Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 297/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, Protokolant Specjalista Magdalena Kurpis, , , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2019 r. sprawy ze skargi P. Z. (Z.) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. (dalej "ZUS"), działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28, art. 31, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm., dalej "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej "rozporządzenie") odmówił umorzenia P. Z. (dalej "wnioskodawca" lub "skarżący") należności z tytułu składek

w łącznej kwocie 45.146,49 zł, w tym na:

- ubezpieczenia społeczne - za okres od 09/2012 do 01/2015, od 06/2015 do 08/2015, od 08/2016 do 11/2016, 11/2017, 03/2018 w łącznej kwocie 29.358,46 zł,

w tym z tytułu: składek – 21.431,86 zł, odsetek liczonych na dzień 19 grudnia 2018 r. – 7.877 zł, kosztów upomnienia – 49,60 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 09/2012 do 03/2013, od 05/2013

do 01/2015, od 06/2015 do 08/2015, od 08/2016 do 11/2016, 11/2017, 03/2018

w łącznej kwocie 13.358,12 zł, w tym z tytułu: składek – 9.843,52 zł, odsetek liczonych na dzień 19 grudnia 2018 r. – 3.465 zł, kosztów upomnienia – 49,60 zł;

- Fundusz Pracy - za okres od 12/2012 do 01/2015, od 06/2015 do 08/2015, od 08/2016 do 11/2016, 11/2017, 03/2018 w łącznej kwocie 2.429,91 zł,

w tym z tytułu: składek - 1.757,11 zł, odsetek liczonych na dzień 19 grudnia 2018 r. – 632 zł, kosztów upomnienia – 40,80 zł.

Do wydania przedmiotowej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym.

W dniu 19 grudnia 2018 r. zobowiązany złożył w organie wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w uzasadnieniu którego wskazał, że jest osobą przewlekle chorą - zdiagnozowano u niego chorobę [...]. Choroba ta była przez lata źle zdiagnozowana, co skutkowało nasileniem jej objawów. Aktualnie posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności do pracy. Wnioskodawca podkreślił, że obecnie nie pracuje i ma bardzo ograniczone możliwości znalezienia odpowiedniego zatrudnienia. Utrzymuje się dzięki pomocy rodziny. Jest w trakcie ubiegania się o rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Żona wnioskodawcy, z którą ma rozdzielność majątkową przejęła koszty utrzymania domu. Oświadczył, że jest świadomy tego, iż nie jest osobą całkowicie pozbawioną majątku - jest współwłaścicielem nieruchomości, na której sprzedaż nie wyraża zgody żona z uwagi na znaczące obniżenie w ten sposób warunków życia dzieci.

Do akt sprawy wnioskodawca przedłożył następujące dokumenty:

- wniosek w sprawie umorzenia należności z tytułu składek z dnia 19 grudnia 2018 r.,

- dokumentacja medyczna w tym: karta informacyjna leczenia szpitalnego

Nr [...], kopia historia choroby Poradnia [...], zaświadczenie lekarskie z 10 lipca 2018 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] 2018 r., orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] 2018 r., recepta z dnia 6 grudnia 2018 r.,

- akt notarialny z dnia [...] r. ustanawiający rozdzielność majątkową,

- podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres styczeń 2018 r. - marzec 2018 r.,

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej,

- dodatkowe wyjaśnienia złożone za pomocą poczty elektronicznej z dnia

28 stycznia 2019 r. oraz z dnia 30 stycznia 2019 r.

Do rozpatrzenia wniosku organ wykorzystał również informacje pozyskane

z urzędu, tj.: informację z Centralnej Bazy Ksiąg Wieczystych oraz informację

z Centralnej Ewidencji Pojazdów – obie wg stanu na dzień 10 stycznia 2019 r.,

Przeprowadzona przez organ analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała, że wnioskodawca prowadził z przerwami działalność gospodarczą w okresie od 10 listopada 2010 r. do 29 marca 2018 r. Obecnie zarejestrowany jest

w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Wskazał, że

z żoną ma rozdzielność majątkową i jest w separacji. Rodzina ma na utrzymaniu troje dzieci. Najstarszy syn ubezpieczony jest jako pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę z podstawą wymiaru składek 3.500 zł. Zgodnie

z informacją udzieloną przez wnioskodawcę, jego żona przejęła utrzymanie domu oraz pokrywa wraz z dalszą i bliższą rodziną wydatki z tytułu miesięcznych opłat

w wysokości 300 zł, opłat eksploatacyjnych 150 zł, opłat związanych z leczeniem

w wysokości 40 zł. Żona spłaca również w ratach kredyt hipoteczny w wysokości 190.036,71 zł po 1.000 zł miesięcznie. Wnioskodawca figuruje jako współwłaściciel nieruchomości: grunty rolne zabudowane o pow. 0,0262 ha, położonej w T.,

ul. [...] oraz dom o pow. 300 m².

