Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1236/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie Wojciech Chróścielewski NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2006 r. sygn. akt III SA/Kr 1328/05 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Krakowie, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości od J. B.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2006 r., sygn. akt III SA/Kr 1328/05 po rozpoznaniu skargi J. B. wniesionej na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z dnia [...] października 2005 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w przedmiocie zwolnienia ze służby oraz zasądził od Dyrektora Izby Celnej w Krakowie na rzecz skarżącego J. B. kwotę 255 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną.

Dyrektor Izby Celnej w Krakowie decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] zwolnił aplikanta celnego, młodszego kontrolera celnego – J. B. ze służby przygotowawczej w Izbie Celnej w Krakowie – z dniem 30 września 2005 r.

W uzasadnieniu decyzji podano, że "zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 24.07.1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641 ze zm.) po zakończeniu służby przygotowawczej z wynikiem pozytywnym, tj. m.in. po spełnieniu wymogów określonych w art. 11 cytowanej ustawy, funkcjonariusz celny zostaje mianowany do służby stałej. W dniu 26 września 2005 r. aplikant celny, młodszy kontroler celny J. B. nie zdał egzaminu zawodowego w służbie przygotowawczej w Ośrodku Kształcenia i Doskonalenia Funkcjonariuszy Celnych w Świdrze otrzymując ocenę negatywną". Powyższe spowodowało zwolnienie ze służby przygotowawczej "z upływem okresu, na który był mianowany do służby przygotowawczej, tj. z dniem 30.09.2005 r."

J. B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylenie wydanej decyzji, przywrócenie go do służby na uprzednio zajmowanym stanowisku oraz umożliwienie mu ponownego przystąpienia do egzaminu zawodowego, co gwarantuje mu rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie służby przygotowawczej w Służbie Celnej. Podał, że na zasadniczy kurs celny został skierowany dopiero w listopadzie 2004 r., na ostatni moduł tematyczny – dopiero w lipcu 2005 r., a egzamin został mu wyznaczony na 4 dni przed upływem zakończenia służby przygotowawczej. W ten sposób uniemożliwiono mu ponowne zdawanie egzaminu przewidziane prawem, a co możliwe jest najwcześniej po upływie 3 miesięcy od niezdanego egzaminu. Odwołujący się wniósł o podanie podstawy prawnej jego zwolnienia ze służby.

Po rozpatrzeniu tego wniosku, Dyrektor Izby Celnej w Krakowie decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przebieg szkolenia aplikanta celnego, młodszego kontrolera celnego J. B. wynikał z chronologicznej kolejności, tj. daty zakończenia służby przygotowawczej wszystkich funkcjonariuszy celnych w Izbie Celnej w Krakowie oraz dostosowany był do ilości miejsc i terminów w ośrodkach szkoleniowych, przyznanych przez Departament Organizacji Służby Celnej. Podkreślono, że skierowanie J. B. na egzamin w dniach 26-27 września 2005 r., a więc trzy dni przed zakończeniem służby przygotowawczej, nie daje podstaw do przedłużenia okresu służby przygotowawczej, gdyż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej jedynie "w razie przerwy w wykonywaniu przez funkcjonariusza celnego obowiązków służbowych, trwającej dłużej niż trzy miesiące, minister ds. finansów publicznych na wniosek kierownika urzędu może przedłużyć okres służby przygotowawczej". Z uwagi na fakt, że J. B. nie zdał egzaminu — wzięto pod uwagę "automatyzm ustania stosunku służby wynikający z mianowania do służby na czas określony".

Z decyzjami tymi nie zgodził się J. B., który w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucił naruszenie przepisu § 13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 kwietnia 2000 r. w sprawie służby przygotowawczej w Służbie Celnej (Dz.U. Nr 36, poz. 407 ze zm.). Podkreślił, że zgodnie z w/wym. przepisem funkcjonariuszowi celnemu służy prawo ponownego przystąpienia do egzaminu. Wniosek o dopuszczenie do ponownego egzaminu należy złożyć do kierownika urzędu, w którym funkcjonariusz celny odbywa służbę przygotowawczą i egzamin może być powtórzony nie wcześniej niż po upływie 3 miesięcy od dnia niezdanego egzaminu. Podkreślono, że wyznaczając egzamin na 4 dni przed upływem końca służby przygotowawczej, a następnie zwalniając skarżącego z tej służby w dniu 30 września 2005 r. Dyrektor Izby Celnej pozbawił skarżącego prawa do ponownego zdawania egzaminu.

