Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 362/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2006-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 15 grudnia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Protokolant referent stażysta Jarosław Moraczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2006 roku sprawy ze skargi I. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...]; [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania za szkody poniesione w związku z czasowym zajęciem nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] , Nr [...] , po rozpatrzeniu odwołania I. J. , utrzymał z mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] , Nr [...] umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia od Syndyka Masy Upadłości A. Przedsiębiorstwa Państwowego w B. odszkodowania za szkody poniesione w związku z czasowym zajęciem części nieruchomości oznaczonej numerem działki 38, położonej w miejscowości R. , Gm. P. .

Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] , Nr [...] zezwolił Przedsiębiorstwu Państwowemu A. na czasowe zajęcie, na okres 14 dni, części nieruchomości oznaczonej jako działka nr 38 położonej w miejscowości R. , Gm. P. stanowiącej własność I. J. , określił warunki tego zajęcia i stwierdził, iż zgodnie z art. 74 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 30 z 1991 roku, poz. ze zm.), właścicielowi gruntów przysługuje od Przedsiębiorstwa Państwowego A. odszkodowanie za straty wyrządzone na skutek zajęcia gruntów. Nadto organ określił, że odszkodowanie powinno być określone na podstawie porozumienia stron i wypłacone w terminie 2 miesięcy od powstania straty w zasiewach, uprawach i zbiorach, a za inne straty nie później niż w terminie 3 miesięcy po ustaniu zajęcia. W braku porozumienia stron odszkodowanie ustali właściwy miejscowo rejonowy organ rządowej administracji ogólnej.

Z dokumentów załączonych do akt administracyjnych wynika, że zajęcie zostało dokonane w dniu [...] w celu usunięcia awarii napowietrznej linii energetycznej średniego napięcia, tj. przywrócenia słupa żelbetonowego złamanego przez huragan.

W dniu 16 maja 1997 roku I. J. wystąpiła z żądaniem wypłacenia przez Przedsiębiorstwo Państwowe A. odszkodowania w kwocie 22.300 zł za szkody powstałe w związku z czasowym zajęciem jej nieruchomości. Do wniosku strona dołączyła sporządzony na swój wniosek operat z wyceny strat powstałych w nasadzeniach roślinnych na działce stanowiącej własność I. J. .

W toku postępowania w celu ustalenia odszkodowania wszczętego zawiadomieniem Kierownika Urzędu Rejonowego w Z. z dnia [...] , Nr [...] Przedsiębiorstwo Państwowe A. złożyła operat szacujący straty powstałe na skutek wykonania prac przez ten podmiot na nieruchomości stanowiącej własność I. J. , na kwotę 1.490 zł.

Decyzją z dnia [...] , Nr [...] Starosta [...] ustalił od A. Przedsiębiorstwa Państwowego w upadłości na rzecz I. J. odszkodowanie w wysokości 1.490 zł. Na skutek wniesienia odwołania od powyższej decyzji przez I. J. , jak i podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] , Nr [...] uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania.

Postanowieniem z dnia [...] , Nr [...] organ I instancji zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie z uwagi na toczące się postępowanie upadłościowe wobec podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania do czasu wyczerpania przez właściciela nieruchomości trybu określonego przepisami prawa upadłościowego.

Decyzją z dnia [...] , Nr [...] organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za zajęcie nieruchomości z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Z treści uzasadnienia wynika, iż zgodnie z treścią art. 60 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 roku Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 roku Nr 118, poz. 512 ze zm.), postępowanie dotyczące mienia wchodzącego w skład masy upadłości może być wszczęte w prowadzonej jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Z dokumentów zgromadzonych w trakcie postępowania wynika, że zgłoszona przez I. J. wierzytelność została ujęta na liście wierzytelności w wysokości 22.300 zł w kategorii VI, pod pozycją 64. Uznanie przez Sędziego – Komisarza zgłoszonego przez wierzyciela roszczenia i umieszczenie do na liście wierzytelności wywiera taki skutek jak prawomocne osądzenie sprawy. Wyciąg z ustalonej listy wierzytelności jest tytułem egzekucyjnym przeciwko upadłemu (art. 170 § 1 Prawa upadłościowego).

Na skutek wniesienia odwołania przez I. J. , Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] , Nr [...] uchylił rozstrzygnięcie I instancji i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania wskazując, iż organ powinien ustalić czy postępowanie upadłościowe zostało zakończone, a przede wszystkim przed wydaniem rozstrzygnięcia powinien podjąć uprzednio zawieszone postępowanie.