Organ rozpatrując ww. wniosek o umorzenie przytoczył treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i jednocześnie wskazał, że w przypadku zobowiązanego nie wystąpiły

żadne okoliczności wymienione w powołanym przepisie. W stosunku do działalności wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego obejmującego nieopłacone przez wnioskodawcę składki organ dokonał zajęcia rachunków bankowych. Czynności te nie przyniosły realizacji, lecz postępowanie egzekucyjne nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne.

Rozpoznając wniosek organ rentowy wziął również pod uwagę art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydane na jego podstawie rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności organ zaznaczył, że należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Jednocześnie zaznaczył, że ciężar udowodnienia, iż nie ma żadnej możliwości spłaty zadłużenia ciąży na osobie zobowiązanej.

Odnosząc się do przesłanki umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ wskazał, że prowadząc postępowanie o umorzenie składek obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową osoby zobowiązanej do zaległej należności i wskazać jej dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Konieczne jest dokonanie zestawienia wysokości dochodu uzyskiwanego przez osobę zobowiązaną z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu określenia, czy jest ona w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania.

Biorąc powyższe pod uwagę organ podniósł, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca jest obecnie zarejestrowany Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna poszukująca zatrudnienia. W oświadczeniu o stanie majątkowym wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo wraz żoną oraz trójką dzieci oraz że ma z żoną rozdzielność majątkową i pozostaje z nią w faktycznej separacji. W ocenie organu wskazana rozdzielność majątkowa z żoną nie ma wpływu na rozważania związane

z analizą sytuacji finansowej rodziny. Zgodnie z oświadczeniem prowadzone jest wspólne gospodarstwo domowe i wspólnie ponoszone są koszty z tym związane. Ustrój rozdzielności majątkowej zabezpiecza jedynie jedną ze stron przed odpowiedzialnością za długi współmałżonka w przypadku prowadzonych postępowań egzekucyjnych do majątku dłużnika. Jednocześnie organ zaznaczył, że wnioskodawca nie przedstawił dokumentu stwierdzającego rozdzielenie małżonków poprzez sądowe orzeczenie separacji formalnej.

Dodatkowo podniósł, że syn wnioskodawcy uzyskuje stały dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Stałe wydatki z tytułu miesięcznych opłat stanowią kwotę 300 zł, opłat eksploatacyjnych 150 zł, kosztów leczenia 40 zł i są one finansowane za pomocą bliższej i dalszej rodziny.

Odnosząc się do powyższego organ zaznaczył, że ponoszenie kosztów

z tytułu opłat miesięcznych, opłat eksploatacyjnych nie stanowią podstawy do umorzenia należności. Nie można bowiem uznać, że opłaty np. za energię czynsz, wodę są to nadzwyczajne i nieprzewidziane wydatki. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Nawiązując zaś do obowiązku spłaty zobowiązania w kwocie 190.036,71 zł, które jest spłacane przez żonę wnioskodawcy organ podniósł, że jego spłata jest ważna, ale nie można pomijać spłaty zadłużenia wobec ZUS, tym bardziej, że nie wykazano okoliczności, które wskazałyby na pierwszeństwo spłaty. Pozycja ZUS nie może być gorsza od innych podmiotów. Takie stanowisko byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Wywiązywanie się z zobowiązań wobec innych wierzycieli jest ważne, ale spłata zadłużenia wobec ZUS też jest bardzo istotna i nie może być pomijana. Każdy

z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa. Nadmienił także, że ZUS nie jest uprawniony do rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnych.

Organ wskazał przy tym, że wnioskodawca nie udokumentował, iż z w związku z opisaną sytuacją, ma trudności w zaspokojeniu wydatków. Nie pobiera zasiłków i nie korzysta z innych form pomocy społecznej.

Oceniając sytuację wnioskodawcy w kontekście przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nakazującej ocenić, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, organ uznał, że w sprawie taka przesłanka nie zaistniała. Nie chodzi w niej bowiem o subiektywne odczucie dolegliwości związanej z posiadaniem długów w ogóle, lecz szczególne okoliczności, które taką sytuację czynią. Organ podniósł, że aktualnie żona wnioskodawcy, z którą mieszka przejęła koszty utrzymania domu i dzieci. Rodzina posiada obecnie stałe źródła dochodów w postaci wynagrodzenia żony wnioskodawcy i syna, z których są zapewnione podstawowe potrzeby rodziny. Ponadto korzysta on również z pomocy bliższej i dalszej rodziny.

