Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1504/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 46 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 657
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
article: art. 802
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska, Protokolant sekr. sąd. Karolina Heman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2018 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych z rejestru PESEL oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2018r. ([...]) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (Minister, organ) po rozpatrzeniu wniosku M. Z. (dalej strona, skarżący) o udostępnienie w rejestru PESEL danych adresowych M. G., jego małżonki, rodzeństwa i dzieci, odmówił udostępnienia żądanych danych, za wyjątkiem samego M. G. oraz jego dwóch zmarłych braci.

Stan sprawy przedstawiał się następująco:

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017 r. r. pr. M. Z. zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o udostępnienie z rejestru PESEL adresu i daty zameldowania na pobyt stały oraz czasowy M. G. oraz danych adresowych jego małżonki, rodzeństwa i dzieci. Wnioskodawca uzasadniając potrzebę uzyskania wyżej wymienionych danych wyjaśnił, że ubiega się o dane wymienionych we wniosku osób jako kurator wyznaczony dla nieznanego z miejsca pobytu M. G. i zamierza skontaktować się z członkami jego rodziny, aby ustalić miejsce pobytu tej osoby. Do wniosku dołączono postanowienie Sądu Rejonowego w [...], I Wydział Cywilny, sygn. akt [...] z dnia [...] lipca 2017 r. w przedmiocie ustanowienia r. pr. M. Z. kuratorem dla nieznanego z miejsca pobytu dłużnika – M. G.

Organ wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentów potwierdzających istnienie interesu prawnego w uzyskaniu wnioskowanych danych dotyczących rodziców, rodzeństwa i dzieci M. G., w szczególności zobowiązania właściwego sądu obligującego do ich podania. Uznając interes prawny do uzyskania części wnioskowanych danych, udostępniono informację o adresie i dacie zameldowania na pobyt stały i czasowy M. G. Ponadto organ przekazał wnioskodawcy informację o danych dotyczących zmarłych dwóch braci.

Organ dalej stwierdził, że zgodnie z art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - dane z rejestru PESEL udostępniane są osobom i jednostkom organizacyjnym - jeżeli wykażą w tym interes prawny. Posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "wykaże" oznacza, że legitymowanie się interesem prawnym musi być udowodnione, a nie tylko uprawdopodobnione. O istnieniu interesu prawnego decydują zaś przepisy prawa materialnego przyznające stronie konkretne, realne, aktualne i rzeczywiste korzyści.

Zgodnie z art. 802 K.p.c. sąd może ustanowić dla dłużnika kuratora, jeżeli miejsce jego pobytu nie jest znane. Kurator powoływany dla strony nieznanej z miejsca pobytu staje się przedstawicielem procesowym tej osoby. W judykaturze przeważa pogląd, że taki kurator powinien, w ramach swoich obowiązków, podejmować za nieobecnego jedynie czynności procesowe, które są niezbędne dla obrony jego praw w toku całego procesu. Kurator uprawniony jest więc do składania oświadczeń woli w imieniu reprezentowanej strony, ale tylko oświadczeń mających charakter procesowy, co potwierdza przytoczone orzecznictwo sądów apelacyjnych oraz SN. Odmienne zapatrywanie na rolę curatora absentis, która miałaby polegać na podejmowaniu poszukiwań osoby nieobecnej, zdaniem organu, budzi uzasadnione wątpliwości.

W tej sytuacji organ doszedł do wniosku, że udostępnienie wnioskodawcy danych żyjących krewnych dłużnika, które to dane miałyby posłużyć kuratorowi do odnalezienia dłużnika stałoby w sprzeczności z przepisami ustawy o ewidencji ludności, które uprawniają organ do udostępnienia danych z rejestru PESEL jedynie w sytuacji, kiedy wnioskodawca wykaże, że legitymuje się w tym zakresie interesem prawnym. Tymczasem obowiązujące przepisy prawa oraz utrwalona linia orzecznicza sądów nie pozwalają uznać, iż dla poprawnego wypełnienia obowiązków konieczne jest poszukiwanie krewnych dłużnika.

