Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 266/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: ART.17 UST.1, ART17 UST.1AI UST.1B
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spraw.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 listopad 2019 r. sprawy ze skargi D. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r., po rozpatrzeniu odwołania D. Ż. od decyzji z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Kierownika [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. w przedmiocie odmowy przyznania D. Ż. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na T. Ż. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ I instancji podał, wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia, że do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] sierpnia 2012 r. z którego wynika, iż T. Ż. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności wydanym na stałe. Orzeczenie stwierdza, że niepełnosprawność istnieje od [...] kwietnia 2004 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...]marca 2005 r. W sprawie przeprowadzono postępowanie wyjaśniające, w toku którego dopuszczono jako dowód wywiad środowiskowy, przeprowadzony przez pracownika socjalnego w miejscu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem w dniu [...] stycznia 2019 r.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż strona sprawuje osobistą opiekę nad 75-letnim mężem. Strona będąc żoną T. Ż., na podstawie art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zalicza się do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że mąż wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Strona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania całodobowej opieki na mężem. Ponadto do wniosku strona dołączyła również dokumentację medyczną w postaci kart leczenia szpitalnego z których wynika, że mąż choruje na choroby układu oddechowego, krążenia oraz choroby neurologiczne i są to m.in.: choroba niedokrwienna serca, stan po zawale mięśnia sercowego w 2005 r., nadciśnienie tętnicze, miażdżyca ogólna, stan po udarze niedokrwiennym mózgu w 1992 r., tętniak aorty brzusznej, dyskopatia kręgosłupa szyjnego.

Organ stwierdził, że D. Ż. sprawuje opiekę nad mężem i pomaga mu w codziennym funkcjonowaniu. T. Ż. ma ograniczoną zdolność poruszania się z powodu wszczepionej protezy lewego biodra. W związku z pogorszeniem stanu zdrowia mąż przejawia nadpobudliwość nerwową a D. Ż. stara się uspokoić negatywne emocje męża. Każdego ranka pomaga mężowi w porannej toalecie i ubieraniu. Kolejno przygotowuje i podaje śniadanie, a także przygotowuje odpowiednią dawkę porannych leków. Następnie wychodzi na zakupy, a w razie potrzeby załatwia sprawy urzędowe mężowi. T. Ż. rzadko wychodzi samodzielnie z mieszkania. Odbywa wizyty w placówkach służby zdrowia wspólnie z żoną. Strona wykonuje wszystkie obowiązku domowe, tj. robi pranie, sprząta oraz gotuje obiad. W porze obiadowej podaje mężowi obiad, potem podwieczorek, następnie jest czas na oglądanie telewizji. Potem strona przygotowuje i podaje kolację. Po kolacji pomaga mężowi w wieczornej toalecie i przygotowaniach do snu. Strona deklaruje łączny wymiar opieki nad mężem w ciągu dnia - 12 godzin.

D. Ż. nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, ani renty rodzinnej a także innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Strona nie ma również ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna ani do specjalnego zasiłku opiekuńczego i aktualnie nie pobiera żadnego z tych świadczeń.

Następnie organ przywołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, normujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 b oraz art. 17 ust. 5 i wskazał, że strona spełnia wszystkie przesłanki pozytywne, określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 tejże ustawy oraz w sprawie nie występują przesłanki negatywne, wskazane w art. 17 ust. 5 ustawy.

