Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 491/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2014-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 194
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.
article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Teza: 1.	Odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z „innych uzasadnionych przyczyn” nie może być rozumiana jako sytuacja, w której odmawia się wszczęcia postępowania na podstawie oceny materialnoprawnego elementu sytuacji prawnej obywatela.

2.	Przepis art. 194 ustawy z dnia 27 lipca 20045 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2014 r., interpretowany celowościowo i prokonstytucyjnie, nie może stanowić podstawy odmowy wszczęcia postępowania o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów tylko z tej przyczyny, że wnioskujący student jest żołnierzem zawodowym.

TEZY

1.	Odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z „innych uzasadnionych przyczyn” nie może być rozumiana jako sytuacja, w której odmawia się wszczęcia postępowania na podstawie oceny materialnoprawnego elementu sytuacji prawnej obywatela.

2.	Przepis art. 194 ustawy z dnia 27 lipca 20045 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2014 r., interpretowany celowościowo i prokonstytucyjnie, nie może stanowić podstawy odmowy wszczęcia postępowania o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów tylko z tej przyczyny, że wnioskujący student jest żołnierzem zawodowym.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 września 2014 r. sprawy ze skargi R. F. na postanowienie Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] im. S. S. w B. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Uczelnianej Komisji Stypendialnej [...] im. S. S. w B. z dnia [...].01.2014 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienia nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] im. S. S. w B. na rzecz skarżącego R. F. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Bk 491/14

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] Uczelniana Komisja Stypendialna W. im. S. w B. odmówiła R. F. (żołnierzowi zawodowemu) wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów. W podstawie prawnej postanowienia wskazano art. 61a § 1 k.p.a. oraz art. 194 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.), dalej p.s.w.

Powyższe postanowienie zostało wydane po tym, jak Odwoławcza Komisja Stypendialna wskazanej szkoły wyższej decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. uchyliła decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej umarzającej postępowanie z wniosku R. F. o przyznanie stypendium dla najlepszych studentów i przekazującej sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Uczelniana Komisja Stypendialna, powołując się na stanowisko Odwoławczej Komisji Stypendialnej, wskazała że zgodnie z art. 194 p.s.w. przepisów art. 172 – 187 tej ustawy (w tym art. 181 regulującego warunki przyznawania spornego stypendium) nie stosuje się do studentów będących kandydatami na żołnierzy zawodowych, będących żołnierzami zawodowymi oraz funkcjonariuszami służb państwowych. Wskazano także, że przepis art. 194 p.s.w. wypełnia znamiona "innej uzasadnionej przyczyny" odmowy wszczęcia postępowania z art. 61a § 1 k.p.a. oraz wyłącza możliwość złożenia wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego (wyłącza bowiem stosowanie art. 173 ust. 1 pkt 3 tej ustawy). Dlatego bezzasadnym jest rozpatrywanie takiego wniosku w toku procedury administracyjnej.

R. F. złożył zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając, że zastosowanie wobec niego art. 194 p.s.w. pozostaje w sprzeczności z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi tj. zasadą równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) oraz zasadą proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zdaniem żalącego się wskazany przepis dopuszcza dyskryminację określonych grup społecznych z racji wykonywanego zawodu. Został przez organy zastosowany bez uwzględnienia pozostałych regulacji zawartych w p.s.w. oraz z pominięciem art. 7 k.p.a. Nie uwzględniono również celowościowej wykładni art. 194 p.s.w., która – w jego ocenie - została zastosowana w projektowanej zmianie tego przepisu (projekt z dnia 16 lipca 2013r.). Oświadczył, że jest osobą prywatną, nie był kierowany na studia przez pracodawcę, Siły Zbrojne RP nie ponoszą żadnych kosztów związanych z jego kształceniem. Nadto spełnił wszystkie wymagania formalne uzyskania stypendium rektora dla najlepszych studentów. Zarzucił również długotrwałe prowadzenie postępowania.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna W. im. S. w B. utrzymała zaskarżone postanowienie w mocy. Wskazała, że jest zobowiązana stosować przepisy prawa powszechnie obowiązującego i nie jest władna ich zmieniać. Wywiodła, że żalący się może podjąć działania mające na celu zmianę przepisów poprzez wystąpienie do Rzecznika Praw Obywatelskich lub do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności art. 194 p.s.w. z Konstytucją RP. Organ uznał za bezpodstawne zarzuty zbyt długotrwałego prowadzenia postępowania wskazując, że sprawa wymagała gruntownego zapoznania się z materiałem dowodowym, zaś w międzyczasie zmienił się skład Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej, co spowodowało wydłużenie jej prac.

