Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 116/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 136,  art. 137,  art. 216
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska,, Sędzia WSA Artur Żurawik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 maja 2022 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 17 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta C. decyzją z 14 września 2021 r. Nr [...] wydana na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U., z 2020 r. poz. 1990 ) po rozpatrzeniu wniosku Związku [...] (dalej jako strona lub skarżący) umorzył postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w gminie B. obręb G. oznaczone jako dz. 1. o powierzchni 1,7855 ha, dz. 2. o powierzchni 19.0129 ha, dz. 3. o powierzchni 22,4305 ha i dz. 4. o powierzchni 16,9741 ha. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że wnioskiem z 6 lipca 2021 r. strona reprezentowana przez adwokata A. I. wystąpiła o zwrot powyższych nieruchomości, jak również zaznaczono, że w przypadku nieuwzględnienia strona wniosku występuje o odszkodowanie w wysokości równej wartości nieruchomości. W dalszej części uzasadnienia zaznaczono, że wniosek został złożony w terminie i przybliżono czynności prawne związane z przejmowaniem nieruchomości przez Skarb Państwa, jak również działania związane z podziałami nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot. Przybliżono sytuację związaną z ustalenie statusu strony w przedmiotowym postępowaniu, a w szczególności przybliżono kwestie związane z następstwem prawnym współcześnie funkcjonującego Związku [...] ze związkiem utworzonym przez wybuchem drugiej wojny światowej. Powyższe ustalenia pozwoliły ustalić, że wnioskodawcy przysługuje w sprawie status strony. Następnie organ pierwszej instancji przywołał regulacje prawne dotyczące możliwości zwrotu nieruchomości jeżeli stała się ona zbędna na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej. W oparciu o informacje przekazane przez stronę ustalono, że wnioskodawca po zakończeniu drugiej wojny światowej władał przedmiotową nieruchomością przez okres 2,5 roku, a następnie z przyczyn politycznych został pozbawiony możliwości korzystania z niej i został faktycznie wywłaszczony. Po tych ustaleniach organ pierwszej instancji odniósł się do obowiązujących regulacji prawnych we wskazanym zakresie i podkreślił, że w obecnym stanie pranym sposób przejęcia spornych nieruchomości przez Skarb Państwa pozostaje bez wpływu na przedmiotowe rozstrzygnięcie. Podkreślono, że postanowienia art. 136 ust. 3 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami odnoszą się do wywłaszczenia ujmowanego w sposób ścisły, a zatem do stosownego aktu administracyjnego, a po myśli art. 216 pojęcie wywłaszczenia obejmuje ustawy wymienione we wskazanym przepisie. W konsekwencji organ ten uznał, że sporne nieruchomości nie podlegają zwrotowi w oparciu o postanowienia art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 przywoływanej powyżej ustawy. Nadto podkreślono, że przejęcie przedmiotowych nieruchomości nastąpiło w oparciu o postanowienia art. 1 dekretu z 8 sierpnia 1946 r. o wpisaniu do ksiąg wieczystych hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U.RP nr 39, poz. 233). W ocenie organu takie przejęcie wskazanych nieruchomości oznacza, że nie zostały one wywłaszczone. Ponadto podkreślono, że zwrot jest możliwy jedynie wówczas, gdy nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa lub też jednostki samorządu terytorialnego. Postępowanie zostało umorzone, ponieważ jego prowadzenie stało się bezprzedmiotowe z uwagi na nie spełnienie przez stronę przesłanki warunkującej merytoryczne rozpatrzenie wniosku.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez radcę prawnego A. I. wniosła odwołanie do Wojewody Śląskiego. Wskazanej decyzji zarzucono naruszenie art. 105 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez jego błędne zastosowanie i umorzenie postępowania w przedmiotowej sprawie, w sytuacji gdy nie wystąpiły przesłanki uzasadniające wydanie takiej decyzji. Nadto podniesiono zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 powyższego Kodeksu poprzez nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie oraz zebrania materiału dowodowego oraz art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie pomimo istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie zgłoszonego wniosku. W rozbudowanym uzasadnieniu przedstawiono argumentację przemawiającą za uwzględnieniem wniesionego odwołania i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Wojewoda Śląski decyzją z 17 listopada 2021 r. nr NWXIV.7581.3.48.2021 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ wyższego stopnia przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania wraz z treścią odwołania i podniesionych w nim zarzutów, a następnie przedstawił własną argumentację w sprawie. W pierwszej kolejności organ ten przedstawił regulacje prawne normujące problematykę zwrotu nieruchomości, a następnie przywołał kluczowe postanowienia Kodeksu postępowania administracyjnego odnoszące się do zasad