Argumentując swoje rozstrzygnięcie organ podał, że zgodnie z art." 17 ust. Ib ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub. w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Tymczasem z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. nr [...]z dnia [...] sierpnia 2012 r. wynika, że T. Ż. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, jednakże niepełnosprawność istnieje od [...] kwietnia 2004 r. (T. Ż. miał wówczas 60 lat). Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2005 r. W ocenie organu I instancji, wystąpiła zatem negatywna przesłanka dotyczącą powstania niepełnosprawności, co pozbawia stronę możliwości nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ wskazał, że w dniu 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok o sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443), w którym orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Organ I instancji stwierdził jednak, że stoi na stanowisku, iż pomimo wydania przez Trybunał Konstytucyjny wskazanego wyroku, przepis art. 17 ust lb ustawy o świadczeniach rodzinnych jest nadal obowiązujący, gdyż z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, że poprawienie stanu prawnego w zakwestionowanym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Nie jest zatem możliwe uwzględnienie wniosku strony i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż takie rozstrzygnięcie organu 1 instancji stanowiłoby naruszenie przepisu art. 17 ust. lb ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mogłoby to prowadzić w przyszłości do kwestionowania zasadności stosowania się do innych przesłanek negatywnych.

W odwołaniu z dnia [...] marca 2019 r. D. Ż., nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem, zarzuciła decyzji organu I instancji:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. lb ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 i la ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez zastosowanie normy prawnej w nim wyrażonej w sposób literalny, czego nie można pogodzić z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości.

Po rozpoznaniu odwołania i analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. stwierdza, co następuje.

Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 z późn. zm.), zwana dalej ustawą. Świadczeniami rodzinnymi, w rozumieniu ustawy (art. 2), są m.in. świadczenia opiekuńcze, w tym świadczenie pielęgnacyjne.

Organ przywołał treść art. 17 ust. 1 ust. 1a, ust. 1b, ust. 3, ust. 5.

Podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. Ib ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W uzasadnieniu wskazanego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że nie można dopuszczać do odmiennego traktowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Wobec tego ustawodawca powinien w jednakowy sposób kształtować sytuację prawną osób, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, którego wiek nie pozwala na zaliczenie go do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest tzw. wyrokiem zakresowym. Oznacza to, że nie wywołuje on skutku określonego w art. 190 ust. 1 13 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego (przepisu). Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16 wskazał, że jest niewątpliwe, iż w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego.

Stosując w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazany wyżej sposób wykładni należy więc stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania.

Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wskazał także na orzecznictwo reprezentujące wskazany pogląd.

Stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, Lex nr 2118792).

Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją to w niniejszej sprawie, oceny spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.

Organ zauważył, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji, organ I instancji przeprowadził dokładne postępowanie wyjaśniające w kontekście m.in. zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem. Tak więc zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do dokonania przez tut. Kolegium oceny spełnienia przez stronę pozostałych przesłanek niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia opiekuńczego.

Biorąc pod uwagę treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, należy stwierdzić, że przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tą osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.

Za utrwalony już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (a także w ramach praktyki orzeczniczej tut. Kolegium) należy uznać pogląd, zgodnie z którym małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a ponadto obowiązek alimentacyjny ciążący na małżonku, względem jego małżonka, wyprzedza obowiązek krewnych małżonka wymagającego opieki.

Wobec tego strona spełnia przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, a mianowicie należy do kręgu "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny". Ponadto D. Ż. nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Z przywołanych wyżej przepisów ustawy wynika, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską która jej wymaga (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2792/16, Lex nr 2252083). Wypada również zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, Lex nr 1215517).

Okolicznością niesporną w sprawie jest to, że T. Ż. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności ustalonym w orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. - nr [...]z dnia [...] sierpnia 2012 r., wydanym na stałe. W orzeczeniu tym ustalono, że niepełnosprawność T. Ż. istnieje od [...] kwietnia 2004 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2005 r. Ponadto z orzeczenia tego wynika, iż przyczyną niepełnosprawności męża strony są choroby neurologiczne (symbol przyczyny niepełnosprawności: [...]) oraz choroby układu oddechowego i krążenia (symbol przyczyny niepełnosprawności: [...]).

Z treści przedłożonej przez stronę dokumentacji medycznej na temat stanu zdrowia T. Ż. (kart leczenia szpitalnego) wynika, że choruje on na chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze, miażdżycę uogólnioną dyskopatię kręgosłupa szyjnego, w 1992 r. doznał udaru niedokrwiennego mózgu z niedowładem połowiczym lewostronnym, w 2005 r. przeszedł zawał mięśnia sercowego, ma wszczepioną endoprotezę do lewego biodra, miał także usuniętego tętniaka aorty brzusznej.

