Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 5/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 marca 2022 r. sprawy ze skargi G. R. "A." Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Inne z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] czerwca 2018 r. za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus do Biura Powiatowego ARiMR w T. wpłynął wniosek o przyznanie płatności na rok 2018 G. o. (Skarżąca). Następnie w dniach [...] i [...] czerwca 2018 r. Skarżąca złożyła zmiany do wniosku. Producent rolny ubiegał się o przyznanie następujących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego: jednolitej płatności obszarowej (JPO) do powierzchni 202,18 ha, płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (płatności za zazielenienie), płatności dodatkowej (redystrybucyjnej), płatności związanej do powierzchni 44,90 ha upraw roślin strączkowych na ziarno, płatności związanej do powierzchni uprawy ziemniaków skrobiowych do areału 14,98 ha oraz płatności związanej do powierzchni upraw buraków cukrowych do 102,25 ha. Skarżąca przedłożyła także umowę kontraktacji buraków cukrowych na dostawy w kampanii cukrowniczej 2018/2019, zawartą w dniu [...] lutego 2018 r. ze Spółdzielnią Rolników "[...]".

Po rozpatrzeniu wniosku, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wydał w dniu [...] grudnia 2018 r. decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Na mocy tej decyzji organ przyznał producentowi rolnemu płatność JPO do powierzchni stwierdzonej, wynoszącej 202,05 ha, płatność za zazielenienie do powierzchni stwierdzonej dla JPO, płatność redystrybucyjną do powierzchni maksymalnej 27,00 ha, płatność związaną do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno do powierzchni stwierdzonej tj. 44,89 ha, płatność związaną do powierzchni uprawy ziemniaków skrobiowych do areału zadeklarowanego we wniosku, tj. 14,98 ha oraz płatność związaną do powierzchni upraw buraków cukrowych do powierzchni stwierdzonej tj. 102,24 ha. Wszystkie przyznane płatności zostały pomniejszone o zastosowany współczynnik korygujący, określony w art. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 oraz w rozporządzeniu wykonawczym do wymienionego rozporządzenia. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. przyznał Skarżącej kwotę [...]zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej. Powyższa decyzja została doręczona, za pośrednictwem Poczty [...], w dniu [...] grudnia 2018 r. Realizacja płatności przyznanych decyzją nastąpiła na rachunek bankowy wskazany przez rolnika we wniosku o wpis do ewidencji producentów, w dniu [...] listopada 2018 r. (płatność zaliczkowa) oraz w dniu [...] stycznia 2019 r. (płatność końcowa).

W dniu [...] czerwca 2021r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przyznanych Skarżącej decyzją z dnia [...] grudnia 2018r., w związku ze stwierdzeniem nieprawidłowości w przyznanej płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych oraz kwoty zwrotu dyscypliny finansowej na rok 2018.

W dniu [...] października 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 w wysokości [...] zł (w tym kwotę [...]zł z tytułu płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych oraz kwotę [...]zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej). Organ I instancji wskazał, że przyczyną ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności było stwierdzenie, iż wnioskodawca nie spełniał warunków do uzyskania płatności cukrowej za rok 2018., ponieważ nie zawarł umowy kontraktacyjnej z uznaną grupą producentów rolnych, uznaną organizacją producentów lub uznanym zrzeszeniem organizacji producentów, której był członkiem. Spółdzielnia Rolników "[...]", z którą Skarżąca zawarła umowę kontraktacji dołączoną do wniosku, została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych w dniu [...] marca 2017r. na podstawie decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B.. Jednocześnie organ I instancji nie stwierdził, aby w sprawie zaistniały podstawy do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności lub przesłanki uzasadniające odstąpienie od dochodzenia zwrotu.

Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wydał decyzję z dnia [...] listopada 2021 r. o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. z dnia [...] października 2021 r. o ustaleniu Skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018.

W uzasadnieniu organ podał, że odwołanie nie zawiera żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia i tym samym nie zasługuje na uwzględnienie. Organ wskazał na art. 15 ust. 6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018r., poz. 1312, zwaną dalej "ustawą o płatnościach"). Podał, że w celu uzyskania płatności związanej do uprawy buraków cukrowych, wnioskodawca musi spełnić jeden z dwóch określonych w podanym przepisie warunków: albo zawrzeć umowę dostawy, o której mowa w pkt. 1 lit. a, albo umowę z grupą producentów, o której mowa w pkt. 1 lit. b.

W przedmiotowej sprawie organ uznał, że nie został spełniony warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy. Skarżąca zawarła umowę kontraktacyjną ze Spółdzielnią Rolników [...]. Tymczasem, na mocy decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B. z dnia [...] marca 2017 r. o stwierdzeniu niespełniania przez grupę warunków uznania, Spółdzielnia Rolników "[...]" została wykreślona z Rejestru grup producentów rolnych, nie jest więc od tego momentu (i nie była w roku 2018) "grupą producentów" w rozumieniu wskazanego przepisu. Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, iż wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w tym o przyznanie płatności cukrowej, został złożony przez stronę w dniu [...] czerwca 2018 r., natomiast decyzja Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B. o stwierdzeniu niespełniania przez grupę warunków uznania wydana została dnia [...] marca 2017 r. i stała się prawomocna przed złożeniem przez stronę wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018.

Organ uznał, że warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. a również nie został spełniony, gdyż podmiot, z którym Skarżąca zawarła umowę kontraktacyjną nie prowadzi działalności związanej z produkcją cukru, a więc nie może zostać uznany za przedsiębiorstwo cukrownicze, o którym mowa w rozporządzeniu 1308/2013. Spółdzielnia Rolników "[...]" sama jest stroną umowy z podmiotem zajmującym się produkcją cukru – spółką [...] S.A. z siedzibą w O..

W ocenie organu odwoławczego brak jest podstaw, aby w odniesieniu do rynku cukru z uwzględnieniem wymogów uzyskania płatności cukrowej określonych w art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nadawać pojęciu "przedsiębiorstwo" inne znaczenie niż przedsiębiorstwo cukrownicze, czyli produkujące cukier. Zatem w dniu [...] grudnia 2018 r., czyli w dniu wydania decyzji Skarżąca nie spełniała warunków otrzymania płatności cukrowej, określonych w art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, nie była bowiem stroną żadnej z umów określonych w tym przepisie.

