Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 67/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał, asesor WSA Marian Wolanin (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi A. L., C. S., E. M. i A. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2006 r. o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia (...) stycznia 1960 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa "M." położonego w P. przy ul. [...]

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że na skutek wniosku A. L. - następcy prawnego I. S., Minister Gospodarki i Pracy decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. stwierdził nieważność orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa "M." położonego w P. przy ul. [...]. W wyniku powołanej decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] lipca 2005 r., do rozpatrzenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jako organu właściwego w sprawie, pozostał wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] stycznia 1960 r. wydanego w związku z orzeczeniem nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. Skoro zaś Minister Gospodarki i Pracy nie stwierdził nieodwracalnych skutków prawnych orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] maja 1948 r, przy wydawaniu decyzji z dnia [...] lipca 2005 r., należało stwierdzić nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] stycznia 1960 r. Orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu nacjonalizacyjnego ma bowiem wtórny i subsydiarny charakter w odniesieniu do orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa, a definitywne stwierdzenie nieważności decyzji przewłaszczeniowej łączy się z zaakceptowaniem braku wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych po stronie orzeczenia z dnia [...] stycznia 1960 r.

Orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1960 r. stwierdzono bowiem, iż składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo - odbiorczym sporządzonym w dniu [...] sierpnia 1950 r. ze zmianami wprowadzonymi dodatkowymi protokołami zdawczo - odbiorczymi z dnia [...] września 1951 r. i z dnia [...] maja 1953 r. przez P. wyznaczone do objęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa w zarząd, stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa. Stosownie natomiast do postanowień art. 3 ust. 1 lit. A pkt 13 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. przejęciu na własność Państwa za odszkodowaniem podlegały młyny zbożowe o zdolności przemiałowej powyżej 15 ton zboża na dobę, obliczonej na podstawie długości walców lub powierzchni kamieni młyńskich. Zgodnie z art. 2 ust. 7 ustawy

Sygn. akt IV SA/Wa 67/07

(odczytywanym w związku z art. 3 ust. 5) o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego orzekał właściwy ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa minister, którego orzeczenie było ostateczne i nie podlegało zaskarżeniu do Najwyższego Trybunału Administracyjnego. Procedurę orzekania w powyższych sprawach określało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia

r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność

Państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62 ze zm.). Zgodnie z jego przepisami w sprawie

nacjonalizacji zakładu były wydawane dwa orzeczenia - pierwsze o przejęciu

przedsiębiorstwa na własność Państwa, drugie - zatwierdzające protokół zdawczo -

odbiorczy przedsiębiorstwa (§65 ust. 1 i §75a ust. 2), jednakże z tym zastrzeżeniem, że

zatwierdzony protokół zdawczo - odbiorczy stanowił integralną część orzeczenia

właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa

albo osób prawnych prawa publicznego (§75a ust. 2 zd. 2 rozporządzenia). Przepis

§75a stanowi wyraz woli normodawcy, iż sam protokół zdawczo - odbiorczy jest

formalnym zestawieniem składników majątkowych znacjonalizowanego decyzją

właściwego organu przedsiębiorstwa, który jednak z woli ustawodawcy wymagał dla

swojej ważności zatwierdzenia przez organ odrębną decyzją. Jednocześnie w sposób

nie pozostawiający żadnych wątpliwości interpretacyjnych wskazuje, że orzeczenie o

zatwierdzeniu protokołu zdawczo - odbiorczego stanowi jedynie część decyzji właściwej

(nacjonalizacyjnej) i w konsekwencji nie może mieć samodzielnego bytu w obrocie

prawnym. Pomiędzy orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. a orzeczeniem Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] stycznia 1960 r. istnieje - z woli samego ustawodawcy - nierozerwalny związek, który skutkuje tym, iż stwierdzenie nieważności w odniesieniu do pierwszej z decyzji rodzi konieczność stwierdzenia nieważności także drugiego z orzeczeń.