W odpowiedzi na skargę organ administracji przyznał, że bezspornym jest treść § 13 powołanego rozporządzenia dająca prawo funkcjonariuszowi celnemu do ponownego zdawania egzaminu, który to drugi termin nie może być wyznaczony wcześniej niż po upływie 3 miesięcy od dnia niezdanego egzaminu, niemniej – zdaniem organu – art. 10 ustawy o Służbie Celnej nie przewiduje możliwości przedłużenia służby przygotowawczej w takim przypadku. W stosunku do J. B., zatrudnionego od dnia 1 października 2002 r., któremu termin ukończenia służby przygotowawczej upływał w dniu 30 września 2005 r., wobec niezdania egzaminu – nie było możliwości ani przedłużenia służby przygotowawczej, ani mianowania funkcjonariusza do służby stałej i z powyższych względów decyzja o zwolnieniu ze służby jest zgodna z prawem.

Sąd uznał, iż skarżący ma rację, o ile twierdzi, że to na organie (będącym pracodawcą) spoczywa obowiązek takiego zorganizowania szkoleń, kursów, czy egzaminów, o których mowa w art. 11 ustawy o Służbie Celnej, aby odbycie szkoleń, ukończenie kursów czy zdawanie egzaminów mogło odbyć się w terminach i w sposób zgodny z przepisami wykonawczymi wydanymi na podstawie delegacji ustawowej. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie występuje szereg niejasności i uchybień, które same w sobie powodują uznanie, że zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa.

Z akt sprawy wynika, że J. B. został mianowany w dniu 30 września 2002 r. przez Dyrektora Izby Celnej w Cieszynie na podstawie art. 10 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) z dniem 1 października 2002 r. do służby przygotowawczej w Urzędzie Celnym w [...] na stanowisku młodszego kontrolera celnego i został mu nadany stopień służbowy aplikanta celnego.

Mając na względzie treść aktu mianowania Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż w akcie tym brak jest wskazania, że mianowanie nastąpiło na czas ściśle określony, albowiem nie wskazano daty końcowej. Z treści powołanych w akcie mianowania przepisów wynika, że "stosunek służbowy funkcjonariusza celnego powstaje w drodze mianowania, na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do służby. Osobę przyjętą do służby mianuje się funkcjonariuszem w służbie przygotowawczej. Z dniem mianowania funkcjonariuszowi celnemu, o którym mowa w ust. 1, nadaje się stopień służbowy aplikanta celnego". Sąd I instancji przytoczył treść przepisów powołanych w zaskarżonych decyzjach, będących podstawą zwolnienia funkcjonariusza ze służby, tj. art. 11, zgodnie z którym w okresie służby przygotowawczej funkcjonariusz celny jest zobowiązany: 1) odbyć przeszkolenie praktyczne; 2) potwierdzić egzaminem ukończenie zasadniczego kursu celnego lub złożyć egzamin zawodowy; 3) potwierdzić egzaminem znajomość języka obcego w zakresie umożliwiającym wykonywanie obowiązków służbowych i art. 13, w myśl którego po zakończeniu służby przygotowawczej z wynikiem pozytywnym funkcjonariusz celny zostaje mianowany do służby stałej.

W ocenie Sądu z treści przytoczonych i powołanych przez organ administracji przepisów wynika, że żaden z nich nie stanowi podstawy zwolnienia funkcjonariusza ze służby.

Ponadto Sąd zwrócił uwagę na treść art. 10 ust. 4 powołanej ustawy, zgodnie z którym służba przygotowawcza trwa 3 lata i kończy się oceną kwalifikacyjną dokonywaną przez kierownika urzędu.

Sąd podniósł także, że w ustawie o Służbie Celnej brak jest przepisu wskazującego na konsekwencje negatywnej oceny kwalifikacyjnej kierownika urzędu, natomiast w aktach sprawy na k. 26 znajduje się pismo kierownika Urzędu Celnego w [...] z dnia 5 września 2005 r. wnioskujące o mianowanie J. B. do służby stałej.