Zdaniem organu bezsporne pozostaje, że Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności cukrowej załączając do niego umowę kontraktacyjną ze Spółdzielnią Rolników "[...]", która to Spółdzielnia została wykreślona z Rejestru grup producentów rolnych i na dzień złożenia wniosku pomocowego, tj. [...] czerwca 2018 r. nie była "grupą producentów". Tym samym w ocenie organu odwoławczego nie budzi wątpliwości fakt, że płatność cukrowa za rok 2018 została przyznana wnioskodawcy pomimo tego, że nie zawarł on umowy, o której mowa w art. 15 ust. 6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Niewątpliwie bowiem, w dniu wydania decyzji podmiot, z którym wnioskodawca podpisał w dniu [...] lutego 2018 r. umowę zakupu buraków cukrowych w kampanii w 2018/2019 roku, czyli Grupa Producentów Rolnych "[...]", nie był "grupą producentów", o której mowa w ww. przepisie.

Organ wskazał na art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505) i podał, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. przyznał Skarżącej płatność do powierzchni uprawy buraków cukrowych (płatność cukrową) zgodnie z żądaniem strony. Możliwość ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz dochodzenia jej zwrotu uzależniona jest od braku określonych w przepisach przesłanek, które takie ustalenie lub dochodzenie wykluczają.

W związku z powyższym organ wskazał m.in. na przepis art. 49 ust. 1 ustawy o płatnościach, stwierdzając, że organ odstępuje od ustalenia nienależnych kwot pomocy, jeżeli kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość [...] euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Podał, że z ustaleń opartych m.in. na kursie wymiany euro ustalonym zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, równowartość [...] euro w przedmiotowej sprawie wynosi [...] zł. W niniejszej sprawie kwotę nienależnie pobranych płatności stanowi kwota płatności cukrowej w wysokości [...] zł oraz kwota [...]zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej. Kwoty te przekraczają kwoty stanowiące równowartość [...] euro, przeliczone na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Tym samym w odniesieniu do tych płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Dalej organ podał, że kwota ustalona decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. z dnia [...] października 2021 r. w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z dnia 31.07.2014 r., str. 69, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Jak stanowi z kolei ust. 2, odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, jednak nie może być niższa niż stopa procentowa stosowana przy odzyskiwaniu kwot zgodnie z przepisami krajowymi.

Dalej organ odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 wskazał, że zgodnie z tym przepisem, obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryły przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. podzielił stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w niniejszym przypadku wypłata stronie płatności, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła na skutek pomyłki ARiMR, gdyż w dniu wydania decyzji przyznającej płatność cukrową informacja o niespełnieniu przez Spółdzielnię Rolników "[...]" warunków uznania i wykreśleniu jej z rejestru widniała w Rejestrze grup producentów. Jednocześnie, w ocenie organu odwoławczego deklaracja płatności cukrowej w roku 2018 była błędna z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy. Organ wyjaśnił, iż postępowanie administracyjne wszczynane jest na wniosek strony, zatem to ona kształtuje zakres swojego żądania i bierze na siebie odpowiedzialność za poprawną deklarację w zakresie żądania wskazanej we wniosku płatności. Za merytoryczną treść wniosku każdorazowo odpowiada występujący o płatności i to on winien ponieść konsekwencje zgłoszenia nieprawidłowych danych. Zatem nawet w sytuacji, gdy w sprawie doszło do błędnej oceny wniosku dokonanej przez organ I instancji, to odpowiedzialność w tym zakresie nie może spoczywać wyłącznie na tym organie, z pominięciem winy strony. Działanie w obszarze korzystania z funduszy unijnych wymaga przestrzegania wielu regulacji krajowych i unijnych. Ich naruszenie często wiąże się z dotkliwymi skutkami finansowymi, dlatego też producent rolny powinien dokładać szczególnej staranności ustalając stan faktyczny. W przekonaniu organu odwoławczego błąd mógł zostać wykryty przez producenta przy dołożeniu należytej staranności. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, iż to producent jest odpowiedzialny za złożenie prawidłowego wniosku o przyznanie płatności. Dlatego też przed złożeniem wniosku należy obowiązkowo zweryfikować poprawność zawartych w nim danych. Rolnik musi czynić to w pełni świadomie, bowiem to on bierze na siebie odpowiedzialność za zgłoszone dane, podpisując wniosek i składając oświadczenie o odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenia, w wyniku których mógłby uzyskać nienależną korzyść finansową.

Tym samym, w ocenie organu, nie zaistniała druga z przesłanek, wskazana w art. 7 ust. 3, tzn. błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Dołączona do wniosku na rok 2018 umowa kontraktacyjna na dostawy buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2018/2019 pomiędzy Skarżącą a Spółdzielnią Rolników "[...]" została zawarta w dniu [...] lutego 2018 r., czyli po wykreśleniu Spółdzielni Rolników "[...]" z Rejestru Grup Producentów Rolnych. Biorąc pod uwagę, że umowa kontraktacji musi być dołączana do wniosku w każdym kolejnym roku ubiegania się o płatności, obowiązkiem wnioskodawcy ubiegającego się o płatność cukrową jest każdorazowe zweryfikowanie podmiotu, z którym zawiera umowę, pod względem spełniania przez ten podmiot kryteriów określonych w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. uznał, iż nie wykazano, że producent rolny nie jest winien stwierdzonych nieprawidłowości, nie poinformowano również organu, że wniosek jest nieprawidłowy lub że się zdezaktualizował od czasu jego złożenia, dlatego w ocenie organu II instancji nie zachodzą okoliczności do uznania argumentów odwołującej i odstąpienia od obowiązku zwrotu płatności cukrowej.