W tym względzie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2004 r. sygn. akt IV SA/Wa 180/04, w którym wskazano, że decyzja nacjonalizacyjna i decyzja o zatwierdzeniu protokołu zdawczo - odbiorczego są ze sobą nierozerwalnie związane i dlatego oczywiste jest, iż niestwierdzenie zaistnienia przesłanki z art. 156 § 2 kpa w odniesieniu do decyzji nacjonalizacyjnej przesądza o konieczności stwierdzenia nieważności również orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo - odbiorczy tego przedsiębiorstwa, jak też o tym, że orzeczenie to nie mogło wywołać nieodwracalnych skutków prawnych. Rolą orzeczenia o zatwierdzeniu protokółu zdawczo -odbiorczego było jedynie ustalenie składników majątkowych przejętego przedsiębiorstwa i rozstrzygnięcie zgłoszonych na tym tle uwag i wniosków. Stosownie do § 75a ust.2 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. zatwierdzony protokół zdawczo - odbiorczy

Sygn. akt IV SA/Wa 67/07

jest integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejęciu lub przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa. Ze względu na szczególne relacje między orzeczeniem o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa i orzeczeniem o zatwierdzeniu protokołu zdawczo - odbiorczego, jak też nierozerwalny związek obu tych orzeczeń, definitywne przesądzenie o nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, łączące się także z zaakceptowaniem braku wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych, powoduje, że takich skutków nie można łączyć z samym subsydiarnym i w rzeczywistości nie mogącym mieć samodzielnego bytu w obrocie prawnym orzeczeniem o zatwierdzeniu protokołu zdawczo - odbiorczego.

Decyzja stwierdzająca nieważność wadliwego orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa ma skutek ex tunc - działa z mocą wsteczną od jej daty. Powoduje to powstanie sytuacji, jak gdyby orzeczenie nacjonalizacyjne nigdy nie zostało wydane. Skoro więc Minister Gospodarki stwierdził nieważność orzeczenia Nr [...] o przewłaszczeniu przedmiotowego zakładu, to przedsiębiorstwo to nie zostało znacjonalizowane, zatem nie podlegały również przejęciu na własność Państwa określone protokołem zdawczo -odbiorczym składniki majątkowe tego przedsiębiorstwa.

Dla ustalenia aktualnego stanu prawnego i faktycznego przejętego przedsiębiorstwa organ naczelny ustalił, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1994 r. zostało stwierdzone nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonych przy ul. [...]oraz własności budynków (wchodzących uprzednio w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa) przez [...] w W. , którego następcą prawnym było [...] w P. Następnie, aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1995 r. [...] w P. sprzedało prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oraz prawo własności znajdujących się na niej budynków na zasadzie współwłasności M. K. oraz A. K.. Współwłasność pomiędzy M. K. a A. K. została zniesiona zawartą w formie aktu notarialnego umową z dnia [...] marca 1993 r. Na mocy jej postanowień prawo użytkowania wieczystego gruntów oraz prawo własności budynków przypadło w całości M. K., która przedmiotową nieruchomość włączyła w skład prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego. Po śmierci M. K. spadek po niej (w tym również wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne) nabyli S. K., A. K., A. M. oraz A. K..

W aktualnym zatem stanie prawnym właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest Skarb Państwa, natomiast prawo użytkowania wieczystego oraz prawo własności budynków przysługuje spadkobiercom M. K.. Nabycie przez Skarb Państwa

Sygn. akt IV SA/Wa 67/07

własności przedmiotowej nieruchomości nastąpiło nieodpłatnie, na podstawie decyzji nacjonalizacyjnej Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. Również nabycie przez [...] w P. prawa wieczystego użytkowania gruntów oraz własności budynków młyńskich nastąpiło pod tytułem darmowym. Zbycie prawa użytkowania wieczystego na rzecz M. K. i A. K. nastąpiło w 1995 r., a więc już po wszczęciu postępowania mającego na celu zbadanie legalności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu. Jakkolwiek rozważania te mogłyby stanowić podstawę do analizy, czy orzeczenie Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu oraz decyzja Ministra Przemysłu i Handlu wywołały nieodwracalne skutki prawne, to jednak - w tym konkretnym przypadku z uwagi na stanowisko zajęte przez Ministra Gospodarki i Pracy - Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ograniczył się do stwierdzenia, iż wszystkie wyżej wymienione osoby posiadają przymiot strony w prowadzonym postępowaniu.