Skargę na postanowienie z dnia [...] marca 2014 r. złożył do sądu administracyjnego R. F. zarzucając bezkrytyczne zastosowanie przepisu art. 194 p.s.w., dyskryminującego określoną grupę społeczną. Wskazał, że rodzaj wykonywanego przez niego zawodu nie pozostaje w związku z jego nauką ani żadną umową wiążącą go z uczelnią. W jego ocenie Uczelni nie powinny interesować sfery jego życia prywatnego i zawodowego, jeśli nie godzi to w wykonywanie obowiązków studenta. Wskazał, że jego organ zawodowy nie kierował go na studia. Czuje się dyskryminowany z powodu wykonywania zawodu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że z oświadczenia złożonego do wniosku o przyznanie stypendium wynikało, iż skarżący jest żołnierzem zawodowym. Brak było zatem możliwości wszczęcia postępowania na skutek tego wniosku, bowiem nie przepisów o przyznaniu żądanego stypendium nie stosuje się do żołnierzy zawodowych. Odnośnie zarzutu nierównego traktowania wskazano, że organy administracji publicznej nie mogą sięgać wprost do przepisów Konstytucji RP, a są zobowiązane stosować treść obowiązującego prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu, bowiem nieprawidłowo zastosowano w sprawie przepis art. 61a § 1 k.p.a., co stanowi naruszenie prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz nieprawidłowo współzastosowano art. 194 p.s.w., co stanowi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a.

Przedmiotem skargi jest postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów, wydane na podstawie wymienionych art. 61a § 1 k.p.a. i art. 194 p.s.w. Zgodnie z art. 61a k.p.a. gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (§ 1), na które przysługuje zażalenie (§ 2). Z kolei stosownie do treści art. 194 p.s.w., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonego postanowienia, przepisów art. 172-187 oraz art. 191 tej ustawy nie stosuje się do studentów będących kandydatami na żołnierzy zawodowych, będących żołnierzami zawodowymi oraz funkcjonariuszami służb państwowych. Wskazać trzeba, że przepisy art. 172 – 187 regulują materialne i formalne przesłanki przyznawania różnego rodzaju stypendiów, zaś art. 191 stanowi delegację dla ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego do wydania rozporządzenia w sprawie dokumentowania przebiegu studiów. Przepis art. 194 p.s.w. obejmując wyłączeniem m.in. art. 181 ust. 1 regulujący zasady przyznawania stypendiów rektora dla najlepszych studentów - uniemożliwia, zdaniem organu, nie tylko przyznanie, ale i w ogóle wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie przyznania wskazanego stypendium żołnierzom zawodowym, stanowiąc "inną uzasadnioną przyczynę" odmowy wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a.

Z powyższym sposobem rozumowania organu nie sposób się zgodzić.

Niewątpliwie zawarte w art. 61a § 1 k.p.a. sformułowanie "inna uzasadniona przyczyna" odmowy wszczęcia postępowania może wywoływać trudności interpretacyjne, jednakże wypowiedzi piśmiennictwa i orzecznictwa wskazują, że chodzi w nim o przyczyny natury formalnej. Za "inną uzasadnioną przyczynę" odmowy wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a. uznano bowiem przykładowo sytuacje, gdy żądanie wszczęcia postępowania nie dotyczy sprawy indywidualnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności dotyczy decyzji, której legalność kontrolował sąd administracyjny i skargę oddalił, czy też gdy żądanie wszczęcia postępowania nie dotyczy sprawy administracyjnej czy leżącej we właściwości organów administracji publicznej (vide tezy 1 i 4 komentarza aktualizowanego do art. 61a k.p.a, A. Wróbel, LexOmega oraz powołane tam orzecznictwo). Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 22 lipca 2014 r. w sprawie I OSK 1635/14, uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego może być oczywisty brak podstaw prawnych do wydania decyzji załatwiającej wniesione żądanie (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA).

