjonalną na "Dzień Zmarłych" prowadziła od dnia 22 października do 1 listopada. Skarżąca nadmieniła, że od 1990 r. jest na rencie inwalidzkiej i otrzymuje najniższe świadczenie w kwocie 624 złotych. Jak podała, Urząd Skarbowy poinformował ją, że będąc rencistką wystarczy rozliczyć PIT-28, dlatego nie była świadoma obowiązku opłacania składek zdrowotnych, zawieszania działalności z każdym kolejnym rokiem. Skarżąca wskazała, że dnia 19 listopada 2010 r. dowiedziała się o obowiązku zawieszania działalności po każdorazowym zakończeniu sprzedaży.

Rozpatrując odwołanie Prezes NFZ na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 i art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach oraz w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. wydał w dniu [...] stycznia 2012 r. decyzję Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji.

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, że na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, obowiązującej od dnia 1 października 2004 r., oraz zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o ubezpieczeniu w NFZ", a także art. 8 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o ubezpieczeniu zdrowotnym" - obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały i podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi.

Prezes NFZ wskazał, że z dniem 20 września 2008 r. weszła w życie ustawa z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 141, poz. 888). Zgodnie z brzmieniem art. 66 ust. 1 lit. c) ustawy o świadczeniach obowiązującym od dnia 20 września

2008 r., obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby prowadzące działalność pozarolniczą lub osoby z nimi współpracujące, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego tych osób, stosownie do art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 12 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu w NFZ i art. 11 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym – powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych", obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące działalność gospodarczą od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Jak podał Prezes NFZ, definicję osoby prowadzącej pozarolniczą działalność określa art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązujący do dnia 20 września 2008 r. w brzmieniu: "osoby prowadzące działalność pozarolniczą – to osoby prowadzące działalność od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności", a od dnia 20 września 2008 r., w brzmieniu: "osoby prowadzące pozarolniczą działalność - to osoby prowadzące działalność od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej". Jak stwierdził organ, czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego tych osób, a więc także ubezpieczeniem zdrowotnym, jest tożsamy z czasem prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu o przepisy o działalności gospodarczej lub inne przepisy szczególne.

Zdaniem Prezesa NFZ, podjęcie działalności gospodarczej przez skarżącą, zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), zwanej dalej "ustawą prawo działalności", mogło nastąpić po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.

Prezes NFZ przypomniał, że w Urzędzie Skarbowym w C. zgłoszono prowadzenie przez skarżącą działalności gospodarczej od dnia 1 stycznia 1998 r. i dokonano formy opodatkowania – ryczałt od przychodów ewidencjonowanych.

Zawieszenie działalności zgłoszono w Urzędzie Skarbowym od dnia 19 listopada 2010 r. Z kolei w zeznaniach podatkowych PIT-28 za lata: 1998-2010 strona wykazała przychód z prowadzenia działalności gospodarczej. Prezes wskazał ponadto, że pani J. W., wyjaśniła, że działalność gospodarczą prowadzi od daty wpisu do ewidencji, jednak faktycznie ją wykonuje kilka dni w roku na przełomie października i listopada.

Prezes NFZ podał, że w okresie tym obowiązywały również kolejno trzy ustawy zawierające podobne unormowania: w art. 8 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 41, poz. 324 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o działalności", w art. 7 ust. 2 ustawy prawo działalności i w art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o swobodzie działalności". Dopuszczono w nich możliwość podjęcia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną dopiero po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (wg pierwszej ustawy - po zgłoszeniu działalności do takiej ewidencji).

Przy określeniu znaczenia pojęć "rozpoczęcie" i "zakończenie" prowadzenia działalności gospodarczej zasadnicze znaczenie mają, na co wskazał Prezes NFZ, przepisy ustawy o działalności, ustawy prawo działalności oraz przepisy ustawy o swobodzie działalności. Wyżej wymienione ustawy, określają zasady podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy prawo działalności przedsiębiorca będący osobą fizyczną może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Natomiast stosownie do treści art. 7e ust. 1 pkt 1 ustawy prawo działalności, który jest odpowiednikiem uchylonego z dniem 1 stycznia 2004 r. art. 88e ww. ustawy, zawiadomienie o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę - osobę fizyczną - powoduje wykreślenie powyższego wpisu z ewidencji działalności gospodarczej. Natomiast zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności, przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym albo do Ewidencji Działalności Gospodarczej, zwanej dalej "ewidencją". Jednocześnie w myśl art. 30 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, przedsiębiorca jest obowiązany złożyć wniosek o wykreślenie wpisu w terminie 7 dni od dnia trwałego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej.