Organ naczelny powołał się również na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r. sygn. akt OPS 14/99, (ONSA z 2000 r., Nr 3, poz. 93), w której wyrażono pogląd, że dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości w sytuacji, gdy została ona następnie oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej. Gdyby więc nawet badać skutki prawne orzeczenia z dnia [...] stycznia 1960 r., to powinno się przyjąć, iż nie wywołało ono nieodwracalnych skutków prawnych.

W odniesieniu do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczących niemożliwości przywrócenia tych składników majątkowych przejętego przedsiębiorstwa, które z uwagi na ich właściwości fizyczne (np. z powodu zużycia) nie będą mogły być zwrócone osobom uprawnionym, organ naczelny wskazał, iż pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych należy rozpatrywać wyłącznie na płaszczyźnie obowiązującego prawa, nie nawiązując do sfery faktów. Dla oceny skutków decyzji administracyjnej dotkniętej wadą dającą podstawę do stwierdzenia nieważności jest prawnie obojętne, czy istnieją faktyczne możliwości cofnięcia następstw wykonania decyzji. Nieodwracalność skutku prawnego decyzji nie polega na tym, iż w wyniku stwierdzenia jej nieważności nastąpi przywrócenie całego stanu prawnego istniejącego poprzednio, albowiem nie chodzi o odwrócenie wszystkich skutków prawnych, lecz wyłącznie o odwrócenie tych skutków prawnych, które wywołała sama decyzja dotknięta wadą nieważności. Zużycie obiektów budowlanych, urządzeń produkcyjnych oraz przejętych łącznie z przedsiębiorstwem surowców kwalifikuje się zatem wyłącznie do sfery faktów i w konsekwencji nie może stanowić wystarczającej przeszkody do wyeliminowania z obrotu prawnego orzeczenia obarczonego ciężkimi wadami.

Sygn. akt IV SA/Wa 67/07

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2006 r. A. L., C. S., E. M. i A. T., następcy prawni byłego właściciela znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, zarzucili naruszenie art. 7. art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 §3 i 156 § 2 kpa, poprzez brak przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego na okoliczność wywołania lub braku wywołania decyzją będącą przedmiotem postępowania nadzorczego nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 §2 kpa, oraz nieuwzględnienia w wykładni tego przepisu powszechnie akceptowanego stanowiska, tak w literaturze przedmiotu, jak i w orzecznictwie, że z nieodwracalnością skutków prawnych decyzji administracyjnej ma się do czynienia wówczas, gdy aktualnie nie ma podstawy prawnej do wydania nowej merytorycznej decyzji w danej sprawie, gdy nie ma strony lub następców prawnych strony, której decyzja dotyczyła, gdy nie ma (fizycznie) przedmiotu rozstrzygnięcia (tu: składnika majątkowego ujętego w zatwierdzonym protokole zdawczo-odbiorczym), a także zignorowania oczywistego faktu, że decyzja stwierdzająca nieważność decyzji zatwierdzającej protokół zdawczo-odbiorczy, zawierający egzemplifikację składników majątkowych przejmowanego przez Skarb Państwa przedsiębiorstwa, ma służyć przywróceniu praw podmiotowych, zasadniczo prawa własności, do tych składników majątkowych, następcom prawnym właściciela znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, a nie można przywrócić praw do obecnie nieistniejącego składnika lub nieistniejących składników majątkowych znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Zarzucono również nieuwzględnienie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi okoliczności odpłatnego nabycia nieruchomości pochodzącej ze znacjonalizowanego przedsiębiorstwa przez [...] w W. na mocy decyzji "uwłaszczeniowej", jak i przez późniejszych nabywców, oraz zignorowanie zawartego w uzasadnieniu decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] lipca 2005 r. stwierdzenia, że kwestie ewentualnego wywołania nieodwracalnych skutków prawnych przez dany zespół orzeczeń nacjonalizacyjnych zostaną zbadane dopiero na etapie postępowania przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] stycznia 1960 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa. Podniesiono także, iż organ naczelny uchylił się od obowiązku dokonania oceny ewentualnego wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych w związku z wydaniem danego zespołu aktów nacjonalizacyjnych, nieuwzględniając również faktu obciążenia nieruchomości hipoteką ustanowioną na rzecz różnych wierzycieli kolejnych nabywców nieruchomości.