prowadzenia postępowania administracyjnego. Wskazany organ dokonał analizy sytuacji faktycznej w sprawie w kontekście treści obowiązujących przepisów i uznał, że przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie mają zastosowania do nieruchomości przejętych w ramach realizacji postanowień w trybie reformy rolnej. Nadto organ odwoławczy zaakcentował, że przedmiotowy wniosek został złożony 9 lipca 2020 r. a zatem po upływie terminu przewidzianego do złożenia wniosku. W dalszej kolejności przedmiotowy organ odniósł się do występowania w sprawie przesłanek odmowy wszczęcia postępowania normowanych treścią art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, jednakże skoro organ pierwszej instancji wszczął postępowanie i je prowadził to obowiązany był je umorzyć, a zatem jego rozstrzygnięcie jest prawidłowe. W końcowej części uzasadnienia podniesiono, że choć w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji wypowiedziano się na temat odszkodowania za sporne nieruchomości, to w sentencji decyzji organu pierwszej instancji nie rozstrzygnięto tego zagadnienia, a zatem w tym zakresie organ ten nie wypowiedział się władczo i nie zakończył tej części postepowania wynikającego z treści wniosku strony. Mając w polu widzenia tę okoliczność, rozstrzygnięcie powyższej kwestii wymaga wydania odrębnej decyzji w ramach autonomicznego postępowania. W podsumowaniu organ odwoławczy nie podzielił zarzutów sformułowanych w odwołaniu o nie wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy, uznając działania Starosty C. za wystarczające.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez radcę prawnego P.K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej podniesiono zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 138 § 1 pkt. 1 w związku z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez umorzenie postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy nie wystąpiły ku temu przesłanki. Nadto wskazano na naruszenie art. 107 § 3 w związku z art. 7 i art. 77 § 1 powyższego Kodeksu poprzez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zebrania pełnego materiału dowodowego. Wskazano na naruszenie postanowień art. 61 § 3 w związku z art. 57 § 5 powoływanego Kodeksu poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że datą wszczęcia postępowania jest dzień doręczenia żądania do organu administracji publicznej, a nie dzień nadania w placówce pocztowej. Przywołano naruszenie art. 138 § 2 powyższego aktu poprzez nie zastosowanie i nie uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i nie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia ze stosownymi wskazaniami. Obok naruszeń prawa procesowego podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że przepis ten odnosi się wyłącznie do nieruchomości wywłaszczonych, natomiast zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach tej ustawy wyznacza przywołany artykuł jak również art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W skardze tej wystąpiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania jak również wystąpiono o zasądzenie kosztów postępowania. W motywach skargi przybliżono argumentację przemawiającą za jej zasadnością z odwołaniem się do stanowisk prezentowanych w literaturze jak również w orzecznictwie sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wystąpił o jej oddalenie i przywołał analogiczną argumentację do tej, którą zamieścił w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.

Wojewoda Śląski postanowieniem z 20 stycznia 2022 r. nr [...] wydanym na podstawie 9 i art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z wniesieniem przez stronę postępowania administracyjnego skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wstrzymał z urzędu wykonanie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja może zostać uchylona tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 powyższej ustawy tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Na wstępie rozpoznawanej sprawy należy przywołać stan normatywny, albowiem odgrywa on w niej kluczową rolę. Stosownie do postanowień 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Zgodnie natomiast z treścią art. 136 ust. 7 tej ustawy uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2 tej ustawy. Równocześnie ustawodawca w ustawie z 4 kwietnia 2019 r. w sprawie zmiany ustawy o gospodarce nieruchomościami w art. 2 ust. 1 wskazał, że w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ustawy zmienianej w art. 1, upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy albo gdy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Wskazana tu ustawa z 4 kwietnia 2019 r. została opublikowana w Dzienniku Ustaw 29 kwietnia 2019 r. poz. 801. Stosownie do postanowień przepisu przejściowego ustawa ta weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, a to oznacza, że do krajowego porządku prawnego weszła w życie 14 maja 2019 r., tym samym termin do składania wniosków o zwrot nieruchomości spełniających wymogi przewidziane przywołanym przepisem upływał z dniem 14 maja 2020 r. Przenosząc te ustalenia na grunt rozpoznawanej