W świetle powyższego organ stwierdził, że brak jest podstaw do zastosowania art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. Tym samym, zgodnie z art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia, powstał obowiązek zwrotu nienależnej płatności w łącznej wysokości 152.867,20 zł

Organ uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18.12.1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312, s. 1 z dnia 23.12.1995 r., ze zm.), który stanowi, że okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika, jednakże w myśl art. 3 ust. 3 przywołanego rozporządzenia, państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu przedawnienia. Jednocześnie termin 4-letni biegnie na nowo w przypadku, gdy dochodzi do przerwania biegu przedawnienia, które następuje przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się stronę. W przedmiotowej sprawie płatność podlegająca zwrotowi została wypłacona w dniach [...] listopada 2018 r. oraz [...] stycznia 2019 r., a decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została doręczona stronie w dniu [...] października 2021 r., z czego wynika, że wskazany termin nie został przekroczony. Dalej organ podał, że w przypadku obliczania terminu przedawnienia z zastosowaniem regulacji art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2 (powstające z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego ustalającej wysokość tego zobowiązania) nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy (tj. nastąpiła realizacja płatności na rzecz rolnika). Jednocześnie bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd i zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata, zgodnie z art. 68 § 5 Ordynacji podatkowej.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T., po zweryfikowaniu całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, stwierdził, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. dokonał prawidłowego rozpoznania sprawy na podstawie zebranego materiału dowodowego i dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

W skardze do tut. Sądu Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie:

- art. 15 ust. 6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia

bezpośredniego poprzez jego błędną wykładnię;

- art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r. str. 69) poprzez jego zastosowanie, pomimo niezaistnienia przesłanek ustawowych do uznania, iż przyznana płatność była płatnością nienależną;

- art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r. str. 69) poprzez jego niezastosowanie;

- art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia

bezpośredniego poprzez pominięcie okoliczności, że w procesie składania wniosku o płatność organ miał obowiązek zastosowania się do tego przepisu i posiadał w niniejszej sprawie normatywny obowiązek poinformowania strony o brakach wniosku (polegających na dołączeniu niewłaściwej umowy) niezwłocznie po wpływie wniosku od organu, umożliwiając stronie uzupełnienie braków, a czego organ zaniechał, co obecnie nie może skutkować niekorzystnymi konsekwencjami dla Skarżącej.

Jednocześnie Skarżąca na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniosła o przeprowadzenie przez Sąd dowodu uzupełniającego, z załączonych do skargi dokumentów, na okoliczność uznawania przez ARiMR jako Grupy Producentów Rolnych w roku 2018 i 2019. Spółdzielni Rolników [...].

W uzasadnieniu skargi Skarżąca podała m.in., że analizując całość regulacji zawartych w rozporządzeniu nie sposób przyjąć, że sformułowanie "przedsiębiorstwo cukrownicze", "przedsiębiorstwo produkujące cukier" i "przedsiębiorstwo" są sformułowaniami tożsamymi. Tego typu interpretacja prowadziłaby do absurdalnych wniosków, iż przedsiębiorstwa funkcjonujące na rynku skupu mleka czy wytwórcy wina muszą prowadzić działalność polegającą na przetwórstwie buraka cukrowego. Sam fakt szerokiego rozumienia sformułowania przedsiębiorstwo użytego w pkt 5 w sekcji A w części II załącznika II do rozporządzenia nr 1308/2013 nie oznacza, iż przetwórstwo buraka cukrowego i wytwarzanie cukru może być wykonywane przez dowolny podmiot. Przyjęta interpretacja odnosi się wyłącznie do etapu skupu buraka cukrowego i oznacza, że skup ten może być prowadzony nie tylko przez przetwórców lecz również przez inne przedsiębiorstwa, w których zakresie działalności mieści się skup produktów rolnych, o czym świadczy odmienna terminologia używana w poszczególnych przepisach rozporządzenia. Odmienna interpretacja wiązałaby się z nieuzasadnionym przerzuceniem na producenta buraka cukrowego obowiązku badania na co przeznaczany jest sprzedany przez niego produkt. Powyższe byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami obrotu gospodarczego, gdyż sprzedający po wydaniu towaru nie ma żadnej realnej możliwości zbadania jak kupujący wykorzystuje dostarczony towar.

Obowiązkiem sprzedającego jest weryfikacja czy podmiot ten posiada uprawniania do prowadzonego skupu, nie zaś czy jest on dalszym przetwórcą dostarczonego towaru.

Zdaniem Skarżącej, przyjmując, że umowa kontraktacji uprawniająca do ubiegania się przez rolnika o przyznanie pomocy powinna być zawarta z przedsiębiorcą należy uznać, że Spółka spełniła wszystkie wymogi do otrzymania płatności cukrowej w 2018 r.

W ocenie Skarżącej, w sprawie zaistniały również okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu otrzymanej płatności. Dyrektor OR ARIMR w T. słusznie zauważył, że przyznanie płatności wynikało z oczywistego błędu popełnionego przez pracowników. Błędnie jednak uznał, że spółka mogła wykryć ten błąd ARIMR w zwykłych okolicznościach. Organ nie dokonał żadnych ustaleń co do okoliczności, w jakich doszło do wykreślenia Spółdzielni Rolników "[...]" z rejestru grup producentów rolnych. Nie przeprowadzono jakiejkolwiek analizy podniesionych przez Skarżącą wyjaśnień dotyczących ówczesnych działań ARIMR, która nie tylko przyznawała płatności cukrowe w 2018 i 2019 r. posiadając wiedzę o wykreśleniu tego podmiotu z rejestru grup, to co istotniejsze ARIMR wprowadzała zmiany w ewidencji producentów poprzez dopisanie tam nowych członków, traktując przy tym Spółdzielnię jako grupę producentów rolnych. Sam organ jako profesjonalista, dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem, zauważył błąd dopiero po ponad 2 latach i wydał decyzję o zwrocie nadpłaty po prawie 2 latach od ustalenia kwoty świadczenia, pomimo że prowadzi rejestr grup producentów rolnych. Już sam ten fakt powoduje, że nieuprawnione jest twierdzenie, że skarżący mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach.