Sąd odwołał się też do dyspozycji art. 25 ust. 1 pkt 1-11 ustawy, który wymienia wypadki obligatoryjnego zwolnienia ze służby i art. 26 pkt 1-12 tej ustawy, który przewiduje sytuacje, w jakich organ może zwolnić funkcjonariusza. W szczególności Sąd podkreślił, że art. 25 ustawy nie przewiduje "automatyzmu" ustania stosunku służbowego, czy obligatoryjnego zwolnienia ze służby funkcjonariusza, który w okresie służby przygotowawczej nie zdał egzaminu kończącego zasadniczy kurs celny, o jakim mowa w art. 11 pkt 2 ustawy.

W ocenie Sądu z powyższego wynika, że z upływem 3 lat kończy się służba przygotowawcza, ale brak podstaw do wniosku, aby z upływem tego czasu niejako "automatycznie" ustawał stosunek służbowy funkcjonariusza celnego. Ponadto brak przepisu, który wskazywałby, że zwalnia się z upływem 3 lat służby przygotowawczej funkcjonariusza celnego, który w okresie tej służby przygotowawczej nie wypełnił warunków, o jakich mowa w art. 11 ustawy, powoduje, że brak jest podstawy prawnej do wydania decyzji o treści, jak zaskarżona. Brak jest także przepisu wskazującego na ustanie stosunku służbowego z upływem okresu 3 lat służby przygotowawczej funkcjonariusza, który nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 11 ustawy, co z kolei nie wymagałoby wydania decyzji administracyjnej.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji jedyną podstawę zwolnienia funkcjonariusza ze służby przewiduje art. 25 ustawy o Służbie Celnej, który wymienia w sposób zupełny wypadki obligatoryjnego zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby i przewiduje w pkt 5 wypadek "nieprzydatności do służby, stwierdzonej w ocenie okresowej lub opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej".

Na taką podstawę prawną nie powołuje się organ, a ze znajdującego się w aktach "Dziennika Służby Przygotowawczej w Służbie Celnej" J. B. wynika, że wszystkie oceny okresowe wystawione po 6 miesiącach (k. 27), po 12 miesiącach (k. 28), po 18 miesiącach (k. 29), po 24 miesiącach (k. 30) i po 30 miesiącach (k. 37) stwierdzają przydatność tego funkcjonariusza do Służby Celnej. Także opinia służbowa sporządzona na k. 35 tego dziennika w żaden sposób nie wskazuje na "nieprzydatność" skarżącego do służby.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydały zaskarżone decyzje bez podstawy prawnej, czym naruszyły przepisy wskazanego wyżej prawa materialnego – ustawy o Służbie Celnej i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o zwrocie skarżącemu kosztów postępowania orzekł w oparciu o treść art. 200 P.p.s.a. i art. 205 § 2 P.p.s.a.

Od powyższego wyroku Dyrektor Izby Celnej w Krakowie wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W ramach pierwszej z podstaw kasacyjnych przewidzianych w art. 174 P.p.s.a. zarzucił naruszenie art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż jedynie ten przepis stanowi podstawę zwolnienia funkcjonariusza w toku służby przygotowawczej, także w przypadku, gdy upłynie 3-letni okres służby przygotowawczej, a przepis ten w takim przypadku nie miał zastosowania.

Zarzucił naruszenie art. 13 powołanej ustawy polegające na niezastosowaniu tego przepisu przez Sąd w przypadku, gdy przepis ten znajduje zastosowanie w sprawie, bowiem upłynął 3-letni okres służby przygotowawczej zakończony wynikiem negatywnym.

W ramach drugiej z podstaw kasacyjnych przewidzianych w art. 174 P.p.s.a. organ zarzucił naruszenie przez Sąd przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 oraz art. 135, a także 141 § 4 P.p.s.a. polegające na niewłaściwej ocenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zebranego w sprawie materiału dowodowego, dokonanie błędnych i sprzecznych ustaleń, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na fakt, że gdyby Sąd dokonał prawidłowej oceny decyzji, uznałby je za nienaruszające prawa. Zarzucił też naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. poprzez uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w oparciu o powołany przepis, pomimo nienaruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, a to art. 10 ust. 1, 2, 3, 4 i art. 11 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organ zarzucił także naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wskazanie w treści wyroku, iż w niniejszej sprawie występuje szereg niejasności i uchybień, które same w sobie powodują uznanie, że zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa, co oznaczałoby, że w ocenie Sądu w toku rozstrzygania przez organy doszło do naruszenia przez organy przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a zatem w niniejszej sprawie zastosowanie powinien znaleźć art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., bez wyjaśnienia przez Sąd w treści uzasadnienia wyroku na czym te niejasności i uchybienia ze strony organów polegały.

