Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 463/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2013-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 20 czerwca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), , Protokolant Pomocnik sekretarza – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2013 roku sprawy ze skargi K. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.)- dalej kpa.; art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], nr [...] odmawiającą K. J. umorzenia odsetek za zwłokę liczonych na dzień 22 grudnia 2012 r. w wysokości:

- 24. 967,00 zł od składek na ubezpieczenie społeczne za okres 04.1996 – 11.1996, 01.1997- 01. 1998, 03.1998- 12. 1998 w kwocie 7.893,85 zł;

- 24.408,00 zł od składek na ubezpieczenie społeczne za okres 08.1995-11.1995, 06.1996 – 11.1996 w wysokości 6.260,40 zł.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

W dniu 22 grudnia 2011 r. K. J. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o:

1. umorzenie odsetek za zwłokę od zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

2. rozłożenie na raty spłaty zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym każda rata płatna co miesiąc w wysokości 300 zł.

Uzasadniając zgłoszony wniosek przedstawił swoją sytuację materialną oraz przyczyny zlikwidowania w grudniu 1999 r. prowadzonej działalności gospodarczej. Wyjaśnił, że obecne zadłużenie z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne wynosi 14.251,06 zł., w tym 6.357,20 zł. zadłużenia na koncie osobistym i 7.893,85 zł. na koncie pracowniczym. Odsetki za zwłokę od tych kwot wynoszą obecnie 54.000 zł. Zarobki wnioskodawcy wynoszą 2.045 zł. brutto. Wnioskodawca podjął dodatkowe zatrudnienie w celu uzyskania środków na spłatę istniejących należności. Komornik zajął jego konto bankowe z tytułu należności wobec ZUS. Od stycznia do kwietnia 2011 r. miesięczna kwota potrącenia na poczet zaległości wynosiła 492 zł. Obecnie wzrosła do 508 zł. Kwota, która pozostaje po dokonaniu powyższych potrąceń stanowi niezbędne minimum, a czasem nie wystarcza na miesięczne przeżycie.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] nr [...] umorzył postępowanie w sprawie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wniosek K. J. dotyczy umorzenia odsetek za zwłokę na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca prowadząc działalność gospodarczą zatrudniał pracowników. W związku z nieopłacaniem składek na koncie osobistym [...] powstało zadłużenie za okres od 04.1996 r. – 11.1996, 01.1997 r. – 01.1998 r. i 03.1998 r. – 12.1998 r. w kwocie 7.893,85 oraz na koncie pracowniczym [...] za okres 08.1995 r. – 11.1995 r. i 06.1996 r.- 11.1996 r. w kwocie 6.170,90 zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 28 powołanej ustawy może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast przepis art. 28 ust. 3 a ustawy wskazuje, że umarzanie przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych dotyczy wyłącznie osób będących równocześnie płatnikami tych składek. Z powyższego wynika, że art. 28 ust. 3 a znajduje zastosowanie wyłącznie w zakresie własnych składek na ubezpieczenie społeczne osoby ubezpieczonej. Z uwagi na powyższe, postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 22 grudnia 2011 r. o umorzenie składek za zwłokę na podstawie art. 28 ust. 3 a uznaje się za bezprzedmiotowe.

K. J. w dniu [...] wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyjaśnił, że jego wniosek z dnia [...] dotyczył umorzenia odsetek za zwłokę powstałych w związku z niezapłaceniem składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3 a oraz rozłożenia na raty należności głównych na podstawie art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał, iż art. 28 ust. 3 a ustawy stanowi podstawę do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wyłącznie osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem. Organ stwierdził jednocześnie, że na podstawie tego przepisu nie może dojść do umorzenia zaległości występujących na koncie pracowniczym.