Sygn. akt IV SA/Wa 67/07

Zaskarżonej decyzji zarzucono również naruszenie art. 15 kpa w kontekście art. 78 Konstytucji RP, oraz art. 128 i art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 127 §3 kpa wobec utrzymania w mocy poprzedniej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, mimo nierzetelnego przedstawienia zarzutów i uzasadnienia zarzutów zawartych w jednobrzmiących wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy, oraz uchylenia się przez organ naczelny od ich rozpoznania. W konsekwencji skarżący wnieśli o uchylenie obu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz uznanie zarzutów i uzasadnienia zawartych w jednobrzmiących wnioskach skarżących o ponowne rozpatrzenie sprawy, jako stanowiących element zarzutów i uzasadnienia skargi.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, wskazując na uzasadnienie zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżonej decyzji nie można zarzucić naruszenia prawa.

Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana została na podstawie art. 156 §1 pkt 2 kpa, który stanowi, iż organ administracji stwierdza nieważność decyzji, gdy decyzja ta wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Skarżący nie kwestionują faktu, iż orzeczenie Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] stycznia 1960 r., które jest przedmiotem oceny prawnej zawartej w zaskarżonej decyzji, jest dotknięte wadą nieważności. Uznają jednak, iż orzeczenie to wywołało nieodwracalne skutki prawne z uwagi na okoliczności szczegółowo opisane w skardze, dlatego w ich przekonaniu, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien ograniczyć się w swojej decyzji do stwierdzenia na podstawie art. 158 §2 w zw. z art. 156 §2 kpa, że orzeczenie Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] stycznia 1960 r. wydane zostało z naruszeniem prawa, lecz z uwagi na wywołane nim nieodwracalne skutki prawne, nie może być stwierdzona jego nieważność.

Orzeczenie Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] stycznia 1960 r. wydane zostało na podstawie §75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62, ze zm.), który stanowił, że osoba lub organizacja gospodarcza wyznaczona do sporządzenia protokółu zdawczo-odbiorczego winna przedstawić właściwemu ministrowi do zatwierdzenia protokół zdawczo-odbiorczy wraz ze zgłoszonymi uwagami i zarzutami; zatwierdzając protokół zdawczo-odbiorczy, właściwy minister rozpatrzy zgłoszone uwagi i zarzuty i ustali w porozumieniu z

Sygn. akt IV SA/Wa 67/07

Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, które składniki majątkowe objęte protokółem zdawczo-odbiorczym stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego; zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy jest integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego.

Z powyższego wynika, że orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, określającego składniki majątkowe przejmowanego przedsiębiorstwa nie stanowiło samodzielnego orzeczenia o skutku przenoszącym własność lub potwierdzającym przeniesienie własności z mocy prawa składników majątkowych wykazanych w protokole zdawczo-odbiorczym, na rzecz Państwa. Takim orzeczeniem, stwierdzającym nabycie przedsiębiorstwa z mocy prawa przez Państwo, na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17, ze zm.), jest orzeczenie właściwego, ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa, ministra, wydawane na podstawie art. 2 ust. 7 w zw. z art. 3 ust. 5 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r.

Normatywne określenie funkcji protokołu zdawczo-odbiorczego w przepisach §71-§75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., jako spisu składników majątkowych przejmowanego z mocy prawa przedsiębiorstwa, stanowiącego integralną część orzeczenia właściwego ministra o przejściu (art. 2 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r.) lub przejęciu (art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r.) przedsiębiorstwa na własność Państwa, oznacza, że orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy stanowi jedynie prawnie określoną formę oceny prawidłowości sporządzenia tego protokołu i zarazem oceny zasadności zgłoszonych wobec tego protokołu uwag i zarzutów.