W piśmie procesowym z [...] lutego 2022r. Skarżąca podtrzymała zarzuty skargi oraz odniosła się do odpowiedzi organu na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 22 października 2020r. sygn. akt II FSK 1389/18 i II FSK 1600/18 w takiej sytuacji, skierowanie sprawy celem rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od zgody lub sprzeciwu strony. Podobnie orzekł NSA w postanowieniu z 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II FSK 2207/18. Powyższe znajduje także oparcie w poglądzie zaprezentowanym w uchwale NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19. Sąd w obecnym składzie ww. poglądy podziela. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W piśmie z [...] lutego 2022 r. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie rozprawy zdalnie, jednak w odpowiedzi na skargę, Organ wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. W tej sytuacji, zarządzeniem z [...] lutego 2022 r., skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Jednocześnie Skarżąca została poinformowana o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma, z czego skorzystała, składając pismo procesowe z dnia [...] lutego 2022r.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sporna w sprawie kwestia dotyczy oceny zasadności ustalenia Skarżącej spółce kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2018 z tytułu płatności do buraków cukrowych do powierzchni deklarowanej. Organ podnosi, że nie został spełniony warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy. Wnioskodawca nie zawarł umowy kontraktacyjnej z grupą producentów rolnych, uznaną organizacją producentów lub uznanym zrzeszeniem organizacji producentów, której był członkiem. Spółdzielnia Rolników "[...]", z którą Skarżąca zawarła umowę kontraktacji, została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych w dniu [...] marca 2017 r. Warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. a również nie został spełniony, gdyż podmiot, z którym Skarżąca zawarła umowę kontraktacyjną nie prowadzi działalności związanej z produkcją cukru, a więc nie może zostać uznany za przedsiębiorstwo cukrownicze, o którym mowa w rozporządzeniu 1308/2013. Organ nie stwierdził przy tym istnienia okoliczności dających podstawy do odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności lub przesłanki uzasadniającej odstąpienie od dochodzenia zwrotu. Przeciwne stanowisko zajmuje Skarżąca zauważając, że spełniła przesłanki warunkujące prawo do płatności, która została jej przyznana. Z ostrożności procesowej podnosi, że brak jest podstaw do orzeczenia o jej zwrocie, bowiem błędnie organ przyjmuje, że mogła wykryć okoliczność wykreślenia Spółdzielni Rolników "[...]" z rejestru grup producentów rolnych.

Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że nie narusza ona przepisów prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie. Organy zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie podjęły prawidłowe rozstrzygnięcie.

Odnosząc się do istoty sporu należy wskazać, że zgodnie z art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach: "Płatność związana do powierzchni upraw buraków cukrowych jest przyznawana rolnikowi:

1) jeżeli zawarł:

a) umowę dostawy, o której mowa w pkt 5 w sekcji A w części II załącznika II do rozporządzenia nr 1308/2013, która określa również powierzchnię gruntów, na której rolnik jest zobowiązany uprawiać buraki cukrowe, lub

b) umowę z:

– grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub

– organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, której jest członkiem, lub

– zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem, w której rolnik zobowiązuje się do wytworzenia i dostarczenia grupie, organizacji lub zrzeszeniu określonej ilości buraków cukrowych z określonej powierzchni gruntów, a grupa, organizacja lub zrzeszenie zobowiązują się te buraki odebrać w umówionym terminie, zapłacić za nie umówioną cenę i przeznaczyć te buraki na produkcję cukru;

2) do powierzchni uprawy buraków cukrowych, lecz nie większej niż powierzchnia gruntów określona w umowie, o której mowa w pkt 1."

W celu uzyskania płatności związanej do powierzchni upraw buraków cukrowych, wnioskodawca musi wobec powyższego spełnić jeden z dwóch określonych w podanym przepisie warunków: zawrzeć umowę dostawy, o której mowa w pkt. 1 lit. a, albo umowę z grupą producentów, organizacją producentów lub zrzeszeniem organizacji producentów, będąc członkiem jednej z nich, o której mowa w pkt 1 lit. b. Skarżąca Spółka nie spełniła wymienionych w powyższym przepisie przesłanek, warunkujących przyznanie płatności, w szczególności, skarżąca nie zawarła wymaganej przepisem art. 15 ust. 6 pkt 1 lit a lub lit. b umowy.

Odnośnie przesłanki wynikającej z art. 15 ust. 6 pkt 1 lit a ustawy o płatnościach należy podkreślić, że zasady przyznawania płatności powiązane są ściśle z mechanizmami funkcjonowania rynku cukru w Unii Europejskiej. Biorąc pod uwagę powyższy przepis, z odwołaniem się jednocześnie do rozporządzenia nr 1308/2013 i uwzględnieniem regulacji zawartych w pkt 5 sekcji A części II załącznika II do tego rozporządzenia, przez umowę dostawy należy rozumieć umowę dostawy buraków do produkcji cukru zawartą pomiędzy sprzedawcą a przedsiębiorstwem. Prawodawca wspólnotowy jako "przedsiębiorców" w relacji do rynku cukru, rozumie podmioty cukrownicze, czyli zajmujące się produkcją cukru.

W ocenie Sądu analiza treści podanych regulacji jednoznacznie wskazuje, że przez przedsiębiorstwo, o jakim mowa w cytowanym przepisie, należy rozumieć przedsiębiorstwo cukrownicze. Na takie rozumienie tego pojęcia wskazują m.in. zapisy preambuły rozporządzenia. Jak wynika z jej punktu 118 "W celu uwzględnienia specyfiki sektora cukru oraz interesów wszystkich zainteresowanych stron, a także z uwagi na potrzebę uniknięcia jakichkolwiek zakłóceń na rynku, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania niektórych aktów w odniesieniu do: warunków zakupu i umów dostawy; aktualizacji warunków zakupu buraków cukrowych określonych w niniejszym rozporządzeniu; oraz kryteriów, jakie mają być stosowane przez przedsiębiorstwa cukrownicze przy przyznawaniu plantatorom buraków cukrowych ilości buraków objętych przedsiewnymi umowami dostawy". Z kolei art. 125 ust. 1 rozporządzenia nr 1308/2013 stanowi, że "Warunki zakupu buraków cukrowych i trzciny cukrowej, obejmujące przedsiewne umowy dostawy, są regulowane przez pisemne porozumienia branżowe między, z jednej strony, unijnymi plantatorami buraków cukrowych i trzciny cukrowej lub organizacjami, których są oni członkami i które działają w ich imieniu, a z drugiej strony – unijnymi przedsiębiorstwami cukrowniczymi lub organizacjami, których są one członkami i które działają w ich imieniu".