Zdaniem składu orzekającego, a wbrew stanowisku organów, z "inną uzasadnioną przyczyną" odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego nie mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Z przepisu art. 194 p.s.w. zawierającego sformułowanie o niestosowaniu do studentów będących kandydatami na żołnierzy zawodowych, żołnierzami zawodowymi oraz funkcjonariuszami służb państwowych m.in. przepisu o przyznawaniu stypendiów rektora dla najlepszych studentów (art. 181 ust. 1) - w żaden sposób nie można wyprowadzić tezy, iż wyklucza on istnienie podstaw prawnych do merytorycznego orzekania w postępowaniu administracyjnym o prawie studenta – żołnierza zawodowego do stypendium rektora dla najlepszych studentów. Należy raczej stwierdzić, że w świetle art. 194 p.s.w. wpływ okoliczności pozostawania lub nie żołnierzem zawodowym na prawo do wskazanego stypendium stanowi materialnoprawny element sytuacji prawnej studenta, podlegający ocenie dopiero po wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania stypendium. Uznanie natomiast, jak uczyniły organy, że skoro student jest żołnierzem zawodowym to nie tylko nie można mu przyznać spornego stypendium, ale nawet bezzasadne jest wszczynanie postępowania z wniosku o jego przyznanie powoduje, że ocena materialnoprawnej okoliczności sprawy (materialnoprawnej przesłanki sytuacji wnioskodawcy) zostaje przeniesiona z etapu jurysdykcyjnego na etap wstępny, przeznaczony wyłącznie do zbadania formalnej dopuszczalności wszczęcia postępowania a nie do oceny materialnoprawnych elementów sprawy. Inaczej rzecz ujmując współinterpretacja przepisów art. 61a § 1 k.p.a. i art. 194 p.s.w. zastosowana przez organ doprowadziła do sytuacji, w której a priori, wyłącznie na podstawie literalnej wykładni zwrotu "nie stosuje się" i bez sięgnięcia (co trafnie zarzuca skarżący) do wykładni celowościowej przepisu art. 194 p.s.w. wykluczono możliwość wydania w stosunku do skarżącego jakiejkolwiek decyzji merytorycznej, nie tylko pozytywnej ale i negatywnej. W konsekwencji, bez należytego rozważenia słuszności zarzutów strony (poważnych, bo odnoszących się do naruszenia zasady równości), wykluczono na etapie wstępnym sprawy istnienie podstaw prawnych do orzekania o prawach żołnierzy zawodowych do stypendium rektora dla najlepszych studentów. Takie postępowanie nie może się ostać, bowiem odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z "innych uzasadnionych przyczyn" nie może być rozumiana jako sytuacja, w której odmawia się wszczęcia postępowania po dokonaniu - na etapie wstępnym sprawy – oceny materialnoprawnego elementu sytuacji prawnej obywatela.

Na marginesie wskazać trzeba, choć organ II instancji nie odwoływał się w swoim uzasadnieniu wprost do treści Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów W. im. S. w B. - w brzmieniu obowiązującym od dnia [...] lutego 2014 r. (a więc w dacie wydawania zaskarżonego postanowienia), że poważne zastrzeżenia budzi zmieniona treść § 13 Regulaminu, w której nakazano wydawanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., gdy z wnioskiem o przyznanie pomocy materialnej zwrócą się podmioty wymienione w art. 194 p.s.w. Jak wynika z § 4 ust. 1 § 118 i § 138 Zasad techniki prawodawczej niedopuszczalne jest powtarzanie treści określonych aktów prawnych w innych aktach prawnych (tych samych rangą lub niższych). Analogicznie za niedopuszczalne uznać należy przenoszenie do aktów tworzonych przez zakłady administracyjne (regulaminy szkół wyższych) treści ustawowych. Może to bowiem powodować, jak w sprawie niniejszej, sugerowanie organowi uczelni określonego rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy jego obowiązkiem jest dokonanie subsumcji we własnym zakresie. Stąd też treść § 13 Regulaminu W. obowiązującą od [...] lutego 2014 r. ocenić należy jako niedopuszczalną.