sprawy przyjdzie zauważyć, że nieruchomość będąca przedmiotem sporu została przejęta przez państwo w 1947 r., a zatem w momencie wprowadzenia przywołanych regulacji zawartych w ustawie z 4 kwietnia 2019 r. od momentu przejęcia spornej nieruchomości upłynęło ponad 20 lat, tym samym do skarżącej i pozostałych następców prawnych zastosowanie posiada regulacja zawarta w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którą wniosek taki należy złożyć terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy, czyli w tym konkretnym przypadku termin ten winien upłynąć 14 maja 2020 r. W okresie obowiązywania tej regulacji zaistniały wydarzenia związane z wystąpieniem zjawiska pandemii, które spowodowały zmianę przywołanych tu regulacji. Stosownie do postanowień ustawy z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568) przyjęto art. 15zzr. ust. 1., zgodnie z którym w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem, do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, przedawnienia, których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Rozwiązanie to oznacza, że termin, w którym skarżąca mogła złożyć stosowny wniosek o zwrot spornej nieruchomości nie płynął. Zatem od dnia wejścia w życie tej ustawy wskazany termin 14 maja 2020 r., jako końcowy do złożenia wniosku nie był już aktualny z każdym dniem obowiązywania tej regulacji ulegał przesunięciu. Kolejną istotną datą w omawianym zakresie jest 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 15 maja 2020 r. poz. 875). Zgodnie z treścią art. 46 pkt. 20 tej ustawy uchylono art. 15zzr i art. 15zzs. Równocześnie w art. 68 ust 2. tej ustawy terminy, o których mowa w art. 15 zzr ust. 1 ustawy zmienianej w art. 46, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzr ust. 1 tej ustawy, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Stosownie zaś do treści art. 76 ustawa weszła w życie z dniem następującym po dniu ogłoszeniu czyli 16 maja 2020 r. Oznacza to w konsekwencji, że zawieszenie terminów w tym także terminu na złożenie przedmiotowego wniosku upłynęło z dniem 22 maja 2020 r., a zatem od 23 maja 2020 r. na nowo przywoływany termin zaczął biec i upłynął 5 lipca 2020 r., a w przypadku uwzględnienia faktu, że rozpoczęcie tego terminu następowało w dniu wolnym od pracy to upływ jego nastąpił 7 lipca 2020 r. W świetle powyższych ustaleń termin 7 lipca 2020 r. jest dniem upływu terminu do złożenia przedmiotowego wniosku przy najbardziej przychylnej dla skarżącej interpretacji obowiązujących regulacji prawnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ujawnił się inny sposób liczenia zawieszenia biegu terminu, odwołujący się do stanowiska, że przedmiotowe zawieszenie winno być liczone od dnia wprowadzenia stanu epidemicznego na terenie kraju a zatem od 14 marca 2020 r. Zaprezentowana propozycja liczenia tego terminu oznacza, że upływa on nie 7 lipca 2020 r. lecz 2 sierpnia 2020 r. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 18 sierpnia 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 267/21 CBOSA). Skład orzekający nie podziela tego stanowiska uznając, że działania organów państwa oddziałujące na sytuację prawną adresata mogą wynikać wyłącznie z przepisów rangi ustawowej, a zatem dopiero od dnia wejścia ustawy z 31 marca 2020 r. można mówić o zawieszeniu biegu terminów. Podniesiona tu okoliczność ma znaczenie dla rozpoznawanej sprawy, jednakże bliższa jego analiza zostanie przeprowadzona w dalszej części uzasadnienia.

W pierwszej kolejności rozważenia wymaga to, czy nieruchomości objęte wnioskiem skarżącego Związku były przedmiotem wywłaszczenia. We wniosku tym zrównuje się działania podejmowane przez organy państwa z lat czterdziestych ubiegłego wieku z wywłaszczeniem. W 1947 roku skarżący Związek został pozbawiony faktycznej możliwości korzystania z wymienionych nieruchomości i zostały one przeznaczone do wykorzystywania przez inny podmiot. Dostrzec należy, że w aktach administracyjnych zalega pismo Starosty C. skierowane do Sądu Grodzkiego w C. z 9 lipca 1948 r., w którym wskazuje się, że wymienione w nim nieruchomości przechodzą na własność Skarbu Państwa z uwagi na postanowienia przeprowadzonej reformy rolnej. Przywołany tu stan faktyczny odnieść należy do norm prawnych przytoczonych powyżej. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z treści tej regulacji wynika, że skuteczne złożenie wniosku wymaga wystąpienia dwóch przesłanek, a mianowicie przejęcie nieruchomości winno nastąpić w drodze wywłaszczenia lub czynności zrównanej z wywłaszczeniem, o której mowa w art. 216 przedmiotowej ustawy, a ponadto nieruchomość musi być zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie do treści art. 216 przywoływanej ustawy przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości zamieszczone w rozdziale 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Przepisy te stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie: art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172); art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31); ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).