Analiza przepisów art. 125-144 tego rozporządzenia wskazuje, że prawodawca zamiennie posługuje się pojęciami "przedsiębiorstw cukrowniczych", "przedsiębiorstw produkujących cukier" czy tylko "przedsiębiorstw". Przyjęcie, że pojęcie "przedsiębiorstwo" zawarte w definicji umowy dostawy należy rozumieć szeroko (por. s. 4 skargi), de facto prowadziłoby do wniosku, że umowa taka mogłaby być zawarta z każdym przedsiębiorstwem prowadzącym skup jakichkolwiek produktów rolnych, a nawet nie prowadzącym żadnej działalności w dziedzinie produkcji rolniczej.

Należy również zwrócić uwagę na korespondujący z wymienionymi regulacjami § 9 rozporządzenia z dnia 12 marca 2015 r. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r w sprawie szczegółowych wymagań jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2015 r., poz. 352 z późn. zm.), w którego ust. 1 pkt 2 lit. a oraz b, nawiązując do umowy, o której mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. a lub b wymienia się odpowiednio producentów cukru oraz grupy producentów rolnych, ich organizacje lub zrzeszenie organizacji.

Nie bez znaczenia dla oceny analizowanej kwestii jest również wynikający z art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o płatnościach obwiązek, iż podmiot w nim wskazany winien przeznaczyć dostarczone mu buraki na produkcję cukru. Zapisu tego nie ma w pkt 1 lit. a, ponieważ już z samej definicji "przedsiębiorstwa cukrowego" zawartego w rozporządzeniu nr 1308/2013 wynika, że przeznacza ono zakupione buraki właśnie na ten cel. Warunki zakupu muszą bowiem wynikać z umowy zawartej bezpośrednio przez producenta rolnego (lub zrzeszającej go organizacji) z przedsiębiorcą cukrowniczym (lub zrzeszającą takich przedsiębiorców organizacją). Spółdzielnia Rolnicza "[...]" przedsiębiorcą cukrowniczym niewątpliwie nie jest ( jest stroną umowy z podmiotem zajmującym się produkcją cukru – spółką [...] S.A. ), zaś nie jest w tej mierze wystarczające zawarcie umowy dostawy z podmiotem pośredniczącym. W rezultacie, warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. a nie został spełniony, gdyż podmiot, z którym Skarżąca spółka zawarła umowę kontraktacyjną nie prowadzi działalności związanej z produkcją cukru, nie może więc zostać uznany za przedsiębiorstwo cukrownicze, o którym mowa w rozporządzeniu 1308/2013.

Ponadto w analizowanej sprawie bezspornie nie wystąpiła żadna z przesłanek zawarcia przez Skarżącą umowy, o której mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z:

– z grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub

– organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, której producent jest członkiem, lub

– zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem.

Wprawdzie Skarżąca zawarła w dniu [...] lutego 2018r. ze Spółdzielnią Rolników "[...]" umowę kontraktacyjną na dostawy buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2018/2019. Nie mniej, w aktach sprawy znajduje się decyzja Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w B. z [...] marca 2017 r., o stwierdzeniu niespełniania przez Spółdzielnię Rolników "[...]" warunków uznania i wykreśleniu jej z Rejestru grup producentów rolnych. Decyzja ta została doręczona [...] marca 2017r. (k. 31 i k. 32 akt administracyjnych). Sąd podziela stanowisko organu, że Spółdzielnia nie jest od tego momentu (i nie była w roku 2018) "grupą producentów" w rozumieniu wskazanego przepisu ustawy o płatnościach bezpośrednich.

Nie ma racji Skarżąca, że wykreślenie nie nastąpiło w dniu [...] marca 2017r., a organ nie jest w stanie sam ustalić, kiedy faktycznie ono nastąpiło. Sąd zauważa, że w powszechnie dostępnym rejestrze grup producentów rolnych w województwie [...] (dostęp poprzez stronę https://www.gov.pl/web/arimr/rejestr-grup-producentow-rolnych) Spółdzielnia Rolników [...] figuruje pod poz. 123, gdzie datę [...] marca 2017r. podano jako datę wydania decyzji o cofnięciu grupie uznania i skreśleniu jej z rejestru grup producentów.

Skarżąca powołała się w skardze na: 1) decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. nr [...]) wypis z ewidencji producentów z [...] lipca 2018 r., 3) decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] wraz z wnioskiem i załącznikami do niego oraz 4) pismo ARiMR z [...] października 2021 r. skierowane do Spółdzielni Rolników "[...]", wnosząc o przeprowadzenie z nich dowodu, na okoliczność uznawania przez ARiMR jako Grupy Producentów Rolnych w roku 2018 i 2019 Spółdzielni Rolników [...]. Dwa ostatnie z wymienionych dokumentów nie zostały dołączone do skargi, jednak Sądowi z urzędu znana była okoliczność, że znajdują się one w aktach sądowych o analogicznym przedmiocie sprawy o sygn. akt I SA/Bd 6/22, dotyczących również Skarżącej, w związku z tym tut. Sąd przeprowadził z nich dowód na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Tym samym dowody powoływane przez Skarżącą podlegały ocenie.

Sąd przeprowadzając z nich dowód na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. zauważył, że z decyzji z dnia [...] lipca 2018 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2019 r. jednoznacznie wynika, iż dane dotyczące Spółdzielni Rolników "[...]" zostały zaktualizowane (w zakresie nowych członków) w rejestrze producentów rolnych. Rejestr ten prowadzony jest na podstawie ustawy z dnia [...] grudnia 2003 r. o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2017 r., poz. 1853). Nie jest to zatem rejestr podmiotów, o których mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1

lit. b ustawy o płatnościach. Wskazane decyzje z dnia [...] lipca 2018 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2019 r. w żaden sposób nie odnoszą się do rejestru grup producentów rolnych. Funkcjonowania w rejestrze grup producentów rolnych w 2018 r. nie potwierdza też wypis z ewidencji producentów z [...] lipca 2018 r., jak i pismo ARiMR z [...] października 2021 r. skierowane do Spółdzielni Rolników "[...]".