Brak jest, w ocenie Sądu, podstaw prawnych do przypisywania skutków przejęcia konkretnych składników majątkowych przedsiębiorstwa na rzecz Państwa, orzeczeniu o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, z racji, że składniki te konkretyzowane są dopiero w protokole zdawczo-odbiorczym, ponieważ źródłem mocy prawnej orzeczenia ministra w zakresie stwierdzenia przejścia własności przedsiębiorstwa na rzecz Państwa jest ustawa nacjonalizacyjna z dnia 3 stycznia 1946 r, w której wskazano jedynie na orzeczenie właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na rzecz Państwa (art. 2 ust. 7 w zw. z art. 3 ust. 5 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r.). Nie wskazano natomiast w ustawie nacjonalizacyjnej, aby w sferze konkretyzowania skutków prawnych przejęcia określonych składników majątkowych przedsiębiorstwa, miało być wydawane odrębne orzeczenie, o jakimkolwiek znaczeniu prawnorzeczowym. Skoro zaś normatywnym

Sygn. akt IV SA/Wa 67/07

źródłem orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego są przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, wydanego na podstawie art. 2 ust. 7, art. 3 ust. 5 i art. 10 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r., to charakter prawny orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego powinien być określany przez pryzmat celu, któremu służy powołane rozporządzenie, jako określające procedurę przejęcia przedsiębiorstwa, a nie prawnomaterialne skutki tego przejęcia. Orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego posiada więc jedynie prawnoprocesowy, a nie prawnomaterialny charakter. Orzeczenie to nie może zatem wywoływać skutków prawnomaterialnych w sferze rzeczowej, lecz pełni jedynie rolę procesowego uznania protokołu zdawczo-odbiorczego za odpowiadający normatywnym wymogom jego sporządzenia. Skutki prawnomaterialne w sferze rzeczowej wywołuje natomiast orzeczenie o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, wydawane na podstawie przepisów ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r, dlatego też przy ocenie tego orzeczenia właściwe jest rozważanie wpływu na dopuszczalność jego wyeliminowania z obrotu prawnego kolejnych zdarzeń i czynności prawnych względem składników majątkowych przedsiębiorstwa, jakie zaistniały po przejęciu przedsiębiorstwa.

W rozpatrywanej sprawie, orzeczeniem stwierdzającym przejęcie przedsiębiorstwa "M." położonego w P. przy ul. [...], na rzecz Państwa, jest orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, którego Minister Gospodarki i Pracy decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. stwierdził nieważność w części wskazanego przedsiębiorstwa. Oznacza to, iż skutki prawne, jakie podnoszą skarżący, związane z odpłatnym uwłaszczeniem się przez [...] w W. w majątek przejętego przedsiębiorstwa oraz następne czynności zbycia lub przeniesienia praw do tego majątku na rzecz kolejnych osób, nie mogą być wiązane z orzeczeniem Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] stycznia 1960 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa "M." położonego w P. przy ul. [...], lecz co najwyżej z orzeczeniem nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej wskazanego przedsiębiorstwa, pomijając ocenę wpływu tych czynności na dopuszczalność stwierdzenia nieważności tego orzeczenia.

W tym względzie Sąd podziela całą argumentację organu naczelnego zawartą w zaskarżonej decyzji, dotyczącą braku zaistnienia w sprawie nieodwracalnych skutków prawnych. Argumentacja ta jest trafna, i wynika z dotychczasowej praktyki orzeczniczej

Sygn. akt IV SA/Wa 67/07

Naczelnego Sądu Administracyjnego. Należy więc podzielić także stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 18 maja 2004 r. sygn. akt OSK 232/04 (Lex nr 148891), według którego, decyzja nacjonalizacyjna oraz decyzja o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego są ze sobą nierozerwalnie związane i dlatego oczywiste jest, iż niestwierdzenie zaistnienia przesłanki z art. 156 §2 kpa w odniesieniu do decyzji nacjonalizacyjnej jest ostateczne oraz prawomocne i przesądza o konieczności stwierdzenia nieważności również orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy tego przedsiębiorstwa, jak też o tym, że orzeczenie to nie mogło wywołać nieodwracalnych skutków prawnych.