Dalej organ podkreśla, że sam stosunek pokrewieństwa osoby poszukiwanej z osobą, dla której kuratorem wyznaczony został wnioskodawca, nie materializuje interesu prawnego w uzyskaniu z rejestru PESEL żądanych danych. Organ udostępniający dane jest zobowiązany do zapewnienia ochrony dóbr osobistych osób, których dane zgromadzone są w rejestrze PESEL, w tym w szczególności prawa jednostek do ochrony własnych danych osobowych (ochrona prywatności) przed udostępnieniem ich osobom nieuprawnionym. Ochrony takiej nie zapewnia zaś oparcie decyzji o udostępnieniu danych adresowych na subiektywnym przekonaniu, że kontakt z krewnymi osoby poszukiwanej może być pomocny w odszukaniu osoby reprezentowanej przez kuratora.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył kurator M. Z. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z 24 września 2010 roku o ewidencji ludności przez przyjęcie, że podmiot wnioskujący o udostępnienie danych osobowych musi udowodnić interes prawny w uzyskaniu żądanych danych oraz przez przyjęcie, że uprawnienie do uzyskania danych osobowych musi wynikać wprost z przepisów prawa tj., że musi istnieć norma prawna wyraźnie przyznająca uprawnienie do udostępnienia danych osobowych,

- art. 802 k.p.c. przez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że rolą kuratora ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu dłużnika jest wyłącznie reprezentowanie go w postępowaniu egzekucyjnym, a nie jego poszukiwanie. Skarga wnosi o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i udostępnienie kuratorowi danych osobowych krewnych M. G. tj. jego rodzeństwa, małżonka i dzieci, w zakresie adresu zameldowania na pobyt stały lub czasowy.

Na rozprawie skarżący sprecyzował żądanie skargi i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi kurator wskazuje na orzecznictwo NSA, zgodnie z którym wykazanie interesu prawnego nie musi polegać na wskazaniu wprost przepisów prawa, a nadto o interesie prawnym w uzyskaniu danych z bazy PESEL mogą świadczyć takie okoliczności, w których sytuacja prawna skarżącego byłaby zależna od danej osoby i dlatego jej odnalezienie wymagałoby uzyskania jej adresu.

Skarżący wywodzi dalej, że ponieważ nie ma on kontaktu z dłużnikiem, uzyskanie adresów osób bliskich tego dłużnika może pomóc w uzyskaniu kontaktu z samym dłużnikiem. Nie zgadza się ze stanowiskiem organu, że rola kuratora dłużnika nieznanego z miejsca pobytu nie obejmuje czynności faktycznych poszukiwania dłużnika. Przywołuje stanowiska odnośnie rozumienia analogicznych norm art. 144 k.p.c. i art. 78 p.p.s.a. i twierdzi, że rolą kuratora jest zarówno udział w postępowaniach, jak i podejmowanie prób w celu ustalenia miejsca pobytu strony.

Skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem organu, że interes prawny w uzyskaniu danych ze zbioru PESEL musi być udowodniony. Przepis posługuje się pojęciem "wykazanie". Dowodzenie dotyczy sfery faktów. Nie można natomiast udowodnić okoliczności prawnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, zwanej dalej również: "P.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności (tj. Dz.U. z 2017r. poz. 657 – dalej "ustawa"). Zgodnie z art. 46 ust. 1 przywołanej ustawy, dane z rejestru PESEL, rejestrów mieszkańców oraz rejestrów zamieszkania cudzoziemców, w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań, udostępnia się następującym podmiotom: organom administracji publicznej, sądom i prokuraturze (pkt 1); Policji, Straży Granicznej, (...), organom wyborczym i strażom gminnym (miejskim) (pkt 2); komornikom sądowym - w zakresie niezbędnym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego (pkt 3); państwowym i samorządowym jednostkom organizacyjnym oraz innym podmiotom - w zakresie niezbędnym do realizacji zadań publicznych określonych w odrębnych przepisach (pkt 5); Polskiemu Czerwonemu Krzyżowi, w zakresie danych osób poszukiwanych (pkt 6). W myśl ust. 2 pkt 1 i 3 art. 46, dane, o których mowa w ust. 1, mogą być udostępnione: osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny (pkt 1); innym osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą interes faktyczny w otrzymaniu danych, pod warunkiem uzyskania zgody osób, których dane dotyczą (pkt 3).