Reasumując stwierdzić należy, że zasadne jest stanowisko organu, iż Skarżąca nie zawarła umów z podmiotem, o którym mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o płatnościach, związku z tym nie został spełniony warunek konieczny dla uzyskania prawa do płatności.

W dalszej kolejności należy zauważyć, że możliwość ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz dochodzenia jej zwrotu uzależniona jest od braku wystąpienia określonych w przepisach przesłanek, które takie ustalenie lub dochodzenie wykluczają.

Organ w zaskarżonej decyzji prawidłowo odniósł się do tego zagadnienia, rozważył istotne w tym zakresie przesłanki i prawidłowo stwierdził brak przeszkód do wydania decyzji. Organ przeanalizował art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1341 z późn. zm.) oraz art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 i trafnie uznał, że kwota nienależnie pobranej płatności cukrowej w wysokości [...] zł oraz kwota [...]zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej przekraczają kwoty stanowiące równowartość [...] euro, przeliczone na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. W rezultacie, w oparciu o te ustalenia, brak było podstaw do odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, a kwestia ta nie była sporna między organem a skarżącą.

Sporna natomiast była ocena możliwości zastosowania w ustalonym stanie faktycznym art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69). Na podstawie art. 7 ust. 1 ww. rozporządzenia w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Stosownie do art. 7 ust. 3 obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności w rozumieniu tego przepisu wymaga spełnienia jednocześnie dwóch przesłanek, tj.: 1) płatność dokonana musi być na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz 2) błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach (por. wyroki NSA: z 12 maja 2015 r. sygn. akt II GSK 870/14; z dnia: 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 315/13; z 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10; publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie organ nie kwestionuje, że przyznanie i wypłata płatności nastąpiła na skutek pomyłki. Organ potwierdza, że na etapie przyznania płatności nie wziął pod uwagę faktu, że Spółdzielnia Rolników "[...]" została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych. Zatem pomimo niespełnienia tego warunku, płatność została przyznana i wypłacona. Należy jednak zgodzić się z organem, że powyższy błąd jest tego rodzaju, że mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Rejestr grup producentów rolnych jest bowiem jawny i ogólnie dostępny. W związku z tym Skarżąca mogła się z nim zapoznać.

Skarżąca nie zgadzając się z powyższą argumentacją wskazuje na okoliczność wydania wyżej wspomnianych decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. z dnia [...] lipca 2018 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2019 r., a także na kopię wypisu z ewidencji producentów według stanu na [...] lipca 2018 r. oraz pismo ARiMR z [...] października 2021r. skierowane do Spółdzielni Rolników "[...]". Wyjaśnienia zatem wymaga, że początkowo rejestr grup producenckich prowadziła Agencja R. Rolnego. Wykreślenie Spółdzielni Rolników "[...]" z rejestru grup producentów rolnych nastąpiło decyzją Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B. z dnia [...] marca 2017 r. Wówczas rejestr grup producentów rolnych prowadziła Agencji R. Rolnego, stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy z dnia [...] września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia [...] września 2015 r. o zmianie ustawy o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw oraz ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r. poz. 1888). Zgodnie natomiast z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (Dz.U. z 2017 r. poz. 624) "Z dniem 31 sierpnia 2017 r. znosi się Agencję Rynku Rolnego i Agencję Nieruchomości Rolnych." Zatem Agencja Rynku Rolnego została z tym dniem zlikwidowana. Na podstawie art. 46 ust. 3 tej ustawy Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dniem 31 sierpnia 2017 r. z mocy prawa wstąpiła w prawa i obowiązki Agencji Rynku Rolnego związane z wykonywaniem zadań, które z dniem wejścia w życie tej ustawy stały się zadaniami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (...). Ponadto na podstawie art. 52 ust. 1 ww. ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. "Akta spraw, o których mowa w art. 47, rejestry, spisy, wykazy, ewidencje i bazy danych, prowadzone przez organy ANR, organy ARR i Agencję Rynku Rolnego, z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przejmują właściwe organy KOWR, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, organy ARiMR albo Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa." Z powyższego wynika, że ARiMR przejęła rejestr wcześniej prowadzony przez Agencję Rynku Rolnego. Natomiast ARiMR nie tworzyła od podstaw rejestru grup producentów rolnych. W związku z tym wcześniejsze wykreślenie danego podmiotu z grup producentów rolnych było ujęte w rejestrze prowadzonym przez Agencję Rynku Rolnego, który to rejestr został przejęty przez ARiMR.

Zestawienie dat: wydania decyzji o wykreśleniu spółdzielni z rejestru, przejęcia prowadzenia rejestru przez ARiMR oraz daty złożenia wniosku o przyznanie płatności do buraków cukrowych, prowadzi do wniosku, że na dzień składania wniosku Skarżąca miała możliwość zapoznać się z tym rejestrem.

Co również istotne, umowa kontraktacyjna na dostawy buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2018/2019 została zawarta w dniu [...] lutego 2018 r., a więc prawie rok po wykreśleniu Spółdzielni Rolników "[...]" z Rejestru grup producentów rolnych.

Sąd zauważa przy tym, że decyzja z [...] marca 2017 r. o stwierdzeniu niespełnienia przez grupę warunków uznania i wykreśleniu Spółdzielni Rolników "[...]" z Rejestru grup producentów rolnych została doręczona Spółdzielni w dniu [...] marca 2017 r. (k. 31-32 akt admin.). Informację o wykreśleniu z rejestru uznanych grup producentów rolnych, przy zachowaniu minimum niezbędnej w takiej sytuacji staranności, Skarżąca mogła więc uzyskać także w Spółdzielni Rolników "[...]", której jest członkiem, z którą to Spółdzielnią zawarła również umowę kontraktacyjną. Taką informację mogła zatem uzyskać zarówno przed złożeniem wniosku, jak i w czasie kiedy wniosek był już procedowany. Tym bardziej, że w treści wniosku zawarte jest oświadczenie beneficjenta, m.in. że znane są mu zasady przyznawania płatności, o które się ubiega oraz, że zobowiązuje się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności.