Organ zaznaczył, że niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych powinna być brana pod uwagę przy umarzaniu zaległości, jeśli wynika ona z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym strona nie jest w stanie się przeciwstawić, mimo podjętego w tym kierunku wysiłku. Umorzenie należności byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. Fakt opłacania składek nie jest okolicznością nadzwyczajną, a spełnieniem obowiązku wynikającego z przepisów prawa, natomiast umorzenie zaległości nie może być traktowane jako kredytowanie osoby zobowiązanej.

Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania również przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, bowiem ze zgromadzonych dokumentów nie wynika, by wnioskodawca poniósł jakiekolwiek straty materialne

w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości realizowania podstawowych potrzeb życiowych.

Odnosząc się zaś do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ podniósł, że stan zdrowia sam w sobie nie jest przesłanką do zastosowania umorzenia należności z tytułu składek. Jedynie w przypadku niemożliwości podjęcia z tego powodu pracy zarobkowej lub w związku z koniecznością opieki nad chorą osobą zachodzi stan, w którym płatnik trwale pozbawiony zostanie możliwości uzyskiwania dochodu, a tym samym spłaty zaległości.

Biorąc powyższe pod uwagę organ uznał za udokumentowany fakt pozostawania przez wnioskodawcę w stałym leczeniu, a tym samym nie neguje wystąpienia po jego stronie trudnej sytuacji zdrowotnej i podchodzi do niej ze zrozumieniem. Jednocześnie organ zaznaczył, że analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała, iż wnioskodawca nie przedstawił żadnego dokumentu stwierdzającego całkowitą i trwałą niezdolność do pracy orzeczoną na stałe, która świadczyłoby o definitywnym wykluczeniu go z rynku pracy. Zauważył,

że wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o czasowej, tj. do dnia [...] 2019 r., częściowej niezdolności do pracy oraz orzeczeniem stwierdzającym umiarkowany stopień niepełnosprawności, gdzie wskazania dotyczące zatrudnienia pozwalają na podjęcie zatrudnienia w warunkach chronionych. Jednocześnie, co sam podkreślił wnioskodawca w dniu 30 stycznia 2019 r. zarejestrował się w PUP jako osoba poszukująca zatrudnienia, co świadczy o tym, że jest on gotowy do podjęcia pracy i podejmuje w tym kierunku stosowne działania.

W związku z powyższym organ uznał, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Cytując w dalszej kolejności art. 47 u.s.u.s. organ wskazał, że obowiązek terminowego, comiesięcznego rozliczania i opłacania składek istnieje od dnia rozpoczęcia działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych dochodów, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów finansowych czy zdrowotnych.

Ponadto organ wskazał na korzyści płynące z zawarcie umowy w sprawie ratalnej spłaty należności.

W skardze na powyższą decyzję wnioskodawca zarzucił organowi naruszenie:

1) przepisów postępowania, tj. art. 77 w związku z art. 7 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności w zakresie zweryfikowania wpływu choroby [...] na powstanie jego zobowiązań wobec ZUS jak i błędnego dokonania ustaleń w zakresie wpływu choroby - uwzględniając jej charakter - na jego możliwości zarobkowe oraz niewyważenia przy wydawaniu decyzji o umorzeniu składek interesu prywatnego jego osoby i interesu społecznego;

2) przepisów prawa materialnego, a to:

a) art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm., dalej: "k.r.i.o.") poprzez uznanie, iż w ramach "przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny" jego małżonka ma obowiązek prawny wspomagać go w spłacie zaciągniętych przez niego zobowiązań

i należności tytułem składek, w szczególności uwzględniając ustrój rozdzielności majątkowej ustanowiony między nimi, a także zrównanie obowiązku wynikającego z art. 27 k.r.i.o. z ustrojem wspólności majątkowej małżonków;

b) art. 51 k.r.i.o. poprzez uznanie, iż mimo stanu rozdzielności majątkowej, jego małżonka faktycznie winna partycypować w spłacie zobowiązań i należności

z tytułu składek;

c) art. 128 i nast. k.r.i.o. poprzez bezpodstawne rozszerzenie obowiązków alimentacyjnych obciążających jego żonę i syna na uczestniczenie w spłacie jego osobistych zobowiązań wobec ZUS;

d) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez uznanie - bez wszechstronnego ustalania okoliczności sprawy (zarzut naruszenia

art. 77 w zw. z art. 7 k.p.a.) - że opłacenie zaległych należności z tytułu składek nie pozbawiłoby jego i rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, oraz że choroba [...] nie ma wpływu i nie pozbawia go możliwości zarobkowych w sposób umożliwiający pokrycie należności.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach postępowania oraz załączonych do skargi, a także

o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ przedwcześnie i bez dokonania wnikliwej analizy okoliczności faktycznych stwierdził, że jego obecna sytuacja nie pozwala na uznanie, że spłata należności może zagrażać zaspokajaniu podstawowych potrzeb jego rodziny oraz, że choroba nie ma wpływu na jego możliwości zarobkowe i uzyskiwanie dochodu.