Jak wskazał Prezes NFZ, powołując się na dotychczasowe orzecznictwo, zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowi tylko podstawę rozpoczęcia działalności gospodarczej w rozumieniu jej legalizacji i nie jest zdarzeniem ani czynnością utożsamianą z podjęciem takiej działalności. Określenie

przez samego przedsiębiorcę daty rozpoczęcia działalności gospodarczej wpisywanej do ewidencji powoduje istnienie domniemania faktycznego, że z tą datą działalność gospodarcza została podjęta i była prowadzona aż do czasu jej wykreślenia z ewidencji. Domniemanie faktyczne ma znaczenie dowodowe i może być obalone. W takiej sytuacji ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z niego skutki prawne. Uprawdopodobnienie przez stronę faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej wymaga przedstawienia dowodów przeciwnych dla nieuwzględnienia twierdzeń strony. Tak więc, jak podał organ, ciężar przedstawienia dowodów na potwierdzenie swojego stanowiska spoczywa na ubezpieczonym.

Prezes NFZ wskazał, że obowiązujący od 20 września 2008 r. art. 14a ustawy o swobodzie działalności usankcjonował możliwość formalnego zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na okres od 1 miesiąca do 24 miesięcy przez przedsiębiorcę niezatrudniającego pracowników. Jednocześnie, dodany i obowiązujący również od 20 września 2008 r. art. 7ba ustawy prawo działalności gospodarczej stanowi, że wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej podlega informacja o zawieszeniu wykonywania działalności oraz o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej. Okres zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej rozpoczyna się od dnia złożenia wniosku o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej i trwa do dnia złożenia wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej (art. 27a ust. 2 i ust. 3 ww. ustawy). W okresie zawieszenia działalności gospodarczej, osoba która dokonała jej zawieszenia przestaje podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, określonego w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach.

Nadto Prezes NFZ wskazał, że działalność gospodarcza jest działalnością, z którą związana jest konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Zatem przedsiębiorca rozpoczynający działalność powinien liczyć się z takim ryzykiem obejmującym okresy faktycznego przestoju w wykonywaniu działalności, czy to z powodu braku płynności finansowej, czy też na przykład z powodu choroby przedsiębiorcy i niemożności zastąpienia go w wykonywaniu czynności biznesowych przez współpracownika (pracownika firmy). Skoro nie nastąpiło wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji, to należy domniemywać, zdaniem organu, że działalność ta była przez skarżącą prowadzona, a tym samym istniał po jej stronie obowiązek zapłaty składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne.

Jak zaznaczył Prezes NFZ, organem zobowiązanym do prawidłowego ustalenia wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla skarżącej, jest organ ubezpieczeń społecznych. Decyzja wydana przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w dniu [...] listopada 2011 r., jest jedynie potwierdzeniem faktu, że skarżąca w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 18 listopada 2010 r. nieprzerwanie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Narodowy Fundusz Zdrowia nie zajmuje się, jak podkreślił organ, wymierzaniem, pobieraniem i egzekucją składek na ubezpieczenie zdrowotne, zgodnie bowiem z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach - sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, J. W. (skarżąca), zwróciła się z prośbą o ponowne rozpatrzenie jej sprawy i umorzenie postępowania. Podała, że nie prowadziła działalności gospodarczej, była to tylko sprzedaż okazjonalna na "Dzień Zmarłych", sprzedaż kwiatów i wiązanek w dniach od 22 października do 1 listopada. Jak wskazała skarżąca, były to ilości skromne w kwocie 500 złotych i z tego dochodu rozliczyła się za pośrednictwem PIT-28 jako ryczałt. Nadto powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu dodając, że 15 lutego 2012 r. wyrejestrowała całkowicie prowadzoną działalność.

W odpowiedzi na skargę Prezes Narodowego Funduszy Zdrowia wnosząc o jej oddalenie podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej "p.p.s.a."; tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa NFZ, z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału NFZ, której podstawą materialnoprawną były przepisy ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji był obowiązany do dokonania tego pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi Kodeksu postępowania administracyjnego.