Składając zatem wniosek o przyznanie płatności Skarżąca potwierdziła, że zna zasady ich przyznawania. W orzecznictwie przyjmuje się, że za rzetelność danych zawartych we wniosku odpowiada rolnik (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 609/09). Wypełniając wniosek o przyznanie płatności wnioskodawca składa oświadczenie woli i wiedzy, za które ponosi odpowiedzialność. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 23 września 2020 r., sygn. akt I GSK 554/18 "od producentów rolnych składających wnioski o przyznanie płatności należy wymagać – między innymi w zakresie wypełniania wniosków o przyznanie płatności – należytej staranności. Wykonują oni swoją działalność zawodowo i na własny rachunek. Nakłada to wymóg nie tylko posiadania wysokich kwalifikacji odnośnie produkcji rolniczej i ich podnoszenia, ale także stosownej wiedzy w zakresie zasad i trybu przyznawania pomocy finansowej, zwłaszcza takiej jak w przypadku płatności rolniczych, która jest przyznawana na wniosek osoby zainteresowanej takim wsparciem. Przepisy unijne, jak i krajowe, w zakresie przyznawania płatności nie dopuszczają jakiejkolwiek uznaniowości, która prowadziłaby do nierównego traktowania producentów rolnych spełniających takie same warunki oraz byłaby sprzeczna z zasadą konkurencyjności. To z kolei nakłada na beneficjentów tej pomocy obowiązek zachowania należytej staranności na etapie wypełniania i składania wniosków o przyznanie płatności, w tym korzystanie z usług profesjonalnych doradców (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z 20 czerwca 2017 r., II SA/Bd 369/19)".

Z kolei w wyroku z 22 listopada 2018 r. sygn. akt I GSK 2071/18 naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "celem, określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014, wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tą część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 stanowi, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności. Przyjąć, zatem należało, że możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik - przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna. Także w orzecznictwie NSA podkreśla się, że możliwość wyłączenia zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga spełnienia dwóch przesłanek – płatność musi być dokonana na skutek błędu organu, a błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika (por. wyroki NSA: z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10, z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 315/13)".

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę poglądy te podziela. Możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik - przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna. Taka też sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Skarżąca mogła bowiem łatwo ustalić fakt wykreślenia Spółdzielni Rolników "[...]" z Rejestru grup producentów rolnych na podstawie tego Rejestru, bądź uzyskując informację o tym bezpośrednio w Spółdzielni, której jest członkiem i z którą zawarła umowę kontraktacji. Ponieważ umowa kontraktacji jest dołączana do wniosku w każdym kolejnym roku ubiegania się o płatności to nie budzi wątpliwości, że obowiązkiem wnioskodawcy ubiegającego się o płatność cukrową jest każdorazowe zweryfikowanie podmiotu, z którym zawiera umowę, pod względem spełniania przez ten podmiot kryteriów określonych w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W rezultacie organ prawidłowo ustalił, że nie zaistniała druga z przesłanek, wskazana w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. tzn. nie zachodziła tego rodzaju sytuacja, że błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

W skardze strona podnosi również, że skoro wniosek o przyznanie dopłat był dotknięty brakami (umowę zawarto z niewłaściwym podmiotem, niespełniającym wymogów z art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach), to organ winien zastosować procedurę wynikającą z art. 23 tej ustawy. Agencja winna zatem niezwłocznie po otrzymaniu tego wniosku poinformować o stwierdzonych brakach oraz skutkach ich nieusunięcia w terminie, w jakim można dokonać poprawek. Zdaniem Skarżącej, organ powinien posiadać tę wiedzę już w dniu złożenia wniosku. Tym samym, możliwa była natychmiastowa weryfikacja, czy załączona do wniosku umowa dostawy została zawarta z właściwym podmiotem. Jeśli nie, był to brak formalny, do uzupełnienia którego spółka powinna być wezwana niezwłocznie, gdyż był jeszcze czas na dołączenie prawidłowego dokumentu (umowy dostawy zawartej przez rolnika bezpośrednio z cukrownią).

Zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach w przypadku gdy wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu nie czyni zadość wymaganiom innym niż wskazane w art. 64 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, kierownik biura powiatowego Agencji, niezwłocznie po otrzymaniu tego wniosku, informuje rolnika o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie, w jakim można dokonać poprawek zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 1 pkt 1, chyba że ten termin upłynął. Przepisu art. 64 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Z treści tego przepisu wynika więc, że organ niezwłocznie informuje rolnika o stwierdzonych brakach wniosku oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie. W tym zakresie ustawodawca nie pozostawia organowi swobody, poza dwoma wyjątkami, po pierwsze, gdy upłynął termin do złożenia wniosku o przyznanie płatności, a po drugie, gdy w podaniu nie wskazano adresu wnoszącego i nie ma możności ustalenia tego adresu na podstawie posiadanych danych (art. 64 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego).

W orzecznictwie słusznie wskazuje się, że termin "niezwłocznie" nie powinien być utożsamiany z terminem "natychmiast" (bezzwłocznie, błyskawicznie, momentalnie), ponieważ termin niezwłocznie oznacza obowiązek spełnienia określonej czynności bez zbędnej zwłoki, a więc w jak najkrótszym czasie, w realnym terminie do dokonania określonej czynności, mającym na względzie okoliczności miejsca i czasu (por. wyrok SN z 13 grudnia 2006 r., sygn. akt II CSK 293/06, LEX nr 453147; z 22 marca 2001 r., sygn. akt V CKN 769/00 oraz z 28 kwietnia 2004 r., sygn. akt V CK 461/03).

W orzecznictwie prezentowany jest pogląd podzielany przez skład orzekający, że przez braki wniosku, o których mowa w art. 23 ust. 1 ustawy z 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, należy rozumieć braki zarówno materialne, jak i formalne wniosku o przyznanie płatności. Ponieważ dokumenty zawarte w załącznikach do wniosku stanowią integralną część wniosku, kontrolą wstępną organ powinien objąć wniosek wraz z załącznikami (v. wyrok NSA z 24 września 2021 r., sygn. akt I GSK 297/21).

