Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 138/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Piotr Godlewski Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 marca 2022 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO), decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania I. K. – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021r. poz.735 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." i art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r. poz. 111 ze zm.), określanej następnie jako "u.ś.r." utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] sierpnia 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], Wójt Gminy [...], po rozpoznaniu wniosku I. K. odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Organ ustalił, że ta ostatnia legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym 3 czerwca 2020 r., a jej niepełnosprawność powstała w wieku 59 lat. Z uwagi na powyższe Wójt stwierdził zaistnienie przeszkody uwzględnienia wniosku określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zwrócił też uwagę na fakt, iż mąż niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowi z kolei o istnieniu przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u ś.r.

SKO rozstrzygnięcie powyższe uchyliło i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...]. Organ zauważył, że treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiana celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w związku ze sprawowaniem opieki nawet, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek – nielegitymujący się tego rodzaju orzeczeniem – nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. Wymaga to jednak poczynienia wyczerpujących ustaleń faktycznych, których w sprawie brak. Kolegium zarzuciło też, że nie dokonano w sprawie ustaleń odnoszących się do zatrudnienia czy aktywności zawodowej i zarobkowej wnioskodawczyni. Zdaniem SKO, konieczne jest też ustalenie sytuacji rodzinnej i bytowej związanej z realizacją obowiązku alimentacyjnego wobec Z. K.

Wójt Gminy [...], wskazaną decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., odmówił przyznania I. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z. K. Organ zwrócił uwagę, że mąż niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowi o istnieniu przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u ś.r. Wójt wskazał też, że istnieją inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Organ podkreślił, że rodzice i dzieci powinny wspierać się wzajemnie, a przez to wsparcie należy rozumieć w świetle art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pomoc materialną, psychiczne wsparcie w chorobie, pomoc intelektualną przy załatwianiu spraw życiowych czy pomoc fizyczną przy wykonywaniu różnych czynności. Organ zauważył, że wsparcie takie winno być całkowicie bezinteresowne, co wynika z norm moralnych.

I. K. odwołała się od powyższego rozstrzygnięcia zarzucając błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.r.ś., stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem odwołującej się, nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego. Zwróciła uwagę, że należy mieć na względzie cel regulacji zawartej w powołanym przepisie, a zatem przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. Dlatego też, zastosowanie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt. 2a u.ś.r. prowadziłoby do sytuacji, w której pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny - córki niepełnosprawnej, która chce i potrafi opiekować się niepełnosprawną matką, zostałaby tego świadczenia pozbawiona.

Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. SKO utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. Podniosło, że kwestia różnicowania opiekunów w zależności od daty powstania niepełnoprawności ich podopiecznych została już rozstrzygnięta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13). Linia orzecznicza sądów administracyjnych, która utarła się na gruncie tego orzeczenia pozwala na przyjęcie stanowiska, że rozpatrywanie spraw w zakresie przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych winno następować z pominięciem kryterium daty powstania niepełnosprawności podopiecznego.

W analizowanej sprawie zaistniała jednakże przesłanka uniemożliwiająca ustalenie prawa do świadczenia tj. pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim w sytuacji gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, o czym stanowi art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zdaniem organu odwoławczego, brzmienie powołanego unormowania wynika z założenia prawodawcy, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce na niepełnosprawną matkę , gdy ta ostatnia pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zasadnym jest zatem przyjęcie, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym.

Organ podkreślił, że realizacja obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. SKO zauważyło, że organy administracji ani sądy administracyjne nie są uprawnione do oceny czy dana osoba jest czy nie jest w stanie opiekować się swoim współmałżonkiem tym bardziej, że środki odwoławcze od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności rozpatruje sąd pracy i ubezpieczeń społecznych w oparciu o opinię biegłych. Ani zatem organ ani Sąd nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Skoro zatem ustawodawca zastrzegł, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to brak takiego orzeczenia uzasadnia uznanie, że jest w stanie opiekować się swoim współmałżonkiem. Odmienna interpretacja jest nieuprawnionym rozszerzeniem i przeczy zasadom wykładni logicznej i celowościowej, tym samym prowadzi do wnioskowania contra legem. Kolegium zauważyło też, że w przepisach nie ma nakazu, aby opieka była sprawowana pojedynczo, w sytuacji, gdy osób uprawnionych do alimentacji w pierwszym stopniu jest kilka. Nie ma więc przeszkód, aby wszyscy wspólnie sprawowali wraz z ojcem opiekę nad matką i żoną.

I. K. zaskarżyła decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zarzucając jej rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez męża niepełnosprawnej, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Na podstawie powyższego wniosła o uchylenie decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, jak też o zasądzenie kosztów postępowania.

W ocenie skarżącej, dokonana przez organ II instancji wykładnia językowa art. 17 ust 1a u.ś.r. prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. SKO zwróciło uwagę, że małżonek podopiecznej nie osiągnął wieku emerytalnego i nie pozostaje na emeryturze pomostowej, jak też nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a zatem może bez przeszkód zajmować się swoją małżonką. Nie posiada on również dodatku pielęgnacyjnego, który przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli została ona uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia. Zdaniem SKO, podniesione informacje o niemożności opieki nad żoną nie są niczym potwierdzone, pomimo dwukrotnego postępowania w obu instancjach. Nie mogą więc one przesądzać o kolejności alimentacji wynikającej z przepisów prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontroli w niniejszym postępowaniu poddano decyzję administracyjną. W myśl art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej "P.p.s.a.", decyzja taka może stanowić przedmiot zaskarżenia. Jej zgodność z prawem uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a. Legalność jako kryterium kontroli sądowoadministracyjnej przewiduje art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137). Eliminacja skarżonej decyzji z obrotu prawnego możliwa jest poprzez stwierdzenie jej nieważności bądź też uchylenie. To ostatnie konieczne jest – w świetle art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - wówczas, kiedy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei, zauważenie przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach obliguje do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

SKO, decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. o odmowie przyznania I. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z. K. Organy powyższe powołały się na dwie przeszkody. Zwróciły mianowicie uwagę na to, że niepełnosprawna ma męża J. K., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wyczerpuje negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określoną w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Nadto, organy podniosły, że istnieją jeszcze inne osoby zobowiązane alimentacyjnie wobec Z. K., które mogą nad nią sprawować opiekę.

Pozytywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określa art. 17 ust. 5 u.ś.r. W świetle jego pkt 2 lit. a, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brzmienie tego przepisu jest więc jasne i przy wzięciu pod uwagę powołanego wcześniej art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie pozostawia wątpliwości co do przyjętego przez ustawodawcę pierwszeństwa w zakresie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe jest związane z regulacjami zawartymi w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), zwanej w dalszej części "K.r.o." Zgodnie więc z art. 23 tej ustawy, małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Wedle art. 27 powyższego aktu, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Należy jeszcze zwrócić uwagę na art. 60 K.r.o., który stanowi o obowiązku alimentacyjnym między rozwiedzionymi małżonkami, jak też art. 130 K.r.o., w świetle którego, obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Przedstawione unormowania wskazują, że to małżonek jest przede wszystkim zobowiązany do sprawowania opieki nad swoim niepełnosprawnym małżonkiem i w konsekwencji to on jest uprawniony do pobierania w takiej sytuacji świadczenia pielęgnacyjnego, które z opieką tą jest związane (o ile oczywiście spełnione zostaną pozostałe przesłanki w tym zakresie). Dopiero, kiedy sam nie jest w stanie wykonywać czynności opiekuńczych i spoczywają one faktycznie na innej osobie, również zobowiązanej alimentacyjnie wobec niepełnosprawnego, ustawodawca przewidział możliwość "przesunięcia" prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na taką właśnie osobę. Wskazał przy tym jednoznacznie, że niemożność zapewnienia opieki nie może zostać wykazana w dowolny sposób, a musi wynikać z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności drugiego małżonka. Ta jasna wypowiedź ustawodawcy pozwala na uniknięcie rozbieżności orzecznictwa, bowiem powyższe kryterium jest obiektywne, jako że przedmiotowe orzeczenia wydają wyspecjalizowane jednostki tj. powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (art. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej i zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). Od orzeczenia organu wyższej instancji przysługuje natomiast odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 6c ust. 8 powyższej ustawy). Nie może zaś budzić wątpliwości, że ocena stanu zdrowia jednostki pod kątem możliwości sprawowania przez nią opieki nad inną osobą wymaga specjalistycznej wiedzy, którą nie dysponują ani rozpoznające sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organy administracji ani też sądy administracyjne.

W tym miejscu Sąd zaznacza, że zdaje sobie sprawę z rozbieżności orzecznictwa sądowego w powyższym przedmiocie. Prezentowane jest bowiem również stanowisko, zgodnie z którym oparcie się wyłącznie na językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadzi do konkluzji, których nie można pogodzić z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości (art. 2 i art. 32 Konstytucji RP). Zgodnie z nim, nie można zaakceptować takiego rozumowania, według którego, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków uniemożliwia im bycie dla siebie wzajemnie oparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie również mają obowiązek sprawować nad nimi opiekę - nie mogą uzyskać świadczenia, mimo że mogliby być do niego uprawnieni, gdyby choć jedno z małżonków posiadało ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności. Przyznanie tego świadczenia możliwe jest więc także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tę - niejako w zastępstwie małżonka - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym, pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) przyznawał zatem pierwszeństwo wynikom wykładni celowościowej oraz systemowej, uwzględniającym takie wartości konstytucyjne jak dobro rodziny - art. 18, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP i pomoc państwa osobom niepełnosprawnym - art. 69 Konstytucji RP (tak np. wyroki NSA: z 11.01.2017 r. I OSK 1113/15, z 18.11.2021r. I OSK 744/21] .

W nowszych orzeczeniach NSA nie podzielił jednak stanowiska, że regulacja ustawy literalnie rozumiana nie pozwala na realizację norm i wartości konstytucyjnych, a względy systemowe i celowościowe w sposób jednoznaczny prowadzą do wniosków odmiennych niż argumenty wykładni językowej, co miałoby uzasadniać pominięcie warunku wprost wprowadzonego w ustawie. Uznał zaś, że także realizacja podejścia wykładni kompleksowej prowadzi do konkluzji, iż zastosowane dyrektywy systemowe i celowościowe potwierdzają rezultat wykładni językowej. Jeżeli chodzi o kontekst systemowy NSA zwrócił więc uwagę, że zobowiązanie współmałżonka do sprawowania opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. NSA podkreślił też, że art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Limitowanie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może zaś zostać uznane za naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Zapewniają one dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej; kryteria te nie mają także charakteru dyskryminującego i nie są niemożliwe do spełnienia; udzielanie świadczenia nie jest oparte o uznanie organu. Taka wykładnia, zdaniem NSA, nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa. Zasady tej nie można bowiem rozumieć jako nakazu identycznego traktowania wszystkich osób, zobligowanych do alimentacji. Więź istniejąca pomiędzy małżonkami ma bowiem zupełnie inny wymiar od powiązań rodzinnych występujących pomiędzy krewnymi. Przyjęcia takiego stanowiska nie uniemożliwiają przy tym unormowania zawarte w art. 18 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji, które odnoszą się do obowiązków Państwa wobec rodziny, w tym obowiązku szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza bowiem obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Nie bez znaczenia jest też, że zgodnie z art. 81 Konstytucji RP, praw określonych m. in. we wskazanym wyżej art. 71 ustawy zasadniczej można dochodzić w granicach określonych w ustawie. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy (tak np. wyroki NSA: z 23.02.2022 r. I OSK 1015/21, z 16.03.2022r. I OSK 1232/21).

Do ostatnio zaprezentowanego stanowiska przychyla się Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Podkreśla jednocześnie, że nawet jeśli przyjąć, że wnioskodawczyni w niniejszej sprawie mogłaby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo, że jej ojciec, a mąż niepełnosprawnej, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to wskazać trzeba, że z akt sprawy nie wynika obiektywna niemożność wykonywania przez J. K. czynności opiekuńczych wobec żony. Akta te wprawdzie wskazują na to, że wymieniony ma pewne trudności zdrowotne, jednak są to twierdzenia bardzo ogólnikowe i nie znajdujące poparcia w stosownych dowodach. Tezy tego rodzaju wynikają bowiem tylko z wywiadu środowiskowego, jak też z lakonicznego zaświadczenia lekarskiego.

Odnosząc się jeszcze do drugiej stwierdzonej przez organy przeszkody w uzyskaniu przez skarżącą dochodzonego świadczenia należy zauważyć, że jest ona zupełnie nieuzasadniona i wynika z nieprawidłowej wykładni treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organy uznały mianowicie, że w sytuacji, gdy osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnego jest kilka, to nie ma przeszkód, by wszyscy wspólnie sprawowali nad nią opiekę, co jednocześnie wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni. Sąd nie podziela jednakże tego stanowiska. Jeśli więc osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne spełnia wszystkie przewidziane przez prawodawcę przesłanki w tym zakresie, to fakt, że w kręgu takich jak ona osób zobowiązanych alimentacyjnie znajdują się także inne podmioty, nie ma znaczenia dla uwzględnienia jej wniosku. Tego rodzaju okoliczność jako negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wynika bowiem z przepisów prawa. Powyższe mogłoby mieć znaczenie tylko wówczas, kiedy osobą zobowiązaną alimentacyjnie byłaby osoba nie mieszcząca się w grupie spokrewnionych z niepełnosprawnym w stopniu pierwszym, ale w tym zakresie istnieje wyraźna regulacja ustawowa – art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Z wyżej przedstawionych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.