Powszechny obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego na przestrzeni ostatnich lat - obejmujący również okres, którego dotyczy rozpoznawana sprawa, wynikał z różnych aktów normatywnych, mianowicie:

1. do 31 marca 2003 r. z art. 8 pkt 1 lit c ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby prowadzące pozarolniczą działalność lub osoby z nimi współpracujące;

2. do 30 września 2004 r. z art. 9 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy z 23 stycznia 2003 r.

o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników (...), które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi;

3. do 19 września 2008 r. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy o świadczeniach, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi;

4. z dniem 20 września 2008 r. zaczął obowiązywać przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, w brzmieniu zmienionym przez art. 12 ustawy z 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz niektórych innych ustaw, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. 2008 r., nr 164, poz. 1027).

Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w ww. przepisach powstaje i wygasa - w myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach - zarówno w brzmieniu sprzed, jak i po nowelizacji, w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Podobnie kwestię tę regulowały także ww. ustawy wcześniejsze, odpowiednio w art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1.

Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - obowiązującym do 19 września 2008 r., obowiązek ubezpieczenia dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, powstawał od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Po nowelizacji - dokonanej art. 7 ustawy o zmianie, tj. od 20 września 2008 r. przepis art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń stanowi, że obowiązek ubezpieczenia dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, powstaje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity Dz. U. 2009 r. Nr 205 poz. 1585).

Podobnie jak ww. ustawy: o świadczeniach oraz o systemie ubezpieczeń społecznych, także ustawa o swobodzie działalności gospodarczej została znowelizowana ustawą o zmianie. Przepis art. 1 ustawy o zmianie wprowadził do ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej sprzed nowelizacji (tekst jednolity Dz. U. 2007 r. Nr 155, poz. 1095), dalej jako "ustawa o swobodzie" art. 14a ust. 1, w myśl którego przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres od 1 miesiąca do 24 miesięcy. Przepis ust. 3 cytowanego artykułu stanowi, że w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Nadto ust. 5 wskazuje, że zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej oraz wznowienie wykonywania działalności gospodarczej następuje na wniosek przedsiębiorcy i okres zawieszenia rozpoczyna się od dnia wskazanego we wniosku o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, nie wcześniej niż w dniu złożenia wniosku, i trwa do dnia złożenia wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej.

Z powyższych regulacji wynika więc, że dopiero z dniem 20 września 2008 r. ustawodawca wprowadził dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą możliwość wyłączenia się spod obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w związku z prawem zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na podstawie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Na kanwie niniejszej sprawy należy także wskazać czym jest działalność gospodarcza. W myśl art. 2 ustawy o swobodzie działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zarobkowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

Mając wszystkie powyższe regulacje ustawowe na uwadze Sąd zauważa, że czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego jest tożsamy z czasem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Okresy podlegania obowiązkowi ubezpieczenia wyznaczone zostały, co do zasady, przez formalne, a nie faktyczne wykonywanie działalności, która stanowi tytuł ubezpieczenia.

Na przedsiębiorcy oprócz obowiązku zgłoszenia chęci podjęcia prowadzenia działalności gospodarczej, ciąży również obowiązek zgłaszania w niej wszelkich zmian - nie tylko prawnych, ale i faktycznych. Skoro tak, to faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności z różnych przyczyn powinno być do ewidencji zawsze zgłoszone i wpisane. Objęcie obowiązkiem ubezpieczenia osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą uzależnione jest bowiem - na co już wskazano, od jej rzeczywistego prowadzenia na podstawie wpisu do ewidencji.

Istotą działalności gospodarczej jest jej prowadzenie w sposób ciągły i zorganizowany, na własny rachunek i ryzyko. Jej prowadzenie występuje zarówno w okresach faktycznego wykonywania usług, jak też w czasie podejmowania innych czynności związanych z tą działalnością. Specyfika prowadzenia działalności gospodarczej sprawia, że przedsiębiorca sam dysponuje swoim czasem i może go przeznaczyć na jej bezpośrednie wykonywanie albo na sprawy prywatne, rodzinne, leczenie lub wypoczynek. Zatem o prowadzeniu działalności gospodarczej stanowią wszelkie działania podejmowane przez przedsiębiorcę w celu zaistnienia czynności dających przychód. Przesłanka wykonywania działalności gospodarczej w sposób ciągły nie może być zatem rozumiana jako konieczność jej wykonywania bez przerwy (przez cały rok, miesiąc, tydzień lub dzień), lecz jako zamiar powtarzalności określonych czynności w odróżnieniu od ich przypadkowości, jednorazowości, sporadyczności lub okazjonalności. Przyjmuje się więc, że działalność gospodarcza z założenia ma być działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany i nastawioną na nieokreślony z góry okres czasu, a ponadto związana jest z nią konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego.