Negatywnie oceniony przez sąd sposób zastosowania przez organy art. 61a

§ 1 k.p.a. był konsekwencją braku należytego rozważenia skutków literalnej interpretacji przepisu art. 194 p.s.w., którego treść w dacie wydawania zaskarżonego postanowienia była następująca: "Przepisów art. 172-187 oraz art. 191 nie stosuje się do studentów będących kandydatami na żołnierzy zawodowych, będących żołnierzami zawodowymi oraz funkcjonariuszami służb państwowych".

W orzecznictwie sądów administracyjnych obecne są stanowiska, że brak jest w tej regulacji naruszenia zasady równości wobec prawa, bowiem "odmiennie uregulowano kwestie, które dotyczą osób znajdujących się w odmiennych sytuacjach faktycznych, przez co ich sytuacja może być zróżnicowana prawnie" (wyrok NSA z dnia 14 maja 2014 r., I OSK 277/14, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2012 r., IV SA/Po 217/12, CBOSA). We wskazanych orzeczeniach wskazano, że skoro żołnierze zawodowi posiadają własne regulacje dotyczące przyznawania pomocy materialnej dla studiujących, to uzasadnione jest, aby nie otrzymywali tej pomocy w formie stypendiów uczelnianych (niezależnie czy zostali skierowani na te studia przez Siły Zbrojne RP czy studiują we własnym zakresie bez skierowania).

Skład orzekający nie zgadza się z taką argumentacją, bowiem prowadzi ona do - trafnie zarzucanego w skardze - naruszenia zasady równości wobec prawa zawartej w art. 32 Konstytucji RP i do tego naruszenia dochodzi w sytuacji, gdy można go uniknąć poprzez zastosowanie wykładni celowościowej przepisu art. 194 p.s.w., uwzględniającej założenia regulacji o pomocy materialnej żołnierzom studiującym.

W tej kwestii wskazać należy, że brzmienie przepisu art. 194 p.s.w. literalnie nie wprowadza rozróżnienia na żołnierzy zawodowych studiujących prywatnie (we własnym zakresie, w oparciu o prywatne środki) i na żołnierzy zawodowych, którzy podjęli studia na podstawie skierowania lub zgody właściwego przełożonego i otrzymali pomoc w związku z pobieraniem nauki na podstawie przepisów o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Sąd nie widzi jednak przeszkód, by takiego rozróżnienia drogą wykładni celowościowej dokonać, zwłaszcza gdy osiągnięte w ten sposób rezultaty miałyby służyć lepszemu realizowaniu celu przepisu i wartości konstytucyjnych.

Bezspornie żołnierze zawodowi są grupą posiadającą konkretne regulacje dotyczące przyznawania pomocy w związku ze studiowaniem. Jak wynika z art. 52 i 53 ustawy z dnia 11 września 2003 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 z późn. zm.) oraz z przepisów Rozdziału 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 czerwca 2010 r. w sprawie nauki żołnierzy zawodowych i kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 121, poz. 813 z późn. zm.) mogą oni dokształcać się, za zgodą lub na podstawie skierowania przełożonego, korzystając z pomocy finansowej, jeśli poziom i kierunek nauki są zbieżne z wymaganiami kwalifikacyjnymi na zajmowanym lub planowanym do zajmowania stanowisku służbowym.

Zestawiając powyższe regulacje z art. 194 p.s.w. należy uznać, że jeśli celem ostatnio wskazanej normy jest wykluczenie dublowania się otrzymywanej przez żołnierzy zawodowych pomocy finansowej na naukę i dokształcanie (z uczelni i od pracodawcy), to niewątpliwie cel ten zostaje zrealizowany jeśli przepis zostanie zastosowany wobec żołnierzy otrzymujących pomoc finansową na studiowanie od Sił Zbrojnych. Pomoc ta, oprócz roli kompensacyjnej spełnia też niewątpliwie rolę motywacyjną tj. odciąża żołnierza finansowo a jednocześnie otwiera perspektywy ewentualnego przyszłego awansu zawodowego.