K. J. stwierdził, że nawet w wypadku uznania prawidłowości interpretacji art. 28 ust. 3 a ustawy dokonanej przez ZUS nie można zgodzić się z decyzją umarzającą postępowanie w całości ze względu na jego bezprzedmiotowość. Zgodnie z dokonaną interpretacją Zakład powinien rozpatrzyć wniosek w zakresie możliwości umorzenia odsetek za zwłokę oraz rozłożenia na raty należności głównej występującej na koncie osobistym i wydać w tym zakresie decyzję merytoryczną. Wnioskodawca podniósł ponadto okoliczność nierozważenia przez organ kwestii rozłożenia na raty należności głównej na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...]. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust 3 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl art. 28 ust. 3 b Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. ( Dz.U. nr 141, poz. 1365 z 2003 r.) określił szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Na podstawie tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ uznał, że w związku z tym na podstawie w.w przepisu nie ma możliwości umorzenia odsetek za zwłokę, do których uregulowania wnioskodawca jest zobowiązany. Uwzględniając powyższe okoliczności przyjął, iż zaskarżoną decyzją z dnia 27 stycznia 2012 r. prawidłowo umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 22 grudnia 2011 r. o umorzenie zadłużenia z tytułu odsetek na podstawie art. 28 ust. 3 a uznając je za bezprzedmiotowe.

K. J. wniósł skargę na decyzję ZUS z dnia [...] nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, żądając jej uchylenia w całości. Decyzji zarzucił naruszenie:

1. art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie,

2. art. 80 k.p.a poprzez nie rozpatrzenie w całości materiału dowodowego w sprawie,

3. art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stronie zasadności przesłanek jakimi organ kierował się przy wydawaniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 13 lipca 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 450/12 uchylił zaskarżoną decyzję, poprzedzająca ją decyzję I instancji oraz orzekł o kosztach postępowania. Uzasadniając Sąd wskazał, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżoną decyzję błędnie przyjął, że postępowanie wszczęte wnioskiem o umorzenie odsetek za zwłokę od zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne należy umorzyć ze względu na jego bezprzedmiotowość. Ponadto uzasadnienie decyzji nie odpowiada wymogom przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu ZUS nie wykazał, że nie istnieje możliwość zakończenia sprawy orzeczeniem merytorycznym w zakresie wniosku skarżącego o umorzenie samych odsetek i rozłożenia na raty spłaty zaległości. Zakład uzasadniając zaskarżoną decyzję powołał treść § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U. nr 141, poz. 1365). Następnie powołując się na art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. wyjaśnił, że nie ma możliwości umorzenia odsetek za zwłokę, do których uregulowania zobowiązany jest skarżący. Przyjętego stanowiska ZUS nie umotywował w jakikolwiek sposób. W lakonicznym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniesiono się do zarzutów strony zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także do stanowiska prezentowanego przez ten organ w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] o umorzeniu postępowania w sprawie. ZUS w decyzji z dnia [...] także nie zawierającej wnikliwej argumentacji uzasadniającej przyjęte stanowisko, wskazał że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych dotyczy wyłącznie osób będących równocześnie płatnikami tych składek. K. J. wnosił o umorzenie odsetek za zwłokę w zapłacie należności głównej występującej także na jego koncie osobistym. Dlatego też organ odwoławczy zobowiązany był wyjaśnić dlaczego nie należy rozpoznać merytorycznie wniosku w zakresie umorzenia odsetek od zaległych składek występujących na koncie osobistym skarżącego. Przed wyjaśnieniem tej kwestii organ nie był uprawniony do umorzenia postępowania wszczętego wnioskiem z dnia [...].

W uzasadnieniu decyzji ZUS pominął, będące także przedmiotem w/w wniosku, żądanie rozłożenia na raty zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 29 ust. 1 u.s.u.s. Odniósł się do tego żądania dopiero w odpowiedzi na skargę. Jednakże Sąd oceniając prawidłowość wydanej decyzji nie może zajmować się argumentacją strony przedstawioną po jej wydaniu.

Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia [...] wezwał K. J. do złożenia w terminie 14 dni dokumentacji o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawcy.