Kontrola wstępna wniosku sprowadza się z kolei do sprawdzenia, czy wszystkie konieczne pola wniosku zostały wypełnione, a załączniki złożone wraz z wnioskiem. Kontrola wstępna poczyniona przez organ pierwszej instancji w niniejszej sprawie nie wykazała takich braków, które mogą zostać wykryte na pierwszy rzut oka na podstawie informacji zawartej we wniosku, np. na skutek kontroli spójności wniosku, kompletności załączników, błędów o czysto pisarskim charakterze, które wydają się oczywiste przy ocenie wniosku pomocowego, czy też błędów powstałych na skutek nieprawidłowej transkrypcji numerów referencyjnych lub identyfikacyjnych, często drobnych, choć istotnych.

Jak wynika z art. 3 ust. 1-3 ustawy o płatnościach w postępowaniu w sprawie przyznania płatności, w odróżnieniu od postępowań prowadzonych wprost na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawodawca inaczej postrzega zasadę prawdy materialnej. Organ administracji publicznej nie ma obowiązku działania z urzędu celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W tego typu sprawach organ rozpoznaje sprawę na podstawie złożonych dokumentów i to strona (beneficjent pomocy) ma obowiązek starannego przygotowania wniosku i sprawdzenia jego treści, również pod względem merytorycznym, jest obowiązana przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek (podobnie NSA w wyroku z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I GSK 607/19). Skarżąca do złożonego wniosku dołączyła umowę kontraktacyjną na dostawy buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2018/2019 zawartą w dniu [...] lutego 2018r. Dołączenia umowy wymają przepisy wskazanego wcześniej rozporządzenia z dnia 12 marca 2015 r. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015r. w sprawie szczegółowych wymagań jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (§ 9 ust. 1 pkt 2). Umowa liczy dwie strony, jest kompletna, zawiera podpisy uprawnionych stron. Skarżąca podnosi, że skoro jej wniosek mógł być obarczony brakami ponieważ załączona do wniosku umowa została zawarta z niewłaściwym podmiotem, niespełniającym wymogów z art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach, to organ winien zastosować procedurę wynikającą z art. 23 tej ustawy. Stwierdzenie tej okoliczności nie jest jednak możliwe w ramach kontroli wstępnej. Wymaga bowiem od organu analizy prawnej dołączonej umowy, czy też weryfikacji danych w prowadzonych rejestrach. Okoliczność, że dołączona do wniosku umowa została zawarta z podmiotem niespełniającym wymogów z art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach, może zostać ujawniona przez organ dopiero na dalszym etapie sprawdzania wniosku, w ramach jego oceny merytorycznej. Wad, jakimi była obarczona dołączona do wniosku umowa, nie dało się zatem zidentyfikować na podstawie samego wniosku lub innych dokumentów zgłoszonym w wyznaczonym terminie, samo zaś przyjęcie wniosku nie jest tożsame z oceną jego poprawności pod względem merytorycznym.

Z tych względów, podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach Sąd uznał za nietrafny.

Sąd nie podziela również argumentacji Skarżącej zawartej w piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2022r., że przyjmując, iż stanowisko organu jest błędne doszło do przedawniania możliwości żądania przez organ zwrotu otrzymanej płatności, z uwagi na upływ okresu 12 miesięcy od dnia otrzymania pomocy.

Po pierwsze, Sąd uznał stanowisko organu o zaistnieniu podstaw do ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności za prawidłowe. Po drugie, podany przez Skarżącą termin 12 miesięcy wskazany został w zdaniu drugim art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014. Dla przypomnienia, przepis ten stanowi, że obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Sytuacja opisana w zdaniu drugim ust. 3 nie miała jednak miejsca w rozważanej sprawie, dla której właściwym, był termin przedawnienia określony w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18.12.1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312, s. 1 z dnia 23.12.1995 r., z późn. zm.) stanowiącym, że okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika, jednakże w myśl art. 3 ust. 3 przywołanego rozporządzenia, państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu przedawnienia. Pod pojęciem dopuszczenia się nieprawidłowości należy rozumieć co do zasady:

- datę złożenia wniosku o przyznanie płatności (w przypadku wniosku zawierającego nieprawidłowe deklaracje),

- lub datę zaprzestania realizacji zobowiązania (w przypadku płatności w ramach PROW),

- lub upływ terminu na wykonanie określonych działań (w przypadku braku realizacji obowiązków związanych z utrzymywaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzeganiem norm i wymogów).

Organ w wydanej decyzji podał, że płatność podlegająca zwrotowi została wypłacona w dniach [...].11.2018r. oraz [...].01.2019r., a decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została doręczona stronie w dniu [...].10.2021r., z czego wynika, że termin przedawnienia nie został przekroczony. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 925/19 stwierdził, że początek biegu przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, nie jest związany z otrzymaniem środków finansowych, lecz z samym zdarzeniem zaistnienia nieprawidłowości i ich ustania. Opierając się na tym poglądzie, 4-letni okres przedawnienia należy liczyć od popełnienia nieprawidłowości polegającej na złożeniu błędnego wniosku, co w tej sprawie nastąpiło w dniu [...] czerwca 2018r. Ponieważ jednak decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została doręczona stronie w dniu 18 października.2021 r., to w tej dacie, okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności jeszcze nie upłynął.

Z podanych wyżej względów, w ocenie Sądu, zarzuty podniesione w skardze oraz w piśmie procesowym okazały się niezasadne. Organy obu instancji prawidłowo stwierdziły w wydanych decyzjach, że nie zachodziły przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych płatności. Skarżąca mogła łatwo i bez przeszkód ustalić fakt wykreślenia Spółdzielni Rolników "[...]" z rejestru grup producentów rolnych zapoznając się z tym rejestrem, bądź uzyskując informację bezpośrednio w Spółdzielni. W tym stanie sprawy, ustalenie Skarżącej do zwrotu kwoty nienależnych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 jest zgodne z przepisami prawa.

Na marginesie zauważyć należy, że w podobnej sprawie zapadł przed tut. Sądem wyrok z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 772/20, od którego wniesiona skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2021 r. sygn. akt I GSK 796/21.

Wobec niezasadności podniesionych w skardze zarzutów, mając na uwadze, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.