Podkreślił, iż mimo faktu, że decyzja o umorzeniu ma charakter "uznaniowy", nie zwalnia to organu z obowiązku wszechstronnego zbadania okoliczności stanu faktycznego i przesłanek warunkujących umorzenie należności.

Rozwijając zarzuty wskazane w pkt a-d wskazał, że organ w sposób nieuprawniony przyjął, że jego żona oraz syn powinni faktycznie uczestniczyć

w spłacie jego zobowiązań z tytułu składek. Zdaniem skarżącego organ błędnie interpretuje fakt istniejącego od dnia [...] r. ustroju rozdzielności majątkowej, pozbawiając tą okoliczność wpływu na obowiązek uczestniczenia jego żony w spłacie jego osobistych zobowiązań. Tymczasem w ocenie skarżącego, czym innym są powinności względem małżonka i rodziny, określone w art. 27 k.r.i.o.,

a czym innym ustrój rozdzielności majątkowej i współodpowiedzialność małżonka

za zobowiązania drugiego z małżonków. Organ zaś w sposób nieuprawniony

i sprzeczny z prawem zrównuje obie powinności na potrzeby uzasadnienia decyzji.

Przytaczając treść ww. art. 27 k.r.i.o. skarżący zaznaczył, że z faktu małżeństwa wynika tylko, iż jego żona pozostająca z nim w rozdzielności majątkowej, ma jedynie prawny obowiązek wspierania go i ich rodziny w zaspokajaniu potrzeb tejże rodziny, do której potrzeb nie zalicza się pokrywanie zaległości z tytułu składek. Co równie istotne, organ ustalając osoby stanowiące rodzinę w rozumieniu rozporządzenia, nie wziął pod rozwagę znaczących kosztów jakie generuje utrzymanie dzieci i ich kształcenie.

Natomiast fakt występowania rozdzielności majątkowej skutkuje przede wszystkim tym, iż jego żona nie ma prawnego obowiązku i nie ciąży na niej odpowiedzialność za długi wynikające z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej lub innych zaciągniętych przez niego zobowiązań. Dochody uzyskiwane przez żonę winny być spożytkowane tylko i wyłącznie na potrzeby rodziny. Nadmienił, iż żona partycypuje w spłacie zobowiązań odnoszących się do majątku pozostającego we "współwłasności" - w tym nieruchomości, na której posadowiony jest dom służący zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych ich rodziny. Powyższe wynika jednak głównie z faktu, iż w wypadku zaprzestania spłaty zobowiązań z kredytu mieszkaniowego, zostałoby wszczęte postępowanie egzekucyjne i w efekcie końcowym jego rodzina mogłaby zostać pozbawiona miejsca, w którym zamieszkuje i skupia się jej aktywność życiowa i rodzinna. Z tych powodów brak jest zaległości płatniczych z tytułu tych zobowiązań.

Jednocześnie wskazał, że żaden przepis ustawy systemowej, jak również rozporządzenia, nie daje podstaw do wnioskowania, że w wypadku istnienia rozdzielności majątkowej, warunkiem umorzenia ma być pogorszenie stopy życiowej rodziny, zapewnianej w istocie wyłącznie przez małżonka nie będącego jednocześnie odpowiedzialnym za spłatę należności z tytułu składek.

Dodatkowo zarzucił organowi, że nie wziął pod uwagę faktu, iż od dłuższego czasu pozostaje z żoną w faktycznej separacji. Obecnie wskutek złożonego przez żonę pozwu toczy się postępowanie o orzeczenie pomiędzy nimi separacji.

Podkreślił, że żona od kilku lat przejęła na siebie ciężar utrzymywania rodziny, łożąc na zaspokojenie podstawowych potrzeb związanych z utrzymaniem jak

i kształceniem i zapewnieniem rozwoju ich dzieci. Dodatkowo ponosi wysokie obciążenia z tytułu spłaty kredytu hipotecznego jak i utrzymania domu, w którym wszyscy zamieszkują. Dopiero w okresie ostatnich 10 miesięcy ich najstarszy syn, dzięki uzyskiwanemu wynagrodzeniu, wspiera ich w ponoszeniu kosztów utrzymania. Zaakcentował przy tym, że syn nie ukończył jeszcze edukacji i musi cały czas podnosić swoje kwalifikacje, na co przeznacza znaczącą część swojego wynagrodzenia.