Analiza akt administracyjnych oraz przywołanych norm prawnych pozwala podzielić stanowisko prezentowane przez wypowiadające się w sprawie organy administracji publicznej, że żadna z przywołanych powyżej regulacji prawnych nie leżała u podstaw przejęcia nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot. Jak zaznaczył to skarżący Związek, formalne przejęcie nieruchomości objętych wnioskiem nastąpiło z mocy prawa z uwagi na realizację postanowień regulacji dotyczących przeprowadzenia reformy rolnej; zob. art. 1 dekretu z 8 sierpnia 1946 r. o wpisaniu do ksiąg wieczystych hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U.RP nr 39, poz. 233). Działania, które miały miejsce w latach czterdziestych ubiegłego wieku, jak również w okresie późniejszym ograniczające możliwości procesowe skarżącego Związku dochodzenia swoich praw, w rozpoznawanej sprawie nie mogą być brane pod uwagę. Stanowisko takie wynika z tego, że ustawodawca w art. 136 ust. 3 i w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sposób kazuistyczny wymienił akty normatywne i przepisy, których wykorzystanie przy wywłaszczeniu nieruchomości może stanowić podstawę wniosku o zwrot tak przejętej nieruchomości. Sposób i okoliczności odjęcia własności nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot nie dają podstaw dla uruchomienia trybu przewidzianego treścią art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z 4 kwietnia 2019 r. w sprawie zmiany ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skład orzekający nie podziela argumentacji prezentowanej w odwołaniu i w skardze do tutejszego Sądu, że pojęcie wywłaszczenia winno mieć szerokie rozumienie i powinno się nim obejmować wszystkie formy odebrania własności. Instytucja wywłaszczenia ma na gruncie prawa administracyjnego i cywilnego ściśle określone znaczenie i nie można nim obejmować każdej formy odjęcia własności. Nadto należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie formalne pozbawienie skarżącego Związku tytułu prawnego do wnioskowanych nieruchomości nastąpiło w następstwie orzeczenia sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie. Ten sposób nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa nie jest objęty pojęciem wywłaszczenia i tym samym nie może być odnoszony do przywoływanych powyżej regulacji zawartych art. 136 ust. 3 i w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Przeprowadzone powyżej rozważania pozwalają podzielić stanowisko organu odwoławczego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w sprawie tej powinna zostać wykorzystana instytucja przewidziana treścią art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Skoro jednak organ pierwszej instancji uruchomił postępowanie administracyjne, a następnie w jego trakcie doszedł do przekonania, że w sprawie występuje sytuacja przewidziana treścią art. 105 § 1 Kodeksu postepowania administracyjnego to zasadnie umorzył prowadzone postepowanie administracyjne. Stosownie do przywołanego przepisu umorzenie postępowania występuje wówczas, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w części lub całości organ administracji wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w części lub całości. Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z przyczyn podmiotowych jak i przedmiotowych. W rozpoznawanej sprawie wystąpiła przesłanka przedmiotowa, a mianowicie wnioskowane nieruchomości nie zostały odebrane wnioskodawcy w następstwie wywłaszczenia, lecz postanowień dekretu z 8 sierpnia 1946 r. o wpisaniu do ksiąg wieczystych hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U.RP nr 39, poz. 233). W konsekwencji decyzja organu pierwszej instancji o umorzeniu wszczętego postępowania administracyjnego utrzymana w mocy decyzją organu odwoławczego nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi.

W skardze do tutejszego Sądu skarżący Związek podniósł naruszenie postanowień art. 107 § 3 w związku z art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zebrania pełnego materiału dowodowego. W motywach skargi wskazano argumentację przemawiająca za zasadnością tak sformułowanego zarzutu. W ocenie składu orzekającego zarzut ten nie jest trafny, albowiem organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał motywy, którymi kierował się przy jej podejmowaniu. W uzasadnieniu tej decyzji wielokrotnie odwołuje się do stanu faktycznego w sprawie i do norm prawnych mających w niej zastosowanie. Zatem podnoszenie w skardze argumentów, że organ pierwszej instancji nie wskazuje, którym dowodom przyznał moc dowodową, a którym odmówił nie znajduje potwierdzenia, nadto dostrzec należy, że w skardze do tutejszego Sądu pełnomocnik skarżącego Związku nie wskazuje, jakie to okoliczności nie zostały wyjaśnione. Wskazanie na to, że organ nie przeprowadził postepowania wyjaśniającego na okoliczność wywłaszczenia skarżącego Związku nie są trafne, ponieważ w aktach zalega dokument wskazujący na sposób nabycia przez Skarb Państwa spornych nieruchomości i co jest istotne to skarżący Związek ten dokument dołączył do złożonego wniosku. W konsekwencji skład orzekający w rozpoznawanej sprawie nie stwierdza dopuszczenia się przez organy administracji takiego uchybienia w tym zakresie, które uzasadniałoby uwzględnienie wniesionej skargi.