Jak wskazano powyżej zarejestrowana działalność gospodarcza wiąże się z przymusem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Jedynie wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu powoduje zawsze - na stałe lub okresowo - ustanie obowiązku ubezpieczenia. Ocena, czy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana (a więc także czy zaistniała przerwa w jej prowadzeniu) należy do sfery ustaleń faktycznych, a istnienie wpisu do ewidencji nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej, jednakże wpis ten prowadzi do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność. W konsekwencji domniemywa się, że skoro nie nastąpiło wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji, to działalność ta była faktycznie prowadzona i w związku z tym istniał obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 stycznia 2005 r., I UK 105/04, OSNP 2005 nr 13, poz. 198, z 25 listopada 2005 r., I UK 80/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 309 oraz z 30 listopada 2005 r., I UK 95/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 311). Domniemanie to może być obalone w drodze przeprowadzenia przeciwdowodu, który obciąża stronę twierdzącą o faktach przeciwnych twierdzeniom wynikającym z domniemania. Ciężar dowodu wystąpienia przesłanek uzasadniających ustanie obowiązku ubezpieczenia (rzeczywistego zaistnienia przerwy w prowadzeniu działalności) obciąża tę stronę, która z faktu tego wywodzi skutki prawne w zakresie ustania obowiązku ubezpieczenia. Nadto zaistnienie przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej musi być rzeczywiste, co oznacza, że ubezpieczonego obciąża obowiązek wykazania wystąpienia okoliczności niezwiązanych z warunkami wykonywania działalności gospodarczej. W rezultacie okoliczności takie, jak brak dochodu, czy też jego minimalny wymiar, nie stanowią przesłanki uzasadniającej uznanie istnienia przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej. Oznacza to, że przerwa w prowadzeniu działalności gospodarczej, powodująca ustanie obowiązku ubezpieczenia musi być usprawiedliwiona i udokumentowana (wykazana), a nie uzależniona wyłącznie od poziomu dochodu uzyskiwanego z tytułu jej prowadzenia bądź jego braku, wpływającego na zamiar czasowego wyłączenia, ciążącego na prowadzącym działalność, obowiązku ubezpieczenia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że dla oceny ustalenia okresu podlegania przez skarżącą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego ma znaczenie fakt zarejestrowania przez nią działalności gospodarczej i jak zauważył organ wejście w życie powszechnego sytemu ubezpieczenia społecznego.

W rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżąca od 22 października 1995 r. prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą (wpis do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Burmistrza miasta C. pod nr [...].). Działalność ta była prowadzona do 18 listopada 2010 r. Skarżąca zgłosiła zawieszenia tej działalności od dnia 19 listopada 2010 r., a z dniem 15 lutego 2012 r. całkowicie wyrejestrowała działalność.

Sąd mając na uwadze powyższe zauważa, że zarówno przepisy obowiązujące w dacie ustalonej przez organ jako początek objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym skarżącej: ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, a następnie ustawa o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, jak i obecnie obowiązująca ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, wiążą obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego z ubezpieczeniem społecznym. Temu drugiemu, osoby prowadzące działalność gospodarczą podlegają od dnia jej rozpoczęcia do dnia jej zaprzestania. W tym samym okresie osoby te objęte są także obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Zatem bezsporne jest, że od dnia 1 stycznia 1999 r. skarżąca zaczęła podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.

Sporną kwestią w sprawie jest, czy w całym okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji skarżąca podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, bowiem jak twierdzi wnosząca skargę działalność gospodarczą prowadziła tylko kilka dni w roku na przełomie października i listopada. Przedmiot działalności gospodarczej był przez skarżącą sukcesywnie rozszerzany. Na początku była to sprzedaż wianków i wiązanek, od dnia 15 października 2007 r. sprzedaż detaliczna kwiatów, roślin, nasion, nawozów; sprzedaż detaliczna artykułów nieżywnościowych w wyspecjalizowanych sklepach, gdzie indziej niesklasyfikowana, a od dnia 17 września 2010 r.: sprzedaż detaliczna pozostałych wyrobów prowadzona na straganach i targowiskach. Powyższe, w ocenie składu orzekającego w tej sprawie wskazuje na sukcesywny rozwój działalności prowadzonej przez skarżącą. Osoba, która prowadzi działalność gospodarczą tylko kilka dni w roku nie rozszerza w ocenie Sądu jej zakresu, zwłaszcza jak wynika z wyjaśnień skarżącej, w sytuacji gdy sprzedaż ogranicza się jedynie do sprzedaży wianków i wiązanek. Pani J. W. w dniu 9 marca 2011 r. osobiście stawiła się w siedzibie [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ i oświadczyła, że działalność gospodarczą prowadzi od chwili wpisania jej do ewidencji, natomiast jej faktyczne prowadzenie występuje tylko kilka dni w roku - na przełomie miesięcy: października i listopada. Pani J. W. potwierdziła, że nie dokonała zgłoszenia z tego tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS oraz dostarczyła kopie następujących dokumentów:

- zaświadczenie z dnia [...] marca 2011 r. znak: [...] wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w C.,

- pismo znak: [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. kierowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w G. do Pani J. W.,

- zeznanie PIT-28 za rok 2010.

Z dokumentów dostarczonych przez Panią J. W. wynika, że w Urzędzie Skarbowym w C. zgłoszono prowadzenie działalności gospodarczej od dnia 1 stycznia 1998 r. i dokonano formy opodatkowania - ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Zawieszenie działalności zgłoszono w Urzędzie Skarbowym od dnia 19 listopada 2010 r. W zeznaniach podatkowych PIT-28 za lata: 1998-2010 skarżąca wykazała przychód z prowadzenia działalności gospodarczej.

Zdaniem Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały w rozpoznawanym przypadku, że obowiązek wykazania istnienia usprawiedliwionych ewentualnych przerw w prowadzeniu działalności gospodarczej - zawieszenia, jak również jej nieprowadzenia obciążał skarżącą. Z akt sprawy wynika, że działalność została wpisana do ewidencji 22 października 1995 r. nie wynika, aby została ona kiedykolwiek skutecznie zawieszona do dnia 19 listopada 2010 r. Sąd zauważa, że w początkowym okresie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym nie istniała instytucja zawieszenia prowadzenia działalności pozarolniczej. Taka możliwość powstała dopiero po 20 września 2008 r., kiedy to weszły w życie zmiany dokonane ustawą z 10 lipca 2008 r., a dotyczące zarówno ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, jak i ustaw: o świadczeniach oraz o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z ustawą o swobodzie art. 14a ażeby zawiesić prowadzenie działalności gospodarczej należy wystąpić z wnioskiem o jej zwieszenie do właściwego organu ewidencyjnego - tego samego, który dokonał wpisu działalności gospodarczej do ewidencji. Oczywiście jest to możliwość - jak już wskazano, istniejąca od 20 września 2008 r. i nadal, przy czym wykreślenie działalności skarżącej z ewidencji nastąpiło z dniem 1 czerwca 2010 r.

W tym miejscu należy zauważyć, że w związku z prawidłowym poinformowaniem skarżącej o toczącym się w jej sprawie postępowaniu, przedłożyła ona deklaracje z wykazanym przychodem z działalności gospodarczej, tj. PIT PIT-28 za lata: 1998 - 2010. Nadesłane dokumenty potwierdzają zatem okoliczność prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej w okresach podanych w zaskarżonej do Sądu decyzji, z tytułu której winna była podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Stwierdzenie skarżącej, jakoby ta działalność była incydentalna i osiągała z tego tytułu przychody kształtujące się na bardzo niskim poziomie, pozostaje, zdaniem Sądu, bez wpływu na fakt jej prowadzenia. Należy w tym miejscu wskazać, że działalność gospodarcza jest działalnością, z którą związana jest konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Z tego względu przedsiębiorca rozpoczynający działalność powinien liczyć się z takim ryzykiem obejmującym okresy faktycznego przestoju w wykonywaniu działalności, czy nawet z niemożnością wygenerowania zysku z tejże działalności.