W myśl ust. 3 art. 47 ustawy, organ rozpatrujący wniosek, o którym mowa w ust. 1, odmawia w drodze decyzji administracyjnej udostępnienia danych jednostkowych, jeżeli nie zostały spełnione warunki określone w art. 46.

W złożonym wniosku do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji skarżący jako ustanowiony w trybie art. 802 k.p.c. kurator dla nieznanego z miejsca pobytu dłużnika, wystąpił o udostępnienie z rejestru PESEL adresów i daty zameldowania na pobyt stały oraz czasowy zarówno samego dłużnika, jak i danych jego małżonka, rodzeństwa oraz dzieci. W odpowiedzi na wniosek skarżącego organ administracji podał dane dotyczące ostatniego adresu zameldowania na pobyt stały dłużnika M. G. oraz dane jego dwóch nieżyjących braci.

Spór w sprawie natomiast dotyczy kwestii czy skarżący wykazał w toku postępowania administracyjnego interes prawny w uzyskaniu danych meldunkowych małżonka dłużnika oraz jego krewnych.

Na wstępie należy stwierdzić, że niezasadne jest rozróżnianie przez skarżącego czynności "wykazania" i "udowodnienia". Otóż skarga eksponuje, że koniecznym jest rozróżnienie pojęcia "wykazanie" (takim posługuje się akt prawny) od pojęcia "udowodnienie". Zdaniem skarżącego wykazanie nie jest równoznaczne z udowodnieniem, ma ono słabszy charakter, niż udowodnienie interesu prawnego. Oznacza to, że skarżący nie musi udowodniać istnienia interesu prawnego w uzyskaniu danych, lecz wystarcza owo wykazanie. W tym wypadku kurator uważa, że z racji roli procesowej (postanowienie sądu o ustanowieniu go kuratorem w trybie art. 802 k.p.c.) i własnych zadań co do obowiązku poszukiwania dłużnika już wykazał istnienie interesu prawnego, aby otrzymać dane adresowe osób bliskich dla dłużnika. Jest to mu niezbędne celem prowadzenia działań zmierzających do ustalenia pobytu dłużnika i wobec tego rozpytania tych osób. Z racji zatem swojej roli jako kuratora nie musi składać żadnych dodatkowych dokumentów i dowodów, do czego zobowiązał go organ pismem z dnia [...] grudnia 2017r.

Zdaniem Sądu stanowisko powyższe jest wadliwe. Otóż owo wykazanie interesu prawnego poprzez złożenie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] o ustanowieniu kuratorem nastąpiło jedynie w stosunku do samego dłużnika. Nie rozciąga się natomiast na osoby bliskie dłużnikowi. W stosunku do małżonka i krewnych dłużnika owo wykazanie nie nastąpiło, gdyż skarżącemu w pierwszej kolejności nie przysługuje interes prawny w żądaniu danych tych osób. Kwestia zatem czy przepis wymaga wykazania czy udowodnienia interesu prawnego, jest wtórna. Należy bowiem mieć ów interes, aby w dalszej kolejności czy to go wykazać czy udowadniać. Na marginesie Sąd zauważa, że w orzecznictwie przyjmuje się, że wykazanie interesu prawnego w rozumieniu art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy jest tożsame z udowodnieniem (vide wyrok NSA z 26 lipca 2016r. sygn.. akt II OSK 286/16, z 15 lipca 2016r. sygn. akt II OSK 2679/14). Sąd w niniejszym składzie akceptuje rozumienie pojęcia "wykazania" interesu prawnego jak w powołanych wyżej wyrokach. Niemniej jednak rzecz dotyczy czego innego, nie kwestii dowodów, dokumentów, wyprowadzenia pewnego stanu faktycznego w oparciu o te dowody, lecz w ogóle istnienia tegoż interesu prawnego. Skarżący bowiem nie zamierza składać jakichkolwiek innych dowodów czy dostarczać informacji. Istnienie interesu prawnego wywodzi z faktu czynności procesowej sądu powszechnego, jakim jest przyznanie mu roli procesowej kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu.