Należy przy tym podkreślić, iż zatwierdzenie protokołu zdawczo-odbiorczego skutkowało jedynie wskazaniem, z jakich składników majątkowych składało się przejmowane przedsiębiorstwo. Samo jednak przejęcie tego przedsiębiorstwa, a więc także jego poszczególnych składników, nie było potwierdzane orzeczeniem o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, lecz uprzednim orzeczeniem o przejęciu przedsiębiorstwa.

W kontekście przedstawionych rozważań, zarzuty skarżących o zaistnieniu nieodwracalnych skutków prawnych i konieczności ich uwzględnienia przy ocenie legalności orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] stycznia 1960 r. nie mogą być uwzględnione. Wbrew natomiast zarzutom skargi, w zaskarżonej decyzji organ naczelny dokonał analizy znaczenia nieodwracalności skutków prawnych dla oceny legalności orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] stycznia 1960 r., uznając, iż okoliczności wskazane przez skarżących, nie mają znaczenia w sprawie, i Sąd uznaje tę ocenę za trafną.

Nie można również skutecznie stawiać organowi, który wydał zaskarżoną decyzję, zarzutu nieuwzględnienia wskazań Ministra Gospodarki i Pracy, zamieszczonych w jego decyzji z dnia [...] lipca 2005 r., co do organu właściwego do oceny zaistnienia w sprawie nieodwracalnych skutków prawnych. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, prowadzonym na podstawie art. 156 i nast. kpa, organ nadzoru związany jest przy dokonywaniu oceny legalności decyzji, stanem prawnym i faktycznym, jaki istniał w dniu wydania ocenianej decyzji. Na ocenę tę mogą mieć wpływ także orzeczenia organów administracji, dotyczące okoliczności objętych ocenianym orzeczeniem, jak w niniejszej sprawie stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...]maja 1948 r. przez Ministra Gospodarki i Pracy decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. Jednak, normatywnym źródłem ustalenia właściwości organu i zakresu jego kompetencji do prowadzenia postępowania nadzorczego na podstawie art. 156 i nast. kpa, nie jest decyzja administracyjna innego

Sygn. akt IV SA/Wa 67/07

organu, lecz przepisy obowiązującego prawa, w tym przepisy o zakresie działania poszczególnych organów administracji.

Należy również podkreślić, iż wbrew uzasadnieniu zarzutów skargi, samo stwierdzenie nieważności orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego przejętego przedsiębiorstwa, w kontekście przedstawionego wyżej charakteru tego orzeczenia, nie skutkuje dopuszczalnością restytucji stanu prawnego i faktycznego sprzed wydania tego orzeczenia, skoro nie to orzeczenie ukształtowało dokumentowo stan prawny, pozwalający następnie na podejmowanie kolejnych rozstrzygnięć normatywnych i faktycznych względem majątku przedsiębiorstwa.

Sąd nie uznał również za trafne zarzutów skargi wobec zaskarżonej decyzji, jako nieuwzględniającej zarzutów skarżących zgłoszonych we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy, skoro organ orzekający wskazał w zaskarżonej decyzji, z jakich powodów ocena nieodwracalności skutków prawnych w kształcie przedstawionym przez skarżących nie może być dokonana wobec orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego. W ocenie Sądu, nie oznacza to uchylenia się przez organ orzekający od dokonania oceny zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych. Argumentacja organu orzekającego wskazuje natomiast, dlaczego okoliczności podniesione przez skarżących, mające w ich przekonaniu stanowić nieodwracalne skutki prawne, nie mogły być w zaskarżonej decyzji uwzględnione.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.