W dniu [...] grudnia 2018 r. z D. Ż. został przeprowadzany wywiad, w którym w części IV został ustalony zakres sprawowanej opieki nad mężem. Wynika z niego, że T. Ż. potrzebuje pomocy: w przygotowywaniu posiłków, przy poruszaniu się poza mieszkaniem, w wykonywaniu porannej i wieczornej toalety, przy kąpieli, przy ubieraniu się, w dotarciu do lekarza, w załatwianiu spraw urzędowych, przy robieniu zakupów, w płaceniu rachunków, a także przy porcjowaniu oraz aplikacji leków.

Ponadto w dniu [...] stycznia 2019 r. z D. Ż. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, z którego wynika, że sprawuje ona opiekę nad mężem ze względu na jego stan zdrowia oraz niepełnosprawność. Pomaga mężowi w podstawowych czynnościach życiowych, takich jak mycie, kąpanie, ubieranie i rozbieranie. W godzinach rannych pomaga mu w toalecie, ubieraniu się i podawaniu leków. Wykonuje również czynności gospodarcze - przygotowuje posiłki, które podaje mężowi, sprząta, robi pranie, prasuje ubrania. W godzinach popołudniowych podaje mężowi obiad, natomiast w wieczornych - przygotowuje kolację, podaje leki i pomaga w wieczornej toalecie. Łączny wymiar opieki w ciągu dnia wynosi około 12 godzin. Ponadto D. Ż. towarzyszy mężowi w wizytach lekarskich. Wizyty u lekarza rodzinnego odbywają się raz w miesiącu, w Ośrodku Chorób [...] w Ś. - raz w roku, a w poradni okulistycznej w [...] w L. - 1-2 razy w roku. T. Ż. ma ograniczoną możliwość poruszania się, z uwagi na wszczepioną protezę lewego biodra i ruchomość jego stawów jest ograniczona. Ustalono również, że dzieci T. Ż. nie są w stanie sprawować nad nim opieki, gdyż syn M. Ż. wykonuje pracę zawodową, a córka M. G. od kilkunastu lat mieszka w N.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika również, że D. Ż. nie posiada własnego dochodu, pozostaje na utrzymaniu męża, który otrzymuje emeryturę w wysokości [...]zł miesięcznie oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł. Strona posiada około półtora roku okresu ubezpieczenia społecznego składkowego i nieskładkowego, a jedyna wzmianka o jej zatrudnieniu dotyczy pracy w kiosku [...], w którym pracowała około 1,5 roku (co wynika z oświadczenia strony z dnia [...] grudnia 2018 r.). Faktu tego jednak strona nie może udokumentować, gdyż nie posiada świadectwa pracy.

Oceniając wskazane wyżej ustalenia faktyczne, w ocenie składu orzekającego tut. Kolegium w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a wykonywaną przez nią opieką nad mężem. W świetle stwierdzonych wyżej okoliczności szereg podstawowych czynności T. Ż. wykonuje samodzielnie albo przy nieznacznej pomocy żony - po domu porusza się przy pomocy kuli, może samodzielnie siedzieć, korzysta sam z toalety, nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków. Potrzebuje pomocy żony przy porannej i wieczornej toalecie, przy ubieraniu -i rozbieraniu się, w dotarciu do lekarza (przy czym z akt sprawy wynika, że chociażby wizyty u lekarza rodzinnego odbywają się jedynie raz w miesiącu), a także w załatwianiu spraw urzędowych, czy też przy robieniu zakupów.

Należy podkreślić, iż D. Ż. w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż T. Ż. nie wymaga leczenia odleżyn, ran, nie wymaga pielęgnacji przetok czy stomii. Ponadto nie wymaga karmienia przez sondę, nie używa cewnika, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych oraz nie używa pampersów, czy też pieluchomajtek. Pomoc D. Ż. zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują.