W odpowiedzi na powyższe strona złożyła do akt sprawy zaświadczenie o osiąganych dochodach, kserokopię umowy kredytu gotówkowego z dnia 30 listopada 2011 r. zawartej z Bankiem "A" wraz z harmonogramem spłat, kserokopię faktury VAt z dnia 4 października 2012 r. wystawioną przez "B" wystawioną na M. J. oraz kserokopię informacji o wysokości opłat za czynsz wystawioną przez "C" w dniu [...]. Ponadto wnioskodawca w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podał, że jest kawalerem. Z tytułu zatrudnienia osiąga łączny miesięczny dochód w wysokości 2.250 zł brutto. Nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera emerytury, renty, zasiłku lub innego świadczenia z urzędu pracy i nie korzysta z innych form pomocy. Nie posiada również majątku ruchomego i nieruchomego. Jest zameldowany w Z. przy ul. A 1/1 i ponosi koszty utrzymania mieszkania w wysokości około 1432, 60 zł. Posiada zobowiązanie z tytułu zaciągniętego kredytu, który spłaca w ratach w wysokości 273,29 zł miesięcznie. Prognozuje wyjście z kryzysu finansowego poprzez rozłożenie należności głównej na raty w wysokości 300,00 zł miesięcznie i umorzenie odsetek. Takie rozwiązanie pozwoli mu na spłatę zaległych składek do końca 2015 r.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił K. J. umorzenia odsetek za zwłokę liczonych na dzień 22 grudnia 2012 r. w wysokości:

- 24. 967,00 zł od składek na ubezpieczenie społeczne za okres 04.1996 – 11.1996, 01.1997- 01. 1998, 03.1998- 12. 1998 w kwocie 7.893,85 zł;

- 24.408,00 zł od składek na ubezpieczenie społeczne za okres 08.1995-11.1995, 06.1996 – 11.1996 w wysokości 6.260,40 zł.

Organ powołując się na treść art. 28 ust 3 a i art. 28 ust. 3 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. określającego szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazał, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie organu zgromadzony materiał dowodowy sprawy nie wskazuje, iż zachodzą przesłanki uwzględnienia wniosku. W szczególności organ wskazał, iż strona uzyskuje łączne miesięczne dochody w wysokości 2.250,00 zł brutto. Ponoszone przez stronę miesięczne koszty utrzymania mieszkania w wysokości około 712, 60 zł nie stanowią przesłanki uzasadniającej umorzenia bowiem nie stanowią nieprzewidzianych, nadzwyczajnych wydatków. Przesłanki takiej nie stanowi również konieczność spłaty zaciągniętego kredytu gotówkowego. W ocenie organu w stosunku do osoby wnioskodawcy nie wystąpiły także szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie odsetek na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej ustawy. Umorzenie zaległych należności na podstawie w/w przepisu jest bowiem zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu zna stan zdrowia, inne względy społeczne i znikome szanse na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika także, że zaległość powstała w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których strona nie mogła przewidzieć. Są wynikiem nie opłacania składek w terminie. Organ wskazał, nadto, że w dniu [...] zawarta został umowa ratalna nr [...] na podstawie której strona reguluje zaległości w ratach. W związku z powyższym zaległość ulega systematycznemu zmniejszeniu. Reasumując organ uznał, iż mając na względzie słuszny interes społeczny i konieczność zabezpieczenia wypłat świadczeń realizowanych przez ZUS, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku.

K. J. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uzasadniając ponownie wskazał na ciężką sytuację materialną oraz na brak winy w powstaniu zaległości. Oświadczył, że osiągane dochody nie pozwalają na pokrycie wszystkich wydatków. Znaczna część uzyskiwanych środków jest przeznaczana na utrzymanie mieszkania. Nie są to co prawda wydatki nadzwyczajne, jednakże niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Pozostałą część dochodu przeznacza na spłatę zaciągniętego kredytu. Ponadto na podstawie zawartej umowy z dnia [...] reguluje zaległość w ratach po 300 zł miesięcznie. Od 2017 r. rata będzie wynosić ponad 1000 zł. Po uregulowaniu wszystkich zobowiązań pozostaje mu kwota około 370 zł miesięcznie. Podniósł, że nie uchyla się od obowiązku spłaty należności głównej, jednakże kwota naliczonych odsetek leży poza zakresem jego możliwości. W ocenie wnioskodawcy jego sytuacja finansowa wskazuje na istnienie słusznego interesu strony, na którego straży organ winien również czuwać. Wskazał ponadto na ustawę abolicyjną dla płatników składek ZUS, która umarza składki wraz z odsetkami niezależnie od przyczyn ich nieopłacenia i sytuacji materialnej płatników.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W ocenie organu analiza zebranego materiału dowodowego wskazuje, iż w sprawie brak jest przesłanek do umorzenia odsetek z zwłokę. Decyzja z dnia [...] została wydana prawidłowo w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Rozpatrując wniosek organ uwzględnił wszystkie powołane przez stronę argumenty i uznał, że w sprawie nie występują żadne wyjątkowe przypadki do umorzenia dochodzonych zaległości. W szczególności nie można uznać, że u strony ze względów zdrowotnych występują przeciwwskazania do wykonywania pracy zarobkowej. Nie wystąpiła również przesłanka konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwiająca możliwości pozyskiwania dochodów niezbędnych do płacenia należności z tytułu składek. Powstałe zadłużenie nie jest wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których strona nie mogła przewidzieć lecz powstało wskutek nie opłacania składek w terminie. Odnosząc się do sytuacji materialnej skarżącego organ wskazał, iż osiąga on miesięczne dochody z tytułu pracy zarobkowej. Ponoszone przez wnioskodawcę koszty utrzymania, jak również spłata zaciągniętego kredytu gotówkowego nie wpływają na treść rozstrzygnięcia. Organ wskazał ponadto, że stronie udzielono już ulgi w spłacie zaległych składek w postaci układu ratalnego. Odnosząc się do podniesionej przez skarżącego kwestii umorzenia należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. 2012 r. poz. 1551) organ wyjaśnił, że dotyczy ona składek za okres od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. Nie podlegają natomiast umorzeniu składki za okres do 31 grudnia 1998 r. Reasumując organ stwierdził, że nie można uznać, iż zaległe składki skarżącego są nieściągalne i w związku z tym brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. J. zarzucił naruszenie:

- art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez jego niezastosowanie;

- art. 7, art. 8, art. 11, art. 15,art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 kpa.

Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadniając ponowił argumentację przedstawioną w toku postępowania przed organem administracji. Zarzucił ponadto, że ZUS nie wykonał zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 lipca 2013 r. W ocenie skarżącego organ rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy naruszył także zasadę dwuinstancyjności postępowania, bowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji ograniczyło się do przedstawienia części historycznej oraz potwierdzenia ustaleń dokonanych przez organ I instancji.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem procesowym z dnia [...] zatytułowanym "uzupełnienie skargi" skarżący odniósł się do stanowiska organu zawartego w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy). W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej ustawa p.p.s.a.] Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oznacza to, że sąd administracyjny rozpoznając sprawę bada czy postępowanie w wyniku którego wydany został zaskarżony akt, dokonana czynność, przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami je regulującymi oraz czy ustalenia faktyczne mają oparcie w zebranym w sprawie materiale i czy ustalony stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję przepisu powołanego przez organ jako podstawa prawna rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd administracyjny nie prowadzi przy tym postępowania dowodowego – poza wypadkami, kiedy przeprowadzenie dowodu z dokumentu uzna za służące wyjaśnieniu i przyspieszeniu rozpoznania sprawy – lecz orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach sprawy; nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem, że nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 133 § 1 i art. 134 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a.).

Ponadto, co istotne w rozpatrywanej sprawie, sprawa ta była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. w sprawie III SA/Łd 450/12 , a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Stanowi o tym art. 153 p.p.s.a.

Przedmiotem rozstrzygnięcia podlegającego kontroli Sądu jest wniosek skarżącego o umorzenie odsetek za zwłokę od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny we wskazanym wyżej wyroku uznał, że art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala na umorzenie samych odsetek z tytułu spóźnionego opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, a zatem orzekanie w tym przedmiocie nie jest bezprzedmiotowe. Powołał się przy tym także na stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 9 września 2008 r. sygn. II GSK 322/08 ( opubl. //cbois.nsa.gov.pl/). Sąd rozpoznający ponownie sprawę jest związany tą wykładnią przepisu art. 28 ust. 4 ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lipca 2012 r. sygn. III SA/Łd 450/12 nakazał przy ponownym rozpatrywaniu sprawy odniesienie się przez organ do wszystkich żądań strony zawartych w jej wniosku z dnia 22 grudnia 2011 r., i przeprowadzenie pełnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego z uwzględnieniem powyższego stanowiska Sądu w przedmiocie wykładni art. 28 ust. 4 ustawy.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę organ zastosował się wszystkich wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku w sprawie sygn. III SA/Łd 450/12.

Podstawę materialno – prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) [dalej ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych] oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) [dalej: rozporządzenie].

Art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W art. 28 ust. 2 ustawy sformułowana została zasada, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Z kolei w ust. 3 art. 28 ustawodawca zdefiniował sytuacje, w których organ może uznać, że zachodzi całkowita nieściągalność należności wskazanych w ust. 2. W rozpatrywanej sprawie nie budziło wątpliwości, że w przypadku skarżącego nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności.

W art. 28 ust. 3a ustawy przewidziana została natomiast możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie do upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania należności, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie "biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych" Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r. stanowi, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ponadto, ponieważ zaległe należności z tytułu składek i należne od nich odsetki będące przedmiotem rozpatrywanego przez ZUS wniosku dotyczą okresu przed 1 stycznia 1999 r. ZUS prawidłowo wskazał także na art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw ( Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.), który stanowi, że Zakład może umarzać należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne należnych do 31 grudnia 1998r.pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców ( Dz. U. nr 155, poz. 1287 ze zm.), jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

Ustawodawca wprowadzając "ważny interes", jako przesłankę umorzenia należności z tytułu składek należnych za okres ściśle określony w art. 17 powyższej ustawy, nie sprecyzował tego pojęcia ani też nie zawarł delegacji dla właściwego organu do określenia zasad umorzenia zaległości w oparciu o tę przesłankę. Posługując się kryterium ocennym, niedookreślonym prawodawca pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych margines swobody w zakresie oceny stanu faktycznego i konkluzji wynikających z tej oceny. Wydaje się, że w takiej sytuacji przyjęcie przez ZUS, że przez ważny interes osoby zobowiązanej należy rozumieć wystąpienie takich szczególnych okoliczności, które uniemożliwiają spłatę zadłużenia i do oceny których stosuje się zasady takie jak wymienione w art. 28 ust. 3a , rozwinięte następnie we wskazanym wyżej rozporządzeniu, było prawidłowe. Pozostawienie takiej swobody uprawnionemu organowi nie oznacza w żadnej mierze dowolności w ocenie stanu faktycznego. Im bardziej bowiem niedookreślone są przesłanki podjęcia decyzji, tym bardziej szczegółowe, przekonujące i pełne musi być uzasadnienie powodów przyjęcia przez organ stosujący prawo danego rozumienia określonego pojęcia.

W ocenie Sądu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumenty przemawiają za przyjęciem, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka "ważnego interesu", w rozumieniu art. 17 powołanej ustawy.

Ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji skarżącego poczynione przez organ nie są sporne i skarżący ich nie kwestionuje. Skarżący jest kawalerem osiąga miesięcznie dochód w kwocie 1664 zł netto, z czego ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania ( 632,60 zł czynsz i 80 zł energia ) spłaca kredyt zaciągnięty w banku na spłatę zaległości w ratach po 273,29 zł – termin spłaty upływa [...] i w związku z umową zawartą z ZUS [...] o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, uiszcza raty w kwocie około 300 zł. Skarżący podnosi jednak, że pozostałe środki ok. 370 zł nie wystarczają na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych, a ponadto od 2017 r., zgodnie z umową, kwota jaką ma spłacać ZUS będzie wynosiła ponad 1000 zł .

W ocenie Sądu, ZUS jednak prawidłowo rozważył możliwości umorzenia należności skarżącego z tytułu odsetek za zwłokę od zaległych składek , odniósł się do wszystkich argumentów skarżącego i zasadnie uznał, że w tym przypadku nie zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia zaległości, o które skarżący wystąpił.

Trafnie ZUS podkreślił, że skarżący pracuje na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy i na pół etatu i nie ma żadnych przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania zatrudnienia, nie występuje konieczność sprawowania opieki nad innym przewlekle chorym członkiem rodziny ani nie wystąpiły żadne nadzwyczajne wydarzenia, które uniemożliwiły zapłatę składek w terminie. Organ wskazał też na udzielenie skarżącemu ulgi w spłacie zadłużenia w postaci układu zawartego w dniu [...]. Zawarcie umowy ratalnej spowodowało zatrzymanie naliczania dalszych odsetek .

W ocenie Sądu, w obecnej sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący, stanowisko ZUS jest prawidłowe i znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym. Od daty dobrowolnego podpisania przez skarżącego z ZUS umowy Nr [...] z dnia [...] o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek, do wydania [...] zaskarżonej decyzji nie zaistniały żadne zmiany w sytuacji skarżącego.

Skarżący znając swoją sytuację materialną i życiową podpisał umowę zobowiązując się do spłaty należności w 103 ratach ( do końca 2016 r. raty te wynoszą około 320 zł, a następnie są w wysokości około 1000 zł ). Podpisując umowę skarżący musiał oceniać swoje możliwości spłaty zadłużenia i ostatecznie złożył oświadczenie, że raty w takiej wysokości ( obejmujące zarówno należność główną jak i odsetki) jest w stanie uiszczać. Wysokość ustalonych do spłaty rat , jak wynika z umowy znajdującej się w aktach administracyjnych, uwzględnia końcowy termin spłaty pożyczki w banku ( dopiero od stycznia 2017 r. raty rosną). Trudno w takiej sytuacji przyjąć, jak zarzuca skarżący, że opłacanie należności spowoduje u skarżącego brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a tym samym , ważny interes zobowiązanego, uzasadnia umorzenie należności. Sytuacja ta może oczywiście ulec zmianie, ale wówczas jeżeli nastąpi pogorszenie sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego może on wystąpić ponownie z wnioskiem o umorzenie całości lub części należności.

W ocenie Sądu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumenty przemawiają za przyjęciem, iż w niniejszej sprawie nie występuje przesłanka "ważnego interesu", w rozumieniu art. 17 powołanej ustawy. Zasadnie Zakład stwierdził, że sytuacja życiowa skarżącego nie uzasadnia przyjęcia, iż ze względu na jego sytuację materialną uregulowanie zaległości spowodowałoby dla niego zbyt ciężkie skutki. Sąd ani organ nie neguje przy tym, iż sytuacja skarżącego jest trudna, albowiem ponosi on szereg, wskazanych szczegółowo w zaskarżonej decyzji niezbędnych dla utrzymania wydatków, niemniej jednak te okoliczności nie mogły prowadzić do umorzenia zaległości. Sytuacja materialna skarżącego nie jest bowiem na tyle ciężka, aby mogła prowadzić do umorzenia zadłużenia. Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd miał także na względzie okoliczność, iż umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia lub inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 395/07, Lex nr 334125). Tym samym ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, nie naruszają prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 7, 8,11, 77 § 1, 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego.

Należy przy tym zauważyć, iż decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Sąd nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej.

W ocenie Sądu wydanie zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego z uwzględnieniem oświadczeń skarżącego. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego, które zresztą nie były przez niego kwestionowane. W konsekwencji organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniały podstawy umorzenia należności z tytułu składek określone w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw.

Można zgodzić się ze skarżącym, że uzasadnienie decyzji organu nie w pełni odpowiada wymogom art. 107 § 1 k.p.a. gdyż w dużej części zupełnie zbędnie opisuje przebieg całego postępowania , treść pism kierowanych do skarżącego i treść pism i dokumentów kierowanych przez skarżącego do ZUS zamiast , zgodnie z art. 107 §3 k.p.a. po przedstawieniu przedmiotu sprawy, wskazać fakty, które po przeprowadzeniu postępowania organ uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz wskazać przyczyny z powodu których innym dowodom, o ile takie wystąpią, odmówił wiarygodności i mocy dowodowej . Te elementy uzasadnienia zostały jednak także zawarte w uzasadnieniu obu decyzji ZUS . Organ wystarczająco wyjaśnił także podstawę prawną decyzji i przytoczył mające zastosowanie przepisy prawa. Uchybienia te nie były więc tego rodzaju aby mogły uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu nie doszło w sprawie także do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a). Organ ponownie rozpoznając sprawę od początku przedstawił ustalony stan faktyczny i analizował możliwości umorzenia należności, ponieważ zaś wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zawierał żadnych nowych argumentów w swoich rozważaniach odwoływał się do decyzji wydanej w pierwszej instancji. Nie ulega jednak wątpliwości, że wniosek skarżącego został poddany ponownej ocenie, a odmowa umorzenia została w sposób wystarczający uzasadniona. Organ prawidłowo wyjaśnił także dlaczego zobowiązania skarżącego nie podlegają umorzeniu na mocy ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. 2012 .poz. 1551 )

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

b.a.