Reasumując Sąd uznał, że skarżąca w latach 1999 - 2010 nie wykazała skutecznie, aby nie prowadziła działalności gospodarczej, wykazała tylko brak przychodów lub ich minimalny wymiar. Wobec tego Prezes NFZ zasadnie przyjął - co do okresów wymienionych w swojej decyzji - domniemanie, że działalność gospodarcza była prowadzona przez skarżącą od chwili wpisu do ewidencji. Zatem organ odwoławczy właściwie uznał, że skarżąca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego od chwili wpisania działalności do ewidencji, aż do momentu wykreślenia jej z tej ewidencji.

Okresowa przerwa w ocenie Sądu nie zwalnia z obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Działalność gospodarcza jest działalnością z którą związana jest konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Zatem przedsiębiorca rozpoczynający działalność powinien liczyć się z takim ryzykiem obejmującym okresy faktycznego przestoju w wykonywaniu działalności, czy to z powodu braku płynności finansowej, czy też na przykład z powodu choroby przedsiębiorcy i niemożności zastąpienia go w wykonywaniu czynności biznesowych przez współpracownika (pracownika firmy).

Analogiczny pogląd został m.in. sformułowany w postanowieniu Sądu Najwyższego i dnia 17 lipca 2003 r. (sygn. akt II UK 111/03), zgodnie z którym faktyczne niewykonywanie działalności gospodarczej w czasie oczekiwania na kolejne zamówienie lub w czasie ich poszukiwania, nie oznacza zaprzestania prowadzenia takiej działalności i nie powoduje uchylenia obowiązku ubezpieczenia społecznego.

Zgodnie natomiast ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaprezentowanym m.in. w wyroku z dnia 11 grudnia 2008 r. (sygn. akt VII SA/Wa 764/08), nie można przyjąć, że działalność gospodarcza jest wykonywana tylko wówczas, gdy uzyskuje się dochody. Faktyczne niewykonywanie działalności gospodarczej w czasie oczekiwania na kolejne zamówienie lub w czasie ich poszukiwania nie oznacza zaprzestania prowadzenia takiej działalności i nie powoduje uchylenia obowiązku ubezpieczenia społecznego a tym samym i ubezpieczenia zdrowotnego.

Wobec tego Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie organy administracji nie dopuściły się naruszenia prawa materialnego. W toku postępowania - w ocenie Sądu - nie doszło także do naruszenia przepisów proceduralnych w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy. Organy przeprowadziły właściwe postępowanie dowodowe i odniosły się do wszystkich dowodów przedłożonych przez skarżącą, czemu dał wyraz w zaskarżonej decyzji. Sąd stwierdza nadto, że posiadanie przez skarżącą innych tytułów do ubezpieczenia zdrowotnego, nie wyłączyło po jej stronie obowiązku podlegania przez nią ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Zgodnie bowiem z obecnie obowiązującym - również obowiązującym przed 20 września 2008 r. w tym samym brzmieniu, art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Podobnie kwestię tę regulowały wcześniejsze przepisy, odpowiednio: art. 22 ust. 2 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz art. 24 ust. 2 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ.

Na marginesie sprawy należy uwypuklić, że przedmiotem niniejszego postępowania jest ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu a nie wymiar składek na ubezpieczenie zdrowotne. Przedawnieniu ulegają tylko roszczenia majątkowe, a nie inne prawa podmiotowe. Stwierdzenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu nie ma charakteru roszczenia majątkowego, lecz stanowi ustalenie istniejącego stanu faktycznego. Przedmiotem rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu pierwszej instancji jest ustalenie prawa podmiotowego, które ulega przedawnieniu.

Zgodnie z art. 82 ust. 8 ustawy o świadczeniach składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana przez osobę, której świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, od tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, w przypadku gdy osoba ta: uzyskuje dodatkowe przychody z tego tytułu w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50 % kwoty najniższej emerytury - opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Powyższe oznacza, iż organem zobowiązanym do prawidłowego ustalenia wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla odwołującej jest organ ubezpieczeń społecznych. Do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy również kwestia ewentualnego umorzenia lub rozłożenia na raty składki na ubezpieczenie zdrowotne.

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdza, iż zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu naruszenia prawa. Dlatego też, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę jako bezzasadną należało oddalić.

Sąd zauważa ponadto, że w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji błędnie wskazano na stronie czwartej, że skarżąca podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu do dnia 18 listopada 2011 r. a od dnia 19 listopada 2011 r. działalność została zawieszona. W tym wypadku chodzi o rok 2010.