W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną bezspornym jest, iż od dnia 1 października 2002 r. skarżący został mianowany do służby przygotowawczej w Izbie Celnej w Cieszynie. Skarżący został zwolniony ze służby z dniem 30 września 2005 r., a więc z upływem 3 lat licząc od daty mianowania do służby przygotowawczej. Sąd naruszył przepisy postępowania, dokonując sprzecznych ustaleń, nadto nie dokonał prawidłowej oceny decyzji pod względem ich zgodności z prawem materialnym.

Organ podniósł, iż jego rozstrzygnięcia nie naruszają przepisów prawa, bowiem służba przygotowawcza trwa maksymalnie 3 lata, co wprost wynika z treści art. 10 ust. 4 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej. Brak w ustawie formalnego wymogu wskazania w treści aktu mianowania w służbie przygotowawczej, na jaki czas następuje mianowanie w służbie przygotowawczej, uzasadnione jest faktem, iż przepis ustawy jasno wskazuje czas na odbycie służby przygotowawczej.

Dodatkowo wskazał, iż argumenty Sądu oderwane są od praktyki związanej z odbywaniem służby przygotowawczej. Odbycie służby przygotowawczej to długotrwały proces polegający na odbyciu przeszkolenia praktycznego, potwierdzenie egzaminem znajomości języka obcego oraz ukończenie zasadniczego kursu celnego lub złożenie egzaminu zawodowego. Racjonalny ustawodawca przewidział, iż wymogi te należy spełnić w okresie trzech lat.

Zapisanie w treści aktu mianowania w służbie przygotowawczej daty końcowej tego mianowania byłoby oprócz tego, że bezpodstawne, to także niekorzystne dla funkcjonariusza odbywającego służbę przygotowawczą. Bowiem osoba taka nie mogłaby starać się o mianowanie w służbie stałej, nawet wcześniej, po spełnieniu wymogów, o których mowa w art. 11 powołanej ustawy, jeżeli nie upłynąłby termin wynikający z aktu mianowania w służbie przygotowawczej. Zatem w ocenie organu zarzuty Sądu nie zasługują na uwzględnienie.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd ocenił sprawę w oderwaniu od wykładni systemowej, nie wziął pod uwagę całości przepisów zawartych w ustawie o Służbie Celnej, a dotyczących odbywania służby przygotowawczej i przy tym nie uwzględnił stanu faktycznego sprawy.

Okres służby przygotowawczej w Służbie Celnej jest czasem, w którym funkcjonariusz celny ma obowiązek spełnić nałożone przez przepisy ustawy o Służbie Celnej obowiązki. Spełnienie tych warunków w okresie trzech lat od dnia przyjęcia do służby warunkuje dalsze jej pełnienie w administracji celnej poprzez mianowanie do służby stałej.

Skarżący spełnił jedynie dwa z trzech wymaganych ustawą o Służbie Celnej warunków, mianowicie: odbył przeszkolenie praktyczne oraz potwierdził zdanym egzaminem znajomość języka obcego. Niespełnienie warunku, o którym mowa w art. 11 pkt 2 cytowanej ustawy oznacza, iż skarżący nie zakończył służby przygotowawczej z wynikiem pozytywnym (art. 13 ustawy), a zatem nie ma podstaw prawnych do mianowania go do służby stałej, a przy tym upłynął termin ustawowy (3 lata) na odbycie służby przygotowawczej (art. 10 ust. 4 ustawy). Okres, na który skarżący został mianowany do służby przygotowawczej upłynął z dniem 30 września 2005 r. i z uwagi na powyższe z tym dniem stosunek służby został rozwiązany.

Dyspozycja art. 10 ust. 4 powołanej ustawy, z której wynika, iż służba przygotowawcza trwa 3 lata i kończy się oceną kwalifikacyjną dokonywaną przez kierownika urzędu – w niniejszej sprawie – została wypełniona, bowiem upłynęły 3 lata i służba zakończyła się oceną.