W tej sytuacji postanowieniem z dnia [...] , Nr [...] Starosta [...] podjął z urzędu zawieszone postępowanie z uwagi na ukończenie postępowania upadłościowego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia [...] ,Nr [...] umorzył postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania od Syndyka Masy Upadłości A. Przedsiębiorstwa Państwowego w B. na rzecz I. J. za szkody poniesione w związku z czasowym zajęciem nieruchomości. Z treści uzasadnienia wynika, iż z racji tego, że wierzytelność w kwocie 22.300 zł została uznana przez Syndyka Masy Upadłości i wpisana na listę wierzytelności, a postępowanie upadłościowe zostało zakończone postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] (sygn. akt: [...] ), postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania stało się bezprzedmiotowe.

Wojewoda [...] , po rozpatrzeniu odwołania I. J. , decyzją z dnia [...] , Nr [...] uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania, z uwagi na nie wskazanie przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Starostwa [...] decyzją z dnia [...] , Nr [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania od Syndyka Masy Upadłości A. Przedsiębiorstwa Państwowego w B. na rzecz I. J. za szkody poniesione w związku z czasowym zajęciem części nieruchomości oznaczonej numerem 38, położonej w miejscowości R. , Gm. P. . W treści uzasadnienia organ podał, iż wierzytelność I. J. została ujęta na liście wierzytelności, z której wyciąg stanowi tytuł egzekucyjny (art. 170 § 1 Prawa upadłościowego). Skutkuje to tym, że bezprzedmiotowe stało się postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania, o którym mowa w art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i, od dnia 1 stycznia 1998 roku, art. 126 i 129 ust. 5 przy zastosowaniu art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Nadto organ wyjaśnił, że postępowanie upadłościowe zostało ukończone mocą postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] , sygn. akt: [...] . W konkluzji organ wskazał, że jest tylko kompetentny do wydania decyzji w przedmiocie określenia wysokości odszkodowania, nie zaś do jego wypłacenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji I. J. wniosła o jej zmianę i przyznanie odszkodowania za zniszczenia w wysokości ustalonej przez biegłych. W motywach wyjaśniła, że bez wątpienia ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości już nie obowiązuje. Na mocy art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, do spraw wszczętych lecz nie zakończonych w dacie wejścia w życie tej ustawy (czyli w dniu 1 stycznia 1998 roku), zastosowanie mają przepisy nowej ustawy. Zgodnie zatem z treścią art. 132 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania w sytuacji, gdy zajęcie gruntu nastąpiło na zasadzie określonej w art. 126 ustawy jest organ I instancji. Następnie odwołująca się dodała, iż nigdy nie zostało zawarte porozumienie w tym przedmiocie między nią, a Przedsiębiorstwem Państwowym A. , ani Syndykiem Masy Upadłości. Postępowanie w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania nie zostało zakończone mimo, iż trwa od 1997 roku.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygniecie. W uzasadnieniu organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego dodając, iż postanowieniem z dnia [...] Sąd Rejonowy w S. ustalił dodatkową listę wierzytelności A. Przedsiębiorstwa Państwowego w B. o treści zgodnej ze złożonym przez Syndyka Masy Upadłości projektem. Lista ta obejmuje wierzytelność zgłoszoną I. J. z tytułu odszkodowania za straty wyrządzone na skutek robót wykonanych w związku z naprawą linii średniego napięcia. Wysokość odszkodowania została ustalona w wysokości zaproponowanej przez I. J. . Postanowieniem z dnia [...] Sąd Rejonowy w S. stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego wobec A. Przedsiębiorstwa Państwowego w B. . Reasumując organ wskazał, że prawomocne uznanie przez Sędziego – Komisarza wierzytelności w postępowaniu upadłościowym wywiera taki sam skutek co prawomocne osądzenie sprawy (art. 170 Prawa upadłościowego i art. 198 § 1 pkt 2 Kodeksu Postępowania Cywilnego).