Podkreślenia wymaga również, że niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, to sytuacja, w której wnioskodawca z własnej woli zaprzestaje wykonywania czynności zarobkowych wymienionych w art. 3 pkt 22 tej ustawy. Jednocześnie zakończenie stosunku prawnego zatrudnienia lub innego stanu pracy zarobkowej winno być podyktowane zamiarem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, związaną z ubiegającym się o świadczenie, węzłem obowiązku alimentacyjnego. Ponadto stan zdrowia osoby, nad którą opieka ma być sprawowana sprawia, iż osoba ta bezwzględnie wymaga opieki.

Wskazać w tym miejscu należy, że D. Ż. ma 73 lata, nie posiada własnego źródła dochodu i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu męża. Pomimo tego, że osiągnęła już wiek emerytalny, to nie nabyła prawa do świadczenia emerytalno- rentowego. Z akt sprawy nie wynika również, aby strona w ostatnich latach podejmowała jakiekolwiek zatrudnienie. Co więcej, z oświadczeń strony i akt sprawy można wywnioskować, że strona oprócz zatrudnienia przez półtora roku w kiosku [...], nigdy nie pracowała.

W ocenie organu odwoławczego nie bez wpływu na prawo strony do wnioskowanego świadczenia pozostaje również fakt, że D. Ż. osiągnęła już wiek emerytalny. Pomimo, że ustawodawca wymieniając w art. 17 ust. 5 ustawy przesłanki negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wymienia kryterium wieku, jednak nie można uznać, że ustawa kierowana jest do wszystkich niezatrudnionych osób, które opiekują się niepełnosprawnym członkiem rodziny. W realiach niniejszej sprawy nie można pominąć faktu, że aby można było mówić o rezygnacji z zatrudnienia, to wymaga obiektywnej oceny możliwość jego świadczenia, o czym niewątpliwie decyduje wiek takiej osoby, czy też stan jej zdrowia.

Wskazać należy, że inna jest sytuacja osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne lub występujących o przyznanie im tego rodzaju świadczenia. Świadczenie to jest bowiem tylko niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które - jest uzyskiwane przez uprawnionego, nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej. Podkreślenia zaś w tym miejscu wymaga, że zgodnie z regulacjami zwartymi w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1270 z późn. zm.) prawo do emerytury uzyskuje się po spełnieniu określonych przesłanek (w tym wieku). Z tego też powodu, w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uprawnionemu opłacana jest również składka na ubezpieczenie społeczne a w przepisie art. 17 ust. 5 pkt la ustawy ustawodawca przewidział, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba sprawująca opiekę ma prawo do m.in. emerytury. Zatem osoba, która nie pracowała, bo opiekowała się niepełnosprawnym członkiem rodziny i z tego powodu pobierała świadczenie pielęgnacyjne, z chwilą nabycia uprawnień emerytalnych nie otrzymuje już dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego, a pobiera emeryturę. W takiej więc sytuacji osoba, która pobierała świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w analogicznej sytuacji jak ten, kto pracował, a obecnie - z uwagi na wiek - pobiera świadczenie emerytalne.

Wobec powyższego, nie można stwierdzić, iż ustawodawca w celu ustalenia zdolności bądź niezdolności do pracy zarobkowej przy sprawowaniu opieki nad osobą niepełnoprawną nie posłużył się kryterium wieku. Brak takiego kryterium może bowiem prowadzić do sytuacji, w której dojdzie do obejścia przepisów prawa, regulującego przyznawanie świadczeń emerytalnych. Świadczenie pielęgnacyjne przyznawane osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a będącej w wieku uprawniającym do przyznania emerytury, w istocie rzeczy będzie pełnić funkcję nie tyle surogatu wynagrodzenia za pracę, a surogatu świadczenia emerytalnego. Gdyby zaś taka była intencja ustawodawcy to wydaje się, że zbędnym byłoby wprowadzanie zasady, że uprawnionemu do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, jest jednocześnie opłacana składka na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 416/13, Lex nr 1522107).

Reasumując należy stwierdzić, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. Tym wymogom nie odpowiada, ustalony w toku postępowania, zakres pomocy jaką świadczy D. Ż. swojemu mężowi – T. Ż. Nie została również spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku ż koniecznością sprawowania opieki, ze względu na fakt osiągnięcia przez stronę wieku emerytalnego.

Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskodawczyni i zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 ustawy polegające na błędnym przyjęciu, że przy ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej znaczenie ma wiek oraz stan zdrowia osoby ubiegającej się o świadczenie;

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: tj. art. 80 kpa poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegającą na ich dowolnej interpretacji i uznania, że pomoc skarżącej sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach gdzie wszyscy członkowie pracują;

- art. 7 kpa poprzez nie uwzględnienie zasady załatwiania sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu podano, że nie sposób zgodzić się z wywodami organu. Art. 17 ust. 5 ustawy wskazuje przesłanki wyłączające prawo do świadczenia nie uzależnia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od osiągniętego wieku. Tym samym fakt, że wnioskodawczyni ma 73 lata nie może być podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Nie sam wiek ale fakt posiadania emerytury, renty bądź wskazanych w przepisie świadczeń jest alternatywny do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stwierdziła, że z art. 17 ust. 5 lit. a ustawy wynika jednoznacznie i kategorycznie; przy przyznaniu świadczenia istotne jest, czy osoba pobiera rentę lub emeryturę. Bez znaczenia jest, czy uprawnienie to jest realizowane. Odmienna sytuacja jest, gdy osoba ma przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepisy omawianej ustawy nie zawierają bowiem regulacji, która uniemożliwiałaby dalsze pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę, która ukończyła określony wiek. Samo ukończenie określonego odrębnymi przepisami wieku nie powoduje zatem utraty prawa do tego świadczenia. Skarżąca wskazała jakie operacje przeszedł mąż i jakie ma problemy zdrowotne; podkreśliła, że jest osobą niepełnosprawną i jako taka wymaga szczególnej troski osób trzecich, a skarżąca jest jedyną osobą, która może ją mu zapewnić. Skoro skarżąca, jako członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swoich obowiązków wobec chorego męża, to powinna w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając ten wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.

z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – dalej p.p.s.a. Oznacza to między innymi, że Sąd nie może w ocenie zgodności zaskarżonej decyzji z prawem ograniczyć się do zarzutów sformułowanych w skardze, ale wadliwość kontrolowanego aktu podnieść z urzędu.

Kontrola zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej zasad daje podstawy do uznania, że nie uchybia ona prawu.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji jest ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.) – dalej ustawa.

Warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określa art. 17 ustawy.

Mówi on, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu (...),

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

jeżeli nie podejmą lub zrezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współpracowania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ust. 1 "b" art. 17 brzmi: Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Ust. 5.1) osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia przedemerytalnego.

W ocenie organu skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki.

Zainteresowana kwestionuje powyższe ustalenia.

W ocenie Sądu organ dokonał prawidłowych ustaleń w wyżej wymienionym zakresie. Podstawowym źródłem informacji dotyczącej opieki nad M. Ż. jest wnioskodawczyni. W oświadczeniu z dnia [...] stycznia 2019 r. podała, że mąż nie wymaga wizyt domowych ani pielęgniarskich. W wywiadzie z tej samej daty podała, że pomaga mężowi przy toalecie porannej, wieczornej – mycie, kąpanie, ubieranie, rozbieranie. Przygotowuje posiłki – rano, w południe, wieczorem: podaje śniadanie, kolacje, obiad. Przygotowuje materace do spania.

Towarzyszy często mężowi w wizytach lekarskich. Podała, że wizyty u lekarza rodzinnego odbywają się raz w miesiącu, w Ośrodku Chorób [...] jeden raz w roku a w Poradni Okulistycznej – 1 – 2 razy w roku.

Z powyższych wyjaśnień wynika, że mąż skarżącej nie wymaga szczególnej pielęgnacji i obsługi. Z wypowiedzi skarżącej wynika, że nieraz chodzi do lekarza samodzielnie, nie wymaga wizyt domowych ani pielęgnacyjnych.

Z wywiadu przeprowadzonego z wnioskodawczynią w dniu [...] grudnia 2018 r. wynika, że mąż wnioskodawczyni nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków, nie wymaga pomocy i asekuracji w przemieszczaniu się w obrębie mieszkania, nie wymaga pomocy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, nie korzysta ze środków higienicznych, nie wymaga wizyt domowych, samodzielnie odbywa wizyty u lekarza, z pomocą w dotarciu do lekarza. Wymaga pomocy w przygotowaniu posiłków, wymaga pomocy w wykonywaniu porannej i wieczornej toalety, wymaga pomocy w kąpieli i przy ubieraniu się, wymaga pomocy w załatwieniu spraw urzędowych, przy robieniu zakupów, w płaceniu rachunków, wymaga pomocy w przyjmowani i aplikacji leków.

Z powyższego wynika, że jak stwierdził organ podstawowe czynności dnia codziennego, mąż skarżącej wykonuje samodzielnie. Wizyty u lekarza pierwszego kontaktu odbywa raz w miesiącu i udaje się w towarzystwie żony. Nie jest osobą leżącą, nie wymaga szczególnej pielęgnacji. Zgodzić się należy z organem, że wnioskodawczyni wykonuje w zasadzie czynności dnia codziennego w niewielkim stopniu wspierając męża w chorobie.

Tak jak stwierdzono wyżej skarżąca mimo spełnienia również przesłanki, o której stanowi art. 17 ust. 1 – nie zrezygnowała z pracy, brak jest również jakichkolwiek twierdzeń, że nie podejmuje jej z uwagi na stan zdrowia męża.

Na druku oświadczenia wypełnionego przez wnioskodawczynię w dniu [...] października 2018 r., zainteresowana podała, że nigdy nie pracowała.

Z oświadczenia zaś strony z dnia [...] grudnia 2018 r. wynika, że pracowała około 1,5 roku w kiosku [...], ale nie posiada świadectwa pracy.

Ostatecznie mając powyższe oświadczenia skarżącej na uwadze należałoby przyjąć, że skarżąca nie pracowała zawodowo. W każdym razie brak jest dokumentu potwierdzającego ten fakt. Skarżąca nie uprawdopodobniła również, że z uwagi na chorobę męża nie podjęła pracy. W żadnym z przeprowadzonych wywiadów, czy oświadczeń nie podała takiej informacji. Również ten fakt nie daje podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócić uwagę bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne w myśl art. 17 ust. 1 ustawy może być przyznane osobie, która zrezygnowała z pracy w związku ze świadczoną opieką nad osobą bliską, lub nie podejmuje w związku z tymi obowiązkami pracy zawodowej.

Zatem brak spełnienia powyższej przesłanki również nie daje podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Według Sądu niesporny stan faktyczny sprawy i oparte na nim ustalenia, powodują, że zbędne są rozważania dotyczące wieku skarżącej i możliwości podjęcia przez nią pracy.

Sąd jednocześnie na marginesie stwierdza, że w całości akceptuje stanowisko organu II instancji odnośnie interpretacji art. 17 ust. 1a ustawy w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

W tych okolicznościach Sąd uznaje za niezasadne zarzuty skargi odnośnie naruszenia przepisów postępowania – art. 7, 80 kpa jak również art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 5 ustawy.

Zauważa także, że art. 145, art. 145a i następne ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje podstaw do wydania przez sąd administracyjny wyroku przyznającego świadczenie, nawet w przypadku gdyby zaistniały do tego podstawy. Sąd administracyjny nie posiada takich uprawnień.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy, prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak wyżej.