Odnośnie uwagi Sądu, iż w niniejszej sprawie występuje szereg niejasności i uchybień, które same w sobie powodują uznanie, że zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa autor skargi kasacyjnej stwierdził, iż Sąd nie wskazał jakich uchybień dokonały organy wydając zaskarżone decyzje. Organ podniósł, że Sąd uzasadniając wyrok wskazał na wątpliwości interpretacyjne i istniejące luki prawne zawarte w ustawie o Służbie Celnej. Jednakże takie uwagi, zdaniem organu same w sobie nie mogą stanowić podstawy do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, które zostały wydane na podstawie przywołanych przepisów. Uwagi Sądu można traktować, jako sugestie de lege ferenda pod adresem ustawodawcy, nie mogą one jednak dyskwalifikować rozstrzygnięć organów.

Również, wbrew stanowisku Sądu, zdaniem skargi kasacyjnej, art. 25 ustawy dotyczący ustania stosunku służbowego nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Niewątpliwie mianowanie w służbie przygotowawczej nie ma charakteru stałego, wręcz przeciwnie, wprost z przepisów wynika, iż ma ono charakter ściśle określony, terminowy. Termin jest wyraźnie w przepisach określony (art. 10 ust. 2 w zw. z art. 10 ust. 4 ustawy). Upływ oznaczonego terminu oznacza ustanie stosunku służbowego poprzez zwolnienie ze służby przygotowawczej.

Z treści decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby przygotowawczej wynika, iż został on zwolniony w związku z zakończeniem okresu służby przygotowawczej i niespełnieniem wymogu określonego w art. 11 pkt 2 powołanej ustawy z upływem okresu, na który był mianowany do służby przygotowawczej (z mocy ustawy 3 lata).

Gdyby uznać, iż z upływem 3 lat kończy się służba przygotowawcza, ale brak podstaw do przyjęcia, że stosunek służbowy funkcjonariusza ustaje, pojawia się wątpliwość, jaką formę i na jakich zasadach trwałaby dalej służba takiego funkcjonariusza. W tym zakresie Sąd się nie wypowiedział. Taka uwaga Sądu, bez wskazania, jaki przepis ustawy naruszyły organy, jest bezprzedmiotowa i nieuzasadniona.

W ocenie autora skargi kasacyjnej art. 25 ust. 5 powołanej ustawy nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem przepis ten przewiduje obligatoryjne zwolnienie ze służby funkcjonariusza w wypadku nieprzydatności do służby, stwierdzonej w ocenie okresowej lub opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej. Zatem znajduje on zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy w trakcie odbywania służby przygotowawczej wystąpią przesłanki z niego wynikające.

Organ zarzucił nadto, iż Sąd w uzasadnieniu wyroku nie odniósł się do treści § 13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 kwietnia 2000 r. w sprawie służby przygotowawczej w Służbie Celnej (Dz.U. Nr 36, poz. 407 ze zm.), choć zarzuty skargi złożonej do WSA opierały się właśnie na naruszeniu tego przepisu. Jednakże organy tego przepisu nie naruszyły. Zgodnie z treścią § 13 ust. 1 przywołanego rozporządzenia w przypadku nieuzyskania przez funkcjonariusza celnego wymaganej liczby punktów z pisemnej lub ustnej części egzaminu, o którym mowa w § 7, funkcjonariusz celny może ponownie przystąpić do egzaminu składając uprzednio wniosek do kierownika urzędu, w którym odbywa służbę przygotowawczą. Zdaniem organu przepis ten nie ma zastosowania, bowiem w dacie złożenia wniosku skarżący nie odbywał służby przygotowawczej, w związku z upływem z dniem 30 września 2005 r. 3-letniego terminu na jej odbycie.

W konkluzji skargi kasacyjnej Dyrektor Izby Celnej w Krakowie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący J. B. wniósł o oddalenie skargi w całości oraz zasądzenie kosztów procesu wraz z kosztami zastępstwa procesowego za obie instancje.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie powołuje się na obie podstawy. W ramach pierwszej z nich zarzuca Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu naruszenie prawa materialnego – art. 13 i art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641 ze zm.) przez błędną wykładnię.