Na powyższą decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji I. J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagając się przyznania od Skarbu Państwa kwoty 22.300 zł. W motywach skargi strona opisała dotychczasowy przebieg postępowania dowodząc, iż brak możliwości uzyskania odszkodowania od A. spowodowany jest opieszałością działania organów administracji państwowej. Przy zachowaniu przepisów prawa sprawa powinna być zakończona w pierwszym półroczu 1997 roku.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, przytaczając argumentację zawartą w uzasadnieniu kontestowanej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów skargi organ wyjaśnił, że przewlekłość postępowania administracyjnego nie może stanowić podstawy do uchylenia decyzji, jeżeli odpowiada ona prawu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do uregulowania art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. W ocenie składu orzekającego, organy prowadzące postępowanie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji.

W stanie faktycznym sprawy bezspornym jest to, iż mocą decyzji z dnia [...] Wojewoda [...] zezwolił Przedsiębiorstwu Państwowemu A. na czasowe zajęcie nieruchomości stanowiącej własność I. J. , oznaczonej jako działka nr 38, zlokalizowanej w miejscowości R. , gm. P. . Organ mocą tej decyzji określił warunki wejścia na teren nieruchomości i stwierdził, iż po wejściu na działkę, właścicielowi będzie przysługiwało odszkodowanie na podstawie art. 74 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U z 1991 roku Nr 30, poz. 127 ze zm.).

Zgodnie z treścią tego przepisu właścicielowi nieruchomości przysługuje od jednostki, której udostępniono nieruchomość, odszkodowanie za straty wyrządzone na skutek jej zajęcia i działań określonych w art. 67, 70 ust. 1, art. 71 ust. 1 i art. 72. Odszkodowanie ustala, w braku porozumienia stron, rejonowy organ rządowej administracji ogólnej, z zastosowaniem zasad przewidzianych przy wywłaszczaniu nieruchomości. Odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i zbiorach powinno być ustalone i wypłacone w ciągu 2 miesięcy od powstania straty, a za inne straty - nie później niż w ciągu 3 miesięcy po ustaniu zajęcia. Jeżeli ustalenie odszkodowania następuje w drodze decyzji, termin do wypłaty odszkodowania biegnie od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna.

Z dniem 1 stycznia 1998 roku regulacja ta utraciła moc w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.). Po myśli przepisu art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami, sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Bezspornym w sprawie jest również to, iż w dniu 1 stycznia 1998 roku sprawa wniosku I. J. nie została zakończona wydaniem ostatecznej decyzji. Dopiero w dniu [...] została wydana w sprawie decyzja I instancji. W tej sytuacji do wniosku strony znajdowały zastosowanie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Kwestię zezwolenia na wejście na teren cudzej nieruchomości reguluje art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten stanowił, iż w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej może udzielić, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy. Decyzji takiej nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Po upływie okresu, na który nastąpiło zajęcie nieruchomości, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej jest obowiązany doprowadzić nieruchomość do stanu poprzedniego. Gdyby przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego było niemożliwe albo pociągało za sobą nadmierne trudności lub koszty, stosuje się odpowiednio przepis art. 128 ust. 4. Przepis ten określa, że właścicielowi nieruchomości przysługuje odszkodowanie, które powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód, a jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu.

W sprawie nie jest również kwestionowane przez strony postępowania to, że podmiot, który wszedł na teren nieruchomości stanowiącej własność I. J. , jak również zobowiązany do wypłaty odszkodowania – Przedsiębiorstwo Państwowe A. , został postawiony w stan upadłości. W toku postępowania upadłościowego I. J. wystąpiła do Syndyka Masy Upadłości z żądaniem uznania jej roszczenia w kwocie 22.300 zł z tytułu odszkodowania za wejście na teren jej działki i dokonanie na niej zniszczeń. Roszczenie to zostało zaliczone do VI kategorii wierzytelności i zarejestrowane pod pozycją 64. Przedstawiciel podmiotu upadłego złożył oświadczenie, iż uznaje wierzytelność, co poskutkowało uwzględnieniem jej na uzupełniającej liście wierzytelności A. z siedzibą w B. . Okoliczności te potwierdza załączony do akt administracyjnych dokument w postaci wyciągu z uzupełniającej listy wierzytelności A. z siedzibą w B. z dnia [...] , sygn. akt: [...] . Postanowieniem z dnia [...] Sąd Rejonowy w S. ustalił dodatkową listę wierzytelności podmiotu upadłego. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, iż w dniu [...] syndyk masy upadłości złożył projekt dodatkowej listy wierzytelności w zakresie roszczenia I. J. z tytułu odszkodowania za wejście na teren nieruchomości stanowiącej jej własność na podstawie pozwolenia Wojewody [...] (decyzja z dnia [...] ).