Trudno jednak nie zauważyć, że opisana wyżej kategoria żołnierzy zawodowych znajduje się w odmiennej sytuacji faktycznej od pozostałych studentów, podczas gdy w sytuacji podobnej do studentów niebędących żołnierzami zawodowymi znajdują się ci żołnierze zawodowi, którzy studiują bez pomocy finansowej wojska (we własnym zakresie). Dlatego ta ostatnio wskazana grupa studiujących żołnierzy zawodowych, w zakresie prawa do uzyskiwania stypendiów powinna być porównywana i zestawiana ze studentami spoza wojska, bowiem nie uzyskuje dodatkowej pomocy finansowej na studiowanie. Zastosowanie wobec tej grupy przepisu art. 194 p.s.w. (i odmowa przyznawania im stypendiów rektora dla najlepszych studentów) nie zmierzałaby więc w żaden sposób do realizacji celu tego przepisu tj. wykluczenia dublowania się pomocy finansowej uzyskiwanej przez studiujących. W ocenie składu orzekającego to właśnie interpretacja przepisu art. 194 p.s.w. niedokonująca rozróżnienia powyżej opisanych grup żołnierzy zawodowych (studiujących i pobierających pomoc finansową od pracodawcy oraz studiujących we własnym zakresie) godzi w zasadę równości wobec prawa, bowiem zrównuje grupy interesów, których istotne cechy pozostają różne tj. zrównuje żołnierzy studiujących i otrzymujących pomoc finansową oraz żołnierzy studiujących bez takiej pomocy. Tymczasem istotną cechą różnicującą w stanie faktycznym sprawy nie powinien być fakt, że student jest żołnierzem zawodowym lub nim nie jest, ale to, czy jako studiujący żołnierz zawodowy otrzymuje pomoc finansową od swego pracodawcy na studiowanie, czy też jej nie otrzymuje.

W klasycznej sytuacji poddawanej kontroli Trybunału Konstytucyjnego z punktu widzenia zgodności z zasadą równości wobec prawa to przepis prawa zazwyczaj odmiennie traktuje podmioty podobne i rolą Trybunału jest ocena, czy takie normatywne rozróżnienie jest konstytucyjne. W sprawie niniejszej występuje sytuacja odwrotna. To przepis prawa nie dokonuje koniecznego, zdaniem składu orzekającego, rozróżnienia, którego – właśnie dla zastosowania przepisu w zgodzie z zasadą równości – należy poszukiwać drogą wykładni. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wskazywał, że zróżnicowanie podmiotów prawa charakteryzujących się wspólną cechą istotną jest dopuszczalne (i nie narusza zasady równości) pod warunkiem sine qua non jasno sformułowanego kryterium (stanowiącego podstawę zróżnicowania), które można w świetle zasad i wartości konstytucyjnych uzasadnić odpowiednio przekonującymi argumentami. Kryterium stanowiące podstawę zróżnicowania powinno być, w świetle orzecznictwa Trybunału: relewantne (pozostawać w związku z celem i zasadniczą treścią przepisów), proporcjonalne (w zakresie interesów podmiotów rozróżnianych) oraz pozostawać w związku z zasadami, wartościami i normami konstytucyjnymi uzasadniającymi odmienne potraktowanie podmiotów podobnych (vide wyroki TK w sprawach SK 47/08, K 63/07, P 6/12, dostępne na stronie internetowej http://trybunal.gov.pl).

Mając na uwadze powyższe wytyczne należy wskazać, że tylko taka wykładnia przepisu art. 194 p.s.w., która dokonuje rozróżnienia studiujących żołnierzy zawodowych na tych, którzy uzyskują od pracodawcy pomoc finansową (i tym samym nie powinni uzyskiwać stypendium wobec treści art. 194 p.s.w.) i na tych, którzy studiują we własnym zakresie (i nie powinien mieć do nich zastosowania przepis art. 194 p.s.w.) – zasługuje na akceptację. Uwzględnia bowiem cel przepisu art. 194 p.s.w. (wykluczenie dublowania się pomocy finansowej żołnierzom zawodowym w związku z podjętą przez nich nauką) i jego społeczne konsekwencje. Wskazane kryterium różnicujące (otrzymywanie pomocy finansowej od pracodawcy) spełnia również wymagania postawione przez Trybunał. Pozostaje bowiem w związku z celem przepisu art. 194 p.s.w. (wyklucza dublowanie się pomocy finansowej), jest relewantne (uwzględnia różnice w sytuacji prawnej żołnierzy zawodowych otrzymujących pomoc branżową i jej nieotrzymujących oraz uwzględnia podobieństwo tej ostatnio wskazanej grupy do pozostałej rzeszy studiujących osób) oraz współrealizuje z innymi przepisami konstytucyjną zasadę zapewnienia powszechnego i równego dostępu do wykształcenia (art. 70 ust. 4 Konstytucji RP).