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej autor skargi zarzuca naruszenie art. 134, 144 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., polegające na niewłaściwej ocenie przez Sąd I instancji zebranego w sprawie materiału dowodowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż należy zgodzić się z Sądem I instancji, że art. 13 ustawy o Służbie Celnej nie mógł stanowić podstawy do zwolnienia skarżącego ze służby w związku z upływem okresu służby przygotowawczej w drodze decyzji właściwego organu.

Przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ocena prawna zaskarżonej decyzji jest jednak błędna, albowiem opiera się na niewłaściwym rozumieniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie problematyki związanej z nawiązaniem stosunku służbowego funkcjonariuszy celnych oraz celu służby przygotowawczej.

Z przepisów rozdziału 3 ustawy o Służbie Celnej wynika, że stosunek służbowy funkcjonariusza celnego nawiązuje się na podstawie mianowania funkcjonariusza przyjętego do służby – funkcjonariuszem w służbie przygotowawczej – oraz na podstawie mianowania funkcjonariusza, który zakończył służbę przygotowawczą z wynikiem pozytywnym – do służby stałej. Ustawodawca przewidział zatem dwa różne sposoby nawiązania stosunku służbowego. Jest przy tym oczywiste, że stosunek służbowy oparty na mianowaniu do służby przygotowawczej nie przekształca się w związku z pozytywnym zakończeniem tej służby w stosunek służbowy w służbie stałej. Zgodnie z art. 10 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej służba przygotowawcza jest służbą terminową, trwa 3 lata, a jej celem jest sprawdzenie przydatności funkcjonariusza do służby stałej, bezterminowej.

Stosownie do art. 13 ustawy po zakończeniu służby przygotowawczej z wynikiem pozytywnym funkcjonariusz celny zostaje mianowany do służby stałej. Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że w związku z upływem okresu służby przygotowawczej stosunek służbowy funkcjonariusza rozwiązuje się, analogicznie jak ma to miejsce w przypadku stosunku pracy nawiązanego w oparciu o umowę o pracę na czas określony.

Stosunek służbowy rozwiązuje się w takiej sytuacji automatycznie, bez względu na okoliczności towarzyszące zakończeniu służby. Oznacza to, że samo nadejście określonego terminu powoduje rozwiązanie stosunku służbowego i to niezależnie od tego, czy służba przygotowawcza zakończona została przez funkcjonariusza z wynikiem negatywnym, czy pozytywnym. W każdym wypadku upływ okresu służby przygotowawczej skutkuje rozwiązaniem dotychczasowego stosunku służbowego, pozytywny zaś wynik tej służby uzasadnia jedynie nawiązanie nowego stosunku służbowego na podstawie mianowania do służby stałej.

Ustawodawca wyraźnie rozróżnia stosunek służbowy nawiązany na podstawie aktu mianowania do służby przygotowawczej od stosunku służbowego opartego na akcie mianowania do służby stałej. Skoro pierwszy z tych stosunków rozwiązuje się z upływem okresu określonego w akcie mianowania, brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, jak uczynił to Sąd I instancji, że stosunek służbowy funkcjonariusza celnego mianowanego do służby przygotowawczej trwa nadal, pomimo upływu 3 lat tej służby.

Skutek w postaci rozwiązania stosunku służbowego w związku z upływem okresu służby przygotowawczej następuje ex lege i nie wymaga wydania przez organ administracji publicznej decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza celnego ze służby.

Słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zauważa, że brak było podstaw do wydania zaskarżonej decyzji. Z prawidłowej oceny Sąd I instancji wyprowadził jednak błędne wnioski, skutkiem czego swoje rozstrzygnięcie oparł o niewłaściwą podstawę prawną. Czyni to zasadnym podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 141 § 4 P.p.s.a. Uznanie przez Sąd I instancji, że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji wydane zostały bez podstawy prawnej, czyni niezrozumiałą tezę zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że wydając decyzję bez podstawy prawnej, organy naruszyły przepisy prawa materialnego. Naruszenie prawa materialnego może polegać na błędnej wykładni prawa lub jego niewłaściwym zastosowaniu. W pojęciu naruszenia prawa materialnego nie mieszczą się naruszenia, które dają podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Jednocześnie z mocy art. 207 § 2 ww. ustawy Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając charakter sprawy oraz fakt, że skarżący pozostaje poza służbą odstąpił od zasądzenia od niego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.