Wynika z tego, iż w dniu wydania decyzji przez organ I instancji (czyli w dniu [...] ), skarżąca dysponowała prawomocnym uznaniem wierzytelności. Na podstawie art. 170 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 roku Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 roku Nr 118, poz. 512 ze zm.) i 199 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), takie prawomocne uznanie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym wywiera ten sam skutek co prawomocne osądzenie sprawy. Przepis art. 170 § 1 Prawa upadłościowego stanowi, iż po ukończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego wyciąg z ustalonej listy wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy na jej poczet przez wierzyciela otrzymanej, jest tytułem egzekucyjnym przeciwko upadłemu. Natomiast art. 199 § 1 pkt 2 KPC nakazuje sądowi odrzucić pozew jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona. Postępowanie, w którym podmiot, wobec którego wszczęto postępowanie upadłościowe "uwzględnia" roszczenia powoda w postępowaniu upadłościowym, zmierza do zaspokojenia wierzycieli (szczególny rodzaj egzekucji uniwersalnej). Uznanie zgłoszonej wierzytelności prawomocnym postanowieniem sędziego komisarza (sądu w przypadku zgłoszenia sprzeciwu), choć wywiera skutek w zasadzie tylko w tym postępowaniu, to jednakże oznacza, że wierzytelność będzie w nim zaspokojona lub w razie niezaspokojenia będzie, po ukończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego, objęta tytułem egzekucyjnym przeciwko upadłemu (art. 170 § 1 Prawa upadłościowego). Oznacza to, że prawomocne uznanie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym prowadzi do zaspokojenia wierzytelności lub objęcia jej tytułem egzekucyjnym. Ma więc skutki takie same jak prawomocne osądzenie sprawy. Tym samym w zakresie, w jakim wierzytelność dochodzona przez powoda została prawomocnie uznana w postępowaniu upadłościowym, zachodzi powaga rzeczy osądzonej, która zgodnie z art. 199 § 1 pkt 2 KPC powinna prowadzić do odrzucenia pozwu i to bez względu na prawidłowość tego uznania.

Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż prawomocne uznanie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym oznacza uznanie roszczenia, tworzy powagę rzeczy osądzonej w tym zakresie, zatem stanowi również porozumienie stron w zakresie ustalenia wysokości odszkodowania, o którym mowa w art. 74 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Z treści tego przepisu wynikało, iż droga postępowania przed organem administracji była dopuszczalna w razie braku porozumienia między stronami. Wynika z tego, że w razie gdy strony doszły do porozumienia w zakresie ustalenia obowiązku zapłaty odszkodowania (fakt powstania szkody nie jest kwestionowany przez żaden podmiot), jak i wysokości tego odszkodowania, organ administracji nie miał podstaw do wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Konsekwencją tego była bezprzedmiotowość postępowania i wobec stwierdzenia tego faktu, obowiązek organu do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za zniszczenia w związku z wejściem na teren cudzej nieruchomości.

Na marginesie należy wyjaśnić, iż bez wpływu na konieczność umorzenia postępowania pozostał fakt bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. Kwestia późniejszej wypłaty odszkodowania (przysługującego na podstawie prawomocnego uznania wierzytelności w postępowaniu upadłościowym), nie ma wpływu na ewentualne powstanie obowiązku wypłaty odszkodowania przez organ administracji. Organ administracji, w sprawie, był tylko podmiotem zobligowanym do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania w razie braku porozumienia stron.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi należy wskazać, iż przewlekłość postępowania nie daje sama w sobie uprawnień do uwzględnienia skargi. Owszem stanowi ona naruszenie przepisów postępowania, ale strona w trakcie postępowania ma inne możliwości w celu zobligowania organu do wydania w sprawie rozstrzygnięcia składając zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie (art. 37 § 1 Kodeksu Postępowania Administracyjnego). Pogląd taki znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie (por. wyrok WSA z dnia 21 kwietnia 2005 roku, VII SAB/Wa 3/05, Lex Nr 169400; wyrok NSA z dnia 2 października 2000 roku, V SA 422/00, Lex Nr 51281; wyrok NSA z dnia 25 lutego 1997 roku, II SA/Gd 161/96, Lex Nr 44147).

Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.