Podsumowując ten wątek wskazał, że nie można czynić jego żony i syna współodpowiedzialnymi za spłatę jego osobistych zobowiązań, które powstały wskutek schorzenia, na które cierpiał od wielu lat, ale które nie było prawidłowo diagnozowane i leczone. Sytuacja ta powodowała, że w długich okresach prowadzonej działalności gospodarczej działał w stanie wyłączającym poprawną ocenę sytuacji, nie będąc zdolnym do należytego rozpoznawania skutków podejmowanych działań.

Uzasadniając natomiast zarzut wskazany w pkt e) skarżący podniósł, że schorzenie na które cierpi, nie było prawidłowo zdiagnozowane i leczone przez

wiele lat i doprowadziło do powstania zaległości wobec ZUS. Dopiero zaś w 2015 r. lekarz [...] zdiagnozował u niego chorobę [...], a potwierdzono ten fakt w 2018 r. kiedy to uzyskał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia [...] 2021 r. Wskazał, że to w wyniku choroby, charakteryzującej się [...], doszło do powstania zadłużenia i okoliczność ta winna być brana pod uwagę przez organ w zakresie oceny występowania "uzasadnionych przypadków umarzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ nie zaczerpnął przy tym wiadomości specjalnych pozwalających na ocenę, czy charakter jednostki chorobowej mógł przełożyć się na występowanie uzasadnionych przypadków, w szczególności ważąc jego interes prywatny i interes społeczny. Wskazał, że choroba, na którą cierpi uniemożliwia mu znalezienie pracy, a wpisanie do rejestru osób niewypłacalnych, zajęcia na rachunkach bankowych i okresowe nawroty choroby nie pozwalają mu na ewentualne prowadzenie działalności gospodarczej. W ocenie skarżącego zaistniałe okoliczności powodują, że nie ma możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę zobowiązań wobec ZUS. Natomiast pomimo przekazania tych informacji organowi, jak i przekazania całej dokumentacji medycznej dotyczącej procesu leczenia, organ błędnie ustalił, że jego obecna sytuacja zdrowotna umożliwia uzyskiwanie dochodu umożliwiającego spłatę należności.

Zdaniem skarżącego w toku prowadzonego postępowania konieczne było przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego [...] na okoliczność, czy choroba [...] i obecne jej stadium, umożliwia mu uzyskiwanie przychodów i wykonywanie pracy, a jeżeli tak to w jakim okresie czasu przeszkoda ta może występować, a także czy choroba ta skłania do podejmowania ryzykownych zachowań, które mogą skutkować powstaniem zaległości płatniczych.

Podsumowując skarżący podniósł, że organ wydając zaskarżoną decyzję nie ustalił w sposób wyczerpujący przesłanek umożliwiających umorzenie należności, tak pod względem choroby jaką jest obarczony, jak i wpływu tej choroby na jego możliwości zarobkowe i sytuację materialną jego rodziny, a także w sposób błędny ocenił istniejące stosunki majątkowe i źródła utrzymania jego rodziny, pod kątem dokonania oceny możliwości spłaty zobowiązań i sytuacji materialnej.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Dodatkowo odnosząc się do zarzutów podnoszonych w skardze podniósł, że obecna sytuacja majątkowa skarżącego, choć jest trudna, to jednak nie jest trwała

i nie zagraża zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych oraz nie mieści się

w katalogu okoliczności, o których mowa w rozporządzeniu.

W ocenie organu nie zachodzi całkowita nieściągalność, bowiem nadal jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, a organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego dotąd nie stwierdził braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Ponadto zaznaczył, że wbrew zarzutom skarżącego, nie naruszył powołanych w skardze przepisów k.r.i.o., bowiem nie orzekał w przedmiocie objętych ich regulacją. Z kolei stan zdrowia skarżącego, który jest okresowo częściowo niezdolny do pracy, nie oznacza, że jest on definitywnie wykluczony z rynku pracy, a wręcz przeciwnie – jest osobą aktywnie poszukującą zatrudnienia i gotową do jego podjęcia, a to oznacza, że w przyszłości jest możliwa spłata zadłużenia.

Skarżący przy piśmie z 16 lipca 2019 r. złożył do akt Opinię sądowo-[...] z 1 lipca 2019 r. wydaną na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w K. w sprawie [...], dopuszczona na okoliczność ustalenia czy odwołujący stał się osobą co najmniej częściowo niezdolną do pracy do 15 marca 2014 r. i czy niezdolność występuje obecnie. Biegła sądowa z zakresu [...] we wnioskach końcowych podała, że "odwołujący (...) stał się osobą częściowo niezdolną do pracy do 15 marca 2014 r., niezdolność do pracy (częściowa) występuje obecnie. Jest okresowa - dwa lata od daty badania."

Z korespondencji nadesłanej przez ZUS przed rozprawą wynika, że postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS zostało wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych z dnia: [...] i [...] r., [...] r. oraz [...] r. Z "Informacji o nieruchomościach (...)" wynika, że skarżący posiada udział wynoszący 1/2 w nieruchomości oznaczonej księgą wieczystą [...], nadesłano także brakującą korespondencję email skarżącego z 28 i 30 stycznia 2019 r., na którą organ powołał się w decyzji. Ponadto nadesłano postanowienie z [...] r. o rozłożeniu na raty kosztów egzekucyjnych (okres zadłużenia od kwietnia 2013 r. do listopada 2017 r.), postanowienie Dyrektora ZUS z [...] r. o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego oraz umowę z [...] r. o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek za okres od września 2012 r. do marca 2018 r.

Na rozprawie skarżący podtrzymując skargę wyjaśnił, że [...] której się poddał, położyła nacisk [...] choroby na którą cierpi. W ubiegłym roku był przez okres 10 tygodni leczony w [...], która przyniosła dobre efekty, bowiem ma brak nawrotu choroby. Obecnie jest leczony [...], co ma jednak poważne konsekwencje dla jego zdrowia, ponieważ jest to lek [...]. Podał, że podjął zatrudnienie w charakterze handlowca, lecz nie wie jak długo zdoła pracować, ponieważ naraża się na nawrót choroby, a każdy następny nawrót ma poważniejszy przebieg. Podkreślił, że gdyby wiedział o chorobie nie rozpoczynałby działalności gospodarczej, a żona nie była w stanie powstrzymać jego działań. Dodał, że Sąd orzekł separację między nim, a żoną.

Na pytanie Sądu przyznał, że postępowanie egzekucyjne w związku z zaległymi składkami pozostaje w toku od 2016 r. Ponadto okazał do wglądu pismo ZUS z [...] r., w którym organ informuje go, że umowa ratalna nr [...] z [...] r. uległa rozwiązaniu, a koszty egzekucyjne określone w postanowieniu nr [...], także z [...] r., stają się wymagalne. Skarżący wyjaśnił, że z uwagi na opóźnienie w zapłacie wynagrodzenia nie zapłacił w terminie raty za wrzesień 2019 r., co skutkowało pismem ZUS z [...] r. Obecnie wpłacił zaległą ratę i wszystkie płatności reguluje na bieżąco, a 17 października 2019 r. wystosował pismo do ZUS-u o przywrócenie mu układu ratalnego, na które nie otrzymał jeszcze odpowiedzi.

Okazał także do wglądu Dyplom - Podziękowanie kierowane do niego przez Zastępcę Prezydenta Miasta T. do spraw Społecznych za zaangażowanie, poświęcony czas oraz osobisty wkład na rzecz wdrażania w T. I Edycji Budżetu Partycypacyjnego. W podziękowaniu zwrócono uwagę, że skarżący jest prawdziwym liderem zmian w społecznościach lokalnych, co miało wpływ na poprawę jakości życia i estetyki w mieście T..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontroli Sądu – w ramach art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegała decyzja ZUS z [...] r. odmawiająca skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz Fundusz Pracy.

Skarga jest niezasadna a skarżona decyzja nie narusza prawa w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Wymienione na wstępie składki ZUS były już przedmiotem wniosku skarżącego o ich umorzenie z 15 grudnia 2015 r., zaś decyzja ZUS z [...] r. odmawiająca ich umorzenia była poddana kontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który prawomocnym wyrokiem z 30 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 947/16 oddalił skargę. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego z tytułu należnych składek nie doprowadziło do ściągnięcia jakiejkolwiek kwoty. Ponadto Sąd ustalił, że u skarżącego zdiagnozowano chorobę [...], na którą najprawdopodobniej choruje od kilku lat. Jego zdaniem, jest ona przyczyną powstałych trudności finansowych, gdyż uniemożliwiała ona mu pracę zarobkową. Sąd stwierdził, że był to główny argument przywoływany w pismach procesowych uzasadniający umorzenie składek, na potwierdzenie której przedstawiono dokumentację lekarską, z której nie wynika jednak, aby wystąpienie choroby wykluczało wykonywanie przez niego pracy zarobkowej. W zaświadczeniu lekarskim z dnia [...] r. lekarz [...] w formie przypuszczenia wskazał, że choroba skarżącego mogła mieć znaczący wpływ na jego wcześniejsze funkcjonowanie społeczne i zawodowe. W ocenie Sądu rozpoznającego tę sprawę okazało się to być jednak niewystarczające dla przyjęcia, że stan zdrowia uniemożliwia zobowiązanemu opłacanie składek. Niezależnie, organ zasygnalizował, że dostrzega, iż jednorazowe uregulowanie zaległości może stanowić duże obciążenie dla zobowiązanego, wskazując na art. 29 u.s.u.s., sygnalizował możliwość ubiegania się o rozłożenie należności na raty.

W niniejszym postępowaniu skarżący konsekwentnie podnosił, że w 2015 r. rozpoznano u niego chorobę [...] i gdyby wiedział o chorobie i był właściwie leczony nie rozpoczynałby działalności gospodarczej. W warunkach błędnego zdiagnozowania choroby a także leczenia, rodzina szczególnie żona, nie była w stanie powstrzymać jego działań, przede wszystkim rozpoczęcia i kontynuowania działalności gospodarczej, która wygenerowała zadłużenie w postaci nieopłaconych składek ZUS. Sytuacja ta doprowadziła do orzeczenia przez Sąd o separacji między nim, a żoną.

Z dokumentów załączonych przez skarżącego (do akt administracyjnych i sądowych) wynika, że podjął leczenie [...] w 2004 r. z rozpoznaniem [...] ([...]). Z załączonego "Orzeczenia o stopniu niepełnosprawności" z [...] 2018 r. wynika, że skarżącego zaliczono do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] 2012 r.; zaznaczono, że stan ten istnieje od 19 lutego 2015 r., a niepełnosprawność datuje się od 31 sierpnia 2018 r. We wskazaniach zaznaczono, że zatrudnienie jest możliwe w warunkach chronionych (tj. nie jest możliwe na otwartym rynku pracy).

W postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne ZUS zobowiązany jest więc zbadać występowanie przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i ewentualnie w rozporządzeniu wykonawczym, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b w związku z ust. 3a u.s.u.s. W realiach tej sprawy organ dostatecznie wywiązał się z tego obowiązku.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Z kolei, stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w ww. przepisie jest wyczerpujące, a to oznacza, że stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek, która pozwalałaby na zastosowanie uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia składek. Podkreślenia bowiem wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim, to jest na etapie uznania administracyjnego.

Analizując sytuację skarżącego, bezspornym jest, że nie zachodzi wobec niego przesłanka umorzenia składek wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Z kolei wobec tego, że nie toczyło się postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne nie może być mowy o wystąpieniu przesłanek z pkt 2, 4, 4b. Nie może w niniejszej sprawie znaleźć zastosowania również przesłanka z pkt 3. Wprawdzie skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, lecz posiada majątek w postaci 1/2 udziału w nieruchomości gruntowej i budynkowej, w której zamieszkuje wraz z rodziną. Także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie znajduje zastosowania w tym przypadku, gdyż zadłużenie skarżącego jest wyższe od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (koszt upomnienia - 11,60 zł). Odnosząc się do przesłanek zawartych w pozostałych punktach art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (pkt 5 i 6) stwierdzić należy, że w stosunku do skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne, które obecnie jest zawieszone, a więc nie można mówić o braku majątku, co do którego można prowadzić egzekucję, a także o tym, że nie uzyska się w jego ramach kwot przewyższających wydatki egzekucyjne.

Sytuacja skarżącego o tyle uległa zmianie, że obecnie podjął on zatrudnienie w charakterze handlowca, chociaż na rozprawie wyraził obawy co do ewentualnego czasokresu jej trwania, bowiem naraża się na nawrót choroby, a każdy następny ma poważniejszy przebieg. Tym niemniej zdecydował się w dniu [...] r. na zawarcie z ZUS Umowy nr [...] o rozłożenie na raty należności z tytułu składek w łącznej kwocie wraz z odsetkami i kosztami upomnienia w wysokości 46.327,49 zł. Pomimo opóźnienia w płatności raty za wrzesień 2019 r. wyraził gotowość jej kontynuacji i dalszej realizacji. Strony zdecydowały się objąć układem ratalnym także koszty postępowania egzekucyjnego (postanowienie [...] z [...] r.), natomiast organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne dotyczące należności objętych niniejszym postępowaniem.

Nadmienić należy, że ZUS ustalił w toku postępowania, iż skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, w której zamieszkuje z rodziną. To oznacza, że skarżący posiada majątek, który po pierwsze mógłby spieniężyć w celu spłaty zaległości wobec ZUS, a po drugie, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji. Skarżący zaznaczył jednak w toku postępowania, że on jego rodzina zamieszkują ww. nieruchomość. Podnosił także w toku postępowania, że ciężar utrzymania rodziny przejęła jego żona, w tym związanych z utrzymaniem i kształceniem ich dzieci. Ponadto przejęła ciężar spłaty kredytu hipotecznego (pozostała do spłaty kwota ok. 190.000 zł). Od kilku miesięcy rodzinę wspomaga syn, który podjął zatrudnienie, lecz także dalej się uczy.

Wskazane okoliczności uległy jednak zmianie wobec oświadczenia skarżącego złożonego na rozprawie o podjęciu zatrudnienia oraz ratalnej spłaty zobowiązań wobec ZUS. Nie zaistniały zatem przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wniosek organu, że nie zaszła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, która daje organowi uprawnienie do ewentualnego uwzględnienia wniosku, znajduje potwierdzenie w ustaleniach faktycznych sprawy.

Zobowiązany jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, których dotyczy wniosek o umorzenie, wobec czego znajduje w stosunku do niego zastosowanie również art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przed przystąpieniem do rozpatrzenia zasadności stanowiska organu o braku występowania przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia podnieść należy, że to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek, co wprost wynika z przywołanego przepisu.

Przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc określeniem, które z natury rzeczy nie jest precyzyjne. Jednakże tłumaczyć należy je zgodnie z literalnym brzmieniem, a skoro tak, to niezbędne potrzeby życiowe to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie/szkodliwie wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tychże potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak zaspokojenia tychże potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb. Nie każda bowiem potrzeba to potrzeba niezbędna, a skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek z § 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia.

Organ nie negował trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącego i uznał za udokumentowany fakt pozostawania w stałym leczeniu. Dokonując oceny zebranego materiału dowodowego prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał całkowitej i trwałej niezdolności do pracy ‒ orzeczonej na stałe ‒ która świadczyłyby o definitywnym wykluczeniu skarżącego z rynku pracy.

Podkreślić jednak należy, że skarżący pomimo swej poważnej choroby podjął zatrudnienie i spłatę zobowiązań. Zatem przesłanki wymienione w ww. rozporządzeniu nie zaistniały bądź w międzyczasie odpadły.

W ocenie Sądu okoliczności sprawy wskazują, że jakkolwiek sytuacja finansowa skarżącego jest trudna to nie można przyjąć, iż wykazał on, że w dłuższym okresie czasu spłata składek wiązałyby się z brakiem zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. Zawarty układ ratalny, podjęte obecnie zatrudnienie oraz to, że skarżący nie znajduje się jeszcze w wieku emerytalnym dają podstawy do przyjęcia, iż istnieje możliwość spłaty zaległych składek ZUS.

Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. Poza tym, sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania sporu zaistniałego między stroną a organem. Władny jest jedynie do badania legalności wydanego rozstrzygnięcia w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych sprawy i oceny prawidłowości zastosowanych do nich norm prawnych. Decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy, co nie oznacza, że może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności.

Niezależnie od powyższych rozważań należy się także odnieść do wiodącego zarzutu skarżącego, w ramach którego starał się wywieść, że stan jego świadomości spowodowany zdiagnozowaną dopiero w 2015 r. chorobą [...] objawiającą się w 2012 r. m.in. [...], miał wpływ na rozpoczęcie przez niego działalności gospodarczej. W konsekwencji, gdyby nie podjął tej działalności, nie posiadałby zaległości wobec ZUS z tytułu składek.

Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Przepis uprawnia zatem organ do podjęcia postępowania jedynie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek. Zainicjowane przez skarżącego postępowanie, poprzez złożenie w dniu 19 grudnia 2018 r. "Wniosku o umorzenie należności z tytułu składek", mogło być prowadzone jedynie w zakresie zbadania przesłanek do ewentualnego umorzenia zobowiązań w trybie art. 28 ust. 2-4 u.s.u.s. Przepis nie stanowi podstawy prawnej do badania stanu chorobowego skarżącego mającego wpływ (bądź nie) na podjęcie decyzji o rozpoczęciu i kontynuacji działalności gospodarczej, na jego podstawie możliwe jest jedynie rozpoznanie wniosku o umorzenie istniejącego długu, w badanej sprawie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Organ nie był więc zobowiązany do skorzystania z wiadomości specjalnych i dopuszczenia dowodu z opinii biegłego [...].

Wyjaśnić także należy, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. W kwestii tej wypowiadał się wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 stycznia 2011 r., II GSK 181/10 stwierdził, że: "w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych".

W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1- 3 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia. ZUS prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie cały materiał dowodowy. Wydanie decyzji poprzedzone zostało, zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a., postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji skarżącego, zaś ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów, jak i prawa materialnego. Organ wywiązał się też z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 K.p.a., wyjaśniając stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy. Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego.

Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że nie naruszono wskazanych w skardze przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 27, art. 51 oraz art. 128 i nast.), bowiem nie mogą one mieć zastosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś okoliczności sprawy z nimi związane zostały wyżej wyjaśnione. Podjęcie zatrudnienia przez skarżącego powoduje z jednej strony możliwość spłaty zobowiązań a z drugiej partycypowania w kosztach utrzymania.

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, mogą stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej i rodzinnej).

Podsumowując Sąd uznał, że ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

-----------------------

13