Zasadnicza zatem kwestia sprawy dotyczy tego, czy kurator ma interes prawny w żądaniu danych adresowych pozostałych wnioskowanych osób tj. małżonka i krewnych dłużnika, w celu reprezentowania którego został wyznaczony. Skarżący wywodzi to z faktu, że opowiada się za taką wykładnią prerogatyw kuratora, która obejmuje również czynności faktyczne, jakimi jest ustalenie miejsca, adresu, pod którym przebywa dłużnika. Temu poświęcony jest obszerny fragment skargi.

Sąd orzekający dopuszcza, że rolą kuratora jest również podejmowanie czynności faktycznych celem odszukania dłużnika. Niemniej jednak stanowisko powyższe nie wpływa na istotę sprawy, kurator tutaj bowiem bezpośrednio nie poszukuje danych tego dłużnika, lecz osób trzecich, co prawda powiązanych z dłużnikiem.

Zdaniem Sądu, przyjmując ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że o interesie prawnym strony w sprawie o udostępnienie danych z ewidencji ludności mogłyby świadczyć takie okoliczności, w których sytuacja prawna tej strony byłaby zależna od danych uzyskanych z ewidencji, a więc gdyby te dane były potrzebne do zrealizowania przez wnioskodawcę swoich uprawnień lub poddania się obowiązkom. Należało skonkludować, że skarżący po pierwsze nie posiada tego interesu prawnego, a tym bardziej nie mógł go wykazać. Niewątpliwie szczególnymi cechami interesu prawnego jest po pierwsze bezpośredniość związku między sytuacją danego podmiotu, a wspomnianą normą prawa, na której budowany jest interes prawny. Oznacza to, że interes prawny mają tylko te z podmiotów, których sytuacja prawna wynika wprost z normy prawa materialnego. W tym wypadku nie jest źródłem interesu prawnego norma art. 802 k.p.c. Przepis ten jedynie uprawniał sąd powszechny do wyznaczenia kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu dłużnika. Kreował zatem związek prawny osoby będącej kuratorem z osobą dłużnika i w tym zakresie interes prawny po pierwsze wystąpił, po drugie został skutecznie wykazany jako podstawa do udostępnienia danych adresowych owego dłużnika.

Jeśli natomiast chodzi o osoby powiązane prawnie na gruncie kodeksu rodzinnego to nie ma tutaj interesu konkretnego, bezpośrednioego, opartego o normy materialnoprawne tj. relacji łączącej skarżącego z osobami, których żąda ujawnienia danych adresowanych. Sam zamiar rozpytania o miejsce pobytu dłużnika jest jedynie interesem faktycznym, nie poddającym się regulacji art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy. Nie kreuje bowiem żadnego stosunku zarówno procesowego, a tym bardziej materialnego. Nie występuje jakakolwiek relacja materialnoprawna między kuratorem, a osobami bliskimi dłużnika tj. konkretnie jego krewnymi. Nawet zamiar wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po dłużniku skarżącej nie kreuje podstaw do ujawnienia danych z bazy PESEL (vide wyrok NSA z 26 lipca 2016r. sygn. akt II OSK 268/16).

Z tego względu jako bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy. Organ dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu oraz prawidłowo zastosował, co w konsekwencji spowodowało odmowę udzielenia danych adresowych osób bliskich dłużnika. Wykładnia tego przepisu i w konsekwencji zastosowanie miało miejsce zgodnie z prawem.

Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 802 k.p.c. Po pierwsze organy bezpośrednio nie stosowały tego przepisu, po drugie natomiast nie kreuje on normy prawa materialnego, statuującej interes prawny pomiędzy kuratorem, ustanowionym na mocy tego przepisu, a osobami trzecimi. Wyznacza jedynie stosunek między kuratorem, a dłużnikiem nieznanym z miejsca pobytu.

Z tych wszystkich względów skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało oddalić.