Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 308/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2010-06-28 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym
Powołane przepisy: article: art  246 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia adwokata


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 20 maja 2010 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, skarżący D. S. zwrócił się

o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 500 zł oraz o ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku

o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo rolne i utrzymuje się ze sprzedaży bydła oraz dopłat bezpośrednich. Jego dochody

z tego tytułu wynoszą 400 zł miesięcznie. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 10,85 ha. Nie posiada innego majątku nieruchomego, majątku ruchomego, zasobów pieniężnych, przedmiotów o znacznej wartości.

Argumentując wniosek skarżący podniósł, iż płody rolne zarówno w tym, jak

i w ubiegłym roku są bardzo niskie. Niska jest też cena żywca. Dodatkowo jego sytuacją finansową zachwiało padnięcie jałowicy, którą szacował na około 2.500 -3.500 zł. Dodał, iż nie posiada innych źródeł dochodu poza sprzedażą zboża, żywca wołowego

i dopłat bezpośrednich. Obciążają go natomiast ogromne wydatki takie jak podatki, Krus, ubezpieczenia, nawozy, środki ochrony roślin i różnego rodzaju usługi.

Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie,

w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Pismem z dnia 09.06.2010r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w zakresie: dokładnego zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym takich jak np. opłaty za gaz, za energię elektryczną, za wodę, telefon, Internet, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, leków, ubezpieczenia, ewentualnych rat pożyczek, kredytów, przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, ewentualnie oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu; ponadto wyjaśnienia czy skarżący korzysta z pomocy społecznej lub innych form dofinansowania, podania wysokości i częstotliwości przysługujących zasiłków, podania czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim w przypadku odpowiedzi twierdzącej oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów współmałżonki ze wskazaniem źródeł ich uzyskiwania oraz majątku współmałżonki, wyjaśnienia także gdzie współmałżonka zamieszkuje i czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, uzyskiwanego rocznego dochodu z nieruchomości rolnej, w tym także określenia wysokości otrzymywanych płatności obszarowych w latach 2009-2010, przedłożenia wyciągów bankowych z posiadanych rachunków bankowych oraz przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu, w którym zamieszkuje, bądź oświadczenia w tym zakresie tj. czy lokal ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie itp.

W wykonaniu wezwania wnioskodawca wyjaśnił, iż nie posiada tytułu prawnego do budynku mieszkalnego, w którym zamieszkuje. Właścicielem budynku jest matka skarżącego J. S.. Z racji zamieszkiwania w tym budynku skarżący zobowiązany jest do opłaty wszelkich opłat związanych z budynkiem takich jak opłata za wodę, energię, gaz, opał. Oświadczył, iż nigdy nie korzystał i nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Nie był i nie jest w związku małżeńskim. Wyjaśnił, iż nie posiada żadnych lokat ani innych rachunków bankowych. Przedstawił w sposób szczegółowy roczne przychody uzyskiwane z gospodarstwa oraz koszty ich uzyskania. Na przychód składa się kwota uzyskana ze sprzedaży płodów rolnych w postaci jęczmienia (10 ton), pszenżyta (30 ton) i owsa (5 ton) w łącznej wysokości 15.900 zł, kwota otrzymywana

z tytułu dopłat bezpośrednich w wysokości 8.900 zł (za 2009r.) oraz kwota uzyskana ze sprzedaży żywca wołowego w wysokości 6.000 zł. Po stronie kosztów skarżący wykazał: wydatki na zakup nawozów i środków ochrony roślin w kwocie 8.880 zł, wydatki na olej napędowy w wysokości 3.400 zł, podatek od nieruchomości 950 zł, Krus – 1.200 zł, ubezpieczenia 1000 zł, usługi koszenia kombajnem 2.500 zł, części do maszyn 1.000 zł, inne usługi 1.500 zł oraz spłata kredytu 3.000 zł – łącznie kwota wydatków wynosi 23.930 zł. Na tej podstawie wnioskodawca wyliczył roczny dochód

w kwocie 6.870 zł, co miesięcznie daje kwotę 572 zł. Z uzyskiwanego dochodu skarżący opłaca rachunki za wodę w wysokości 100 zł, za gaz wysokości 50 zł, za wodę w wysokości 30 zł oraz koszty związane z zakupem benzyny – 100 zł. Pozostałą kwotę w wysokości 292 zł przeznacza na wyżywienie, ubranie i środki czystości.

Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje:

Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych

i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.

Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Rozpoznając niniejszy wniosek wzięto pod uwagę, że potrzeby bytowe skarżącego zaspokajane są

z ograniczonych środków finansowych, pozostających po opłaceniu wszelkich niezbędnych kosztów i wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa oraz utrzymania własnego wnioskodawcy. Uzasadnia to przyznanie prawa pomocy

w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, którego koszty uczestnictwa w sprawie w imieniu skarżącego miałby ponieść budżet państwa, nie mieści się w pojęciu "niezbędnych kosztów postępowania", w szczególności w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji.

Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku

o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, orzekający powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd (referendarz sądowy) bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski) jak i charakter rozpatrywanej sprawy.

Odnośnie zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. należy zauważyć, iż sytuacja materialna wnioskodawcy, aczkolwiek skromna, nie uprawnia do twierdzenia, aby niemożliwe było poniesienie przez niego jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej. Posiada zatem majątek nieruchomy, który może służyć jako zabezpieczenie ewentualnej pożyczki, kredytu, w przypadku braku bieżących środków finansowych. Osiąga również niewysokie, lecz stałe dochody z prowadzonego gospodarstwa. Prowadzi gospodarstwo rolne, nie zalegając

z opłacaniem licznych opłat związanych z jego prowadzeniem. Można zatem stwierdzić, iż prowadzone przez wnioskodawcę gospodarstwo rolne funkcjonuje prawidłowo bez większych problemów i zaległości finansowych, aczkolwiek nie przynosząc dużego zysku i dochodów.

Dlatego też zwalniając skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych umożliwiono mu podjęcie ewentualnych starań o ustanowienie fachowego pełnomocnika. Jeżeli w ocenie skarżącego zachodzi konieczność ustanowienia adwokata, to przy braku obowiązku poniesienia całości kosztów sądowych, będzie on

w stanie podjąć starania by wygospodarować środki na jego opłacenie.

Argumentując odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazać również należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem

I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Należy w tym miejscu wskazać na pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008 r. Sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Powyższy pogląd podzielił również NSA w postanowieniu z dnia 23.06.2009 r., sygn. akt I FZ 139/09, w którym stwierdził m.in., że "to do sądu badającego okoliczności sprawy, kierującego się doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki, należy ocena całokształtu spawy".

Reasumując należy stwierdzić, iż sytuacja majątkowa i bytowa wnioskodawcy uniemożliwia mu uiszczenie kosztów sądowych, w związku z czym zwolniono skarżacego od obowiązku ich uiszczania, odmówiono natomiast ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Całość podanych okoliczności w ocenie referendarza sądowego nie uprawnia do twierdzenia, iż sytuacja majątkowa i bytowa skarżącego jest aż tak zła, by uzasadniać pomoc państwa zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym nie stanowi w jego sytuacji przeszkody w realizacji przysługującego mu prawa do sądu.

W związku z tym na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.