W skardze do tutejszego Sądu podniesiono zarzut naruszenia postanowień art. 61 § 3 w związku z art. 57 § 5 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że datą wszczęcia postępowania jest dzień doręczenia żądania do organu administracji publicznej, a nie dzień nadania w placówce pocztowej. Podniesiony zarzut rozpoznać należy w kontekście terminów, w jakich winien być złożony stosowny wniosek. Z treści skargi wynika, że skarżący podziela stanowisko organu odwoławczego, że termin do wniesienia wniosku o zwrot nieruchomości upływał 7 lipca 2020 r., natomiast skład orzekający sygnalizował, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono w tym zakresie odmienny pogląd i wskazano, że termin ten upływał 2 sierpnia 2020 r. W realiach rozpoznawanej sprawy podnoszona okoliczność nie ma znaczenie fundamentalnego dla losów rozpoznawanej sprawy. Wynika to z tego, że przesłanką umorzenia postępowania przez organ pierwszej instancji była bezprzedmiotowość wszczętego postępowania, nadto organ ten w uzasadnieniu swojej rozstrzygnięcia do tej okoliczności nie odnosił się i nie leżała ona u podstaw wydawanej decyzji. Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie przy przyjęciu za trafny stanowiska, że termin do złożenia przedmiotowego wniosku upływa 7 lipca 2020 r. to podziela stanowisko organu odwoławczego, że wniosek taki został złożony z uchybieniem terminu. Warto w tym miejscu zauważyć, że art. 61 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego mówi o terminie wszczęcia postępowania administracyjnego i przewiduje, że postępowanie na wniosek wszczynane jest z dniem wpłynięcia do niego żądania pochodzącego od strony. Z tego punktu widzenia nie jest istotne, kiedy wniosek taki zostanie sporządzony i nadany w urzędzie pocztowym, lecz data jego wpływu do organu administracji. Przywołany przepis przewiduje wywołanie skutków prawnych złożenia wniosku dopiero od momentu jego faktycznego wpłynięcia do organu administracji. Skarżący Związek argumentuje, że w tym przypadku chodzi o termin prawa materialnego i winny mieć w tym przypadku zastosowanie regulacje zamieszczone w art. 57 § 5 wyżej wymienionego Kodeksu. Stanowisko takie nie jest zasadne i pomija istotną okoliczność, że treść przywołanego art. 57 § 5 ma zastosowanie do terminów o charakterze procesowym, a zatem związanych z pewnymi czynnościami, których obowiązana jest strona dokonać w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego. Odwołanie się w skardze do poglądu prezentowanego w literaturze także nie jest trafne, ponieważ stanowisko zaprezentowane w komentarzu do art. 61 ust. 3 Kodeksu postępowania administracyjnego nie zostało prawidłowo odczytane i pominięto w nim istotę dostrzeżonego rozróżnienia. W przypadku opowiedzenia się za stanowiskiem prezentowanym w wyroku WSA w Poznaniu powyższe rozważania tracą rację bytu, ponieważ okazałoby się, że wniosek jest złożony w terminie. Jak zostało to zaznaczone powyżej podniesiona okoliczność posiada charakter subsydiarny, a tym samym ewentualne uchybienie w tym zakresie dokonane przez organ odwoławczy nie ma znaczenia dla istoty rozstrzygnięcia, a tym samym nie może stanowić podstawy dla uwzględnienia wniesionej skargi.

Jako ostatni zarzut w skardze podniesiono naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 136 ust. 3 w związku z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tak sformułowany zarzut uznać należy za bezzasadny, ponieważ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak również w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji w sposób czytelny i jednoznaczny organy odwoływały się do tych regulacji i co więcej legły one u podstaw wydawanych rozstrzygnięć. Zatem tak sformułowany zarzut nie mógł odnieść skutku.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę