Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 8/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 27, art. 29 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 17 lutego 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), , Protokolant specjalista– Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2015 roku sprawy ze skargi Miasta [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nieprzystąpienia do egzekucji administracyjnej 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. z dnia [...] roku, nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz Miasta [...] kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., na podstawie 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) oraz w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) [dalej u.p.e.a.], po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. z dnia [...] r. nr [...] o nieprzystąpieniu do egzekucji wobec "A." W., W. spółka jawna na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 27 stycznia 2014r., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

Jak wynika z akt sprawy Prezydent Miasta Ł. w dniu 28.01.2014r. wystawił na "A." W., W. spółka jawna tytuły wykonawcze o numerach: od [...] do [...], obejmujące zaległości z tytułu podatku od nieruchomości osób prawnych.

W dniu 27 lutego 2014 r. Prezydent Miasta Ł. skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. "Wniosek o przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości" ( pismo nr [...]) załączając wyżej wymienione tytuły wykonawcze wraz z ich odpisami dla zobowiązanego. Wnosił na podstawie art. 19 § 1, art. 22 § 1 i art. 110c u.p.e.a. o przeprowadzenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego egzekucji administracyjnej wobec zobowiązanej spółki jawnej "A." W., W. z siedzibą w Ł. z prawa majątkowego

do nieruchomości stanowiącego udział w wielkości 87188/107960 użytkowania wieczystego i własności budynku stanowiącego odrębną własność - nieruchomości położonych w Ł. przy ul. B. 3/5 ( nr działki [...]), dla których urządzono księgę wieczystą nr [...]. Wnioskodawca zaznaczył, że obok

nieruchomości, o których egzekucję wnosi, Spółce przysługuje również udział w wielkości ½ użytkowania wieczystego i własności budynku stanowiącego odrębną własność - nieruchomości położonych w Ł. przy ul. B. 3/5 ( nr działki [...]), dla których urządzono księgę wieczystą nr [...] oraz udział w wielkości 16/128 użytkowania wieczystego i własności budynku stanowiącego odrębną własność - nieruchomości położonych w Ł. przy ul. B. 3/5 ( nr działki [...]), dla których urządzono księgę wieczystą nr [...].

Wierzyciel podniósł, że z KRS wynika, że Spółka nie posiada adresu siedziby lokalu. Działalność nie jest również prowadzona przez Spółkę pod adresem Ł., ul. B. 3/5, co wynika z ustaleń poborcy skarbowego, któremu przydzielono tytuły wykonawcze.

Zdaniem wierzyciela, wysokość dochodzonych należności nakazuje przyjąć, że jedynym środkiem egzekucyjnym prowadzącym bezpośrednio do wykonania egzekwowanych obowiązków jest egzekucja z nieruchomości. Ustanowienie przedstawiciela Spółki w oparciu o przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, nie umożliwi wszczęcia i prowadzenia egzekucji przez Prezydenta Miasta Ł. Egzekucja z nieruchomości pozostaje w wyłącznej kompetencji naczelników urzędów skarbowych, a ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje własne regulacje dotyczące ustanowienia przedstawiciela dla zobowiązanego, którego miejsce pobytu nie jest znane.

Pismem z dnia 19 marca 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. odesłał wniosek o przeprowadzenie egzekucjo administracyjnej z nieruchomości celem wszczęcia przez Prezydenta Miasta Ł. egzekucji administracyjnej wobec Spółki. Odnosząc się do stwierdzeń zawartych we wniosku z 27 lutego 2014 r., że wobec "A." W., W. spółki jawnej nie została wszczęta egzekucja administracyjna, gdyż Spółka nie posiada adresu siedziby, zaś pod adresem Ł., ul. B. 3/5 nie jest prowadzona działalność gospodarcza, poinformował wnioskodawcę , że z ustaleń Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. wynika, że ostatnim znanym adresem Spółki (wpisanym w KRS) jest Ł. ul. C. 12. Ponadto Spółka posiada czynne rachunki bankowe w ING Banku. Śląskim S.A., PKO Banku Polskim S.A. oraz Banku Polska Kasa Opieki S.A. W tych okolicznościach istnieje możliwość wszczęcia egzekucji wobec zobowiązanego przez skierowanie zawiadomień o zajęciach praw majątkowych z rachunków bankowych wraz z odpisami tytułów wykonawczych za pośrednictwem poczty. Do doręczenia bowiem pism jednostkom organizacyjnym stosuje się art. 45 oraz odpowiednio art. 44 ustawy -Kodeks postępowania administracyjnego.

Naczelnik Urzędu Skarbowego zaznaczył przy tym, że co prawda art. 110c § 2 u.p.e.a., daje możliwość doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego wraz z pismem o zajęciu nieruchomości, jednak przepis ten w zdaniu drugim wyraźnie stanowi, że doręczenie to winno nastąpić zobowiązanemu "(nie innej osobie)". Natomiast zupełnie niezależną kwestią pozostaje regulacja art. 110c § 6 ww. ustawy, dająca możliwość ustanowienia kuratora do zastępowania osoby nieobecnej. W stosunku do kuratora nie jest możliwe, wobec zasad obowiązujących w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wszczęcie egzekucji administracyjnej w drodze doręczenia mu odpisów tytułów wykonawczych.

Pismem z dnia 2 kwietnia 2014 r. Prezydent Miasta Ł. jako wierzyciel złożył zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. o nieprzystąpieniu do egzekucji z nieruchomości w sprawie przeciwko zobowiązanej spółce jawnej A. W., W. z siedzibą w Ł. W zażaleniu wnosił o uchylenie postanowienia oraz przekazanie sprawy do organu I instancji, w celu wszczęcia i prowadzenia egzekucji z nieruchomości. Wierzyciel wskazał, że pismo Naczelnika należy jednoznacznie traktować jako postanowienie o nieprzystąpieniu do egzekucji, wydane na podstawie art. 29 § 2 u.p.e.a., gdyż taki skutek powstał w wyniku zwrotu akt sprawy do wierzyciela. Podniósł, że organ egzekucyjny może nie przystąpić do egzekucji jedynie w dwóch sytuacjach, tj. w przypadku gdy obowiązek wskazany w tytule wykonawczym nie podlega egzekucji, bądź gdy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 ww. ustawy. Natomiast tytuły wykonawcze zostały zwrócone z innych powodów i to z całkowicie nieistotnych w przedmiotowej sprawie. Wierzyciel zauważył, że stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. prowadzi do absurdalnego wniosku, iż w przedmiotowej sprawie nie ma możliwości skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego wobec Spółki, która nie posiada siedziby. W ocenie wierzyciela, instytucję kuratora wprowadzono powyższym przepisem właśnie w celu zapewnienia możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego i instytucja ta odnosi się do każdej osoby, w której prawa ingeruje prowadzone postępowanie, a której miejsce nie jest znane, a zatem istnieje potrzeba jej reprezentowania i ochrony jej praw. Ustanowiony kurator posiada uprawnienia do zastępowania osoby nieobecnej w postępowaniu egzekucyjnym, zatem jest nie tylko upoważniony do odbioru korespondencji kierowanej do zobowiązanego, ale także może podejmować czynności w toku tego postępowania w imieniu i na rzecz zobowiązanego.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że odpowiedź Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. z dnia 19 marca 2014r. należy zakwalifikować jako władczy i jednostronny akt organu administracji, wydany na podstawie powszechnie obowiązującego prawa, w postępowaniu unormowanym przez przepisy proceduralne, rozstrzygający konkretną sprawę i skierowany do konkretnie oznaczonego adresata. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej pismo organu I instancji spełnia "minimalne" formalne kryteria dla uznania go za akt administracyjny. Oznaczono w nim organ, od którego pochodzi, adresata aktu, (tj. Prezydenta Miasta Ł.), podpis osoby upoważnionej do jego wydania, a także rozstrzygnięcie polegające na odmowie przystąpienia do egzekucji wobec zobowiązanej Spółki na podstawie przekazanych przez wierzyciela tytułów wykonawczych, którym towarzyszył wniosek o przeprowadzenie egzekucji administracyjnej z nieruchomości. Organ odwoławczy uznał, że na pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. z dnia 19 marca 2014r. stanowiące w rzeczywistości postanowienie o nieprzystąpieniu do egzekucji, przysługiwało wierzycielowi zażalenie.

Oceniając prawidłowość rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. uznając, że organ egzekucyjny prawidłowo odesłał wniosek o przeprowadzenie egzekucji administracyjnej z nieruchomości, celem uprzedniego wszczęcia przez Prezydenta Miasta Ł. egzekucji wobec Spółki, poprzez skierowanie do niej zawiadomień o zajęciach praw majątkowych z rachunków bankowych wraz z odpisami tytułów wykonawczych.

Organ wyjaśnił, że w stanie prawnym obowiązującym do dnia 20 listopada 2013r. z nieruchomości mogła być przeprowadzona egzekucja administracyjna, jeżeli zastosowanie środków egzekucyjnych, o których mowa w Rozdziałach 2-6 Działu II ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie było możliwe lub okazało się nieskuteczne (art. 110 § 1 u.p.e.a.). Jednocześnie egzekucja z nieruchomości mogła być prowadzona tylko w celu wyegzekwowania należności pieniężnych określonych lub ustalonych w decyzji ostatecznej lub wynikających z orzeczenia sądu zaopatrzonego w klauzulę wykonalności oraz z tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 44 ustawy o poręczeniach i gwarancjach o udzielaniu przez Skarb Państwa wsparcia instytucjom finansowym (art. 110 § 2 ww. ustawy). Ponadto organ egzekucyjny podejmował czynności egzekucyjne związane z egzekucją z nieruchomości na wniosek wierzyciela, z tym że jeżeli wierzycielem było obce państwo - na wniosek organu wykonującego, z zastrzeżeniem § 3a (art. 110 § 3 ww. ustawy).

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że z dniem 21 listopada 2013 r. został uchylony art. 110 § 1 - § 3 u.p.e.a., a tym samym umożliwiono organom egzekucyjnym wszczęcie egzekucji z nieruchomości bez konieczności uprzedniego wykazywania, że zastosowanie innych środków egzekucyjnych nie było możliwe lub okazało się nieskuteczne oraz na poczet zaległości podatkowych objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi na podstawie np. deklaracji podatkowych. Jak stanowi przy tym art. 123 ust. 4 ustawy z dnia 11.10.2013r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności podatkowych (Dz. U. z 2013r., poz. 1289), do wszczęcia i prowadzenia egzekucji z nieruchomości stosuje się przepisy Działu II Rozdziału 7 u.p.e.a., w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Organ wskazał, że od dnia 21 listopada 2013 r., już we wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 28 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wierzyciel może co do zasady, wskazać środek egzekucyjny w postaci egzekucji administracyjnej z nieruchomości. Niemniej jednak podkreślenia wymaga, że z uwagi na indywidualny charakter każdej ze spraw administracyjnych, ocena zasadności podjęcia przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych związanych z egzekucją administracyjną z nieruchomości musi w każdym przypadku uwzględniać zaistniałe okoliczności faktyczne oraz zasady ogólne postępowania egzekucyjnego, w tym w szczególności art. 7 § 2 ww. ustawy, zgodnie z którym organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

W odniesieniu do powyższego, organ odwoławczy zauważył, że co prawda wierzyciel uznał za zasadne, aby wnioskowi z dnia 27 lutego 2014r. o przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości towarzyszył wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej, niemniej jednak biorąc pod uwagę wynikający z art. 7 § 2 u.p.e.a., wymóg stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, a także ze względu na informacje Naczelnika Urzędu Skarbowego o posiadanych przez zobowiązaną Spółkę czynnych rachunkach bankowych w ING Banku Śląskim S.A., PKO Banku Polskim S.A. oraz Banku Polska Kasa Opieki S.A., uznał, że ww. organ egzekucyjny dysponował uprawnieniem do odesłania przedmiotowego wniosku celem uprzedniego wszczęcia przez Prezydenta Miasta Ł. egzekucji wobec ww. Spółki, poprzez skierowanie do niej zawiadomień o zajęciach wierzytelności z rachunków bankowych wraz z odpisami tytułów wykonawczych. Dopiero brak możliwości zaspokojenia wierzyciela z ww. rachunków bankowych, pozwoliłby na podjęcie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego działań w trybie egzekucji z nieruchomości.

Ponadto kwestię sporną pomiędzy Naczelnikiem Urzędu Skarbowego, a Prezydentem Miasta stanowi adres siedziby Spółki oraz związana z tym możliwość doręczenia jej pod tym adresem m.in. odpisów tytułów wykonawczych. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. zaznaczył, że organ I instancji postanowieniu oraz w piśmie z dnia 17.04.2014r. wskazał, że w KRS jako adres siedziby Spółki widnieje Ł., ul. C. 12. Natomiast wierzyciel w zażaleniu podniósł, że ww. adres wpisem z dnia 15.11.2005r. został wykreślony z KRS. Organ odwoławczy zatem, w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego, skorzystał z dostępnej na stronie internetowej https://ems.gov.pl. Ministerstwa Sprawiedliwości wyszukiwarki podmiotów m.in. zarejestrowanych w Krajowym Rejestrze Sądowym i wprowadzając numer KRS A. W., W. spółka jawna ([...]) uzyskał dane ww. pomiotu, a wśród nich jego adres, tj. [...] Ł., ul. C. 12.

Niemniej jednak, z uwagi na podniesioną przez wierzyciela kwestię wykreślenia ww. adresu siedziby Spółki z KRS w dniu 15.11.2005r. organ odwoławczy wskazał, że wydaje się uzasadnione aby Prezydent Miasta Ł. przed ewentualnym przystąpieniem do egzekucji z rachunków bankowych Spółki, wystąpił do Sądu Rejonowego dla Ł.- Ś. w Ł. [...] Wydział Krajowego Rejestru Sądowego o stosowne informacje w ww. kwestii.

Wobec powyższych ustaleń organ odwoławczy uznał za przedwczesne wypowiadanie się kwestii dotyczącej możliwości doręczania zawiadomienia o zajęciu nieruchomości wraz z odpisem tytułu wykonawczego przy zastosowania instytucji kuratora do zastępowania osoby nieobecnej (art. 110c § 6 w w. ustawy).

W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Prezydent Miasta Ł. wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. z dnia [...] r. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 29 § 2 u.p.e.a., gdyż w przedmiotowej sprawie obowiązek, którego dotyczą tytuły wykonawcze wystawione na Spółkę podlega egzekucji administracyjnej, jak również nie zgłoszono zastrzeżeń, aby tytuły wykonawcze nie spełniały wymogów z art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a. Ponadto, jak przyznał w uzasadnieniu swojego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., od dnia 21 listopada 2013 r. we wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej wierzyciel może wskazać środek egzekucyjny w postaci egzekucji administracyjnej z nieruchomości bez uprzedniego wykazywania, iż zastosowanie innych środków egzekucyjnych nie było możliwe lub okazało się nieskuteczne. Z tych względów odesłanie wniosku o wszczęcie egzekucji z nieruchomości ze względu na hipotetyczną możliwość zastosowania innych środków egzekucyjnych jest niedopuszczalne. Nie uzasadnia tego również przywołany przez Dyrektora Izby Skarbowej art. 7 § 2 u.p.e.a., gdyż o zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego można mówić, gdy istnieje możliwość wyboru pomiędzy kilkoma środkami egzekucyjnymi. W rozpoznawanej sprawie spółka w rzeczywistości nie prowadzi działalności gospodarczej , a więc nieuzasadnione jest oczekiwanie, że na jej rachunkach znajdą się środki pozwalające na zaspokojenie dochodzonych należności. Ponadto zdaniem strony skarżącej niezasadne jest stanowisko DIS w Ł. dotyczące możliwości doręczenia zawiadomienia o zajęciu nieruchomości wraz z odpisem tytułu wykonawczego przy zastosowaniu instytucji kuratora, w szczególności, że wierzyciel wykazał w toku postępowania wpisem w KRS o wykreśleniu adresu spółki i oświadczeniem poborcy skarbowego, że miejsce pobytu zobowiązanego nie jest znane. Wskazano także, że prawo majątkowe do nieruchomości, o którego zajęcie wnosi Prezydent Miasta Ł. objęte jest egzekucją sądową.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga Miasta [...] jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 powołanej ustawy).

W myśl natomiast przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) [dalej p.p.s.a.] sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże tylko w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego;

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Dokonując oceny przy zastosowaniu powyższych kryteriów Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. i utrzymane przez nie w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. z dnia [...]r. w przedmiocie nieprzystąpienia do egzekucji narusza przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w stopniu powodującym konieczność ich uchylenia.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest okoliczność, czy Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. po otrzymaniu skierowanego do niego tytułu wykonawczego wraz z wnioskiem o przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości, miał podstawę do nieprzystąpienia do egzekucji w trybie art. 29 § 2 u.p.e.a., uznając, że Prezydent Miasta [...] (wierzyciel) ma możliwość w ramach własnych kompetencji wszczęcia egzekucji z rachunków bankowych Spółki.

Na wstępie podzielić należy stanowisko wyrażone przez Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., że pismo Prezydenta Miasta Ł. z dnia 27 lutego 2014 r., co jednoznacznie wynikało z jego tytułu i treści, było wnioskiem wierzyciela ( Miasta [...]) o wszczęcie egzekucji administracyjnej, a mająca formę pisma odpowiedź Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł.-P. z dnia 19 marca 2014 r. stanowiła w istocie postanowienie o nieprzystąpieniu do egzekucji, wydane na podstawie art. 29 § 2 u.p.e.a, na które wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, przysługuje zażalenie.

Organ prawidłowo wskazał na treść art. 17 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli ustawa lub k.p.a. tak stanowi /.../.. Trafnie również ocenił, że pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego, mimo iż nie przybrało formy postanowienia, spełniało podstawowe wymogi do uznania je za takie właśnie rozstrzygnięcie. Było ono władczym, jednostronnym aktem organu egzekucyjnego , rozstrzygającym konkretną sprawę tj. po zbadaniu dopuszczalności egzekucji administracyjnej orzekającym o nieprzystąpieniu do egzekucji. Pismo wydane było na podstawie obowiązujących przepisów prawa i było skierowane do konkretnego adresata, zawierało też podpis osoby upoważnionej do jego wydania. Na pismo to, będące w istocie postanowieniem o nieprzystąpieniu do egzekucji, przysługiwało zatem zażalenie.

Art. 29 § 1 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym Zgodnie z art. 29 § 2 u.p.e.a., jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji. Na postanowienie organu egzekucyjnego o nieprzystąpieniu do egzekucji wierzycielowi, niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, przysługuje zażalenie.

Przepis ten przewiduje zatem tylko dwie odrębne przesłanki uzasadniające wydanie postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji: po pierwsze - w sytuacji, gdy obowiązek nie podlega egzekucji administracyjnej i po drugie – kiedy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów z art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2014 r. sygn. II FSK 735/12, publ. Baza orzeczeń CBOIS). W rozpoznawanej sprawie żadna z wymienionych wyżej podstaw nie była przyczyną wydania kwestionowanego postanowienia, co uzasadnia ocenę, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 29 § 2 u.p.e.a. Wobec powyższego Sąd nie podziela oceny Dyrektora Izby Skarbowej oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego, że w rozpoznawanej sprawie, w świetle poczynionych przez organ egzekucyjny ustaleń, istniała podstawa do wydania postanowienia w trybie art. 29 § 2 u.p.e.a., gdyż wszczęcie i przeprowadzenie egzekucji administracyjnej z nieruchomości naruszyłoby wynikający z art. 7 § 2 u.p.e.a. wymóg stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

Jak już wskazano wyżej, pismo Prezydenta Miasta Ł. z dnia 27 lutego 2014 r. stanowiło wniosek o wszczęcie egzekucji ze wskazanych nieruchomości, których współwłaścicielem była spółka jawna "A." W., W. w Ł., z tytułu zaległości w podatku od nieruchomości od osób prawnych za lata 2009 -2012. Wierzyciel, zgodnie z art. 28 u.p.e.a. wskazał środek egzekucyjny, jaki powinien być zastosowany.

W takiej sytuacji, organ egzekucyjny, stosownie do treści art. 29 § 1 u.p.e.a., obowiązany był zbadać dopuszczalność egzekucji. Powinność zbadania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej obejmuje dwie podstawowe czynności , po pierwsze ustalenie, czy obowiązek oznaczony w tytule wykonawczym podlega egzekucji administracyjnej, i, po drugie, zbadanie czy tytuł wykonawczy wystawiony został przez uprawniony podmiot , czy sporządzono go prawidłowo oraz czy doręczone zostało upomnienie. Organ egzekucyjny bada zatem dopuszczalność egzekucji administracyjnej, także pod względem zachowania wymagań formalnych tytułu wykonawczego .

We wniosku Prezydent Miasta Ł. domagał się wszczęcia egzekucji z nieruchomości, wskazując jakimi składnikami majątkowymi zobowiązana Spółka dysponuje. Nie ulega wątpliwości, że w świetle uregulowań zawartych w art. 19 § 1 i 2 u.p.e.a. jedynie naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, w tym do prowadzenia egzekucji z nieruchomości. Tego ostatniego uprawnienia nie posiada Prezydent Miasta Ł., jako organ egzekucyjny uprawniony do stosowania środków egzekucyjnych w egzekucji należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy, gdyż możliwość stosowania tego środka egzekucyjnego została przez ustawodawcę w § 2 wprost wykluczona. W przypadku potrzeby skierowania egzekucji do nieruchomości Prezydent Miasta Ł. składa więc wniosek do właściwego naczelnika urzędu skarbowego jako wierzyciel.

Należy również zauważyć, że w obecnym stanie prawnym zniknęły istniejące dotychczas ograniczenia, co do kolejności stosowanych środków egzekucyjnych. Ustawa z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1289), która weszła w życie w dniu 21 listopada 2013 r. zmieniła przepisy u.p.e.a., w tym art. 110 u.p.e.a. Jak wynika z art. 123 ust. 1 ustawy z dnia 11 października 2013 r. do postępowań egzekucyjnych w administracji wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, z zastrzeżeniem ust. 2-6. Ponadto, w ust. 4 art. 123 wskazano, że do wszczęcia i prowadzenia egzekucji z nieruchomości stosuje się przepisy działu II rozdziału 7 ustawy zmienianej w art. 111, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. W rozpatrywanej sprawie wniosek o wszczęcie egzekucji skierowany został do organu egzekucyjnego 27 lutego 2014 r. i wpłynął do organu 3 kwietnia 2014 r, a więc w postępowaniu zainicjowanym tym wnioskiem mają niewątpliwie zastosowanie przepisy u.p.e.a. w nowym brzmieniu. To oznacza, że uchylono już § 1-3 art. 110 u.p.e.a, natomiast przepisowi § 3a nadano brzmienie: organ egzekucyjny podejmuje czynności egzekucyjne związane z egzekucją administracyjną z nieruchomości po otrzymaniu zaliczki na pokrycie przewidywanych wydatków od wierzyciela niebędącego naczelnikiem urzędu skarbowego, państwem członkowskim lub państwem trzecim, zwanego dalej "wierzycielem finansującym". Przepis art. 29a stosuje się odpowiednio.

Dotychczas (przed 21.11.2013 r.) egzekucja z nieruchomości mogła być przeprowadzona jedynie, jeżeli zastosowanie innych środków egzekucyjnych należności pieniężnych nie było możliwe lub okazało się bezskuteczne ( uchylony § 1). Ponadto, egzekucja administracyjna z nieruchomości mogła być prowadzona tylko w celu wyegzekwowania należności pieniężnych określonych lub ustalonych w decyzji ostatecznej lub wynikających z orzeczenia sądu zaopatrzonego w klauzulę wykonalności oraz z tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 44 ustawy o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz art. 16 ustawy o udzielaniu przez Skarb Państwa wsparcia instytucjom finansowym. Uchylenie od 21 listopada 2013 r. § 1-3 art. 110 u.p.e.a. powoduje, że w obowiązujących przepisach nie ma już ograniczeń i wskazań co do kolejności stosowanych środków egzekucyjnych oczywiście poza ogólną regulacją zawartą w art. 7 u.p.e.a.

Zatem w obowiązującym stanie prawnym, jak przyznaje Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., wierzyciel, w oparciu o aktualną treść m.in. art. 110 u.p.e.a., może, co do zasady, już we wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej od razu wskazać środek egzekucyjny w postaci egzekucji z nieruchomości. W ocenie Sądu, Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. po wpłynięciu do niego wniosku o wszczęcie egzekucji, na etapie dokonywania oceny dopuszczalności egzekucji administracyjnej, o jakiej mowa w art. 29 § 1 u.p.e.a., nie był uprawniony do badania, czy wskazany przez Prezydenta Miasta Ł. we wniosku o wszczęcie egzekucji środek egzekucyjny jest nadmiernie uciążliwy i nie mógł z tego powodu odmówić przystąpienia do egzekucji. Nie znajduje też oparcia w obowiązujących obecnie przepisach stanowisko organu egzekucyjnego, który uznał, że Prezydent Miasta Ł. będący wierzycielem i jednocześnie także organem egzekucyjnym, powinien najpierw sam wszcząć egzekucję i zastosować środek polegający na zajęciu rachunków bankowych Spółki, a dopiero brak możliwości zaspokojenia z tych rachunków, uzasadniałby podjęcie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego działań w trybie uregulowanym w Dziale II Rozdział 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zatytułowanym "Egzekucja z nieruchomości". W tym zakresie organ egzekucyjny powołał się na art. 7 § 2 u.p.e.a., który stanowi, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Podkreśla także, że w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych środek egzekucyjny w postaci egzekucji z nieruchomości jest szczególnym środkiem, który charakteryzuje najwyższy stopień uciążliwości, dlatego w pierwszej kolejności powinny być wykorzystane środki egzekucyjne mniej dolegliwe.

Nie kwestionując oczywiście ogólnych zasad postępowania egzekucyjnego wyrażonych w art. 7 § 2 u.p.e.a. i oceny, że w katalogu środków egzekucyjnych egzekucja z nieruchomości jest środkiem o najwyższym stopniu uciążliwości wskazać należy, że zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, jak wynika z treści art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. może być podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, który przysługuje zobowiązanemu. Organ egzekucyjny w toku prowadzonego postępowania ma oczywiście obowiązek stosowania się do zasad wyrażonych w art. 7 u.p.e.a.: zasady stosowania środków egzekucyjnych, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku i zasady stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego , przy czym, jak zgodnie podkreślają, obie strony wymóg stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, dotyczy tylko takiej sytuacji, gdy istnieje możliwość wyboru pomiędzy kilkoma środkami, zapewniającymi realizację celu postępowania egzekucyjnego, jakim jest wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. W rozpoznawanej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego i Prezydent Miasta Ł. różnią się w ocenie stanu faktycznego w tym zakresie. Wierzyciel podnosi, że w jego ocenie, w świetle posiadanych przez niego informacji, zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z nieruchomości jest jedyną możliwością zaspokojenia istniejącego zadłużenia. Ocena zasadności takiej oceny może być jednak dokonywana przez organ egzekucyjny dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego należało uznać, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. niezasadnie na podstawie art. 29 § 2 u.p.e.a. wydał postanowienie o nieprzystąpieniu do egzekucji

Na tym etapie, wypowiadanie się w zakresie możliwości zastosowania art. 110c § 6 u.p.e.a., czyli doręczenia zawiadomienia o zajęciu nieruchomości wraz z odpisem tytułu wykonawczego kuratorowi, jest przedwczesne. Ze zgromadzonego materiału dowodowego - odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego nie wynika, aby potwierdziły się wątpliwości co do braku adresu siedziby zobowiązanego. Okoliczności te będą mogły być ocenione jednak dopiero po wszczęciu egzekucji administracyjnej.

Ponownie rozpoznając wniosek o wszczęcie egzekucji z nieruchomości Naczelnik Urzędu Skarbowego powinien dokonać jego oceny jedynie w granicach zakreślonych przez art. 29 § 1 u.p.e.a. tj., czy obowiązek oznaczony w tytule wykonawczym podlega egzekucji administracyjnej, czy tytuł wykonawczy wystawiony został przez uprawniony podmiot i sporządzono go prawidłowo Organ powinien wziąć również pod uwagę treść rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. 2014 r. poz. 1494).

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu postanowień organów I i II instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 powołanej ustawy (wpis od skargi oraz wynagrodzenie pełnomocnika radcy prawnego).

bg