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że Sejm w dniu 11 lipca 2014 r. uchwalił ustawę o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw (w dniu 13 sierpnia 2014 r. podpisał ustawę Prezydent RP, zaś wejdzie ona w życie w dniu 1 października 2014 r.), w której art. 1 pkt 129 dokonano zmiany art. 194 p.s.w. wprowadzając następujące brzmienie jego nowego ustępu 1: Przepisów art. 172 – 187 oraz art. 191 nie stosuje się do studentów będących kandydatami na żołnierzy zawodowych lub żołnierzami zawodowymi, którzy podjęli studia na podstawie skierowania przez właściwy organ wojskowy lub otrzymali pomoc w związku z pobieraniem nauki na podstawie przepisów o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych". Kierunek nowelizacji art. 194 p.s.w. potwierdza stanowisko tutejszego sądu odnośnie pożądanego sposobu interpretacji aktualnie obowiązującego brzmienia tego przepisu.

Końcowo wskazać należy, że choć w sprawie niniejszej przedmiotem zaskarżenia było postanowienie o charakterze procesowym – o odmowie wszczęcia postępowania wydane na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., to jednak dla wyjaśnienia przyczyn oceny, że jego zastosowanie nastąpiło nieprawidłowo, niezbędne było dokonanie wykładni także przepisu o charakterze materialnoprawnym tj. art. 194 p.s.w. Dopiero bowiem ona pokazuje, że odmawiając wszczęcia postępowania wyłącznie w oparciu o literalną wykładnię art. 194 p.s.w. organy de facto zakwestionowały istnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia i dokonały na etapie badania dopuszczalności wniosku wszczynającego postępowanie oceny materialnoprawnych elementów sprawy. Jak pokazuje z kolei wykładnia celowościowa i prokonstytucyjna przepisu art. 194 p.s.w. – jego treść w dacie wydawania zaskarżonego postanowienia nie powinna była doprowadzić do odmowy wszczęcia postępowania tylko z tego powodu, że skarżący jest żołnierzem zawodowym.

Mimo kwestionowania przez skarżącego zgodności treści art. 194 p.s.w. z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Jak wskazał Trybunał w uzasadnieniu postanowienia w sprawie SK 12/10, okolicznościami eliminującymi konieczność wystąpienia o kontrolę konstytucyjności przepisu jest m.in. istnienie alternatywnego instrumentu prawnego (dla uznania przepisu za niekonstytucyjny), który mógłby spowodować zmianę sytuacji prawnej ukształtowanej definitywnie, zanim ów przepis utracił moc obowiązującą oraz eliminacja przepisu z systemu prawnego, jeśli będzie ona prowadzić do przywrócenia ochrony praw naruszonych obowiązywaniem spornej normy. W sprawie niniejszej wystąpiły obydwie te przesłanki, bowiem – co wynika z niniejszego uzasadnienia – także w aktualnym na datę wydawania zaskarżonego postanowienia brzmieniu przepisu art. 194 p.s.w. istniała możliwość takiej jego wykładni, która wyeliminowała jego niekonstytucyjne rozumienie, jak też od dnia 1 października 2014 r. następuje taka zmiana tego przepisu, która przywraca właściwą ochronę sytuacji prawnej skarżącego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy uwzględnią wykładnię art. 61a § 1 k.p.a. dokonaną w niniejszym uzasadnieniu, a zatem uznają konieczność prowadzenia postępowania wszczętego wnioskiem skarżącego o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów i wydania merytorycznej decyzji w tym przedmiocie – w tym przy zastosowaniu nowego brzmienia art. 194 p.s.w., jeśli orzekanie nastąpi po dniu 1 października 2014 r.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. O niedopuszczalności wykonania zaskarżonych postanowień orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. Zwrot kosztów postępowania zasądzono na podstawie art. 200 p.p.s.a.